KIign

eeleſlll ſalſt ſuul.

ctranſ- us atte⸗ liderũt, llollſmg limenta leat Go. danda: rationẽ ſiiſtud tur, cõ⸗ ẽplum limẽtis, Xecon ec uera gere, Ut cumex atiendũ din ue- ſſet, in quã ad tate re/ ius con frumen c, expe ręſtari cedat'. uq; di⸗ , quam 1s, 1amm ſſor ita di, non eri lu- pulatio vonſio, in reo m àreo 1 quicq; II, quia ntione in pœx⸗ endum imaſſe, enalem otuit, colligi npenu et reii⸗ naturã cutetã oc ſen

ſu

nl biiam ⸗ pracod.

u NaiinliC adua.fdſ

a Not. in l. ea ta men. de leg. iij

b Inl. fi. f de cõ di. ſine cauſa. l. duobus. de lib. cau.

c In uerb. defen dendum.

d l. acceptis. ff. decõd.& de- monſtr. laſ. in rubr. ff. ſolut.

mat.

e Bald. in l. oẽs populi. ff. de iuſtit. I iur. Alex.ĩ l. filius à patre. x. col.

de lib. ct poſt.

24

ſu hęc dicta accipienda ſunt:alioqui ſi quicq́ʒ ſpeciale inducerent, quid aliud feciſſet Sa- binus, optimus(ut credere par eſt)luriſconſ. quaàm aduerſus ſeipſum argumentari,& ſuo ſe gladio iugulare: quod profectò qui credi- derit, temerarius eſt. Neq; uerò quiſq́; ob- ijciat, nõ Sabini, ſed Papiniani ea uerba eſſe: quoniã ex uocula, idq;, continuationẽ reſpi- cit:, nõ aduerſatiuã: quod faciundum fuerat, ſi hæc reſponſio recipiatur. Poſtquam igitur argumentũ retulit Papinianus, diſtinguit, an ſtipulatio incipiat à conditione, uel à pactio- ne: deinde quoniam ex ea diſtinctione argu- mentũ Sabini non elidebatur, eius opinionẽ tanquã indubitatò probat, eo caſu quo actũ ſit, ut ſi alterũ non detur, utrũq; debeatur:& hoc declarandũ, ut poſt Oldradum alij tradi- derũt. Sed quoniã adhuc argumentũ urget, Papinianus à præcedenti diſtinctione rece- dit,& illi aduerſante claufula: ſed etiam ſi(in- quit)cautũ ſit, ut ſola pecunia non ſoluto ho- mine debeatur, idem defendendũ erit, quo- niam uoluntas fuiſſe probat:hoc eſt, probari a Iuriſconſultis,& ex argumento Sabini uo- Iuntatẽ contrahentiũ ita eſſe, ut homo ſtatim ſoluat᷑, aut pecunia petat᷑. Nec nouum uideri debet, ſi ab opinione, quã ſemel probauerit, recedit incõtinenti Iuriſconſ. nam& id alijs locis factum plerunq; uidimusb, quos enu- merare nũc nõ uacat, nec operæprecium eſt. Ethęc noſtra declaratio nõ probabilis ſoluùm

Paradoxorum lib.I.

10

20

30

eſt, ſed etiã neceſſaria, cum aliter finis legis re

ctè interpretari nõ poſsit:& cũ ueteres inter- pretationes firmiſsimis argumẽtis Aret. re- probet,& iuniores ſecuti ſint, acquieſcã in- terim hac in parte eorũ laborib. Videndũ eſt, num ſat rectè ipſe Aret.& eo prior Iacobus Puteus, atq; id genus alij declarent:& eòrum ſententia eſt, uerſiculum hunc ultimũ in ea ſtipulatione loqui, quæ à pactione procedat. Quam ſententiã Accurſij gloſſematidione quoddam attigit, licet non probet,& meritò: cõtextis enim ibi uerbis repugnat, in quibus per ablatiuũ abſolutum loquendo, conditio denotatur:nõ enim aliud eſt, pecuniam nõ ſo luto homine“ promittere, quam ſi ita interro ges, Si hominem nõ ſolueris, promittis pecu niã: ſed& cum aduerſatiuè uerba in illo uerſi culo proferant᷑, ſicut in pręcedẽti, agere cum à conditione cœptum eſt, poteſt. Ita& in ſe- quenti dicendum opinor:quoniam aduerſa- tiuæ uocis, ſed& ſi, natura hoc requirite: prę- terea ſi àconuentione inciperet ſtipulatio, ſo la pœna in obligatione non eſſet, quod Ju- riſconſultus ipſe affirmat.

Dœnalem ſtipulationem præcedentem non nouare,& quo tempore ex ea agi popit. CAP. XII.

Ractatur& in eadem iuris ciuilis lege profuſiſsimus articulus:quibus nam ca ſibus pœnalis ſtipulatio præcedentẽ nouet, & quibus non nouet. Qua quidem in quæ- ſtione etiam tredecim uarias Doctorum opi niones enarrare poſſem: ſed quoniã id inu-

40

50

60

25

tile ſemper duxi, quid ipſe ſentiam, breuiſsi- mè effari operęprecium fore arbitratus ſum. Tenendum itaq;, priorẽ ſtipulationẽ per pœ nam nunquã nouari,& hoc efficaci ratione: nam cum pœnalis ſtipulatio fauore ſtipula- toris apponatur, ne quod ſua intereſt, quę in principali ſtipulatione tractata ſunt, minus eſſe facta, ꝑrobare(quod difficilimum eſtjilli neceſſe ſiti, quonam pacto dicemus fieri no- uationẽ: In ſtipulatione tamẽ facti, quia fauo re debitoris lex ſolùm id quod intereſt, uult præſtaris, quod quidem per adiectionẽ certę pecuniæ ad liquidum perduci cenſet᷑, fit no- uatioꝰ:quia hoc caſu de ſolo ſtipulatoris fauo re actum uideri nõ poteſt. Idem cum quis pe num legat,& ſihæres penum nõ dederit, cen tum: uidetur enim teſtator hæredi quoq; uo luiſſe conſulerei. quòdſi dixerit pœnæ nomi- ne centũ, expreſſa pœnæ mentio arguit, ſo- lum legatarij fauorẽ in teſtatoris animaduer ſione fuiſſe, meritò tũc nouationi locus non erit: quod& Baldus probatt. Sed dubitaue- rit quiſpiam, quo potiſsimũ tempore fiat hęc transfuſio, ita ut agi ad pœnã poſsit. Ipſe cre- diderim poſt interpellationẽ ex modica inter capedine ad pœnam actionem cõpetere: ſed promiſſorem uſque ad litis conteſtationeml, quod in principali debebat, facultatẽ ſoluen- di habere, purgabitq; illuc uſq; moram: tam- etſi Bartolus transfuſionem fieri neget, do- nec lis conteſtetur: ſed intelligendum de ea puto, quæ ineluibilem moræ notam patitur. Et hæc ſatis.

In ſtipulatione, per te neq; per hæredem tuũ fieri, ſi plurium hæredum unus contra faciat, inſolidum con- tra omnes pœnam cõmitti: Gaßignata ratio, cur in ſtipulatio-

nibus dandi teſtator uni hæredum quærere non poßit, in factis contra. CA p. XIII. Idu perquam difficilis quęſtio:Si quiſ- quam promiſſerit neq; per ſe, neq; perhę redem ſuũ fieri, quò minus ire agere liceat: ſi unus ex pluribus hæredibus cõtrà quàm cau

tum ſit fecerit, obligentur' ne pro hæredita-

ria portione omnes, an inſolidum?& Barto- lus, cæteriq; omnes, ex celebratiſsimo Cato nis reſponſo pro hæreditarijs portionibus te neri tradunt. Verùm contrariam ſententiam probabiliorẽ eſſe, quandoq; in ſcholaſticorũ corona defendi:inter cætera hoc quoq; argu mento, dum in vi. quæſtione Bartolus, com muniterqʒ alij eam regulam probant, in obli gatione, quæ ad hæredes nõ tranſit, ſi ſtipula tor hæredis mentionẽ faciat, illis ſolidum ac- quiri: quamobrẽ ſi mihi& hæredibus meis uſum ſtipuler, ſinguli in ſolidum hæredes u- ſum habent, nõ quidem tranſmiſſum, ſed in- cipiẽte in eis nouo iure.Item ſi ſub pœna ſti⸗ pulati utrinq; ſimus, neq; nos, neq; hæredes noſtros offendi:& unus ex tuis hæredibus, ex meis unum offenderit, inſolidum ſtipula tio cõmitteturr:cum aliquem non offendere perſonã reſpiciat, nec ad hæredes tranſmitta tur. Neq;ʒ dixerit quiſquã, prædictam ſtipula tionem per te non fieri, ad hæredes tranſireꝰ:

bbb 3

f l. fin. de præt. ſtip.

g l. ſtip. nõ diu. uerſic. Celſus.

h l. oblig.. fin. de act.

i l ſi penu. quã do dies leg.ce.

k Bald. in J.j. C. de his quæ pœn. no.

II. inſula. de uer bo. oblig.

ml.iij. f⸗deuer bor. oblig.

n In 7. quæſt.

oIn.ij. uerſ. cõ tra. de uerbo. oblig.