3 D. Andreæ Alciati 2

fuit nodum in ſcirpo quærere. Scire itaque debemus, duplex eſſe pœnarum conuentio- nalium genus, quæ damni uel lucri ceſſantis æſtimationẽ præſtant,& quæ pro cõtemptu contumaciaue infliguntur. Has propriè pœ nas uocant, illas non æquè: licet etiã frequen ter in iure pœna pro eo quod intereſt, pona- tura.Igitur ſi quando in prædictis caſibus ſti pulationes dicuntur pœnales lege aliqua, pa rum illud nos mouebit, quoniam æquiuoca eſt uox hæc,& utram ſignificationẽ habeat dubitari poteritb.quare ipſe in Aretini ſentẽ- tiam, quæ pluribus probatur, cõceſſerim, ſti pulationẽ præſcriptã pœnalem eſſe: nihilq; referre, quãuis minus expreſſum ſit, pœnæ nomine dari fieri. Sed cùm quæritur, huiuſ- cemodi ſtipulatio inſolidum ne, an quate- nus intereſt, committatur: puto diſtinguen- dum, an directò promiſſor contrà faciat, an uerò per obliquum,&(ut dicitur) quaſi obi- ter: quam opinionẽ ſine controuerſia ciui- lis ſcientiæ interpretum princeps Bartolus probauit:, ſecutiq́; ſunt eum frequẽtiore cal- culo cæteri:tametſi maxima certè incuria nõ animaduerterint, exeius diſtinctione pręſen tis quoq; quæſtionis fines terminari.

a nouiſ.ff. iud. ſol.l. ſtipul. nõ diui. h.pen. ff. de uerb. obli.

b Lj. H. ſi plures.

ff de eo quẽ fac. erit.

e Inl.ij.g. item ſe in facto. ff. de uerb. obli.

uòd interuallum ſtipulationem uitiet, O nouo ſenſu intellecta lex, Continuus. in prin. de uerb. oblig.& I l. ſiex duobus ff. de duobus reis. CA P. III. NTER cætera, quæ in ſtipulationibus re quiruntur, illud potiſsimum eſt, ut inter- roganti promiſſor quamprimũ reſpondeat, alioquin ex interuallo ſtipulatio cõcepta nõ ualet.cęterum quomodo interuallum hoc ac cipiendum ſit, non ſatis inter ipſos Iuriſcon- ſultorũ interpretes conſtat. Bart. aquemalij crebriori ſententia probant, ſi eodem die re- ſpondeatur, longam intercapedinẽ non eſſe tradit:huicqʒ cõſequens eſt, ut ſi ego te ſum- mo mane cõpellem, an decem ſpondeas: tu uerò ueſperi ſpondere te dicas, ſi interim ad extranea negocia non diuerterimus, ſtipula tio ualeat. Opinati& idem ſunt Raphael Co menſis, laſon, tum cæteri. Quam ſententiam nequaquam ueram eſſe ipſe diſputauerim, quòd unico contextu abſolui ſtipulationem debere, ſicut& teſtamẽtum, iura uelinte: qui terminus non integro die, ſed& hora clau- dit᷑. Hine ſi pro ſe paterfamiliãs teſtatus ſit, & alia rurſus hora pupillarem ſui ſequelam condat, huiuſmodi teſtamentum uno conte- xtu factum negaturf nam etillud ex interual lo factum lex? dicit, quod interpoſito tempo

dν e.0.

d Inl.j. õ.j. f. de uerb. obli.

e Bart. in d.§.ſ. tex.in l. hæ redes.. fi. ff. de teſta.& gl. ubiq;.

fl. ſi quis cum. §. fi. ff de uulg.

G pup..— 2 Lquotiesff ſo re eſt factũ: ab aurora autẽ ad ueſperas quis d wege. interpoſitum tempus negetehæc igitur ſtipu

latio ex interuallo facta dicetur. His accedit,

ſi inter duorum reorũ reſponſa fideiuſſor ſit interrogatus, longum id ſpatium nõ eſſe Iu-

h lduos. fi ff. lianus ait,& idcirco eorum conſtitutionem 4e duob.rei. non corrumpi. quis ſanus de hocdubitet, ſi nec xXII. horę longitudinẽ interualli habent⸗

i lcontinuus. f. Quin& Venuleij reſponſumi, quod ſuę opi de uerb. obl-. nionis columen Bartolus& eius ſtudioſi ha

bent, noſtræ ſententiæ adſtipulatur, ſi tamen abſq; cauillo ex frequentiore ſcriptura eius conſiderentur uerba: Continuus, inquit, a- ctus ſtipulantis& promittentis eſſe debet, ut tamen aliquod momentum naturæ interue- nire poſsit,& cominus reſponderi ſtipulan- ti oportet: cæterum ſi poſt interrogationem aliud acceperit, nihil proderit, quãuis eodem die ſpopõdiſſet. Ecce quemadmodum iuris 10 ciuilis autores momento rem expediri uo- lunt, nec poſſe cõtrahentes præter primum, aliud momentũ accipere(intellige autem hy perbolicòs momentũ dici)quãto rectior hęc interpretatio ea, quam& Accurſius,& cæte ri probant: dum aliud acceperit, quaſi aliud negocium fecerit, intelligunt. Quænam hęc locutionis forma? num accipere idem eſſe uod facere, ſalua Latini ſermonis ratione, profitebimur? Nec multũ nos mouet, quòd 20 ex ultimis uerbis à cõtrario ſenſu argumen- tum elicitur: nam eodem die, pro quacunq; diei parte, quæ extra illud momentũ ſit, acci- piendum eſt. Qua ratione& genus pro ſin- gulis ſuis partibus plerunq; ponimusk:& in iuris pontificij ſcholijs pro tẽpore, id eſt, pro quacunq; temporis parte legiturl: eamq́; in- terpretationem Paulus Eleazarus,& Bal- dus, uti iuſtam adnotarunt. Quare opinionẽ Bartoli clarius probari fortaſſe aliqui exiſti- z0 mabunt, quòd in titulo de duobus reisnſcri- ptum ſit, ſi interrogati eadem die ſint duo, re ſponderitqʒ eueſtigiò alter, in ſequentẽé diem qui reſpõdere alter diſtulerat, cùm actor iam ad alia negocia diuertiſſet, non obligari. Cui argumento obuiam hoc pacto iri poſſe arbi- tror, Iuriſconſultum nõ dubitaſſè de ſtipula- tione, quam dubio proculirritam noſſet, ſed de reorũ cõſtitutione potius. Nam cùm duo rei etiam ex interuallo, ſi hoc agatur, cõſtitui 40 poſsint, nihilôque minus cõſtitutio ualeat, quamuis ciuili& naturali unus, naturali tan tum obligatione alius teneatur:uiſum fuit lu riſconſulto non improbè dubitare, utrum in prædicto caſu idem dicendũ eſſet. Qui enim poſtera die reſponderat, naturaliter teneba- turꝰ, ſed tamen non ualere conſtitutionẽ exi ſtimauit, quoniã ex interuallo tunc poſſunt duo rei conſtitui, cùm id actum eſt: ſed cùm actor ad alia negocia interim ſeceſſerit, non 5o putauit Iureconſultus eam reſpouſionẽ re- ſpectu primæ ſtipulationis factam:& idcir- co tacitè actum, ut duo rei eſſent. Quo certè ſenſu, nihil cõmunis recentiorib. ſentẽtia iu- uabitur: alioquin eam probãtibus, totaduer ſantia argumẽèta oboriunt, ut facilius quiuis ſubtiliſsimus, dum ea iura non percipit, ter Gordij nodũ explicet: nam& Aret. omniũ ſententiam mutare,& nunc hac, nunc illac ſibi cõtrarius trahi, nõ eſt ueritus. Illud quo- 6o que non prætereundum eſt, noſtrates Iuriſ- peritose in eo, quod retulimus, Venuleij re- ſponſo, non aliter ferè momentum naturæ interpretari, quàm occupationem natur ui- ter neceſſariam:ueluti in ægrotis, dum cata-

potia

k l. ſi quis c to- tui. ff. de exce. rei uudi. I. ſiu- nuas. 9. item pa cts. ff. de pac.

I Gl. in c. genera Ii.§. illos. de e- le. li. vj. Pau. in Clement. fi. de uita& hone. cleric. Bald. in rubr. extra. de conſtitu. in iij. colum.

ml. ſi duobus. in princip. ff. de duob. reis.

n l.iij. de duob. rel.

0 d. l. ſi ex duo- bus. 9. fi. Bart. in l. fi. eod.tit.

p Bal. in rub. de cõſti. Alex. in 3d 9. qul præ- ſens.

——

9

Alcj eul mi plo clj Tur, lieuf tllt Aoulu⸗ ſen vgnidele ſat 4h get 5 de⸗ pre ſim sf pio leq lnlem cent najtilj. Ce

bh u pu

tur.2

ther 2