4§. pe. authẽ. de no eligen. ſec. nub. Ang. Soc. & Mod. inl.

jj. in princ. ff. 8. de uerb. ob.

5 a.l. v.& Inſt. de diui.ſtip.

eI. lü. 6. du⸗ 4s. ff. de dano infec.

qui te⸗ ure

Le⸗

di-

105

as, iu Inl quinta fid gum uerb blig. teres

mit⸗

pre

ala-

ales,

mu⸗

præ

mnes

quan

beſſe.

7 eſt, ſpon/ à dequinta ubtili

us nõ

rcitiũ,

adiſſe.

voque

tio de 11.154 nen ab“ amuf gene⸗ de do. lus de

tur, de

lem Ca- luſti Iſi hemonc ſ cus cal aniſn reſt n p.Le9 4 os erfa⸗ pono te in con⸗ neicu- ſſe: cu⸗ nrquo

eris pre enãhæc ivnci tertiam

d in d. l. v.

e lj. f.de præt.

ſtipul.

lecui

fin e. bona dep. & in. ſtip.. al⸗ teri. de uer.ob.

8

tertiam efficiunt, quando ſingulæ ex ſe cen- ſeri non poſſunt, aliter minimèe“ Cur ergo in noſtra quæſtione id non eſt?& nouũ genus non inducant, ſed alteri ſemper cautio adhæ reat. Quinetiam(ut ad iudiciales tranſeam) ſihæ à lege initium trahunt, cur ſicutà præto re prætoriæ, ita ab lege legitimæ non uocan- tur, uel à iure ciuili ciuiles? Ipſe igitur, utà Ju- reconſultorumb, qui de his loquuntur, uer- bis non diſcedam, prætorias ſtipulationes eas arbitror, quæ ſolius prætoris iuriſdictio- ni relinquuntur, quarum alius iudicis notio non eſt:quo in numero olim erant ſtipulatio nes, quę dationẽ tutelarum reſpiciunt. Idem & in cautione damni infecti, quam ſuę iuriſ- dictioni reſeruare prętores iuribus quoq; te ſtatũ manet. quapropter intellige prætorias ab exercitio prætoriæ iuriſdictionis uenire, miſtiq; imperij eſſe. Iudiciales uerò eas reor, quæ nõ coram prætore, ſed coram alijs iudi- cibus expeditionẽ nanciſcebãtur: ueluti ſub duumuiris, magiſtratibusq; municipalibus, itemq; ſub delegatis,& ſimilibus:quo in nu- mero cautio de dolo eſt, quę licet ex prætoris edicto ſit inuenta, ſub alijs tamen iudicibus interponebatur. At cõmunes ſtipulationes eſſe exiſtimo, quę tam apud prętorem, quàm coram alijs iudicibus cognoſcebantur:quòd illis nil reſeruatum eſſet, ſed promiſcuè diſce ptaretur, ut alterius per prouocationẽ iuriſ- dictio ceſſaret: quod ex Iureconſulti uerbiss apertiſsimè probatur, dum ſtipulationẽ, rem pupilli ſaluã fore, cõmunem eſſe tradit:quod tam prætor quàm iudex, ut id fieret, iuberẽt: dum item duplę ſtipulationẽ cõmunem aſfir mat, quia& à iudice,& ab ædilitio edicto ue- nit:quia uidelicet& per iudicem,& per ædi- lis edictum interponitur. Pellexit fortaſſe in errorẽ recentiores, quòd in prętoriarũ ſtipu lationum ſpeciebus originẽ, à quo introdu- ctę eſſent, conſiderari nouerant:: ſed in illis à noſtra quæſtione ius omnino diuerſum eſt: nam quę hic cõmunis ſtipulatio eſt, rem ratã haberi, in eo prętoriarũ tractatu prętorię ſpe cies tradit. Cæterũ hæc à nobis hic breuiter relata, diffuſius in eius legis interpretatione tractata, quamprimũ in publicum edentur, ut poſsint inde ſtudioſi percipere, quemad- modum quæ noſtrę hiuic traditioni aduerſan tur, argumenta ſubmoueant.

Urrum certa quantitas adiecla ſlipulationi cenſeatur mera pœna, an taxatio eius quod intereſt:& Do- ctorum in hac quæſtione incuria. EAp. II.

Ractabatur in Ticinenſi gymnaſio hu- wenain quæſtio: Si quis aliquid dare faceréue promiſerit,& ſi factum datum ue non eſſet, centum, hęc ſtipulatio pœnalis ne eſſet, quoniam pœnæ nomine dari ſpeciali- ter non exprimebatur. Et non eſſepœnalem credidiſſe Ioannem Andreamf, Ludouicũc; Pontanums quidam aſſerebant: quorum ſen tentia etſi per eos non ſat probaretur, efficax tamen argumentum illud uideri. Quòd ſi ita ſtipulatio concepta foret cum liberto, ſi x.

Paradoxorum lib.]I.

10

20

30

40⁰

50

60

9

operas non dederis, däbin' uiginti nummos? & libertus operas non det, modò totam obli gationẽ comprobet, ultra uiginti æſtimatio- nem non redigendam:at ſi huiuſmodi ſtipu latio pœnalis eſſet, pręter pœnam id quod ul terius intereſſet, peti uideretur poſſe. Sed ui- dendum eſt, ne non aliter ſit: quoniam pro- miſsio hæc cauſam lucri reſpicit, quo caſu ul tra pœnã quid interſit, nonattenditur: tam- etſi& alio modo induci hoc reſponſum poſ- ſit, nihilo magis tamen efficaci argumento. Rectius itaq; Aretinus, qui quãuis nihil ex- preſſum ſit, pœnalem tamẽ eſſe opinatus eſt: cuius ſententia cCõmmuniter probari merita eſt:reſpondentq́; cõtrarijs rationibus recen- tiores tam apertè, ut ſi eas referam, minimè operęprecium ſim facturus. Aretinum Soci nus Senenſis ſequiturx, ſed inter utrunq; ca- ſum hanc eſſe diſferentiam tradit: quòd ſi in ſtipulatione expreſſum ſit pœenæ nomine da ri,& promiſſor contraà fecerit, quamuis nihil creditoris interſit, cõmittitur tamen ſtipula- tio:ſi uerò nihil ſit expreſſum, quatenus in- tereſt ſolùm ex ſtipulatu ius exigendi eſſe. Quę diſtinctio uera omnino nõ uidetur:quo niam hoc modo pœnam, quæ etiam ſi non in terſit, committatur, ſtipulari aliquem poſſe iura uolunt: niſi dederis, tot aureos dare ſpõ des?& tamẽ exprimi hic pœnę nomine quic quã dari, uix dicendum eſt. Jacobus Puteus & Iaſonn referre plurimum putauerũt inter ſtipulationes facti,& dationis, ut in his quæ factũ reſpiciũt, ſtipulatio acceſſoria ſiue ex- preſſum ſit pœnę nomine, ſiue id minus, pœ nalis tamen ſit:ſed quæ niſi ad id quod inter- eſt(quoniam natura factorum hoc ſuadeat) non cõmittatur:in dationibus uerò quod in terſit, non perſpiciatur. Sed hocà rationibus legitimis abhorret, præſertim cùm in ſtipula tionibus, quę in emptione& uenditione pœ nales interponunt, ultra qᷓ; interſit, quicquid in pœna eſt petaturꝰè, qui tamen contractus factum reſpiciunt. Nec quicquã urgent duę quæ pro eorũ opinione rationes adducunt᷑: quarum prima hæc, ſi pœna non id quod in- tereſt reſpiceret, tam res quàm pœnaà cõtrà faciente poſſet petiv: quod in ſtipulationib. facti uerum non eſſeè nemo dubitat. Quibus ego reſponderim, in dationibus quoq; idem eſſe u, ſed pœnã& rem ſoluùm peti poſſe, cùm nõ principali ſtipulatione deficiente, qui no ſter eſt caſus, ſed in eius pœnam qui iudicẽ cõtemnit, ea apponitur: quod& Benedictus Plumbinus,& Ioannes Faberr ſcriptum reli querunt. Quin& illud, in obligatione dandi pęnam id quod intereſt, reſpicere nõ poſſes, à ueritate alienũ eſt:quia factum contrahen- tis prouiſionem legis aufert: ſenſitq; hoc Ac curſius, dum hac in pœna cõputari acceptũ refert: quod falſum eſſet, ſihuiuſmodi ſtipu latione ſolus cõtemptus reſpiceretur. Vtigi tur quid nobis ſententiæ ſit, exponamus, nõ uident᷑ iure Doct. noſtri hac in re dubitaſſe, quoniã cũ articulus hic clarus ſit, haud opus

h I. ſtita ſtipula⸗ tues. ff. de op.li.

i I. prædia. de acti. emp. Bar. in d. l. prædia. E inl.ita ſtip. in xiiij. colum.

k In§. Cato.& in l. cõtinutis. de uerb. oblig.

1§. alteri. Inſtit. de inut. ſtipul.

m In d.§. Cat. in Viij.oppᷣ. Bar.

n I. ſtip. nõ diui.

uer]. Ceas.

o l. prædia. fde aclio. emp.

p l. ſi quis re. ubi gl. ff. de arb.

q d. l. prædia.

r Bened. Plum- bin. in l. ſi quis 4 ſocio. in iij. colum. ff. pro ſocio. Io. Faber in d.. alteri.

5 I. qui ſerui.§. fi. de uerb. obl.

t l. v. 6. fi. eo. ti. & in d. J. ſi gs rẽ. Bart. in l. ſi ſic. ff. de uerb. obli.