D. ANDKREA ALClAITI

Paradoxorum iuris ciulis lib. l

PR O GE MI V M.

—

v M aliquid ope ris quiſquam ag- greſſurus eſt, Uel Horatio admonẽ te docemur, debe re eum prius ui- res ſuas diligẽter examinare ne for taſſe in medio(ꝗd aiunt)ſtadio defi- par ſuccumbat. Id cùm mihi ipſi ut uſu ueniret, fore dubitarẽ, decreueram omnino ab hac, quam parturire animus cœperat, prouincia me abſtinere, uel perpetuò, uel ſanè dum meliuſculę uires accederent. Nam in ſtudijs perquàm arduis tyronem huiuſcemodi negocia aggredi, præ modum audax temerariumq; incœptum ui- debatur: ſed tamen ut facilè homines nobis ipſis ignoſcimus, malui ego quoque, exem- plo Diogenis, dolium ſurſum deorſum uol- uere, quàm inter oſcitãtes nihilmemoria di- gnum agens„uti feriata acies ferrugine ob- tegi. Proſpiciebam enim, etiam ſi in multis deticeremus, non omnino tamen inutilem poſteris noſtram hanc curioſitatẽ fore: quo- niam tametſi à nobis non ſatis doctè quæ- dam ederentur, exemplo ſaltem adacti alij, longe felicius idem fortaſſe auderent, mihi- que is honos dein deberetur, quòd in iure ciuili Latinè ſcribi poſſe, poſt mille& eo am plius annos primus docuiſſem, quodq; alios exemplo traxiſſem meo. Fuere noſtra& pa- trum noſtrorum memoria, qui idem in alijs ſtudijs affectauerint, ut in philoſophia, in dia lecticis, in medicina, aſtrorũq; cognitione, quamplurimi: ſed in legũ ſcientia, tanquam impoſſibile id eſſet, nemo, opinor, ante nos attentauit. Et quoniam auguror futuros, qui& maiorem eloquentiam fortaſſe deſide rabunt, ij uelim pauxillum expendant, num materia ipſa ſuadelam hanc, ſtyliq; blanditias admittat. Quod ſi in philoſophicis Lucre- tius, in cœleſtibus Manilius(dij boni quales autores) ornatum hunc ſuis impoſsibilem ſcriptis eſſe duxerunt, quis id à me ſemido- cto homine, etiam duriſsimus cenſor requi rat: Deniqʒ ſi in toto opere aliquid erit, quod ad ſtomachum non faciat, is uelim ſciat, cum qui primus nauigare, colere, ædificare cœ- perit, non omnia eius artis ſciuiſſe, quæ ex uſu demũ reperta ſunt:mihi ſatis ſit,hoc pro- fuiſſe iuris ciuilis ſtudioſis, quòd difficilimas quaſq; quæſtiones Latino ſermone explica- ri potuiſſe cognoſcẽt:tum multa pręter alio- rum ſententiã inducta, quæ quàm uera ſint, ipſi cenſeant. Tot enim opinionibus referta ſunt huius diſciplinæ uolumina, ut ſuperua- caneũ exiſtimẽ& ineptũ, quicquam pro cer

5 — N

5

ò

— 4

7

to adſerere. Erramus omnes,& Andabata- rũ more clauſis oculis plerunq; decertamus. Etſi illud meritò profiteri poſsim, quicquid à me dictum, diſputatũ eſt, exiſtimare opti- mo iure defendi poſſe, quòd in primis ea mi- hi cura fuit, ut nõ niſi quod à cauillo abeſſet, affirmarem: cum duro enim hoſte digladian tem, fortiſsimis telis inſtructũ eſſe oportuit: ſiquidẽ ea eſt multitudinis autoritas, ut iam

10 hac in ſcientia non uniuſcuiuſque ſingula-

ris uirtus, ſed ſcriptorum numerus obſerue- tur. Cum itaque præter eorum opinionem omnia hæc aſſerta ſint, ſola in lectoris huma- nitate cõfidentia mihi fuerit. quòd ſi eos pro- feſſores quotidie laudibus extollimus, qui ueterum incuriam, cùm facultas adeſt, dete- gunt, noua ipſi excogitant: cur æquali iure mecum agi non debeat, certè non uideo. Le- ge feliciter.

3 Quæ ſint ſtipulationes prætoriæ, quæ iiidi-

cidles, quæ communes,& quemadmodum à Doctoribus locus hic male percipiatur. C A P. I.

Tipulationum treis ſpecies, prætorias, iu diciales,& cõmunes, alteri noſtri legum doctores declarare uident᷑, quàm& ueteres Iuriſcõſulti acceperint,& ueritas ipſa admit- tat.Prætorias eas eſſe opinantur, quæ ex prę toris edicto ſemel introductæ ſunt: qua 1a-

30 tione& ius prætorium dicimus. Iudiciales,

quæ à lege aliqua ciuili deſcẽdunt. Commu- nes, quæ partim ex lege ciuili, partim ex præ toria oriunt᷑. Hanc ſententiam quòod omnes approbarẽt, et ipſe tandiu ſum ſecutus, quan diu nõ animaduerti à ueritate longeè abeſſe. Quocirca in primis id animaduertendũ eſt, Pomponiũ luriſcõſultumꝰ?, ex cuius reſpon- ſis hæc diuiſio colligitur, ſi eius uerba ſubtili ter perſpiciantur, in hiſce ſtipulationibus nõ

40 originẽ, à quo introductę ſunt, ſed exercitiũ,

corã quo uidelicet proponãtur, perpendiſſe. & quod ita res ſe habeat, efficacibus quoque argumentis conuinci poteſt. Nam cautio de dolo proculdubio iudicialis eſtb, et tamen ab edicto prætoris deſcendit, non ſolùm gene- raliter, quod oſtendit in Digeſtis titulus de dolo, ſed etiam eo caſu quo interponitur, de perſequendo qui in fuga eſt ſeruo: quem ca- ſum pro exẽplo huius ſtipulationis in Inſti-

so ſtitutionib. Tribonianus adducite. Demon-

ſtrat hoc Vlpianusain tractatu, q́d metus cau ſa, ubi ex uerbis edicti iſtud fieri autor eſt. In cõmunibus quoq; ſtipulationibus eos erra- re fortiſsimũ argumentum eſt, quod in con- feſſo eſt, cautionẽ duplæ cõmunem eſſe: cu- ius cauſam Bartolus, cęteriq; dixerunt: quo- niam ſi ſuper ſeruo, prętoria: ſi de cæteris pre cioſis rebus, iudicialis eſſet. Sed quænã hæc ratio eſt, quæſo: duæ ſpecies ſimul iunctæ

tertiam

In l. quinta. f. de uerb. oblig.

a d. l. quinta.

b In I. j.§. ait prætor. in fi. de do.

c Inſtit. de diui. ſtip.§.j.

d In I. ſi cii ex- cep.§. quòd ſi homo. ff. quod met. cau.

Ainc- llisc⸗ dictor euv ſat Pexei nilic que n chus e duomu ſemq! meroc edicto! ntetrpo elleeexi cotama llis nil! pafetu- Kauln dictio c periſ pupilli umpræ dum ite mat qui nlt⸗quia bedic ettorẽ rc Rionun . deellen 1 noſtra q mam que laberdit ces tradi rlata dit nacta, utpoſsin

modum nrargur

1