— 8—

Pisani, Urbinates, Nolani, Bononienses, Placentini, Nepesini, Sutrini, Lu- censes.

Qui hunc locum explicarunt, tanta sunt in varietate ac dissensione, ut eorum sententias enumerare difficile sit et molestum, quare si gravissimarum tantum mentionem faciam, a VV. DD. veniam impetraturum spero et confido. Prima definitio complectitur oppida sociorum, qui foedere isopolitico cum Romanis ita iuncti erant, ut qui vellet Romam migrare ibique omnium munerum(officiorum et iuris praeter suffragia et honores) particeps fieri posset. Eiusmodi foedus Romanos cum Latinis et Hernicis habuisse auctorum testimonia extra omnem dubitatio- nem ponunt, ut Dion. VI, 63. 95. VII, 53. VIII, 35. 69. 70. 72. 74. 77. XI, 2. Liv. II, 22. 33. VII, 12. VIII, 2. 4. Haec de vetustissimis municipiis sententia debetur ingenio Niebuhrii, cui adstipulati sunt Goettling, Staats- u. Rechtsgesch. d. Roem. Hal. 1840 p. 410, Grauer I. I., Burchardi, Staats- und Rechtsgesch. d. Röm. Stuttg. 1841, p. 62, Puchta, Iustitutionen Leipz. 1841, I, p. 216. Ruperti, Roem. Alterth. Hannov. 1842, II, p. 756, Rubino in diss., de qua cap. superiore egimus et Walter, Gesch. d. Roem. Rechts Bonn. 1845, I, p. 88 sq. Sunt au- tem alii et hi quidem docti viri et acuti, ut Madvig, opusec. acad. Haun. 183 4, p. 236 sdd. (quocum faciunt Ambrosch, Studien und Andeut. Breslau 1839, I, p. 183. Lorenz, de dicta- tor. latin. et municip. Grim. 1841, p. 16. de practor. munic. 1843, p. 7. Zumpt. ueb. d. Roem. Ritter u. ueb. d. Unterschied d. Munic. Col. Berlin 1840, p. 57), Mommsen, d. roem. Tribus, Alton. 1844, p. 157 sqq., Peter in Bergkii et Caesaris actis 1844, n. 26, qui Livii loco VIII, 14, ubi eadem fere oppida quae Paul. commemoravit civitatem Rom. adepta esse traduntur, fulti et Paulum erroris arguentes illis verbis: qui quum Romam venissent neque cioes Rom. es- sent, participes lamen fuerunt omnium rerum, praeterquam de suffr. ferendo aut ma- gist. cap. civitatem sine suffragio et postremis verbis: qui post aliquot annos cives HRom. effecli sunt civitatem cum suffragio significari volunt. Censent enim, et Livium et Paulum de eodem tempore(338 a. C.) agere, quo illa oppida civitatem sine suffr. acceperint sed reipu- blicae suae speciem servaverint; quapropter illos municipes, si cum Romanis conferres socios, si cum externis Romanos s. cipes appellari potuisse, de qua quidem confusione voc. cines et sociti infra dicemus. Deinde addunt, municipia apud Paulum eadem esse, de quibus Festus v. municeps p. 142 M. loquatur(idem existimat Grauer p. 3): Servilius(alii Serpii filius) aiehat initio fuisse qui ea conditione cives Rom. fuissent, ut semper rempublicam sepa- ratim a populo Rom. haberent, Cumanos, Acerranos, Alellanos, qui deque cives Nom. erant et in legione merebant sed dignitates anon capiebant. Sed quid nos impedit, quomi- nus Pauli verba ad actatem priorem(ante 338 a. C.), Livii narrationem et Festi verba ad se- quentem aetatem(post 338 a. C.) referamus, cum Paulus accurate et distincte dicat, hos mu- nicipes non cives fuisse sed postea demum factos esse, cum dicat, hos socios non esse cives factos nisi si Romam migrassent et discrimen in eo ponat, quod singuli tantum iure muni- cipii usi sint, cum in sequenti explicatione hoc ius ad universos pertineat. Verba Pauli cum

sel. antiq. Rom. Hag, 1744 I, p. 311 et repetita a Niebuhrio, quem secuti sunt Madvig, O. Mueller, Peter aliique(Zumpt similiter emendat municipes essent suae quisque), confirmatur Ulpiano loco J. 1. §. 1. D. ad munic.(50, 1), ubi dicit: sed nunc abusive municipes dicimus suae cuiusque civitatis cives. Alii aliter huic loco mederi voluerunt, sed minus feliciter, ut Grauer, de re munic. Roman. Kiliae 1840, p. 3 legi iubet: municipia essent sua iurisque, et Kiene, d. roem. Bundesgenossen- krieg, Leipz. 1845, p. 39: municipes essent soci cuiusque civ. et col., quod ferri non potest.