— 16—
herrſchend die chriſtlichen Anſchauungen entſpringenden Erwägungen über die Pflichten des Herrſchers, oder über die Verdienſtlichkeit guter und namentlich der Kirche zu erweiſender Werke, K. 777: quiequid enim ob amore domini servorum dei locis venerabilibus conce- dimus hoc nobis ad mercedis augmentum vel stabilitatem regni nostri pertinere confidimus. Ebenſo K. 781: quiequid enim locis venerabilibus ob amore domini et oportunitate servorum dei benivola deliberatione concedimus, hoc nobis procul dubio ad eternam beatitudinem vel remedium anime nostre pertinere con- fidimus. Oft enthalten ſie auch nur ganz kurz das Motiv ob amo⸗- rem(honorem) Dei et venerationem st. Petri oder geradezu auch Bibelſprüche wie P. 760: nihil, ut ait apostolus, in hune mundum intulimus nec dubium quin nihil ex eo quicquam nobiscum auferre poterimus nisi quod ob animae salutis devota mente locis sane- torum dei inspirante impertire videmur, ergo.... und P. 766: quia monente scriptura ita oporteat unumquemque constanter praeparare quatenus veniente in conspectu superni iudicis illam mereatur domini piam vocem audire, quem omnes iusti ex bonis actibus erant gavisi. In der Urkunde Ludwigs d. F. vom 6. Mai 840 iſt arenga und inscriptio in eine Periode zuſammengefaßt: cum peticionibus servorum dei iustis et rationabilibus divini cultus ho- nore favemus superna nos gratia remunerari confidimus et ideo notum sit omnium fidelium nostrorum tam praesentium quam et futurorum industriae..; die meiſten dieſer Arengen ſind nach ſtehenden Formeln abgefaßt und tragen den Stempel rhetoriſchen Schmuckes, wie dies ſchon aus der Definition der Arenga hervorgeht.
V. c. Die Veröffentlichung, promulgatio, formula publi- cationis oder intimationis, iſt ein unerläßlicher Beſtandtheil jeder Urkunde; iſt aber im Wortlaute ſehr verſchieden. Oft wird dieſe mit der Arenga durch eine Concluſivparticel wie in Lud. 817 id circo, oder idioque und der Adreſſe verbunden, daher ſich hier Combina⸗ tionen der mannigfachſten Art ergeben, indem die Inscriptio oft allein ſteht ebenſo wie die promulgatio, oder beide zugleich ſtehen oder beide auch fehlen, wo dann die narratio(Formel VI) ſich unmittelbar an die Arenga anſchließt. In P. 760: ergo cognoscat magnitudo seu industria vestra, quod.., ſo K. 777: quapropter compertum sit omnium fidelium nostrorum magnitudini, desgl. K. 781 igitur eompertum sit omnium fidelium nostrorum magnitudini. Daran ſchließt ſich VLl. d. Die expositio oder narratio d. h. die Entſchließung des Königs nebſt Darlegung des Sachverhalts und der Um⸗


