Palmam enim ea in re omnes intelligentes earum rerum existimatores ac indices ei tribunnt, nec quemquam faisse censent, qui de administratione totius rei publicae Romanae diligentius et accuratius seripserit. In quo magno copio- soque argumento si in parvis singulis rebus erraverit, quis est, qui id non humanum esse censeat? Etiam nunc ii libri ab omnihus pervolutandi erunt, qui eam rem diligenter tractatam legere ae discere volent. Nec igitur mirum, quid de Sigonii summa antiquitatis scientia is iudicarit, quo tum nemo ea de re melius iudicare potuit, Onuphrius Panvinius; qui cum ante hos editos libros similem de imperio Romano anno 1553 ederet, ibi p. 444 hacc adiecit:«Post Anton. Augustinum Car. Sigonius Mutinensis maxima mihi adiumenta adlm-. nistravit; hune enim unum ut ingenio singulari et in tota Romana anliqui- tate scientia ac iudieio prope incredibili praeditum, sie eximia humanitate ornatum ex is, qui non Romae habitent, esse eognovi etc.— Qua lauda- tione tanti viri quid maius potuit esse, quid amplius?— Eodem anno 1360 cum Franc. Robortellus Bononiae litteras antiquas doceret, Sigonius autem Patavium iter faciens Bononiam venisset, Heronymus Seripandus Cardinalis, vir amplissimus, quem salutaverat, Robortello Sigonium et Manutium, in quem iste non winus quam in alterum in libris suis acerbe invectus erat, recon- eiliare studuit, ne viri illi doctissimi Italiae eiusque terrae quasi lumina inter se adversarentur. Vocavit igitur utrumque Robortellum et Sigoniam ad coenam. Quod voluit, suecessit. Redierunt in gratiam. Tum vero sane non iniuenn- dum foret videre istius fictos simulatosque vultus, qui totus erat ex odio et malitia factus. Sigonius otii pacisque amans lactissimo animo Patavium discessit ac statim litteris Manutium de reditu isto suo in gratiam certiorem fecit. Nec cunctatus est uterque— Manutii enim, ut Sigonii, animus ab omni conten- tione vehementer abhorrebat mitique et leni erat natura— ad Robortellum amantissimas humanissimasque litteras ¹s) scribere, quarum tamen neutri iste respondit. Fieta igitur ac duntaxat ad tempus apta ac simulata ista fuit Ro- bortelli amicitia, quod uterque certe animo auguratus est. Augurium non

38) Cf. Sigonii disputatt. Patav. p. 255 cd. Mediol., ubi eius epistolam, quam isti homini scripsit, invenies. Itidem Manutii epistola legitur in cius epistol. V, 27.