Oratio in Cutilinam tertia. Ad Quirites.

Urbe relicta multas crebrasque litteras Catilina ad amicos dedit, in qui- Non. Dec. bus iidem quos socii pervulgabant rumores scripti erant: innocentem se cessisse habitn: potentibus inimicorum partibus, Massiliam se esse concessurum. Eodemque tempore Catulus epistolam accepit contraria affirmantem, tueri se causam omnium misero- rum, quoniam inimici odia summa in ipsum excitarent hominesque indigni tenerent summos honores ad defendendam suam et dignitatem et fortunam unum sibi relictum esse remedium, quo uti vellet; simul nuntiatum adsumsisse illum lictores et fasces, cum Manlio conventurum. Practerea hic brevi ante quam Catilina advenit, Marcium Regem, qui exercitum in Etruria ducit, in suas partes trahere conatur; repulsam fert; reque Romam delata hostes judicantur; qui Catilinam secuti essent, poena solutos esse, si ad certam diem illius castra deseruissent, arma posuissent; uti ambo consules milites scriberent, Antonius proditoribus obviam iret, Cicero urbem defen- deret decretum.

Sed neque promissa neque minae avertere Catilinarios a consilio capto potuerunt, nec quisquam detegere quidquam nec arma ponere.„Ea tempestate, Sallustius inquit, mihi imperium populi Romani maxime miserabile visum est, cui cum ad occasum ab ortu solis domita omnia armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortales putant, affluerent, fuere tamen cives, qui seque remque publicam obstinatis animis perditum irent“; immo adeo obcoecati nonnulli fuerunt, qui antea Catilinae nequaquam faverant, ut ad eum proficiscerentur, in quibus A. Fulvius, quem pater prehendi atque interfici jussit, praefatus non se Catilinae illum adversus patriam, sed patriae adversus Catilinam genuisse.“ Val. Max.

Huc accedit, quod plebs conjuratorum partibus favebat; neque tamen 154. victores fruiti essent victoria, cujus fructus Pompejus, Caesar aut Crassus collegis-„ sent, infirmatamque civitatem jam tum in servitutem redegissent; sed quum Cicero Catilinam ex urbe evadere coöëgisset, arcana ejus consilia detecta, respublica servata est.