— 13—

rum et fontium appellationem. Aguae et Aguae Calidae vocabantur a Romanis ipsa loca et vppida, Sruaes morlas Aguenses et Aquicaldenses; veluti sunt Aquae Flaviae et Aquiflavi„atque Aguae Sextiae sive pleniore nomine(9 2nr, 2 ia Augusta Aquae Sertiae. Sacpe populorum nomina addita sunt, ut Aquae Eitbilit anorum„ Aguae Convenarum, a—— plura, quae ex Itinerariis a Messelingio editis facile cognoscas. Nonnunquam oppida Ad Aquas vocantur, u— m et Sal. Fontes nunquam loca vel oppida, sed ipsae aquarum scaturigines, ex quibus ad potum vel ad larandum lnuriias, apu anti- Quos scriptores appellantur. Neque recodunt a constanti usu Ammianus et Plinius, nisi evulsis ex— sin- gulis vocibus. IIle enim XXIX, 4, 3. sic habet: Et antegressus contra Mattiacas aguas primus Severus, Qui Pe lestrem eura- bat exercitum. Ilic H. N. XXXI, 2. Sunt et Mattiaci in Germania fontes calidi trans Rhenum, guvrum naustas triduo fervet. Itaque recte so habet inscriptio illa, FONTIBVS MATTIACIS anno 1810, tanquam genio loci et fontanalibus diis, pPosita, quemadmodum solcbant veteres aris prope fontes exstructis inscribere: Fontis Genio vel Fonti Divino. cf. Gru- teri Inscriptt. p. XCIV, 3. 6. Fabretti c. VI. p. 432. 4. 5. 7. quos affert Boettigerus ad Horat. Od. III, 13, 1. Ac jure mihi videor in annott. ad Ruhnk. Opusc. T. I. p. 67. vituperasse recentiores, qui ad fontes ire dicerent, ubi veteres, ac vere quidem, ad aguas posuissent. Sic Cic. in nobilissimo loco(or. p. Planc. 27) de Bajis: Destiti stomachari et me unum exr lis Ffeci, qui ad agquas venissent. Epp. ad Div. XVI, 21. puto utrumgque ad aquas. Epp. ad Att. XIV, 12. ut ne apud aduas qui- dem acgçuiescere liceret. Conf. Garat. ad Philipp. VIII, 3. Liv. XII, 16. Cn. Cornelius consul„ Pparte membrorum captus, ad aquas Cumanas prafectus ingravescente morbo Cumis decessit. Pro pert. I, II, 30. Ak, Percant Bajae, erimen amoris, aquae. Sed FloruslI, 16. apte ad sententiam dixit tepentes fontibus suis Bajas.—

3) Admirabile est, quam apta sint Ciceronis scripta ad ſingendos adolescentium nostrorum mores et ingenia; cum mul- tas ob alias causas, tum praccipue ob mitem sapientiam circumspectumque et maturum de rebus publicis privatisque judicium. Hioc ego quanquam saepius expertus sum, nunquam tamen sensi magis, qpnam quum nuper, ut animum relaxarem repentinis ac calamitosis populorum seditionibus rerumque publicarum mutationibus alllictum, libros de optimo civitatis statu ante aliquot aunos ab A. Majo ex bibliothecarum tenebris protractos releebam. Constat autem„ Ciceronis ipsius sententiam Scipionis persona aPditam latere. Optime, quod alicubi dixit, historiam esse magistram vitae, hic declarat, ubi de tribus rei publicae generibus ita disputat, ut non virum consularem komanum, sed aliquem nostri temporis hominem, omnium populorum fata mente com- Plexum, audire tibi videare. Iuvat exempli causa quaedam apponere, quippe nondum ita in vulgus nota, ut zunt; qune ceteris ejus libris continentur. Ita I, 42. Cum rex, inquit, injustus esse coepit, perit illud illico genus, et est ĩdem ille tyrannus. Quem si optimates oppresserunt, quod ferme evenit, habet statum res publica de tribus secundarium. Sin Per se Populus intenfecit aut qꝗjecit trannum, est moderatior, quoad sentit et sapit, et sua re gesta lactatur, tuerigue vult Per se 8 tutam rem publicam. Si quando aut regi justo vim populus attulit, regnove eum spoliavit, aut etiam, id quod ude See⸗ pius, optimatium sanguinem degustavit, ac totam rempublicam substravit libidini suae; cave putes, aut aee Welum ut NAammam esse tantam, quam non facilius sit sedare, quam effrenatam insolentia multitudinem.— Sie tanguam pilam hun inter se rei publicae statum tyranni ab regibus, ab iis autem principes aut populi, a quibus aut facliones aut 8 L ita guum sit, ex tribus primis generibus longe praestat mea sententia regium; regio autem ipso praestabit id, Lun eri aeguatum et temperatum er tribus optimis rerum publicarum modis. Placet enim, esse quiddam in re publioa Eules Ans 24 regale; esse aliud auctoritati principum partum ac tributum; esse guasdam res servatas judicio voluntak ique multitudinis. Hace cunstitutio primum habet aequabilitatem quandam magnam, gua carere diutius vir possunt liberi, deinde firmitudinem; guod illa prima Jacile in contraria vitia convertuntur„ ut existat ex rege dominus, ex optimatibus factio, 22 Populo kur ba et confusio. II, 42. Ipsum regale genus civitatis non modo non est reprehendendum, sed kaud scio an reliuis simplicibu longe anteponendum, si ullum probarem simplex rei publicae genus; sed ita, quoad statum suum retinet. Is est autqs status, ut unius perpetua potestate et justitia omnigue sapientia regatur salus et aequabilitas et otium civium. Satis ap Par placuisse Ciceroni regalem quandam rerum publicarum formam, qualem fere Europae gentes nunc habent, mediis et inſimis 9 nibus interjectis moderatam, veluti ex dissimillimarum vocum compositione gratus tamen efficitur concentus. Easdem 1. Ppotestatis laudcs habent Plato, Aristoteles, Isocrates, Plutarchus, alii, ut vehementer errent, qui adolescentes nostro G- corum ac Romanorum scriptorum lectione corrumpi et novarum rerum cupidos fieri queruntur. Imo in turbis hominun- ldes 4 sorum et populi libertate abutentium quoticdlie adspiciendis delectantur quidem virorum ſortium et proborum consiliis, Augen bus, victoriis, exsiliis, mortibus, et ad easdem virtutes suscipiendas incenduntur, sed ita tamen, ut, nisi forte aliundg en theils 8 moribus a vulgi concitatoribus stimulati fuerint, malint in regali patria pacatis suis studiis operari,. nefaria consilia inire. Odcrunt enim incertos cxitus, et Graccae Romanaeque libertatis recordatio satie alter animum ad subeunda pericula paratum reddet, praesertim si magistrorum prudentia ferrentis aetatis cupiditates sasν age. mitiorum ipsiusque religionis temperamento mollierit et corpore exercendo ab effeminata laboris fuga revocaverit. A*. ineiderint tempora, cavebunt, ne in ipsos proſerri possit gravis illa vituperatio, quam habet Wyttenbachius 1s a. 1810. instaurandis scholis dicto(Opusc. select. T. I. p. 10. meae cd.): Nuno multi, guodam civilis factionis e errore oceupati, tum demum patriam exstare et vigere putant, si ea obtinet forma et constitutio, guam ipsi prode un

15

quam de nai tatem potiusd

—

9