Nulla est linguae latinae particula, cujus usus sit frequentior magisque varius, nulla, quae et docentibus et discentibus plus exhibeat difficultatis, quam particula quum. Eaque ipsa causa est, cur rem toties ab aliis tractatam recolere coner. Fortasse mihi continget, ut difficultates vel obscuritates aliquas levem vel tollam, idque satis magnum mihi pretium erit laboris sero suscepti. Primum dicam de formna et vi particulae, deinde de usu ejus syntactico.
Non potest dubitari, quin forma ejus antiquissima quom fuerit, unde postea quum vel cum factum sit. Id praecipue cognoscitur ex inscriptionibus latinis, quarum vetustissimae constanter quom servant. Cf. Mommsen Inscr. Lat. Tit. 196, 9 18; 198, 32 70 71; 200, 53 63 79 87 88; 205, 1 18; 206, 1 15 117 151 161. Ut quom, ita etiam quomque, adjectum ad pronomina relativa, in illis vetustissimis inscriptionibus se ostendit: Queiquomque i. e. quicunque 197, 5; 200, 50; 202, 2 19 22; 205, 2, 53; 206, 17 98 151; quei quomque, cum intervallo scriptum, 198, 68; 200, 8 33 35 84; 205, 2 14; quae quomque 198, 67; quemquomque 206, 32; quem quomque 603, 10; quod... quomque 205, 1 2; quo quomque(abl.) 205, 2, 2; quei quom- que(plur.) 198, 4 6 47;3 queiquomque 200, 28; 203, 6; 206, 51 83; quos quomque 202, 2, 7 10; quibus quomque 198, 68; quoquomque(adv.) 205, 1, 16; quo quomque 206, 44. Primum cum exsistit in lege Julia municipali(tit. 206), quae cadit in annum 709 U. C., ubi legitur(150)
„tum, cum ea res Ponsilorofura, et Phriba dan tum prima causa illius immutationis fuisse videtur.
Forma cume, quae est in carmine Saliari GBergk p. 12) 6 certe vetustate quom non aequat. E videtur affixum esse, ut in tame(Fest. p. 360 Müll.); quomodo autem sit explicandum, ego non magis certe scio, quam alii. Id autem memorabile est, tale e adjectum habere etiam umbr. pune(Aufrecht et Kirchhoff 1, p. 161) et german. hwaune(Graſm 4, 1201); quae et forma et sensu latino quum respondent.
Utra scriptura, quum an cum, nobis sit praeferenda, dittieile est diju Gonbu Quae veteres grammatici inter se repugnantia de ea re dixerunt, conferre nolo. Cujus ea scire interest, sum- mam eorum in L. Schneideri grammatica latina 1, p. 337 inveniet. Equidem probo quum, quod non solum legentium commodum suadet, qui eo, ne illud cum praepositione cum misceant,
prohibentur, sed vocabuli origo et analogia, quae ab eo, qui cum seribit, postulat, ut idem scribat 1