complevit ultima vite sue anno scilicet anno domini millesimo ducentesimo nonugesimo secundo (1292.). Laboiraverat enitn in hoc fere annis triginta, eumene tam de grecis, quam latinie. Scivit enim greeum ct multa de hebraeis, ut patet in proeeeeu. Incipit autem sic" cet. De subsidiis autem grammaticis ac de tota operis ratione, quam se- CUtus est auctor, ipse in prooemio haec scribit:

„ Ine vitabilis necessitatis videtur casus, ut errent frequenter et tamcn nesciant, ubi corruant, qui de dictionibus ebreis et grecis tractare presumunt, linguarum ipsarum prius aliquali saltem noticia non accepta. Unde Papias, tum Huguieio, Ebrardus, qui Greeiemum edidit, et alii quidam tractatores in suis, ut aperte constat, operibus proptcr ignorantiam originis eorum, de quibus agebant, graviler erraverunt, ita ut non solum sustinendi non sint, sed pocius corrigendi, non meo, ut spero, temeritatis ausu, sed magis veritatis confidentia, quam a meis doctoribus labore diutino diligentique cura mutuatus suin , qui sciverunt veraciter et potcrant infallibiliter dc hujusmodi judicare. Ad factani mihi in- stantiam subii hunc labOrem, apponens de mco calamum, atramcntum et cartam et manus articulos scribentes hoc quidem exaratum est. Quod <}uia tangit aliquos et ob id forsan emulationis aliquit incurret, rogo fratres, qui non statim conspuendum putaverint, juxta verbum doctoris beatissimi Geronimi, ut privata lectione contenti fastidiosis et ingratis ikiii ingerant verbum; nauseent, quod appetitus eorum abhorreat, quod languens stoma- chus eorum mox rciciat indigestum. Si tamen caritatis instinctus, qui bonum quidem non commutat, reputat amissum, hec cuiquam profectus causa censeat non celanda, operarii subdoli nomen taceat et personam, quia, ut ait quidam, minus est praeciosus el absquc ponderc sermo gravis, quem non gravis edidit auctor. Quodsi prodar alienae sentcntiae rcpetitor, sum absque cypho alicujus Joseph nescicns augurari; sicubi vero videbor duri forsan oris et asperi, legentis magis excitationem, quam arrogantiam intendo propriam vel depressionem alienam. Sciendum praeterea, iu hoc tractatu pauca princi- paliter poni, m quibus pectaverit contra quem intendimus, sive non habcudo quod pro- misit in suo prologo, satisfactionein scilicet vocabulorum difficiliura biblie, cum restent adhuc difliciliora, quamque posuit, sive in hiis, que posuit, non satis acrem examinando vel in accentu, vel orthographia, vel dictionum compositione vel alio quoque modo, nec oportct mihi opponerc, quod Iluguicionein plerumque vel alium quemlibet sit sccutus, quia errorem concipiens el errorem ultro vel negligenter suscipiens et eum ad alios temere transfundens ejusdem sunt novae participes et pene paris redargucionis digni." Explicit prohemium (^sequuntur cetera, quae supra posuimus). Ad hoc prooemium complendum ipse auctor in extrcmis libri sui verbis haec addit: „Quidquid autem hic vel alibi dixerim vel dicant, me sempcr subicio judicio saniori, cui si quid vel scienter forle rel quoquo modo probabili/er me dicere pu/avero, libenter offero et reverenter suppono. Ilu fimt epeeulum grammaticalium dictionum magietri Johannis Heldeneie Deo gratias."

Hae leges criticae, quas ipse sibi auctor scripsit, quum pcr se satis magnam gram- maticarum rerum doctrinam magnamque ejus ingenii sagacitatem prodant, tum eo majorcm auctoritatem auctori ipsi addunt, quod et summa religione ct egregia doctrina judicandique subtilitate in ipso opere conhciendo usus esse reperitur. Continet cnim hoc Specu/um gramthaticalium dictionum cgregium thesaurum rerum grammaticalium, quae quum ad verborum origines potestatesque formarumque doctrinam explicandam spectant, tum in- primis ad Grammaticos latinos veteres, ut Priscianum, Servium, emendandos ac vel complendos Bibliorumque Vulgatae Interpretationis historiam criticam accuratius cognoscen- dam ct ad fontes Yocabulariorum medii aevi investigandos ipsaque complenda multum utilitatis afferunt Ingens enim numerus locorum ex eo genere libronun, quos modo in- dicavimus, in hoc opere affertur criticeque interprctationibus saepe additis e vetustissiniorum