— 28 —

aliam lectionem admodam cowupttm praebeant fvel: Aetensem amici domum manebant (cod. 2.), vel: aeteneem amici domum memebani (1. * 3.), vel: aeteneem, ubi amiet tju» manebani (A.), vel: astensem, ubi mmiei ejut manebant, pervenerunt (4.», vel: aeteneem curitatem amiei domum pervenit (l.)J, codex Giss. hanc singularcm lectionen aabet: „ad aeteneem domum manebat et quia adhuc grimuualdb rebellee extabant/' quae verba corrupta fortasse sic emendari possunt: „ad Astensem properant cieitatetn, in qua Berta- ridi amici manebant 4 qui adhuc Grimuualdo rebelles extabant." Cfr. varr. lectt. c cod. Giss. enoUtas ad lib. V. c. 7. Romuald eum Longob. cet. et ad omnes illos locos, quo- rum ut suspectorum indicem fecit Bethmann, quos egg singulari studio bis terve cum Giss. codice contuli, ut nc vestigium quidem dubitationis de lcctione bujus codicis relin- queretur. Praeterea autiquitatis hujus codicis vestigia cernuntur partim iu antiquiore illa orthographia, de qua in dcscribcndo codice Giss. Justini disputavi, partim in meliore veiborum ordine, quam quac in cditis cxemplis reperitur, denique in toto orationis habitu, i. c. in rectis justisquc scntcntiis, si cum exemplo Bianciano apud Murat. comparantur; vitia autem codicis, quac vel integrorum versuum omissione constant partim ex aequa- litate terniinationum orta, partim ab oscitantia librarii profecta, vel perquam corruptis lectionibus, ab antiquissimo exemplo ductis, cum ceteris primae familiac codd. ei sunl communia, nisi qupd rariora eorum sunt in co exempla. Sed uullam planc rationem babet cum decurtato illo ac vehementer interpolato codice Bambergensi, e quo primus Pauli Diaconi Historiam Langobardorum Germanicc vcrtit C. de Spruner „PaulWarne- fried Geschicbte der Langobarden. Zum erstenmaj nach eincm Codex der kiinigl. Bi- bliothek zu Bambcrg aus d. X. Jahrh. ubersetzt und mit Anm. versehen von K. v.Spruner. Hamburg. lN3?v 8., dc quo codice vidc Bethmann 1. c. Jam quum nihil magis sit optan- dum, quam ut nostri quoque codicis haud scio an omnium praestantissimi reliquiis utatur is, qui Pauli Diac. hisloriam Langobard. in Monumentis historicis Germaniae ab Viro Cl. G. H. Pertz edi coeptis e codd. emcndatum edendum susceperit, nos quoque ali- quantuluni ad hanc rem feliciter administrandam conferre constituimus intcgra codicis Giss. lectionis varietate in append. crit. afferenda, locis iis, quos Bethmannus in indi- cem locorum suspectorum conjectos cruce signavit (f), a nobis quoque cruce notatis pauloque copiosius tractatis. Capitulorum indices s. argumenta singulis libris in cod. Giss. praemissa tantum ab editis exemplis discrepant, ut plane alia esse videantur satis antiqua. Quarc ego ea summa fide omnibus codicis vitiis fideliter repetitis ad verbum describendos et in appcnd. critica rcpetendos censui.

n.

Roberti Monachi de Christianorum principuni in S^riam profectione a MXCVI. instituta et post devictos Saracenos regni Hierosoly- mitani occupatione libri IX.

Cod. Giss. Nr. CLVIII.

B. G. (3.) 118a. 8.

„Codex membranaceu.s eaec. XIII!finientis [cujue literae cnnreniunl fere cum iis hujue saeculi exemplis, quaeMabill. e cod. Flori Vorbei nr.l.dedit}, ineeriptionibue et liiteris inilialibus rubro /tic/is, lineis stilo duclis, pancis vocnm eompendH», foll. 174, quorum 1 b. et 174. vacua sunl. Inscriptio fol. 1 a. munu saec. XV. luiec est: Passagium gotfridi regis iherosoliinam [additur anni nota 1077 —/. Subecr. explicil liber roth- berti. (Haec recenliore manu adeeripta sunt.J Quae fol. 6—398a. hujus codicis