do oriatur de aſuerudinem duid tame dum Ht dein. n erit.lquod 5 delegsin. tis receptum od verò. hic. ar, eam inter- tudine rece- es conſuctu- de mutanda r habuerũt.

etudine le-

hic. Quod condendæ

·mpore, vt

uaͤm verd

poßiit cõ-

Er exiſti- hedientes

o tempo

legi con-

tus enim

nuenien-

tt autem.

eges h-

. cap.In Preclarm ges opt Solonu is- Pas ſe iu ſiſim dele duc ſeri.um 5 75uuad, In- na 15 thoc,

dianus no-

empote&

ad vim to⸗- zuce,inqult,

1 Aa t’- tantini. 1z.

ſunt: Con

lex municipij alicuius permittat in ciuitate ſepeliri,

In Tit. de Conſtitutionib. principum. 1

oteſtas fuerit principi conceſſa à populo:tamẽ cre-

ritatis non eſſe, quàm legem, imitatur enim legem,

& vim legis habet, vt antè diximus. lxvlt. C. quæ ſit b

longa conſuet. Id cxemplo dilucidius fiet, ſi pona- mus conſuetudinem proferri non contrariam legi

ſua natura, ſed cum lege pugnantem in aliqua hy-

potheſi. non enim ſemper neceſſe erit legem con- ſuetudini cedere, quaſi conſuetudinis maior ſit au- Kcoritas, quàm legis: ſed ea conſideranda erunt, de

quibus diximus in diſputatione de contrariis legi-

bus. Rurſus obiiciuntur nobis quæ VIpianus ſcribit, edictum Adriani interpretans, de his, qui in ciuitate ſepeliunt. in 1.3.§. Diuus. infrà de ſepul. viol. Sed nihil ad rem pertinent, cm præſertim de lege municipa- li, non de conſuetudine Vlpianus loquatur. Nam Adrianus edicto ſuo pœnam ſtatuit quadraginta aureorum in eos, qui in ciuitate ſepeliunt, nec eam exceptionem addidit, quam plerunque adſcribi ani- maduertimus niſi lex muniæipalis id permiſerit. Ita- que Vlpianus ait, quia generalia ſunt reſcri pta,& ſi- ne vlla exceptione, ea in omni loco valere: etſi fortè ab ea lege poſt principalia reſcripta receſſum eſſe. Hic mihi videtur planus verborum Vlpiani ſenſus eſſe:quibus ſic intellectis, nihil eſt quod noſtræ ad-

uerſetur ſententiæ: Vult enim Vlpianus, principem

conſtitutionibus ſuis quamcunque legem munici- palem tollere poſſe. Idemque videtur de conſuetu- dine dicendum eſſe, ſi princeps expreſsim deroga-

uerit conſuetudini, non ſi conſuetudinis ignarus

conſtitutionem ei contrariam ediderit. cap. i. de con- Ktitin ſexto. S 1N TIT. IIII. DE CONSTITVTIONIBVS PRINCIPVM. De poteſtate principu. CA TV7T T ☛ Nter genera ſcripti iuris conſtitutiones

&☛ principum numerãtur. l.2. fuprà de ori-

gi. iur. Inſtit. de iur. nat. gen.& ci. Nam

AA us, quod princeps conſtituit, vim legis habet, etſi non interuenerit populi conſenſus, ſed ſo- la principis voluntas. Sic enim accipiẽdum eſt, quod

hic dicitur ab Vlpiano in l. Quod principi placuit,

legis habet vigorem: ne alias inde aliqua abſurdi-

tas conſequatur. Quis enim edictum Claudij pro le- ge habendum putet, quo admonebat populum, ni- hil æquè facere ad viperæ morſum, quàm taxi arbo- ris ſuccumevt ait Sue. in Claudio. Cæſar quidem di- xiſſe aliquando fertur, homines debere pro legibus habere, quæ diceret. Sed hæc inuidioſa oratio, ac prin cipe indigna exitium ei haud dubisè attulit. Superio-

ra igitur verba intelligere debemus, de voluntate

principis ius conſtituere volentis, quæ voluntas le- gis vim habet,& conſtitutio dicitur. Nam lege re- gia, quæ de reguo, ſeu imperio lata eſt, poteſtas om-

nis collata eſt principi, non tantùm in prouinciales & ſubiectos populo Romano, ſed in ipſum etiam

Populum Romanum. Seneca epiſto. 14. Interdum populus eſt, inquit, quem timere debeamus: inter- dum, ſi ca ciuitatis diſciplina eſt, vt plurima per Se- natum tranſigantur, gratioſi timeantur etiam in eo viri: interdum ſinguli, quibus poteſtas populi,& in populũ data eſt. Quamuis autem iuris conſtituendi

„,

dibile eſt, populum eam poteſtatem magis cum

principe quodammodo communicaſſe„quàm à ſe omnino abdicaſſe, quod& Iulianus oſtendit, paulò antè diſputans de conſuetudine. d. l.de quibus. ſupra prox. tit. Ac certum eſt, Auguſtum leges ad popu- lum ferre ſolitum fuiſſe: quod Dion ſcribit. Illud præcipua animaduerſione dignum eſt, quod hic in 1.2. Vlpi. ait, In nouis rebus conſtituendis euidentem eſſe vtilitatem debere, vt recedatur ab eo iure, quod diu æquum viſum eſt. Nam, yt Ariſt. ait lib. 2. pol. er- rata quædã toleranda ſunt& legumlatorum& ma- giſtratuum: quoniam non tantùm prodeſt legum,

quamuis malarum mutatio, quantùm nocet con-

ſuetudo magiſtratibus,& principibus non parendi.

Deniq; non minus eſt periculi in malis legibus cõ- palabraſi- dendis, quàm in nouis conſtituendis. Adde, quòd militudo de ſicut victus ratio mutata nocet valetudini: ita legum vitus mu-

mutatione publicus ſtatus perturbatur. Qu manius, aut magis barbarum Bactrorum ſiue lege

uid im- tatione&

. legum mu-

ſiue inſtituto& conſuetudine, qui canibus ad hoc

tatzone.

ipſum nutritis obiiciebant ſenes? Tamen cum Ale-

xandri prefectus Nicanor id emẽdare voluiſſet, tan- tus inde motus, tantaq; perturbatio exorta eſt, vt pe-

nè amiſerit prouinciã. auctor eſt Hiero. lib.z. in louin.

In omni igitur Rep. ſemper retinenda eſt hæc aui a ſententia Vlpiani, In nouis rebus conſtituendis,&c.

quæ ad omnes leges,& conſtitutiones pertinet. Ei

ſententiæ conſentaneum eſt illud Thucydidis lib. 3. Xuoο νεεααε diνντνν̈̈᷑ bue vpelar ε‿, d 2aac Xui, Aaupc᷑ d εia rε εν Qοαꝶ⁷ο οονε ε⁴εμ rs Jeeib- 7u&& Aeret. Tum& illud Plautinũ, Nota res ma- la optima eſt. Quòd ſi veterum exempla requiramus, memorabilis eſt Locrorum lex, cuius meminit De- moſthenes in oratione contra Timocratem, qua cauebatur ne quis nouam legem ad populum fer- ret, niſi inſerto prius in collum laqueo eam populo exponeret. Quòd ſi lex populo placeret, ei pareret, ſi verò ei lex diſpliceret, ſtatim ſtrangularetur. Inſignis

eſt& hiſtoria, quam refert Liuius de Pacuuio Ca-

ſimum quodque malum maximsè tolerabile eſſe. De conſtitutionibus.( P. II.

Onſtitutio nomen generale eſt, ſignificans ius

omne, quod à principe ſtatuitur: habètque has

ſub ſe ſpecies, epiſtolam, reſcriptum, mandatum, de-

lauio lib. 2.& 3.in prin. in hæc verba deſinens: Notiſ-

Conſtitutio

quid.

cretum, edictum. Quæ verba Thcophilus explicat

in Inſtit. Omnis igitur ſententia, ſiue interlocutio principis, pro lege habetur, in quibuſcunque cauſis: tametſi princeps in certa cauſa,& inter certas perſo- nas pronuntiauerit. I.I. hic. hoc enim eſt quod inter cæteras ſpecies decretum nominauimus. Quod ſu- perius tamen difficultate non caret, propter conſti- tutiones Theodoſij,& Iuſtiniani, quæ inter ſe pu- gnantes eſſe videntur. l.2. 3.& vlt. C. eo. Sed exiſtimo conſtitutione Iuſtiniani tanquam poſtremas, id eſt d. J.vlti. C. eo. ceteras abrogari. Fuit enim ea conſtitutio inſerta Codici poſt primam eius editionem: cùm ea conſtitutio facta ſit Decio coſ. 6. calend. Nouembr. Codex verò editus fuerat codem anno 16. Calen. Maij. tit. Cod. de Iuſtin. Cod. confir. De interpretatione conſtitutionis. C A P. III. Dkulies conſtitutiones ad exemplum non tra- huntur, cùm apparet principem gratia perſonæ

motunmn