d Alexan. cõſil. xlv.in vij.

5 Bar. d. l. om⸗ nes pop.

c I. ij.g. his legi buss. de or. iur.

d l. ſed&x ſi. 5. quæſitum. de leg. iif.

e l. j.§. fi. à qui. app.

f Bala. a.1.j.

2 BI. I. precib. C. de impub.

h Ang. l ſi ita. de lib.ct po.

i Pet. Cy. l. iura

non in ſing. ſu prà dell.

3 D. Andreæ Alciati 33

eas excludi uerius eſt:, nec ius cõmune hoc caſu correctum cenſebitur, cùm nec fratris appellatione ui uerbi contineatur ſoror, ſed per extenſionem tãtum, quę in correctorijs locum non habet, pręſertim cùm non æqua- lis ratio ſubſit. Et hæe quidem exempla ſuf- ficiant, cùm alioquin quamplurima alia po- tuiſſent adduci: ſed id mihi laborioſum ma- gis, quàm utile lectori fuiſſet. Sed quid ſi a- lia lege caueatur, ne ſtatuta aliquam inter- retationem gloſſam ue accipiant? Et Bar- tolus bcredidit ſolùm friuolã interpretatio- nem reiectam cenſeri, cùm uera interpreta- tio, quæ ex ratione legis deſcendit, naturali- ter ſit neceſſaria, autoritateq́; ipſorum legis latorum fiat, cui non eſt ueriſimile uerbis il- lis derogari, alioquin abſurda, inepta, ini⸗ quaq́; quamplurima adoleſcerentu: nam& uidemus demandata iudici cauſa, ut eam ap pellatione remota cognoſcat, ſolũ friuolas, calumnioſasq; appellationes ſubmoueri e. Quę uerba Bart. ut in ſe uera ſunt, crebrio- req; calculo approbata, indigent tamen cla- riore expoſitione.Et in primis cùm à uerbis legis recedendum non ſit, ſi lex tollat inter- pretationem, de extenſiua intelligetur, qua- tenus ui uerborum comprændi non poſsit. Vnde quod à contrario ſenſu deducitur, ex cluſum uidebitur, quod Baldus ſenſitf: qua ratione etiam in ſubſtitutione expreſſa uul- gari non continebitur pupillaris: ex legis e- nim interpretatione, non ex uerborum figu ra ineſt 8. Cùm uerò gloſſas fieri prohibet, reſtrictiones uel augmentationem prohibe re intelligitur, non autẽ eam expoſitionem, qua uerbum aliquod obſcurum grammati- co more intelligibilius declaramus. Quinti- lianus tamen libro primo, interpretationem linguæ ſecretioris dosæe dici à Græcis au- tor eſt. Dionyſius gloſſematicam dictionem eſſe ait priſcam, obſcuriorem, circumloquu tionibus conſtantem. Diomedes quoq; ge- nera loquutionum quinq; facit, rationale, ar tificiale, hiſtoricum, gloſfematicum, cõmu- ne. Quid ſi dicatur ad literam uerba intelligi debere? Et eodem modo fiet interpretatio, ne abſurdum ineptumq; aliquid conſequa- tur, ne ue extenſione ultra uerborum uim utamur: quapropter& tũc diſpoſitio in caſu ſimplici lo quens, ad mixtum non protrahe- turt: quod accipiendum, cùm mixtum ex ui ſermonis nõ prouenit, quod ſuo loco expli- cabitur. Sed an tunc maſculinum concipiet fœmininume Et Franc. Curt. reſpondit, tũc quoq;ʒ cõcipere: indeq; exiſtimat, ſi lege mu nicipali in hæreditate fraterna agnati fœmi- nis præponantur, etiam in ſororis ſucceſsio ne potiores fore, tametſi uerba ad literam in telligi debeant:cuius ſententiã ego tum pro- barem, cum ratio fauoris agnatorum in lege expreſſa eſt:tunc enim& iſte caſus ſub ra- tione eiusq; uerbis comprændi dicitur, ſicut ſpecies ſub genere:, necui extenſionis pro- ducitur.quòd ſi ratio expreſſa nõ ſit, exiſtẽte

ſupraſcripta lege aliud cẽſerem:& ita Balt. Cornæusq́; Ireſponderunt,& frequentiore ſentẽtia receptum eſt¹. Quid ſi lex dicatſta tutum præciſe intelligendũ obſeruãdumc;: & pręciſe hic ſignificat ſine tectorio aliquo, & ſermonis inuolucro. Cicero ad Atticum lib. vIII. Nemini cuius cauſam non recipe- rem tam humili, tam ſordido, tã præciſe ne- gaui, quàm hic mihi planè ſine ulla exceptio

10 ne præcidit. Videtur metaphora ab his du-

cta, quibus imperatur, ut longis uerborum ambagibus finem imponãt, ſuperfluaq; am- putent,& quod uulgò dicitur, ad punctum ueniant: unde& præciſe quandoq́; dicitur, quod propter breuitatem obſcurum eſt. Ci- cero de nat. Deorum lib. 11. Id, inquit, præ- ciſe dicitur, utſi quis Athenienſium Rem- pub. dicat conſilio regi, deſit illud Areopa-

i. Ad Herennium quoq;h lib. IIII. Præciſio

20 eſt, cùm dictis quibuſdam, reliquum quod

cœptum eſt dici, relinquitur in audientium iudiciũ.Sed in caſu noſtro, ut dixi, aliter in- telligitur, doctoresq; noſtri ita accipiunt, ut uelit lex præcidi quæcũq; alia quæ illi diſpo- ſitioni officiãt, ambiguamq́; reddant: aitq; Bald.huiuſmodi uerbis quæcunq́; gloſſema ta reijci, niſi quæ ex alijs legibus aſſumũtur. Legem tamen correctoriam, quæ extãtibus

₰ filijs fœminam excludat, tum ad nepotem

30 non produci, quia nec præciſus hic intelle-

ctuso, nec ex litera, ſed i λεε eſt. Sed nun quid in ſtatutis argumento à cõtrario ſenſu Iocus erit? Et quia hic tractatus& ipſe ad ex tenſionem pertinet, nõ in his tantum, ſed ge neraliter attingendus eſt. Videntur autem hoc nomine quatuor argumentorum gene- ra cõtineri. Primum eſt, quod argumentum à ſpeciali dicimus:nam ſi lex aliquid ſpecia- liter induci dicat, conſequens eſt, ut ius com

40 mune in contrarium ſit:& hoc caſuſtale ar-

gumentum dicitur, non ex mentis coniectu ra, ſed ex ipſo contextu ſumi: unde ex lege Iulia, quæ damnatã adulterij dicere teſtimo nium uetat, prob atur regulariter mulieris te ſtimoniũ recipi:tali igitur caſu putauerim e/ tiam in correctorijs huic argumento locum eſſe, quia propriè ab extẽſione nõ prouenit, cũ lex, quę ſpeciale eſſe dicat, ex ui illius uer bi negare in alijs cenſeat᷑: hacq́; in ſpecie eo-

so rũ ſententiã probo, qui illud quod perhuiuſ⁷

modi argumentũ inducitur, uerbis legis ex- preſſe cõprændi exiſtimauerunti. Alterũ ge nus eſt quod ab incluſione unius dicitur: lex enim unũ includens, aliud à contrario ſenſu excludere uideturr,& uice uerſas: hocq ca- ſu tacitè& per coniecturam uerius eſt ſen/ ſum talem accipi:,& ideo hac ſpecie nõ ute- remur ad iuris antiqui correctionẽ, niſi cùm aliàs lex ipſa municipalis eluſoria reddere-

6o tur“. Aliud genus loci eſt, qui ab exceptio-

ne dicitur: uulgò enim aiunt ab exceptione regulam confirmari“: nã quod in exceptio- ne compręnſum nõ eſt, ſequitur ſub ipſa re- gula cõtineri,& hoc caſu argumentum ex pro-

p

rnhüen k Dale con ueue ccecle iny, crcto Corn. riſ. gu— hns ge in ij. tbun uüi cos m Alexan a u6 ndle in vj. erani gnlan p vp⸗ Ild— aas einu

un aüfegle muuteco

Cuelce dusſitbo niizquili ninorcke di unds dleh ec cerararo demensg iartai⸗ uma cant durgae ked elu eina alen empe nem dumn nuuſdlah noſeni ltet pop.colxr 3 plu dg Callaſintom nemlacerd inaſt gpexttaltali linſs Wnoniceol 0 Bald, dlina— Sürit ximum. Vemg ſiblecte yi hleilein ſam allls llernymus o. cquiurutpe

duodfactum lollathi! periletnõ ſe goulllerſedd ieinie de Se to. ſ. mln 3 gi ce tiſla. 3 aurade tent. lerac welemple unurgi- mycol ſennquelo Domir. nuſqusdec primaciſn ennärrnö r maiux( 8 rrirſelſin Lnen atöuöic reuus 6 anpneni

ludl. 2nn nig bähr C de ſir d enae u goſ mas 36 rguin ath. luci Vhenüch ſam. Cec Err u Temi s umncüiuon xl nã Guals 8 lannni cezag nalſucduor Pe. cum dieeſ. wenai de conſ.lte nann mscreden ulgrien