cruar ieium(iif Inſtit deimemmi uin Suendo lunimn dicta repetiione,

ESVMPTIO II

ne nan ſaffci um omuin Qurtn, dco erxruninan

5 dre ritwr indahlinis 15 preſcmiw idlulini

bi us reſſdtacdugneſain acxdi ut aaſereſwii . den ſi uuut cuutanydn erri Gndlicimant ba,cicn nuſtm aag

r Ber gantaxut mor Nonprelumira ten veritinicelfdle ꝛpecit hæred lqpuin

uns fadöſlalicu

777

ræbend. Alex. conſil. lxxiij. in ult. col. in ſe- cundo.& Curtius conſil. Ixxi. princeps de- functus. col. v.& ſeq. Feli. in c. de quarta. col. x. de præſcript. ubi reſpondet quibuſdam ra tionibus Abbatis in d, c. ſi diligẽti. Et quãdo dicatur lex reſiſtere uel non adſiſtere, ponit Bart. in l. cùm lex. ff. de fideiuſſ.& in J. i. col. fin.de nouat.& Bal, in l. non dubiũ. col. pen. ubi alij. C. de legib. Limitatur fetiam ultra Bar. quando quis erraret in iure naturali uel quaſi:nam tunc præſumeretur dolus,&huic erranti nullo pacto ſuccurreretur, ſecũdum Ang. Raph. Comen.& Imol.ibi in ult. char. in prin. in l.ex conſenſu.. fin. ff. de appell.⸗ Et idem ſi erraret in iure ciuili notorio& indubitato, ut ibi per eos: qui inde conclu- dunt, quòd non admitteretur excuſatio con tumacis, ſi allegaret talem errorem: imò ſua allegatione non obſtante, haberetur pro ue- ro contumace. ſequitur Alex.conſil.ciij. ui- deretur prima. col. penul. in primo uol. Et fa cit,quia talis error nunquam excuſat, ut cõ- cludit Alex. poſt Dynũ& alios in d. I. ſi quis id quod. Bald. in l. error. in i. quæſt. C. de iur. & facti ignor.& quod notat idem Bal. in l. le- ges ſacratiſſimæ. C. de legib. Et ſecundũ has declarationes debetintelligi text. in l. igitur. §. poteſt. de lib. cauſ. gl.in l. plagij. C. de plag. in l. i. in fin. ff. de abigeis. dum dicitur, t quòd quælibet cauſa etiam iniuſta excuſat à dolo: declara, dummodo non ſit iniuſta, quia con- tra ius prohibitiuũ uel naturale, uel etiam ci- uile notorium& indubitatũf Quomodo au tem probetur iſte error, ponit Bar. in l. nõ fa- tetur. ff. de confeſsis. Alex. conſil. xlvi. pen. col.in tertio. Corn. conſil. cxxxvi. col. iij. nu. ij. Et dicit Bald.in I.i. C. ſi quis ignorans rem minor. quòd probatur ex indicijs& cõiectu ris. Si autem perſona eſt fide digna, probabi-

regula tertla prælumpt.

8

0

30

tur per ſuum ſacramentũ. ſequitur Curt. di⸗ 40

cto conſil. lxxi. col. ix. Quod poſſet procede- re, quando eſſet tanta præſumptio probita- tis, uel aliæ coniecturæ concurrentes, quòd offuſcarent præſumptionẽ legis, quòd quili bet præſumat ſcire iura:de qua j dicam. Cæ- tera dic utper Alex. in d.l. ſi quis id quod.

PHRAESVMPTIO X TX.

Scire iura qullibet præſumitur: e iuris error non præſumitur niſt probetur. Quæ præſumptio non procedit in præiudi- cium tertij. num.

Inſtrumenti tenorem ſi quis uelit probare, non ſat eſt quòd te- ſtes ſimpliciter dicat de cõtentis in eo, ſed requiritur quod ſint periii, ut ſciant deponere de ſolennitatibus.

Acdtum nullum& peccantem in forma ficientes, an preſuman tur neſcire eſſe nullum.

Extrauagantis notitiam non præſumitur quis in dubio habere, quando illa non eſt publicè nota.

Ignorans leges an præſumatur in dolo uel lata culpa.

Rigeſimoprimo. Quilibet pręſumitur n iura. l.leges ſacratiſsimæ. C. de legi bus.Et propterea error iuris nõ pręſumit, ni ſi probetur. l.ſi hæres ab eo.§. fin. ff. ad Treb. & per Bar. in d. l. non fatetur. Sedtu aduer te, quia iſta regula prima fronte eſt dubitabi

50

60

778

lis: nam præſumptiones legum accõmodan tur circa ueriſimilia,& cõmuniter acciden- tia, ut per Bal. in l. ſiue poſſidetis. C. de pro- bat.& in rub. C. eod. tit. facit gl.in l. non hoc. C. unde legit.& diximus s in definitiõe. Sed nos uidemus à cõmuniter accidẽtibus, ꝙ ma xima pars hominũ ignorat iura, imò etiã pe- riti falluntur. I.j.§. Seruius autẽ Sulpi. ff. de orig.iuris.& gl.notab.xxiij. diſtin. C. præte- rea.Et ideo non uidet᷑ quòd iſta præſumptio ſecundũ legitimos iuris tramites procedat. Sed reſponde, quòd dato ꝙ multi ſint qui neſciant iura, tamen omnes debent ſcire, d. I. leges. uel per ſe, uel per aliũ, ut per Bart. in. bonorũ.ff. de bon. poſſ.tit. generali.& in l. re gula. ff. de iur.& facti ign.& habet᷑ in l. iuris. C. qui admitt. meritò cùm teneant ſcire, lex præſumit ꝙ ſciãt: quia lex præſumit ꝙ quiſq; ſciat quod debet.arg.d.l. meritò. Et quia pa- ria ſunt, ſcire, uel ſcire debere. l. quod te. ff. ſi cert.pet.l.pen.5. cùm ita. ubi Bar. ff. de aur.& arg.lega. Bal.in auth.ad hæc. in iiij. col. C. de uſur. Et cõſequenter, ſi probatur eos neſciſ- ſe, nõ tamen ſuccurritur illis, niſi in certis ca ſibus, de quibus in J. i.& in l. iuris. C. de iuris & facti ign. f Cuùm ergo lex introduxerit iſtã præſumptionem ex eo, quia omnes ſcire de- bent,& ſic in odium ipſorum, ne eis ſuccur- ratur:ſequitur, quòd talis præſumptio nõ de bet operari in præiudiciũ tertij. Et propte- rea, ſſi aliquis uelit probare tenorem inſtru- menti, non eſt ſatis quòd teſtes ſimpliciter di cant de contentis in eo, ſed requiritur quòd ſint idonei& periti in iure, qui ſciãt bene de- ponere de ſolennitatibus, ſecundum text. in c. cùm olim. primo. infra de priuileg.& in l. ſi cut.C.de fide inſtru.per Bart. in auth. ſi quis in aliquo. C. de edendo.& in I. i. col. pen. ff. ſi ſi cert.pet. nec ſtaretur huic præſumptioni, niſi aliter conſtaret eſſe peritos, utibi habet᷑. Et ratio eſt, quia iſtud reſpicit præiudiciũ ter tij, nõ autem ipſorũ.Et ita intelligendum eſt quod not. Aret.in l. ſciendum, in v. col. ff. de uerb.oblig. ubi hac ratione concludit, quòd debet credi cuilibet teſti aſſerenti ſtipulatio-/ nem, ex quo illa habet formam à iure, quam niſi periti præſumũtur ſcire, de quo per Bar. in l. i. C. de uſuris. Et ex hoc infertur, quòd malè loquutus ſit Comenſis, quem refert& ſequitur Alex. in I. i. 6. ſi quis ita. in iij. col. ff. de uerb.oblig. dum dicit, ſquòd partes facien tes actum nullũ& peccantẽ in forma, præſu munt᷑neſcire eſſe nullum, niſi ſint periti.arg. d.§. Seruius autem.& propterea obligabun- tur ſaltem naturaliter.& ita intelligit l. an in- utilis.ff.de acceptil.& uidetur ſequi Felin. in d. c. de quarta. in vij. col. declarando tamen quòd talis ignorãtia nõ excuſet, ut per eum. Sed iſta declaratio cõfundit opinionẽ Raph. & Alex. quia ubi lex præſumit ueram igno- rantiam, ibi etiam excuſat. J. fin. uerſ. arma. C. de iur.deli. Et ideo legũ ſciẽtia præſumit᷑, quia debent ſciri:aliàs ſibi imputet neſciens, ut ſuprà uiſum eſt. Vnde dicendum eſt, ꝙ ſi KEkk 4

a ¶ Adeò ut nec ruſtico quidem in co iure errati par citur. tex. not. in l. uenia.ubi laſ.poſt alios notat,& De cius ibidem col.z. & notabiliter Cur tius iunior ibidem col. 1. C. de in ius uoc. ubi quantum ad ruſticum, addu cit aliqua iura in cõtrarium, quibus reſpondet ut per eum.