——

——

Luc. de Pen. I.j. C. ut arm. uſ. lib. xj.

Bald.c.j. de pac. tenen.

lij. ff.ſi quis cau

tio.

. diutes. de in in- teg. reſtit.

884

belli cauſam reſpexiſſe eum dicamus. Græci enim horum cauſa ipſibellum Troianis indi xerant,& ideo prouocatores erant. Quod& his iungẽdum arbitror, quæ ſuprà perquàm ſcrupuloſe de prouocatore diſcernendo con ſcripſimus.

De die puenæ,& quid ſi alter ſerò in cam- pum prodierit. Cap. XLI.

Vm more noſtro electio tẽporis ad pro

uocatum pertineat, diem arbitratu ſuo deſignabit, qua uterque in campum deſcen- dat.Is eſt dies naturalis, ab ortu ſcilicet ad ſo- lis occaſum. Et licet aliqui uſq; ad ſtellarum apparitionem permanendum exiſtiment, ta- men receptior eſt ſententia ut ſimpliciter oc- caſus expectetur. Et cùm prouocator tali die per reum eligendo probaturum ſe promiſiſ- ſe cenſeatur, niſi aduerſarium interim uice- rit, quod ſpoponderat, non præſtitiſſe dici- tur, meritoq; pro uicto habendus, nec tentan da amplius erit fortuna. Quantò ergo ſerius in campum prouocator deſcẽdet, tantò eius conditio deterior erit. Quòd ſi prouocatus ipſe ſerò uenerit,&ideo prouocator propter ſuperuenientem noctem duellum non per- fecerit, putarẽ tantùm temporis illi reſtituen dum, quantum ex facto rei ſubtractum fuit. Nec enim quia ſerò reus uenerit, ideo contu max exiſtimandus, cùm iure cautumſit eum qui tardius uenerit, iudice tamen adhuc e tri bunali non digreſſo, aduerſus condemnatio nem in integrum reſtitui. Idemqʒ ſi ante ter- minum iudex deſcenderit: nec enim factum illius parti damnoſum eſſe debet. Et ex his decidi illa antiqua controuerſia poteſt, quæ tali ſpecie contigit. Carolus Siciliæ rex Pe- trum Aragonenſem in duellum prouocaue- rat, conuenerantq́; ut Burdegalæ in Aquita- nis decertarent. Cõdicta die Carolus in cam pum deſcẽdit,& undecima hora cùm ſol nõ- dum occidiſſet, deſperans fortè perduellem aduenturum, unà cum campi iudice receſsit, hoſtemqʒ tergiuerſantem contumaciæ incu- ſauit. Eo abſente rex Petrus ſuperuenit, pa- riq; ipſe modo in Carolum inuectus eſt, ui- ctoremq; ſe aſſeruit. Dubitatum fuit utrius cauſa eſſet iuſtior. Et ſi iudice adhuc ſedente aduentaſſet, dubiũ non erat Carolum ipſum cõtumaciæ damnandum, qui occaſum ſolis expectare debuit, ut ſi interim ille ueniſſet, paratus pugnam iniret,& dirempto ſucceſ- ſu noctis prælio, aliam ſibi diem reſtitui cura ret. Verùm cùm iudex receſsiſſet, uix eſt ut culpa Carolo imputari poſsit, meritoq́; alia dies utrique ſtatuenda erat, quia facto iudi- cis impediti fuerant. Sed in prædicto caſu cùm alia conſtituta die Petrus uenire recu- ſaſſet, ſeſeq; uictorem proclamaret, fortu- namq; amplius non periclitaturum, merito

à Martino Romano pontifice dam-

natus, regnoq́; de quo ambi gebatur priuatus fuit.

10

20

30

4⁰

50

60

D. And. Akati 55

Quando ſtadium ingreſi quid agendum,

& de fortuitis caſibus. Cap. XLII.

VW n in campũ perduelles uenerint, ſec æxp᷑ Buευzres(quod Homerus inquit) ſaltu intra ſtadij limen dederint, hoc animad- uertere debent, ne alter alterum conuicijs in ceſſere incipiat, ne omiſſapriore querela, ſu- per hac ſe decertare uelle actor aſſeueret: qꝗd quamuis inuito hoſte facere non liceat, one- ratur tamen aliquo modo fama detrectantis: quod à nobis ſupra diffuſius relatum eſt, Il. lud quoq; periti pugnatores cauere debent, ne ab ea ſe parte conſtituant, qua uento aut ſoli obnoxij ſint: nam ſol protinus oculos hebetat,& uiſum eripit, ut hallucinantibus lu minibus non proſpiciat miles quà mucronis aciẽ dirigat. Ventus uerò aduerſus, uires mi- nuit, animam ſtrangulat, hoſtium contra ſe miſſa tela adiuuat, ſua retinet, puluerem ob oculos ſpargit. Vnde in militari diſciplina hæc maximè prouidenda, hi quibus curę fuit talia literis mandare, præceperunt. Siinter pugnandum alteri arma deciderint, nõ tene- tur hoſtis eum expectare donec ea reſumat: imò reſumentem ſi ferire poteſt, id facere ei conceſſum eſt. Idem in eo qui eques certat. Nam ſi deſultare de equo uelit, poteſt, dum ſciat idem aduerſario quoque licere:& ſide- ſcendendo uulneratus fuerit, ſibi imputan- dum.lIpſum uerò equum ferireſniſialiud cõ- uenerit) licet:& ipſe enim potiſſimum hoſtis inſtrumentum eſt. Arma autem è manibus amittere flagitium eſt, niſi ſtatim uirtute bel- lica recuperentur: quod à M. Catonis filio bello Macedonico, ſummotis umbone hoſti bus, cum laude factum T. Liuius eſtautor.

Si cui uerò non manibus elapſa, ſed inter bellandum confracta ſint arma, an integra il- li alia reſtituenda ſunt? Et ſi quicquam in ea re conuentum eſt, id ſeruari debet. Solente- nim equites paciſci ut tot lanceas accipere cõ fringereqʒ poſsint: idq́ʒ in umbraticis decur- ſionibus(haſtiludia uocant) frequentiſsimè accidit. Si nihil conuentum eſt, alia pugnato ri porrigere non licet, ſed diuino iudicio tri- buendum, qui hunc caſum ſubire eum uo- luit.Si tamẽ intra ſtadium ab eo alia arma de- lata ſunt, poteſt ad ea contendere,& niſi ab aduerſario uirtute bellica arceatur, accipe- re. Sed interim uulneratus uel cæſus, legiti- mè cęſus erit. Huius autem duelli is eſt finis, ut alter uel pereat, uel dedititium ſe fateatur. Ante id factum licet alter uideatur ſuperior, tamen propter bellorum caſus, quibus quan doque propiores uictis ſunt uictores, non di citur alter ſuperatus.

Quatenus in uicos ſæuiendum, O ad quam redemptionis mercedem iure compelu poßint. Caput XLIII.

Vi dedititium ſe fatebitur, iudicio diui no uictus iniuſtè dimicaſſe cenſendus

erit, intentioq; uictoris prouera habebitur: Per-

guͦgentiliis umncedlios ckmmo ſin nictceris crim pmi ceteris. vyisurbzobſ gim beant, Kepadliohuicc wettmomenti, mlegi ſit, bo ullucz membro duropter inge mminis huiuſme ataletiam mu woynione&e fan Wonomine cel tollippus Vi- ialphoöſum N mte cum omni- nprelio apud( b cdceu hoſ 1 dütmemorabili usemunerib. ofacoma ehmamapud mamicitiai uredusſuis ſeu vpwAl 1, daſ bigre