—
—
—
ſc a priuil. uet.
dimenti cauſa ſubeſt, licere prouocato certa- men detrectare arbitremur: non ſolùm cùm princeps, dominus, pater, conſanguinei pro hibeant, ſed etiam ſi inde graue aliquod dam num exoriri poſſet. Iuſtũ quoq; impedimen- tum extrinſecus quandoqʒ accipit᷑, ut ſi mala ualetudine, uel ui hoſtili, uel ſimili cauſa reti neatur.Sed& ſia magiſtratu ſuo captus fue-/ rit,& in carceribus ius dixerit, iuſta cauſa eſt ut ei ſuccurrat᷑. Suntqʒ ſexcentæ in iure, qui- bus quis ne iudicio ſiſtat excuſat᷑, uel edicto prætoris propter iuſtam cauſam reſtituit᷑: nã multò magis in duello huiuſcemodi excuſa- tio recipienda uidet᷑, niſi tamẽ impedimentũ ipſe procurauerit:quod& ſuprà docuimus.
Quid ſi iuuenis ſenemn prouocet, integer lu- ſcum uel claudum. Cap. XXIX. Mparitas quoqʒiuſtam reiectionis cauſam præſtat: aliaq; eſt perſonæ, alia dignitatis. Sed de perſona in primis uidendum eſt. Et ſi iuuenis ſenem prouocauerit, iure ſenex recu ſabit certamen, cùm huiuſmodi ingraueſcen te ætate uiri ſoleant militia mitti, ueterano- rumq; priuilegia adipiſcant, ut meritò arma reſumere compellendi non ſint. Qua in ſen- tentia Latinorum poëtarum præcipuus fuit: Si mihi quæ quondã fuerat, quaq́; improbus Exultat fidens, ſi nũc foret illa inuẽta.(iſte Etrurſus: 30 O mihi præteritos referat ſi Iuppiter annos, Qualis erã cũ primã aciẽ Præneſte ſub ipſa Straui. ð& quæ ſequunt. Quãuis& quan- doqʒ ſenes plurimũ in uictoria polluiſſe pro- pter rei militaris ſcientiam legerimus: quod idem poeta in Darete& Entello oſtẽdit. Sed is honor uidet᷑ mihi ætati illi adhibendus, ut inuiti ad pugnã non cõpellantur. Federicus enim Imp.quadã cõſtitutione ſanxit, ne ma- ior LX. annis, aut minor X x v. in duellũ pro 40 dire cogantur. Atq; ita ſolent Siculi, quibus hoc lege cautũ eſt obſeruare. Mihi uerior eſt mili aris Seruij Tullij diſciplina, quià XVII. anno uſq́; ad quadrageſimũſextũ armis exer ceri Romanos iuſſit, mox ceu emeritos ſacra mento ſolui. In Gallia tamen tradit C. Cæſar Camulogenũ Aulercũ ulla excuſatione ꝗᷓuis cõfectæ ætatis eſſet uti uoluiſſe,& pro terræ Gallię libertate aduerſus Romanos exercitũ ductaſſe. Hircius quoq; cõmemorat Verti- so ſcum Remorũ principẽ præfectũ equitũ, qui cùm propter ætatẽ uix equo poſſet uti, tamẽ cõſuetudine Gallorũ, neq; ætatis excuſatio- ne in ſuſcipiẽdapræfectura uſus fuit, neq; di- micari ſine ſe patiebat᷑. Homerus ut à mne- re rei manu gerendæ uacationẽ ſenibus præ- ſtat, ita à caſtris nõ eſſe ſummouendos uidet᷑ arbitrari, quòd cæteros oratione incitare poſ ſint,& cõſilio iuuare, carminib. hũc in ſenſũ: Vcalegon Scæas ſimul Antenorq́; ſedebant éo Ad portas, cõſulti ambo, populisq; uerendi, Ob ſeniũ belli immunes:ſed uterq; diſertus Eloquio, quales argutæ æſtate cicadæ Per nemus inſeſſa dant dulcia carmina quer
20
de ſingulari certamine lib.
871¹
cu. Quod&idem poẽta in Neſtore oſtẽdit. Et illa quoq; imparitas in animaduerſione eſſe debet, cùm prouocatus claudus uel ocu- lo captus eſt, uel alio mancus membro: debet enim prouocans& ipſe pede claudicare, uel cocles fieri, inſtarq́; perduellis ſui debilitari. Fueruntqʒ qui ſe rei militaris peritos aſſeren tes arbitrarentur, Cyclopis prouocatori non ſatis eſſe ſi lanam ob alterũ oculum gerat, ſed eruendum ſibi omnino oculum: nõ enim æ- quæ cõditionis eſſet cùm altero amiſſo, alter illi ſupereſſet, prouocato autẽ nullus. Quæ ſententia uidet᷑ mihi ſaneqᷓ; ridicula,& nõ illi abſimilis, quã quandoq; in facto uidimus re- probari, Craſſus quidam& uentrioſus uadi- monio cum pumiceo& macro cõtendebat, ſeq; illũ curſu præuorſurũ aſſeuerabat, dum æquali meta pariqʒ lance omnia peragerent᷑. Depoſito pignore petebat uentrioſus, ut ſic- co tantum ponderis annecteret᷑, quantò ipſe propter abdomen illo grauior eſſet. Contrà liccus uẽtrioſum inedia& fame ita maceran dum aiebat, ut ſubductiore aqualiculo leuior factus, æquali lance ſecũ contendere poſſet. Sunt enim hæc nimiæ ſubtilitatis,& in lege XII. tabul. qua talio permittebatur, cõſenſu doctiorum tacito uſu abolita, ut eleganter a- pud A. Gellium Cęcilius Iurecõſultus diſpu tat. Expeditius itaq; putauerim, ut ſi prouo- cator ipſe captus oculo ſit, ſibi imputet, qui integrũ hominẽ cõpellauerit, pręuidereq; de buit poſſe prouocatũ caſſidẽ eligere utro ma luerit oculo obtuſam. Nec enim prouocãtis uitiũ prouocato obeſſe debet, quin arbitratu ſuo eligat. Quòd ſi prouocatus ipſe tali uitio laboret, habebit unde ſe propter imbecillita- tem excuſet, cùm id iuris ſibi competat: alio- quin& ipſe ſibi imputet, qui certamen detre ctare noluerit. Cùm uerò per aliũ aliquis pu gnarepoteſt, tũc æqualitas magis requiri ſo- ſet. Et ſi prouocatus aliũ optionẽ qʒ luſcũ nõ reperiat, prouocans non niſihabitu luſci pu- gnabit: idq; aliquibus uiſum,& legi Longo- bardæ conſentaneum eſt.
Quid in imparibus propter nobilitatem. Caput XXX.
Eæqualitate quoq; dignitatis frequen I dna altercatio eſt, cùm prouocatus idcirco in pugna tergiuerſari ſe poſſe arbitra tur, quia prouocator gradu dignitatis infe- rior ſit. quam excuſationem fuerunt pleriq; qui non admitterent. Cuius ſententiæ uir mi litaris diſciplinæ prudentiſsimus Ioannes Ia cobus Triuultius fuit, qui cùm magiſter mi- litum Franciſci Regis eſſet, exceptionẽ hanc in quodam uexillifero cataphractorum reie cit, cui gregarius pedes, ut ſecum armis con- grederetur diem dixerat. Cùm enim&ille in albo militum nomen dediſſet, nobilis exiſti- mãdus erat: quoniã ex militia orit᷑ nobilitas. Poneè in prælio manu captum aliquẽ ab eo re gem, nõne iure belli eius militis tametſi mer cenarij rex dedititius erit? Qui igit cum rege
Iſtr 44
Quid ſi claudus uel luſcus.