K——
Bicchardi Bartho lini uiri eruditiſſimi de conuentu Augulteñ concinna deſcriptio rebus etiã externaꝝ gentium quę interim geſte funt, cum elegantia interſertis⸗
*% —
*
7 — 5— 7
6
Mh. XvIM.

31 33
¶CConradus Adelnan de Adelmansfelden Canoni“ cus Auguſteñ Reuerendo ac preęſtantiſſimo Pau
o de Oberſtain/prępoſito Vienenſi Cęſa⸗ reo conſiliario&ẽ. Salutem.
Ir ornatiſſime alter literatoꝝ Mecœnas, Cum W tanti conuentus celebritatem ætas no ſtra Au⸗ guſte Vindelicoꝝ uiderit, queri certe non immerito poteramusſi ea vel ſcriptoꝝ inertia:vel tempoꝝ aua
rritia qua ox̃es fere a ſtudiis deterremur. memorię tra dita nõ fuiſſet.& nimirũ contigiſlet. niſi Ricchardus
Bartholinus noſter,vir im penſa eruditõe clariſ.quo- tidianis a me p̃cibus laceſſitus Piti Cæſt ac principũ
noſtroꝝ memorie cõſuluiſſet · aggreſſus eſt ergo hũc
conuentim conciſe tamen/nt ipſe ait, nam ei omnia
eruditius& elegantius legi poſſit. Is cũ ſuas lucubra⸗ tiones ad me miſiſſet: atq; obiter poſtea de tna erga ſe ſingulari beniuolentia multa mihi retuliſſet · ſtatim intellexi ſibi incundũ fore, ſi tibi hos ſuos cõmenta⸗
riolos dedicarem. Aceipe iguur hoc munuſculũ/non tam a me/q̃ a Ricchatdo ipſo tibi oblatũ · rogoq; ut,
quẽadmodũ& tuę humanitatis officiũ eſt,& ſua me⸗ retur uirtus ac doctrina ita ſolito ipfum patrocinio apud Cæſnoſtrum ſemper auguſtum& fouere&am plecti uelis⸗Vale. 5 6

o na lul
05
o
6 *
¶ Ricchatdi Battkolini viri eruditiſſimi de con⸗
uentu Auguſteñ concinna deſcriptio rebus etiã externarũ gentium, quę interim geſtæ ſunt.
cum elegantia interſertis.
T Cæſar cinn Thurcaꝝ imperium: ac uires
ſ indies augeri: trucidatoq; Soldano Fgypti: R. Syrieq;: ac Phoœnici Regnum pene in pro⸗
uinciam redactum:intelligeret· feſtinandũ ratus: Au⸗
guſtæ conuentũ huuſce rei gratia omnibus Germa⸗ nie Principibus indixit. Interim ipſe ad prouincias ſuas pacandas animũ adiecit, habitoq; inp onte cœni prounciatꝝ conuentu:& auxiliaribus pecuniis adiu-
tus eſt;& multa. quæ ſibi ante hac detrimento fue⸗ rant, ad m— redegit Inde Kuguſtam pri mus omniũ profectus. Germanos principes: quanto poterat ſtudio/& ſolicitudine/ additis etiam pontif: max:diplomatibus ad conuentum urgebat · Albertus Archiepũs Maguntinus ante om̃es mandatis paruit. ſ s eſt /obuiam ſibi/de m ore/—— & etiam cęteris principibus /ne in ſingulis morer/fa⸗ ctum eſt. Mullus non centũ equisʒuel apparatu regio aduentauit. Interim Cardinalis ſancti Sixti qui unacũ Reuerẽdiſſimo ac illuſtriſ. Gurceñ legatus erat:Lantf berg Ducũ Bauarię oppidũ petiit ¶triginta millibus paſſuũ ab Auguſta abeſt)in poſterum diem /ut crede —— uiſurus. ſed longe aliter/qᷓ arbittabat᷑
accidit. Nam cum de i ngreſi u ſermo habitus eſt. rem
in controuerſiam cecidit vndein oppido/vel inuitus morari coactus eſt. In controuerſia aũt hoc erat. Ar⸗

Contruer ſia inter Le gatos,& e⸗ iectores
Gurceñ in⸗ genium lau
a Carolo æditę ſunt: Carelinas appellant: fuffultus, conſtanter affirmabat:ſe legatis minime ceſſuꝶ: quip
pe in eiuſmodi literis cautũ erat ne Archiep̃s Magun- tinus, cũ Imperialis conuentus haberet latere Cę⸗
rum, uel regibus pręſentibus/diſcederet. Qua re ad Ducem Saxonię uirũ prudentem:& grauemdelata. cum pridie aliter ſenſiflet:perendie eius diei ſententiã mutauit · tantũqʒ abfuit vt confuleret Archieß̃m ce⸗ dere legatis oportere: vt ſi ipſe quoqʒ locum daret/ ſe perperam factuꝝ. Cum itaq; vtrinq;/ ut res compone retur/ fruſtra tentatũ fuiſſet. ita ingenio Reuerendiſſi mi Gurceñ finis altercationi datus eſt. ut ſcilicet ipe in templo a Cæſare:ac reliquis principibus. legatũ tũ primũ agens jexciperet᷑ deinde Cardinali ſancti Sixti
Cæſare ad eum per coclidem deſcendente/ maxima principũ corona/legati nomine& ſalutatus/& exce ptus eſt. Habita utrinqʒ ſatis longa otatione itaqʒ ne
mo ſit qui falſo Gurcenſis conſiliũ accuſent. cum in tanta rerum controuerſia illud egeritvt conſultius:
& prudentius apłicę ſedis dignitatem defendere:&
principũ Germanię viroꝝj grauiſſimoꝝ/& potentiſ ſimoꝝ/ beniuolentiã melius conſeruare nõ potuerit. vellem vt hęc intelligerent/& perpenderent Romani
Reges · quotus enim quiſqʒ& Germanus:& in Germa nia:& cum Germanis principibus, Cæſareis qudq; aulicis aliter perſuadentibus: tali,in conſeruanda le⸗ gati dignitate.temperamento uſus fuiſſet: ita is, qui uix parem/ ſuperiorem uero neminem habere uolue⸗
chiepũs Maguntinus quibuſdã literis, quãs, quoniã
obuiam progrecerent᷑ita res acta. nam in templo a

ti
ce
.
e
ℳ
E n
ne
&
1
runt/ ſecundę/ meo iudicio/partes datę ſint· ſepe eif ſpecie recti decipimur. Ingreſſus eſt ergo Cardinalis lancti Sixti perſica/ ut legatũ decebatpompa. quip⸗ pe qui vel Romam reuertivel Cæſare ac cęteris prin cipibus obuiã euntibus ingredi Auguſtam⸗uolebat. Rite ergo omnibus extra/ intraq; templã peractis. Fa ma attulit Hiſpanoꝝ copias, quę in Aphricũ contra Enobarbũ tralecerant/ leuibus pręliis eum eo cõmiſ ſis, ita paulatim illius vires fregiſſeʒut ipſum/ cũ fra⸗
treac reliquiis copiaꝝ terga vertere coegerint · Is cũ
intta mœnia Tremezenioꝝ ſe recepiflet/diu& acriter a noſtris militibus obſeſſus eſt. qui cum longius obſi
dionem ferre nõ poſſetipſe/ una cũ fratre/ ac robore militũ quos intra arcem receperat/per poſticã portã clam egreſſus, ſalutem ſibi fuga comparaſſe arbitra⸗ tus eſt. Hiſpani vero eueſtigio arcem aggreſſi vi ce perunt. cõmodumq; de eius fuga certiores facti/cum
valido equitatu proſecuti ſunt. Cæterũ Enobarbus
in tranſitu flumims noſtris ſ uperuenientibus, cum haud tuto effugere poſſet/ manũ conferuit, Pugnatũ
Victoria in Aphrica:de Pnobarbo habita.
eſt utrinq; acriter tandem cum noſtri ſuperiores/vir⸗
tute militum/ euaſiſſent. Enobarbum cum fratre, ac toto equitatu interfecerũt. affixaq; eoꝝ capita lance arũ mucronibus, cũ victoria ad urbem deportarunt hec in Aphrica. In Germania aũt Cæſar cũ m ora prin cipum ægre detineret relictis, qui intra urbem ade⸗ rant,ut interim& de publicis:& priuatis rebus diſcs⸗
ptarent, abiit. Kalendas aũt Auguſti Alhertus Archi⸗
purã Cardinalatus accepit. pręſentibus Cæſarealiis A iii
fopus Ma guntinus Cardinalis factus ½

nfula do⸗ nna Ceſari
— principibus. Palatino. Saxonię duce. Marchioni ⸗ us Brandehurgeñ tribus qui ſcchm latus Ceſaris aſſi debant,e regione aũtReuerẽdiſſimus Gurceñ:orator —— pᷣs Bremenſi sEp̃i Bambergeñ: Ay⸗ ergeſtinus: Cottoneñ:in fubſellis erant, Res ita acta eſt. Cum primñ in ſacello pontifi⸗ cis diplomata lecta ſunt, datumq; iuramentũ, ſyrma qʒ Cardineñ indutũ templũ ingreſſi ſunt· peracto ſa⸗ cro a Cardinali ſancti Sixti(quoniã& Cæſari quoch donatiuũ. ſiue corolariũ pontificiũ dandum eratꝰ Ar chieß̃s Maguntinus ad altare acceſſit:& genubus fle xis tamdiu ſtetit, quoad quædã precamina legerentf᷑. quibus finitis Legatus pileum Cardinoũ eius capiti impoſuit: comitatuſq; eſt ad ſubſellia vbi a cancella⸗ rio Maguntino gratię relate ſunt ponti:max: collegio Cardinaliũ:& legato. Inde Cæſar una cum legato ad altare proceſſit.detectoq; capite grato animo enſem ac infulam, pontificiũ munus:ſi ufeepit· Legatus ofo⸗— nem ſed breuem/ conciſamqʒ habuit theologicã/ma gis.qᷓ fuco illitãſed ſatisefficacem: quã finita in ma⸗ nibus Imperatoris/qc fœlix:& fauſtum omen elſet, enſem 8 infulam iwpoſuit. peractis rite intra templũ rebus, Cęfar:legati: ac cęteri principes magno applau ſu Cardinalem Maguntinũ domũ uſqʒ comitati ſunt. Die aũt adueſperaſcente, Gurceñ duces Bau arie treis complureiſqʒ alios principes in cœna habuit. epulum ſatis adipale largiterq; datum. Sequenti vero die cum
etiam Treuereñ Archieß elector aduentaſſet, in urba
2* 6 6 ² ² 2 2 8 K 3 6 5* 4
nam curiam omnes ut aliquod tandem initium rebus daretur conuenerunt. Dum hęc tractant᷑ fama attu-
S* ———

y, lis na . pit 10 „ m to⸗ na M au . m
——
li principes Pannonię inteſtinis odijs non ſine ma⸗
gno regm diſcrimine laborare. Nam cum dieta etiam
8 ⸗. a Rege indicta fuiſlet:& inter cętera decretũut Ep̃s
Veſpruneñ de rebus a ſe contrã Thurcas per tot an⸗
Quædã de diſcordiis
principum pannoni
nos geſtis, deq; pecuniis ob eam cauſam expoſitis:ra
rionem redderet ipſe inignabundus cum valida mi
litum anu, unde venerat reuerſus eſt.& vt Regnico
as om̃ino moleſtaret/ meditari occeperat. paulopoſt palatinus Danubiũ, ignorantibus cunctis, quo profecturus/traiecit propterea Balbus vir egregle
doctus Pannonũ regis orator, apud Cæſtinftabat vt
etiam Pannonicis rebus componendis operã daret? hortabaturq; pro virili:ut ad vicina Pannonię loca ſe ᷓᷓ primũ conferret · fore autem ut Cæſaris aduentu/ omnia in meliorem ſtatum redigerent᷑ In Germania
interim nil ac um eſt, niſi ꝙ quędam priuatę conful⸗ tatões habite ſunt. Illuſtriſũimus vero Gurceñ g Car
dinalis ſancti Sixti: oratores pontificis& Gallie de
rebus Thurcamtractauerunt:pomeridiano aũt tem⸗
pimus Leonoram catholici Regis ſororem: Cæſaris neptem Regi Luſitanię/ maturę ætatis viro/ in matn⸗
moniũ datam necnonpropter victori am pauloante
——
in Aphrica habitã/ decretũ diem lętitia quotannis ce⸗ lebrandum. In Germania:ut pontifici tandem audi⸗ rentur, in ſenatu principũ conuentus habitus eſtLe⸗ gati deinde illhuc ꝓfecti ſunt. excepti in altera porta curię a Marquardo von Stain Prepoſito Bambergeñ viro graui& cordatoꝝqui Cæſaris locum tenebat: a Cardinali Waguntinoac cgtetis principibus.& pri⸗
Legatimä⸗ data ponti Fncipibus exponunt

mo literg:& diplomata apłica recitata: quibus ponti: max:principibus Germanis ſignificabat, quo in peri⸗ culo reſp: Chriſtiana poſita erat:& propterea opus eſſe tantoꝝ principũ auxilio: hortabat᷑ preterea ipſos vt cum ſint potentiſſimi,& magna de eorũ potentia ſpes ab omnibus concepta ſit velint fuam ipfoꝝ glo riam: acvtilitatem reip: Chriſtianę reſpicere, multaq; cum in hanc ſententiã recitatafuiſſent Cardinalis fan Oiatisnis cti Sixtiorationem habuit ad principes ſatis cultã: Cardinalis& rei accomodatã, qua quidem captata prius ah eis ancriðixti beniuolentiaꝝcũ ſe bonos nuncios fore diceret, cau- duadam ſam expoſuit quamobrem venerint ꝙ periculũ im⸗ mineret nomini Chriſtiano ꝓbauit autem a victoris nuper a ſeuiſſima Thurcape gente habitis ʒargumenta etiã ſumpſit a diſcordiis noſtris/ hortatuſq; eſt vt ex⸗ peditionem contra fidei hoſtes ſumerent.cum multo otior inferentis ᷓ pro pulſantis bellumratio ſit · q quidem& velle debere:& poſſe:probauit ab honeſto: ab utilitate:a religione, item a potẽtia:a fortitudine;a diſciplina militar: addiditcʒ nõ ſine infamia eos poſſe huic rei deficere: cũ tota chriſtianitas ex pręſenti pen deat conuentu. Item uſus eſt& paradigmatis Impera torum Henrici:& Othonis: qui chriſtianũ nomen ſæ piſſime opp̃ſſum liberarunt.& quo Germania Thur⸗ cis ꝗᷓ Italia propinquior eſt eo maiorem dandam ope ram eſſe:& acrius inuigilandũtvt non folum ſibiſed
etiam cõmuni cõmodo& utilitati conſulerent · Infi⸗ ne ad concordiã pont:maximi nomine bonis:& effi⸗ acibus verhis horratus eſt. Principes cum paululum conſultauſſent:reſponderunt ſeuoluntatem ſanctiſ⸗

nra
c
eis
u
ris
enta
nſe
ope
ſmi domini noltri:& per diploma iam lectum:& per
legati pontifici max: illud de principibus Germaniæ
ti;
bendũ duximus · Cumaliquid in conſultatõem uenit
facta elt.ut principes ſcilicet cum prglatis, GComites
diſcretis /ſederent. In negotio autem legatoꝝꝝ ita con
omnes ſtati& firmi erant nam bini, donec ipfi per
orõnem Reuerendiſſ:legati concinnã& ornatã intel- lexiſſe, qcłq; ſupet hmõi negotio ſecretius& matu- rius conſilium eſſent habituri:tamen q Reuerendiſſ:
polliceri poſſent/ qc Sanctitati ſuę ad defenſionem, & incrementũ Chriſtiani nominis uiderer. Nam qᷓn⸗ tum ad hanc prouinciam attineret, nin eſſent defu⸗ turi, breuiq; ſe reſponſum de omnibus daturos · Gæ De modo terum anteqᷓ ad reliqua pergamusaliquid etiã demo conſiltan
do conſultandi, qui huiuſce rei gratia habitus eſt, ſcri ra
Cæſaris, Imperiiue nomine triplex conſilium habet᷑. Primũ em̃ conſiliumelectoꝝ lmperii: Secundũ prin⸗ cipum:pręlatoꝝ: comitum:& baronum. Terciũ ora⸗ torum ciuitatum, Heę tres conſilii claſſes diuiſim cõ ſulunt& cum ſimul coeunt· ſingillatim ſententię ex poſtulant᷑. Quamᷓ& in ſecunda quoq; claſſe diuiſio
nero ac Barones:cæteriq; profani /in ſubſelliis inuicẽ
ſulendi ratio habita eſt, ex omnibus em̃ Imperii ordi nibus aliqui delecti ſunt⸗ cęterum/preter electores
di in Die⸗
orbem intereſſent, mutabant᷑. Ecclefiaſtici elegerunt ep̃os Bambergeñ:& Ayſtetteñ· ſed in locum Bamber⸗
fes qui ualitudinarius erat Auguſteñ ſuffectus elt.
tem nunciumHerbipoleñ Abbatem wesburgeñac nũcios p̃latoꝝ Sueuię Mundani uero Georgũ Saxo nię. Fridericũ palatinũ Bauarię duces elegerunt. item

nunciũ Vuilbelmi Bauãrię ducis& nunciũ Lantgrauii Haſſie/ ex comitum uero ac Baronum claſſe unum,
Ciuitates autem Ratiſponeñ: Argentinenſemq; decu riones elegerunt hos ergo omnes conſiliis& tractan
dis rebus/quoad ſuper negotio legatoꝝ; diſceptaret᷑
intereſſe neceſſe erat, hoc itaqʒ ordine ullus non inter
miſſus dies in quo de rebus tum publicis:tum priua-
tis aliquid tractatũ nõ ſit. Verum enimuero illud mi⸗ hi valde inutile uiſum/ inter Gerimanos pn cipes. vñ cõmunis omnniũ ſalus dependet/tamdiu pro primis/ ſecundiſue ſubſelliis controterſiam ali. Nam dũ eiuſ modi ambitione detinentur,ea ſpernimus, que matu-
re agi neceſſum eſt. Vtinãq; nec odia ita ſua iacerent fundamenta ut erui poſtea, nõ niſi cum totius ſuper⸗
ſtructi ædificii ruina poſſit. At qui ſi hæc multaqʒ hmõi alia recto iudicio ꝑcurreremus, quem/di boniꝰ
alium⸗niſi noſipſos deprimimus:unde intantũ in ani
mis mortalium creuit inuidia, ut altero nos priuari oculo facile patiamur, ſi utroq; lumine captũ iri aliũ
redimus ſed nos inſtitutã operã ꝓſequamur.Initum
De reditu Thurci Gõ Kantinopo lim,& quæ⸗ damde eo
eſt tamen hoc conſilii genus. ut ſine Cęſare electores. nam cum iis nulla eſt fedendi controuerſia/in ſenatu
cum cæteris principibus conuenirent/ ubi poſt ele⸗
torum locum)confertim cæteri ſederent. Die nona Auguſti Ioachinus Imperi elector Cardinalis Ma⸗
guntini frater urhem ingreſſus eſt. Sequenti die prin⸗ cipes in ſenatu coiere. Gurceũ aũt domi.& ante pran⸗ dium:& poſt.cum principũ conſiliariis de rebus ma⸗
gnis egit. Dumhec in Germ ania habent᷑ litere allate
ſunt quibus ſgnificabat᷑ Thurcag Impatorem Con

taui un, clan aret nter jua⸗ vi nis eiſ atu rent per
on ani ai alũ tum es atu de⸗ on tin⸗ an⸗ na ate
—
Aantinopolim rediiſſe Fama de reditu fuit duplex.alii dicebant, initam pacem cum Perſaꝝ Rege, idcirco re diiſſe, alii ſtragem perpeſſum fuga ſibi ſalutem com⸗ paraſſe.ſed neutrum contigiſſe poſtea compertũ eſt.
am cum Thurcus ultra Eufratẽ traieciſſet, certior qʒ factus /Perſaʒ Regem omnia incendio denaſtaſſe, timens ne rerum inopia laboraret retro ceſſit, impo⸗ ſitoq; Syrię ualidiſſimo pᷣſidio/ ad noſtrã perniciem Byxantium reuerſus eſt. oachimus aũt elector poſtri die qᷓ Kuguſtam ingreſſus erat Legatos uiſitauit/ſed apud alterum/ noſtro em̃ familiariter utebat᷑ /erudita habita oratione/utrunqʒ ad prandium inuitauit. Con
uiuium fuit faliare.& magnoꝝ uiroꝝꝝ pręſentia refer⸗ tum. Nam pręter legatos affuit etiam Regis Franciæ orator,& plęriq; alii uiri illuſtres. Non multopoſt in aula Cæſaris futuraꝝ nuptiaꝝ conſultatio habita. Nã
Caſymiro Marchioni Ducum Bauarie ſoror/deſpon
ſata fuerat. Pie. XVI. Auguſti Archießi Colomeñ
aduentus fuit, qui pompamaut cæteri, haud multifa⸗
iens. uix illuſcente die ciuitatem ingteſſus eſt. Et quo Controuer mam altera& de uotis in ſenatu excuirẽdis, ante Co ſia inter En
lonieñ aduentũ atic irer Carcite Raun ipes deyo⸗ lonieñ aduentũ altercatio inter Cardinalem Magun“ it
tinum:& ducem Zaxonie orta erat:placuit ut interimdis. principum conſiliarii ad res tractandas conuenirent. ubi tunc ſoli Ducis Saxonię conſiliario/cęteros po⸗ ſtulare uota liceret · Si aũt neceſſitas cogeret/ ut prin⸗ cipes intereſſe oporteret/ Cardinalis Maguntinus uo ta principum exquireret· illudq; tantiſper obſeruaret᷑ donec Colonieñ aduentatet· qui una cũ cęteris prin⸗ cipibus iudicaret utri exquirendi uota prouincia dele
B ü

ganda eſſet. Dum Reęc principes noſtri tract ant uenit ad me Echius vir ſane doctus. poſt uerba utrinq; ha⸗ bita libellum oſtendit/ ĩa quo obiecta quędam fibi ſatis erudite diluebat,& quantũ potui coniectura af⸗ ſequi, cuiuſdam fratris Lutther ſectatores, qui cum Echius eccleſiaſticã dignitatemac ueritatem fortaſſe ipſã defenderet, in eum grauius,qᷓ ut Theologos de⸗ Cõtra The ceret, inuecti fuerant, Ego cum hęc,& ſimilia fere ani ologos no/ mo repeto/ſtultos illos, immo ſtultiſſimos eſſe iudi⸗ ₰. coy quorũ opera: ac ſtudium · ſolum in iis que ſibi nil confandũt pręter detrimentũ;ac iacturã parere poſſint, uerſant᷑. 1 a quibus tanto cautius abſtinere debemus q̃nto fre⸗ q̃ntioribus exemplis inſtrui poſſumus, ne contra pa rietem caput illidamus.cũ hiis temporibus plus odů ac inuidiæ qᷓ beneuolentię, ac premii literati conſe⸗ quant᷑? cauendum a uero eſt. ne uerũ ipſum pro falſo recipiat᷑. Sapere enim cum uitę interitu mihi ſtultiſ⸗ ſmum uidet᷑ Si deo gratus eſſe us, ſine mundũ ſua regi prudentia · atqui dices fortaſſe& nos manum fe⸗ rule ſubduximus · at propterea ſcire tuum nihil eſt,ni ſte ſcire hoc, ſciat alter:memineris ſapientiam huius æculi, ſtulticiã eſſe apud deum. nam quid certi in ſci entiis noſtris habeat᷑ non plane uideo.& cum multa ſcire nobis perſuaſum ſit, longe plura ſuperſunt quę ignoramus · mira hominũ inſama, atqui furor potius cum etiam illud noſtrę accedat dementię, ꝙ aliqũ:nul 11o fidei ⁊elo, ſed uel odio:uel inuidia, ad ſcribendum 1 impellimur atq; ut aliquid ęgregium: arduumq; ui⸗ deamur aggreſſiſtatim in eccleſiã catholicã:in pon⸗ 3 tificem:in pncipes:inuectitanqᷓ mundi correptores/

la⸗ idi aa⸗ cum taſſe de⸗ eani udt⸗ nll p odi nſe⸗ aſo ltiſ⸗ ſun e⸗
tm
u
ſci
lta
nus
m on
quem ne Chriſtus quidem ipſe corrigere ex amufſim potuit,& ſimus:& appellemur.o pauperes homunci- ones /o inſipidum animaꝝ genus, que templũ Nianę
Epheſie incenditis ut famam aliquã, aut rumuſculum
de uobis aucupemini. Neſinite cum bono: uel etiam cũ maximo malo ueſtro.magnos crabrones laceſſere ß ſemel, quantũ aculei habeãt experiemini, puto uos in poſterũ hmõi nugamenta minime ſcripturos· Peril lo equus eneus, quem ad torquendos noxios paraue rat, nocuit, nocunt& Dedalo:& nepoti ingeriũ. Tha myras cum Apolline certans excoriatus eſt. Niohe:qᷓ
dicere ſolebat maior ſum/q cui poſſit fortuna noce⸗ re. audens cum Latona contendere in Saxum, quod adhuc lachrymari dicit᷑verſa eſt. an quid Anippęis
picis, muſas ad certamen prouocantibus, contigerit
ignoratis. Atqui hec fabule ſunt. nos diuina ſectamur
diſputatio eſt de religione, nhil perperam patramus. Dii ſuperi/medioximiq;parum abeſt quin dicam/in
fer quoq; hoc uelintne tam ſcrupuloſa religionis cu
ra uobis noceat/pariter& nobis Nam in ſcribendo quantũ gloriæ, tantũ etiam eculei& compedũ uobis
paratis · Nos uero ita ueſtris nouę cuiuſdam fidei in uolucris, hortendiſqʒ Theologię ſenſis obſtruſi deri⸗ nemur ut ſuperis ne/ an inferis credendũ porius ſity aliqũ dubitemus. ut ergo dii uobis propitii fintydeſi⸗
nite iam, plus em̃ cum ſilentio tacita recti conſcien⸗
tia: ꝗᷓ garrulitas, Iactantiaq; doctrinæ ad demerendã dei opt:max:gratiã ualet. ſed ſuo quiſqʒ utat᷑ zut uult iudicio. ego hoc unum ſentio,ut mundũ repperiita quoq;ʒ relinquendũ eſle, ¶XlIl kls Septemb:uocati
B iii

Grauitas Ceſtindi⸗ cendo.
Oratores Poloniæ auditi⸗
Sedendi or do Princi“ pum& Cæ faris
ea.—— rneM.———. —————————— 2———* *—————————
₰
.
principes ſunt ac legati, nam Cxfar oratores Polonię qui pauloante uenerant, auditurus erat dum legati in
curia pręſtolant᷑: rurſus altercatio/propter legatorũ
pᷣſentia ſuborta eſt anceps propterea Imperator in ea
temporis anguſtia /quid ageret: oratores em̃ iam cu⸗ rie proximi equitabant, quidue conſili capraret du⸗
bius. Ep̃m Tergeſtinũ propere miſit:qui oratoribus aliquã impedimenti cau ſam ſubſtrueret,& propterea
ut domũ reuerterent᷑/ idq; æquo animo ferrent. Idem
alteri legatoꝝ dictum.nam Gutceñ intra cubiculũ Ge ſaris profectus eſt. Ita illius diei negocia tractata fũt. Sequenti die Cæſar principum curiamin quã omnes conuenerant, ingreſſus eſt · ubi de honeſto:& utili ſa⸗
tis diſputauit ꝙq; eiuſmodi altercatio nibus, quę ma⸗
gis ab odio,qj ab ęmulatione glorie oriebant᷑/fruſtra tempus/ cum maximo Germãnici faſtigii dedecore, tranſig,& propterea ne komentũ malohk omniũ ulte rius aleretur, pietatem potius,gloriamq;:ac temporũ
neceſſitatem reſpicerent ·ne in fuamipſoꝝ inuidiam quicquid Chriſttanis poſtea mali eueneritreltclatur?
Hec& multa alia cum Cæſarſatis grauiter& ſapien ter diſputauiſſet Oratores imbi Poloniæ, qui prlore
die audiri nõ potuerunt, in eadem curia auditi ſunt.
Et quoniã hec prima Cæſaris ac principũ ſeſſio habi ta eit/operep̃cium erit ſi de ſedendi ordine aliꝗqd ſcri⸗ pſero · Cæſar in ſublimi loco ſedens, dextra leuaq; pᷣn
cipes omnes aſſidentes habuit. dextrãtenuerunt Ar⸗ chiep̃s Maguntinus: Comes palatinus Rheni. Archi⸗ eß̃s Bremeñ Marquardus pᷣpoſitus Bambergeñ/ qui achiducatus Auſtrie locum tenebat · Capitaneus ar-
—

ni chiepiſcopi Salæburgeñ orator. Ep̃s Bambergeñ:Eps
x tieh poleñ:Ep̃s Aykietteñ:Epũs Au guſteñ: Ep̃s Ka⸗
o tiſponcñ:eß̃s Katzenburgeñ:ac oratores cęteroꝝepi ne ſcopoꝝ · Aſiniſtro Cæſaris latere ſederunt Archießs e Treuereñ elector. Archiepũs Colonieñ elector: Dux du Saxonie elector: Marchio Brandeburgeñ elector. Ge⸗ bus orgius dux Saxonię. Caſymirus Marchio Brandebut erea geñ · Eregione autem Cæſaris tres Polonię oratores/ den ad dextrã;& ſubſelliũ poſitum erat.in quo Ioachimi iCe electoris filius literis:morũq; grauitate impenſe erudi ſit. tus,& duo alii Marchiones Brandeburgeñ, ſed natu mes grãdiores Itemq; Comes de Anhalt iuuenis, fedebãt. ih a tergo/ Eßis Brandeburgeñ:& Tergeſtino locus da- tus elt. In hũc ergo ordinem cunctis aſſidentibus Epi ſcopus Ploceñ uit literatus& grauis orõnem habuit e, latin am plane,& rei fatis accomodatã in qua ſapien⸗— te ter& erudite de expeditione contra Thurcas fuſcipi- gis Poloni ori enda diſputauit,& quantũ uariis temporibus damni m, ac iacture paſſi ſint Poloniac in pręſentiaꝝ patian᷑? tur⸗ crebris Thartaron ¶ hurcarumq; incurſionibus.qui ien quidem cum& fide:& foœdere ac eadem moꝝ ſeuitia ore coniuncti/& ſimillimi fint.ni contra eorum impetum unt Chriſtiani principes ſemel uires colligant, breui dere ubi publica Chriſtiana actum fore· pᷣterea duo latenter,& cni⸗ aliud fere agenstetigit. in altero em̃ Germanoꝝ prin hn cipum ambitõem:ac inteſtina odia arguebat qui bo⸗
A⸗ nam temporis partem in conuentibus in ſubſelliorũ hi⸗ altercatione/poſtpoſitis quibuſcunq;& publicis:&
qu priuatis negociis conterant,in altero aũt acerbe in
8— pruſienſes inuectus elt conſtanterqʒ aſſerebat eos ue⸗
1 3
4 3 1 2 3 .

De Duciſſa
giimenta pacis induere: intrinſecus añt nihil niſi pellũ
ac diſoordias moliri. De decimis aũt exigendis haud
aliter, q cęteri perſuaſerant, ſenſit,qc quidem Germa nis principibus durum/ graueq;ʒ uiſum eſt. Poſt mul⸗ tos dies/qui tum priuate/ tum publice confulendo⸗ tranſacti ſunt, Duciſſa Bauarię Caſymiro Marchioni deſponſa uguſtam, deauratò in pilento uecta/ in/ greſſa eſt · obuiã Cæſarac cę teri electores ꝓdiere. Cũ
ad diui Vdaltici monaſteriũ puentũ eſt, ꝓtempli limi-
ne /de more/ Cardinalis Maguntinus aduenientem ex cepit, ſponſaliũqʒ prefamine bene adprecatus, arra⸗
bone anulo—* copulauit. Inde ad haſtenſes lu
.
dos omnes profecti. Nocte aũt quę ſecuta eſt. mari⸗
tus.maritaqʒ una concubuerunt · Nam principum in Germania mos eſt/ ut prius intra thalamũ ius mari⸗ tale perficiant, qᷓ ſacris interſint nuptialibus. Itaq; cũ
aurora illuceſceret/ Cardinalis Maguntiũ qui ſpõſalia pridie auſpicatus fuerat. celebraturus ſacra/templum ingreſſus eſt.paulopoſt legati, Cæſar aũt tardiuſcule n feminę anteqj comant ornentqʒ feſe: annus elabit᷑.Ipſe cęteris principibus comitatus nu⸗ ptam& neptem ſuam ad templũ duxit. in quo ita di⸗ uiſa ſubſellia ſunt. Cæ ſar relicta ſponſa ꝑ cochlidem
ad ſuperiorem locũ aſcendit.&e pluteolo /ut ſuus eſt
mos/ ſpectauit. Legati e proximo pulpitoaſſidenti⸗
bus dextra:leuaq; principibus. Infra aũt in ſacerdorũ
aſſidebant. ipſa ſola in primo ordine ſacra e puluino
ellulis hinc inde ſponſus& principes reliqui. ſponſa in ſubſelliis mediis propterea ædificatis.qua cũ& ma tronaꝝ:& puellaꝝʒ. quę in diuerſas diuiſe claſſes erãt
—
———

uo, ion
in⸗
nex Ta nr
Nh ri ⸗ cü
ia um
le ele
di⸗
1
dureo/ ſpectauit, eodem modo/& Caſym̃irus ornatti etiam aureo. antica: poſticaq; fulgebat/infra omnes principes aſſidebant: in alteris e regione ſedibus Ar⸗
chieß̃s Bremeñ. quinq; Bauarie duces/& duo Mar chi
ones Brandeburgeñ. Cum legati uero poritificis: Gal⸗
liæ:Poloniæ oratores. ep̃i quatuor: Georgius dux Sa xonię/ princeps de Anhalt.& pleriq; ali uiri nopiles
interfuerunt. Peractis ſacris epulũ ſplendidiſſimũ da-
tum eſt. diuiſis /ꝓpter principũ uiroꝝ multitudinem,
prandiis. Cũ Cæſar ſponſa, ac nobilifſimę quęq; ma⸗ tronę principesq; diſcubuerunt: cum Cardinali Ma⸗ guntino. Legati:& eccleſiaſtici ordinis cteri.cũ Gui helmo Bauarię Duce/oratores: Baronest:& nobiliſſi⸗ mi quiqʒ ac puellaꝝ turma. Domi aũt apud Caſymiiq quanꝗᷓ ipſe apud Cardinalem pranditbona nobiliũ pars conuiuata eſt. Vbiq; uariis miſſuũ generibus cer tatum. apud Maguntinũ papiliones:tentoriaqʒ in hor to extenſa; ut ſub uelum quodammodo/ne uel pluuia nel ſole offenderent᷑diſcubuerũt& pręter dapſilia: ac falaria obſoniaʒetiam aues:caſtra: arbuſtulę/miro
topiarioꝝ ingenio/in menſas allatę. Cibaria,& priua
& exotica:fruẽtus item nõ illius regionis dati. Miſſiliũ omnia genera.intantũq; rerum fuauiſſimaꝝ copia cre uitut dulciatios omnes, tragematarios, ac lactarios/ in uſu enim frequenti lactaria opera ſunt apud Germa
nos /redditos eſſe feſſos crediderimi.inuicem aũt non ſextariolis ſed capitolinis amphoris propinatũ eſt/
atq; inter prandendũ pręter cytharedos& ſapho illã a me ſæpius laudatam /chorocythariſte:& pfallocy⸗
atiſtę/ tympaniſtę/ tubicines/tibicineſq;
cipum

. 2
k diuiſim& mixtim perſonabant. Non defuerunt& halatrones:mimorũq;:ac ſcurraꝝ collegia:qui mileſiis fabulis/ac feſaenninis carminibus conuiuaꝝ aures ꝑ⸗ mulcerent: peractis ubiq; prandiis ad haſtenſes ludos
itum eſt. Cæſar: Maguntinus/Palatinus /Bremenſis/ ſponſam comitati ſunt. quã aureo carpento uectam.a tergo puellaꝝ pilenta qᷓtuor ſequebant᷑. Cæſar ex ami
corum cœnaculis ludos e puluino aureo ſpectauit/ in eptis ludi haſtenſes/ de more/æditi, paria certantiũ octo fuere.certauerunt Guilhelmus& Ludouicus Ba⸗ uarię Duces, contra Caſymirũ& comitẽm de Henne
berg. concurſum eſt ſatis acriter. corollaria,& pręmia uictoribus data. Deinde ad multã noctem choreę ha⸗ bitę. In poſterũ diem ſponſa/ut diſcederet /initum cõ⸗ ſilium eſt. Cum ergo primũ aurora illuxit Cęſar/ ac cę teri principes abeuntem extra portam comitati ſunt. numerũ equoꝝ fere trummiliũ fuiſſe pleriq; arbitra⸗ hant · Sponſa ut ingreſſa proxime erat. deaurato cur-
ru uehebat.pone Cæſar& principes equitabant /inter
iect aliquot equitũ tutmis duodecim carpẽtoꝝordo
ſub fequebat᷑/ maximo ubiq;& tubarũ/& tympanoꝝ
conferti i ſtrepentiũ ſonitu · Dum hæc tractant᷑ con⸗ ſans fama fuit Thurcas exercitũ ualidiſſimũ& terre- ſtrem:& maritimũ parare/ idqʒ ſignificatũ a Vicerege Appulie·tantaq; id celeritate agere/ ut uerendum ſit, pręſenti anno aliquid in nos omnino molituros.& fa⸗ cient/ niſi nos rantũ belli apparatũ impediams.de hoc larius in oratione noſtra diſſeruimus. Cęterum in Ger nania/ quoniã multę/ arduęq; res in conſultationem/ ne dicam in conttouerſiam uenerant/uiſum eſt ad eas
——
——.——

un
mi
tyin ntii B me mi hu⸗
mature pficiendas rempus omnino minime ſuffectun Itaq; ur alio conuentus tranfferret᷑ agi ceptum eſt. In terea fauſtus& fœlix nuncius attulit Cæſarem/ac Ve netos in quinquenniũ Gallię/Hiſpanieqʒ Regibus au⸗
thoribus /inducias confirmaſſe. ſed de hiis als. Cum
ergo adueſperaſceret /illuſtriſſ: Gurceñ uir animi ma⸗
gnitudine ac liberalitate extra mortalium aleam poſi⸗
tus /in cœna duodecim comites habunt in quã tanta
rerum uarietas ex popinis allatam ut oculi ſpectando deficerent. ſed illa longe& opimior:& grauior cœna uiſa eſt/ quę Reuerendiſſimo Cardinali fancti Sixti le⸗ gato ·& Caraccolo uiro ſolertiſſimo& grauiſſimo
pontifi: max:nuncio. Balboq; pannonię regis oratoriꝰ 5 & pleriſqʒ aliis uiris digniſſimis/data eſt:in quã duo
& uiginti miſſuũ genera allata ſunt: partim Germa-
nice/ partim Italice/ concinnata: Nec defuerunt qui
nel cantu ꝛuel hiſtrionica uariis modis conuiuaꝝ au⸗ res oblectarent:¶ Nõnullis ergo elapſis diebus cum
principes quid legatis reſpondendũ eſſet, tandiu em̃ conſuitando diſtulerant, cõcluſiſſent. Orator ex cœ legio ſacerdotiũ Leodienſiũ curiam ingreſſus eſt, ora turus mox/ niſi principes prę rerum magnaꝝ tędio. quo affecti erant, uetuiſſent · in ſchedula tamen⸗quę dicturus erat, uti diſcriberet, iuſſerunt. is cum in finu haberet· porrexit. quę quidem nihil aliud continebat niſi maledicta/ac conuicia/ in Romanenſem curam. numerabat fraudes omnes: uicia:ſcelera: ſycophan⸗ tias:deceptões: impoſturas, in quibus curiales noſtr temporis uerſant᷑· omnia corrupta eſſe.nihil boni: ni lil pi:amplius cognoſci:nihil iuſtimhil fancti foueri.
C i

3 pleraq; alia hmõĩ nulla alia de cauſa recitabant᷑/ ni ſiꝙ iura omniũ heneficioꝝ eſſent abolita.illud tantũ
de omnibus,& ubiq; agi, qd ſycophanteę illiac im⸗
poſtores Rome uolunt. tanrũqʒ abeſſe, ut aliquid cer ti in ſacerdotiis habere poſſis propter regreſſus: ac⸗ ceſſust:reſeruatões:& ut perinde ualeat:expectatiuas: reuocationes:& mille id genus/ ut pedales quoq; ac rtibiales reſeruationes paulopoſt ſint proditurę:& qc grauiſſime ferendũ eſt, ĩgnari: ac infimeę conditionis homines ·nõ uirtute ulla:nõ literis pᷣditi, in ſtabulis tan
tum:ac popinis uictitare ſoliti: ingenio malo/ prauoq; ad magnas plerũq; efferunt᷑ dignitates:qc quidem cũ ubiq; hoc patrari,ſed potiſſimũ in Leodienſes con⸗ ſuetum ſit. rogare principes: obſecrareq;/ut effrenata curialium libido aliquando coherceat᷑, Quando hęc
ignorante pont:max:o mniũ optimo:& ſanctiſſimo cõ
mittuni nõ uereri ſi de his omnibus:ac omnium fere
collegioꝝ querela a principibus Germanie certior fiat quin peſſimi quiq; /qui Romanã curiã labefactant pœ nas daturi ſint. Cum hęc,& pleraq; alia in hanc ſenten tiam lecta fuiſſent, dilata ad pomeridianã conſultati⸗
onem fuerunt. Interim pont: max: diplomata recitata
ſunt. Nam cum pleriq; nune auaritia:nunc ambitione
eum accuſarent· diluit in iis obiecta. ſuadetq; principi
hus tantũ abeſſe/ut pro ambitione quicꝭᷓ ipſe aggre⸗ di meditet᷑:ut etiã omnem defenſe Chriſtianitatis glo riam in eos: modo eam tueri uelint: reiecturus ſit, ꝙ
aũt auaritia damnaret᷑falſo eo uicio accuſari, cũ ipſe
id tamen ſe uelle, qd principibus Germanis ad bellũ Thurcis inferendũproficuũ magis uideret/ femper

im cet ac
aſſeruiſſet. Quę cũ principes intellexiſſent iniquo/ut
uicus elector·& Federicus fratrespalatini comites in tromiſſi funt· Sedebat infaſtigio Ceſarreliqius utrin
accepi tulerunt animo damnatis etiã ſummopere iis, qui hmõi diſcordiaꝝ nutrimenta difſeminarent. cum publica potius negotia/ 3ᷓ quid unus/ uel alter/ ſeor⸗
ſim a bonoꝝ opinione ſenſerint/ reſpicere deberent-
Sed illud longe diſſimillimũ Germanoꝝ principũ di⸗
gnitati uiſum eſt.cum etiã ſcriptũ eſſet ſi trahi aut ra
tonibus, aut perſuaſionibus in ſententiã nõ poſſent impellerent᷑ quoq;/ ut lubet/ factũ uel laudent uel ui⸗ tuperent. ego enim huius cauſe diſceptator eſſe nolo⸗
C Pricie K. Septemb: quatuor uiri nobiles Cæſarem/ appellant, Palatinatꝰinſigniret, eoq; annuente Ludo“
*—
q; ſtipatus electoribus· Palatini aũt coram genuflexi confirmari ab Imperatore humillime petierunt. Car
dinalis Maguntinus, quoniã Germame archicancella
rus eſt, pro Cæſare reſpondit · pronuſq;ʒ& ipſe iura⸗ mentũ legit. Palatinis ſingula uerba ſubſequentibus impoſita demũ manu, Cæſar utrũq; regaliũ munere
proſecutus eſt. Augehat᷑ interim fama quemadmodũ
& Reuerendiſ: Cardinalis ſancti Sixti/ ſe habuiffe lite ras mihi recenſuit/Thurcas nõ ſolum Conſtantino oli formidabiles parare copias/ fed etiam Dyrachit:
ac Velonę claſſem multaꝝ; nauiũ indies fabricare.eos ʒ/ cũ uacua pręſidiis maria fint/ celocibus pᷣdatoriis ad Caietanũ littus noctu deſcen diſſe. atq; Mola oppi
do incenſo direptoq; tam hominũ/qᷓ rerũ ingentèm ſecum prędam: tribus/ haud amplius/ ſuoꝝ amiſſis,
Ciii

teeeeea* — 4 *—————————
aſportaſſe. Ex Pannonia aũt,qc etiam ſperantius uir candidi ingenii mihi retulit, nunciatũ eſt Thurcarum Imperatorem Belgradũ ualidiſſimis copiis obſidione cinxiſſe/ oppidũ ad confluentes Danubiũ /& Sauum poſitũ eſt · antiqui Taurodurũ appellabantadeiectiſq; paſſim moœnibus his in oppidanos impetum feciſſe. pannones aũt, qui toti regno, fi oppidũ caperet᷑/ pe⸗ riculum imminere animaduerterant, comparato con feſtim exercitu/ qjntus prę anguſtia temporis parari poterat/ ad opem obſeſſis ferendam profecti ſunt. in⸗ credi bilis omnino Thurcaꝝ in rebus perficiendis ce leritas. qui deuicta Egyptoꝛſyria:phœnicia:paleſtina: ccœle:fugatoq; ex Armenia Perfarũ rege/in Europam: tempeſtatis ac fulminis more/priuſqᷓ̃ eos Byxantium rediiſſe intellexerimus, cum exercitu traiecerint. Nixi alibi/& ulterius/ tempus fore ut noſitrę ſegnitiei ac de ſidie aliqũ pœniteat. Ecce iam confinia regnorũ no⸗ Krorũ pulſant: uictoresq;& mari& terra in contem- ptum juperbię noſtre euagant᷑. qui refractis Panno⸗ nie repagulis, qœ breui futuꝝ putoad montiũ quoq; ardua penetrabunt, nulli parſuri niſi iisqui etiã a for tuna contemni poſſunt. Reges:principes:quiqʒ ex Ele phantiũ utero oriundos ſe gloriant᷑.in triumphũ pe⸗
tunt:in uiles animas nõ uibrãt gladios:eas uiuere uo⸗
lunt ut capite cenſeant᷑ deglupbenturq; ad cutim. Et qc miſeriarũ noſtrarũ:ac futuroꝝ malorũ indiciũ eſt, uix umistaut alter fidem adhibent.credũt comentitia eſſe. eaqʒ in uulgum tantũ ædi/ quę ad theſauros Ger⸗ manie exhauriendos utilia uideant᷑· Ego mihi fortu niſue meis aut nihil /aut parũ timeo/ cum nihil habeã

nihil it perditũ.& quiſqʒ cantahit uacuus corẽ latroñ uiator: Si etiam immutanda erit religio/parum lucri iacturs ue nobis accedet · Quantũ em̃ noſtroꝝ tem porum mores:ac ſcelera:a Thurcis diſtant ꝰ aut quo⸗
tus quiſqʒ eſt, qui fidem Chriſtianã. uel ſemiſſe decies
deſſe. patiamur& cętera ęquo animo. quando noſtra
intra parietes iactantia.& alteri inter pocula Briarei/
duo Imperia Byzantiacũ:& Trapezuntiũ. regna uero
duodecim amiſimus. Non uereor tamen ſi priſci illi
uirtutis igniculi:qui nũc in mortaliũ pectoribus mor
tui ſunt /aliqñ reuiuiſcerent: quin pietatem imprinus:
ac demum Komani Imperii gloriã animo fuis ample⸗ cteremur. Principes igitur cũ reſponſumqc Germa⸗
redditurieſſent. Ceſaris prius trutine:ac cenſuræ, ᷓ in
uulgũ prodiret: fubiici uoluerunt. Cæterũ quantũ cõ
in die non abiiceretꝰ Sed hec ſero querimur.& phar“ macum animã exhalantibus plus obeſſe ſolet,qᷓ̃ pro⸗
nica: latinaqʒ lingua ſcribi juſſerant⸗ legatis tandem
iectura aſſequi poſſum/ ut nõ receptũ ita ne reicctum
quidem.in poſterũ diem ita redditũ eſt. Hegati: orato-
Tergeſtinus,& Prepoſitus in waltkirchen cum ſimul.
conueniſſent. diſceptaſſentqʒ de futuro principũ re
ſponſo/ ad Cæſarem profecti ſunt. conuenerũt& ora
rores Polonię. Cæſare igit/ ac reliquis ſeſſitantibus·
Ep̃s Tergeſtinus in hanc ſententiã uerb afecit Sacra- tiſſime Cæſar. Cum ſereniſſimi principes diu multũ q; ſuper iis⸗que a Reuerendiſ: legatis /ac cęteris ora⸗
toribus propoſita fuerant, cogitauiſſent. animaduer
terunt rem arduã eſſe:atq; perdifficilem: in quade ex
Reſponſio
Principum ad Cæf:&
legatos.

—
Reſponſio n ſcriptis
tate
„
„
cerdotũ
peditione contra Thurcas ſuſcipienda ageretur. Et id circo molem rei ac magnitudinem compſectentes ani mo ronducibiliuſq; fore ſi negociũ maturius tracta retur, rati in pᷣſentiaꝝ reſpõſum dare liquide ſe haud poſſe. Sed cum primũ in prouincias rediſſent popu-
los quenq; ſuos conſultuꝝʒ eſſe:& quid inde hauſerint
in proximo conuentu, quem ante diſceſſum nomina buntsrelaturos. FHec Tergeſtinus preuiter& ornate/ ac fortaſſe prudentius: ꝗᷓ uel noſtra uel temporũ cul⸗ pa mereret᷑, factum.nõ enim omnia que in ſchedis ſcti
pta fuerantuulgoq; iactabant᷑ retulit. Ceterũ nõ erit ab re ſĩ etiã in hoc albo preuiter& conciſe deſcripſe-
ro. Principibus, cum multa in conſultatõem occurre rent· quę ob rei difficultatema celeritate procul eſſe
uidebant᷑ tria tamen obſtare, quę haud dubie impedi endi uel ommno retardandi expeditiõem uim eſſent
habitura. Primũ erat, quoniã uires hoſtiũ ualidiſſimę ſunt/ut nõ minus/q̃ quinquaginta armatoꝝ millia e Germanis eſfent ad bellũ datura nomina.& ꝓpterea de annuo ſtipendio:ac de incredibili comeatuũ copia ratio habenda · Cum per lo ca Thracie/ Moœſięq; ubi nulla frumentationis, pᷣdęue occaſio datur/iturę co⸗ pie ſint· Germanos ſiquidem ſuis uiribus, nõ alienis
confiſuros · cum multa in hanc ſententiã quę rei diffi — ultatem ac magnitudinem arguerent, ſatis grauiter: 3 Aquefeſs— 4
& copioſeſdeſcripta fuiſſent. Secundo loco iſiud quo
qʒqd in ore omniũ erat. cęterum ſatis ornate,& pru
denter tangebat᷑?: nos tamen uulgi opinionem ſeque- mur:obſtare ſcilicet maxima ꝙ omma ſacerdotiũ col legiã ad decimã perſoluendã haud facile induci poſſe

fuſpicabant᷑ · Cum nullus in Germania locns ſit, qu propter ea quę indies perperamrõ̃mittunt᷑ zquerelis cha uacet Quandoquidem omnia ſacerdotia, ita paſſinn
ud& ſine qiſcrimine conferunt᷑ zut neq; compactata(ut dicitur) Germianicę nationis, neqʒ iura gentilitia in⸗
m tacta remanſerint. Cæteras nationes, Gallos: Panno⸗ n nes:Sarmatas: Dacos: Britannos:intiiolatis uiuere ĩu te ribus. Pontificis max:cum iis fœdera iamdiu inita/ſer
ul uare. Solum Germanos in pręda eſſe uel externarum
ci gentiũ.tantũq; abeſſe/ ut prin cipũ:municipioꝝ:libe⸗
m rarum ciuitatũ:ac collegioꝝ ſacerdotia/a dolis curia ſe libus immunia ſint, ut omnia eorũ iura ſuſpendant᷑: ne debilitent᷑:frangant᷑:irritentur · ac ne Epiſcopatibus — parcat᷑ unde illę patronoꝝ: ac rabulaꝝ con⸗
d fate Romę diuitię. Mam priuſqᷓ certi quicʒᷓ habeat᷑/ ut uel pro tantulo beneficio.per tam longam officiorũ ſeriem, que ad extorquendas pecunias tantũ excogi⸗ tata ſunt.tibi circumeundũ eſtut propter diſpendiũã maximũ jacturamqʒ incredibilem, templi ſuppellecti i lemac pãnificia om̃ia licitari neceſſe ſit. Sed utinã&
bi illud quoqʒ prodeſſet. nam ubilibet Rome noua/& in
o excogitata iura reperiunt᷑.& cum omnia deſunt, ſilen
is tia nõ deſunt. rupto/uiolatoq; omni iure:atqʒ ꝰquita⸗ temortaliũ. Et propterea omnibus iam ſacerdotiis?
uel altercatõibus.uel grauibus penſionibus, ſine qui⸗ 0 bus quidpiam in preſentiaꝝ nõ conſequimurexhau- u ſtis.necnõ& clam:& in ꝓpatulo, mentibus erga pon⸗ . tifices male affectis. Coniuncta tertio loco profanoꝝ l etiam querela erat · que mirum in modũ inuidiam ex⸗ . aggerebat.ii nullatenus ſe uigeſimas—

Aquerelis profanorũ- me factum uociferari. Qui toties populis ſuis ob hãc
Veritas de
incurſione
Thurcarũ
ad Albam
nię Regis orator a Cæſare auditus eſt. Qui de incurſi
ue daturos affirmare· t ſi principes cogerent/ peſſi⸗
cauſam expilatis/ſe toties pueriliter decipi ſinerent. numerare quoties datę pecunię ſunt,tum demũ in pe⸗ cunias diripiendas,nõ in Thurcas, bellum geſtũ efle, repetere& annataꝝ originem quas a principio inſti- tutas eſſe aſſerebant:ut contra Thurcas, Sarracenos ꝙ; exponerent᷑ interrogare identidem tantus pecunia- rum aceruus quorſum periit.& in quem ufum eccleſi aſtice prædę tandem conuerſe fuerint. Quamobrem ne illud quoq; de decimis/ ac uigeſimis fiat, ut pro cõ
—
ſuetudine ſciſicet/ ac potius lege impoſterũ haberet᷑,
qc ſemel imperaret necefſitas, fe, quo minus eiuſnio⸗ di onera imponerent᷑/ pro uirili prohibituros. Hiis er go de cauſis Germani principes cum prouinciã maxi me arduam:atq; animoꝝ acerbitatem· uiderent.differ re, conſultius arbitrati ſũt.ut interim perſuaſionibus populi emollirent:& ad magnitudinem rei/& incho⸗ andam& perficiendam mature omnia compatarent᷑. Cæſar uero qui perſuadendo:hortando:monendoq; nullũ prętermittit tempus, Legatiq; una:ac cęteri ora tores, qui Regum ſuo nomine fatis ualidas copias pollicebant᷑ ut reſponſum in primis fchedulis graue ac maturũ cõmendarunt:ita in fine reiciendũ om̃ino
putauerunt, cum ad ea deſcenderint recitanda/quenõ modo nõ inflãware animos/ ſed frigidos quoq; redde re:atq; a tanta expeditione penitus alienospoſſent. Itaq; ſatis graui orõne argumentiſq;/ quę a principi- hus obiiciebant᷑ /diuerunt. Non multopoſt Panno⸗

ent. pe⸗ ſle 105 leſ em c no. set ai ſer us o
orn
as
Me E de 1. i⸗ 0 u
—
onibus Thurcat in Pannoniã/ſuperuenientibus etiã
literis Marchionis Brandeburgeñ ita recenſuit. Tkur ½ cas noctu intempeſta, noſtriſq; nihil tali ſuſpicanti-
bus ad mœnia Tauroduri uemſſe.& quanto maiore ſilentio poterant oppidi ꝓpugnacula, conſcendiſſe. Vigiles cum ſtrepitũ armohe, cohortantiũqʒ ſe inui⸗ cem militum uoces hauſiſſent:claſſico/clamoreq; op pidanos excitare:uociferari adeſſe hoſtes· ſic repente ubiq; ad arma concurſum eſt. Hoſtes aũt ſuperatis ꝓ pugnaculis: obtruncatiſqʒ cuſtodibus portas oppidi pene fregerant, Noſtri,facto impetu. Thurcas reiece runt· pugnatũ eſt utrinq; acriter.uerũ oppidani cũ ſu-
periores euaſiſſent. hoſtes/infecta re, abierunt.minita
bundi ſe paulopoſt cũ ualidioribus copiis affuturos. Ex Thurcis ducenti interfecti ſunt/ cx oppidanis ue⸗ ro nõ plures uigintiſeptem defiderati. Qæ aũt oppidi mœnia(ut ſuperius dixi) demoliti fuerint, falſo rela tum eſt. Non multoante cũ etiã Rhoxolani Amaxo⸗
hios& Lituanos pdabundi inuaſiſſent in oppugna⸗
tione oppidi a Sarmatis circumuenti trucidati junt idem& Tartaris contigiſſe litere ex Sar matia allate teſtabant᷑. Heęc mihi Reuereñ Ep̃s Ploceñ/ apud Cæſa rem /Polonię regis oratorem agensrecitauit Vir gra
uiſſimus& literatus/& cui/ſine cõtrouerſia, fides ad
hibenda eſt: Quę quidem omnia/cũ in comitiis prin⸗
cipum, mandato Cæſaris recitarent᷑ aliqui uix riſum moderati ſuntycum longe aliter factum,q noſtri com mentati fuerant. qui rem adeo grauem:ac periculoſam fecerant ab initio, ut omnes palã dicerent Pannonas Regnũ:& nos Germaniã triduo ammiſuros· Quid ſi
D ii

Opinio de Thurcarũ Impatorem⸗queſitũ diu,& nuſqᷓ hactenus — ꝙ repertũ dixerim/ me ne diras propterea incurſurũ cre itmortuus dendum eſt? Atqui literas uidi/uidiinꝗᷓ literas/quę ex Dalmacia nuper allatę ſunt quibus ſignificabatur, nõ modo Thurcũ Conſtantinopolim nõ rediiſſe, ſed etiã utrum uiuus ſit jan mortuus/ a pleriſq; dubitari. Fgo in tanta rerumuel potius mendacioꝝ uarietate nec probare nec refellere quic audeo:abeant Thurcę in peſſimã crucem. Si Pannoniam uel Germaniã atti⸗ gerint, ſpero niſi nobis deeſſe uolumus:nõ. Egxptio Sermano“ rum Imöſliciem ſed uiras&duratas gelu:&aſſueros mlans armisreperturos. C Sexta Idus Septembri comitia habita ſunt/ in quibus principes cum in cauſa Ducis Vuirtenbergeñ hinc inde muſta tractauiſſent. Cæſari 1 ſupplicarunt/ ut cum eo mitius, clementiuſqʒ ageret᷑ Cæſarisver Qui ita reſpondiſſe fert᷑ · Et ſi nunꝗ ulla nos haetenus ba in cauſa mouit cauſa/ut contra naturã noſtram quicᷓ agere⸗ — en noſtrũ inflammatunt: ut malimus a confuetudine cle mentię noſtrę diſcedere,qᷓ ulterius turbulenta eius cõ ſilia, immenſamq; erga domũ Auſtrie ingratitudinem perpeti. Referrem/ ſi fine exprobratõis uicio fieri poſ ſet quot beneficioꝝ genera a maioribus noſtris,& a nobis in hanc familiam collata ſint. referrem ꝗᷓ gratus iſte anteqᷓ a maioꝝ ſuorum uirtute declinaret, nobis femper fuerit · Sed æquo certe animo tollerauiſſemus omnia, nifi et eo prouectus fuiſſet, tanqᷓ noſtrę pe⸗ nitus immemor beniuolentię/umperiiq; Romani ſpre tox:ut ſeſe nunc Gallis:nunc Helueciis aliqũ iunxerit. Mos tamen iuuenili eius imprudentię parcentes quaſ

te
qu tur ſec ari tate
ce
tti⸗ tos tia cis ſan et
us
e
ℳ
mu cle 0
U
15
e⸗ re t
dam future concordię conditiones cũ eo pepigimus⸗ Sed ille perinde atq; equus:qui frœænũ pati neſcit/fre⸗
git illico omnia/& iuſiurandi:& noſtrę authoritatis. per Reuerendiſſimũ Gurceñ interpoſitę contemptor ſuã ferit atem latius euagari, ꝗᷓ noſtra meruit clemẽtia paſſus elt. Ceterũ ſi in re quapiam lædi ſe a nobis pu⸗ tat, aut ꝙ minus iuſte agamus adſit, ſecurum damus aditum. fi in cauſa ſuperabit abſoluimus/ſi facti reũ conuincemus, pœnas luat. Cæteꝝ qu ãdo ſuę impru⸗
dentię pœnitebit,& ad nos ſupplex uenerit, habita in primis ab eo de iis/ quos contraius/faſq; leſit:ratio⸗ ne. ſolitę in nobis clementię locũ ſe reperturũ eſſe pol
licemur. In iſdem comitiis quędam,& de ordine ca merę(ita er̃ conſultatõis genus appellant) acta ſũt. In ſequenti die electores comitia apud Cæſarem ha⸗ buerupt. ¶ Pridie idus Septemb: Cardinalis ſancti Sixti. orator Gallię: oratores regi Polonię/ Cęſariani treis. ut de rebus Thurcicis diſceptarent, apud Reue⸗ rendiſſimũ Gurceñ conuenerunt. ¶ XVIłkl. Octo⸗ bris principes cum ſerio reſponſum Cæſari: legatis? ac cęteris oratoribus daturi eſſent. Primũ em̃/ut ipſi aſſerũt, in locos coniecerant cõmunes, ut— licet difputandi materia daretur. Legati: oratoreſq; intra edes Reuerendiſſimi legati ſancti Sixti conuene
runt.& ut conciſe rem perſtringã /tale redditũ poſtea
reſponſum eſt/quale& illuſtriſſimos principes dece⸗ bat, et Cæſar:legatiq;: ac oratores ſummopere opta bant. Nec unqj mihi alter, atqʒ factum eſt perſuaſi
uis er̃ tam hebetis ingeni efletyut eos in quorum prudentia/ac fortitudine potiſſimũ gloria:& libertas

———————— S
Chriſtiani nominis poſita eſt. a maiorũ ſuorũ inſtitu tis putaret degeneraturosꝰEgo autem hoc de princi pibus noſtris femper ſenſi, nihil unꝗᷓ fore, qœ ad com modum& gloriam Chriſtianoꝝ pertineat, quin ſoli⸗ ta ergo deos pietate:patriaq; fortitudine ſint aggreſ- ſuri· ꝙ autem tarditatis arguant᷑. ab iis fit, qui nõ niſi ante foculum leuiſſimis in negociis uerſant᷑. cũ nihil certe arduum: perfici poſſit, niſi prius maturũ a no⸗ bis conſilium adhibeat. Itaq; cũ ad exitũ conuentus tenderet principes iam ut diſcederent, cogitare. roga- re Cæſarem, ut qᷓprimũ abire eis liceret.relicturis ta⸗ meny qui uices cuiuſqʒ, ſi quid ad rem conducibile ui deret/ gererent. t qm̃ inſtituti nii eſſe minime cenſui mus, rem eouſq; ꝓſequi ſcribendo ut uel leuiſſima:uel recondidiſſima quęqʒ ſectaremur. lectorem comone⸗ factũ uolurmusꝛ nos hunc idcirco laborem aggreſſos ut aliqᷓ ex parte ꝓdeſſemus, lederemus añt neminem. am dum uulgi opinionem ſequimur aliqᷓ fortaſſe le ctu utilia iis, qui in fũmis fortunę faſtigiis poſiti ſũt, occurrent· uel amplectenda: uel reiicienda. Et ſi nos multa nð inuitip̃teriuimus, quandoqdem nõnulli quę- piam atq; Huttenus meus imprimis,& munera Reue rendiſſimo Cardinali Maguntino data:& hunc cõuen
tum, Romanoꝝ regem, parturientem deſcripſerit. fau
ſta:fœlixq; fœtura, que ex æquo Imperii iure fortuna is ſacratiſſimi aui auſpiciis, orbis terrarum habenas moderabit᷑· Dii,& hęc rerũ ampliſſimaꝝ initiaut oẽs cupimus, fœlicitent. Et futurũ nobis Regem: cũ uera
illa Impatoꝝ acclamatõe, fœiciorẽAuguſto. Traiano meliorẽ: Maximiliano prudentiorẽ:fortiorẽqʒ faxint.
¶ Finis
——

„
n n
.
7