Univ.-Bibl. Giessen A 7 82 ℳ h derir n ga. H⸗her Aa M. N. 29. Sabin As 396⸗ Ser, A Ae Wrc an Ven Farkematdt Vo‿να Alrr⸗ Jalih 2a Seeeeer Wnvte Aer aus nfete*ρeά 1 Aalage pcd. Ser, vaneee koef e. e, hAtuhe, Kat 1' Vrrjeches, Lſen A. ad, er nrnnome, 42 aun Kälben nmel ietarüe s 2t, Lceien natsr,. lom ag Aan Wal⸗ orum!!] G2. Ge Sm 7 3, F. Lee Hr Pupue nuha/e u. A Seere 9 arar, 2 223 crr gr Gas, S, d, Krlnr ,ſ 4 2u, 4— ke5 7 eyſerse‿ 24, dee 235) 6 veeun 277 Tacheked. 1 7. L 654 L, 7, e Se Sender Seen i eee,— en. d r, X⸗ aie, 2 1/45 4 INSTITUTIONES PILL VSIG A, CONSERIP L.A. IN US 05 ACADEMICOS A PETRO van MUSSCHENBROEK. CH Inſtitutiones Phyfice in Odavo cum fig., Phyf 7“ entt- des& Geometrice Diſſertationes de Magnete, tuborum capil!arium nque Sbeculorum attrad&ione, magnitudine 10772» joe rentia corporum fi; morum, ut& Ephemerides meteorologice Ultraje Zine ut& Orationes due in quarto cu! fg», Tuſtitutiones Logice in Odavo, E//ay 15 Phyf que& une diſcription 7 1014 velles ſortes des WEN ET Pryeumatiques 2 vol. 1n quarto avec fie. en de BEE: 21 ſelen der natuurkunde beſchreven ten dienſte der Landgezoten en ces beſchr der nieuwe Lugtpompen met't gebruik tot veele Proefneemi ngen door J]. v. M. 11 quarto 2 deelen met plaaten, tor wc elk drukken en berdrukken van de bovengenoemde Bocken reeds exceſlive onkoſten en groten arbeid was ge- GAANE ZOLLS dati de uu bedugt was dat door nydige en baatzoekende menſchen de genoemde Werken, die reeds gedrukt en herdrukt wareo In '* geheel of ten deele of eenige van dien in'cbyzonder in*: groot ofte kle in andere taal of talen onder cen ander naam of titul hier re Lande ot elders hem Supplt. mogien worden nagedrukt, of onder pretext van vermeerde- ring in dezen La! nde INZCYVOETt»'erkogt of verruilt zoude mogen werden, Waar door den Supplt. yan zyne excel ſMive onkoſten en arbeid tor zeer mer- kelyke ſchade zoude worden gefruſteert, zo keerde hy SÜPPpIt. Z19 ZEer ooLmoediglyk tor Ons, verzockende dar Wy hem Supplt,, mer ſcclufie van alle andere geliefden te verleenen Odroy en Privilegie voor den yd van 15 aIter cen volgende j jaren Zo voor zig zelve, als 96 voor de geene die Da= maals zyn regt of actie in deze zoude mogen verkrygen, omme die Werken van Pieter van Muſſchenbrock L, A. M. Med.& Phil. Dos, Philofophiz & Matheleos Profeſlor in de Academie te Leyden hier bovengemeld te mo- iicl 4 gen alleen druk ken, te doen drukken, uit te geeven en te verkopen in' TLYT L Lroot of klein, in't geheel of ten de ele, zo als hy Supplt. zoude te raden werden» en dat niemand hem Supplt. de zelve zal mogen jadrukken in't geheel of ten deele, of ook onde r wat pretext van vermeerde- . ZUE ring, verandering cn talen het ook zoude mogen wezen, of elders gedrukt zynde niet zoude mogen in deze wN len inbr'Cngen» verha ndelen 0 verkopen telkens op de verbeurte van alle de ged! ukte, nagedrukte en och andelde of verkoge exe'mplaren zo diku| en m'nigm 2al als de zelve Zoude werden agterhaalt, mitsg!s. dat wy gelieven te ſtellen een poane van 3000 91. tegen de Contraventeurs, ZO 1S'T dar W y de zake en het voorz. verzock 0: ergemerkt hebbende en genegen wezende ter bede van den Supplt. uit onze regie weetenſchap„(ouveraine magt en authoriteit den zelve Suppli. geconſenteert, geaccordeert eu geotroyeert hebben, conſenteeren accordeeren eu O&roy ceren hem by deze, dar by gedurende- den tyd van Yy frien eerſt agtereen volgende Jaren de voorz. Werken, in dier voegen als zulx 084 den Supplt. is verzogt en hier voren uitgedrukt ſtaar, bivnen den veorz. onzen Lande alleen zal m ogen drukken, doen drukken, vi QeC verbiedende daaromme allen en eenen legelyken de zelve Ver- r= 5 ven en verkopen, x PD REI 7X- IB 15 B76 TE Werken in't geheel often decle te drukke 21; 84 te drukken te doen nadruk- ken, te verhaä ndelen of te verkopen, of; elde:xs Dagedrukt, binnen den zelven onzen Lande te brenge"jp uit te geven ofte verhandelen en verkopen, op verbeurte van alle de Dage Irukre, wgebragte verhandelde of verkogte Ex emplaren en een boecte van drieduizent oulden daar en boven te verbeu- en, te appliceeren een derdepart voor den Officier, die de calange doen irt voor den armen der plaatſe daar her caſys voorvallen Zal, eu het] cerende derdepart voor den Supplt., en die telkens zo me- nigmaal als je zelve zullen werden agterhaalt zalles in dien ve itande dat wy den Suppli. mer 4. en onzen Odtroye alleen willende graufic 7 cot ver hoedinge van ZyDe(cha« Je door her nadrukken van de voorz Werken daar door in geenigen deele verſtaan den inne-„houde van dien te ENGLER of- te te advoueeren, en veel min de zelve onder ouze Protedctie en beſcher- minge echig meerde rT credit, aanzien of reputatie ce geeven, neen maar den Supplt. in cas daar in iets onbe| orlyks De inſlueeren, alle bet zelve tot zynen laſte zal g Ze oue.n wezen te verantwoorden, tot dien einde wel ex» preſl: lyk begeere nde, dar by" ien hy dezen onze Odtroye voor de zelve We 3547 zal willen ſtellen daar van geen geabrevieerde of geconraheerde mentie zal moZcn maken, nemaar ehouden wezen her zelve Odtroy in'c geheel of zonder cenige omiſſie enz voor te drukken of te doen drukken, +4 en dar Dy gehouden zal zynce n Exempilaar van de voorz. We ken Op groot Papier,€ cb onden en wel gecondigonnerrt, te brengen in de Biblio 26 van onze Univeliteit re Leyd en binnen den ryd van zes weeken, na dat hy Supplt. dezelve Werken(al DEDEE beginnen uit te geeven op een boete van zes hondert gulden na expiratie d r voorz. zes wecken by den S00D0: te verbeuren ren beh eye van de Nederduitſche armen van de p laa ts als: den Supplt, woont, en voorts 0 ND poene van mer'er daat verſteeken te zyn van HE Es van dezeff Od&roye 307 ook den Supi en-> ſchoon by her in- gaan van dii Odtroy EENMIXE'mplaa&gelevert hebbende aan den voor Bibliothe ie by zo verre hy gedur ende den yd van dit Odroy Werken zoude willen herdrukken met eenige Obſervatien, noter 7" meerderin igen» veranderingen, correttien ot ander in een ander formaat, gehouden zal zyn van de zelvye Werken> geconditionneert- Bibliorheecq binnen den zelven tyd en oj voorlz. 5. ten einde den Supplt, dezen GE genieten als na behoren, 1a(ten Wy allen en eenen 92a mag In zy den Su ppt. van en iahoude van d: dogen, zuſte 1yk, vrede:1yk en volkomentlyk genieten en gebr rende alle beler ter conmrarie. Gegeeven in den 7» onde < zegele hier aan doen hangen, op den eerſten November in't Jaar ouzes zen groten Heeren en Zaligmakers durzent zeven hongert zeven en vy ecrtig, Was eparaüpheert Aan 2 Supplt. zyn nevens dit Odtroy A. VAN DER DUYN. rer hand INE Extradt autheniic 2 Onder ſtonr haar Ed. Gr. Mog. reſolutien van den Ter Osdonnmntie van de Staten, 28. Juny 1715.en 30.:April 1728. ten Was getekent einde om Zig daar na te regulecren, WILLEM Buys, Was getei kent WILLEM BuyS. | nh made: innen den verkopen verl IM : ZD € YErſDey- 096 doen corvallen 5 70 me- | ie dat Wy 1[Ot vel. 'ken daar leeren of- Ur] beſcher- maar den : Zelve tot ie we] ex» 7 de zelve iraheerde roy 10" drukken, op groot 1] bliorheecq na dar by een boete en Supplt, ats alwaar PRAEFATIO. Librario admonitus opuſculun Phyſicum, quod Auditoribus in WIN annuis exercitationibus explicare | R) foleo, denuo eſe typis exfcriven- “ dum, nonnulla, que ab eo tem- pore, quo in lucem ultimum prodiit, erant detetta, ſuis addenda Zocis judicavi: Cut quoque Viri in Philofophia&s Mathematicis feientiis admodum wverſati, dodtringque fau- de Clariſſimi in Britannia€5' Germania, in Juas linguas noftram Phyſicam vertentes> quedam animadverterant, aliqua erant mu- tanda, obſcuriora illuſtranda, inutilia vel inveterata expungenda; quibus evenit, ut alia facie iterum nunc prodeat libellus, quent propterea INSTLTUTIONES PAYSICAS appellare malui:inprimis caput de Electricita- ze emendavi; quoniam hiſce temporibus multi eximii Philofophi in hoc Themate ingenium€&y industriam non parum exercuerunt, 1dque€- gregiis inventis promoverunt: Aliquid etiam Preftiti, adjutus prudenti confilio&s opera Yiri Nobilifuini, ANDREA, CUN A1, qui natalium ſplendorem artium 8y feientia- rum cultura continua illuſtrans, pulcerrima experimenta tentare, mecum repetere,€& ad normam exigere dignatus e/f. Ex pluri- mus ä nobis tentatis quedam eligere Vviſunt fuit, que meo judicio hiſee Inſtitutionibus p0- 62 1iS- A. € alete a gen PX 440.08 01.10 fiſſimum convenire, EF in qualemcunque Me- thodi formam redigi jam poſſe videbantur: muttis alits, que nondum ab omni parte ,cun- disque ex comitantibus circum/ſtantiis exa- minare potui, Jequenti tempori relictis: His- foriam potius experimentorum aliquam, quaw Theoriam dedi: Non enim in boc n0vo Phyſiceg objecto properandum ad omnia explicanda, ac i abunde jam vevata natura€5 aperta foret ad expedienda phenomena: cum fere nihil eo uSque fit detectum ,ut unde ratiocinium ſit or- diendum, pateat: dubitavi ſepe non parum, an quidem ulla phenomena forent faltis accu- rate objervata&y adnotata, ob multitudinenzt quam fubtilitatem rerum diverſarum concur- rentium 3 quibus etiam fit, ut experimento : eodem modo repetito variis temporibus admo- dum diſcrepantia phenomena conſpiciantur, cumque hac hora magnus BElettricitatis Vi- Sor, mox ea gravi torpet veterno; experge- fatta deinde vis alia iterum ſe prodit facie, faltem in Belgio, quibus obfervator multo incertior fit, quid coneludat ſtabiliatque, quam ante erat: Hc baud dubie a varits conſtitu- tionibus Elettricorum, exbalationibus e Solo, Yentis, Atmoſphere Aereg conditione, diſerimine Caloris, Frigoris, Humoris» Sic- Gitatils, tum ab aliis multis concurrentibus circum/tantiis, bac usque incognitis, pendent, Es quas Natura quaſi obvelat, ut varias Philojophorum animus meditando extundat ar » Me WIES CUN- era- Hij- (11017 yfice a, foret bil eo it 0r- r'u, accu- Tinent nur mento 1dmo- tur» F V- er'ge- ale, multo quam ſtitu- 80/05 1000» » SiC- tibus dent» ar1as Hundat ar“ PR-45.20 ASL. 4/0 artes, quibus in hos abditos receſſus viis di- verfiſſimis penetret: Infuper quamdiu latet metbodus Eledtricitatis impetum€5 copiam menfurandi, non celeriter beec dodtrina in- crementum capiet, nec Mathematicorum ob- jectum erit: quidquid autem buc usque in hac menſura tentatum fuit, voto nequaquam ſa- tiSfecit. i Tabulam, corporum nonnullorum gravi- tates fpecificas continentem, 101n parum anm- plificavi, cum Vir Ampliſſimus, JOAN- NES%FREDBRICHS>:>GR:ON'O- VIUS, Civitatis Leydenfis Senator€ Scabinus, zum Vir Clariſſamus HIER O- NYMUS DAVID GAUBIUS, Me- dicine Es Chemie in Academia Leydenſi Pro- feſſor, ſua amicitia€5 favore me complexi ac coboneſ?antes, voto meo annuerunt,€5 humaniſſiune copiam mihi dederunt perluſtran- di ey examinandi Gazophbylacia fua pretio- fiſſima, Foſſilibus, aliisque naturalibus re- bus inftructiſſuma, que magno labore€5 ſum tu, ä& multis retro anni!s, ex variis Terra- rum orbis regionibus, in fuos u/us collegerunt 2 pro bac benevolentia Nobiliſſimis Yiris, /Jcien- fiarum eximiis Cultoribus Ey Promotoribus, Publice gratias non potui non agere maximaSs. Elegi corpora, que homogened facie fe po- tiſſimum commendabant, omiſſis iis que ex aliis variarum fabricarum corporibus com- Ponebantur, queque erant nimis heterege- " a ned: ein "SW aner rau=00 werd I 0 GIERIG I PER- ZM 2 A I 3 0. nea: Natura autem pauci/ſama homogenea füppeditat; fere omnia ex diverſiſſimis cor- poribus coaluerunt 3; quibus evenit, ut cor- Dorum ejusdem nominis pondera fpecifica non parum inter ſe differant, uti in Adamanti- bus, externa facie etiamſi admodum bomo- geneis, videri in Tabula hujus libelli pote- rit: Pari padlo lignis magnum diſcrimen gravitatis ſpecificee ineft, cum explorantur viridia€5 mado ce/a, aut ficca, tum prout fünt ex arbore juniore, vel annofiore,€ wel vigente, vel que marceſcere jenio cepit: differt denfitas Medulle, ab ea alburni, aut Jigni intermedii: differt etiam denſitas in zrunco propiore radici, a trunci parte media, vel jumma, atque hec iterum varia elt in diverfis ramis: aut cum arbores in Tegioni- bus calidioribus, frigidioribus, ſolo humidio- 7'i» ficciorive, aut in ejusdem regionis altio- ri humiliorive loco creverunt: Similia dis- crimina denfitatum in Animalibus obſervare Cepi: Hec monenda duxi, ne quis penſiones in aliis corporibus repetens,€5 obſervato gravitatis ſpecifice aliquo diſcrimine, colli- geret extemplo, me non omni accuratione in hac Tabula conſcribenda fuiſſe ufum: eam vero ulterius amplificatam his Inſtitutioni- bus non convenire JudicaV!. OR- Freie ee =< -4 == 0 Fzg, = mmi Eini "genen S(Or (0r- a 1013 anti- 100 pote- rrimen antur tas 18 nedid, elt in 'pRi0nl- 7. alti0- qa dis yoare yfiones yr vat0 colli- jone 113 » eam utiont- * Cap» phandi. ORDO CAPITUM. IL. De Corpore in genere ejusque attributis, 111. De Spatio VYacuo. IV. De Loco, Tempore,& Motu. V. De Potentiis prementibus. VI. De Viribus Cerporum moterum. VILL De Gravitate. VIII. De Mechanica. IX. De Attritu Machinarum. X. De Motu Compofito. XL. De Deſcenſu Gravium in plano incli- nato. XII De Oſcillatione Pendulorum. XII. De Motu Gravium Projectorum« XIV. De Viribus Centralibus. XV. De Corpore Duro, Fragili, Molli, Flexili, Elaſtico. XVI. De Percuſſione. XVIL De Eledtricitate. XVIIL De Magnete. XIX. De Corporum Attraftionibus. XX. De Coharentia. XXI. De Fluido in Genere. XNIL De Aftione Pluidi ex Gravitate. XXII. De Fluido per vaſis foramen fluente. XXIV. De Fluidis Profilientibus. XXV. De Corporibus Firmis Fluido immer- ks. XXVI. De Aqua. XXVII. De Jgne. XXVII De Proprietatibus Lucis generalibus, XXIX, De Luce refrafa. Pag« „1. D e Philoſophia€7 Regulis Philoſo- I IL OR PONTA Pd FUN. Cap- XXX. De Luce illapſa in fuperficies planas € Sphericas mediorum Tefringen- t1um. XXXI. De Luce ex Are illapſa in Vitrum, atque ex eo iterum in Aörem trans- eunte. XXXII. De diverſa Radiorum refrangibili- tate€5 Coloribus. " XXXUT. Deſeriptio Oculi. XXXIV. De Lucis tranfitu per oculi humores €5 de Viſione. XXXV. De Diöptrica. XXXVI De Catoptrica. XXXVH.: De Aere. XXXVII. De Sono. XXXIX. Generalia de Meteoris Akreis. XL. De Meteoris Aqueis. XLI. De Meteoris 1gneis, XLII. De Ventis. Pads 4 479 NANG LWUNNG 1 rIUa1 (unge 8 4 aon R ar TOC)( 5 INSTITUTIONES 479 P H X S 1 GC ZB, NITTREHEE a 435 EMP UE Zr h' li» vy 491 De Philoſophia€* Regulis Philoſophandi.| y| 504| 0. 4 FEN Kr S vD: hilofophia eſt Scientia omnium re- 1489 1:2 vs KS rum, divinarum& humana-' 93! VAE rum, earumque proprietatum, 94? Y 45 Operationum, effettuum, cau- IS MY ſarum, quz Intellettu, Sen- 053 ſibus, Ratione, vel alia qua- 039 cunque viä cognoſci poſſunt, ad veram hominum 0. felicitatem, quantum in hac vitä fieri poteſt, com» parandam, aut conſervandam. 44 CF. 2. Per Res Divinas intelligimus Deum, om- niaque, quz extra ſe produxit opera, ſive Spi- ritualia, ſive Corporea, ſive Extenſa, yel qux- cunque alia fuerint, C. 3. Res humanas vocamus omnes hominum actiones, omniaque artificla, que ab hominibus, res Creatas in quosdam fines certo moderantibus modo& fitu, peraguntur. S. 4. Quicquid ad Spiritus ſpettat, intellettu & ratione cognoſcitur. ß. 5. Quodcunque eſt corporeum, ſciri pri- mum duntaxat porteſl Senſuum ope.: Harum re- rum Scientia, intelle&u& ſenſibus acquiſita, Ra- tiocinio extenditur quam plurimum. 8. 6. Ef Philoſophia admodum ampla Scien- 214» I1deirco in aliquot dividenda partes, EEN A ex 5 De Philofophia ſex referri poſſunt: 1. Pneumatica agit de omni- bus, qux UBER Spiritus ſpeetant. 2. Phy- Sica examinat Spatium totius Univer!& om- nid in eo Corpora, indagans eorum Naturam, Proprietates, Acttiones, Paſſiones, Situm, Or- dinem, Multitudinem, Vires, Effeetus,| torum CG, Modos; Mas snitudines» Origines;& ea Mathematice, quantum fieri poteſt, probans. 3. Teleologia ruſpatur fines, propter quos omn1a in Univerſo exiſtunt, cuntteque rerum Attiones & Muatationos ac motus fiunt, quantum humana fagacitate'ndagari poſſint: hc pars non eſt expers ütilitatis, cum augeat noſtram GE» at- tamen nunquam perfici poterit, 1*. quia cCunttos fines, quos ſibi Deus propoſuit 3 7 SubEo mortal imbecillitati conceſſum non eſt: 2*. quia con- nexiones rerum inter ſe dantur, ut ex NIE ap- Paret, qux ingenii aciem eFugiunt.. Omnia in hot mundo connexione neceſlariä inter ſe co- hexrent,& nihil eſt quod non inſervit toti Univer- ſo: ecquis vero minimx rei univerſalem utilita- tem probare poterit. 4%. Nec demonſtrationhes ad ſimilia extendere licet 3 nifi novis obſervatio- nibus confirmentur, quia nonnullarum rerum ma- nifeſtos videmus fines, qui in ſimilibus rebus lo- cum non habent. 4. Metaphyſica exponit gene- ralia, omnibus rebus creatis Communia, Conti- Ontologiam, Cosmologiam&c. 5. Prac- tica tradit regulas, ad quas unumquemque attio- nes ſuas dirigere Oportet, üt oflicia Deo, ſibi, aliisque hominibus preſtanda exſequatur, ſive in Natu naturali, ſive civili, ſive economico vixe« rit 3 quo aCtiones bonas 4 malis diltinguendo, Dns» loc eſt virtutes exercendo, vam bea te tranſigat. 6. Logica explicat anime? humanzx Intelligentem, Ratiocinantemque facultatem,& .. 4 nne emen menen...= ABET TEG RUE [€ Omni 2. Phy- & om- aturam, 1, Or 3; Cea probans, 5 omnia Adtiones human (t expers tem, A- | eunttos . mortalt 014 CON» ents ap- , Omnia ex ſe C0- 1 Unver n unlta- rationes ſervatl0- um ma- 'ebus 10- it gene- Conti 5, Prac- je acto- 0, bt, „ſive 11 co vIXe- gyendo; am bea human? NEN 5- €7 Regulis Philofophandi. 2 fimul docet Regulas rette ratiocinandi, tum vi« tandi erroris,& methodum dirigendi ingen, ut Jatentes veritates eruantur,& demonſtrentur. G. 7. Optima ad addiſcendam Philofophiam ſternitur via, premiſſä cognitione ſeptem Artium Liberalium,& in primis Matheſi. 1*. Quia hexe ingenium potiſſimum acuit. 2*. Docet quid ſit vera demonſtratio. 3*. Absque hac mihil in Me- chanica, Hydroſtatica, Opticäa, Aſtronomiä cog« noſci& probari potelt: ideo poſtquam Matheſis cum Philoſophiä conjungi cepit, ad magnum ſüs bito faſtigium increvit, Ex memoratis Pailoſo- phix partibus Phyſicam elegimus, ejus fundamen« ta in hoc opuſculo tantum tradituri: mox enim äbunde apparebit ee Scientiam adeo aimplam; ut in annuis exercitationibus, que ſuventutl A- cademiegt conſecrantur, prima fundamenta deli bare tantummodo conceſſum fit. ß. 8. Objetta Phyſieye ſunt Corpus, Spatium,& Motus. Quid vero per hc Iintelligatur paucis indicabo. Quamcunque rem oculorum acie in tuerl, vel manu Comprehendere& palpatre poſſu- mus, queque prefſioni reſiſtit, Corpus appella« mus. Extenſionem Univerſi, in quo corpora ponuntur,& libere moventur, Spatium. Trans jationem corporis ex una in aliam Spatii partem vocamus Motuni. y. 9. Omnes Situs, Motus, Mutationes,& Attiones corporum, quz Senſibus obſervantur, ſive uno, five pluribus, appellantur Phenomend vel Apparitiones. Ita Phenomenon fitus eſt v. gr. ſeptem illarum lucidiorum in Urſä majori Stella- rum ordo. Cum Sol quotidie oritur, culminat, GEHE: ſuppeditat Phznomenon Motiys. Lunz Ipecies& forma mutatur, tum creſcendo cum e- mainentbus cornibus, donee dividua fir, tum fſe- A> 111 8/67 4 8 as 4 De Philoſophia minanis orbis ambitu, tandem pleno orbe fülgen-« do, tum iterum deflettibus in initia recurrendo 3 quo modo Mautationis dat Phenomenon. Velutt habetur AJionis, ä ruentibus in ſe corporibus, vel ä ſe trahentibus Potentils. ß. 10. Nulla autem inducitur corporibus Muta- tio, cujus cauſa non fuerit motus, ſive excita- tus, ſive ſuffocatus: omne enim incrementum, decrementum, generatio, corruptio, vel qualis- cunque alteratio, quz in Corporibus contingit, pendet ä motu: Hunc quidem non ita extemplo detegimus, fuügitivo oculo corpora adſpicientes, quam accurate attendentes: Vetuſtate ſcilicet ligna quieſcentia quxcunque, etiamſi duriffima mutantur, ſolvuntur,& in pulverem tatiſcunt. Omnis hzc mutatio indutta fuit ab Afre& Igne, liberrime poros lignorum permeante, partes CON- cutiente, aliquas avellente mobiliores, volatilio- res, reliquas ſeparante. Imo fere omnes Corpo- rum Attiones vel pendent& motu 3 vel motum generant: quamobrem primarium Phyſice obje- «tum eſt Motus. C. 11. Obſfervantur omnia corpora ſecundum certas moveri regulas, quecunque cauſa movens exſtiterit: Hx regule etiam vocantur Leges Na- ture,& ſunt conſtantes apparitiones, qux quo- üeſcunque corpora in ſimilibus ſunt occaſionibus, ſemper eodem ſe habent modo. Producuntur ex ſuo ſemine Plantz& Animalia conſtanti& ſem- per eädem Lege: Quzx in ſ8 ruunt Corpora, re- gulis inviolatis agunt, tum virium ſuarum jactu- rä, tum earum transfuſione in alia. I1dcirco ex obſervatis cognitisegue Legibus nonnullos pravi- dere effettus pofumus: nam cum cüneus heri vi quädam in lignum adattus id fiderit, cerüffime prevideo eum pari vi idem lignum hodie fiffurum. Ma- > fülgen, Irrendo; Velutt obus y 8 Muta 8 EXCta- nentum, 2] qualis- ntngit, xtemplo jIcIentes, 2 ſcilicet duriſſima fatuſcunt, & lone, res CON- volatilio- es Corpo- 3] motum ice obje- ſecundum 4 movens Leges Nr que quo- afionbus, cuntur ex u& fem- pora re- um jactu- Ideirco ex 03 previ: gs her V! cerüßime 1, ſſurum« .. Mir &? Regulis Philofophandi, 3% Maturum ſemen Sinapi elapſo anno fertili ſolo commiſſum lete vigult, idcirco pari modo ſub eodem Atre hoc anno in fimili ſatum ſolo ſemen creſcet. CS. 12. Ejusmodi Leges ex ſolis Senſuum obſer- vaüonibus addiſcuntur, neque vel mortalium ſa- pientſſimus ullam ſolis anim! meditationibus exX- cCogitare potuit; nec ideam alicujus ment! ſux in- natam deprehendit: Pendent vero Illex omnes 2 liberrimä Creatoris voluntate, quä ſtatult, ut certi motus in üsdem occaſionibus ſemper eſſent & üdem: hinc quxlibet planta ſuum producit ſe- men, unde iterum ſimilis, non diverſa, renaſcl- zur planta: hinc unumquodque Animal ſui mile gignit: determinatz magnitudinis Corpus veloct- tate quädam in alterum irrvens, determinatum in eos motum excitat. Corpus grave ſibi libere com- miſſum ſponte cadit& accelerato motu fertur. . 13. Hzxc omnia per Infinitam potentiam 4- liter ſtabilire potuiſſet, f voluiſlet, Deus, Quare autem ea ita voluit, minime perſpicimus: nobis ſufficit videre, quomodo ſtabilita ſunt, atque in elegantiſſimo ordine Univerſi ſummam Conditoris ſapientiam admirari. Harum igitur Legum cau- ſa& ratio nobis eſt ignota; adeoque noſtri reſpe- Cu Leges ſunt effettus ſimplices, in omnibus ſ1- milibus occaſionibus jidem, quos ex ullä alia Le- 5e fluere non videmus, etiamfſi forte ex aliä ſim- pliciori Auant: Noſtra enim non refert utrum quid immediate ä Dei voluntate pendeat, an me- diante cauſa ignotä efficiatur. Sunt vero Leges conſtantiſſime, quia voluntas divina conſtantitlli- ma eſt. 4. 14. Ope harum Legum phznomena ſunt ex- Plicanda ER iis etiam intelligimus quid Natura- iter, quid Miraculoſe contingit: Nam NTER 2 unt « eb=>" ew 6 De Philoſophia ſunt phenomena, qux conſtanter eodem moda obſervantur, poſitis corporibus in ſimilibus occa- ſionibus. Miracula autem ſunt, cum Ph&gnome- na Legibus contraria, ſive adverſus cConſyetum na- turx ordinem eveniunt. C. 15. Quoniam vero nondum cuntte Leges Naturz ſunt detettz, oportet ut ſollicite tam in corporibus coeleſtibus quam in terreſtribus inveſti- gentur: percurrenda igitur eorum omnia genera erunt, quorum illa, qux Terram conſtituunt, a Philoſophis in tria regna diſtribuuntur, Lapideum; Vegetabile, Animale, quibus& Atmoſphzricum adjungi poterit, Horum Lapideum Regnum con- ſtat ex corporibus creſcentibus. Vegetabilia cre- ſcunt& vivunt. Animalia creſzunt, vivunt& ſentiunt. Atmoſphzrica conſtant ex Fluidis, qux nec creſcunt, nec vivunt, nec ſentiunt. Sunt autem in ſingulo Regno ſpecies admodum Copioſzx, adeo ut in varias claſſes fuerint ordinan- de, probentque ſuo numero ampliſimam& in» exhauſtam eſſe Phyſicam, cum omnes ſunt ex- plorandex ſpecies, hinc primum addiſcende ſunt ex Hiſtoria Naturali, deinde guzlibet ä Philoſo-. pho ſeorſum examinands, ut eruantur earum pro- prietates, Conformatianes, nam non parum dif- ferunt Inter ſ8, Ideo ex unius ſpeciei cognitione non licet concludere de altera. Animalia diftribuuntur in Terreſtria gradientig & Reptilia 22, in Piſces. 3%. in Aves, 4*. in Inſe- &a. 5*. ſunt& Amphibia partim terreftria& a- quatilia, partim aquatilia& Afrea, partim tef-: reſtria& a&rea 6, Tandem ſunt Zoophyta,* Numerus omnium ſpecierum ad minimum eſt 300000. in quibus differt forma& fabrica par- tium externarum& internarum, indoles, propa» gatio, Nutricatio, paſtus&c.| Ve | moda Ss OCCZ- NOME» m ng- Leges tam in inveſti- genera unt, 4 jIdeum) zricum im con- dia cre- vunt& S, quYy modum qrainan- 1& 11- unt eX- de ſant Philofo- 1m p10* um dif- gnitiole adienti4 10 Inle- a«x a im tefs ophyta, um€ ica PI* z propF Ver €? Regulis Philoſophandi. 5 Vegetabilia dividuntur in Arbores» Frutices, Verbas, Gramina, Fungos, Algas, Muſcos,"FB hophyta, quy in varlas a Botanicis ordinantur claſſes, noſtris temporibus a ſexuum varia fabrica defumtas: plantarum omnium nunc cognitarum numerus ſuperat 14000. harum ſtruttura interna & externa differt non minus, quam ea qux in canalibus deliteſeunt. Planty etiam variis propa- gantur modis per Radicem, Stolonem, Flagella, Caules, Infittionem, Gemmas, Inoculationem, ſationem ſeminum,& gemmarum, plantationem capitum& foliorum:& in ſeminibus diverſis modis fecundatio perficitur. Regnum Lapideum diſtinguitur in tres claſſes. 1%. in Petras, 2%. in Mineras, 3*. In Foſlilia. Horum petre complettuntur Lapides(implices in Igne vitreſcentes, vel Calcarios, vel Apyros. In KMineris numerantur Salia in Aquä ſolubilia, Sul- phura, Mercurialia: Foſſilia conſtituuntur ex Ter- ris, Concretis, Petrificatis(4): Huic regno adſcribenda adbuec eſt Aqua. Horum lapideorum, etiamfi pauca tantum huc usque ex Terrz viſce- ribus ſint eruta& cognita» numerus eſt ingens» nec facile propter rerum diverſarum concilium& concretionem in una mole determinandus: qui- bus evenit, ut diſcrepent magnitudine, figura, du- ritie, mollitie, pondere, colore, fixitate vel Vo- latilitate in igne&c.: Omnia hee non uno ſed va- riis modis formantur in Terra: preterea ab 11o- minibus miſcentur,& diverſimode in ſuos uſus tra- &antur, unde& nov8x oriuntur varietates. Regnum Atmoſphericum complettitur A&rem, Ignem& tenuiſſimas particulas corporum, qu? ex triplici memorato regno prx tenultate& vola- 11. (8) LINNA1 Syſtema Nature, . AE REHER ESE <<<= EEE EEE ESER„ema nnen- mmermnnnn arm aan I rama"Fig "Pin 156 ö De Philoſophia| 52- 8 3 bz,|! tilitate adſcenderunt in Aegrem, atque in eo na-. 7 tant.| H|! Ab horum omnium corporum diligenti examine be pendet cognitio& incrementum Phyſice.| 5 8 C. 16. Interim Phenomena explicituri ad ſequen- 2| tes Regulas Philoſophandi, a Newtono(a) prz- X| ſcriptas, religioſe attendere nitemur. In[. I. Cauſe rerum Naturalium non plures ſunt ad- iM:" mittende, quam que vere ſunt, earumque phenome- os vy nis explicandis ſufſiciunt.(m 9 Ex ph&nomenis eruendy?& deducend2 ſunt cau- 1 ſe: Hx vers erunt, 1*. Si eas in Natura dari&|(B1 phenomenis una adfuiſſe conſtet. 2*. Si phz- IB| nomena ex iis non tantum poſſe, ſed manifeſto| mſt fuere demonſtrentur. 3*. Si corpora varils mo-| dis explorata eorundem phgnomenorum easdem R 7 caufas ſemper oftendant. Si proinde cauſa quez-| jw dam exiſtat, operata fuerit,& effettui produtto[win ſuffecerit, inutile erit alliam quegrere caufam. SI ww autem cauſz vel non inveniri, vel non certo pro- ky 1 bari poſſunt, candide hoc agnoviſle& hic ſüb-“8 1 ſtitiſNe prxeſtat, quam aliquas modo finzifle, ex ün| quibus phenomena explicare nitimur. Ildcirco ims)| hypotheſes ex Phyſica ſunt proferibende: quic- 106| quid enim ex iis colligitur, eſt inconſtans, cum lgt tantum aſſumtx cauſe poſlibilem efficaciam, non|(tis vero exiſtentiam adſtruit: igitur inter demonſtra- ids ta non poteſt haberi: preterea hypotheſibus ag üng gravatur, non promovetur Scientia: Suſcitantur 10); controverſig inutiles: intorquentur phenomena,(198 imo finguntur qugdam, ut hypotheſes roboren- um tur.& defendantur.| IE Gg. 17. In caufarum corporearum inveſtigatione's ats 1 ah im; ce;| 4 ocCupati ineluctabiles ofendimus ditlicultates; quia|(= cum 5| 8 Ca) Philoſ. Natur. prince. Math, Lib, 3,||W (BUNIEE (amine quen ) PrB- unt ad ENOINe- nt CaU- dari& 1 PR- nifelto 118 m0- 245dem 4 quL- -odutto 0 Ol rto pro- Ic ſub- [2 De Ideirco * quiC- , cum , 00n nftra- us ag itantur mend, boren- gatione 35) 1a cum €? Regulis Philoſophandi. 9 eum ad ultimam, qux ä ſolä Dei potentia pen- det, pervenimus, connexionem claram inter effe- &um& caufam non videbimus: nunquam emm» quomodo Deus, tantum Spiritus, in Corpora OPC- ratur, 4 nobis intelligi poterit. 2" Nullos chara- Ceres regulasve huc usque poſlidemus, ex qui bus nos ad ultimas corporeas cauſas in indagan- do perveniſſe, certffime ſcimus. 4 18. Effetuum Naturalium ejusdem generis em- dem ſunt cauſe: Uti reſpirationis in homine& beſtiä: Lapſüs gravium in Europä& Americä: Lucis in igne Culinari&in Sole. Reflexionis lucis in Terrä G& planetis Umbre poſt corpora terrena& pla- netas. C. 19, Qualitates corporum, que intendi€5 remit- ti nequeunt,€ que omnibus, in quibus experimenta inſtituere licet, corporibus competunt, Pro COrporum univerſorum qualitatibus haberi poſſunt. Quecunque Iintuemur& tractamus Corpora» magna vel parva fuerint, firma vel Auida, depre- hendimus extenſa: omnia autem que in viſcerl- bus Terry abſcondita latent, nec videbimus nec tangemus, nihilominus tuto colligemus ea etiam elle extenſa,& extenſionem eſſe univerſalem qualitatem: ita quicquid fuit examinatum eſt im- penetrabile, figuratum, iners 3; ideo omnia nONn- dum cXamiInata ſtatuemus impenetrabilia, Higurata, inertia: Si omnia in terrz ſuperficie ſint gravia in terram, luna gravis in terram& terra in lu- nam,& planete ac cComety omnes graves in ſ2 & in ſolem, univerſaliter colligam omnia in ſ2 mutuo gravitare. Si autem qualitates quedam remitterentur, gradatim eädem ratione quä remit- tuntur, aboleri poſlent, atque ita tandem non amplius forent univerſorum corporum qualitates. A 5 CC 20 IO De Philoſophia S. 20. Jn philoſophia experimentali propofitiones ex Phenomenis per induetionem colletg, non obſtantibus contrariis hypothefſibus, pro veris aut accurate aut quamproxime ſunt habende, donec alia occurrerint Phenomena, per que aut accuratiores reddantur aut exceptionibus obnoxie. Nam in examine rerum novarum uti oportet Analyfi, antequam ad Synthefin pergere licet: ex phynomenis igitur formantur ſequelx, hz ſunt propoſitiones: fi he multitudine examinum fiunt univerſfales, induttio erit univerſalis: uti(G inve- niam ignem rarefacere Aurum, deinde examinen- tur reliqua metalla, ſemimetalla, omnia foſlilia, animalia, vegetabilia, que omnia ab igne rare ſcant, tum propoſitionem univerſalem condere licet. Omnia corpora ab igne rareſcunt. qux pro vera eſt habenda. Si autem deinceps contraria quedam phenomena in fingulari obvio corpore occurrerint, Jimitanda erit Concluſio. Analyſi vehementer promotä ad Syntheſin per-. gere licebit, qux cauſfas detettas& probatas as- fumit tanquam principia, quorum ope ph&gnome- na explicantur.: g. 21. Utilitas Phyſice ingens eſt in vitz hu- many commodis inveniendis, amplificandis, 1a- boribus ſoblevandis, in omnibus artibus humanis, aliisque diſciplinis intelligendis, explanandis, pro» movendis 3; precipue autem in Medicinä. 2. Ap- paritionum vanam& inutilem admirationem ex animo pellit: liberamur ejus beneficio mortis me- pu: non cConturbamur ignoratione rerum,€ quä ipſa horribiles exiſtunt ſepe formidines: levamur ſuperſtitione: fed& hyc ſcientia miracula Divina in Clarilimä luce ponit, 3. Dirette nos ducit ad exiſentlam Dei, ejusque providentiam cogno- ſcendam, probandam z tum ad ejus attributa plu- rx] (un; in, 13 um dre wand enahd um ou 97 (qm (1 ANE) veoſfend muh, 0 rbb! fn Hiones ex fantibus "ate aut urrerint ur aut oportet 3|ICert) hz ſunt m fiunt (1 inve ZMInen foſlilia, 12 1are« "ondere 10x pr0 nar 20rpore ſin per- alas 4S- 2NOMC* itz DU- lis, 14- Na018, 3, PrO- ), AP- em ex tis mE“ € qua avamur Divina quit ad cogn0* uta par il: €5 Regulis Philofophandi, zi rima, precipue potentiam, ſapientiam, bonita- rem&c. optime intelligenda, 4 A"P- 011 De Corpore in genere ejusque Aitributis, 692: orpora dari ope ſenſuum cognoſcimus; -- Corporibus in organa ſenſoria ſani at- tentique hominis operantibus mens varias acqul- rit ideas, exprimentes id quod corporibus neſt; & operatur: Corpora autem vel immediate 0pC- rantur in organa ſenſoria veluti in Tattum& Guſtum: vel ope EMuviorum ſuorum uti in Olia- &tum, vel ope tenuiſſimarum emanantium par- dium diredfte aut ab aliis corporibus remiſſarum, ut radii Lucis in Viſum: vel operantur Ope 1n- termediorum differentium corporum, ut) in Audt- ium ſonantia intermedio A&re. 5. 23. Omne id quod corporibus ineſt,& qa- liquod organum ſenſorium afficere poteſt, ut men- tü preſto ejus idea fiftatur, vocatur corporum Qualitas vel proprietas. C. 24. Obvia quzcunque corpora examinantes, proprietates eorum omnes adnotantes& Colligen- tes deprehendimus nonnullas omnibus efle com- munes, gqux quocunque tempore& ſtatu corpo- ribus adſunt: has diſtinttionis ergo appellabimus Corporum attributa. S. 25. Que autem modo interdum ſunt in cor- poribus, yel his adſunt, aliis abſunt, fimpliciter appellantur Proprietates, Eventa, Accidentia. S. 26. Omnia attributa& proprietates ſunt po- ſitz in re quadam, in qua continentur, Subſtantia hzc ditta fuit; quam nemo mortalium animo cla- re cQnCipere potuit, quid ant quale ſit, quia non 1m x2 De Corpore in genere immediate operatur in organa ſenſoria, quum in- tra ſuperficies corporum concluditur: colligimus autem dari, quia proprietates corporum 4 ſe plu- rimum diſcrepant, adeo ut inter eas nullam ne- ceſlariam connexionem detegamus: cohgreſcunt tamen ſimul in re unä, adeoque oportebit ut ſit aliquid, quod omnes proprietates utcungue diſcre- pantes nettat& complettatur. f ß. 27. Omnibus corporibus communia ſunt,& proinde Attributa, Extenſio, Figurabilitas, Finirum eſe, Implere ſpatium, Soliditas, Inertia, Mobili- tas, Quieſcibilitas, Gravitas, Vis attractionis, Perdurare, Effe creatum. Non enim inventum fuit huc usque aliquod corpus magnum vel parvum, firmum vel fluidum, quin hgxc omnia ſimul com- plettatur, nec horum aliquod ulla arte tolli potuit. ß. 28. Inter hzc attributa ſunt nonnulla, que nunquam intenduntur aut remittuntur, ſed ſem- per& in omni loco in corpore ſunt eadem: ſunt alia, qux licet ſemper adfint, tamen incremento vel decremento attionum ſubjiciuntur, veluti Gra- vitas& Attrattio. ß. 29. Inter proprietates corporum ſunt Opa- eitas, Pelluciditas, Fluiditas, Firmitas, Colorabili- tas, Calor, Frigus, Sapidum, Infipidum, Odorum, Inodorum, Sonorum, Inſonorum, Durum, Elaſti- cum, Molle, Aſperum, Leve&. Hxc enim ita ſunt comparata, ut nunc in corporibus deprehen- dantur, nunc vero ex iis abſint. ß. 30. Sunt inter proprietates quedam certo reſpettu univerſales: quia quotieſcunque corpora in quodam ſtatu ponuntur, ſemper adſunt: ita ſe habet Potentia movendi, qux omnibus motis cor- poribus inelt(a): tum Drviſivilitas, qu relati- va (a) MavPERTUIS Diſcours fur les figures des Aſtres Ch, 2. P. 15- diam : E: 7 PE? ade ---===oodorcneeeeenennmenmenn mert 2a 000g nis MIET br 43 CO ei:- urin E53 s... Juum in lligimus 1 ſe plu- lam NE» areſcunt it u ſt 2 Üſcre- unt,& Finitum Mobili- Ctionis, eum fuit arvum, u] com- jOtult, 4, que 2d ſem- m: ſunt remento ut Gra“ nt Üba- Jorabili- Ddorum, Elaſti- nim It prelien- JECeltQ orpora » Ita je tis Cor“ 3 relau- v4 - ejusque attributis, IZ va eſt ad omne corpus magnum, ex elementis compoſitum. Suſpicari inclprunt noſtre&tatis Philofophi omnia corpora magna ab Atmoſphera corporum ſubtiliorum ambirl: fier] tamen nequit ut circa minima circumfundantur minora: ideo minimorum moles ad quandam magnitudinem in- creſcere deberent, antequam ambiri ab atmoſphe- rä inciperent: pari patto ſuſpicantur alil omnia elle Elettrica, ſed id magnis, non minim18 COr- puſculis competere poſlet.'] ß. 31. Oportebit ut ofto Corporis Attributa ſeorſum examinemus: Incipiamus igitur ab Ex- tenſione, qu triplex eſt, 1. Longa tantum, Ve- Jud eſt linea AB2. 2. Longa& lata, qualis eſta Tab. 1. ſuperficies CDEFb. 3. Longa, lata& pro- 58 N funda, qux et GHIKLM<. Eſt hec LIplexX Lig. 2. Extenſio diverſe Nature, adeo ut nunquam ea- c Tab. 1. rum una in aliam mutari poſſit: nam Linex ſibifis- Impoſite aut juxta poſite nunquam cComponere poſlunt Superficiem: neque Superficies utcunque numeroſzye ſolidam efficere Extenllonem trium di- menſijonum. 'S. 32 Omne Extenſum, Quantum eſt, nam poteſt concipi& eſe majus minusve: idcirco Quantitas cuicunque Extenſioni competit. ß. 33- Qualiscunque füerit Extenſio gG. 31. ani- mo Cconcip1 poteſt compoſita ex Infinitis minori- bus Extenſionibus, adeoque diviſibilis in Infini- tum. Nam inter extrema Jineg Punta A, B, poſi- Tab. 1. tum eſe punetum aliquod Mathematicum O, at-Fig. 1. que inter A& O iterum aliud pun&tum,& id usque in Infinitum intelligi potet: nunquam ve- xo punctum Intermedium tanget alterutrum extre- mum, quia punttum longitudine caretz; adeoque linea diviſbilis in Infinicum erit, Hinc quwlibet hal 11- 2 3* mnrweewweneett? eines eaten we Mgr 20:|> Eis. 2. Tab. 1. Eig. 3. 14 De Corpore in genere linea finita cConſtabit ex innumeris lineolis, ſibi adjacentibus:& ſive magna, five infinite parva fuerit, non erit aliquod ſimplex, ſed aliquod com- poſitum ex Jineis ſibi ſimilibus: proinde eſt Infi- nite parvum divifſibile in alia Infinite parva mino ra usque in Infinitum. g. 34. Si ejusmodi lineam confideramus ut v- nam, erit ejus Extenfio continua: fi vero eam Cons ſideramus tanquam conſtantem ex Infinitis lineo- lis, erunt hy omnes ſibi Contigue. g. 35. Pari modo eſt ſuperficies CDEF diviſi- bills in Infinitutn in alias ſuperficies, concipiendo lineam PQ inter CE, DV. paralleläam ad CE; tum inter PQ, DF aliam intermediam,& üc porro usque in infinitum. ß. 36. Sed& inter ſuperficies IH, KM inter- media ſuperficies R S, parallela ad IH cogitari poteſt, atque inter hanc RS, KM iterum alia, & lic usque in Infinitum: erit igitur ſolidum divi ſibile in infinita ſolida minora, ex quorum accu- mulatorum acervo componitur. g. 37. Erraſſe itaque illi videntur, qui aſſerunt; Omnem extenſionem eſe ſimplicem, per omnia ſibi ſimilem, non compoſitam ex partibus, quia pure extenſum ab extenſo non differt. Enim vero licet extenſio AB ſbi per omnia ſit ſimilis, conſtat tamen revera ex partibus AC, CO, OB.& licet extenſum AC longitudine non diffe- rat ab extenſo CO, hoc eſt non differat exten ſione, differt tamen ſitu, atque hoc modo quz- jibet pars in eo ab alia differt: preterea tres ſpe- cies extenſionum F. 31. omnino inter ſe differunt, nec ſunt ſibi ſimiles. 9. 38. Eft cujuslibet extenſionis idea ſimpliciss fima, Iideo nullis verbis deſcribi aut definiri po- telt, Hinc non bene definitur, id quod habet par tes 4 * 2 p5"4 I. vet. 1M57 DI- FI IRTIGE 6. Zz| Fas u AALE EON KE IE zie wee EIT„a is, ſhi - Parva d com- ſt Inf- « Jue m CO0s 3 11120» diviſi« plendo 180199 & lic 0ter- gitarl 1 alla, 1 divi 1 accy- erunt; 0m112 quia niafit diffe- xten“ que 3 ſpe“ erunty plicis* ar PO“ bet par“ fes ejaique attributis, 15 ;es extra partes, cum queelibet pars ſit extenſa: nec uoque erit Multorum extra ſe invicem exiſtentium cvexiſientia in uno. illa enim multa vel funt extenſa vel 000: fi non, nullam fſingula habebunt magnt- 'rudinem, ut etiam ſunt puntta Mathematica, ex quorum numero utcunque magno, aut ſitu, aut ordine nunguam magnitudo Continua, qualis eſt in corporibus, orirl poteſt.; C. 39. Diviſibilitas hucusque expoſita in eo con- ſiſtic, ut in quolibet extenfo aſlſignari poſlint par- tes animo concepte: hanc voco Diviſibilitaten: Mathematicam. . 40. Verum alia jam oritur queſtio, que Phyſicam ſpettat, an nempe corpora extenſa ul- lis viribus naturx aut artis dividantur, aut dividi poſlint in Infinitum? id quod aetu dividetur, de- bebit eſſe aliquid ex partibus compoſitum: partes debent poſſe ä ſe removeri: üs 4 ſe recedentibus quzritur an partes iterum ſint Entia ex partibus Compoſita, qux pari patto 4 ſe removerl poſlint: an autem hz partes ſint unitates, non Compoſita entia,& ideo non ulterius refolvenda? CF. 41. Diviſibilitatem que conſiſtit in remotione partium a ſe appello Realem. Cf. 42. Hc locum non habet in omni Extenſo: nam Spatium licet ſit extenſum, quia immobile eſt, dividi reali divifibilitate non poteſt: ſimili modo an in omni minimo cCorporeo ſemper locum habeat, ab experientiä addiſcendum erit. Expe- rientia queſtionem pro voto decidere non poteſt, ſed ſcerupulos hic aliquos relinquit, ex eo quod ſuppeditat attente volvendo colligendum videtur, Corpora non dividi usque in Infinitum, ſed ad ali- quos tantum usque terminos. 1. Id enim ordo Conſtans Univerſi, quo ex difſolutis regenerantur eadem Corpora, ſemper cum üsdem proprietati- bus, 16 De Corpore in genere bus, pari modo& tempore in jisdem regiombus, 0" demonſtrare videtur: plantz ex feminibus cCom- vB miſßlis Terrg, couſtanti ex alis reſolutis plantis| BD ſub fimi forma, intra idem tempus, ad eandem 4 magnitudinem, ſoliditatemque nunc creſcunt ac!(S5 olim:(1 proinde partes nutrientes nunc decles tC-| eM nuius forent ſe&ttx quam ante, etiam plus tempo- zu ris elaberetur quo creſcerent, alia partium forma, quot firmitas& virtus plantarum foret(a): caplatur nu5% enim marmor ruditer in pulverem tritum: aliud||(380 tenuius, tertium ſic tenuiflimum; equales horum||,M pulverum copix cum liquefaetä cerä ſeorſum mi-|(M ſceantur, induratze frigore tres maſſig erunt di-|(9 verſe firmitatis: nonne idem in regeneratione| 11019! plantarum diſcrimen,& proinde infinite diver-| iw ſum daretur? quale non obſervatur: Idem obti-||evol neret in Animalibus& Foſſilbus. Verum Hhuic| M: diſcrimini adverſatur experientia. Si ſal ſolvatur| add! in menſtruo, redibit idem ſal exſiccato parumper mwg menſtruo: fi ſal arte chemica in ſpiritum acidum, teh aut in alcali converſum ſit, regeneratione con-| 15:0 vertitur redeundo in idem ſal: quare concluden-| 4 dum, ſalis particulas tantummodo in determi-= natam usque parvitatem, ſed non in infinitam,"% fuiſle diviſas. i“ 2. Neque ulla nova genera rerum obſervantur, n. ſed ſemper eadem genera animalium, plantarum,"H foſlilium, cum omnibus proprietatibus& chara- M Cteribus nunc generantur ac ante centenos an-“* nos, quamobrem qux reſfolvuntur corpora,& bs nutrimentum aliorum evadunt, non in Infinite H parvas partes difſolventur, ex hiſce enim acerva-| k tis, vario ſibique appoſitis modo, orientur ad- V modum diverſi ordines particularum, atque ex| 1 hus|) Ca) LV CR ETIVUS Lib. We 578& ſeg,|.| ſi EE eat vii ERZE FEEN Newa FIENE:; SSC EASDRGE 1-00 Eerangd FEEL= Wm IE GEES EI EIT EEEG Zi. I0nbus, US COM« eandem Cunt ac CIE fC- (CMpO0- 1 forma, caplatur 0: aluud 5 horum ſum mi- yunt di- eratione 2(ver- m Obtl- m huic ſolvatur arumper aeidum, ne COn- cluden- letermi- 11tam vantur, tarum, 7 Chara- :1008 an- rd& Infinite acerVva- ntur ade (que ex bis ejusque attributis« 17 bis partes majores diverſifime, qux non poſſent non, concreſcendo in moles majores, Corpora nova,& diverliſlimis proprietatibus predita pro- ducere. 3. Ignis elementa, qux Tunt minima huc us- que cognita corpuſcula, poffunt quidem diflolve- re omnia corpora magna, nullo tamen modo un- quam illa ipſa mutata apparverunt aut diviſa te- nuatave: Äquam puram nemo quocunquse artifi- cio attenuare ulterius potult. 4. Ignis vehementiſlſimus tam artificialis terre ſtris, quam Solis, in foco uſtorii ſpeculi colle- Ctus, qui eſt ſummus confettor& conſumtor om- nium, idemque quocumque invaſit, cuntta di- ſturbat ac diflipat 3; hic corpora tantum usque in determinatos gradus tenuitatis reducere potult, non in Infinitum dividere: Aurum tantum potuit in fumum denſum conſpicuum,& in vitrum im- mutabile purpureum convertere: fimilesque de- terminatos effettus attenuationis in reliqua Corpo» FA, EXGFEEE: 5. Attritus corporum partes magnas viſibiles ä ſe removet, non tamen eas attenuat usque in in- ſenſilem parvitatem, uti ex pigmentis ſupra por- phyritem diutifſime tritis, ex metallis diuturno at- tritu in aquam converſis, imilibusve alils corpo- rlibus conſtat. g. 43. Omnis igitur diviſio, qux in corpori- bus majoribus contingit, ſeparat modo partes:[1 partes fuerint Entia Compoſita, poterunt hx rur- ſus dividi in minores,& ſic porro, donec tan- dem perveniamus ad partes non compoſitas, qu2 ſunt Unitates, five Atomi, Elementa, Ultima ſo- lida, Individua, Inſecabilia, ſemina rerum: non vero ulla vis nature aut artis partem indiviſam, live unitatem frangit; fi hoc uno experimento B COR» 18 De Corpore ih genere conſtatiet fieri poſſe, aut fattum eſle, conclude remus Corpora eſle attu diviſibilia in Infinitum. Cf. 44. Nondum igitur in Phyſica, que certis nititur experiments, diviſbilitatem realem F. 41. elle Attributum corporis, aut omne corpus eſſe Ens compoſitum ſtatuere licet, cum nequaquam demonſtratum ſit, minimas particulas viribus ul- Jis Natur poſſe ulterius dividi, ſed potius ex ob- ſervationibus in(. 42. memoratis contrarium ſe- quatur: quamvis Corpora majora 4 viribus exter nis atu dividi ſoleant in partes minores, Imo quousque diviſio pergere ioleat, Ignoramus, an tantum usque ad aliquas& conſtantes moleculas, quarum coneilio ſemper idem genus corporum 10- ſtauraretur, an usque ad Atomos. C. 45. Eſt Atomorum dottrina antiquiſlima, cul- ta a Moſcho, Leucippo, Democrito, Epicuro, Lucretio, Gaſlendo, Newtono, Boerhavio, Des- agulierio, aliisque: ſtatuentibus Atomos eſl8 cor- puſcula admodum exigua, ex quibus corpora om- nia majora cComponuntur, adeo ut ſint tanquam rerum exordia, qux Deus in principio creavit, ex quibus omnia Corpora proiluxerunt: volunt inſuper Philofophi Atomos non tantum extenſas eſe, fed poris expertes, perfette ſolidas, duras, firmas, immutabiles, inpenetrabiles, paſlivas, mobiles. CF. 46. Si nunc quxratur propter quam ratio- nem corpora ſunt extenſa, aut cur non dividuntur in infinitam parvitatem? Reſpondeo quia Deus hzc ita propter rationes ſibi notas creare voluit, nobisque in voluntatrem& conſilia divina ulterius penetrare conceſlum non eſt, cum eas rationes non revelavit. C. 47. An neceſſ2 elt cum corpora in tenuiores partes dividuntur, ut materia quedam heteroge- nea ema nem fn (410090 |, 140 Wert 10]: (ue 9 am 20 di 7a neg Umg WEN end 9 Mas 2100 CONClude nitum. 12 certis Mm(|. AT 'pus ell quaquam iribüs vl 13 EX Ob« arium ſe us exter- 25," Imo mus, an Yeculas, orum I1- ma, Cul- picuro, 10, Des- eſſe cor 'por2 om- (anquam creavit, - volunt extenfas , duras, aflvas» m ratio viduntur 11a Deus » volt, 1 ültenus ; jauones temmores heieroge“ nea ejusque attributis, Td yea accedat, quyP copulationi partium non ido« nea, ſe inter partes interponat? minime 3; nam ſufficit ut vi externa pars 4 parte excutiatur, li» cet nihil ſe inter partes penetraverit. C 48. Corpora plurima dividi poſſunt in admi- randam parvitatem» que captum humanum ſü- perat, velut ex paucis eXemplis liquebit. 1. Fi. Jum ſericum bombycinum, 360 pedes longum, eſt ponderis unius grani: poteſt vero pollex di- vidi in 600 partes viſibiles, quippe tum ſingul2e erunt equales capillo tenuiori humano; adeoque memoratum filum diviſibile eit attu in partes 2592000 oculo viſibiles. 2. Eſt aurum admodum duttile metallum, fuit Auguſte Vindelicorum artifex, qui ex uno auri grano filum duxit 500 pedes longum, adeoque id attu potuiſſet dividi in conſpicuas partes 3600000 3. Boyleus diffolvit granum unum Cupri in ſpi- ritu falls ammoniacl, ſolutio infuſa aqux granis 28534, eam penitus ceruleo colore infecit: pon- dus grani aquz eſt, 0, 0270 pars digiti cubici, a- deoque aqux tinttz magnitudo eſt 105, 57 digi- torum Cubicorum: fuit vero in qualibet viſibili parte aquz ailqua pars foludy cupri, id etiam pro- bante guſtu, cumque in pollice Cubico partes 216000000, oculo viſibiles ſint, erit ad mini mum granum unum cupri in partes viſibiles 22788000000 diviſum. 4: In aqua, cui immiſſum fuerat piper, tripli- Cis generis animalia Leeuwenhoekius obſeryavit: diameter minimi generis ponatur ut unitas, erat diameter ſecundi generis 10,& diameter maximi 59: diameter vero grani fabuli majoris 1000. a- deoque erat magnitudo- animalculi minimi ad eam aTenz, veluti cubi diametri 1. ad eam 1055, fi- Ve uU 1 3d 1000, 009. 000. ſed ejusmodi animal- B 2 cu- 209 De Corpore in genere culum eſt corpus organicum ,inſtructum muſculis 5 arteriis, venis, allisgug vaſis, per qux Auunt humores: proinde horum partes, toto Corpore or ganico adhuc multo minores erunt. Plurima alia jucundifſima argumenta, quibus corporum parvitas probari poteſt, petuntur a va- pore aquz, ex MKolipila vi ignis expulſe: ex fü- mo corporum incenſorum: ex odoribus graviter olentium corporum, viX pondus amittentium: ex oleo& ſebo incenſo: C. 49- Quodcunque obſervatum fait in Colo Ter- räve Corpus, magnitudinis eſt finitz& determi- nate: termini ejus ſunt ſuperficies, qu2z id diver- ſo ordine, numero,& magnitudine amblentes- eficiunt, ut corpus ſit Figuratum, unde plurima corpora infinite diſcrepantibus inter[2 modis f- gurata ſunt,& hinc Figurarum innumerabilitas: Figuratum eſt eque corpus minimum, ac maxi- mum, quia eſt finitum: cum tamen minimum non videatur eſſe diviſibile per 5. 42. figuram id quam ſemel acquiſivit, in eternum retinebit, 3- deoque erit immutabile: maximum vero corpus diviſione,& minimum aliorum cumulo admo- dum varias figuras induere, adeoque mutari po- teſt: idque ſolet vocari Figurabilitas. CF. 50. Soliditas vel Impenetrabilitas eſt illud At- ributum, quo corpus cuicunque altert reſiſtit, ne id ſimul in eodem loco exiſtat, adeoque quod- libet alivd corpus ex occupato ä 12 loco excludit: Ideam hujus Attributi acquirimus, alterum cor- pus manu premendo, aut id potentix prementi reſiſtere obſervando: quod ſi nungquam preſſiſſe- mus Corpus, etiamſi id vidißemus extenſum, nun- quam ideam Soliditatis formaviſler animus: id patet ex corporum Imaginibus, 4 ſpeculo ſph&- rico cavo redditis, atque in a&re pendulls, 15 Or nuſculis, x Huunt Pore or quibus ur 3 Va "US ZUS graviter tum; ex 'elo Ter- determi- 1d diver- mblentes > plurima nodis fi- rabilitas: 26 maxi minumum jguram id nebt, 4- 0 Corpus 10 admo- zutarl po ud At- | reſiſtit, que quod- excluait: rum Cor „prement 1 prefſiſſc- ſum, 00 mumus;! „colo ſpb2“ naus[ qus fot“ ejusque attributis, zi Formam, ſive extenſionem eorum externam vivi. diflime reprefentant, cum tamen absque ſolidita- te ſint: fi homo nihil preeter ejusmodi 1magines vidiflet, nihilque aliud tetigifſet, Extenſionis qui- dem, non vero Soliditatis ideam formaſſ2t. S. 51. Soliditas non fuit ex Extenſione 3; quam- quam id nonnulli demonſtrare annifi fuerunt, ſta- tuentes fieri non poſe, ut ubi Extenſio pedis cu- bici datur, alia Extenfio pedis cubicl eundem lo- cum occupet, niſi priori Extenſione deſtruttä: a- deo ut Extenſio Extenſioni v1 infinitä reſiſteret, hoc eſt, foret abſolute ſolida. Hoc modo au- tem ratiocinantur Philoſophi vel ex idea, quam de Extenſione formarunt, vel ex experientia: ſi ex Idea? tum opponere licet, Mathematicos ſem- per animo concipere KExtenſionem ab alia pene- trabibilem, cum in Cubo Sphxyram 3 in Sphxra Conum, Cubum, alteriusve formg& ſolidum con- Cipiunt: nec aliquid eſt in conceptu Extenſionis, quod repugnat, quin ab altera Extenſione pene- tretur, nequaquam idea alterutrius Extenſionis deſtruetäa:& ideo ex idea extenſionis non fluit Idea impenetrabilitatis. Non vero experientia in- vocari poteſt, quippe extenſa ſimulacra vel idola cCorporum, ä cavo ſpeculo reddita, penetrabilia ſunt ä corpore absque reſiſtentia:& an quid eſt, quod in capſula cava extenſa impedit, quo minus Corpus paris Extenſionis ab es recipiatur extenſio- ne cCapſulx non deſtruetä? 4. 52. Soliditate donantur omnia corpora: de Firmis dubium eſt nullum: Fluida vero in vaſcu- lis concluſa& preſſa eandem refſiſtentiam oſten- dunt, nequidem Ae&re, molliſſimo ceteroquin, CXCEpto; ſolent plurima corpora tam firma quam Nuida ab externä preſflione aliquantum minul, par- t1DUsS cedentibus PLYrOpter POros extenſos non Corpo- 512 rEOS 3 lde äs ai m 50 mrn 23 De Corpore in genere reos, hinc inde interceptos, quos partes ſoblida ingrediuntur, ſed ils inpletis aliquo modo tandem maxim preſſioni reſiſtunt Corpora. C. 53» Niſi corpora inpenetrabilitatem poſlide- rent,& minimä preſfſione annihilarentur: ſi enim cubum deorſum preflifſem, ita ut ſuperior ſuper- fcies inferiorem tangeret, deſtructum, quicquid eſt intermedium, foret: id autem non fit, cum ſuß ſoliditate refſiſtunt corpora 3;& quia omnia ter- reſtria gravia ſunt, ſe premunt,& ſibi refiſtunt, omnia erunt ſolida; idemque obtinebit in corpo- ribus celeſtibus proinde ſoliditas eſt univerſalis& in omnibus corporibus. C. 54. Quamvis prementes Corpora& reſiſten- vam animadvertentes ſoliditatis formemus ideam, hzc tamen idea non reprxſentat id, quod in cor- poribus hanc reſiſtentiam facit 3; ignoramus igitur quomodo ſoliditas corpori, inhzreat extenſo, ſed mnis modus, quo proprietates ſüubjectto inſunt, nobis eſt incomprehenſibilis(a). An ſoliditas non ſequitur ex ipfa ſubſtantia corporea, uti non nullis viſum fuit? id probari nequit, quia qualis ſit ſubſtantia corporea ignoratur per|. 26. An autem pendebit 4 vi inſfitä, quoquoverſfus perpe- tuo operante extrorſum,& eficiente ut corpora ſint in continua attione? id mere elt hypoteti- cum: prxterea quamvis Contra Attionem ſoleat concipi Reattio ejusdem generis, demonſtratum non eit omnem reſiſtentiam attioni oppoſitam Ce zusdem eſſe nature: quamobrem hic preſtabit ia- zert limites intelle&tui humano ele poſitos. C. 55. Erit ergo corpuſculum minimum, ex- tenſum, ſolidum, continuum ſive unum, atque in omni allignabili punto ejusdem ſoliditatis 3 nam guUIC- wis für les figures des aßres pag. 17. jh [18b3 0 Sy qa Ss ſolids tandem poſlide- ſi enim t fuper- uiequid t, cum 01a ter- ſiſtunt, 1 Corp0- rſalls& reſſten- ; Ideam, 110 cor- us Igitur vo, ſed 3 inſunt ) Soliditas nu non ja quai 26. An Ss perpe- corpora 1ypotet- m ſoleat nfſtratum ſatam€* ſtabit[a- Z, (BISP EX 1, que tas 3 02 gu“ ejusque attributis« 23 quicquid eſt in corpore ſolidum, exerce&t reſiſten= iam infinitam« . 56. Omnibus minimis ſolidis Attributa u» niverſalia R. 27- inſunt. Jghoramus tamen u- irum minima ſint ejusSdem magnitudinis an diver- ſe? an una omnium figura fit, an diverſa? ſibi Qmilia& indiſcretz efigiet, an diflimilia ſint? cujusnam magnitudinis ſint? Ope Microſcopio- raum enim huc usque cognitorum nequaquam ul tima conſpicere licet,& ſieri nequit, ut figuram particularum Lucis aut aliorum corpuſculorum, quz tenuiora fibrillis nervi optici, unquam deter- minemus: Ex ratione autem concludi nihil abſolute de his omnibus poteſt, quicquid Metapnhyſicl in hoc themate tentarint. C. 57. Pendet vero ulimorum ſolidorum ma- gnitudo& Figura ä ſola voluntate Dei, qui eam In creatione talem, non aliam efl&, volait: ad- eoque inutili diligentia& ſubülitate hic exigimus rationem, propter quam hc ita ſint: Debebant ultima babere aliquam magnitudinem& Vigu- ram, quia ſunt extenſa finita, Deus eam dedit,, qux ſibi viſa fuit optima. F. 58. Quamvis forte omnia ultima ſolida fbi non ſint ſimilia, videntur tamen eſſe aliqua ſimil- Jima, qualia ſunt in Luce: Cum enim radium So- lis ope priſmatis in ſuos radiolos coloratos ſepara- verimus, coloremque purum unius radioli din Ge attente inſpiciamus, nullam coloris diverſitatem obſervabimus, adeoque omnia Lucis corpuſcula, radium alicujus coloris conſtituentia, videntur eſſe ſibi ſimillima: ſi autem diſlimilia forent, que radiolum rubeum componunt, nulla erit ratio vb quam difſimilia eandem ſenſationem excitant, nil diflimiles cauſe eosdem preſtare effecttus absque rauone ullä dicantur; ideo neceffe eit ut diilim'- B 4 lia Tab. 1x. Fig, 4. Tab. 1. Fig. 5. 24 De Corpore in genere lia perpetuo viſum alio modo afficerent, atque in quolibet radivlo omnis generis colorum varie- tas, aut ejusdem coloris varia pulcritudo claritas- ve daretur, quod experientix repugnat: nec re- quiritur, ut ultima ſolida ſint difſimilis figurz, cum ex fimilibus innumera varietas corporum majorum zque efficl poſlit, ac ex diflimilibus. g. 59- An autem[ij darentur duo corpora fi- milia, Deo deeflet ingentü fecunditas in varietati- bus inveniendis, aut potentia in iis efingendis? minime 3; nam entia fmilia tarditatem inventio- nis non probant; ſi requirantur ad eosdem effe- Ctus, perfetta ſimilitudo perfecttifſimam Dei ſa- pientiam demonſtrat. 2*, Tantum Deo conceſſlum eſt res perfette ſimiles formare, cum nunquam mortalium ſolertifſimus duas machinas, imagi- nes, aut ſimpliciora corpora ſibi omnino ſimilia affectando efüngere potuit. g. 60. Ex corpuſcalis minimis concilio ſibiappo- ſitis cComponuntur Corpora majora. Evenire po- teſt ut ſolida toto Contextu moles in unum usque, ex Corpuſculis minimis aſſiduis nullibi inania in- tercipientibus, componatur, veluti eſt moles A. Cg. 61. Verum fi corpuſcula minima illius ſint figure, aut tali acervata modo, ut ſe ſuis ſuper- ficiebus non penitus tangant, ſed aliquantum hinc inde diſtent, relinquent inter ſolida alias Exten- ſiones non ſolidas, ſed inanes, qux vocantur Caulg, Intervalla, Vig, Meatus, Foramina occul- ta, aut Pori. Maſa ex ejusmodi corpuſculis& poris compoſita conſtituit Corpus Poro/um; quale eſt B. Corpus porofum igitur eſt aliquod compoſi- tum ex partibus qux certo reſpettu ſunt unite, & alio reſpettu diſcretz ſpatio, quod una cum Iipfis ſpeciem continui format. FS. 62 Cum exiguum locum multa corpuſcula ' Nus mum n m 76 pu rank 9 118 0 ME! (Mane [oeh qu vy (10083 20874 vv wm plant 19 09(m 0 owa) WE €, atque m varie. - Nec re figure, orporum bus. rpora f- varletati- 1gendis? NVentio lem effe- | Dei ſa- nceſſum 1unquam - 0 ſimilia (1biappo« enire p0- 1 uSque, jania In- noles A. ius ſint 8 ſuper- um hinc - ocantur na occult ſeulis& 4 quale compoli- zt unite una Cum corpuſcul NG 23 impleverint, Den/a eſt moles: cum in multoinanz pauca ſunt corpuſcula, Rara eſt moles: quo in Ininorem locum corpora fe multa compulerint, eo Denſius erit Corpus: quo Vero plures amplio- resque pori fuerint in ejusdem magnitudinis mas» ſä, eo Rarius erit corpus. C. 63. Raritas corporum poteſt augeri vel mi nul: augetur partibus ä ſe ulterius recedentibus: maxima evaſit, quando partes tantopere recefle- runt, ut non amplius cohxreſcant. Minuitur ra- ritas parübus propius ad ſe accedentibus: tandem raritas in perfettam denſitatem vertitur, parubus ſibi ita impoſitis ut nulli in tota mole ſuperlint porl. C. 64. Omnia corpora, tante magnitudinis ut traCari 4 nobis queant, deprehenduntur-Poroſa, ſive fuerint ex Regno Foſlili, Animali, ſive Ve- getabill. 1. Microſcopiorum beneficio inſtitute obſerva- tiones id evidentiflime probant: capiatur tenuls aurea lamella, qualis deaurandis corporibus inſer- vit, vitro inponatur, hec ante Microſcopium poſita vitri inſtar cerulei pellucet& plurimos po- ros ſpettandos prebebit: pari modo omnia reli- qua tenuia metalla innumeris pertuſa poris con- ſpici poſſunt: Iucundiſſima vero objetta prebent ejusque attributis« omnia Vegetabilia, ſive fuerint durifſima lignaTab. r. ſive tenerz plant2, quippe ex ils taleol? tenuiſſi-Fig. 7. 8- mx novacula acutiſfſimä exſcifſig copioſiſlſimos po- ros exhibent. Non tam amplis pertuſe poris par- Tab. 1. E tes corporis Animalis inveniuntur. 2. Cum quicquid in corporibus eſt ſolidum, nequeat ä corpore penetrari, omnis maſſa, in quam aliud corpus irrepit,& quam perreptat neceſſario erit poroſa: Lux penetrat ſe in omnia Corpora tenuja,& permeat: tenues enim omnium B 5 Cor- FENEN SENNE WI GPT 56 De Corpore in genere Corporum lamellyg Microſcopio conſpetty pellu» cent: Digitum humanum oppone foramini fene- ſtrxe in camerä obſcura, Sol digitum feriens, eum Cornu inftar pellucere facit, Luce poros trans- meante. Poroſa ergo ſunt omnia. Quodnam eſt Corpus, ſive Firmum ſive Fluigum, quod ab igne ſubdito non caleſcit,& quod ignis non pertranat? ignis Corporeus proinde ingreditur omnia Firma & Fluida, non ſolidam ſübſtantiam, quia hxc eſt inpenetrabilis, ſed poros, ex quibus iterum evolat. 3. Sed alia ſunt craſfſfiora Fluida, qux pene- trando corpora, ea poris eſe pertuſa demonſtrant: Mercurius ſe penetrat in Aurum, Argentum, Cu- prum, Orichalcum, Stannum, Plumbum, non ali- ter quam Aqua in ſpongiam: per cutem humanam, Corium quodcunque Mercurius quoque tranſit. A qua ſe penetrat in omnes Animalium membranas z in omnes partes Vegetabilium terreſtrium, qua- rum nutrimentum eſt, vel ſecym vehit: Ita irre- pit in Saccarum, Salia, arenas, terras, plurimos- que pulveres;& preſſa aqua perreptat Argen» zum, Stannum, Plumbum z intrat lapides non- nullos;& comitante rubigine, Xxrugine, aut a- Ccido querno in poros marmoris irrepit: marmor ideo Ungi poteſt varit coloris maculis ope Spiri- zuum, in quibus refſinxe ſolute ſunt(a). Delet aqua fortis duttus arbuſcula imitantes medio in Dendrite. Penetrant fe Olea in Sulphura& non- nullos Lapides. Sed& Fluida poroſa ſunt, ideo ſe invicem Inbibunt, nam ſi in tubum continen- tem Oleum vitrioli infuderis determinatam A- que Cppiam, notaverisque ex ſgeorſum fattis prius 10- Ca), Fournal des Scavans d*, 1678. 0.122, Hiſt. de D' Acad. Roy. Ae. 1728. 1732.*- Foy (9 m ol NN |(0v Wedl 103300 vag Wa): rtäle ÜB peil MIN] fene lens, eum 103(rans- dnam eſt Id ab 1908 Dertranat? 1a Firma gua hee us Iterum 11x pene- nonftrant: tum, Cy- „ 00n alt 1manam, anfit, A« mbranas 3 am, qua » Ita ir1E- plurimos- € Argen- des noN- » aut 4- marmor ve Spirl- „. Delet nedio 11 1& 000- nt, 1deo »onÜnen- atam Ar Cis pris in- LHif.€ ejusque attributist, 25 jnfußonibus veram altitudinem, ad quam utraque aſlurgere debebunt; miſturä facta, ſedatäque ef- ferveſcentiä, minoris voluminis maſßa animadver- tetur, ob aquam poros Olei Vitrioli ingrefſam. Simile quid obtinet in Aquä ad Vini Spiritum, aut ad Spiritum Nitcri, Salis marini, Lixivium ſalis Tartari affuſä: in ageto permixto cum Lixi- vio Salis Sode, aut Tartari: teſtantibus Hookio, Hauksbejo(4), Reaumurio(b). F. 65. Pororum magnitudo, multitudo& f- gura in plurimis corporibus variorum generum diverſifſima eſt, nec deſcribenda, quemadmo- dum obſervationes Microſcopice oſtendunt. In Vegetabilium jucundifſimä varietate notandä ſe unusquisque facile delettat, ceteroquin conſult poſflunt Malpighius(c)& Leeuwenhoekius(4), Adams(e), Plantarum fabricam deſcribentes. Contemplantes per Microſcopium nonnulla cor- pora, deprehendimus tantam in iis pororum mul- titudinem& magnitudinem, ut Corpora VIX ex partibus ſolidis conſtare videantur, velut ſe ha- bet Suber, Spongia, Lignaque leviora: Dolen- Tab. 1. dum eſt, ne vel unicam maſſam corpoream trä- Fig. 10- Cabilem, omnino ſolidam& non poroſam, huc usque innotuiſle, quippe quantum ſolidi, quan- cum poroſi ſub quolibet reliquorum corporum vo- lumine daretur, detegi tum poſſet. Si enim maſſa ſolida magnitudine unius pollicis cubict, gravita- tem Ca) Phyſico Mechanical Experiments. Append. EXxp. 13- PaZ. 294. (b) LU'Hift. de? Acad. Roy. A*. 1733. 2 (ce) Anatom. plant. Tab. 5. Fig. 19. Tab. 6. Fig. 21.25.26. (9) Ep129: Be24.6: 8603/10012 3 Contin. Epiſt. 74. P. 479. ÜS. 10. 12. 13. 18. Co%t» 5. EP- 88-4 P-44,.5.09210- 57. (€) Micrograph. illuſtr. Tab. 48, 495 30, 51. EEE SES IRRE S4 Ee 154-. Ee<= 2 Feen E- 23 De Corpore in genere tem pondo haberet, atque alind gque magnum| wan? Corpus dimidii pondo, foret in hoc tantum po-| vu rorum, quantum ſolidi. Quia Aurum eft valde uf grave& tamen poroſum, ſüpponamus ejus volu-“ mini tantundem pororum ac partium ſolidarum- ineſl2, procul dubio tamen magis poroſum eſt,| quoniam igitur Aqua ſub pari volumine ac ab a- Auro.oceupatur', eſt 19,'5 minus gravis, erit| pmg quantitas pororum in Aqua, ad eam in Auro, ve- pu Juti 19, 5 ad 1. fed ſuppoſuimus dimidium magni- jen tudinis in Auro eſle poroſum, adeoque erit quan» jw Litas pororum in Aqua, ad id quod eſt folidum, up veluti 39 ad 1. Eſt Aurum 81, 5 gravius ſübere, 3 4 hinc in ſübere erunt pori reſpedttu maſſt ſolide R veluti 163 ad 1.| jm:ß g. 66. Ut igitur quomodo corpora majora com«-, mul poſita ſint, animo noſtro concipiamus, fingamus| rw aliquot rarioris tegminis ſindones, que cribris(6 Inferviunt, ſibi mutuo inponi 3; maſſa ex üs com» /' iy ponetur ubique innumeris foraminibus ſive poris R pertuſa: Ita comparata ſunt magna corpora?(nl Quorum penetrabilitas ab aliis nunc intelligeturz mw nam veluti pulveres foraminibus minores cribrum(un Uansmeare ſolent, ita quoque particulx poris ſub- 117 tiliores tranfire per Corpora cribriformia poterun. id; Hinc Spiritus fumans ſulphureus volatilis Argen-| Kp tum, etlamſi multis chartis& linteis involuum,| in] Lingit colore fuſco: Spiritus Nitri Geoffroyanus,| eie tum Sal Volatilis Uriny, poros vitri albi perrep-| im tant, avolantque. Odores Moſchi, Zibethi, alo» u rumque corporum tranſeunt per ligneas capſuülas; Wi vinum ejusque Spiritus per cados ligneos tranfü-- 18 dat. Aliquando tamen contingit, ut poros Corpo-| M rum amplos non transmeent particulg multo exi-|(8 liores, propter vim quandam repellentem, qux: inter nonnulla Corpora datur: Hinc Aqua& Vi-|: 8 num 5 Magm antum pb 1 eſt valh ejus vol ſolidarum olum eſt, we ac ab [avis, eri Auro, ve- um magn exit qua t ſolidum, 1us ſübere, ſe ſolide 1/04 COm- fingamus ux erioris x 18 COM- ; ſive port corpora: telligetar 3 :5 eribrum . poris ſüb- 1 poterunt, lis Argen- wolutum, ffroyanus, Ibi perrep- oth1, allo capfulas; os tranſlü- ros Corp0* multo ext nem, qu qua& V“ nun ejusque attributis. 29 num non perfluit Suber, aut Cilicium Cameli- num. Lux purifſimam albam chartam vix, ta- cillime tamen chartam oleo unttam perreptat»v ß. 67- Quoniam omnia corpora ſunt admodum poroſa, menſurato volumine non habetur vera ſolidi magnitudo, ſed eque magnitudo pororum extenſorum, ac ſolidarum partium: cum vero pororum copiam accurate determinare non licet, patet veram corporum menſuram huc usque ha- beri non poſſe. C. 68. Pori corporum aliquando pro parte alis corporibus impleti ſunt, aliquando pro parte ina- nes. Vegetabilium pori plerumque multum ignis Aeris, Aquz,& aliorum minimorum corpuſcu- lJorum in Aere natantium recipiunt, quia ſunt ad- modum patuli: In aliorum corporum anguſtiores poros exiliora tantum corpuſcula irrepunt veluti Janis, Eleftrica eluvia&c. quamvis non penitus vils impleantur. Cf. 69. Videntur corpora majora ſequenti ut- cunque modo eſe compoſita, Coneipiantur tria, quatuor vel plura ultima ſolida conjungi in ali- quam maſſam, cujusvis figur A, erit hxc Maſ/a Tab. 1. primi ordinis, ſive particula minima. Ex hujus- Pig. 11- modi aliquot particulis efliciantur complexiones & Ccopulationes iterum in firmam quandam mas- ſam, hz component Maſſam /ecundi ordinis, ſive particulam majorem B: Ejuscemodi particuly a- liquot denuo acerventur& conjungantur in CO- herentem maſſam, compoſiturg Particulam tertii 200 I. Fig. 12- ordinis. Forte& componuntur particulye altio- Tab. 1. rum ordinum: Ex particulis talium ordinum plu-PFig. 13- rimis inter ſe junttis tandem Corpus magnum tra- Ctabile conficitur. : 4: 70. Dari ejusmodi particularum ordines con- cluſerunt Philoſophi ex diverfis obſervationibus: Cha- Tab. T. Fig. 6. 50 De. Corpore in genere Chalybeum filam igne duratum multo durius ef molll, duratum tamen multo minus cCohgret, mi« nusque ponderis ſuſtentat, quam molle; indicio Partes, maximum ordinem componentes, in filo durato minus cohgrere; cum tamen partes infe- rioris ordinis magis cCohgreant. Aquz partes haud dubie ſunt rotundz, circa eas circumſcriptos eſe cubos finge, hos eſß8 abſolute ſolidos; ſi particu- 1x ſpherice etiam ſint ſolide, erit ſoliditas cujus- liber Cubi ad eam Sphere, proxime uti 300 ad 157, adeoque foret tota moles cuborum, maſſam abſolute ſolidam formantium, ad molem inſcrip- tarum Spherarum, uti 300 ad 157, atque ita proinde forent pondera: ſed Auri poroſi, cujus volumen par foret volumini cuborum, pondus elt reſpettu aque, veluti 39 ad 2: adeoque Sphe-' rx Aquz non poſſunt eſſe ſolide, ſed erunt poro- ie, hoc eſt, conſtabunt ex particulis minoribus accumulatis, intervalla relinquentibus; hz ite- rum ex minoribus, veluti conſpici poteſt in Sphze- ra A, in qua deſcripte modo ſunt pro exemplo quatuor Spherz, atque in fingula quatuor aliz. Quam maxime amplificantibus Microſcopiis in nonnullis firmis corporibus partium ordines ma- nifelto videri poſſunt. Clariſſime tamen particu- larum ordines ex animali ſanguine eruuntur; quip- pe Microſcopii beneficio detectum fuit, Globum rubicundum ex ſex Haveſcentibus ſeroſis compo- n1, in quos ſponte reſolvitur: quilibet ſeroſus glo- bus iterum ex ſex aliis Iymphaticis conſtat, quod quousque pergat, videri non potuit: ideirco ar- dines varil particularum corpora Componentium ex hypotheſi Heti non ſunt. g. 71. Si ultima Solida fuerint fbi omnino fi- milia, poterunt parucule primi ordinis ex illis cComponi, bi aut omnino ſmiles, vel aliquan- 11133 zr m pull aim d (red ik er(onehrren or pare wün, Bd [72- px nol I denltatel g werd, IM, Vicon€ Vit WONRN 1nÄnita 79 110151 (eno g de cora qute(vz| a terum| pentbus vtinyetg iw, ert (id nm Uno or % durius Lret, ml. ; Indicio re in filo 'tes INfe- tes hand Iptos elfe 1 particty- tas Cyjus- 0] 300 ad , maſſam 1 Inſcrip« atque 1t3 (, cujus pondus 1e Sphy- nt poro- YIn0nbus ; hz ite- in SphX- exemplo gor alle, *0piis 1 nes ma particu- r; quip- Globum compo0- ſus gl0- x, quod ejreo ur- mentum nnino fr '5 ex IM et aliquan“ (m ejurque attributis, EE rum diverſe, pro vario concurſu ultimorum So- ligdorum. Sint enim ultima Solida Spherzx XqUa» tes, quarum ſex componant particulam primil or« dinis, poterunt hz pont tum modo A 5. vel Bis vel C, ſibi utcunque ſimili, tamen aliquantum diverſo. Ex quibus patet, diſcrimen aliquod fi- Tab. 1. gurz in particulis majoribus nequaquam arguere, ultimorum Solidorum figuram eſle diſcrepantem. Si vero ultima Solida ſibi non fuerint ſimilia, ex concurrente eorum zquall numero poterunt oriri particule primi ordinis diverßffime magni- tudinis, figurx& fabricxe. AE NCHERD C. 72. Poſſunt igitur particulyg primi ordinis ad- modum differre magnitudine, figurä, porofſitate, denſitate, gravitate, cohzrentia, pro varlo nu= mero, ſitu, figurä,& magnitudine minimorum Solidorum eas componentium: atque eo moda valdequam diverſe eſe poſſunt parücule ſecundi ordinis, ut& illy altiorum ordinum: Quamobrem infinita varietas Corporum quoad figuram, mag- nitudinem, gravitatem, coherentiam, denſita- tem orir] ex hujusmodi ordinibus poteſt. Si proin- de corpus componatnr ex partibus, ſpatium> quale ſax? magnitudini continentibus,& hx par- tes iterum ex particulis tantundem ſpatil interci- pientibus ac ſolidi, oriantur* idque ita porro continuetur, tum tribus ejusmodi ordinibus po- ſitis, erit ſepties major cCopia pororum quam ſolidi in mole: poſtisgue quatuor ordinibus,& ultimo ordine ſolido, erit decies quinquies plus pororum, quam ſolidorum: quinque poſitis ordi- nibus, mo/es poſlidebit 31 plus pororum quam ſolidi: ſtatutisque ſex ordinibus moles gaudebit quantitate majori 63 poroſa quam ſolida, nam pororum copia ſemper creſcit, uti ſumma ſeriel 15 2,5 4, 0, 16, 32. ß. 73» 82, De. Corpore in genere “€. 73. Corpora vero magna, qup componuti- tur tantum ex particulis unius ordinis, erunt ads« modum Homogenea* Poſſunt ejusmodi homogenea pro ordinis diſcrepantia innumeris modis inter iE differre. Si vero ordines primi, ſecundi, terti, tum& ordines ſibi diflimiles quoad figuram, ma- gnitudinem, denſitatem, concurrant,& mutuo implexu jungantur, erit, quod inde componitur corpus, Heterogeneum, atque eo magis, quo plu- res ordines,& ä ſe magis diſcrepantes, Concur- rerint. Docet experientia fere omnia Corpora magna eſſe admodum heterogenea,& quaſi mix- turas rerum diverſifſimarum, quarum ſimpliciſlima ſunt Aqua, Phlogiſton& Terra: ex quibus mix- turx oriuntur prime, ex hiſce mixtis oriuntur mixX- turx magis Compoſite, ex his corpora majora tra- Cabilia: nam metalla componi ex Sale, Sulpau- re(a)& Mercurio unanimes fere probant Che- mic1: Sal vero& Sulphur eſſe iterum heteroge- neum cCompoſitum lidem evincunt(db). Ex va- riis cCoaluerunt quoque metalla fragilia ſive Semi- metalla, ut& Lapidesz; nam Antimonium conſti- tuunt Sulphur, materia inperfettior metallica,& arſenicum. Vegetabilia conflari ex Spiritibus variis, odorifero, Rettore, Gas Sylveſtri, A- qua, Aceto, Gummi, Balſamo, Reſina, di- verlis Oleis, diverſis Salibus(c)& Terra. de- monſtratur ab üisdem Philoſophis: Terra eſt e- tiam ens compoſitum, plurimorum corporum na- turalium baſis, diſcrepat partium tenuitate, Co lore fixitate in igne, odore, converſione in vi- trum (a) Porr. Diſſert. de Sulph. Metal. 6. 4. L'Hiſt. de P A- cad. Roy. A*. 1738. (b) MerRcaT1 Metallotb. p. 80. L'Hiſt. de L' Acad, Roy. AST 7 D2 2 ZU 702: (6) Hiſt. de L* Acad. Roy. A" 47380%p.973. ' | vol h (obi 100 100 ul M (ait An m) 0071 vd 10 D 00) M 119 7 udo fudhe 01m NG pa du (040; lz/ 101 (mgl iman 4 h 1 WE '0mMponi erunt ad 0mogeneg 8 inter ſe 1, tertüi, ram, ma« C mutvo mponitur quo plu- » Concut“ 4 Corpona Juaſl mix- 1pliciflima 11bus mIX- intur mig jajora tra- , Sulpau- bant Che- . heteroge- ), Ex va- ſive Sem!- 1m conſti- tallica,& Spiritibus reſtri, A eſina, di era. de rra elt&- yorum Na“ tate, CO* one in VI- trum „Biſt. de pd: e 17 Acad, Rip ejusque attributis« 23 eum facili vel dificili&(a): Animalium par- tes prebent ſubtiles ſpiritus, Aquas, Salia vola- lia, Phosphorum, Olea, Terram 3 nec aliter reliqua corpora majora cComparata ſunt. j 74. F. Hinc oriuntur corporum varie qualita tes, pro diverlis partibus variorum ordinum, pau» cioribus pluribusve,€ quibus componuntur. Non male aliqui Philoſophi particulas variorum ordt- - num, que ſunt corporum majorum Exordia, Cor- puſcula derivativa appellant: qux cum ex pluribus coaluerunt,& ſunt tam magna, ut videri oculo, aut Microſcopiti beneficio poſlint, obſervantur ple- rumque diflimilia, apparentibus hinc inde aliquot notis, quibus unum ab altero diſtingui poſſit: ple- rumque id obtinere moneo, non ſemper 3; quippe puriffimum Mercurium in fumum concitatum, aut trans corium prefſum, excipe in mundo ſpe- culo, globulos ſibi ſimillimos, nec ullä nota di- ſtinguendos lentium vehementer amplificantium ope obſervabis: Vapor calidx aqux purx parl modo ſe habet, atque forte non ſecus ſunt com= Pparate multorum corporum partes; non enim re- pugnat eX ſimilibus ultimis Solidis oriri particu- Jas primi ordinis ſibi ſimiles, atque ex hujuſmodi orirl alias alterius ordinis ſibi quoque fimiles, quam- obrem mirandum non eſt corpuſcula ope Senſuum ſibi fimilia obſervari. I1dcirco qui ex Metaphy- ſica probare nituntur omnia corpora neceſlario a- liqua nota eſe diſtincta, doctrinam cum rebus ip- ſis pugnantem tradiderunt: In ejuſmodi errores ubivis incidunt, qui ex Metaphyſica Phyſicam explicare aggrediuntur. S. 75- Corporum compoſitorum qualitates pen dent ä magnitudine, figurä, textura, implexu,& com- (9) L'Uiſt. de L? Acad, Roy: A 211730 P- 4OL« C 34 De Corpore in genere combinatiotie variarum particularum: Quia, au- tem combinationes infinitis Inter ſe diſcrepare mo- dis poſlſunt, fieri poteſt ut corpora, qux üisdem nominibus infigniuntur, non parum inter ſe dif- ferant, licet ob quasedam communes proprietates ejusdem ſint nominis: ita datur Aurum naturale pallidiſimi coloris, eſt aliud rabei, alivd Havi, eſt & gleba pulverulenta gryſei coloris duriſſima in- ſtar ſmiridis: idem obtinet in aliis metallis,& gemmis, adamantibus, aliisve foſlilibus: idem ob- ſervatur in Vegetabilibus, qux autin vario folo aut in diverſa regione creverunt: Quid autem diſcri» men id faciat, ignorabunt ſemper mortales, quia partium tenuitas aciem ſenſuum fugit. C. 76. Quoniam particuly cujuslibet ordinis ſol- vi poſſunt, veluti compoſite fuerunt, in inferio- rem ordinem,& ex infimo ordine uſque in mini- ma Solida, patet cur magnum quodcunque Ccor- pus in minimas particulas Tritu, Igne, Fermen- tatione, Putrefattione, Menſtruo, reſolvi poſſit: Verum hxc minima in formam ordinum ſimilium vel aliorum iterum veluti ante conjungi poſſuntz unde ſequitur, quomodo ex partibus unius Plan- tx vel Animalis diflolutis crefcant partes alterius Plantx vel Animalis, vi fabrice, in principio Creationis ſeminibus inditä, que mutat ordines partium diverſiſſimis modis: hinc ex eodem fimo, eädem aquä irrorato efficitur& creſcit Aloe ama- riſfſima,& Arundo ſaccarifera dulcifima, Ace- toſa aceſcens, fotida Atriplex, gratiflima Roſa, nauſeoſa Senna,&c. qualis vis ſeminalis forſitan quoque eſt in glandulis corporis Animalis, adeo ut hxc Lac, illa Bilem, alia Salivam, alia Se- men, alia Cerumen, alia Medullam preparet. C. 77. Sed& partium unius ordinis varia appli- catio Corpora diverſiflimg texturg faciet: Aqua, quer um ( en: wl .y (vf v Y 8 (erd (07 IB? 10) EU h,(90! ib(m? wl [6? 007) 11064) M 00 1m5% hx qu Quia Me 'epare m; 0X 11Sden ter ſe dif oprietates 1 naturale | Davi, es riſMluma 10. tallis,& ; Idem ob. rio folo aut em diſcrk ales, quiz rdinis ſol: n inferl0- . In min que Cor , Lermen- lv) poſlit: 1 imlium 1 poſſunt; nus Plan- 35 alters princip10 at ordines lem fimo, 1loe ama- 12 5 Ace- ma Roſlas js forlitan alis, 2020 , alia ve ppare; ala apply Je 2,39 qu ejusgue attributis. 35 que videtur conſtare ex particulis unius ordinis, ( nullus enim Chemicorum ex aqua purä quid a= liud quam aquam elicuit) adeo ut ſit res fimpli- ciſlima: hzc in vaſe colletta eſt maſſa fluida, pon- derofa; in vaporem elevata format nebulam, ny- bemque:€€elo deciduzg particule in globos coa- leſcentes eficiunt Pluviam; in filämenta oblonga conglomeratzz& congelate exhibent Nivem; plu= violls guttis in glaciem gelu conſtrietis fit Gran-« do; que omnia colleeta& ſoluta ſunt modo A= qua, verum quz propter variam partium acerva« tlonem in diverſitfimas mutata fuit formas. g. 78. Corpora quz regna R. 15. conſtituunt, tantum caſu inter ſe differunt, quoniam in ſe mu- tuo convertuntur: Ex Terrä& Terreftribus& ſolo exhalantibus, tum& ex Aquä creſcunt& a+ luntur Vegetabilia: Vegetabilia ſunt paſtui anima- libus, atque attenuata convertuntur in Corpus 4 nimale: Animalis mortui cadaver redit ad reg« num lapideum, cum reſolvitur in terram& a- quam. Vegetabilia computreſcentia etiam in ter ram& aquam redeunt. 8. 79. Quamobrem Generatio& Corruptio non- nullorum corporum majorum eſt tantum nova accumulatio partium exiguarum, qux concurſioni- bus inter ſe cohgreſcunt: tum compoſitarum reſo- Jatio in minores: Non enim fit corpus ex nihilo, cum generatur, neque corruptione in nihilum re- dit: adeoque omne corpus Perdurat. 8. 80. Omnis mutatio, qu in corporibus con tngere poteſt, fit in figurä, magnitudine, par- tium ſitu, cohgrentiä,& loco totius maßz„, tum in gravitate& viribus motricibus. g. 81. Enumeravimus inter Corporis attribut2 Tnertiam. Quä fit, ut corpus omne de ſtatu ſuo vel quieſcendi, vel movendi, dificulter deturbe- C'2 TUT» 36 De Corpore in genere tur. Sit enim aliquod corpus A ex filo pendu- lum quietumque, id in quiete perſeverabit, fi nihil quod mutet, accefſerit: in A impingatur B, rum A renitetur corpori B 3; in hoc renixu velo- citas in B decreſcit: A autem movetur. Velo- citatis jaCtura in B non foret, niſi A reſtitiſſet: absque bac refſiſtentiä corpus B ſecum abripuiſſet A, qua velocitate incurrerat, cujuscunque mag- nitudinis faiſet A: quo modo effcetus infinite magnus ä caufd minimä produci potuiſſet. f. 82. Obſfervamus etiam, ut corpus A mo- veatur ſpatio AD, intra tempus unius minutl a- &ionem majorem moventem in B defſiderari, quam cum A idem ſpatium duobus minutis dun- taxat percurret 3; tunceque majorem motus jattu- ram in B fieri 3 adeoque eſt in corpore A reſi- Ctentia major adverſus majorem velocitatem, proO- inde corpus reſiſtendo luttatur cum altero moto: & magis luftatur cum velocius impatto. CG. 83. In corpus A jam motum impingatur Corpus B velocius, ſed inſequens: A accelera- bitur, B retardabitur: adeoque eſt iterum lueta- uo inter A& B. Et quoniam in corpus A jam motum perpetuo alia Corpora celeriora inpingi poſſunt, idque in Infinitum usque, quibus omni-, bus A ſemper refiſtit, patet eandem Inertiam ä Corpore, quacunque celeritate adto, ſemper ex- erceri: quod niſi foret, corpus quadam veloct- tate promotum non amplius alis celerioribus re- ſtitiflet, ſed absque celeritatis detrimento com- muni celeritate ferretur: quo patto effettus caufis proportionalis non manſiſſet. C. 84. Corpus ſua inertiä fe alils potentis agen» tibus opponit, eas non deſtruendo, ſed vim ex lis reCiplendo, quam retinet,& cujus effettum patitur, qui eſt motus, TG I5. 10 Dend rabit,| ngatur B, XU velo. . Velo- eftitiſſer: bripuiſſet Jue Mag- 5 Infinite R 18 A mo- minut 4 eſideratt, nuts dun- tus jactu- e A rel (em, pro- .x0 moto: , 1mpingatu accelera- um lucta- us A jam 1a 1np10g bus omnt- Inertiam ä emper ex m velocty joribus 71€“ anto cOm- us Caulis nus agen ſed vim& Apol as eſedun (15 y' ejusque attributis« 37 85. Differt ideo inertia ab alils generibus potentiarum, qup in ſe operantes mutuo0s efte- us tollunt, aut vires deſtruunt, ut] patet in cor oribus mollibus equalibus contraria directione ſe oflendentibus, aut in Luttatoribus: Verum Iner- dia vim corporis impaeti non deſtrult, ſed eam in ſuum Corpus recipit, reunetqu; . 86. Huc usque proinde Inertia fuit depre- henſa Reſiſtentia, quatenus Corpus ad conſervan- dum ſtatum ſuum luttatur cum vi alter1 corporl impreſſä. Inde evenit, ut Philofſophi nonnulli, quibus hec Inertia incognita erat, ſtatuerint in Corporibus quieſcentibus vim eſſe perſeverandi in quiete. C. 87. Conſideremus jam corpus B motum,& impattum in A quietum, tum B conatur ſta- tum corporis A mutare: quatenus ergo B ſuum ſtatum ſervare nititur, Inertiam oſtendit,& quiz JuCtatur cum reſiſtente A, exercet Impetum, quem nifi B habuiflet, poſt inpattum in A illico quie- viſlet, nullam huice mutationem inducendo. Phi- lofſophi Axioma condiderant in obſervatione fun- datum, Omne corpus, ſive quietum, ſive motum, manere in eodem ſtatu, in quo femel poſitum eſt: quod eſt veriſimum, ſed quxnam eſt ph&gnomeni ob- ſervati cauſa? Inertia, qux Corporibus ineſt. Nam A quietum luttatur cum B moto ,. niſu manendi in quietez;& B motum luttatur cum A niſu manend in motu; qui uterque niſus Inertiam oſtendit. g. 88. Quo corpus quietum A fit majus, eo magis reſiſtit viribus externis id ipfum movere Conantibus, atque eo tardius ab xqualibus viri- bus movetur: quo A fit minus, eo celerius mo- vetur: adeoque eſt Inertia proportionalis quanti- fal Corporex, dupla in mole duplo major, 2 3(2 38 De Corpore in genere pla in triplo majori, competitque equaliter ſin- gulis minimis ſolidis: hinc zque eſt in Fluidis, ac Firmis corporibus;& zqualis inertia pollici cubico aquz, quam glaciel ex ea prognate ineſt, Nn nihil aid acceſſerit vel recefſerit: idcirco ma- nente quantitate Solidi corporis eädem, ſive Flul- dam fuerit in ultima ſolutum, ſive in Firmam mMaſſam concreverit, erit Inertia eadem. C. 89. Corpus quietum inertiam exercet in om- nes, quxz Concipi poſlunt direciones, quibus al- zerum corpus in ipſum moveri poteſt: pari modo inertia eſt corpori moto, quacunque direttione moveatur, adeoque non pendet ä niſu aut diretftio- ne gravitatis.- Quamdiu igitur corpus alicui muy- tationi eſt obnoxium, cui ſemper ſubjicitur, in- ertiam habebit,& quidem in xqualibus mutatio- nibus exercebit eandem. C. 90, Sunt inertip ſui termini; nam Corpus A alteri B determinaty magnitudinis& quadam celeritate impatto, reſiſtit certo modo, ut tan- tum aliquam partem virium, non omnem, ex Bre- Ccipiat: pari modo B luttatur cum A, quieto vel moto,& aliquam partem virium ipſi tradit, non Omnem. S. 91. Quomodo Inertia ſubſtantig corporex inheret acie mentis non aſſequimur: ineſt vero toti ſubſtantig interne, per quam xquabiliter di- ſtributa eſt; ideo tantum effettus externos ab es editos obſervamus& cognoſcimus. Certum eſt Inertiam eſſe Attributum reale Corporum, non aliquam privationcm: privationi enim non com- petit quantitas, qualis Inertie: cum corpus majo+ rem exercet Inertiam Contra potentiam id celerius, quam contra aliam lentius agitantem. 2%, rel- ſtere non eſt privatio. Sg. 92, Ni inertia in corporibus Univerſum com- N-TE 5 NOTE . “4 con) run un un ud ſ | ee[1 | ortet verd N; we pay em| vat j | äigl päm | 44 | ver | ky zwa pol hoc vel (qu mel vy (un Y| gen ejusque attributis, 39 componentibus perſtaret, brevi de pulcerrimo re» rum omnium motu& ordine attum foret: cum minimum corpuſculum tollere poſlet motum Oom- nium maximorum corporum; atque iterum minI- mum ſummä rapiditate totum Univerſum move- ret: Ita turba& confuſio in Univerſo extemplo oriretur maxima: Leges motus& percuſlionis di» verſifſime ab is, que nunc ſunt, darentur, F. 93. Omne corpus, ſive magnum fuerit, ſi- ve parvum, poteſt ex uno in alium transferri lo cum, adeoque Mobile exfiſtit, unde& hoc Attri- butum Mebilitas vocatur. Cf. 94. Mobilitas corporum differt, pendetque 4 figurä, politurä ſuperficierum, gravitate, CO- pia materix, viribusque trahentibus. C. 95- Sed& omne corpus non neceſſario mo- vetur, ut exſiſtat zcum„in quo Treatum erat loco, ſemper manere potuiſſet: Si autem nunc motum fuerit, poteſt ipfius motus deleri ſuperſtite cor- pore; adeoque eſt omne corpus Quie/cibile, atque hoc Attributum appellatur Quieſgibilitas. C. 96. Quia in motu plurima conſideranda ſunt, tum& in reliquis Attributis cCorporum, veluti in Gravitate ac vi Attrahente, malu1 ſingula in ali- quot diſtinetis Capitibus prolizius examinare.' C. 97. Sollicite 4 Philoſophis quxſitum fuit, quid corporum foret Natura? ſive Eſſentia? pen- det quezſtio 4 ſignificatione vocis. Sunt qui per Naturam intelligunt 14, per quod res eſt id, quod e/t. Siveld, qualecunque fuerit, cujus ope corpus quod- cunque habet omnes proprietates, qux ei inſunt, poteſtque omnes eos edere effettus aut pati, quos edit patiturve. Hoc ſenſu erit Eſlentia unicuique Corpori propria, diverſaque in omnibus corpori- bus: differet enim Eſſentia in Auro ab ea in Ar- Sento, im Ligno&c. Sed& hoc ſenſu Lſlentiz C4 OM a EEE EC III eng= ih=:- “ 56 406 De Corpore in genere omnium corporum ſunt incognitx, quia nemo co- gnovit huc usque per quidnam Aurum eſt Aurum, adeo ut inde deduci poſſit ejus color, malleabilitas, gravitas ſpecifica, ſuſilis qualitas, mollities& reli- quz omnes, qux Auro inſunt, proprietates; atque eodem modo comparata ſunt omnia corpora. g. 98. Alil vocaverunt Naturam id, Quo poſito Corpus ponitur, quo fublato corpus tollitur. Hi atten- derunt ad id, quod effet vel conciperetur in omni Corpore ut primum, quod foret omnium proprie- tatum baſis& fundamentum, atque attendendo ad attributa, qu abſtractione recjiere poterant, ſü- perſtite tamen corporis Idea, terminabantur in Ex- tenſione, quä rejectä corporis idea evaneſcebat, ideo concluſerunt Naturam corporis eſ/e in Exten- ſione poſitam, quä datä corpus exiſteret, quä ſüub- lata tolleretar. gy. 99. Hexec ſententia non vacat difficultatibus, non enim modo neceſſe eſt ut Extenſio ſtatuatur Corporis Natura, ut ſit primum quod in corpore concipiendum eſt, ſed 2*. ut corpori ſoli compe- tat,& 3*. ut ſit fundamentum omnium illorum, qu corporiinſunt, adeo ut cunfta ex Natura fluant deducique poſſint? qux omnia in Extenſione cor- poreä non inveniuntur. y. 100. Nam contemplando corpus,& abſtra- Ctione rejiciendo omnia, qu ei inſunt exceptä ex- tenſivne, terminamur in extenſione: verum ſi a- lio modo examen dirigamus claufis oculis,& cor- pus manu impoſitum teneamus, atque cum Me- Chanicis gravitatem totam in centro finxerimus, omnibus de corpore deletis excepto centro gravi- [atis, Ideam Corporis eandem retinebimus, adeo ut ultiimum vel primum quod in corpore forer, gravitas inveniretur, quä ſublatä idea corporis periret, qua poſitä poneretur corpus; cum verd Na= ejusque attributis. 47 nemo(1. Natara corporis in gravitate ſtatul nequit, non It Aurum, poterit quoque IN Extenſione. leabilitas, 2, KExtenſio non ſoli corpori, ſed etiam Spatio 3& reli competit. es; atque 3*. Ex Extenſione non fuit ſoliditas, inertia, 07a, mobilitas, nec reliqua qux corpori omni inſunt 2 Quo voſito que tamen inde deducenda forent, veluti Mathe-| Hi atten« matici ex Natura Trianguli& Circuli, omnia de- WINE Ir 10 omni ducunt, qux de Triangulo& Circulo unquam"4 1 proprie- Cognoverunt.) 1dendo ad C. 101. lisdem difficultatibus premuntur alio- rant, ſü rum Philoſophorum ſententix, quibus Natura Cor- tur in Ex- poris ditta fuit conſiſtere in Extenſione folida, aut neſcebat, in Exatenfione, Vi Jnertie& viribus motricibus. in Katen- Quoniam ex his reliqua corporum attributa nullo quä ſüb- modo fluunt, nec deduci poſlunt. f. 102. Proinde(i ſit unum aliquod, quo poſito ultatibus, Corpus ponitur, quo. ſublato tollitur: fatendum ſtatpator eſt id huc usque ignorari. Si plura fuerint, neque n corpore hxc cognoſcuntur. 1i compe- y. 103. Eft cognitio humana de corporibus an- illorum, guſtis limitibus circumſcripta 3; quia ſenſtum ope| rä fiuant tantum ſuperficiem addiſcimus: quippe nihil nifi ſuperficiem videmus, eam modo tangimus, gu- ſtamus, olfacimus, audimus: quid autem conclu- 3 abſtra- um intra ſuperficiem latet? id quod proprie cor- ceptäes- pus conſtituit, quod ejus ſubſtantia erit: verum rum Ü 4- horum ideas animus formare non poteſt; quam- 407 ;&eor- obrem tantum corticem corporis novimus,& 1) Pauca ulterius ex phanomenis ratiocinio colletta. h y. 104. Poſſunt in corporis ſubſtantiä internä y| '00E COr* cum Me- Yerimus 5; ' gravi- 2918 concludi» que nunquam| mortalibus 10- 1084! 15, 2de0 A 7); forte nonnulla alia attributa poſtero- h re foret, un u 1 deteget: non enim ſunt corporis„Ü corpor! au zes co manifeſta, ut extemplo ſe offerant, 4. cum ver ppeC tum antiqui philoſophi% quorum ſagacitas, y N;- 5 aC- Tab. 2. Fig. 1. wab2: Fig. 2. Tab. 2. Fig. 2. Tab. 2. Eig. 3. 42 De Corpore in genere ejusque attributis. accuratio,& ingenii acumen non cedebat ſoler- tiv hodiernorum eruditorum, omnia qux nunc no ta ſunt attributa, Xxque facile detexiſflent. Cg. 105. Cum vero de Poris corporum agens dixe- rim eos eſſe extenſos, non corporeos, neque ſem- per corporibus penitus impletos, primo agendum erit de hac Extenſione, ſive de Inani aut Spatio vacuo,& corporibus non omnem oblideri locum oſltendendum erit. EG BEP:-+FM72 De Spatio Vacuo. Fg. 106. OQO ten principes Philoſophi ſumma difſenſione certant de Spatio FYacuo, an ſit in Univerſo, an non ſit, non perfuncttorie hoc dogma trattandum erit: 1. oſtendendum ab animo formari poſſe ideam Spatii vacui 3; cum hoc quoque negetur. 2. Fieri poſſe ut Vacuum exſiſtat. 3. Id revera in Univerſo exſiſtere. Cg. 107. Idea Spatil hoc modo formataur: Con- cipiatur punetum A,& preter illud aliud pun- &um B, ä priori diverſum, erit inter hxc bina puntta Spatium vel diſtantia: quod voco Spatium Simpliciſſimum. Capere hoc poteſt Lineam Ma- thematicam AB, utroque puntto terminatam, S. 108. Prater duttam lineam AB concipi poteſt adhuc alia linea CD, 3 priori diverſa, ipſi parallela, inter quas interjacet Spatium planum, quod capere poſſet ſuperficiem Mathematicam: hzc ducatur. gf. 109. Preeter ſuperficiem Mathematicam ABCD, concipi poteſt alia priori parallela EFGH, inter quas interjacet Spatium 3 binis prioribus diverſum, gquodque recipere poſlet cor- pus triplicis dimenſlonis,; KLO, peel porun koce . qus mil fee! nim van mi Dutis, lebat ſols E Nuance nm €, TENS dixe- eque ſem- aut Spatlo Jer] locum hi ſummä ip Yacuo, Funttorie dum ab wz eim t Vacuum ere, ar; Con- Jiud pun- hc bina 0 Spatium eam Ma- NAU, pl poteſt 1paralela, od capere qucatur- ematicam -parallela m 3 bins poſſe cot ſ 110, De FVacu0« 43 CF. 110. Vel concipi poteſt Superficies ABCD, Tab. 2. & ſecunda EFGH, teria ABEF, priores con-Ti8- 4- tingens, veluti quarta CDG H, tum quinta BFDG,& ſexta ACHE. Que omnes com- prehendent Spatium trium dimenſionum, priori fi- mile, niſi quod hoc undique terminatum, alterum non ubique terminatum Concipiebatur. C. 111. Preeterea animus poteſt formare ideam penetrabilitatis, qux cum non Convenit Idex cor- porum, poteſt convenire alteri Enti extenſo, hoc eſt Spatio: adeoque idea Spatui formari poteſt. C. 112. Idea Spatii ſic formata nihil preeter meram Extenſionem animo repreſentat 3;& ſi - quis hanc ideam examinet, nequaquam in ea fi- mul contineri corporis ideam deprehendet: quare hoc modo unusquisque conceptum illius rei in a- nimo formavit, quam vocamus Spatium,& quo niam in eo corpus ſimul non concCipitur, appella- mus id /acuum, vel Inane. F. 113. Sex ſuperficies in Fig. 4. concept? neC T2b. 2. ſunt partes Spatil, quod comprehendunt, neque Fig. 4. ad 1llud pertinent: Nam Spatium conceptum in ß. 110. eſt Extenſio triplicis dimenſionis, adeo- que Spatium& ſuperficies ſunt res natura diver- ſe: 2*. Spatium in f. 109. Fig. 3. non eſt undi- que terminatum ſuperficiebus; quamobrem ſuper- ficies non requiruntur ad Spatium, neque ad illud pertinent: Spatium ergo huc usque conceptum ex fua Natura ſuperficiebus caret. Quo modo differt ä concepto corpore, quod ſemper ſuperfi- ciebus ab omni parte terminatum exiſtit. 4.5 14. Quod ſi ſex ſuperficies terminantes Co- Tab. 2. gitentur ä ſe removeri usque in Infinitum, acqui- Fig. 4. TE Idea Spatii immenſi: deletisque ex conceptu Ki formatur idea Spatil interminati, -magnitudine abſolute Infiniti. C. 115. 44 De Facuo, ß. 115. Spatium hoc modo conceptum eſt TI. Extenſum vacuum omni corpore. 2. Penetra- bile absque reſiſtentia ä corpore. 3. Ubivis homo- geneum& ſNbi ſimile; nam mera tantum animo concepta eſt extenſio. 4. Unum, hinc non poteſt vocarl magnum vel parvum, quia nullam relatio- nem cum alia re ſimili habet: ideo nullas compa- rationes in ſe admittit: 5. Continuum, nec inter- ruptum partibus, proinde non compoſitum 6. In- diviſibile. 7. Interminatum 8, Hinc immenſuüra- bile, nam ſuperat omnem menſuram, tum qu1a eit unicum in ſuo genere, menſuram vero alte- rius generis non admittit. 9. Nec habet ſupre- mum, medium, infimum, laterale, ultimum, extremum, quia hic omnia ſupponunt relatio- nem inter partes& cum rebus aliis. 10. Immobi- Je, cum ſit Infinicz amplitudinis. 11. Atque id- circo Immutabile, tum quia eſt unitas infinita. 12. Nihilominus abſtratte cogitando, in eo con- cip1 poſlunt poſite ſuperficies, etiamſi non per- tnentes ad Spatium, ſed aliunde, nempe 4 COrpo- ribus ſumtz, qux efliciunt, ut quaſß partes Spatii exhibeantur, qux menſurabiles ſunt. 13. Poſlunt quidem ſuperficies iſte concipi a ſe removeri, nequaquam tamen Spatium diviſibile, vel ut una pars recedat ab alterä, quia partes hz imaginarizx tantum, non vero reales ſunt. ß. 116. Ex his omnibus liquet, animum ſor- mare poſſe Ideam Spatii; neque eam eſe abſur- dam: neque eſſe ideam Nihili; ſed alicujus rei proprietates multas, licet ideales, prout huc us- que in demonſtrando perreximus, poſlidentis. Eſle autem ideam Nihili, hoc modo probare co- nau fuerunt aliqui Philoſophi: In corporum mul- ütudine fit aliquod, quod reliquis in quiete ma- nentibus evaneſcat in nihilum, jam Spatium da- b!- Cptum 7 . Penetn v1s homo um animo 10n poteſt m relatio- 18 Comp» 1ec Inter- m 6,In- menſura- um qua ero alte- et ſupre- timum, t relatio- Immobi- que 1d- infinita. 1.20 CON- non per- 4 Corp0- es Spatil „Poſlunt novel, | ut una 1INar1z am for- : abſur- jus rel huc us- Nidentis bare CO* um mul- nete mä- aum dz vt De Väcuo. 45" bitur; fed id quoque evaneſcat, ambientibus ad- hac immotis, jam nihil dabitur, fed hic poſtre- mus ſtatus 4 precedenti non differt, quare prx- cedens, veluti ultimus, erat nihil. Ita autem ht disputantes oſltendunt, ſeſ2 revera ideam exten- ſionis, Corpore non epletz, animo formare p03- ſe, quod negaverant. 2. 1d nihilum, quod ſuper- eſle concipitur, eſt Extenſum, quod velut antea capiebat Spatium& Corpus, hxc iterum capere poterit: En ergo nihilum, cul competunt pro- prietates, nam eſt Extenſum,& capere poteſt. res 4 ſe diverſas: opinabar de Nihilo afirmari aut negari poſſe nihil: 3*. Quomodo in acervo corporum concipi poteſt deletum ſpatium ſüper- ſtite eadem extenſione? 4*. Cum ſpatium Unl- verſi ſit tantum Unum aliquod, indiviſibile, abs- que parübus; quomodo pars concipl poteſt anni- hilata ſüperſtite reliquo? Sed an non adſcripfimus Spatio proprietates, qux Convenlunt nihilo, adeo ut modo nihilum ſit putandum: nam, ajunt, nihilo convenitelle ſine limitibus, immobile, immutabile, indivifſibile, non poſe creari nec deſtrui? Re- ſpondemus, neminem potuiſſe ideam nihili forma- re, cum Philoſophantes ideam Spatil efficiant, & quidem diſtinetam ä corporibus, Spiritibus- que. 2*. prefer memoratas proprietates Spatio competit Extenſio, eſe unum, ef Infinite ma- gaum; que nequaquam inſunt nihilo: tranſgo hic quxdam enumerari, qux non adſcripfimus Spatio. ß. 117. Verum aliam audiamus objettionem (a) adverſus Spatium. Si Impenetrabilitas diſcri- men faciat inter Spatii& Corporis extenſionem, neceſſario preciſa Impenetrabilitate, Jabuntur duo extenſa, ſolo numero differentia» Ceterum fine ex- (a) WiTT1CHI1US in Orat, de Infinito, SITE Rca 46 De Yacuo. exceptione in omnibus convenientia: Aſt rationi repugnat dari res ſolo numero differentes. Reſpondemus, Impenetrabilitatem nequaquam diſcrimen facere inter extenſionem Spatii& cor- poris, ſed inter Spatium& corpus: 2*. rolli non poſle Impenetrabilitatem ex corpore, proinde e- jJusmodi conceptum de hac ſüblatä eſe chimxri- cum, nequaquam cum re ipfä convenientem, 3*. Impenetrabilitatem non ſolum diſcrimen facere inter Spatium& Corpus, ſed plurimas alias pro- prietates, uti quoad extenſflonem Infinitas Spatii eſt, cum corpus fit finitum,& ſuperficiebus ter- minatum, ſüperficies Spatio non cCompetunt z a+ deo ut Spatium& corpus non ſint duo extenſa, ſolo numero differentia,& in omnibus conve- nientia: 4*. Negamus rationi repugnare ſimiles dari res ſolo numero differentes: nam tum ne cConcipi quidem poſſent res fimiles; cum tamen Mathematici figuras gPquales& ſimiles facile con- Cipiant animo, ſolo numero diverſas: preterea qux 8. 58, 74. allata ſunt, probant ſimilia dari: qui autem cuntta creavit ſuisque ordinavit locis, rationes perſpexit, ob quas hxc 1is, alia ſimilia aliis poſuerit in locis, licet ille rationes nos 1a- teant. g. 118. Eſt quoque hxc idea Spatii diverfifMf- ma ab eä, quam formant Eruaditifſimi Viri, at- tendentes ad Simultaneorum A, B, C,D, coe&xi- tentiam,& diſtinguentes modum, quo A coeExi- ſtit ipfi B, 4 modo, quo ceteris C& D coe&xi- tit,& ſimiliter modum, quo B co&xiſtit ipfi C, a modo, quo ceteris A& D cotziſtit: quate- nus tali ordine juxta ſe invicem collocantur, ut diſtantia inter A& C ſit diverſa 83 diſtantiä inter idem A& D, atque hoc modo notionem Spatil zormari aflirmant 5 illud ideirco definientes, ei l= UE ration 3, qua QUAM CR cor . 01]; non rolnde€« Chimzti. ientem, 1 facere l1a8 pro a8 Spatil ebus ter- unt; 4 extenſg, ; CONVE- > ſimiles tum ne 1 LAMeN Che CON» preterea dia darl: it octs, 1 ſimill3 nos 1a- verlfli- irt, ale , Co8xt- A coext- ) coext- t ipl Gs ; quate- tur; u ug inter u Spal ne,. De Facuo. 47"|' dinem Simultaneorum quatenus coeziſtunt. Faten- dum eſt formari conceptum ordinis Simultaneo- 5 rum polle;& quia definitiones nominum ſunt ar-| bitrarie, poterit ei nomen Spatil applicari: hic autem conceptus toto clo differt ab eo, quem nos formavimus,& Spatium appellavimus: in quo| interminato, infinito& uno nec ulla ſimultanea 18.,,M ſunt, nec ordo eſt ullus, proinde nullus ſimultaneo- VE rum ordo. Inutiliffime proinde inter ſe disputant 141 0S Philofſophi de Spatio, eoque inan vel pleno, qui res diverſiflimas, quas Concipiunt, eodem nomi- ne appellaverunt: Conceptus ordinis Simultaneo- rum ſibi adjacentium& ſe toto contextu Contin- gentium involvit neceſſario plenitudinem: verum Inane neceſſario eſt Spatium Ff. 110. ſive id intra Tab. 2. ſuperficies ſex, ſive infinitum animo conceperis. Fig. 4. CF. 119. Huc usque de Spatio ideali tantum egi- mus, nunc demonſtrandum erit, fieri poſſe ut in hoc Univerſo ejusmodi Spatium exiſtat va- cuum: id autem ex ſolo examine 1idex, quam ani- mus de Spatio format, deduci poteſt: Nam quic- quid clare concipimus exiſtere poſſe,& in quo nullam contradittionem invenimus, id eſſe poteſt. Extenfionis autem non ſolide ideam obverſari 4a- nimo probavi ſatis f. 110, L11. 112. S. 120. Preeterea concipiamus Deum Sphxrx A omnem materiam creatam indidiſle, eamque Tab. 2. eſſe in abſolutä quiete; Deus omnipotentiä ſua Fig, 5. portionem materix B annihilet nullum motum in alus corporibus ſuſcitando, reſtabit Spatium ex- tenſum B, omni orbatum corpore, quodque non replebitur, quia omnia Corpora in Sphxrä A con- cCpimus prius quieta, quibuscum nullus motus Communicatur Deo tantum materix partem B an- nihilante. 8. 121. Fingamus etiam Deum omnem mate- r1am 7 a0. 2: Fig. 6- WADE. Yig. 7- 43' De Vacuo. riam tribus his Sphxcis A, B, C, incluſifſe: has ſe in pünettis: D,'E, F contingentes, Spatium extenſum DEF corpore vacuum neceſſario inter ſe mutuo relinquunt. In caſſum vero hiſce argu- mentis refutandis ſudarunt Philoſophi, ſupponen- do Sph&eras A, B, C, ſein totä ſuperficie, non in punttis, contingere absque intermedio Spa- tio, quoniam nihil inter eas interjaceret; quippe Sphera modo in puntto Sphxram contingere po- teſt. gf. 122. Nec meliorem alii navarunt operam, qui cum inter Spixras extenfſio-interjacet, Cor- pus interjacere afirmant: nam Deus omnem ma- terlam ejusmodi Sph&ris includere poteſt, vel non: nihil repugnat, quin cConcipiam ipſum eam incluſiſe, quid ergo tum preeter Spatium inane inter Sphxras A, B, C reſtat? Verum parum utiles in Philofophiä ſunt Queſtiones de Poſlbili- bus, preſtabit igitur demonſtrare, a&u exfſiſtere in hoc Univerſo Spatium vacuum: Id autem in variis Capitibus probabitür ſuo loco; tantum hic pauca argumenta afferam, quibus antiqui, tum alit recentiores bene uli fuerunt. C: 123. Sint duo corpuſcula perfette ſolida ACK, DP, qux ſe contingant ſuperficie CK, DP, remo- veantur hxc a ſe in quamlibet diſtantiam, fait Spatium, quo tempore ſeparabantur, vacuum (4a): Ambiantur enim ab omni parte 4 fluido, quo tempore ſe contingunt, ſitque id fluidum mobilitate celerrimä prxditum& prxfto, ut inter- Nuat inter Corpora, impleturum omne interval- lum; neceſle igitur eſt, ut cum 4 partibus exte- rioribus afluet, prius perveniat ad partes altiores cee, ff, quam pervenire poſſit ad medium g,&g-. | adeo- (a) LVCRETIVUS Lib. 1, V+ 385. Iulille: ) OPatlun Tario inte ſce art O [upponen- Ie, NON CIO Spas t; quippe INSCrE Pp0- , cet, Col nnem m teſt, vd pfum eam zum nan um parum 3 Poſlibili- u exſere dq autem 10 rantum Di 11, tum all! Jida ACK, )P, rem0- am, fuit vacuum 4 fluido, J fluidum „ut inrer- » interval- bus exte- tes altiores Jium 8» 2 ader De Factv. Ay) deoque aliquo tempore medium ſpatium g, Z, corpore impletum non fuit. Omnia Corpora, qu2 ſe contingunt, partibus ſolidis, non poris[2 con- tingunc; quamobrem quotieſcunque Corpora ma- jora franguntur, vel ä ſe ſeparantur, eorum par- übus ſolidis ä mutuo contattu recedentibus neces- ſario Vacuum contingit, quamyis a fluido ſüubti- lifimo rapidiſſimoque ambirentur. 2*. Non po» teſt non dari vacuum ultimis elementis 4 ſe rece- dentibus, quzx in principio ſpatiola multo minora quocunque corpuſculo eficiunt, donec eo usque receflerint, ut elementum in intermedio Spatio Capere poſſint. C. 124. Omnes particule Corporum guorum-« cunque neceſſario figurate ſunt,& fi cumulum arenarium examinemus, plurimarum arenarum ſgurx differunt: ponamus cum iis, qui vacuum negantes omnia ſubtilifimo fluido plena ſuppo- nunt, inter granorum partes fluidum, accuratis- ſime poros& interſtitia adimplens, eſle interpo- ſitum, habebunt quoque hujus fluidi partes ſuas figuras, qux nunc interſtitiis accurate conveniunt. Baculo moveatur jam acervus arenarius,& nulla arenz In priſtino contattu maneant: an igitur con- CIp1 poterit in tali permutatione interſtitiorum& pororum ſemper adfuiſſe particulas Auidi ita figura- tas, ut perpetuo interſtitia ea accuratiſſime inple- VENI In hoc incidenti& intendenti animum pa- tebit, in partium ejusmodi perturbatione interſti- ta vacua neceſſario contigiſſe: nec requiritur, ut Partes Corporum majores ad Vacui exfiſtentiam lic habeantur; ſumantur& ipſx ſubtilifimi Ouidi Paruceule, que utcunque figurate concipiantur, Inter ſe agitate mixte motzque neceſlario ſpatio- Ja non impleta formant, adeoque Vacuum. ' 125. Verum nullum corpus ex ſuo loco pro- MO Tab. 2. Fig. 8. 50 De Vacu6« movere pöterimus, niſi vacuum exſiſtat(4a): Ut enim Univerſi amplitudinem cognoſcas, perpen- de ſecundum recentitlimas Aſtronomorum obfſer- vationes, angulum parallaxeos annux eſſe modo unius minuti ſecundi, erit proinde Syrii ſtelle di- ſtantia 8 Tellure tanta, quam globus ex tormento bellico expulſus 104166666636 annorum ſpatio emetiri tantum poſſit. Abſunt 3 Terrä alig Stel- Je, qux in via Lattea ſunt, infinito majori ad» huc intervallo. Sit igitur digitus A, quem mo- vere velis direttione AD, nonne(i omnia flint in Univerſo plena corporibus, promovenda erunt omnia Corpora ab A usque ad D, quousque cor- poreus mundus expanſus eſt, adeoque infinita nu- mero Corpora Inter A& D intermedia moven- da erunt: Forum refiſtentia propter Inertiam erit immenſa, qux non niſi ä vi infinitä ſuperari po- terit, adeoque digitus vi noſtra, quam admodum exiguam poſſidemus, promoveri non poterit: Ex- perientia tamen contrarium oſftendit, quippe fa- eile, vix Invocatäa Vi, non perceptä refiſtentiä, exſero digitum: neccſlario igitur inter A& D vel pauca, vel non dabuntur corpora, ſed va- guum, quod non refiſtit: nec ſi materia univer- ſum adimplens elaſtica ponitur,& quxdam 4 di gito pulſa tantum comprimi, non tota maſſa mo- verl, diflicultas tollitur: cum partes elaſticge ab uno latere compreffe tantundem ab altero ex- plicantur, adeo ut tum multo magis univerſi ma teria movenda ſit. In motu autem fluidorum cir- culari jejunum hie queritur efugium, cum is, poſitis omnibus perfette repletis, locum habere non poſlit(5z). g. 126. ) FUER EMT WSTE IE VERT NT LV 6RETIU SE: 1. VU 370. (a (b | zu. KO Dik. 2 abi zb S4 3 (a): » DErpen um obſer. ſſe modo ſtelly di- tormento um[patio alige Stel najorl ads juem mo» mnia Ant nda erunt aSque Cor“ nfinita nie 4 moven etiam ent perarl p0- „Amoaamn otent: Ex quippe fü eliſtentia, rA&D , ſed vi 2 unver“ dam 3 di maſſa mo“ Jaſtice altero er nivel ma dorum Cit ; cum 15) um habere C. 126 De Vacus« By 126. 8i corpus per ſubtilifimum fiuidum, quod vocatur Hydrargyrum, moveatur, patitur ingentem reſiſtentiam: fi idem Corpus agitetur eadem celeritate per Aquam, reſiſtentia quater & decies minor datur: fi idem moveatur per AE rem, eſt reſiſtentiä circiter 14600 minor, quam per Mercurium: fi hzc tria Auida in ſuis interſti- vis omnino eſlent inpleta corporibus, ſive mate ria ſubtili, pari reſiſtentiä eidem corpori reſiſte- rent, cum par quantitas materix ex ſuo loco pel« lenda foret: Sed hoc non fit, Aer vix reſiſtit, Aqua plus, Mercurius maxime; adeoque minor cor porum quantitas eſt in A&re quam in Aqua, minor in Aqua quam in Mercurio: multum igitur vacui erit in Agre, minus in Aqua, pauciflimum in Mer Curio. C. 127. Ne vero regeratur fluidorum reſiſten« tiam pendere 4 partium craflitiez; id erroneum eſt, quippe Inertia corporum eſt refiſtentiv? cauſa primaria; etiamfſi in memoratis experimentis vis attrahens,& attritus concurrat, qux efficiunt; ut reſiſtentia' non accurate in ratione ponderum ſit, quz Aecri, Aquxr& Mercurio inſünt, ſed in ra- tione cCompoſitä ex Inertiä, attritu& attrattione* Inertia toti moli cujuscunque Auidi, ergo& ſub ulifſimis ejus partibus competit,& proportiona- lis eſt quantitati Corporum 3; poſitä ergo xquali Corporum Copla, erit quoque inertia zqualis. Preeterea Aer, qui minime omnium memorato- rum reſiſtit, maximis vero ſimiliter conſtat par ueulis(2), Mercurius minimis, gui tamen ma Zime reſiſtit corporibus per ipſum motis. Et ne rCponatur Corpora per Auida mota, 4 ſübtili Ma- [er14 per poros permeante,& in iis deliteſcetite fe (5) KRAFFTIUS iy Diſſert, de Vapor adſe. 8, 31, 5. 26 2 DAD: Fig. 9, 52„De Vaguo. reſiſtentiam non pati, quia materia non eſt anj- formis,& diverſiſlimarum virium; aut quod ſit difierentis nature ab es corporum ſenſibilium: queſitum velim ut hoc demonſtraretur,& non modo hypothetice poneretur: prxterea an non hi Philoſophi ſupponunt Materiam ſubtilem ſuß vi premere Corpora,& eſſe cauſam gravitatis; at- que deprimere que in altum projiciuntur, 6 proin ea in hoc caſu operetur in ſolida reſiſtatque, quid ni ageret, fi daretur, reſiſtendo corporibus per Ipfſam& ſuida motis?( ß. 128. Sint dux Sphere A, B fbi contiguz, qux ambiantur Fluido, ponamus A percurriſſe ſuam diametrum verſus C, tantundem vix proin- de abſolvit quoque Sphera B; verum fluidum anterius ad A poſitum, modo potuit moveri 4 C usque ad KE, ita ut CE fir zqualis diametro AC, quia modo poteſt tantum abſolyere vix Ä quantum globus A. pari modo ſe habebit fuidum, quod anteriorem partem Sphere B ſpettat, quod- que inter A& B, antequam movebantur, eſt in- Lermedium, id enim receſflit usque ad F; quare cum Flaidum ante globpum A modo pervenerit: ad E, alterum hwreat in F,& poſt, erit inter E& F neceſſario non Fluidum, hoc eſt vacuum. Si vero ponatur Fluidum ante Sphgram A, mo- zum fuiſſe a C, extremitate diametri circa glo- bum A, atque implere Spatium inter A& B, tum neceſlario hoc Fluidum celerius motum fair quam Sphera,& plus viv abſolvit, adeoque in Intermedio curſu debuit Spatia vacua tranfire Z nam ceteroquin plus vig abſolvere non potuls- ſet. ß. 129. Ut tamen, Acutiſſimi Viri yacuum in- pugnarent, varias ingreſfli ſunt vias, magis ut ingenium ofentarent, quam veritatem quere- ] rent; [908 went 1700 fmyg; Weg vos fa 5 I a [0 36 Ilge | Üig (m 15 King (it, (| 100 elt is ut quod|; nfbilium: ,€ no1 an n0n 11 om ſua vl tats 3, at !, li proin (que, quid 1Ibus per contigu?, percurriſk v12 proin- m fNuidum mover! 3 ; diametro verge VIS, du Andum oetat, quot ur, eſt in: | F; quatre pervenert ent tet + vacuum, n A, m circa gle x A& b, molumn ful adeoque 11 1 tranfire, 100 potuls“ vacuum! 5 M ) mas pf%- Mem qu fen, De Vacus. 53 rent; ideirco ad Dei Potentiam, Sapientiam ac Bonitatem confugientes: Quo enim plus materi2 ſolide, ajunt, in hoc Univerſo datur, eo major occaſio Deo prebetur, ut 2gat, fuam Potentiam ac Sapientiam oſtendat, quam ubique ſummam oſtendit; cumque tantum in materiam, non in Spatium operari poteſt, ubivis materia, non au- tem Spatium vacuum erit. Verum cadit ejusmodl objettio, fi aſleruero Deum operari zque in Spa- tium, ac in corpora, ipſum conſervare Spatium: qui2 perſtat& non evaneſcit: ipfam implere Spa- ium, cum omnipreſens ſit; oftendit itaque ubl- vis Potentiam ac Sapientiam, quamvis ubiuis Corpora non fuerint, 2. Et ſi Deus voluerit crea- re Spatium& Corpora, an in hac creatione non ſatis eminet ſumma Potentia& Sapientia? an ve- ro non ſatis magna ſunt, qux creauit? cum Spa- um infinitzx magnitudinis ex nihilo produzit,& Solem centies millies majorem Terrä',& Fixas Solem roties ſuperantes, numero infinitas in hoc ſpatio poſuit. Non minor Sapientia in creando Spatio quam in cCorporibus eminet. Si vero dis- crimen hic ponatur quoad preſtantiam,&in prze- ſtantiffimas modo ſübſtantias Deus operari dica- tur: Ecquis minorem preſtantiam Spatio, quam Corpor1 ineſſe demonſtrabit? cum illud Infinitum, hoc finitum ſit: tum quomodo ſciunt dotti, Deum modo in preſtantiſſimas ſubſtantias,& non in omnes operar1? ex hypothefſi id tantum fingitur: haud dubie animi preſtantiores corpore, homi- nes brutis, bruta vegetabilibus, vegetabilia foſli- libus ſecundum hos Philoſophos ponentur, an igi- SEH 1 WIE reliquis neglettis, O- pa. 22 2000 ex aſlerto, quod tamen valde IE TEE omnuum rerum conſervatio evin- cv 9* Maura rerum exigebat, ut daretur Ma- 1032 tC- 54 De Vacus. teria& Spatium, in quo hxc poneretur; cumque Deus, ut corpora moverentur varits 4 ſe interval- lis volebat, oportunitas, ut mover poſſent, ipfis concedenda erat z; hoc eſt in Spatio ampliſſimo pe- netrabili absque reſiſtentiä ponenda erant: in quo iterum Sapientia divina eminet, veluti Bonitas in creatione& conſervatione omnium aliarum re- rum, qus abſolute neceſlarix non erant, C. 130. Sed vacuum dicitur relinquere loca ſte- rilia atque inculta, in quibus ſalvis ceteris omni- bus aliquid adhuc produci potuiſlet: Talia vero relinqui cum Sapientia pugnat, unde nihil in na- cura ſterile atque incultum erit, etfi multa nobis talia videantur. Quibus rette reſpondit Eximius Joh. Bernoullius, Si quis diceret talem ſterilita- cem neceſlariam fuiſle ad motum producendum, vel generatum ad Syſtema mundi creandum: an- fe mundum condium prater Deum utique nihil erat, adeoque erat ſterilitas univerſalis, fi ita lo- qui fas eſt: jam vero fi hzc cum Dei Sapientiä non pugnavit, eur ſterilia quedam exigua pug- nent, non ſatis patet! prxterea ſi loca dantur va- cua, non ideo ſtatim ſunt ſterilia: ſterile enim eſt, quod inurile eſt:illa autem ſuum uſum habent, ſicut! pori in ſpongia,& foramina in reti vel cri- bro ſunt omnino neceſlaria ad uſum, quem pr&z- ſtare debent: diflicile igitur demonſtratu eſt va» cua pugnare cum Sapientiä divinä,& tanto diffi- cilius, quia ejus fines& ſcopi omnes fere nos 1a» tent(4). Concedam in vacuo adhuc quid pro» quei potuiſſe, ſed an mundus tum perfettior fuais- ſet preſenti, in quo eſt yacuum, hoc demon- ftrandum foret, C. I31 Ca) Commerce. Epiſtol. intex LEIBNITZIUM& BEB- SOULLICHM; Vol, 3, = DB. 83= "Wk ni x%| 5. MMM- Mall M. "= T 3 AZ BER id TE CT. ws- 1; eum ſe intervz ent, ipl iſlimo pe. M 10 quo | Bonitas 11 aliaram 1e- f, re loca ſte teris omnl- Talia vero nihil in 103 multa nobis dit Eximits m ſterilita Jucendum, ndum; an ue wn hs, Aal ei Sapient: exigua pus 1 dantur V2 ſterile enn um haben) ret vel ert quem prä atu-ell va tanto dif: ſere n0s 1 > quid pro eetior fuls 06 demon nD vs GB De Vacuo. 55 . 131. Nec majoris momenti eſt ſequens obje- &io; Üi Spatium ſit ſubſtantia 3 magis ſubſiſtet quam alix ſubſtantiz, nec ä Deo deſtrui poterit. Verum quales ſint rerum ſubſtantiz, aciem ingenü humani effugit 3 per J- 26- quo 1gitur fundamento affirmari poterit, aliam ſubſtantiam mags ſubſiſte- re alterä? unam deſtrui poſſe 4 Deo, alteram non? Sed quare, fi Deus vellet annihilare corpora,& dein Spatium, id non poſlet 3 quid repugnat? Velit Deus nihil prxter ſe ipſum eſe: tum nec Spatium nec corpora erunt: nam in Spatio non eit major vis reſiſtendi Potentiy divine, quam 1n corporibus 3; aut an, quia nulla in eo eſt reſiſten- di vis, non poſſet annihilari? profecto tanto fa- cilius.') . 132. Inſurgunt tamen iterum? Lumine ex loco ſüblato reſtat umbra, quz tolli nequit, niſi Jumine iterum impleatur locus: pari modo, ſübla- to corpore& nullo alio ſuccedente, vacuum ſü- pereſt ſpatium, quod deleri nequit, niſi corpore impleatur. Verum ſecundum hos Spatium non foret indelebilis ſubſtantia, cum poſitis corporl- bus implentibus deleretur, quamvis revera non de- leatur, ſed maneat, cum corpore impletur. Sed quid probat rerum difſimilium comparatio, um bre ſcilicet& Spat? utrumque rerum privatio- nem,& ideo merum eſſe nihil volunt, quod in F. 116. Spatio nequaquam convenire evicimus: umbra absque lumine exiſtere nequit: Spatium vero absque corporibus ſubſiſtit, non autem cor- pora absque ſpatio ä quo capiuntur, ideo umbra potius cum cCorporibus foret comparanda quam eum ſpatio! nemo autem Corpora inter nihil nu merabit. | 133. Verum jam ſequel? affricabuntur Spa- 610, id enim(1 ſit Subſtantia, dicitur fore Ens D 4 ab- 56 De FVacuso. abſolutum, Eternum, Paſſionis expers, Indepen- dens a Deo. Ergo duo Entia independentia erunt in Umwverſo, Deus& Spatium, quod abſurdum. Concedam Spatium eſſe Ens, veluti tum Corpora, tum humane Mentes& ali Spiritus ſunt Entia; Imo ſpatum eft Ens abſolutum, independens ab alis creatis Entibus,& ſui generis, adeo ut alte- rius generis ſint Spiritus, alterius iterum corpora. An vero eſt Ens eternum? non; ſed elt creatum ä Deo, quippe in principio Deus creavit Celum & Terram, hoc eſt Spatium& Corpora(a): Ly- bens confiteor me Spatii creationem animo non poſſe concipere, ſed nec eam corporum ex nihilo produttorum intelligo; in hiſce abditis mens pror- ſus caligat& hebeſcit. Creatum vero eſſe Spa- tium concludo, 1%. quia non eſt abſolute neceſla- rium, cum non creari potuiſſet, fi enim Deus nec Corpora, nec quicquam aliud creare voluiſſet, 101 Video neceſle eſle, ut tum Spatium exiſtat: pouſſimum videtur exiſtere, ut capiat corpora» Caque in Illo moveantur, licet& alios uſus habe- re poſſit. 2%. A nihilo oriri non potuit, nam ni- Hil producere non poteſt aliquid. 3*. A ſe quo» que orn non potuit, cum nulla potentia in eo Concipitur, aut exiſtit: adeoque ä ſe, vel per ſe exiſtere non poteſt: 4*. hinc ante Deum efle non porwit, cum nullam vim, quä eſſe inciperet, poſli- deat: 5%. propter eandem quoque rationem per je ſimui cum Deo non eſt ab yterno: reſtat 1Q1= iur, ut eiie ceperit poſt Deum, contra CUJuS VO» Juntatem nihil exiftit.«Quia igitur exiſtit, 4 Deo Creatum erit, proinde non erit gternum 3. manet- que lic ſolus Daus Ens abſolute Kternum& inde pendens. Quare etiam Spatium, quod creatum Et; GHYG:neſ Cap.1. NIS ek,| [5014; y NIU/Y 117108( „ell V xl wo 16 vA mh,| 12, ake perüch uu, run ON porum 1:30) bis, AU Wile 3018 Conn M) us qu , Inde nug eri) Wbolurdum, Corpora, nt Entua; ndens ab 0 ut alte „Corpora, creatum t Celum (a). Ly- 1mo non ex nihilo ens pror- ele Spa- > necela- im Deus voluifſet, 1 exiſat? - Corpora „ſys habe“ nam DI 4 ſe quo+ tia 10 CO el per 8 elle non ob, polli- nem per oſtat 191» ujus v0- „4 Deo „manei- & 1068- ereatum el, De Vacu6. 57 eſt, 4 Deo dependens erit. Dicitur paſſionis fore expers 5 Concedam, ſi per Id volueris Spatium non poſl2 moveri, veluti moventur Corpora; nec in partes diſcerpi; quippe id Spati proprietatibus adverſfatur 3; mutationis tamen Capax erlt, quate- nus vel repletur corporibus, vel deletis corpori- bus vacuum fit: quare& hc objettio evaneſcit. C. 134. Eſt Spatium Univerſi Unicum, Invi- ſbile, Intattile, Extenſum, Infinity amplitudi- nis, nec ullis limitibus terminatum, in quo nec ſummum, nec infimum, nec medium, nec ultt- mum, nec extremum eſt, ſed quod eſt Homoge- neum, ſibi ubivis Simile, ſibi Continuum, Im- mobile, Indivifſibile; in quo partes attuales nul- 1x, accidentales modo, que inter Corporeas ſü- perücies Interjacent,& Spatium relativum con ſtituunt, hy tamen videri nequeunt, nec ope Senſnum noſtrorum diſtingut, ideo earum loco menſuras adhibemus ſenſibiles, ex diſtantiis cor- porum deſumtas, atque ita menſürabiles ſunt par- tes, ut& Immobiles: Eſt partium ordo inmuta- bilis, quia Spatium eſt unitas,& inmobile ac in- diviſibile: preterea eſt Penetrabile ä corporibus absque reſiſtentiä, ſuo complexu omnia Corpora continens, atque iis motum in& per ſe conce- dens. Ef igitur Spatium Ens aliquod, non qua- litas quedam ſubſtantiz: qualitati enim qualitates diverſe non infunt, quales in ſpatio enumeravi- MUS. 9. 135. Adverſus infinitatem Spatii inſurrexe- runt aliqui eruditi: Cum enim Corporibus Capien- ais inſerviat, quorum quodlibet magnitudine, tum numero, finitum eſt; id quod extra corpora fo- 050 Wp 47 cumque Dei ſapientia non Sh M 120001d ſuperlluum& inutile exiſtat, «as quoaque Infinjitum 1on erit, Verum no- DS tan» 538 Da VPVacuo. tandum hic erit, Spatii extenſionem volumine cunttorum corporum deſiderari majorem, quia in eo Planetx& Comete, vaſtiſffimis intervallis 3 ſe remoti, longifſimas vias percurrunt, Sed ecquis omnes fines, quos ſibi Deus in creando Spatio propoſuit, cognovit? quamvis enim non- nullarum rerum utilitatem extemplo non perſpi- ciamus, ideo ſuperfluas eas elle ponere non li- cet; ita quoque omnem urilitatem reliqui Spatil nondum deteximus, nec quare Deus Spatium in- finitum fecerit. Alii infinitatem Spatio detraxe- runt: Quia ex eorum ſententiä quotcunque& quantascunque res creatas Deus produxerit, ut ille omnes ſuä natura finite ſemper ſint, necefl2 elt. Eam vero neceſlitatem non videmus, quid obeſt, quin Deus omnipotens poſlit rem creare, cul proprietatem unam infundat infinitam, pro- cul hyc differt ab Ente undique Infinito: ſed fi res ejusmodi creari nequeat, Divine omnipoten- UX jiimites ponuntur. g. 136. Philoſophi agnoſcentes Spatium eſe infinitum,& conſiderantes Deum eſig Ens abſo- Jute Infinitum, infinitis Attributis& perfettionibus preditum, extenfionem quoque eſe perfettio- nem, hanc Deo competere ſtatuerunt: cumque ſola Spatii extenſio ſit infinita, qux capit omnia, hanc eſlz Dei Immenſitatem adſeruerunt: ita in Deo eſlie omnia 3; ita Deum efle Omniprzſentem omnibus in hoc Univerſo rebus. Non h&xc ſub- tilis ſententia vacat difficultatibus. 1. Ktiamfi e- nim Spatium in aliquo convenlat cum Deo, ſci- licet quod ſit Infinitum, non tamen ideo unum idemque eſt: quippe convenit Spatium cum cor- pore quoad Extenſfionem, nihilominus Spatium& Corpus ſunt dur res extenſy? diverſifimg. Ita convenit noſtra mens cum Deo, quod amb& co- &r 76 pot rium 3 Guilin peg; van Ine! üg 4 fu MIE vom al Deo alle vy 18308 fe,| pat, ei On nam 1 amn poll | aof per?| eim| "red v ie üelige wb, Vp| (t Cp. 4. 4 7Olitming 1, qua Cervalli t, Sed reando m 1n0n- perſpi- Don|. 1 pati ium in- Jetraxe- nque& ant; 05, quid creare, 1, pr0- : ſed fi MON ium ek ins abl0- tHionibus erfeetio- cumque omnia, - jam pſentem hec ſüb- jaml e- E0, ſc1- ) unum um Cor tjum& x. Ww mb? 4 4 vy De Vacuo. 59 gitent; ſunt tamen res penitus diverſe, quia non cogitant eodem modo: pari modo quoniam Spa- rium eſt infinitum, non ſequitur id efl2 aliquod Dei attributum. 2. Si non dentur corpora, Spa- rium non videtur abſoelute necelarium; quantum huc usque de ejus uſu cognovimus: nihil vero in Deo poteſt poni, quod non ſit abſolute neceſfa- rium. 3. An vero in Deo, Ente aCtuoſilimo, & nullo unquam otio languente, de quo nihil niſi operantia Attributa cognoſcimus, dabitur Attri- butum iners, absque ullä actione, aut intelligen- 1i4, ſed mere paſlivum? Id probabile non eſt. 4. An ulli Spiritus, quos novimus, extenſi de- prehenduntur? in Mente humanä aut anima bru- torum nihil fimile obſervamus 3; quo jure igitur Deo adſcribetur extenſio? C. 137- Mquabiliter tamen adimplet Deus om- ne punttum Spatii, quia Deus eſt Ens Omnipre- ſens,& abſolute neceſſarium: Si proinde aliquam Spatii partem, ubi non fit Deus, ponamus, non erit Omnipreſens, neque abſolute neceſlarius, nam ſic quoque abeſ poterit ex aliä parte Spatil, atque iterum ex vicinä, tandemque omnis abeſle poſlet Deus,& Spatium per ſe ſubſiſftere; quod cum ſit abſurdum, ſequitur Deum efl2 in toto Spatio omnipreſentem: Quomodo autem id im plet? hic acies ingenii hebeſcit: balbutiendo di- Cimus, id non fier more humano, nec more Cor- poreo, ſed nobis prorſas incognito modo, adeo ut nihil minus quam Omnipreſentiam Divinam intelligamus, nihil tamen potius agnoſcamus, hic nobis pregunte Sacra Scriptura( a). CAP. (a) Deuteronom. Cap. 4. V. 39. Ca] „Cap. 4. V- 39. Cap. 10. V.14.+ Lib. 1'Reg- CP; 8. V. 27. Pſalm. 139. V. 7. 8. FeremiE Cap. 23. V+23» 24. Adi. Apoſt. Cap. 7. V. 48. 49. Cap. 17. V+ 24. 27» 28- De Loco, Tempore „FB Cn Aue. 5 IE ue „nD De Loco, Tempore€9 Motu. m a gw ß. 138.) Wen eſt duplex, Abſolutus& Relati-„ vus: Abſolutus eſt pars Spatii Uni- NE verl, immobilis, 4 corpore occCupata. Eſt pars Spa- 16]?P uU, non ſitus Corporis, nec ſuperficies ambiens z p0S: nam ſolidorum zqualium zquales ſemper ſunt lo- fam, IP cl: ſüperüicies autem ob difſimilitudinem figurarum bag ut plurimum inzquales ſunt: Situs vero» Proprie 1:4 40 loquendo, quantitatem non habent, neque tam unz ſunt loca, quam affettiones locorum. ei m C. 134. Relativus eſt aliquis Corporis ſitus reſpe- pon 088 Ctu aliorum in ſenſus incurrentium»& quibuscum eu comparatur. v170s ß. 140. Poteſt ergo Relativus locus eſſe idem; CN quamvis Abſolutus ſit alius; corporibus manenti- wen bus in eadem diſtantia& ſitu 4 ſe invicem, omni-(longue bus tamen promotis. Aliquot autem Corporibus[E/WY in eodem Spatio manentibus, aliis ex ſuo Spatio an fes traoſlatis, illorum locus Abſolutus maner idem X m& 4 horum non, atque ſic omnium locus Relativus ity ihap mutatur. Nang y. 141. Tempus eſt duplex, Abſolutum& Re- in 11E latvum. Tempus Abſolutum, Verum,€9. Mathe- Mig maticum, in ie& in natur4 ſua ſine relatione ad jn externum quodvis 2quabiliter fluit, alioque no- Ku), mine dicitur Duratio. quonlam rerum durationes von zquabilifſime ſe excipiunt, ſine ullä interruptio- eit. ne, ſine inequalitate: adeoque Tempus abſolu- Wins. cum coneipitur attendendo ad exiſtentias, quz ſe vai. 10 ferie continud fequuntur, nunquam celerius him 3 aut tardius, ſed qux quaſi ſemper eodem tenore tes Duyunt.(u, C 442 | | | 18. Bee 3 IE Relaii- 1 Uni- 118 ÖpQ- biens; unt 10- urarum propnie 0e tam s reſpe- duSCUM e Wen, MAnenu- 1, 0m! porlbus -Spato idem, o|atvus & Re- Mathe- one cd que 00: „71100ES ruptio- abſolu- qu(8 celerws 1 tenoe ( 14! € Motu. 6r C. 142. Tempus Relativum, Apparens,& Vul- gare, elt ſenſibilis& externa quevis Duration1Ss, ope motus, menſura. Lit hec menſura admo- dum inpropria, cum ſit diverſa ä duratione, qua cum tantum aliquam fimilitudinem habet, quate- nus zque in duratione ac in motu ſuccelliones ſunt.; 5. 143, Ef quoque menſüra incerta, quia mo tus corporum eſt zqualis, nunc inequalis, nunc celerior, nunc tardior. nec motus equalitas aut inxqualitas ſemper cognoſci poteſt. F. 144. Ideo Tempus non eſt Kns aliquod; nec aliquid corporeum: nec intervallum inter fſucce- dentes rerum mutationes: quemadmodum anti- quorum& recentiorum Philoſophorum aliqui ar- bitrati ſunt. C. 145. Ordo partium temporis eſt inmutabilis, non enim tempus ultimum potuit elle primum vel intermedium: In tempore, quoad ordinem ſuc- ceſlionis, locantur univerſa. C. 146. Si concipiamus punetum Mathemati-- cum fluere zquabiliter motu ſimplici, rettam lineam deſcribet, qux Tempus reprzxſentare po- terit 3; hujus line? longitudo ſummam omnium momentorum Temporis exponet: eſtque veluti Tempus: in infinitas partes divifibilis; quam- obrem in poſterum Tempus ope Linex deſfigna- bimus. Sg. 147. Motus Abſolutus eſt ſibi ſuccedens exi- Kentia Corporis in diverſis partibus Spatii Univer- ſi immobilis. Concipi nequit hic motus, nifi fi- mul animo concipiamus Spatium univerſi in par- tes eſſe diſtinetum, quamvis id attu nullas partes habeat» Ideirco motus relative concipitur ad par- tes Spatil imaginarlas. Eſt hic ſolus& verus mo- zus, qui ümul cum celeritate ſas cognoſceretur, Ü 62. De Motu: ſi Tetra quieſceret; hac autem perpetuo motä, Terreſtrium corporum motus non adeo clare cCog- noſcitur: hine non malo confſilio Philoſophi mo- tum tripliciter diſtinxerant. 1. In Abſolutum, quem definivimuss« 2. In Relative communem. 3. In Relative proprium. g. 148. Motus relative communis vocatur, quan- do corpus una cum aliis delatum, horum reſpe- Cv eundem ſitum ſervat, atque ita quieſcere vi- detur, ſed tamen cum his corporibus una tranſit per varias Spatil univerſalis partes: quali motu, nauta, tranquille ſedens in nave vento aetä, ve- hitur, aut quo omnia: qux ſunt in Terry ſuperfi- cie, Circa Terre axin motu diurno, vel quoque circa Solem motu annuo vertuntur: aut quo mortuus pi- ſcis una cum fumine provolvitur. -T. 149- Motus Relative pröprius eſt ſibi ſucce- dens applicatio corporis ad diverſas partes Corpo- rum ipſum immediate ambientium aut contingen- tium: hoc motu ferri videntur nobis omnia, qux in hac Terra moveri dicimus. C. 150. Quies abſoluta eſt exiſtentia continuata aut perſeverantia corporis in üsdem partibus Spa- 131 Univerſi. C. 151. Adeoque quietis proprietas eſt, corpo- ra vere quieſcentia inter ſe quieſcere: Quoniam autem partes Spatui non incurrunt in Senſus ,ſci- ri nequit, an Corpora in ljisSdem partibus Spatil maneant. Fieri poteſt ut Corpus aliquod in re- gionibus Fixarum, aut longe ultra, quieſcat ab- ſolute. Scirl autem nequit, fitum corporum Iin- ter ſ2 in regionibus noſtris comparando, utrum horum aliquod ad illud remotifimum datam pofſi- tionem ſerver, nec ne, Iidcirco quies vera ex ho- rum ſitu inter ſe definiri nequit. G. 152. Quies Felativa elt corporis idem ſitus, COL (638,.058 MIE ME (a, (1000 (, 116 pn OM WB win 18 Auel! eme 7 uad, Za Al Er Z A 4-0„ai 2 000 wre BENE 3 WE n 0 mot, lare C00- phi mo- olutum, AMMUNEN, It, quan» m reſpe- ſcere vI- na tranſit al mot, (tä, ve- y ſüperl- DqUe Crea ortuuspl- bi ſuece- 188 CQYO+ conungen- 1113, qUE onna 1bus Spa* , Cotp0- uoniam us 5 ſel: us Spal! '0d 111€“ jeſcat ab“ orum I1- )5 wrum tam poll“ ra ex 10“ zem NS con“ De Motu. comparatus cum aliis proxim1s aut ANGEL am= bijentbus» veluti quieſcit Terra reſpeetu Atmo- (oherz, qua ambitur 3; 184 COFpOora quieſcunt om- nia Terre ſuperticiel infixa 3 aut omnia, qux fir» me alis corporibus incluſa h&rent, in quacunque conditione hec ponantur, Quamobrem corpus poteſt relative quieſcere, quod motu communi relativo mOVELur. C. 153. Poteſtque corpus apparere delatum mo- tu relative proprio, quod tamen in Abſolutä eſt quiete: Si enim Terra quieſcat,& Navis feratur ab Occidente in Orientem, atque aliquis In prorä ſtans, qui navem ſui reſpettu quieſcentem ſpe- Cat, lapidem projiciat ab Ortu Occaſum verſus, ſive ad puppim eädem celeritate, quä navis vehl- tur, videbitur Spetatori in Nave poſito lapis motu proprio moveri, propterca motus verus& abſolutus definiri nequit per tranſlationem€ Vvicl- 114 Corporum, que tanquam quieſcentia ſpecttan- cur, cum alteri quieto extra Navim lapis abſolute quieſcere apparebit, qui re verä quieſCit, cum in eadem parte ſpati univerſalis maneat. Optimum erit in ſequentübus omnem motum, ut abſolutum, conſideraſſe. g. 154. Controverſantur etiam inter ſe Philoſo- phi, utram Quies fit aliquid poſitivum, an tan- tum privatio motüs? disputatio originem Ceplt, quia in Corporibus quietis aliquid, quod Inertiam ſupra appellavimus, deprehenditur, unde ita ali- quid poſitivi in quieſcentibus cCorporibus ineſe2 vi- debatur: Nam ſi corpus quieſcens, ab altero in ſ2 inpaCto unum gradum motus recipiat, pariter reſiſtit, ac i uno donatum gradu motus in obi- cem incurreret reſiſtentem, eaque inpatione om- nem motum perderet. Verum hexe reſiſtentia in- elt corporibus ſemper, tam quietis, quam mo- 1183 wewewenweer*iBäenuueeuneaure? 2er N 8 x äl WEINES DEMEL. EEN <<< vain === G4 De Motu. tis; velati vidimus in ff. 81. adeoque non eſt vis in quietis; preterea quieta non poſlunt amittere motum, ergo nec vi agere, quia eam non ha- bent: quamobrem Quies nihil alivnd quam priva- tio motus erit: ſi enim ex Corpore moto ConNCipia- mus uno momento omnem motum tolli, quamvis nihil acceflerit, corpus quieſcet. Cg. 155. In Quiete abfolutä ſunt nulli gradus, quod enim quieſcit corpus, fimpliciter quieſcit, nungquam magis minusve. C. 156. Corpus liberum& quieſcens ex ſe nun quam incipit moveri, niſi aut quedam obſtacula tollantur, aut cauſe alix acceſſerint. Sit enim corpus A tabulx impoſitum, id in gternum quie- ſcet, niſi tabula ſultinens tollatur, aut cauſa alia movens acceſlerit. y. 157. Quod movetur corpus, transfertur ex unä parte Spatil in aliam: eſt hxc tranflatio effe- Ctus realis, qui requirit in corpore cauſam realemz hzc eſt vis deferens corpus: adeoque eſt Vis id, quod facit ut corpus ex loco in locum tranſeat, & hoc inſuper acquirat facultatem operandi in alia corpora: Vis hec tranſit ab uno corpore in aliud: penetrat ab extimis usque in Iintimas paries cor- POrIs, 1nON PCr poros, ſed per ipſam ſolidam ſüb- ſtantiam, atque in ſingulä atomo, ceteroquin in murabili, recipitur ſüb quantitatibus infinite di- verſis. g. 158. Tranſire vero vim ex corpore in cor- pus cum Incipit moveri concludimus, etiamſi id ſenſuum ope colligi non poſſit: 1*. quia quicquid virium alteri moto perit, tantum recipitur ab al- tero corpore. 2%. Quia etiamſi potentia premens aliquod corpus utcunque magna fuerit, ſi primo momento non potuerit Corpus movere ex ſuo locoz; non poterit id prxftare ſeculj ſpatio, licet conti- nuo [kn fp n elk amitter 10n ha. | PIIVA« nCIP4- Aan i3 gradus, wieſctt, (8 m obſtacnla Sit en/m jm que auſg allg fertur ex (a eſſe- m realem) St Vs 9, ranlea; y dD 202 jn alg: ries Cor dam[3b- oquin 10 finite di re 10 COor- erjamſt 1d quiec uid ur 3b al | premens | ſpr x ſuo(0% heer us av De Moti, Gs nuo preſſerit» ideo ex potentia non tranſit vis in corpus; quod ſi tranſiiſſet, tempor1is ſucceſſu Cor- pus moveri tamen cepiſſet. Sed ſimulac Corpus moveri cepit, preflio prior non amplius operatur, adeoque vis tum ex premente potentia in Corpus (ransfuſa fuit. 3*. Quia vis non cum admodum magna celeritate transfunditur per omnes corporis partes: quippe Corpus firmum oblongum ex infir- mis tenuibusque filis ſuſpenſum,& in medio ce- Jeriter percufſum frangitur integris filis: minorL vi percufflum franguntur fila ipſo manente inte- gro: janua verſatilis aperta leni lentoque digit! ap- pulſu clauditur; que vix vel tantillum vertitur, cum ä globo plumbeo e catapultä exploſo perforatur« 4*. Quia mens noſtra potentiam vim excitandi ha- bet, qux tranſit in nervos,& muſculos noſtri corpo ris, inde in externa Corpora, que movere volu- mus:1deo poſtquam magnam virium copiam produ Ximus, defatigamur. Opinantur aliqui, Vim quan- tate infinitä elle corpori infuſam, id agentem quaquaverſum, fed que ab inpattione corporum dirigitur aliquam verſus direttionem, quo modo Corpus movetur. Eſt hxc mera hypotheſis, null& demonſtratione fulta; in quä nequaquam intelligt poteſt, quid in uno corpore absque egreflu aliquo determinaret direttionem virium in altero. ß. 159. An igitur Vis eſt Ens Phyſicum? aut Subſtantia ſui generis? quomodo inhxret corpo ribus? quomodo operatur, ut ea moveat? quomo- do transfunditur? An ſecundum alios eſt idea pri- mum generata in mente intelligenti, dein com- municata cum corporibus, atque ex uno in aliud tranſiens? Nihil horum omnium clare intelligi, u rte demonſtrari poteſt. Preſtat igitur igno- rantlam confiterl, atque limites hic iterum 10ge> no humano eſſe poſitos; KREFEU vero Virium 4[K SIRENE CFS STEEN en INN ENINNNEITIEIEISEND 58.77.10 NEOS 66 De Motu. & lLeges motus ex obſervationibus cognoſcuntur, qux ſatisfaciunt indagationibus uſibusque huma- ; NIS. CF. 160. Quamvis motus verus& abſolutus re- quirat vires Corporibus inpreſſas, nihiJominus mo- tus relativus generari& mutari poteſt ſine viribus in hoc corpus inpreßis: ſuflicit enim, ut inprima- tur in alia ſolum corpora, ad qu&x fit relatio, ut üs cedentibus mutetur relatio illa, in quä hujus gquies vel motus relativus confſiſtit. CF. 161. Operam igitur luſerunt nonulli Philoſo- phi, negantes dari motum, ſüubtilibus uſi ſophis- maubus. 1. Si detur motus, erit vel in moven« te, vel in mobili, vel in utroque: Non eſt in movente, nam dum lapis projicitur, motus non poteſt dici in cauſa projiciente, ſed in lapide mo- bili: Nec motus eſt in mobili, nam motus eſt exiſtens attio in agente,& mobile eſt absque a- Ctione; ergo nunquam datur motus. Reſponde- mus, fi lapis in fundä circumagatur, motum eſſe in eo,& in fundäa movente: lapide€ fundä pro- jef&to, motum€ funda tranfiifſe in lapidem, a» deoque eſl& tum in mobili; nee fundam tum am- plius ele cauſam agentem. g. 162. Diodorus Cronus ſequenti argumento motum oppugnabat. Vel corpus movetur in lo- co, in quo eſt, vel in quo non eſt: utrumque fieri nequit: fi enim movetur in loco, in quo eſt, ex illo nunquam exiret: non poteſt mover in lo» Co, in quo non eſt, nam in eo nondum eft: er- go nunquam poteſt corpus moveri. Reſpondemus, Corpus non moveri, cum ma- net in loco, ſed cum tranſit ex loco in locum, per Sg. 147. Iidque fieri obſervatio oſtendit: C. 163. Subtilius Sophisma eſt illud Zenonis, quod Achillis nomine infſignivit, in quo Achillem 100= noſeuntu, ue huma Olutus 1e- n10us mo ne viribus t npruima- 'elatio, ut qua hujus 3 Philofo« ja0 Sophis- in MOVE von eit in ymotus 10n bapide mo pm mots eil Ix W30A:& x] Reſpohide- VZ ei hand4 p10« idem, 3 1 tum am: myrgumento jetur in 10- pk utrumgque an quo ef, wer 10 lo- m el; er » eum 103 „ocum 9 pet [ y q Leno, ; Achilen [0 ig De Moti, 'atervallo miltliaris 3 teſtudine diſtare ſupponit, utrumque ad eandem plagam tendere, Achillem 160 velociorem eſe teſtudine: percurrente ilo milliare, teſtudo abſolvet 533 milliaris partem? to certius percurfi ab Achille 155 milliaris parte fbi occurrent: nam Series+554+ 55555. &c. qux exprimit Spatia ä teſtudine percurſa, eſt equalis<5- C. 164. Omnis motus, utcunque celer fuerit, fit in tempore, nec fieri poteſt ullus motus in in- ſtanti: ut enim corpus A percurrat lineam AB; cum transfertur ex A in C, eMuit tempus, uti & dum movetur ex Cin D, ex Din E, ex 4000000 EranicDin Ex 38400 C. 165. Solet corpus Concipi inſtar puneEti; hoc cum movetur, percurrit lineam: h&c retta erit, Ni motus puntti ſimplex fuerit z quamobrem cor« pus motu ſimplicl delatum, in lineä rettä move- bitur, quamdiu motus durat. Hujusmodi motus NÜmplex plerumque ab unä potentia producitur: Si Corpus in vacuo poſitum ſimplici feratur mo tu, in reeta linea ſemper moveri perſeveraret, quia in Vacuo cauſz aut non ſunt, aut non con- C1piuntur, que Corpus ab inchoatä via deflettunt. JamvV1s Corpus ſimplicl motu latum in linea re- &a moyeatur, ideo credendum non eſt, corpus 1961 in eri 1 40:2 ig. 19 Tab. 2. 68 De Motu, in lineä refta motum, ſemper ſimplici motu ſer- ri, olſtendemus enim in Capite X, Corpus admo- dum compolito motu in linea retta ſype promo- verl. g. 166. Motus ſimplex a nonnullis Philoſophis dividitur in Motum dire&um,& Reſlexum: Dire- &us eſt, cum corpus A cutrit D verſus: Refie- Yig. 11. xys eſt, cum poſtquam 3 punto A cucurrit ad D, 4 D redit ad A. addigderunt ali eruditi Mo- tum refra&um, ſed hic haud dubie eſt motus com- poſitus. CF. 167. Linea 3 corpore moto deſcripta aut percurſa, vocatur quoque Spatium a Corpore pcr- curſum. C. 168. Direio eſt linea reeta, qux dutta ä Corpore cConNCipitur partem verſus, qua nititur, aut in qua, fl moveatur, progreditur. g. 269. Si motu Ümplici moveatur corpus, non ut punttum conſfideratum, ejusque partes abſolu- te cohzreant, erit motus per omnes ejus partes zqualiter diftributus. C. 170. Quamobrem tota quantitas motus eque diviſibilis concipl poteſt ac corpus, eritque in ſin- guläa corporis parte proportionalis magnitudini cor- porexz.; . 4. 171. Ergo motüs quantitas pendebit ab om- nibus partibus corporis ſimul motis, quatenus con- ſpirant in eundem motum. Quantitas motus e- tiam ä celeritate, quä Corpus movetur, pendet: ita ut tota quantitas motus ſit in ratione compoſi- za ex magnitudine Corpcris& celeritate: preſtat in Phyſica quantitatem virium, quam motus Con- ſiderare. g. 172. Si corpus A motum idem Spatium minor tempore percurrat quam B, dieitur A ce- lerius moverl, B fardius. ß. 173- | | "EF„Prog N ME... ZEE EE 0 00070 Mot kr. DUS adm DC PLOML« hilofophis m; Dire- us: Refle- Cucurr a rudiel My- nos Con» eſeripta aut ZOpOre pC Jux dueta ä qua ni, 0 QOS, DO partes ablolt- es eus paltes motus 2912 4tque 10 n- nitudinlC- ebit ab um- jatenus en -a3 mot€ ur, pencet: ne compoll- ale; pr ſtat | motus cON- jem Spot dear 3“ (173 De Motu. 69 „173. Ila igitur mobilis affettio, qua dato zempore datum Spatium percurrit, VoCatur Cele- ritas, vel Velocitas. Nullus datur motus absque Celeritate, hzc autem modo detegitur attendendo ad tempus,& Spatium percurſum. 4 ß. 174. Si Celeritas maneat cadem, Spatium percurſum adinſtar temporis augetur: Si proinde celeritas Corporis multiplicetur in tempus, quod inpenditur, habebitur Spatium ä corpore percur- ſum: idcirco fi Spatium percurſum 8 corpore, di- vidatur per tempus ab eo inpenſum, cognoſce- tur celeritas:& fi Spatium percurſum dividatur per celeritatem, habebitur tempus. C. 175. Eſt Celeritas quedam magnitudo: p0- reſt enim fieri major, minorqug, atque infinitos capere gradus: nam corpus A poteſt Spatium unius pedis percurrere intra horam, intra ejus 285 Intra.eijus. 5555 partem&ca Eittum celer!- tas ultima 3600 major quam prima: iecunda ſupe- rat primam ſexagelſies. 4. 176. Quia celeritates ſunt magnitudines, ope linearum rettarum repreſentari poſlunt: he enim magnitudines pari modo exprimunt ac numerl. 8. 177. Quo corpus celerius fertur, eo idem Spatium brevioti tempore percurrit: contra quo tardius fertur, eos longiori tempore ad idem Spa- tum deſcribendum ipſi opus eſt. Manente igitur via eädem, erunt celeritates in ratione inverſä temporum. 3 178. Si corpus moveatur motu ſimplici in Vacuo, movebitur in infinitum zque velociter, & in eadem direttione, in quä primo moveri ce- NU an Xqualibus temporibus equalia Spatiz Nam corpus Inertia perſeverat in eo ſtatu, in 900 ponitur;& quonjam in Vacuo nulla, gu 1773 in “90 De Motu, in corpus agit, ſupponitur cauſa, id eadem, quä incepit, velocitate& direttione moveatur neceſſ8 eſt. Ex S. 157.& 176. patet proinde Lex New- toniana prima, Corpus omne perſeverat in ſtatu ſuo quieſcendi vel movendi uniformiter in diredtum, niſt quatenus ä viribus impreſſis cogatur illum ſtatum im- mutare. Quotidiane obſervationes conditege huic Legi occaſionem dederunt, corpus enim motum in motu perſeverare& quidem in eädem rettä, in quä moveri copit, ſemper obſervatur. CF. 179- Motus precedens vocatur Fquabilis vel Uniformis: Eſt hic motus propria meniura celeri- tatis, ut enim inveniatur quantitas celeritati pro- portionalis, inveſtigandum eſt ſpatium, quod cor- pus dato tempore abſolveret, fi motu xquabili ferretur. CF. 180. Si tali moto corpori€. 179. acceflerit novus motus in eadem direttione, celerius fere- tur Corpus, majus Spatium pari tempore deſcrip- turum quam ante; eritque Spatii auginentum pro- portionale augmento velocitatis; Vocatur hic mo- zus Acceleratus, C. 181. St 3 corpore moto,€. 179. difcefferit motus eandem verſus plagam, tardius feretur,& tempore pari minus ſpatium quam ante deſcribet z eritque Spatil decrementum ut jattura velocitatis: vocatur hic motus Retardatus. Cf. 182. Cum corpori moto JF. 179. temporibus - equalibus equalia accedunt velocitatis incremen- 14. Vvocatur motus Aquabiliter aceeleratus. C. 183. Cum 4 corpore moto f. 179. temporli- bus egqualibus equalis quantitas velocitatis detra- hitur, dicetur motus Fquabiliter retardatus. C. 184, Motus conſpirantes ſunt, quorum dire Etiones congruunt, aut ſaltem ſunt parallel»,& ad casdem partes tendunt, J. T8F« (119 [o0108 (pg! mms DZ Yi | M4 1000 70 kinn ffr v ZIT BE: 53 N aa SEN ETEE << Gn Ee 5. aD T idem, qa Cur neceſſ Dex New- VW fiatu Ju Wum, 710 Watum im- dite hulc im motum kreta, in [0] TWuabilis vel Mura celer» /jeritati DrO- u, quod cor- 7 ju equabili 1. Keeſſertt „ lens iert Zote deſen Spen po Mur dr m 1 diſceſfertt here,& zn deſcnibet: feelocitats: y| temporibus 11918 10C7emen- NE| 43, tempor „tas deut pah zyuorum du joumele„? "„Oz (.104' De Motu, 71 CG. 185- Motus contrarii ſeu dirette oppoſiti di- cuntur, quorum directiones congruunt quidem, aut ſaltem ſunt parallelz, ſed in oppoſitas partes vergunt.; j| "136. In comparatis motibus duorum mobli- jium ſequentia obtinent locum. S; velocitates duorum corporum fuerint 2qua- les, erunt Spatia percurſa in ratione temporum, deo vocatis Velocitatibus V, v.& Spatis SiS & Temporibus T,!- eit Sime C:41,87.(S8 velocitates duorum corporum fue- rint inequales,& tempora zqualia 3; erunt Spa- ria percurſa in ratione velocitatum. Sive 9. 5 5 V:-0. C. 188. Quare poſitis velocitatibus& tempori- bus inequalibus, erunt Spatia percurſa in ratione compoſitä ex rationibus velocitatum& tempo- rum: ſive ſunt uti produtta, qux habentur ex tempore multiplicato in velocitatem, ſive S1: 8-27 VT. vt. Cf. 189. Proinde temporum fatio componitur ex dire ratione Spatiorum,& reciprocä veloci- tatum, cum enim Svt=5VT. erit 1.1::Sv. „V.&ideoquoque V.v:: SteT.:: 2 SEEIEE DEM: EZ ſive erunt velocitates in ratione direftä Spatio- rum,& reciprocä temporum: vel erunt velocita- tes uti Spatia divifſa 4 ſuis temporlbus. CF. 190. Si attendamus ad omnia corpora majo- 1a, qux hoc Univerſum componunt, obſervantur omnia moveri rapido motu, quemadmodum pa- ter in Planetis primariis tum Circa axin» tum CIr- ca Solem: aut in Secundaris circa primarium Pla- netam,& una cum ipſo circum Solem curſus ſuos conficientibus: Pernicl celeritate moventur Cometz: Neqae Stelle fixe in ſuis locis quieſcere E 4 vi- „2 De Motu. videntur? uti ex aliquibus mutationem ſubeuntibus in apparenti magnitudine, tum aliis evaneſcenti- bus, aliis in conſpettum prodeuntibus colligimus. Quicquid igitur in Univerſo exiſtit, nequaquam quieſcit. g. 191. Motus qui corporibus magnis f. 190. Ineſt, perennis eſt: cujus cauſa fuit Deus; qui poſt- quam cunfta in principio creaverat, ſuoque or- dine planetas& cometas poſuerat, vehemen- tiſlimo motu projeetili commovit circa ſolem: re- fiqua vel ſimili quodam, vel alio motu agitavit, guem propter immenſum ä nobis intervallum di- Ttinguere non poſſumus. g. 192. Cauſa altera motus, atque univerſis Communis corporibus noſtri ſyſtematis planetarii, eſt Gravitas, qux motum tam in cceleſtibus, quam In terreſtribus corporibus producit. Sg. 193. Tertia cauſa movens reſidere videtur in facultate Anime tam hominum, quam bruto- rum: nam libero ſanoque animali, mente volen- te, ab hujus potentia excitatur in Fluidis animalis Corporis motus, atque inde in Solidis, usque ad aliquam requiſitam celeritatem. y. 194. Quarta cauſa motus eſt Vis elettrica: Vis Magneuca: Vis Attrahens, qux tres vires inter ſe differant, S. 195. Quinta caufa eſt Elaſticitas, qux quam plurimum motnus generat, uti videre eſt in chor- da Muſica tenſäa& percuſſä, que multis oſcilla- Ttionibus agitatur. |. 4. 196. Sexta cauſa movens eſt corpus motum, quod alterum, cui occurrit, percutit. ß. 197. Septima cauſa eſt Ignis, cum terre- ſtris, tum Solis. ß. 198. Non dubito quin plures ſint huc usque incogaltz cauſs: forfitan quamdiu hanc vitam vi» Yi- JUR | WW 11 ve NW Nn 178 Wl[ Lp| iy"es| ' „vos EEN ſs"4 übeuntihyg 7aneſcent 'Olligimus, 2qU3quam ;(|, 190. quoll Woque Or- wehemen- Jolem: 1e- | aoitavit, vallum& 2 uner üplanetari, jus, quan! xe videtu! [wam brat inente vole- Arife anale 4 USque ad 1 eleetriea; tres vites 4qu2 quan ht jn Ch ilt oſailla- N „eum tertt» ( „ hue vg 6 van!!' De Motu. DA vimus, omnes potentias& moventes cauſas non detegemus, non enIM Cas hominibus revelare te- netur Deus,& multx erunt, quX ſuä ſubrilitate ſen- ſus humanos efFugiunt«. (. 199- A quäcunque harum caufarum motus fuerit produttus, Videtur easdem Leges ſequi, ac ſi 4 corpore premente, vel percutiente ſuſcitatus fuiſſet: hinc qui Leges Preſſionis& Percuſſionis explicat, eas quoque reliquarum caufarum tra- daſe cenſeri quoad effettus poteſt, donec melius Leges motus, quas alle cauſy? ſequuntaur, deteftz fuerint, De: Mis De Potentiis prementibus, C. 200. pP premens appellatur Potentia, qux operatur in corpus, quod attingit»1d- que ex ſuo loco movet, ve] movere nititur. ß. 201. Quodcunque reſiſtit potentipe prementi vocatur Obftaculum. F. 202. Quamdiu obſtaculum prefſum ex ſuo Joco non recedit, nec mutatur, preſlio potentix prementis deſtruitur 8 reſiſtentiä obſtaculi: tum fit atio absque motu, ſive attio in. loco;& ef- fetus reſiſtentig eſt deſtructio preſſionis. 4. 203. Potentia premens in caſu(202.70 tiamfſi operatur, manet in ecodem loco,& eatenus quieſcit: cum enim non movetur obſtaculum, potentia, qux tangit obſtaculum, etiam non mover tur: Hoc obtinet 1*. Quando homines vel ant- malla viva manibus, pedibus, totove corpore a- lia corpora immobilia premunt, eaque ex loco üs movere nituntur: 2% pondere ſuo quecunque gravia premunt omnia, WE inſiſtunt, dum WIEN fa» +« „4 De Potentiis prementibus. tamen ab horum firmitate ſuſtinentur. 3*. Vis elaſtica elateris compreſfi inter duos immotos o- bices poſiti premit obices, cum ſe elater reftitue- re cConatur. 4*. Vis attrahens aut Magnetica pre- mit Corpora, qux ſe tangunt, non aliter quam ſ! a potentiis extrinſecus prementibus ad ſe adpreſßlz fuiſſent. Sg. 204. Obſtacula reſiſtunt preflioni Inertia, Magnitudine, Firmitate, Pondere, Implicatio- NETGEC: Cf. 205. Quando preſſio potentig prementis non deſtruitur, cedit obſtaculum, incipitque moveri z tumque motus obſtacali eſt effectus potentiv pre- mentis. g. 206. Agam hic tantum de prefſione, qux momento temporls primo infinite parvo operatur an obſtaculum, quod movetnr,& quod tantum ſua inertia reſiſtir. Cg. 207. Si potentia premens moveat obſtacu- Jum, poterit adtio potentig differre tam quoad magnitudinem obſtaculi, quam ſpatit, quod obſta- culum quodam tempore percurrit: Quamobrem tota actio potentigx cCognoſcetur ex magnitudine obſtacuti& ſpatil quodam tempore percurfi. g. 208. Cum in und potentia premente nihil Cogaoſcitur, quod magnitudinem attinet, dux in- ter(2 comparandz erunt, qux obſtacula xqualia vel ingquaiia prement, eaque equalibus tempo- ribus in ſpatio parl aut dispari promovebunt. ß. 209. Si dux potentix prementes promoveant duo obſtacula equalia pari tempore in ſpatiis 2qua- libus, gaxglibet potentia ſuum obſtaculum, erunt harum attiones zquales: Nam wqualibus tempo- ribus eduntur eifettus equales; ſunt aurem hi pro- portionales caufis ,; qux ſunt actiones potentia- rum, Q. 210: |; ju "EE ja Ai " i? am 14 [W2/E Tal WA Fail SIE jim (| Ww Ws, En 3% b immotos Ier reftitye Vnetica pre. iter quam fi W€ adpre; nl Inet, 4 Implicatio / mentis not que mover; zutentie pre 1q lione, qu? 7 vo operatur ) uod tantura 7 ex ACH Dee tam quo/2 KN quod oblla- » Puamobrem 78 agi q aur, mente nihil "igt, duB I0- „Muta zqualit 100800 templ- vmebunt, aypromoveant gans gur eſ., erunt 19818 temp R(em hh p10- js potent ſe I» De Potentiis prementibus.“:; - o10. Si dux potentiz prementes obſtacula inzqualia In ſpatils zqualibus promoveant, erunt harum adtiones, uti ſunt obſtaculorum magnitu- dines. Vocentur aCiones potentiarum P. p. Ob- ſtacula O. 0. Spatia S. s- Erit attio potentix P. ad eam p.:: O. 0, quia ſpatia percurſa ſunt xqua- lia. F. 211. Si due potentig prementes moveant duo obſtacula equalia pari tempore in ſpatiis in- aqualibus» erunt attiones potentiarum, ati ſunt ſpatia ab obſtaculis percurſa: attiones enim ſunt ut effettus zqualibus temporibus editi,& hi ſunt uti ſpatia percurſa; adeoque attio potentizx: P erit ad eam p:: S. s- Quando igitur unum obftacu- Jum A confideratur iners 3& alterum B zquale etiam iners; B vero moveatur in ſpatio duplo, tum B ſail inertia bis reſiſkit eodem tempore ac A ſemel: ideo attio potentie moventis B debuit eſſe duplo major attione potentit, qux movet A. Cf. 212. Proinde fi duo obſtacula inequalia in ſpatiis inequalibus moveantur, erunt actiones po- tentiarum in ratione Compoſita ex ſpatiis percur- ſis& magnitudine obſtaculorum. ſive P. p:: OS. O5. S. 219. Quiaigitur P. p 5 OS,:0's..:Erit P0 5 p OS. hinc O.o:: Ps. pS. ſive erunt obſtacula In ratione direttäa actionum potentiarum,& 1in- verſa ſpatiorum ab obſtaculis percurſorum. 9. 214. Si attiones duarum potentiarum fue- rint 2quales& Obſtacula inaqualia, erunt mag- niudines obſtaculorum in ratione inverſa ſpatio- rum: aftio enim ceujusque potentix exprimitur ope P. p. quibus poſitis xqualibus, erit per FJ. 212. etlam OS=053, adeoque erit O.0::8.8. ß. 215. Ideo poſitis aftionibus potentlarum-€- qualibus, quo obſtacula fuerint majora; co mino- ra 76 De Potentiis prementihus, ra erunt ſpatia percurſa. Quo minora obſtacula, eo ſpatia percurſa erunt majJora. g. 246. Et cum magnitudines obſtaculorum fue- rint in ratione inverſa ſpatiorum percurſorum, e- runt actiones potentiarum YXquales: cum enim G.0:: 5.8, eit OS=0o8s. OS vero exprimit actionem potentip P. C. 217. Er fl attiones potentiarum dividantur 8 magnitudinibus obſtaculorum, innoteſcent ſpatia percurſa: Si dividantur 8 ſpatiis, innoteſcent ob- ſtaculorum magnitudines: Quia enim adio poten- tiix ER=Z05, eit Orang& 26 Bei O S 3. 218. Nunc quedam de Potentis oppoſitä dire- Ctione ſe prementibus dicenda ſunt. Si dux poten- tze preſfſiones xquales oppoſitä direttione exerce- ant, eritinter potentlas equilibrium, in eodem loco manebunt, preſſionibus Propter equalem ab utragque parte attionem ſe deſtruentibus, quamdiu potentiz ſ2 preſſerint: Adeoque ſic infinita quantitas pres- ſionis vel actionis in rerum Natur4 peribit: utj in TLuttatoribus ſibi equipollentibus& contrario ni- ſu prementibus evidenter patet: In hoc caſu qui- dem eſt idem effectus ac in f. 202, non tamen elt actio eadem, quippe in S. 202. Obſtaculum deſtruebat attionem tantum reſiſtentig; in hoe C. 218. eft vera reattio, quantum enim una 23C- bat potentia, tantum reagebat altera. Poterimus ceteroquin punttum corporeum inter utramque po- tentiam prementem interpoſitum coneipere: id ab una potentia tantopere dextrorſum premitur, quam ab altera ſiniſtrorſum, ut pari tempore ab uträque ſeorſum in 2quali ſpatio fuiſſer motum, Id nunc oppoſitä direttione zqualiter preſfflum ma- nebit in quiete una cum potentiis. 9. 219. Sit jam punttum inter duas potentias OP* Donar | obſacih, Irum fue rum, e- in enim exprimit "dantur 3 nt ſpatia ſent ob+ b10 vaten 0. volta dire 08 poten- 2(Xerce- dem 16C0 Vurme 1botentie tds pres it: un in tranio mi caſu qui- n tamen ftaculum 'yna a08- Poterimus 1mquepo- pere: id remltur, pore D mom; ſum mä“ s potent qe. 07 ' De Potentiis prementibus, 77 - Oppoſitä diredtione agentes prefſum, Ü id 3 poten- riis eorſlum actum non zqualia ſpatia percurriſſet, rum adtiones harum potentiarum in id ponetum non erunt zquales, nec ſeſe penitus deſtruent. 5. 29081 puntta dentur diverſa, quorum re- ſſlentiz differant, ut preſſa percurrant ſpatia, qu ſunt in inverſä ratione ſuarum reſiſtentiarum, cum potentie equalibus poſlunt uti prefſionibus, licet magnitudine differant,-| (. 221. Hinc ſi magnitudines potentiarum fue- rint in ratione inverſä ſpatiorum, qux 4 punttis pari tempore percurrerentur, erunt prefliones X- quales, qux, fi oppoſite, ſe mutuo deftruent. C. 222. Si dux potentie oppoſitä direttione ſe premant, atque una ſuperet aliam, habebunt a- &iones inzquales, illa majorem, qux ſuperatz illa minorem, quz ſuperatur: deſtruentur autem dux attiones, quarum quelibet eſt equalis minor1? per excelſum proinde validius agentis retrorſum agetur Potentia, cujus actio erat imbecillior, F. 223. Antequam pergamus ad corporum mo- tus expediendos, Leges Newtonilanas tradamus, quarum unam dedimus in f. 178. altera Lex hyc eſt. Omnis mutatio, que in corpore moto contingit, ſequitur proportionem virium motricium impreſſarum 5 & ſemper ſit in es rea, in quät vires imprimuntur. Quando enim corpori moto in eadem direttio- ne novx vires imprimuntur, acceleratur corpus. Quando vires oppoſite imprimuntur corpori mo- 10, retardatur. Quando vires impertiuntur mo- to corpori in alia directione; mutatur via Corpo- r15: nec motus novus impreſſus turbat motum priorem, fi directiones oppoſite non faerint. ß. 224. Lex Tertia eſt. Adioni contraria ſem- Der& equalis eft Rea&tio, ſive nulla erit corporis a- dio fine reſiſtentid dari: aetio autem€5 reſiſtentia in 78 De Viribus in partes oppoſitas diriguntur. Nam nulla poteſt eſſe potentip prementis attio fine reſiſtenti obſtaculo. öl a premente potentia moveatur obſtaculum, hoc reſiſtendo quaſi reprimit, quantum premitur: S1 moveatur, reſiſlit ſu4 nihilominus inertjaäa. Si premat potentia obſtaculum dextrorſum, obſta- culum reſiſtendo reprimit ſiniſtrorſum, C-.A-ParnXk De Viribus Corporum Motorum. C. 225. M ag0a inter Philoſophos noſtrye tem peſtatis agitatur controverſia, quo- modo cCorporum motorum vires ſunt ſupputands: Preflionem eſſe ab iCtu diſtinguendam olim Ari- Noteles(a), Galilzus(5), Borellus(6) anim- adverterunt. Videtur Merſennus inter primos fuis- ſe, qui ittus magnitudinem exploravit, dimit- tendo corpus grave ex variis altitudinibus in ca- put Libre,& ope zquipondii ad alterum caput appenſi ictum menſurando! ex quo experimento concluſit ittum eſl2 in ratione ponderis& veloci- tatis(d): Hanc ſententiam amplexi fuerunt Gas- ſendus(e), Ricciolus(f), De Lanis(g), mul- tique recentiores: quamvis Ricciolus ex quodam experimento, ſtilum nempe infigendo butyro, in eumque ex varils altitudinibus ligneum globum demittendo,& quantum ſtilus deprimebatur ob- ſer- a) Mechanic. Queſt. 20. 4. Dialog. Mech. dial. 4. (c) De vi percuſſionis prop. 90. (d) Reflexion. Phyſ. Math. Cap. 8. e) Epiſtola ad G AZREUM. 6% Almageſti Lib. 9. Set. 4. pag. 393. (5). Magiſt. Nat.€ Art. Vol. 1. Tract, 3. Cap. 2. p, 166. 1 poteſt el | obſtacule, ſtacylum, 1! premitur: Derag, Ss * oblla- Y, Woftrz tems Merla, quo Vpputande: 4 olim Arl* g() aum- tos ms qt, Umi A101bUs 10 C3* 440 Caput yperimento yC velo prunt aS KK quodam „ntyt0, 10 in globum gebatur 09 jet“ pp Corporum Motorum,"4 fervando» aliam conclufionem formare debuiſlſet. Poſtea oborta fuit controverſia inter Hugenum G& Catalanum(4) de centro oscillationis, quod oCCa4>= ſonem dedit confſiderandi vires, que huc usque oſite erant in ratione ponderis& velocitatis Hugenio autem probante conitantem ele Legem naturz, Corpora conſervare vim ſuam adſcenden- tem,& idcirco ſummam quadratorum velocita- tum, quibus feruntur, ſemper manere eandem: Leib- nitſius hoc Thema virium ad accuratum examen revocavit,(b) Viresque diſtinguendas judicavit in mortuas€* vivas: mortuz ſunt, quas preffſiones appellamus: vive vocantur ab aliis Yires infite, aut wires corporum libere motorum. Mortuas vires ſtatuit in ratione ponderis& velocitatis: vivas in ratiohe ponderis& quadratä velocitatis: Hanc Leibnitſil novam ſententiam deinde amplexi& variis argu- mentis tit fuerunt Joh. Bernoullius( c), Herman- nus(d), Wolfius(e)„Polenus(f), Bulffingerus(g), s Gravefandius(6), aliiqgue eruditi: priſtinam autem acutiſſimis ratiocinüs magnique ponderis argumen- tis ſummi ingeni exquiſiteque do&trinx Philoſophi“ Mairanus(i), Jurinus(&), Mac Laurinus(7). Des- (a) Fournal des Scavans A*. 1682. HvoEN11 Opera varia. (4) Ata Lipſ. A*. 1686. 1687. 1699, 1691- ae (ec) Diſſertar. A*. 1727. Abt. Lipſ. A*. 1735. Commercio Epiſt. Tom. 1. Ep. 21. pag. 108. (4) Phoronomia pag. 119, Comment. Petropol. vol. 1. ee PAPA Cap. 7. 6- 325. e Caſiellis Aquarum 5.- Epiſtol. 7; ZUM eres q q. 119. Epiſtol. ad Ant. Comiten (g) Commentar. Petropolit. vol. 1- PhyRg Litteraire A. 1722. pag. 1.& 199. Element. (1) L'Biſt. de?' Acad. Rey. A*, 1728. Diſſertat. Jur Ja mg- Jure des Forces motrices. x) Diſſertag.. Pl . c- 105 Phyſico Matbem. Dif]. 1x. BPhiloſ. Zranſ. (!) Treatiſe of Fluxions Book 1. CHIX17 pup. 42735 + Sewell be ke ehe ine el NOT 83 De Viribus Desagulierius(4), aliique tueri annifi ſunt; dis- ſentientbus igitur in hoc Themate, quod funda- mentum Phyſica eft, clariflimis Viris, nec te- mere Nec precipitanter pergendum erit. g. 226. Si Corpus quieſcens in Vacuo absque reſiſtent! obſtaculo libere poſitum 8 Potentiä pre- mente in quädam direttione prematur, promove- bitur Corpus in hac directione,& cum eä ſem- per celeritate, quam 3 preſlione accepit. g. 227. Si Potentia premens ita comparata ſt, ut preflionem in eädem direttione continuare pos- ſit, augebitur corporis celeritas: qux perget in- creſcere, quamdiu potentia premere perſeveratz a- deo ut ex quiete per varios gradus celeritatis ſuc- ceſlive ad eam tranſeat, quam ultimo acquirit. g. 228. Corpus hoc ä Potentia premente attum, reliſtit ſua inertia, quantum premitur: generatur in hac lueta vis in corpore, quz tranſit 4 poten- 114 in corpus: inertia enim reſiſtendo non de- Mtruit vim, fed facit ut corpus vim in ſe conci- plat.. Cg. 229. Vis igitur erit effectus aut preſſionis MmoMentanex, aut preflionum plurimarum, qux ſeſe tempore finito ſequebantur: Effeettus autem virum elt tranſlatio Corporis& loco in locum. gf. 239. Eſt Vis ita produtta in corpore ali- quid perdurans 3 ipſa preflione, que vim produ- X1Cs. PEereunte:- g. 231. Potentia premens momento infinite parvo tantum infinite parvam velocitatem, ſiml- lemque vim cum corpore communicat: potentia autem qux tempore fnito premit, velocitatem& vim tribuit corporl, qux eſt ut ſumma preſlio- num toto tempore perattarum: Pnofren Q xc (a) Courſe of Experim. Philoſophy vol. 2. (1047 M | y va Drs jah 110N0 MUN 3. Ös Dd funds DU nee te 133 absque 0 p1E« Aomove 07 ſem« EZ zMta ſit, are p05- Urge in zrergt; d- za(IC- eg zu Jeu, Teneratur Da JR 5 von zule(ond grefionis Tua, Jus As autem Deum,] gore all- - za produ- ze ful vpm, ml x potent4 .„atem& „4a prefbo ) wn "14 Corporum Motorum, ös hzxc vis in corpore comparetur cum momentaned preſlſione, eam ſuperat, quantum tempus finitum excedit momentum infinite parvum. ſ. 232. Ergo omnis preſſio eſt infinite parva re- ſpectu virium corport inſitarum.: C. 233. Ideo vis minima poteſt maximam ſüpe- rare prefſionem. j; 5. 234. Eſt quelibet potentia premens determina= ce mavnitudinis, ut& quelibet ejus preſſio: hinc tota aftio potentip prementis ſequetur rationem compoſitam ex magnitudine preflionis& tempore quo egit: quam rationem ſequetur proinde effeetus, qui eſt in corpore determinatz magnitudinis velo- Citas determinata: erit proinde vis in Corpore e- tlam determinata. C. 235. Si Potentia fuerit extra corpus poſitä, quod preſlit, atque in eädem conditione perſtite- rit, non poterit ulterius in eädem direttione cor- pus jam quadam velocitate motum premere, cum in eo tantum illam velocitatem ſe exſerendo ſuſci- taret, quä jam Corpus attu movetur. Sit enim obex firmus AS. corpus libere mobile F ,„ elater Tab. 2. BC. Qui primum convolutus ſit, hic deinde Ja- Xatus ſe quadam velocitate in ſitum BC exferit premitque corpus F: quod ſi nunc finxerimus id in B velocitate hac acceptä moveri direttione BC, & elaterem convolutum ut ante, ſe rurſus explica- re, quo tempore corpus percurrit BC, elater non poterit premere corpus F, quippe eädem velocitate modo ſe evolvit ex B in C, quä corpus jam mo- vebatur ex B ad C. S. 236. Si vero eadem Potentia externa pre- Mens 1n 1114 conditione ponatur, ut corpus F ip- ſius reſpettu quieſcat, veluti in caſu Cg. 226. p0- terit hec ut ante in corpus operar1, adeoque cum co ſimilem celeritatem communicare, quam pri- ] mum- JWeewewmeenewEewwewwneneweEe-n*gezeweeeeeweEen,us . mab. 2. IUS 32% Tad. 2. Fig. 14. 82 De Bäribus mam tradiderat..Quare oportebit, ut ſecunda Potentia adſit, qux primam Potentiam ea celeri« tate moveat, quä Corpus poſt primam preſfſionem movebatur. Sit obex immobilis AS,& duo elateres xqua- les DB, BC. corpus F„ elater DB convolutus fe laxando promoveat elaterem BC ea velocita- te, quä corpus F motum concipitur: quieſcit tum corpus F reſpettu elateris BC. quare ab hoc tenſo& ſe exſerente poterit corpus F delatum direttione DC, ſimuJac fuerit in B, ab elatere BC premi ut ante,& proinde ſecundo celeritatis gradu donarl. Cg. 237. Sit jam corpus F imbutum dvabus ve- Jocitatibus, quibus fingatur moveri 83 D ad C,. quo tempore pervenerit ad D ambo elateres ten- fi in D laxentur, hi denuo nequeunt ſe reſtituen- do attingere corpus F, quia id eädem velocitate in hac directione DC currit, quä ſe reſtituunt elateres: ut igitur corpus tertio gradu velocitatis Imbuatur, oportebit ut nova Potentia accedat, efficiens ut globus F reſpettu Potentig BC quie- ſcat:.tum enim poterit BC ſe evolvens ex Bad C Premendo agere ut in primo caſu: hoc fiet, f duz potenig ED, DB deferant elaterem BC ea velocitate, qua globus F movetur: tum autem BC tenſus laxatusque premet corpus F, eique tertiam velocitatem impertiet, g. 238. Ideirco imbuitur corpus tali gradu ve- locitatis, guot Potentiis externis-, ſe ſimul adju- vantibus, agitatur. Cg. 239. Poſſunt igitur Potentig externz pluri- m& ſimul requiri, ut cordus aliquod motum novo gradu velocitatis donetur: Si enim corpus jam 100 gradibus velocitatis feratur, ut id yova im- buatur velocitate, non una poſtulatur potentia, ' ſed | Selm* X:. Cara IN ER ZIE 80 0007 : ſecunk c4 Celer ellionem 28 2qU9- nvolutus veloeita- | quieſeit 2 ab hoc 0 delatum |) eatere Welerltaus 10 3bS V&- Wd C, (res ten» weſten NENN gyreſhuunt gr dlocita iet Bt quie- 19 BadC 4 fet; ſ 3 yen BC 4 autem 0» elque „tau ve“ „u adju- Corporum Motorum. 34 (-d ut 101 Potentix ſimul adſint, imul agant, ſümul ſe adjuvent. (. 240. Diflicilius ergo corpus motum accelera- zur, quam ex quiete deducitur in motum, cum per unam Potentiam extrinſecus prementem mo- veri poſlit, non tamen per eandem accelerari. C. 241. Et erunt Potentiz accelerantes in ratio» ne celeritatis, ß. 242. Adeoque corpus acceleration reſiſtit in ratione celeritatis ſü2. C. 243. Quia autem vis ex Potentiä premente in corpus tranſit, per J. 228. generabitur ſemper in Corpore moto vis, qu eſt ut numerus Poten- darum celeritatem aliquam cum eo communican- tium. Ideo Elater BC ſolus tradit corpori F unam vim. ambo Elateres DB, BC, ſimul ope rantur,& DB communicat ſuam vim cum BC, hinc BC duas vires impertit corporl F. Tres e- Jateres ED, DB, BC ſimul operantur& ſ2 ad- juvant, ut ED& DB ſaas vires tradant elateri BC, qui proinde tres vires tradit corpori F. ne- quaquam autem BC in duobus ultimis caſibus ſo Jus operatur, fimplicemve ſuam vim corpori FE tradit. C. 244. Si'Potentig prementes, ab 8. 235. 2d CF. 238. ſeque adjuvantes fuerint zquales,& ſuc- ceſlive acteſſerint, ut fuerit primo una, deinde duz, deinde tres& ſic porro, fient accelerationum gra dus in corpore temporibus equalibus zquales. C. 245. Sunt vires in corpore moto In ratione duplicarä velocitatis, quä fertur. Formetur Triangulum reCtangulum ABC, in Cujus latere AB, capiantur partes infinite parve AD, DF, FH,&c. aquales, quae deſignent Tab,». gradus velocitatis: uti AD primum, DF ſecun- 18-15, dum, FH tertium: ducatur DE, ad baſin BG F 2 P4* mab 2 Fig. 16. 84. De Viribus parallela, defignatura Potentiam qux communi- cabit gradum primum velocitatis A D. tum FG, baſi parallela, qux erit duplo major quam DE, reprzſentabit duas Potentias, qux ſecundum gra- dum velocitatis DF cum corpore communicant: ita HI parallela baſi, triplo major quam DE, exhibet Potentias tres, qux tertiam velocitatem FH corpori largientur. Atque ita reliqux linex -bafi parallele, qux Potentias exhibebunt, data- ras Corporl celeritatis gradum, cui reſpondent in tine AB. Verum omnes rettz DE, FG, HI ſibi infinte propinqux complebunt, ſecundum do- Ctrinam Cavallerii de Indiviſibälibus, totum Trian- gulum ABC. quare hoc Triangulum repreſen- Tabit ſummam Potentiarum, corpus ex quiete moventium per omnes celeritates aſlignatas usque ad viiimam RB. hinc ſumma Potentiarum mo- ventium Corpus ex quiete usque ad velocitatem EH, erit ad ſummam Potentiarum moventium Corpus ex quiete usque ad velocitatem RB, uti Triangualum AHI, ad Triangulum ABC. ſed ſunt hec ambo Triangula ſimilia, adeoque in ra- tione duplicatä laterum AH, AB, velocitates re- preſentantium: erunt ergo Potentigy, quz velo- Citates AH, AB, in corpore excitant, in ratio- ne duplicatä earum velocitatum. Sed uti eſt ny- merus Potentiarum in corpus operantium, ita eſt vis in Corpore produtta, per 4. 243. ſunt itaque vires in corpore moto in ratione duplicatä veloci- tatum. Sg. 246. Preeftantifimus Mathematicus Joh. Ber- noullius idem atiäa demonſtratione evicit: ſint duo Corpora Inxqualia A, B. inter qux ſit elaterum ſeries, qui primum addutti deinde ſe reftituunt, Corporibuſque eam conciliant celeritatem, quä de- inceps pergunt: hzc corpora quolibet momento LX- .1. 0 ps 1m dy) [op] 16 1ad A inl ) 403 He (196 R 108C y M ien, "N ime). pon, dag 2 lif comtnun: um PG, jam DE, dum gra- hunicant: Jam DE, Wocitatem 0jux liney Int, daty- ondent in 18G, AI „undum do- yum Ttian- y reprelen ner quiete zyatas USQue aum mo- yrHmnen j M 9 B; u 436 led Pe m 12 jocitates 1€- » que vel- 1» m 1a10- »(ti kt nu- „m, 114 eſt | ſunt tague eau velocr „s Joh. Bet“ x nt daO (x elaterun ſe reſttuun, ven, ' oni bd m Corporum Motorum. 33 eequaliter premuntur, quam ob rem incrementum celeritatis in A eſt ad id in B, uti reciproce eft magnitudo B ad eam corporis A. Perattä elate- rum reſtitutione erunt tote celeritates, ut1 earum incrementa: Sit celeritas in A zqualis a.& ez ;in B vocetur b. erit tum A. B::b. 4. adeoque Aa=Bb. quia prefſiones, quxz agunt in hecC cor- pora, fimul incipiunt& deſinunt, erunt earum tempora zqualia: Centrum quoque gravitatus C manebit in quiete, eritque CA ad CB:ta.b. eſt hoc pun&um C inſtar firmi obicis, qui utrimque ab elateribus premitur; quare elateres in Corpora A& B vires ſuas transfundent, qux erunt in ra- tione ſuorum numerorum, five ut] aadb. Vvocen- zur igitur V' vires in A.& v illz in B. erit V- v:24. b. verum ſupra invehimus Aa=Bb. quam- obrem priores quantitates cum hiſce equalibus mul- Üplicate eandem proportionem ſervabunt, hoc eſt erit V.v:: Aaxa. Bbxb:: Aaa. Bbb. ſive erunt vires in ratione cCompoſitä ex magnitudine corpo« rum& quadratis velocitatum, C. 247. In comparatis duorum corporum mo tübus haec obtinebunt. Si duo corpora Xqualia ferantur velocitatibus diverſlis, erunt eorum vires in ratione duplicatä velocitatum. C. 248. Si velocitates zquales& corpora ine2qua- lia fuerint, erunt eorum vires in ratione maſſarum. S. 249. Si ambo corpora inequalia velocitati- bus inzqualibus ferantur, erunt vires in ratione compoſitä ex Nmplici maſſarum& quadratä velo- citatum, -y. 250. Si duo corpora inequalia viribus zqua- bus moveantur, erunt quadrata velocitatum in inverſa ratione maſſarum. Vocentur enim cor- pora A,B. Ulius velocitas a, hujus 6. erunt vires AaazBbh, adeoque A. B:;bb. aa. L'3 C. 25x- Tab. 2. H 2170 -86 De Virihus g. 251. Reſpondet experientia huic calculo,; unde ſimul ſequitur ſubductionem Virium ſecun- dum Merſennum eſſe erroneam: Sit enim elater chalybeus AB, annexus cylindro cavo F, caudä C inſtrutto: eſt hec cauda variis pertuſa forami- nibus, tranfitque per rimam laminx firmy? DE, cui dum elater AB vi apprimitur, tenditur, eä- que in tenſione, ſtilo per foramen aliquod caude C transmiſſo, tenetur: cylindrus ceteroquin ex filis penduli inſtar libere ſuspenditur in machinä percuſſoria: laxamento caude? dato cylindrus F ab elatere AB ſe reſtituente pelletur ad altitudi- nem aliquot graduum, celeritatem ejus indican- tium; ſint hi= 10. erunt vires hujus cylindri| = 1009. fiat idem cylindrus inmiſſo pondere dupl gravior, tendaturque elater AB accurate pari modo ac ante, laxatä iterum caudäa C, reſilietad 7» 07 gradus: nam vires 100 communicantur cum ipſo nunc uti ante ab elatere. 100 diviſa per 2 maſßſas, relinquunt 50 pro unä, qui numerus exprimit in hac velocitatis quadratum, cujus radix eſt 7, 07. Si cylindrus F fiat quadruplo gravior, reſiliet cum velocitate 5 graduum: eſt vero qua- dratum ex 5&quale 25, qux dutta in 4 maſſas dant 100 vires. Si vero vires forent in ratione veloecitatis& maſſe, ex opinione Merſenni, eſſent in primo caſu= 10. qux diviſe poſtea per 2, ſüve per corpus duplo gravius, darent velocitates 5, & diviſe per 4, darent 2, 5. velocitates pro ter- tio caſa, quas nunquam experientia exhibet. g. 252. Quamvis elater AB ſeſe non reſtituat in utroque experimento paribus temporibus, nul- Ja tamen inde in calculo oritur mutatio: fit enim Elater aliquis AB, qui tendatur usque in D, hic Jaxatus ſ8 reſtituat in priſtinum ſtatum, percur- ratque lineam DB, habebit in guolibet puncto 0 „als 1.4 |18:980 |e18! | eu Wk | vis eh 1Jucht Umg Tg 18%] vg 4(m aud 4 Des Ie ealeih; rium ſec enim elatet 0 FP, caud uſa forami- mz DE, ditt, eas uod cande ter0quin ex 11 machina eylingrus F ad alttndt- ej indican- 5 Cylinda ndere duplo ceurate par! (, reßlietad NONUNCH 100 diviſa pf! , ul numerus 1, Cy/us 1441X plo gravior, ſt vero qua“ n 4 mallas tin Fatione enn, lent 3 per 2 üve Jocitates 5» tales plO Ier hibe non reltituat Corpora Motorun, 87 DB aljam vim, maximam in D, minimam in B. Re&a DC perpendicularis ad DB exponat vim elateris in puntto D,& ducatur retta CB, tum quelibet parallela ad DC, in Triangulo DCB ex- ponet vim elateris in puntto quolibet ſuz vie: adeoque totum Triangulum DCB ſummam vi- rium, ſive totam attionem elateris exponet, ſive igitur elater diverſä velocitate percurrat viam DB, ſemper Triangulum DCB exponet elaterls adtionem totam: quare illius eFectus, quacunque velocitate ſeſe reſtituerit, debebit eſie idem. F. 253. Aut poterit hoc modo negotium Con- Tab. 2. ſiderari. Tota adttio elateris cComponitur eX VIrl- Fig. 18- bus, quas in quolibet puntto ſuzreſtitutioni1s eXer- cet, tum ex celeritate, quä refſtituitur,& tem- pore: Ponatur Vis=V. Celeritas=C."Tempus =T. erit aftio tota=VxCxT. Si nunc idem elater duplo majori celeritate ſe explicuerit, ean- dem viam duplo breviori tempore abſolvet, qua= re tum erit ejus aftio tota=V x2Cx 3 T. Sedefſt hoc produttum zquale priori; adeoque attio tota in utroque caſu equalis erit, proinde effettus, qui aCtioni proportionalis eſt, erit equalis. S. 254 Poſitä idcirco vi duplä elateris ſe reſti- Tab. wentis in ſpatium duplum, erit ejus attio quadru- Fig. 138. pla: fi enim vis in D exponatur ope DE, que dupla eſt ipfus DC, atque DF via ſit dupla ip- ſius DB, exponet Triangulum DEF totam ela- teris aCtionem 3; eſt vero Triangulum DEF, qua- druplum ipfius DCB. Si elater ideo 4 duplo ma- jore pondere quam ante tendatur., erit ejus vis prima DE, tumque duplo majorem viam DF percurrit, adeoque aCtionem habet quadruplam, quare movebit idem corpus velocitate duplo ma- jori quam ante,& 4 triplo pondere preſſus, pro- movebit idem corpus triplo majori velocitate» EE 4 quem- 2, Deren rf EEE Ee: IDmr-=< 98 De Viribus vemadmodum experimenta in cylindro ABP in- E00 docuerunt. g. 255. Si velocitates duorum corporum ſint in ratione inverſa maſſarum, erunt quoque vires in ratione inverſa maſſarum. Sint enim( vocatis omnibus ut ante) a.b.::B. A. erit aA=bB. hinc aAxa.bBxb:: a.b:; B.A, ſunt vero a Axa&bBxb. vires Corporum, adeo- que hs ſunt inverſe uti maſix. S. 256. Ita vidimus quomodo ſe habent Poten- t)x prementes externz; fi vero fuerit Potentia in- “ terna in corpore, quz id premat verſus alterum Corpus: veluti magnes ligneo globoincluſus, hunc ad ferrum aliquod diſtans premit, tum coneiliabit hec potentia corpori tempore aliquo finito ali- quam velocitatem; quia autem Potentia concipi- tur in ipſo corpore, ejus reſpettu quieſcit, qua- Cunque velocitate corpus moveatur, adeoque z- qualibus temporibus ſemper hzc in corpore XqUAI= Jes gradus velocitatis excitabit, quamobrem ab una Potentia in corpore hoc modo idem effe&us excitarl poterit, qui 4 plurimis tantum extrinfe- cus prementibus Potentils oritur: producit ejus- modi Potentia motum aquabiliter acceleratum. ß. 257. Ab hac cauſa zqualibus temporibus in Corpore vires inequales generabuntur. Cum enim primo tempore ab hac cauſä producatur una velo- Cltas, erit genita vis una:& cum duobus tempo- rnibus generentur dux velocitates, erunt vires in Corpore quatuor, adeoque ſecundo tempore exci- tate ſunt vires tres: tribus temporibus inerunr Corporl tres velocitates, ergo novem vires, hinc tertio tempore progenite vires quinque. Quam- Oobrem vires paribus temporibus increſcent, velu- 7) numeri inpares 1, 3,5, 75%. 0 A0L:40C: ß. 258. Corpus ab ejusmodi Potentia internä aClum JIM 100f0 1m nbs 100000 Wf ez wei 8. ES ZIER ABP 1 1m(Int in VIres In 0,0. B, „bB. A, 1, adeo- t Poten- Jena 5 alterum aſus, une conallabit finito al“ | Coneipl- ſeit, qua“ (808 P> „poreequa yobrdm ab 77 eBehus , extrinſe» „uit ejus“ „rat0, oribus in um Dim mmawvelo- " tempÜ- (.vires 10 yore exe 15 nerun! ies, bine Corporum Motorum, 89 „&um deſcribet Spatia, qux erunt ut) quadrata iemporum, vel celeritatum. Linea AB repreſentet tempus, diviſum in par- tes vquales infinite parvas AD, DM, MN&c. In D erigatur perpendicular1s DE, exhibens ve- Jocitatem tempore AD acquiſitam: qux ü ſem- per fuiſſet equalis, ſpatium 4 corpore percurſum Tab. 2. exponeretur re&tangulo ADES, Ita ad M eri=fig- 19- Saur Mr, perpendicularis, duplo major quam DE, exponet hec velocitatem ſecundi tempor1s, & rettangulam D M3 ſpatium percurſum idem fiat ſequentibus temporibus, exhibebit ASDE, DMr3, MNeF, NOG, OPpH.&c. ſum- mam omnium ſpatiorum: quia vero ope Poten tip corpus tranſit per omnes gradus celeritatis» poſitisque lineis temporum infinite parvis, erit ſumma omnium ſpatiorum equalis triangulo re- &angulo ABC. Quoniam triangulum ANt eft ſimile ABC, erit Ipatium percurſum tempore, ui AN, quale triangulo AN!, ad ſpatium ABC, percurſum tempore AB, in ratione du- plicatä AN ad AB. vel Nt ad BC. 1. 259. Erant quoque Spatia equalibus tempo- ribus deſcripta, uti ſunt numerl impares I, 3, S» 7, 9. Gc. veluti Triangula zqualia, qux in f- gura depitta ſunt, clare oſtendunt. Ng Ergo Spatia ab ejusmodi corpore ſic aC- 10 deſcripta,& vires eodem tempore generatz, lune In ratione zqualitatis, per 8. 257- pr: D diE determinatä velocitate motum 36 1 We poterit preſlſione direttioni1s op- AMD illi equali, quz vires communicave- » iterum 1sdem viribus orbari. Sei fis ve per elateres BDC, obſtaculo AS af-Tab: 2. » Corpus C promoveatur, acquiratque vires ig. 29. 32 2 Gguas., Cam bz.; 148; cum 586 occurrat zqualibus elateribus EFG, I af. SEREN WG FTEICGEIENGNN WEI Eentmannggeneen N“ STEL| I Bae oi M ng EEE TT 20:2. Ei2.20- 90: De Viribus affixis obftaculo XZ, quos premet viribus dua- bus, hi inde tendentur, donec exercuerint pres- ſionem oppoſitam duarum virium, tumque vires corporis moti C deletzy erunt. g. 262. S3 proinde preſflio oppoſita corpus pel- lens ſit minor, quam ut vim zqualem corpori in- hzrentem producat, poterit quidem tollere ali- quam, non vero vim omnem ex Corpore. Si enim Potentia oppoſita generare unam vim poterit,& Corpus feratur cum 4 viribus, per- get poſt preſfſionem oppoſitam cum 3 viribus mo- verl. g. 263. Quare Potentia, qux aliquem gradum velocitatis cum corpore cCommunicaverit, poſtu- lat Potentiam oppoſite direttionis equalem, ut 4dem gradus velocitatis ex Corpore aboleatur. Cg. 264. Sive Potenti)? contrariäa direCtione 4 gentes Corpus motum propulerint breviori vel lon- gior1 tempore, ſemper ſequetur jattura virium In Corpore moto vim produttam ä Potentiis 0p- poſitis« 3. 265. Quia Potentip oppoſite ſunt reſiſten- ix adverſus corpus motum 3 erit vis eo citius deſtrufta, quo reſiſtentia eſt major: eo tardius pe- ribit, quo refiſtentia eſt minor: effettus tamen idem erit, quippe fi corpori infſint 100 vires, re- ſNiſtentia has tollens debebit eſl& equalis 100. Cg. 266. Si Corpus motum ſuis viribus propella- tur in Corpus molle, cujus partes equabiliter co- herent, dum partes 4 mutuä cohgrentiä ſepara- bit, reſiſtentiam patitur,& cum partes equabi- liter cohgreant, erit reſiſtentia ut numerus par- tium feparatarum& ſpatii percurfi, dum in ſuis in- tervallis ſe recipiunt: ſed ſive ſpatium celerius ſive lentius percurritur, eadem cohgrentia eſt ſu- peranda, ergo conſideratio ſpatil percurfi ä Pani Us | Corporum Motorun. gr bus Mg. bus omitti poterit: quamobrem effeCtus totus cor- erin pres poris moti, qui eſt ut ſumma virium, erit ut Ca- Ique pire“„itas molli corpori inpreſlſa: qux proinde eadem | erit, ſive cito, ſive lente inſculpta fuerit, qu12 "pus pel. vires eedem conſumends erant in ſeparandis cor- enor 1n- poris mollis partibus. Quod experientiä confir- Mere all matur ope duplicis Coni ABCD in argillam mol-; 7 Jem impadti: fi enim üsdem viribus parte obtu-| Im vim ſiori AB inciderit in argillam, inprimet foveam Tab. 2. 4 MW;» per- parem illi, quam parte acutiort CD infligit, e- Fig. 21-| 1 Dus m0- tiamſi citius conſumantur vires impattione partis| AB, quam CD. aMeradum 5 m Si in corpore moto ſit Potentia repri- 50, poltu- mens ſemper directione oppoſitä, tum xqualibus 4 gem, u temporibus&equalia velocitatis decrementa dabun- 1) 30, tur 3; adeoque Id corpus motu equadbiliter retarda-| 1; ablione 4* to feretur. Agit enim Potentia ſemper tanquam ä| b 79 vC08- in Corpus quietum, adeoque zquales gradus velo 141.18 Dela Wram Citat1s tollet.(. ſA||| | kentls 00- F. 268. Ejusmodi igitur Potentia ex corpore- 1,0 qualibus temporibus vires equales non delebit, 306.70 eeſlſien- ſed inzquales: fi enim corpus cum 10 velocitati-| 190 Citius bus primo tempore moverl ceperit; ſecundo per-; ved per get cum 9 velocitatibus, tertio tempore cum 8: 34 tanen adeoque decrementa virium erunt 100--81=19 468» 7E* tum 81-6417. 64=- 49= 15. ſive uti nu- P. meri impares 19, 17, I5, 13, IT Cc. gfpropella- C. 269. Atque pari modo Spatia ab ejusmodi um lter CO- corpore moto deſcripta ſe habebunt. 98 pd 1 ay eq M upzr08 DX“ 47 74,0 105 iw j, ß zen edlen; M pgmvaen ne j /)| a m| J 9 Dus| | | 92 De Gravitate. XB 610043: De Gravitate. FS. 270. Cie eſt vis, qua corpora terreſtria, in Aere aperto, vel in Vacuo libe- re ſibi commiſſa, ex quiete in lineä perpendicula- x1 ad ſolum ruuntz retenta autem, nec labentia, in eädem perpendiculari premunt ea, quibus in- cumbunt,& ſ8 atque alia corpora hac preſflſione deorſum movere conantur. Effettus igitur gravi- tatis duplex eſt, vel verus motus, vel preſlio. Potelt igitur gravitas pro Potentiä premente ob- ftaculum haberi. ß. 271. Gravitas multiplicata in numerum par- uum corpus componentium, conſtituit Corporis pondus. I1deirco Elementi gravitas& pondus eſt unum Iidemque: ſed in corpore magno ex pluri- bus elementis compoſito habet pondus relationem ad multitudinem partium,& proinde eſt ſumma gravitatum, qux in omnibus partibys exiſtunt. g. 272. Omnibus terreſtribus corporibus huc USque Notis, eque Solidis majoribus, ac minori- bus, tum& Fluidis omnibus, ineſt gravitas, ne quidem Atre, Exhalationibus, Vaporibusve raris- fimis& volatilibus, nec Igne& Luce exceptis« De Corporum firmorum gravitate nemo dubitatz non tamen de gravitate Fluidorum ſübtilium con- venjunt Philoſophi: Sed exhalationes quorum- Ccunque Corporum terreſtrium, ut& vapores. ad bylancem ponderari pofſunt: A&ris pondus ad o- culum exhibetur: Igni poſt Boyleum plurimi expe- 7iimentatores pondus merito adſcripſerunt: neque uilum cognitum corpus gravitatis eXxpers huc us- aue obſervatum fui. Quicungque jgitur zu HE er paz M 178 [90 zm]! 181/90 (uy 8 | | 40 Ng Val(Ue. or pE(bla c 14 la] , MU(ühne 20 p ine jet 53 vy vel aqt0; rem| a | mert(mur WON 097] CN pi napn0 11 gut dus 16, Wile 1e ell! uhh4 ; exiſt m rpotib"ue „ acs Mt: rav| he IbuSYe 1191 106,64 1% mod Mb bull Dan 1es M 047 De Gravitate, 93 ſalem gravitatem negat, illi, ut Corpus non do- natum gravitate oftendat, incumbit. A non- nullis Philoſophis ponitur Kther, qui univerſum impleret, gravitatis tamen foret expers: ſed hic Kther elt mera chimera, quum eum nemo ullis argumentis probaverit, imo ne quidem verofi- miles rationes ad eum probandum afferre potuerit. Sophismata petitionis principil quidem obrrudun- tur, veluti quia non datur vacuum, datur mate- ria ſubtilis: tum quia datur materia ſübtilis, non datur vacuum. Interim illi ſabtili materig quili- bet pro viribus ſue imaginationis, aut necefſitate ſuy hypotheſeos, diverſas proprietates adlubitum affingit. atque in eä, ex hypotheſl affumtä, 2- lia fingitur hypotheſis, quod nempe gravitate Ca reat, aut alterius nature fit, quam ex qua omnia corpora ſenſibilia ſunt compoſita. nr C. 273. Quoniam igitur omnia Corpora grav12 ſunt, non datur Levitas pofitiva, quä, veluti prin- cipio, Corpora in ſublime ä Terra recedendo fe- runtur 3; hanc propugnavit Ariſtoteles: qux ſen- tentia hoc argumento refutatur: Si lignum ſub A- quä vel Mercurio aliquousque demerſum ſibi com mittatur, in ſublime quidem adſcendit, ſed pro pulſum ä gravitate majori ambientis Aluidi, non propter levitatem; quippe idem lignum planz ſü- perficiel plano vaſis fundo, ſficco, inpoſitum, non adſcendit, etiamſi ſuperaffuſa Aqua aut Mer- curius fuerit z quia liquoribus inter ſuperficierum commiſluras negato introjtu, eorum ad ſuperiora propulſio vel elevatio inpeditur: Sed hujus op1-+ nionis levitas confutata ä Philoſophis Florentinis Tentzm. non deſfiderat orationem meam. Vlorent.p, ß. 274. Quecunque autem fuerint Cotpora',** P- 5 magna vel parva, firma aut fluida, cujuscunque generls, in Vacuo Boyleano ſimul ex eadem al- Lie 94 De Gravitate. s 8 5 3.. Jb| titudine demiſa jeque velociter ruunt, atque i- 118 M| dem ſpatium eodem tempore percurrun. Hoc 6.| Oobſervatum iri in corporibus ſuſpicatus fuit Epi-| IE| curus,& Lucretius(a); deinde id ex obſferva«r- 5| tionibus ſuis confirmavit(5) Galileus, quoniam| IM Pile ex Auro, Plumbo, Cupro, Porphyrite, ex€ 2 centum Cubitorum altitudine demiſſz per A&rem|"Ee una cum Cereä, ne quidem hanc quatuor digitis|"D in fine pr&vertant: Verum(c) Newtonus in Va- 81 cuo id fieri, experimentis probavit 3; deſcenden- 0| tibus ex eädem altitudine pari tempore focculo vbs| Lanz ,- Plumä& Auro. m| C. 275. Quare quicquid eſt corporeum paris alg magnitudinis, ex quocunque genere Corporum füe- 10 rit, ejusdem gravitatis& ponderis in Vacuo erit. NGE| N Sunt enim hxc corpora obſtacula equalia, quo- 1009)€ nlam velocitate-pari moventur, requirunt Po- kus tentias>quales, hoc eſt attiones gravitatis Xx-| quales, per€. 209. qux cum operentur in cor- 0| pora xqualia, erunt pondera zqualia. y CF. 276. Sunt igitur pondera corporum in Va-" evo, veluti quantitates materix:& ſipondus con-| ſideratur ut Potentia, erit Potentig magnitudo' proportionalis quantitati materix,& direttio Po-: rentize retta ad ſolum.] C. 277. Quotiescunque zqualis magnitudinis 2 Corpora vario pondere gaudent in Vacuo, diſcri- 18 men ponderis pendebit 8 poris, quorum omnium| | magnitudo in ſummam colletta major erit in mi- ER ; nus ponderoſis; minor in ponderofioribus corpo- j. [5 ribus: Pori autem hi vacui erunt materia: Si e-„a | nim illius pleni eflent, in omnibus corporibus pa- WT | riS |(a) 1. 2. V. 238. Cb) Mechan. dialog. 1. (c) Princ. Philofſ. pag. 481. 5'(e) ( LD ün X EFT 3 ls einn 0 2"que b | 0 Hp | A Ur pie ( vÜſeryz. 3; 9 Dniam ) Mi, ex (uhetem a(dios 0. 104 Va- db nden- M Eee 1? 20h paris € nm fe 10 2890 ent, 1| 10083, qU0- ) apgunt PO- 4 7 ats Le Ye) Ts 10 CO!- lh| a mw Va ſj wlSCON- p eniudo N 20 pn wudins 3 nfäſcri- 7 mum R. ien (m corpo“ me mos Py . +4 De Gravitate. 95 x18 magnitudinis eadem quantitas materie? foret, & quia omnia ſunt que gravia Per ß. 274. idem eſlet in corporibus zqualis magnitudinis pondus (4). Varium proinde corporum zqualium pon- dus evincit omnino dari plurimum vacu1 in Na- tura. CF. 278. Si 2qualia, ſed diverß generis corpo- ra, ponderibus variis predita, in a&re ex alto di- mittantur 3 velocitas ä gravitate produtta non eſt in omnibus xqualis, ſed corpora, quibus plus materiz ineſt, ruunt citifſime; quibus minus ma- teriz, longe tardius feruntur. Hoc probant Ex perimenta Philoſophi incomparabilis Deſaguliert, fatta in templo Paulino Londinenſi, demiſſis cor- poribus ex altitudine 272 pedum. Velſics ſuille? in forma ſphxrica in globos formate& ſiccatz ſe ſecundum hanc Tabulam habuerunt Diametri| Pondera| Tempus Jap- Pollic.| in granis| ſus inM". Ai“ 1575 128 193". B| 5. 193| 156 175. O3P82 83. Fag EEN 8 Dei:5. 26 97: 227.. E| 5. 2 99: 215" Sphers ſequentes ex charta formatx fyeruntf NV 45. 5 I800 62" Gl:5s I 1320 4 H| 5. x 1520 7% (a) LvcRkTrus L, zu, V.359; 96 De Gravitate Spherzx ſequentes ex Vitro fuerunt I 8] 07% Ki5. 53 6" Differentia hc velocitatis in descenſu non a Nas Tura cCorporeä, ſed ä medio A&reorefſittente oritur, magis retardante Corpora, quibus minus ponderis ineſt, cum propter zequalitatem ſuperficierumrefſi- ſtentia medi, per quod labuntur, xqualis ſit. -. S. 279. Attendenti ad hzc experimenta patebit error Ariſtotelis(a), qui mobilia diverſe gravita- ts in ecodem medio moveti velocitatibus, quxſint ponderibus proportionales, aſleruit. Neque hec ex- perimenta couveniunt cum 1is, quzx CL Frenicle(4) fecit, aflirmans globum plumbeum ligneumque e- jusden: voluminis, ex pari altitudine 147. pedum demiſſum, imul& eodem tempore decidifle, lami- namque ieream uno pene& eodem ittupercuſlſiſle. CF. 280. Verum ſi corpora fuerint ejusdem figu- rx, magnituginis,& ponderis, tum ex quocun- que genere corporum fuerint, per a&rem vque cito ruunt: quod probat vim gravitatis in omni- bus particulis corporeis ele eandem, veluti quo 2610 2910 que in Ff. 275. adſeruimus: Newtonus duas Pequa-, Jes ligneas pyxides ſibi Comparavit, alteram im- plebat ligno; xquale auri pondus in alterius cen- tro oſcillationis fgebat; pyXxides ex filis equali- bus ſuſpenſx erant pendula undecim longa pedes, qu juxta ſe poſita paribus oſcillationibus diutiſli- me Iibant& redibant. Proinde Copia materi2 in auro, ad copiam materizv in ligno erat, ut vi- rium motricium attio in totum aurum, ad actio- ' pon- Ca) GALILEUS zn Mechan. dial. 1. 5 Dv HAMEL Hijſipr. Acad, Paris Lib, 1, S. 5. cap. 3- bynt| NN 4 Na. Übe our, Nponderis Mum rel- 009 3(it, 30a paebit Mb Arava dh(uelint zal), Ize ex- Wenice(2) aunque E- 114[edum 8 amt Alpro, an Egu- 3 Wou 341 2Qu0e epd Omn- 1, pe qu0- 1903 LqUä“ 4 u I11- 348 cen- ün equali Ur pedes» jp dut " hc? in De Gyrdvitate; 97 nem ejus in totum lignum, hoc eſt, ut pondus ad pondus- Poſtea loco auri inplevit pyXides argen- t0, plumbo, vitro, arena, ſale communi, lig- 10» aqua, tritico, eodem ſucceſlu; In Corport-- bus ejusdem ponderis differentia materie, qux vel minor eſſet, quam pars milleſima materiae totius, his experimentis manifeſto deprehendi potuiſſet.(a) C. 281. Quamobrem diſcrimina quantitatis ſolidx & porolx cognoſci poſſunt ex pondere diverſo cor- porum xqualis magnitudinis poſitorum in Vacuo. C. 282. Pondera diverſorum corporum& z- qualis magnitudinis in Vacuo inter ſt comparata vocantur Pondera ſpecifica. C. 283. Ex quibus cognoſcitur proportio quan titatis ſolide in uno corpore, reſpetta illius ad al- terum: Sit enim ſüberis quedam moles pondere unius Uncix,& xqualis ex auro moles ponde- re 87 unciarum: Quia tantum ponderat id quod Corporeum, erit ſubſtantia corporea in ſübere ad eam in auro, uti 1 ad 87. gf. 284. Hac methodo cognoſceretur quantum ſolidi, quantum poroſi in omnibus efſet Corpori- bus, uti monui in€. 65. Si modo unam maſſam tractabilem perfette ſolidam haberemus, ejusque pondus cognovifſſemus: verum häc negatä ignora- tur quenam in dato Corpore ſit quantitas pororum & ſubſtantiz ſolide. g. 285. Quoniam gravitate corpora terreſtria, libere delapfa ruunt in lines perpendiculari ad ſ0-Tab. 2. lum, fi Terra fuerit ſphzrica, feruntur re&ta ver-Vig. 22- ſus centrum Terra. Sit enim Terra S, cujus ſe&io ope mazimi cir- cul repreſentetur, in quo centrum C. horizon fit Tangens BAD, corpus E cadit in ref&ta EA, (43) NEwron,. de Mundi 66 P+ 24. De Gravitate 3 perpendiculari ad BD. ſed eſt radius CA perpen- 0 A Kudl. TL;»». 7) 3. p. 18. dicularis quoque ad tangentem BD 2: quare eſt) b Buch L.K AC retta linea continua b. Hoc locum habet iG 3. P. 13 quando Terrz ſüperficies 1evis, non vero monti-"wm bus vallibusque aſpera ponitur: quia enim gravi- tant corpora ad ſe mutuo, neceſſe eſt utpendulum De in valle ad latus montis aliquantum gravitate diri- gatur& deflettatur ex redtä ad ſolum perpendi- culari. Hoc obſervarunt accuratifſimi obſervatores Bouguer& Condamine, notantes vaſtum montem| a ür Chimborago in regno Peruano prope equatorem|||| pendulum tam ä parte boreä quam auftrali ex ſiti EE: verticali ad ſe ſub angulo 7 vel 8 m". traxiſſe(a). 46 4 C. 286. In quibusnam lineis feruntur Gravia,||" ſ Terrarum orbis non in rotundum zquatus ſit, 1974 ſed ovatus, ſive axis major per Polos, ſive per| Mquatorem tranſiverit, eleganter determinavit 17] Cl. Mairanus in Academix Pariſing monumentis we Anni 1720. qux conſuli poſlunt. Ad quenam vero| 4 puntta axeos terreſtris dirigantur gravia breviter qm & clare exhibuit eximius Maupertuiſius in elegan- 1 opere de parallaxi Lunz. C. 287. Gravitas eorundem corporum ubivis( "Terrarum eadem non eſt, ſed major in locis ter-| 4 reſtribus, qui Polis ſunt propiores, minor autem"ye in locis Xquatori propioribus. Id detectum fuit 3 Richerio anno 1679. cum pendulum horologü, quod Pariſiis tempore minuti ſecundi ofcillationes ii perfecerat, in inſula Cayennz 14 liney abbre- pj viandum erat, ut iterum in minuto ſecundo oſcil- hi 3 Jaretur: hoc poſtea in aliis terre regionibus con-|("vs firmatum fait obſervationibus varlis, cum iterum vn alia penduli longitudo deſiderabatur: quo autem ls vis gravitatis eſt major, eo pendulum debet ee ND: ! lon| (a) MAUPERTULS Bigure des allre M3 | <; L| NEIN* XE: 8.3.00 EEE ERIN 3 PEE EE | A ferper : Quäre ef cum habet ero monti- um grave pendulum yltate dirt | perpendt- Hervatores immontem equaiorem ali ex Ct ax(a). ir Gravia, ua At, 1, five per ofterminavit [owments | ena verd j 19 henter Een SIS GE a AIN A nu elegatl wm 1b1viS wWodt ier- wor am jam furt 4 jporoDgt vella ones [6 2308C“ 4060 ſil „bus CO0l- | um jerum | vo auen; N dejet n j 1] vi IEEE TEER SHENG GE RN E TETE FRERIIIIIUNN R en DEE EEG EEN SR I WIES WICH EE EN SEESEN TRETE RÜGE EIGER De Gravitate, “959 Jongius: diverſa igitur ejusdem penduli longitudo in diverfis regionibus p robat vim gravitatis eſſe diverſfam, ud conſpici poterit in ſequenti Tabula (4a). Nomina Lo- Corum Pello Londinum.- Pariſium St. Domingue St. Domingue Jamaica St. Chriſtoph. Guadeloupe "Martinique Gorea Portobelo| « Cayenne ' Quito Latitudo Borea 66* 48* 512331 AEN: 172510 DG 30 14"? 44 14* 40 92.,:33 KPR Lat-Auſ,2 5" Longitudo penduli in lineis 441,17 4409» 65 4405 57 |439- 439. 375 439. 33 4385 735 4385 50 438, 50 (4385 7! 439, 08 4385 50 438» 84 Gravitatis „VIS [OO137 100018 [O0000 99647 99732 99744 99590 99533 99533 99546 99665 99533 99643 Obſervato- xes Maupertuis, Clairaut Camus, Monnier. Graham, Mairan. Des Hayes. Godin. Campbells Des Hayes. Varin, des Hayes, ZEHG 105, Des Hayes. Varin, des Hayes, de Glos. Godin. Des Hapes. Condamine, C. 288. Gravitas corporum ultra Terre ſuper- ficiem elevatorum in diverſis 4 centro Terrx di- Kantiis eſt in ratione reciproca quadratorum di- ſantix A centro."D Sit ILOK pars ſuperficiei Terreſtris', CujusTav. 2, (a) MAUFPERTUIS de parallaxi Lung p. 133. 2 1r4-Fig. 23. "Tab. 2: Fig, 23. X6O De Gravitate radius ſit CI, ſitque punttum elevatius.A; fin» gaturque ILOK poſita in ABDE, quoniam vis gravitatis operatur in rectis lineis 4 centro ad ſu- perficiem, aget in rettis produettis ex C per I, LK, 0. quzx produttye usgque ad A, abſcin- dent ſuperficiem AFHG, in quam vis gravita- tis, qux agebat in ILKO, terminatur. Eſt au- tem vis gravitatis in AEBD, ad eam in AFG H, nuti eſt magnituido AEBD, ad magnitudinem AFGH, fed funt hy magnitudines in ratione Compoſitäa ex AB ſive 10,& BD ſive OK, ad AGXxGH. Eft autem 10, AG:: IC, AC & OK, GH::IC, AC. quare erit ratio ex IO XxOK, AGxXxGH:: IC4. ACI, adeoque erit vis gravitatis in AD, ad eam in IK:: 1C4 AC4. Egregius Condamine(4a) obſervavit in urbe Quito aliquod pendulurn tempore 24 horarum os- cillationes 98740 abſolviſſe, cum eo adſcendit 'montem Pichincha 750 hexapedas altum, in hoc pari tempore pendulum modo abſolvit 98720 o0s- cillationes: deinde in ripa fuminis Amazonum in vico Para idem pendülum peregit 98770 oſcilla- tiones: ex quibus conſtat gravitatem eſe Ma]JO- rem in locis terre humilioribus, minorem in edi- tioribus: Sed h&ec gravitatis proprietas primum Colletta fuit ex vi centripetä Lung verſus Terram, quam in Ff 502 explicabo. ß. 289. Si fuerint proinde corpora AH, IK homogenea, ejusdemque generis,& magnitudo AH ad IK, uti AC ad 1C4. erunt eorum pon- dera equalia. g. 290. Si fuerint Corpora AH, IK diverſi generis, atque in varis diſtantils ä centro Terry C», (a) VOYAGE de Ja riviere des Amazones Dag. 181. !) a/ Ku 7 EE| ü au| "bg| un| a us N für Juontam vy entro ad ſt x( per 1, A, abſein- 78 Stavit4- r, Eau nin AEG gnitudinem in ratione ) ſive OK, DENG rau0 ex 10 que ent YiS (4 40% wit In urbe . horarum 08- 60 Weert kum, 11 doc Yyit 98720 08: 4mazonum 11 8770 oſeilla 1 eſſe m3j0- orem In edi tas primum (us Tertam 5 el AH, IK | magnitudo t eorum pol „IK qwerl centro Terr 1 De Gravtitate,-xör C, erunt horum pondera ad ſe in ratione compo- ſita, ex ponderibus, qux haberent ad eandem di- ftantiam 4 Terrz centro,& in ratione inverſädu- plicatä diſtantiarum ab eodem centro. G. 291. Quo ergo corpora ſupra Terre ſuperfi- ciem elevata& ſe contingentia, ſunt propius ä Terrz centro, eo magis in ſe operabuntur, tam deorſum premendo, quam ſurſum reprimendo in memoratä proportione.; C. 292. Corpus prope Terry ſuperficiem Lute- tie Pariſiorum ex quiete libere delapfum in linea perpendiculari ad ſolum Terreſtre, percurrit tem- pore minuti ſecundi hore ped. Pariſ. 15. digit. 1. lin. 12. accuratifſime lineas 2173. 631350- 4 Sequenti minuto ſecundo cadit pedibus 45. di- git. 3. lin: 54. tertio minuto ſecundo cadit pedi- bus 75. digit. 5. lin: 95. In Vacuo ſpatium ä grav1 percurſum foret aliquanto longius, tum e= nim ä pondere a&ris grave non ſuſtentaretur(a), ſed has minutias omittemus, C. 293- Cadit ideirco corpus grave motu acce- Jerato: ſuntque ſpatia paribus temporibus ab ipſo deſcripta veluti numeri impares 1, 3, 5.& ſpa- 14, ab initio lapſus illa ſupputando, ſunt inter ſe veluti quadrata temporum: nam velutt I ad 4,5 ita ſunt I5 ped.+ 1 dig. 4- 13 lin. ad 60 ped.+ 4. dig.+ 73 lin. quod eſt ſpatium duobus priori- bus minutis ſecundis ä corpore gravi lapſo percur- ſum. Non adeo accurate ſpatia 4 gravibus per- curſa obſervari potuerunt ac hic aſſeruimus, qux ſunt colle&ta ex oſcillationibus pendulorum: ſed tamen ſpatia deſcripta eſe in ratione duplicatä remporum ſatis accurate primus determinavit Ga- li- Ca) NewTon1 Philo, Natur. L. 3. prop. 19. prob. 3- DAS. 77. G 3 47a 2: Fig. 19. „Fos De Gravitate. Jilzus(4),& poſt ipſum Grimaldus at Ricciolus -(b), inſtitutis conſilio experimentis ſatis exadtis. - 4.294. Ut hwe intelligantur, linea AB repraz- ſentet tempus diviſum in partes equales, infinite parvas, AD, DM, MN. ad punttum D eri- „Satur perpendicularis DE, qua exhibeat veloci- tatem, quam corpus in ſuo lapſu temporis AD ültimo punto D acquiſivit, ſed tempus, quod mobile inpendit, multiplicatum in velocitatem, datſpatium percurſum, quare reftangulum ADES, ortum ex ADxDE exhiberet id ſpatjum, ſi cor- -poris eadem velocitas DE ſemper fuiſet, ſed in- .Cepit moveri ab A ex quiete,& tantum ultimo momento D acquiſivit celeritatem DE, quare Spatium ab eo deſcriptum erit modo ut Triangu- Jum ADE: pergit grave tempore DM moveri :velocitate DE, ſed qux interim augetur, adeo ut ultimo momento velocitas acquifita ſit My, duplo major quam DE 3; adeoque erit tempore ſecundo deſcriptum ſpatium, velutiD E Mr. pergit pari modo tertio tempore M N moveri motu accele- rato,& ultimo momento temporis N acquirit cele- ritatem Nt, triplo majorem DE, eritque ſpa- ium hoc tempore deſcriptum, ul»MN!. Kft vero ſpatium ſecundo tempore D M deſcriptum, tri- plo majus quam ſpatjium ADE. primo tempore AD deſcriptum,& ſpatium tertio tempore MN de- ſceriptum, et MNrt, quintuplo majus primo ADE. utipatet facta diviſione ſpatiorum in Trian= gula, quz funt xqualia ipfi ADE: Sed gravium Cadentium proprietas ex obſervationibus eodem ſe habet modo per: Sf. 292, ut ſpatium primo tem» pore percurſum ſit= I. Secundo tempore= 3. ter- (8) DraLoGt de Mötu-locali. Dial. 3. p.. 157. 158. (b) Almagelt. Tom, 1. Lib. 2« Cap, 21. prop. 4. € (atw 7 ei gr „u 100-( „pu 108 ER "M (0 ug ord (ur 1 We [170g EE kabe vu joel ans jn M ß Eg Vain, bun kal iehhn Dere) ED>=, Ee EE Eun 00 250 17 000 Richiol 3 exaCs, B repre» infinite 1 D erl- 1 VeloCl- ons AD 18, Jud eitatem, mADES, Ky ſi cor 36 ſed 10 hm filtimo iE,| quare y Triangu- jl Moyerl zt 320 „WA, x ympor My, pergit nw acCel- „itt eele- jque ſpa- Vi ZE jeum, tä „pore AD MN de- (w primo „in Trans | gravium even 8 mo em DpA>? er De Gravitate: x03 zertio tempore= 5» quare proprietas gravium Ope Crianguli AN!..rette repreſentarl poteſt. Ideirco celeritates ä gravi delapſo acquiſite ſemper erunt uti tempora: nam uno tempore AD, celeritas acquiſita eſt uti DEL,& duodbus tem- poribus AD, DM, celeritas acquiſita ek=My -=29. at tribus temporibus AD, DM, MN, ce- teritas acquiſita eſt ut N!?=3- Hinc quoque 8- qualibus temporibus zquales gradus velocitatis 1N corpore cadente excitabuntur. C. 295- Cum Triangalum ADE, fitad Trian- Tan E:: 12.. gulum AM, in ratione duplicata AD ad AM, vel in ratione duplicata DE ad Mr,& Trian- oula exhibeant ſpatia deſcripta ä gravi delapſo, e- runt ſpatia hec que in ratione duplicatä tem» poram ac velocitatum: proinde velocitates erunt uti radices ſpatiorum, quz grave percurrit: quam proprietatem evidenti experimento comprobamus Cum enim unum corpus ex und, alterum ex qua- tuor altitudinibus cecidit,& utrumque detorquea- tur in viam horizontalem, primum unam longi- rudinem, quo tempore alterum duas percurrit. C. 296. Quia viresin corporibus libere motis ſunt in ratione duplicatä velocitatum per f. 24.5.& ſpa- dadlabentibus gravibus emenſa etiam ſuntinratione velocitatum duplicatä, erit inter ſpatia 4 gravibus percurſa,& vires in üs produttas ratio Xqualitatis: quod hoc modo experientiä confirmatur. In argil- lam mollem& probe levigatam ex altitudine 3 pe- dum ſphera cadat, ejusque pondus ſit=1. argil- 1x foveam inſculpet: altera ſphera ejusdem mag- nitudinis, ſed triplo ponderoſior, ex altitudine pe- dis unius in eandem dilapſa argillam, priori 2equa- lem foveam infliget, adeoque propter equales ef- fettus, pares vires erunt,& ideirco utl ſpatia percurſa cum ponderibus corporum multiplicata. G 4 C. 297. ' 2 T04 De Gravitate. C. 297. Quicunque recordatur 3. 256 ad 261," viadebit gravia decidua moveri cum iisdem pro- m prietatibus ac Corpora, qux ä potentia internä Ry premuntur: Et quoniam Gravitas eſl potentia pre- mens, feruntur corpora deorſum non fecus quam!| 5 (1 potentia eorum reſpettu quieviſſet,& mihilo- 4 minus ſemper egiſſet. DB C. 298. Si ergo corpus grave ex quiete delap- vie ſum tempore AB, in cujus fine velocitatem BC"| Tab. 2. acquirit, deſcribat motu accelerato ſpatium, quod"M| Fig. 24. repreſentatur ope Triangali ABC, idem corpus um| pari tempore delatum motu uniformi cnm veloct- MU| tate BC, qux ultimo acquiritur, deſcripfſiflet 0“ ſpatjum duplo majus ABCD. quod Rettangulo 12 ABCD reprxſentatur: nam ſpatium corporis Di| moti habetur dutto tempore in celeritatem: Sed Wü| A BxBC, dat rettangulum ABCD. Adeoque wa| dimidio tempore Corpus hoc uniformi motu dela- um| tum deſcribet ſpatium illi equale, quod corpus"x motu accelerato ex quiete delatum duplo majori Bi| tempore deſcripſiſlet. 4) gy. 299. Quoniam gravitas continuo corpus ki deorſum: premit, agitque corpus motum veluti| quieſcens, erit corporis perpendiculariter ſurſum wins projetti motus retardatus: eruntque velocitatis de- 199 crementa ſurſum paribus temporibus xqualia: Cum Ü gravitas producat velocitates deorſum paribus tem- 03 poribus equales: feretur proinde corpus ſurſum| alls motu gquabiliter retardato: quamobrem cuntta| mh hic obtinebunt, qux demonſtravimus in C. 267, wig; 268, 269. H"ws g. 300. Si igitur grave corpus perpendiculari- 47 ter ex alto ruat, eam in fine lapfus velocitatem 1E acquiret, qua iterum adſcendere ad eandem alti- 4 tudinem poterit: veluti probatur tum Pendulis ofcil- 6. Jantibus, tum delapſu gravium in obices GES big ;"Zo: [205 A.„RE 3. N L RE a Sn 4 007 | | | dem! pi| a Intent nea pre- "us quam 1: nihilo- Te delap- lem BC 1, quod 1 x Corpus 6 velo ) etipfſiſſet 1 Wtangalo wßcorforis am; ved . Qdeoque zm Kla 10, eps 10 D mijor ürorpus won velatt a urſum als de gs Cum i"„([EN- yum mgunda 18207» meat qyckaen dv 3m iu De Gravitate, 105 . 301. Adeoque corpus in altum projettum adſcendit ad eandem altitudinem, ä qua Ccadendo poteſt acquirere celeritatem, quacum Projict- tur. C. 302. Eruntque altitudines, ad quas diverſa corpora cum varils celeritatibus projetta adſcen- dere poſſunt, inter ſe, veluti ſunt quadrata 1114- rum celeritatum. F. 303. Ex hiſce intelligitur, ad quam altitudi- nem corpus perpendiculariter in altum projettum adſcenderit 3; cognito inter adſcenſum& finem lapfus intermedio tempore: pila enim ſurſum pro- jiciatur, elapfſis 20 m* ad eundem locum redeat, inpendit igitur pila 10 m“ in adſcenſu,& 10 m“ in. deſcenſu: Spatia percurſa in adſcenſu& de- ſcenſu ſunt equalia,& ſunt uti temporum quadra- ta, adeogque uti I0 x 10, verum tempore 1 m“ cadit grave ped. pariſ. 15, dig. 1. lin. 15 ſive lineas 2173. 63. adeoque adſcendit tempore 10 m“ ad altitudinem lin. 2173. 63. x10 x 10. ſive 1509 ped. 6. poll. 7. lin.& poſtea tantopere de- ſcendit. CF. 304. Corpus grave cadendo ex quiete exit cum celeritate infinite parvä, perpetuo increſcen- te, donec finito tempore finitam celeritatem ac- quiſiverit. Grave enim tempore finito AB acquirat ca- Tab. 2. dendo celeritatem BC: tum AB dividatur in Fis 24 partes infinite parvas uti AM,& ducatur MO parallela ad BC. erit MO cleritas ä cadente Corpore acquiſita tempore A M. ſed ui AB, BC::AM. MO, quare MO erit celeritas infi- Ne parva, tempore infinite parvo acquiſita. ß. 305. Queritur utrum gravitas in eodem cor- pore, eundem in Terra locum tenente, ſit muta- bilis, an increſcat, aut labefattetur aliquando? G 5 De- fo6 De Gravitats. Decreſcere illa contentio ponderis& gravifätis dita fuit, quia cadaver animalis minus ponderat animali vivo, uti in Avibus obſervare datur vivis & dein mortuis, ponderatis in bilance accuratiſſi- ma: Eſt tamen infirma ex hoc obſervato conclu« ſio, vivis animalibus reſpiratione& perſpiratione perpetuo multa exhalantibus, quibus amiſſis ne- ceſle elt ut leviora ſücceſſu temporis ſemper flant. Verum dicitur gravitas augeri, cum in globo vI1- treo piſis& aquä repleto probeque cerä occluſo, pondus elapſis o&o diebus increvit. Erroneum autem hoc experimentum eſt, non reſpondente ſucceſſu; forſitan pulvis ex Atre delapfus, forſi- tan Aeris humidum majori copiä funem, ex quo globus ſuſpendebatur, ingreffum& deliteſcens in eos pondus auxit,& Autorem conjecit in erro« rem. C. 306. Hac uſque proprietates& effettus non« nullos Gravitatis vidimus, verum quenam eſt il- lius cauſa? Quia cauſa non incurrit in ſenſus no- ftros, demonttrari non poterit. Non videtur eſl2 Mechanica gquxgdam potentia extrinſecus operans, aut Fluidum qualecunque molle vel elaſticum, quietum aut agitatum, quod corpora premeret 3 quibus incumberet. 1*. Quoniam gravitas eodem modo operatur in corpus quieſcens, ac in Corpus prerapidä celeritate& in quacunque direttione actum. Cognite autem omnes huc usque poten iz operantur in quietum omnibus ſuis viribus, in motum duntaxat eXxceſlu virium. 2*, Eſt gravitas proportionalis quantitati materl?, non magnitu- dini ſuperficiei: cognita autem fluida qugcungue premunt alia corpora in ratione ſuperüicierum, quas Corpora preſſioni opponunt, nequaquam in ratione materie. Eftque idem corporis pondus in Vv2Cuo, quamcungue Corpus. Bguram, quodcun- «m/ que « ei = 4S R; »> EE ERS A“ ZZ= = === 2 Er-- = 3 Syrus WonCl. Mratione 3 Us 16 mr fan, bo vi- itluſo, 1 mean lndente dot fotſi- (04x 110 ilgens11n 119 ero ) 1061 DO |, 3091 EN 4 l/s DO“ „ wrd 1] M0 94084 (| Zyt, ] auer, x 4uhlen 114 P03 40.0 men ds in 11 MD " you M„ng rl/ amp ufin dely gie RR I ES===<- SEITE DERE AUER<= wwe Tab. 101. Fig. 2- "Tab. 111. Vig. 3+ TIO Mechanicäs terea conſtat Examine aut Linguld FG,& Lans cibus H, H. appenſis in Capitibus A, B. C. 319. Ut clare intelligatur Libra, concipien- da primum erit, ac fi foret Linea recta Mathema- ica AA, per quam mediam tranſit axis vel cen wum motus C. Simulac Libra movebitur, quod- libet ejus pun&um D,-E, A, ab axe C utrim- que zqualiter diſtans, deſcribet arcus zquales, ui DF, DF,& EG, EG:& omnia puncta D, E, A, utriusque ſcapi deſcribunt eodem tempore circulos vel arcus, diſtantils ab axe pro- portionales: Areus deſcripti ſunt ſpatia ä fingulis pun&is percurſa; que ſunt ut velocitates horum pun&orum, adeo ut fimulac Libra incipit move- ri, deſcripta ſpatia vel velocitates diſtantiis ab axe proportionales ſint. C. 320. Libra dicitur in equilibrio, vel utrim- que dari Fquipondium, aut Equamentum, cum momenta ponderum capitibus utriuſque brachii appenſorum ſunt zqualia, tum enim virtute mo- mentorum quieſcitz& in Libra vulgari examen medio anſz apici reſpondet. : CF. 321. Si ad 2quales diſtantias utrimque ab axe, A, A, appendantur gravia xqualia, R, R, hec, motä Librä, equalia ſpatia percurrerent, adeoque momenta haberent equalia, idcirco Libra ſibi commiſſa quieſcit, momento unius ponderis de ſtruente oppoſitä directtione momentum alterius: Quomodocunque vero Libra poſita fuerit, ſemper manebit xquilibrium, cum linex directionum gra- vitatis ar, bb, xquali diſtantiäa Cb, Cd, Cr, Cr, utrimque 4 centro motus C abſunt, propter triangula Car, Car,& Cbb, Cobb zqualia. C. 322. Quo diſtantip ponderum ab axe majo- res ſint, eo majora momenta hxc habebunt; qus ſemper increſcent in rauone diltantiarum ab axe» quia - bh AUE ES m 7» Cm Onepin| father.| vel Cen 1, quod| (wir j 2qules,| 1 punt| eodem| ake pro| finpuls|* S horum| | 00VC« 18 ab ax | wma» E wtrinl- VU CUM que braca] NItute I 1 eam! . Bardi ais: 657 Ziel EE DET 5 zu nea 3 SIEDET EGI Ni nerent, 0 Libra erl de“ lierius/ ſemper|»- um gra“'| », Cr, ; pom Ä C| Ww IL) xe ms|| EE| um DE| qs Seb 22 22226 wRSONOZES> rigen mean ae 3 [170000 Aogten 8000 3), 10 0) lis] 00079) (Iths) ow,(wd; (0, Mfemhg ap;| SI DI| ' i BIN "ih EEN TT ESBDPEHOUNET 64 EEE SEDE 8 en 003 5e quia pa Alechaänicä, J41 tia 4 ponderibus deſcribenda in hac Yatio- de creſcunt: Hinc patet quam ob rem Librx lon- giores acCCUrauus brevioribus vera pondera often» 20058. Si ad zquales diſtantias ütrimque ab axe C, Libre ACA, pondera equalia 5.5: 6.cd. 17 IT d:e,e. appendantur, erunt eorum momenta ab. Ur 718. 4- traque Libre parte equalia,& idcirco in equili brio per€. 321,& Libra quomodocunque poſita quieſcet: ſi omnia hxc pondera in unam maſſam coaleſtere intelligantur, nihil adhuc quoad 2qua- litatem momentorum ab'uträque parte mutabitur, verum ſic formabitur conceptus Libre vera mate- rialis, nondum onerate lancibus vel ponderibus, cui omnia explicata in R. 321. 322. Convenlunt. C. 324. Si zqualia pondera R, R utrimque ab Tab. 11, axe C, ex zquali diſtantiä AC, AC, pendeant Fi8- 5: ex filis Pexilibus AR, AR, erunt eorum mo- menta in quocunque Libre ſitu ſemper xqualia, adeoque Xquilibrium erit: neque refert cujusnam jongitudinis fila fuerint, Si enim fuerit Libra ad horizontem inclinata 4 Ca, erunt direttiones Pon- derum ar, ar. adeoque hic agunt tanquam ex pundttis Libre B, B, utrimque&qualiter ab axe C diſtantibus-. Momenta ponderum igitur ſunt maxima, Cum Libra eft in fitu ad folum paralle- Jo; minora, quo magis ſupra parallelam ad ſolum ab alterutra parte elevatur. Cg. 325. Si vero Libra ACA ab uno extremo Tab. im, A majus pondus quam ab altero A, gerät, mo- Fig. 5." menta ponderum erunt ingqualia; proinde Libra Movebitur, donec in ſitum perpendicularem ad ſolum pervenerit, parte cum preponderante pon- dere deorſum deſcendente, leviori in altum cleva- tä: adeoque niſi Libra vulgaris aliter conſtruere- tur, uſul non ſatis accommodata foret, 13 ; ß. 326. Ta. 1. Vig. 6. Tab. 111. Eig. 6. Tab. BL VIS. 7 113 Mechanica. ß. 326. Si fuerit Libra ACB, cujus centrum motus C ſit ſupra Libram,& ad xquales ab axe diſtantias CA, CB pondera P, Q&qualia ap- pendantor, horum momenta erunt zqualia, Li- bra parallele ad ſolum poſitäz; fi vero fuerit in poſitione a C db, deſcendet brachium Cb, cum di- rectio ponderis Q diſtet ä centro motus quantita- te CE, elevabitur brachium C a, nam diredtio ponderis P diſtat tantummodo 4 C, quantitate CD minori guam CE: adeoque tamdiu oſcillationibus agitabitur hec Libra, donec ad poſitionem AB ſolo parallelam pervenerit. S. 327. Si pondera P, Q, Libryx ß. 324. ap- penla, parum inxqualia fuerint,& P majus quam -Q, deprimetur brachium Librg Ca, elevabitur C5, donec ponderis Q par momentum fuerit ac P: quod fiet, cum QxCE=PxDC. indicabitur proinde ope hujusmodi Libre 4 quä parte fit pr&x- pondium, nec ipſa rotabitur, uti in f. 325. quam- Oobrem uſul humano erit aptior: idem vero con- tnget depreſſo tantum centro gravitatis infra cen- trum motus: Soletque in omnibus Libris obſerva- r1, ut axils non transmittatur per medium jugi, ubi eſt centrum gravitatis, ſed parum elevatius,& ut acles Capitum, ex quibus ſuſpenduntur lances, ſint cum centro motus ſive cum acie axeos in eädem rettaä, Quo tamen centrum motus ponitur pro- pius centro gravitatis, eo accuratior mobiliorque eſt Libra. C. 328. Si ex medio C Librg AB exfſurgat ſti- Jus gravis CD, hic poſitä Librä ad ſolum paralle- la nullam varietatem ipſi affert, ut quidem incli- nante Libra in ſitum aCZz 3; tum concipiatur ex centro gravitatis E ſtili dutta perpendicularis E BF, in quä operatur gravitas ſtyli, operatur igitur boc pondus in brachium Cb, id deprimendo; id- Cir« 08 Cenum les ab zx Pqualla 3 ualia, Li. | füerit in » aum dis 8 Quantitg« 11 direſtio tate CD lationibus nem AB ' 324 ap- 0348 Quan elevabitur 1 fuerlt ac ndicabitur WAH, |, 32ſ- qua m vero Col 9 ut Cell 18 OblerVa» 1 jugl, Dbl eius,& ut nces,[int in eidem wr prO- Oblliorqug urgat Ir um paralle- dem mer neipiatur& near eratur 1100 rumendo; 1% ai“ Mechanica. 117 circo ut ejus abtio irrita reddatur, ab oppoſita parte XC mentum zquilibrat cum priori E: ne vero ſtilus CK cum ſuo pondere K impedimento ſit, p0- EEE IZ. s teſt inferiori parti Libre afligi pars gravis RST, qua motä Librä idem equilibrium cum ſtilo a- get: imo& ejus ope fieri poteſt, ut centrum gra« vitatis Libre altivs, etiamfi infra axin locetur. Cf. 329. Axis Libre& Anſa ſuſtinent pon- dus utrimque Libre appenſum, fimul cum Li- bre gravitate. Ad perfettionem libre neceſſ2 eſt ut acies axeos.ab utraque ſcapi parte ſit linea rea. gf. 339. Quia Libra fabrefit ex materia, qu%, qualiscunque fuerit, aliquantum flexibilis eft: hinc Libra ab uträque parte valdequam onerata, non manet refa: inflexis igitur deorſum ſCapis aliquantum adſcendit axis, ſive centrum motus, quo fit inmobilior Libra. 2- Etiamfſi axis& tru- tina ex indurato chalybe efficiantur, tamen quia axis debet efl& acutus, cum Libra ponderibus val- de oneratur, acies ingreditur aliquomodo anſam,; & ipfa inflettitur, obtunditur, idcirco inmobi- lior fit. Quamobrem ſi onera admodum gravia ſint ponderanda, preſftat aut partes ſeorſum cepiſle, aut Libram nunquam gravicer oneraſſ2. Conſuli merentur de Libre fabrica Leupoldus in Theatri Static. p. I. tum Leutmannus in Com- ment. Acad. Petropol. vol. 2. ß. 331. Libra ACB, cujus brachia vel ſcapi Tab. m. AT, CB Inzequalis Jongitudinis ſunt 3; vocatur Fig. 9- Statera Romana, proxime caput ſcapi B, ex quo L lanx aut uncus dependet, anfa eſt CE cum CXxamine: quod ſcapi ſupereſt AC, punttis aut !ineis five denticulis eſt diſtin&um, ſingulis cer- Ü erigendus eſt ſtilus CK&xqualis prio- Tab. 11 ri, vel fi brevior, cum pondere K, cujus mo- Fig. 7- LIS Mechanica. ti ponderis indicibus, cum per ſcapum vagans zquipondium P illis inſederit. (. 332. Pondera P& L, Statere utrimque appenſa ſunt in quilibrio, cum multiplicata in ſuas diſtantias 4 centro producunt momenta X- quali. MG C. 333- Erit igitur equilibrium inter duo pon- o*. dera P& L, appenſa Staterz, fi gravitates in ratione reciproca diſtantiarum ab axe C fuerint. Cum enin PuPC=hx.DC. jient-P, L*:: DC. PC. CF. 334. Adeoque idem pondus P ad varias in alteram partem ſcapi AC diſtantias ab axe€ vagando poteſt eſe in zquilibrio cum diverſis ponderibus lanci L inpoſitis. Quo P longius, aut etiam ad extremum perducitur paulo, etiam pari pondere ampliſſimam penſionem parem facit. Quod eſt primum ex Statere commodis. C. 335. Axis Statere tantummodo pondera am- borum corporum P, L, ſaſtinet, non quantum eorum momenta valentz; ideo axis minus prem1- cur in anſam, ejusque acies minus obtunditur quam in Librä vulgari, paris ponderis penſionem exhibiturä; hac ratione mobilior proinde exiſtit, (AD quod eſt alterum Statere commodum. En 771 336. Ex omnibus huc usque explicitis intelli- 12 gitur triplex Statere ſimplicis ſpecies, ad quas per- unet Statera Chinenſis, zujus axis eſt nodus funiculi per mediam ſtateram transmiſli. 2. Tum quid Libra fit vera, quid falfa. 3. Quomodo tamen ope Librex falſe accurate ponderum men- ſuras cognoſcere licet: inveſtigetur mercium zqui- pondium, transpoſitis mercibus alterum inveſtige- cur zquipondium: ambo zquipondia in ſe multi- plicentur, ex produtto extratta radix quadrata dat verum pondys mercjum;&utt eſl verum Pon us 1a IR IRE 4. if I be WEIS RENEE ern NENE IN mE WIER NALER EIT IEEE 1:50 (gon 190) 1 Vapit Ürimque (Cata In 6 10 001+ tates 11 jerint, 2907 arjas IN axe€ qverls longlus, ), eum Fe RC % onder) ams 7 quam ys prem beundtur nfne , - vas per- t ins 9, Lum 10modo m Den Mechanica. Lrs dus mercium ad aliquod equipondium, ita recti proce ſunt longitudines ſcapi ab axe: 4. Et quo» modo in Libra zqualium brachiorum pondera Va- ria ad diverſiffimas diſtantias ab axe inter ſ2 2qui- librant. 5- Quomodo centrum E zquilibril mo- T:b, im. tusque invenirt poſlit, dato pondere P& Statera Fig. 12. -. gravi AB. 6. Vel datis duobus pluribusve ponde- ribus& Statera gravi. 7- S1 dentur pondera, F„76. iL D, quzx ſtatere AKB appenſa equilibrium fa- ig. 13.. ciunt, incognita Statere gravitas erit xqualis duo- bus CK muttiplicatis in pondus F, minus duo bus KG multiplicatis in pondus D, diviſis 3 KB minus AK. 6. 337. Yetis vocatur corpus oblongum, in- flexibile, deſtinatum corporibus movendis, tum oneribus ſuſtinendis, vel elevandis. Vettis inven- tor dicitur 4 Plinio Cynira Agriopz filius in inſülä Cypro(a). S. 338. Corpus quod Veeti ſupponitur,& ſü- pra quod, tanquam centrum motus, vettis ver- ſatur citcinationis motum faciendo, vocatur Ful- crum, Baſis, Hypomochlion, Centrum motus. Bre vior pars ſub onus ſubdita, Yetis lingua. Longior pars, cul potentia manum admovet, Yetis caput appellatur. g. 339. Conſiderandus veetis inſtar linex Geo0- Mmetrice, ut melius ejus natura eruatur. Dividl- tur a Mechanicis vettis in tres ſpecies: Primx Tt, in Speciei veftis eſt, cum fulcrum ponitur inter O- Fig. 14. nus elevandum& potentiam moventem, Secun- pt, im da ſpecies eſt, cum corpus movendum eft inter Fig. 15. fulerum& potentiam moventem. Hoc quoque Jocum habet, 6 ſub onus veftis lingula ſübjetta fuerit, neque caput ejus preſfſione in imum, ſed ad- (4) Diſtor, nat, L, 7. Cap. 56. | Tab. YE y Pig. 16- IEA DZEENTS Nie 14. 408165 2008 Fig. 15. IMAT Eig. 15. Taba Fig. 16. 116 Mechanica. adverſus in altitudinem extolletur, lingula falta in arez ſolo habebit eam pro centro. In Tertia ſpecie potentia movens ponitur inter ſulcerum& onus movendum. Potentia movens applicata Veli plerumque eſt actio vivi hominis, que cum pondere comparari poteſt; ut monui in ſf. ZT2. Supponamus primo direttiones ponderum& po- tentiarum eſſe ditettas in Vettes. 340. Primx ſpeciel Vectis ACB non differt a Librä, aut Staterä Romana, adeoque ea, que de his demonſtrata ſunt 6. 332. 333. huc trans- ferri poſlunt: erit igitur potentia P ad pondus D, utl AC ad CB, pro xquilibrio. g. 341. In Vette ſecundz ſpeciei CB, pro&+- quilibrio requiritur potentia P ad pondus D, u eſt CD, ad CB. Sienim vetftis verſetur ſu- pra centrum C, eſt ſpatium percurſum ponderis D, uti diſtantia ejus CD ä centro, quam obrem erit iplius momentum, ut DxDC. ita ſpatium percurfum potentip P eſt ut CB, adeoque ejus momentum eſt PxCB,& pro xquilibrio, PxCB ZDxD Cergo:B:D::DC.-BCE*erit: S. 342. Quo igitur onus D propius 8 Centro C ponitur, eo minor potentia P poterit id ſuſti- nere: fi igitur D ponatur ſupra fulerum C€, po- tentia P non amplius ſuſtinere tenetur oneris pon- dus, cum idtotum fulcro ineumbit. Cf. 343- In Vecte tertig ſpeciei requiritur ad equilibrium, ut potentia P fit ad pondus D, uti CB ad CP. Simulac enim verfabitur Vettis, erit ſpatium percurſum ä potentia P, ui CP.& 3 pondere D, uti CB. adeoque momenta erunt CP: P5&- CBxD& pro zquilibrios CP xP EBxD. unde erit P. D:: CB, CP. Cognitio hu- jus Veeftis inprimis neceflaria eſt Medicis, quo- nam 1016/0 1 81 hpd l190 9 mnm18t (tue mM fi 04 Ww 0 Ni Orte || a ESE IEE Ei INE oul4 fit n Tera erum& 1Pplicata S) qux unſ. mG:po- 1 differt ea, QUB ue trans- | pondus ), p10 dus D, ret[+ 1 peters jam(Dem 1a Matzum que ejus o, PxCB 4 Centro jd ſafti- (, p0- er18DOn- jtitur a 3 1) u ? Velts, 40.€ eng) erun! )(px?“ optio mr NI(9 pam Mechanica: Z17 niam oſla artuum, quz ä muſculis ſais moven- tur, hunc repreſentant. un FE . 344. Solvitur ex his problema Archimedis, Datd vi datum pondus Vedte movere. f. 345- Si Vettis horizontalis AB, utroque Tab. m. ſui extremo A, B, fulcris ſuſtineatur, inpoſitum- Fig. 17. ge ſit medio loco pondus D. erit attio falcri B ad A, uti AD ad BD. Si'enim loco fulcri B ſubſtituatur potentia, erit Vettis ſecundsz ſpeciei, umque B erit ad pondus D, uti AD, ad AB. & ſi loco fulcri A ponatur potentia, erit hec ad pondus D, uti BD ad AB. quare B ad A:1+ AD. BD. Siamb& potentig fuerint pondera elevan- tiaivel ſuſtinentia, debent eſſe ejusdem ponderis ac onus intermedium: adeoque füulcris A, B, fübſtitutis iterum, prementur h&c ambo ſimul, quantum eſt pondus D. S. 346. Hine patet, quam partem oneris D ge- Tab. 111, rant dux potentix vive A, B, Vedte AB fe Fis 18. rentes onus intermedium D. tum quomodo Ve- Cis onerandus, ut Hercules& infans onus ex Ve- &e geſtaturi, partem oneris viribus proportiona- lem ſuſtentent. C. 347. S1 in variis diſtantiis diverſa pondera Tab. m, D, f, G, Vedi fint inpoſita, cagnoſcetur rea-Fig- 19. ttio fulcrorum A, B, prius determinato centro gravitatis& omnium ponderum,& direCttione kL, ut notum ſit punttum vettis L, in quo om- ne pondus concipi poteſt, tumque erit B ad A, ut AL ad BL. per 8. 345- Centrum gravitatis ponderum D,& f, erui- tur, fi duetä reeta jungente centra gravitatis in utroque fiat f ad D:: De, ef. erit e centrum Sravitatis ex D& Ff, in e concipiantur pondera D& Ff appenſa, tum duet4 eG, at, G ad es 217 8 2; Kk G, erit k centrum gravitatis Commune 11 2 trium Tab. 1v. Eig- 1. DWADING Eig. I- BIDIIV2 Fig. 2. AIT Mechanica, trium ponderum; demittatur perpendicularis k L: tum in veſte AB concipitur punctum ſuſpenſionis omnium ponderum in L. C. 348. Sit Veetis AC oblique ad ſolum CB poſitus, pondus in quodam puntto medio D, po- tentia P diretta Vettem ſuſtinens in A, require- tur hec pro zquilibrio reſpettu ponderis D, ut CB ad CA. Nama linea direttionis, in quä agit pondus D eſt DB retta ad ſolum, hxc diſtat ä Centro motus Cintervallo CB. hinc ponderis mo- mentum eſt DxCB. diſtat vero P diſftantiäa CA. ejusque momentum eſt PxCA. quare cum pro zquilihriv«Dou CB.=P, x CA.gerit:P,D:: CB., GA: . 349. Manente igitur pondere D in eo- dem loco Vettis, quo potentia P eum altius elevaverit, eo ſemper facilivus hzc ſuſtinebit pondus, decreſcente ſemper C B intervallo ä centro motus C. cum enim onus D tranſit per puntta E& G, agit ex intervallo CF, vel CI: 95:0: /Sint tres Metes:AO+CO, FO june ſecum in O, in quo pondus elt appenſum, du- &is AC, AE, CF, ad quas concipiantur pro- dutti vettes, erit potentia F reſpettu ponde- risO%:-G O0... GE.& potentia A. ad idem pondus O::BO, BA.& potentia C ad O::EO. EC. Si enim Potentia F elevet ope Vettis pon- dus O, fiet rotatio Circa lineam AC, adeoque elit G centrum motus reſpettu Vettis FO. qui eſt ſecundy ſpeciel: ita fi operetur potentia G, fit rotatio circa lineam A F, erit igitur punttum E, centrum motus Veetis CO.& 1j operetur po- tentia A„ fiet rotatio ſupra CF, eritigitur pun- Etum B centrum motus in Veſte AQ.; 25. RER IE IEE mä = A BEZIE EZUESE LF 2414162[tus Me- 9; fuit 10 mein; „Ilic; ha- „dncum gparatus zus eX- golitil- n zventus zenden- )„mbien- „Jula 10 iu& pon- Are Axe tenuioi DD chalybeo, ſficco, excepto in Ligno GuaJjaco. Cylindro non one- NATOE NW 20608 08 7 Onerato AB utrim- que b 1 152 ib 3 Machinarum» Potentia movens pendens ex fune ambiente diſcum AB fait. Drach. Attr. ad P. LOI BE. 162272 Se Eu CHE: ELZE: 14 SI BS Pee 8 SIEHE EE WIIRE: wa] vs -439 Potentia movens Axe tenulori un- &o oleo oliva-- rum.; Drach. Attr. adP- M 62 29 4 ZATST.OLT MADRE 4 BETONT 3 Axe tenuiori DD ſicco, excepto in chalybe duro. Cylindro non one- DAUOhe3 anbei pee Onerat. utrimgztb I 1b 2 1b 31- Potentia movens pendens ex fune ambiente diſcum. Potentia movens Axe DD untto o- leo olivarum. DacChHAtTH? aa R: Drach. Attr. ad P. 46. 4M+ ad 46 Axe tenuiori DD ſicco, eXcepto in Cupro rubro. Cylindro non one- LAO ee u vn lei ME 52.6 OnNELAZTUTNqb 117."8„IL..5 1020004 122 117 045 1572 06..0. ISV LD ECA Potentia movens pendens ex fune ambiente AB. Drach: Attr- ad P. Axe tenulori 1n- tia movens. Drach. Attr. ad P. undtooleo. Poten- X4G LCodem Axe excep- De Attrity Potentiaz movens Axe inuntto oleg to in Stanno ſicco. 2 olivarum. Tylindro non one-|Drach. Attr. ad P.| Drach. Attr. ad P. rato OWEN 6 Jana. 5 Iwad ge MHmqyONReratoib LR 6710) oge kae Dit-a.45 ID, 218. IS„iir DENI WE 7024: ID 31. 22.408.422. 100CMX 80. M1..00050 Eodem Axe ſicco, excepto in Plumbo. Cylindro non one- LACO. Me 2165.00 12 utrimg. oneratotb I tb 2 iB 3.1.4 Potentia movens ut ſupra. JD NEN Wanne eie SE 415011„1 ad 6 SEE E77 AUD RSES:e EIR 00342[90252 74 VORS LESZETE Axe inuntto oleo, Potentia movens. Drach. Attr. ad P. es Zifäu rg EEE 9313 09 E27 cui EO Erei KEodem Axe ſicco excepto in Orl- chalco. Sylindro non one- Potentia movens ſuſpenſa ut ſupra, Drach. Attr. ad P. Axe inun&to oleo, Potentia movens, Drach. Attr. ad P. RAO zwi telnet: kad; DEN; Oneratob khn zG bbb: Ib 24. 4 ASachkinmi IB'2X kg TonZd IdSaEOE AE 73 5 DOE STE HUT. 65.057 een er DENE eS 52. I M C. 498. Ut hxc experimenta Iintelligantur, ſciendum eſt, ponduſculum R fuiſſe potentiam moventem, idque ſuſpendi circa cylindrum AB, diametri 16 craſſioris, quam axiculus eſt,& proinde ponduſculum R agere ſub ſpecie vetctis, 16 longioris, quam alterum eſt brachium, e quo pendet pondus movendum: quare ponduſculum R multiplicatum in 16 dat attritum, quofſi divi- datur ſumma ponderum P4+Q+4+AB datur ratio, qux eſt inter attritum& pondus. A wunim0 7 Plunby,4 co, 10I ((ld 2 gas (ag jg 1090209 affe ND ein 1940009 1) Kal "| dau What! quvs tus 170 eting brd elimy mia id 0 mi hx C va fog Nm 113 mo olg eto ole0, MOVENS. (tm. 20 1 adg 1.603 0500 10.07) no en, 14 movens, „Attr, ad „1.208 474 1"75 7 45.200) , [igantur» jotentiam um AB, ) ek, C & vet, m,€ qu nduſcolun! quo dir jatur 1400) [43 Machinarum, 141 V. 409- Ex his experimentis Ppatet, Chalybem minimo fſübjici attritui in Orichalco; dein in Plumbo, tum in Cupro Rubro, in Ligno Guaja- co, in Chalybe, in Stanno. 162' F. 410. Docent preterea hzc experimenta au- gerl attritum autto pondere corporis moventis & manente ſuperficie attritä eädem: quia 4 ma- jori pondere partes profundius ſibi inprimuntur, adeoque cum corpus promovetur, vel partes ma- gis flettenda: ſunt, vel propius ſuis baſibus ab- rumpende, utroque caſu plus reſiſtunt. 2. Sed ex experimentis ſimul patet, augmentum attritus. non ſemper accurate ſequi rationem ponderis au- Ci. 3. Regulas attritus elle ſingulares, atque ex experimentis, in ſingularibus corporibus captis eſle eruendas, üsque modo proprias; nam Ccha- Iybis attritus in orichalco untto oleo eſt plerum- que tantum zqualis+ parti ponderis, cum attri- zus in Stanno ſxpe ſit+ ponderis, veluti quoque eſt in Chalybe& in ligno Guajaco: in Cupro ru- bro eſt tantum attritus> pars ponderis. 4. Duo metalla vel ligna ejusdem ſpeciei plerumque dif- ficilius ſupra ie moverl1, magisque atteri, quam metalla vel ligna diverlſa: quemadmodum longe- va& frequens experientia docuit Mechanicos. Et ex hiſce iterum yidemus Amontonſiil experi- menta non cum accuratis Inſtrumentis fuiſle cap- ta, non enim tantus eſt attritus, ac Vir Cl. po- ſuit. -h. 411. Idem corpus, ejusdem ſemper ponde- ris,& ſupra alterum motum, diverſum attritum pro varia ſuperficiei attrite magnitudine patitur: quod etiam ab experientiä confirmat Noletus(a) daturque hujus corporis cum hoc pondere ſüper- Ü- (4) Lett, Phyſ, Exp. Tom. 1. pag, 248, 442 De Aittritia ficies aliqua cum minimo attrita* reliqua ſuperfi- cies ſive minor, ſive major fuerit, majori attri- tui ſübjicitur; quemadmodum omnia accurata ex- perimenta conſtanter evincunt. Nonnulli adſeruerunt minorem majoremyve ſu- perficiem nihil mutationis attritui afferre, modo codem pondere corpus oneretur; quia, licet auetä ſuperficie plures partes irretiantur, hx in alias al- terius corporis tanto minus profunde ingrediunturz uno proinde compenſante alterum: Sed compa- ranti ſequentem Tabulam cum ei S. 405. appare- bit diſcrimen: duo autem exempla ex plurimis 2 me captis periculis adjicio. Sumtum lignum Pi Ce, latum 2:4: pollic: longum 13 pollic: quod 0- neratum paribus ponderibus fait ac in JP. 405. motumque ſüpra idem Lignum Picex& Buxi ac in prioribus experimentis. Supra Lignum Picex| Supra Lignum Buxi, motum, fuit Oneratum, Attritus, Attritus Uncis Drach. Drachm, 6 14 IO 8 I8 L2 10 22 15 T2 26 I6 14. 32 18 I6 2 2 I8 4.0 24 Läbr. Unc. Unc. Drachm. 2 32 8 4 4. I6 IT 4 3 6 7 0:8 IO > ed ud. 5-8 me, EN uE pi M| 55 M ſautung| Mw Cab WWEE 8 ſuo: dan dom 10, 481 ariugls (uno; g nas Me 207 EURENSTEN 45 PINE ESSN ENT SP EORRO 02 pet 201) a. Curata ef. 'emve ſy €, modo cet aueh 0 alias 4|- rediuntut; d compa- . APPALC- plurimis jgnum DB). c; quod(- 1|. 404 c Bux! 47 um Buy), W| ritus Drachit, 10| "num Buxi ä minoribus oneribus major Attritus, Machinarum« 143 Nonnulle anomalig hic dantur, cum ſupra lig- quam in f. 405 fuit: 4 majoribus vero oneribus minor attritus: in allis periculis multas anomalias ejusmodi deprehendi.| G. 412. Simulac ſuperficies, qux ſe atterunt, fiunt acutx, valde penetrantes, non fit motus, niſi partes frangantur, abradantur; quo veliemen- ter increſcit attritus: Quamobrem cum aliis non conſentio, qui affirmarunt, attritum augeri au- Cis atterentibus ſuperficiebus, üsque minutis im- minul. in 5.8 ß. 413. In minoribus corporum velocitatibus ſequitur attritus utcunque rationem volocitatis, non tamen accurate. Verum in majoribus velo- citatibus multum increſcit ratio attritus, idque lo- cum obtinet, ſive corpora ſicca, ſive oleo unet2 ſupra ſe moventur. Cum enim axis Tribometri chalybeus volvebatur in Cupro rubro, oleo un- €toi, vatquewielocitates"erantzmur 450632508, To: Auit aftfitus ut r, 15 2509.45 TArdue attritu exiſtente eodem, fuerunt velocitates in Cuüpro-Neco-M2S545,5355 8. Cum velocitas C- rat maxima in his experimentis, ſive equalis 10, febant 25 revolutiones axeos DD intra tempus 2", 24". attritus qui ponitur xzqualis 1, eſt ad pondus motum, utl 16 ad9g. S. 414. Oleum inter metallicas partes interpo- T,1,.. fitum, Jubricitatem motus juvat, five attritum Fig. 7. minuit: ſed precipue in majoribus velocitatibus attritum minorem facit, qui poſitis corporibus ſiccis ingens eſt, atque partium abraſionem ſem- MM per comitem habet, que, partibus oleo uncetis,“4 tollitur vel minuitur.- Olea& pinguedines inun- lz Corporum ſuperficiebus attritum minuunt, 7" quatenus aſperitates ſuperficierum& locos con-"PB fra 14» 144 De Attritz fragoſos reddunt xquabiliores, inplendo cavas valles, ideo mutuus ingreffus partium ſolidarum minuitur,& abraſioni itur obviam. 2. Quatenus olea globoſis conſtant partibus, Jubriciſlime ſupra ſe,& in cavitatibus, quas in- plent, ſupra ſolidas partes, motis. 3. Quatenus calefattionem impediunt. C. 415. Qui plurimas elegantes regulas, qu diverſarum machinarum attritum ſpettant, cog- noſcere deſiderat, adeat elaboratum opus Nob. Belidorit( a). ß. 416. Aliquando attritum conſilio augemus, cum machina eſlet nimis proclivis ad motum, vel ejus motus eſt ſiſtendus: veluti cum currus& devexo monte eſt pratrahendus 3; tum rote amb? ab uno currüs latere ligantur catenä, ne volvi poſlint eirca axes, ſed terantur in via: Mola cir- cumatta ä vento ſiſtitur, ſimilac trochus ligneus circa rotam, quz axem alarum ambit, circum]i- citur, quo fit ingens attritus: Simile quid fit in grue Padmorit. C. 417. In machinis, qux aut funes involvunt, aut ope funium agitantur, preterea conſideranda eſt funium rigiditas, qux non exiguum motul ma- chinarum impedimentum affert: primus examina Inſtituit Amontonſius(2), quxz poſtea accuratius 4 Cl. Desgagulierio(c) repetita ſunt: nunquam tamen hic conſtantes dabuntur reguly, quia fü- nium differt rigiditas pro eorum novitate, fabricä varia, cceli tempeſtate humidiori aut ficciori, flexione breviorl aut ampliori, celeriori aut len- 110= (a) Architettur. Hydrauliq. Liv, 1. Ch. 2. (b) L'Hiſt. de!' Acad. Roy. A*. 1699. (c) Courſe of Experim. Philof. Vol, 1. Lee, 1. NOE: (num D (ma A; Was min mach! deten FRDENCH Oinbus Out| Tapia) fn vj (| Pf, 13 109, (| u H deal ano <==="„2I6 N en NEGER ENE EE ln, do eat ſolidarun vartibus 111 | is, qus ht, COB üs Nob| 1 18EmUs htum, 4 meurrus| me amby fine vol gſa ar 18 hgneb 9: ereunjt gqud fich | A »(iderandt yu m m: Xamim „jcuratis gui für fabric gp ICCION» iE 006 1el- Ww Machinarum. 145 not circa axes, aut trochleas: qux monniſſe no- bis ſufliciet.; Et: . 418. Preeter hzc in Mechanicä nonnulia a- lia confideranda ſunt, quando machinarum ope 0- nera movebuntur: tum enim nofſe oportet, quan-- ta debeat eſſe potentia, qux brevifſimo tempore deſideratum effettum prexſtabit, cum interim ejus aftio ſit omnium minima: aut qualis adhibenda ſit machina, ut onus omnium velociſlime per datam potentiam ad maximam altitudinem attollatur: hoc inceptum laudabili inſtituto fuit 4 CL's Gra4- veſandio(a). Subtilis hegc dottrina, qux tan- tum preeſidio Matheſeos ſüblimioris abſolvi poteſt, Inſtitutionibus noſtris non convenit, quamvis ſit omnium utilifima& maxime neceſſaria in Me- Chanicä. Cg. 419. Preeterea machinis diverſe applicantur potentix: ſepiſſime homines, equi, vel alia ani- malia, quorum modus operandi differt, prout machinis applicantur: quid& quantum hujusmo- di potentie preftare poſlint trahendo, trudendo, premendo, calcando, verſando, corporis ere- Ctionibus, aut variis inflexionibus examinare in- ceperunt De la Hirius(5), Amontonſius(c)» Desagulierius(4), Belidorius( e), quorum ob fervata cognoviſſe Mechanico ſummopere prodefſt, Ca) Phyſices Llem. Matbem. Lib. 1. Cap. 21. Cb) L'Hiſft. de?' Acad; Roy. A** 1699. (ec) 1*Hiſt. de P Acad."Roy. A*. 1703. (d) Caurſe of Experim. Philoſoph. Vol. 1. Lett. 1v, Ce) Architetture Hydraulig. L, 1. Ch, 1. 146 De Motu EN N De Motu Compaſito. g. 420; otus dicitur Compoſitus, qui ex pluri- bus, quam uno, conſtat. C. 421. Poſſunt varii ſecum inyicem Concurre« re motus,& vel conſpirare verſus eandem pla- gam, verſus oppoſitam, vel ad diverſas alias. C. 422. Si motus reettilineil, quibus corpus tra- hitur, pellitur, ducitur, fecum confpirent, tum Corpus ab. his omnibus actum ea feretur velocita- te, qux eſt xqualis ſummsx velocitatum ex om- nibus compornentibus: Ex: gr. Sit navis, qux Ve- lis paſlis 4 vento pellatur ab occaſu ortum verſus, ſedeatque nauta in puppe, hic uno& eodem mo- tu ac celeritate, qua navis movebitur: In navi jam nauta 4 puppi ad proram currat, tum duplici feretur motu, altero cum navi communi, altero proprio, eritque nautze celeritas ab occaſu in or- um compoſita ex celeritate propria& celeritate navis. Jam fingamus mare ſimu]l moveri ortum verſus, navimque provehere, tum motus nautx ex tribus motibus componetur: Tandem ſi& ip ſa terra ad orium vertatur, nauta& hoc quarto motu agitabitur, eritque ejus celeritas zqualis ſummg ex omnibus celeritatibus compoſitz. CF: 423. Si motns ſint oppoſite direttionis, e- rit velocitas, qua Corpus feretur, equalis differen- tz velocitatum. Nauta ſtet in navi ventis ab oc- caſu ad ortum vetta, 8 prorä verſus puppim cur» rat dimidiä cum velocitate, quä navis fertur, erit vera nautze velocitas zqualis dimidig velocitati, qu3 navis vehitur: hic motus naute componitur ex moty proprio& Communi relatiVO- 9. 424» y| 0» quabil M Jaturdt S eue! 117 cd t dro gum MME (11 169 zim MU-Um UT (max 9 (üs| 010067, an, ab am tend "rein (H, wn 11 6: 1 7, Do wernag 1SyE 10 (ab eeuc] RN 1 % pluri; oncurres em plas 1148. pus tra- je, vum reloclta | ex om jque ves 0 verſus ) erm 7004 j:. In vn) m Wold "" u „aſu 10.0 kcelentag m ortun 115 DaULE zl 8 ips J: quartd 93 equals "6 ps,€* äieren 78 ab 00 „ppm Cur rtr, er Selon, „omponlu ! ſeb latur directione A B, eäque velocitate, quä per- curriflet eodem tempore AB ac AC, G ab ulti- mä cautä ſeorſum attum fuiſſet; tum uträgque cauſa actum movebitur in diagonali AD paralle- Jogrammi ABCD, cujus duo latera ſunt amba direftiones AC, AB. Sit A formica, AC rfegula, in quä incedat, quz in partes equales e, g, 1,0; ſit divifa. Hxe regula- ſimul cum formica deferatur 3 quäcunque cauſa directione AB, ut ſibi maneat parallela 3 dividatur etiam AB zqualiter in F, H, K, M. ium quo tempore formica partem reguly Ae per- currit, regula defertur in FE, adeo ut ad finem primi temporis formica ſit in E. cumque abſol- vit in regulä partem eg, hzc defertur usque in GH. ideirco in fine ſecundi temporis erit formica2 in G: pergit vero ambulare usque ad 7, quo ve- nit, poſtquam tranſlata eſt regula in KTI, ſpatia- tur exinde usque ad 9, dum regula promovetur usque in. MO, tandem peryenit ad C, ſimul cum regula in BD, adeoque cum formica ſemper Invenitur in diagonali AD, eam petcurrit. Pari modo movebitur corpus liberum A, ä duabus potentiis ſimul agentibus ſecundum memoratas di- rectiones prefſum, pulſum vel tra&um. 54. 425. Quoniam diagonalis AD parallelogram Tab. v;; mi ſemper eſt minor ſummä amborum laterum Lig. 5. AC, AB, ä corpore A a&to 4 duabus potentiis ſimul; via brevior abſolvetur, quam ſi amb po- tente ſeorfam diverſo tempore id corpus pepus liſſent; vel traxiſſent.| 9.426. Manentibus daufis, qu& corpus promo- vent, lsdem, erit via 4 corpore abſoluta pari ieinpore eo major; quo direttiones plüs con!ſpi & 2 F2< Compoſito. 147 C. 424. Si corpus A direttione& velocitate e- Tab. vi; quabili AC, moveatur, tum ab aliä potentiä pel-Tig- 5- MAD. VE 60 jem Os 1 148 De Motu raverint, ſive minorem angulum inter ſe verſus eandem plagam comprehenderint: contra erit via, quam corpus peragrat, eo minor, quo di- rectiones magis ſibi invicem opponantur. Sint enim direttiones AC, AB, erit diagona- lis parallelogrammi AD, qux ä corpore A per- curritur. Si direttiones plus conſpiraverint, utl Ay, AB, erit diagonalis A8, major quam AD, quia angulus 43 major quam A CD. Si dire- Ciones fuerint a*, AB, erit diagonalis A4 mi- nor quam AD, quia angulus Ax+4 minor quam ACD. S. 427. Via corporis A 4 duabus potentils P, Q, ſimul tradti vel preffi eſt brevior, quia poten- ze quädam parte in direttione fibi oppoſitä ope- rantur. Quia enim P operatur A premendo di- rettione& velocitate AB. potentia Q direttione & velocitate AC, feretur A in diagonali AD. Ex punto B ducatur BG perpendicularis in AD,& BH parallela ad AD: tum dux poten- tie operantes direttione& velocitate BG, BH, movillent corpus in ſpatio BD. Ducatur quo que CE perpendicularis ad AD,& CF paralle- Ja ad AD, dux potentix directione& velocita- te CF moviſſent corpus per ſpatium CD, fa- Ctis parallelogrammis ECFD, GBHD, eri CE=FD= G BZHD. adeoque tales dux po-. tentizy FD, HD,&quales ſibi oppoſite ſe; de- ſtruunt, ſed ſuperſunt attiones CF=ED, tum BH=GD=AE.: Sed.DE+EA et= DA, quod ſpatium percurritur ab A, idcirco poten uz P, Q, pro parte viribus oppoſitis in ſe ege- runt. C. 428. Cognoſcitur longitudo viv? percurſe 2 corpore per duas potentias afto, cognitä veloci- (ate, quam corpus per quamlibet potentlam M um eer 3s 10720101 198 il (000901 Mit Nw! D oline ſera ( du 0: Motul eta ZU | En 1,(m (4„ol |(1320 2! Wim 109 1 Wa Sit Gp FG ("wn YV "e vs UN x AR!| ſi uns- UH Triang ſe verſt; ntera en! | quo“ diagon|e 18 pel- int, vi am A), 01 dirk- AA m Ir quan | nes F, a poten- ſä 4 endo Ged mal AD. jeularis) in du 1 86, BH, atur q10- p pardle- velocita- D, ffa- D„ent dux D0- 2? ſede- D, ium 7 DP A, 0 polen in ſe1ege“ ereuſſe 4 ja wioct nuameol“ ſum Compoſito« 149 ſum accipit, tum dato angulo, quem direttiones caufarum comprehendunt. Nam ſint velocitates 4 ſingulis potentils ſeor- Tab. vr. ſum agentibus, veluti AB, AC,& angulus di-!is- 7- redtionum BAC, erit hujus complementum ad duos re&os angulus ABD, quem comprehendunt duzy datz AB, BD, adeoque ope Trigonome- trix erui poteſt longitudo lines AD. C. 429. Simili modo cognoſcitur via& veloci- tas corporis ä pluribus potentiis determinatis ſi- mul atti: poſtquam enim via& velocitas corpo- ris 4 duabus potentüs agitati fuit determinata, hc cum determinatione nov potentie cComparata novam diagonalem exhibet, atque ita procedendo usque ad ultimam, perveniemus ad viam quam Corpus ab omnibus cauſis ſimul trattum vel pro- pulſum percurrit. Nam corpus A attum 83 duabus potentiis E, Tab. 1v. D diredtionibus& velocitatibus AB, AG, de-"'8:9 ſcribit diagonalem AH; attum nunc 3 potentia C direttione& velocitate AF, percurret AlL motum preterea ä potentia M direttione& ve- Joeitate“A'K; deſcribet AL, ernit igitur AL via & veldeitas/ Corporis atti 8 potentüs E, D,-€C, M, fſimul. S- 430. Quum vero eadem linea AB poflit es- Tab. vr. ſe diagonalis infinite diverſorum parallelogram- ig. 8. morum, ACBD, AEFB&c. patet ä pluribus & inter ſe diverſifſimis cauſis corpus eädem velo- Citate& via poſſe ferri, veluti hic ab AC& AD rum abi AF& AE; y- 431. Harum dux queelibet afuimte ad libi- tum eosdem ſemper pr&fſtabunt effettus. Dux AE, EB ad libitum aſſumi quidem poflunt, ſed 1 una determinatur, determinata eſt altera, quia Iriangulum AEB datis duobus lateribus AB, 62 AE, Fig. 9. Tab VIs FIS. 10. MBA10D. VI. Fig. IT. ZIER SUNG 159; De Motu AE, vel AB, BK, cum-angulo his Contento eſt determinatum. 32.: Cum vero corpus ä pluribus potentiis ſimul motum deſcripferit lineam redtam, quam ab unä cauſa agitatum etiam deſcripſiſſlet, ſi in hac rectä direttum fuiſſet; poterimus loco canſsy unius corpus moventis aſſumere plures cauſas, qux eundem effe&tum prexſftitiſſent: vel loco plu- rium caufarum ſubſtituere unam, cujus idem fuis- ſet effectus. Ita loco potentig P, moventis cor- pus direttione& velocitate AH, poterimus ſub- ſtituere duas alias E, D, qux direttiones& ve- locitates AB, AG. dediſfſent. Tum loco potentiarum E, D,€, M, produ gentium in corpore A motum AL, poterimus ſubſtituere potentiam N, dirette producentem effeetum AL. g. 433. Vocatur hzc varia conjunttarum aut diſlolutarum dotentiarum aut motuum confidera- tio, Cumpoſitio€&* Reſolutio motus: cujus uſus eſt infignis ad effettus corporum in alia oblique aCo- rum intelligendos: fi enim corpus A, via obli- qua AB inpingatur in obicem HB, poteſt dire- 'etio AB concipi reſfoluta in AC, parallelam obici, quä corpus nihil in eum operatur,& in CB per- pendicularem obicl, in quä corpus omni vi eum percutit, fi ergo AB velocitas=5, erit vis tota Corpons: Zz 25.1 7016 Alz 4 0% CB=4:5.01it vis percuſſionis in punttum B,=9. hujus dottri- nz utilitas ie extendit ad attionem diverſarum potentiarum ſE trahentium, prementium,& pel- Jentium, determinandam. 5. 434- Sl tres po:entip A, B, C, trahentes vel prementes ſuis direttionibus in eodem puntto D concurrant,& ſeſe mutuo teneant in quili- b110, erunt harum magnitudines inter ſe, ut tres TC EEG ÄN ; Tab. vii. Nam vis quä grave impoſitum plano inclinato; aft Fig. 1. AB nititur deſcendere, eſt ad totam gravitarem| je uti AC ad AB perſf. 443. five ui AD ad AC. and Pari patto vis qua nititur deſcendere grave poſi-|[OB tum in plano AE eſt ad totam gravitatem, uti m A Cad. AB 8: A:F:04C> Sed AiD.: AF ſunt| de chords circuli, cujus diameter eſt AC. adeoque| MG vires quibus gravia nituntur deſcendere, ſunt uti| wl chordarum longitudines.(a g. 452. Si grave libere delapſfum per AC, ob| yt portiunculam curve in C, pergat velocitate ac-| ky Tab. v11. quiſita in C ſuper ſolum CB, aliud autem grave' kin Fig. 1» cadat in plano inclinato AB, erit tempus impen- ſum ſuper AC+CB, adid in plano AB, ut eſt longitudo AC cum ſemiſſe CB, ad longitu-|| dinem AB.| 4 Ponamus AB=a. CBzdb. AC=«. Erit tempus dn gra» „ui 0 D LET AP EREN aud bet EUPEN ] mina jn 2 all tele avium(- ite ali On | quali oC1fas gta: In ratione AC ad C, eſt al 4 AC ad ur velock m RC ad hordts 1m hordarun 00 meln gravitae [Dad 40 rave poli qrem, ut AF ſunt „adeoquf , ſunt ud AC, ob citate ac) em gravf us Impe AB, il 4 longiit Zeit temps 5 in plano inclinaty,. 157 oYavis delapfi in AB adid in AC4E.AB Aire c. per. 447. ſed tempus per AD eſt yquale tem- pori per AC. adeoque tempus per AD el ad tempus per AB:tc, a.& tempus per AD ad i& per DByao: a 208 200:020---20- Tempus per AC motu accelerato eſt ad Tempus per CB motu uniformi& velocitate acquiſita in C, ut 26. ad b.& quia tempus per AD ad id per DB erat: 26. 24--26. erit tempus per CB ad id per DB::b. 2 a=-2€. adeoque tempus pet ACSZBCG; erit:adiad.per AD: PDB 2.64-0.226 1.914-- 2% 0.(ver a 7.0 Hb. a. St: igitur Jatus Triangali AC fuerit=3. CB=4. AB=5- pari tempore percurrentur AC+CB, ac planum inclinatum AB,(a) C. 453. Si ex altitudine quacunque deſcendatTab. v11. grave ſuper quotlibet ac quelibet plana, AB„Fis. 3+ C'Ba-CD;: Nbireontgyua!„ueingqueinclnaa; & perſete dura, in qux grave nullas impreflio- nes faciat()), eandem in puntto ultimo D velo- citatem acquiret, ac cadendo perpendiculariter ex eorum altitudine N D. Dum enim labitur in plano AB, acquirit ean- dem celeritatem in B, ac fi delapſum fuiſſet re- Ca ex O in B, aut motum fuiſſet in plano alio EB ex E in B, 1. 448. quare ſi confideretur ut lapſum in EB, perſeverat in motu füpra EB pro- duttam ad BC: füpra EBLÜ vero lapſum acqui- rit in C eandem celeritatem, ac delapfum retta ex M in C. ſed motum ex F in C parem ve- locitatem habuiſſet, quare poſtquam abſolvit ſpa- 11a „AN 1 TORRICELLIUS de motu grav. deſc. prop. 44+ PaZ« b"Hiſt. de| 0 9 7 7 LIEN 4 27 A*. 1692. Belidor Archite&t, Hy- 358 De Deſcen/u Graviun tia AB, BC, cadem velocitate percuriit CD, ac ſi veniſſet ex FC, hine ſupra FCD motum acquirit in D eandem velocitatem, ac perpendi- culariter delapſum ex N in» Idcirco grave ſuper AB, BC, CD decidens, acquiſivit in ID Candem velocitatem, ac delapſum ex N in D. v. 454. Quia linea curva lanquam cCompoſita ex plurimis rettis admodum exIguis angulum inter ſe Comprehendentibus conſiderari poteſt, erit curva Tab. v11. nihil alivgd quam Congerles aliquot planorum AB; Fig. 3.. BC, CDyui fili Contiguorum, adeoque grave ſi- pra ejusmodi curvam ex A in D cadens acqui- ret in D eandem velocitatem, ac delapſum per- pendiculariter in ND ex pari altitudine. ß. 455. Adeoque grave delapſum ſive in cur- va, ſive planis inclinatis, acquiſivit in infimo puntto D velocitatem& vim cam, qua adſcen- dere poteſt ad eandem altitudinem, ſive in plano, ſive in quibuscunque curvis Oppoſitis. Tab. vir. JS. 456. Si duo gravia deſcendant ſuper duobus Fig. 4. aut pluribas planis, fimiliter inclinatis& propor- tionalibus; qu ſint BSL BC 2. DEBIPR. rens pora, iis percurrendis inpenſa, erunt in ſubdy- Plicatä ratione longitudinum planorum ABC, DEF. Tab. v11. Sint hzc plana ABC, DE F+ Per pun&ta' A Fig. 4.& D tranſeant horizontales AG, DH, tum produftis: CB, FE, in G&H. erunt ob Trian- gula ſimilia ABG, DEH. AB, DE::BG. EI SBC. EF::GC, FH. tempus, quo percurritur Planum AB, eft ad id, quo percurritur DE ratione ſubduplicatä AB ad DE. quia ambo ſunt quaſi planum idem: tempus, quo percurritur GC, eſt ad id quo percurritur HF, inratione ſub- duplicar4 GC ad HF;& tempus, quo percur- ritur BG, eſt adid per EH 5 in ratione 0. PE EE ENET I AID Daune 5 Ea aus x Keef wh (1104 | ie | eml (err 10=) 1= -<> YD POE 2urüt() D moty Ded 120 gray Nit jn Ein D,| Troſfita ex 1 Inter ſel (et eurvg m AB,| we ſü- 0 aequi-| däm per- a| Win cur-| M infino p„aſeen- In gland,| Lr duobus „ZU propor| EU, tem- M fubdi- m, qfta A 10 tum AyCnan- 3 EH 0 intur [E, m 78,00[unt 3 uri hgne ſub [yp pereut“ 0:(ubdu- pb in plano melinat. 159 plicaä GB ad EH, adeoque tempus quo per- curritur BC cum velocitate acquiſitä in B, eft ad tempus quo percurritur E F cum velocitate acquiſitä in E, in ratione ſubduplicatäa BC ad EF, fed velocitas acquiſita in B eſt eadem, ſive corpus lapſum fuerit ex A 10 BB. 6ve-ex Gin B, ita quoque velocitas in E eſt eadem, ſive corpus abſolverit viam DE, vel HE; ergo tem- pus per AB+BC, eſt ad id per DE+EF, in ratione ſübduplicatä AB-+BC, ad DE+4EF, C. 457. Si ergo fuerint dux curve DE, AB, Tab. vit: ſmiles& ſimiliter poſitz, hes non diſcrepant 4fi8- 5*» planis admodum exiguis, ſibi contiguis,& ſimi- liter inclinatis ac proportionalibus, ideo tempus per DE, erit ad id per AB 8 gravi percurren- dum in ratione ſübduplicatä DE ad AB. CA DB XE De Oſcillatione Pendulorum, F. 458. Prem vocatur Corpus grave ex filo tenul ſuſpenſum, circa cujus alterum extremum tanquam centrum in circinationis mo- dum moveri poteſt. Concipitur animo filum AB absque gravitate, Tab. v11. tum perfette fexibile in extremo A,& absque Fig. 6. attritu circa hoc centrum moveri, atque eſſe po- 20 in Vacuo, Eſt hojusmodi Pendulum /im- PD CX. S- 459. Ef quoque alind pendulum Compoſitum, Tab. v11. cum nempe eidem filo CA, plura corpora, ut“8: 12- A& B adnettuntur. 3. 460, Si Pendulum ex ſuo ad horizontem per- Tab. vir. pendiculari ſtatu AB, in alium qualemcunque Fig. 6- AC» redigatur, ac deinceps laxatum ſibi com- mit I 60 De Oſcillatione mittatur, deſcendit vi gravitatis ſue quantum po- vl Tab. vi1. teſt, donec ad ſitum AB redierit, in quo eft in Laax FS 64. 35- Jai] infimo puncto, ad quod venire poteſt: In hoc) deſcenſu tantam velocitatem acquiſivit, quä ad-[| ſcendere poſſit in oppoſitam partem, ad equalem 8 alutudinem BD, ac unde ceciderat, per 5. 300. an Quia vero circumagitur circa centrum A, ſuo mo- EN tu arcum circuli deſcribit: Poſtquam adſcendit ad 64 Oppoſitam partem D, deſtrutta eft ejus omnis ve- je Jocitas, Iideo ſua gravitate rurſus deſcendit ad B, j7| adſcenditque velocitate acquiſitä ad C. Nam ad vu punttum C ducatur recta CO, tangens arcum, 8 & producatur AC usque ad E, tum fiat CI per- zu pendicularis ad ſolum, completoque parallelogram- FG mo EIOC, erit grave elevatum, in C poſitum,| iR quaſi liberum corpus ſupra tangentem CO,&| 1,0 quia gravitas abſoluta exprimitur ope CI, atque bs he refelvi poMtlin' CE; 5COs-quarum;: CE 6“ modo agit in filum CA, vel in planum CO, de- 18 ſcendet grave vi CO ſupra planum CO,& quia„“ arcus CB poteſt concipi compoſitus ex innumeris wv infinite parvis tangentibus, feretur grave C in H CB pari modo, ſive foerit liberum, ſive filo CA| da annexum. Hiitus a€ ad O,&reditus pendu- 4 1 a D ad C vocantur Oſcillationes vel Vibratio- T 11657 uu Tab. vit. Ff. 461. Quoniam pendulum B A elevatum in im, H3:6. C,& deſcendens eam acquirit gravitate velocita-„y tem, qua ad xqualem altitudinem BD adſce.de- Im re poſlit,& ex D deſcendendo, adſcendere rur- M ius poſſit ad C, pendulum ſemel agitatum, oſcil- Pi jabitur usque in eternum: atque equalibus tem-" poribus ſuas oſcillationes ex C in D,&exDin ij: C abſolvet.; Sg. 462. Probari hoc nequit experimento ullo, bi Dam fierl non poteſt, ut ullä arte locum perfette| | Va“| == 7 1“ me <= EITE EIEDGTN 25 PEG WwX117: De Motu Gravium Proje&orum, g. 484 Cy grave in Vacuo projefttum in 7 l lines horizontali vel acclivi aut eci1v1, hoc eſt ad hori inclinatä ICl ;, eit ad horizontem inclinata, duplici iertur motu, uno 3 cauſa projiciente, altero 4 StA: MaB Fig. 14. De Motu gravitate: proinde ſecundum Leges de motu com- poſito traditas ſemper invenietur in diagonali pa- rallelogrammi, quod ſupra ambas direttiones po- tentiarum conftruitur. Projiciatur enim A direttione horizontali AH, dividaturque AH in partes zquales AB, BG, GH. quxy temporibus zqualibus percurrentur: quo tempore corpus fertur in via AB, deſcendet gravitate, ſit hic lapſus egequalis BE, adeoque feretur corpus motu compoſito AB, BE, eritque in diagonali AE. ſequenti tempore fertur motu BG five EM,& gravitate labitur ſpatio MF, triplo majori BE, adeoque erit in diagonali EF. tertio tempore movebitur via FO, quali GH, & ſimul gravitate labitur ſpatio OL, quintuplo matort AR TMcEerit in digonali FL... Pari mö- do conſiderandus erit motus corporis A, projeetti quäcungue alia direttione ad horizontem inclinatä. Sg. 485. Omnes hx diagonales AE, EF, F1, junftz non conſtituunt rettam continuam, cum projettilis in corpore motus ſit equabilis, accele- ratus vero, qui eſt ä gravitate; idcirco ſilinea AH in infinite exiguas partes fuerit diviſa, omnesque diagonales parallelogrammorum infinite parvorum conſiderentur, he curvam component, quxz Pa- rabole proprietates habet: Eſt enim hujus natura, UME AIN(€ ax158.,5& KES PF ordimateiznit AK. AP::KE9, PF,& fi an fit diameter 5 atque ordinate ke: pf. entak, ap::ke%. DF% hoc obtinet in motu corporis projecti, nam in NIE. SC AR AL NABEN GUERRE, PF. g. 486. Quamobrem Farabola inſervit determi- nandis motibus corporum projettorum in vacuo: guod eſt fundamentum artus Balliſticx, S. 487- qua (up (ua = Gravium Projedorum, 171 wi C. 487-- Sit feriendus ä corpore projecto A 100: VII, Win ſcöpus C, fſitque ea projecti velocitas, quam“Ss I5.|, 2( | grave ex perpendiculari altitudine DA cadendo 107151; IE WA acquireret, eruentur direttiones deſiderate cor-| WM] 16 BC| poris A hoc modo. Capiatur perpendicularis ad-(13 M. horizontem AP, quadruplo major quam AD, di-„0,8 ' wd vidatur hee bifariam in G, per quod punttum(MM! ; wm ducatur horizontalis HGK, ex A in ſcopum C Hl h: ; DE| concipe re&tam AC, ad quam erigatur perpendi-||908/] | 15 cularis AK: centro K radio AK deſcribatur cir- p 1 culus, qui ſecetur in KE& I 3 rettäa BI, tran- MT, ſeunte per ſcopum C,& perpendiculari ad hori- 0 EF, zontem AB. fi A dirigatur in AE vel AI, fe- 7 H 4, riet punttum C. Quo tempore enim grave cadit Duplo| ab altitudine DA motu accelerato, poſlet velo- M citate acquiſitä in A percurrere motu zquabili „oem duplum DA. quare eſt tempus impenſum per du- [ewa plum DA, adidper AE, poſitä eädem veloci- ! nns tate, ul 2 DA ad AE. Ut autem feriatur ſco- an pus C, debet eſle tempus per AE=quale illi : per EC.& eft quadratum temporis per DA ad | quadratum temporis per EC, motu accelerato, DD 1eSgue| ui DA ad EC. cum jam tempus per CE de- . 11407111 eat elle xquale tempori per AE,& motu uni- EN iw formi ſit tempus per 2 D A ad id per AE::2 DA | 5 ad AE, erunt quadrata horum temporum 4 DA% 0; |& AE4. Sed ut ſunt quadrata horum temporum! 1 3 in motibus uniformibus, ita ſunt ſpatia percurſa "1708 DA, EC motu accelerato: ergo 4 DAY, AE1:7 | 1| DA, EC. duetis in ſe terminis extremis& me- 000 „BIKE| dus, erit 4 DAIxEC-AF%DA. divifisque am-„pg IEE | bobus per DA, erit 4 DAxE CAE, adeoque IM „eneiem 4 DA, AE:: AB, EC. demonſtrandum eſt, hoc 6 78 000; in datä conſtruttione obtinere. " Sunt duo Triangula APE, ACE fBimilia, nam u. et Tab. v11. Pig:415: eſt angnlus CELA=E AP. propter parallelas CE, AP. tum CAE=APE. adeoque PA ad AR: ME EE G.52 WE IE EN veroPA=4 DA Pari modo ſunt ambo Triangula PAI, AIC ſfimi- 1ia: nam eſt angulus PAI=AIC.& API=CAIL. hine, PA, A 1:: AL 1C; adeoque.et PAA1 1C ß. 488. Si ſcopus feriendus ſit in horizonte B, cCoincidit AK cum AG. ß. 489. Si ſcopus ſit x, direCtio requiritur AH: cumque diſtantiz corporis ä ſcopo vocentur Am- plitudo jadus, erit hzc maxima, quotiescunque pun&ttum in ſolo vel horizonte feriendum, f dire- tio AH cumſolo ſive cum horizonte angulum ſe- mirettum conſtituerit: omnes vero direttiones P- qualibus gradibus utrimque ab H diſtantes eficient, ut amplitudo jattus ſit minor, idemque pun&tum ſoli vel horizontis feriatur. ß- 499. Si detur ſcopus C ejusque diſtantia AC Tab. v11. 4 loco projectionis A, tum& angulus CAB quem Fig. 15. fCopus cum ſolo ſive horizonte facit, ut& dire- tio AE, in qua corpus projicitur cum dato an- gulo EAC inveniri poteſt velocitas, quacum cor- pus projiciendum eſt. gulo CAB, Quia in Triangulo reCtan- dantur hypotenuſa AC& angulus acutus CAB, cognoſcuntur reliqua latera AB, AC,& quiain Triangulo rettangulo E AB dan- tur AB& angulus acutus EAB, cognoſcuntur reliqua latera AE, EB, ab EB ſübtrata BC reſtart EC. eſt vero EC. AE:: AE, AP, quar- ta pars AP eſt AD altitudo, ex quä grave lap- ſüm acquirit velocitatem deſideratan. 9. 491. Si velocitas minima queratur, quä corpus ex A projettum ferire deber ſcopum C. JUn- jed wos jW. 1004 nt put 10/90 des [mid 1004 169 | tallelas v 1 ad am 1zonte B, tur AR! vintur Anm» p excungque 8,[1 ArE« nedum fe )(700083 L+ Nochen cS pu audftanu d 1 Ab auer zou& dire 3 900 0400 all 7 aeum cor a08) reCtan- /)) angulus Ig AB, EN dan- 3 oſcuntur Jaa BC l„?; Au +'e IaD- Ip rave ap N' zur> qu [opa jun: Gravium BProjeftorum" 173 jungatur AC,& in BC perpendiculari ad ſo-Tab. v12. lum A B produttä cape CH=A C, angulumFig. 10- ACH divide bifariam ope rettz CK, qux oc- currat AK in K, junge HK, erunt Triangula ACK, KHC aqualia& fimilia,& HKZAK, & angulus KHT rettus, ideo CH tangit cir culum A H, perpendicularis A G diwiſa bifa- riam in D dabit DA altitudinem, ex quä grave lapfum acquirit celeritatem in projetto deſidera- tam cum direftione AH, cumque diſtantia AC ſt pro hac velocitate ampliſſima, erit ipſa veloci- tas minima. C. 492. Qu omnia fonte quondam ä Torricel- lio,& Romero, aliisque confirmata fuerunt,& ad oculum ſimili methodo 84 nobis fonte mercuria- li demonſtrantur: merentur conſuli, que de mo- tu projeftorum tradiderunt Torricellius( a), Kei- lius(3), Coteſius(6),& Newtonus(4), quo- rum hic, Corpora per medium reſfſiſtens projetta s non in Parabolä deferri, ſed in alia curva, pro- pius ad Hyperbolam accedente, evicit: id autem modo locum habere, quando corpora cum exigul celeritate projiciuntur, evincere conatus fuit Ben- jamin Robins( e), fimul probans corpora, qu ra- pidiſſime feruntur in Auido, in alils moverl viis: merentur conſuli de his Jacobus Bernoullius(f), Joh. (a) De Motu projet. L. 2. in Operib. Geometricis. (Cb) Introdutt. ad Veram. Phyſicam. Leet. xvi. 2; Harmonia menſurarum: in operibus Miſcellan. Pag« 874 4) Philvf, Natur. L. 2. Se&. 1.& 2. precipue Commenta ii aq Lib. 2. Sed. 2, prop. 10. Pag. 115, CC. (e) Treatiſe of Eunnery. (F) Ozerum Vol, 1. p. 312. Vol. 2. Pp. 973. KE I74 wunde FPiribuf 1»] Joh. Bernoullius(a), Varignonus'( 3)„Eule fj, rus(cc), Daniel Bernoullius(dy.|, 4 C AFP DGE" De VPiribus Centralibus, g. 493- S' lapis fund inpoſitus in orbem cir- cumferatur, ex fund3 excuſſus MmoVve- rl pergit in line re&8 orbem tangente: quamdiu in funda circumagitur, in tangente pergere niti- eur, manumque trahit, qux fundam rener 5.406 quaſi centrum orbis occupat: vis iſta lapidis in manum, qua 4 centro recedere nititur» Vocatur Vis Centrifuga. - 6. 494. Quamdiu autem manus fundam tenet, circumagitque, lapidem ad ſ2, hoc eſt ad cen- trum motus trahit, hgc vis vocatur Centripeta. Ambex hz vires communi nomine Centrales appel- Jantur. ß. 495- Nequit igitur Corpus circa centrum ali- quod, ſive in curvä moveri, niß 4 pluribus quam Tab. VI. ab nd Camſaiagaturi:ſirenimcentrum GC Fer:| Fig. 1. pus in A, quod eadem dire&ione moveri perge- ret in parte ultima curvg, qux produtta eſt tan- gens AB, verum(1 cauſa acceſſerit, illud agens interea via BE verſus C, movebitur in AE, ex E iterum exiret in tangente EF, cum vero in- terea agitur via FG verſus centrum€» MOVeC-| bitur in EG, ideo plures cauſe concurrant ne-| cell2| (a) Atta Erngit. A». T7FOET721 (bb) LHiſt. de? Acad. Roy. A*, 1708. 1709. (ce) Mecban. Tom. 1. Cap. 6.€ in Nutis ad Librum 3, RoBiys. (4) Commentar. petropol. Tom. 2. SL ATMETE 19:- Centralibus: 175 cefle elt, ut corpus Circa centrum aliquod C mo- Veatur. j . 496. Si corpus A 1 C. viad illud tendente, moVCA temporibus proportionales.| Feratur enim A aliquo tempore In reetä AB, pari tempore ſequenti pergeret moveri in retta BL=AB, ſed interim agatur ad centrum€ moO- w LD, parallelo ad BC, deſcribet motü com- poſito rectam BD; ducantur CA,CB, CH,.CD: erit Triangulum CBA xquale 2que alto Triangulo CBL,& hoc xquale BDC, ſuper eädem baſ, & inter easdem parallelas: ſed Triangula CBA, CBD, vocantur ares ä mobili circa centrum C€ deſcriptz. Eodem modo corpus in rectäa BD per- eret moveri in DE, ſed cum fertur motu EE, parallelo ad DC, verſus centrum Cy, movetur in DE, deſcribitque Triangulum D FC=DEC;z adeogue zqualibus temporibus deſeribuntur Trian- gula zqualia ABG. BDC, BEC,.FHE, ſive verruntur aree paribus temporibus zquales: erg arex verrentur duplis temporibus duplz, triplis wmiplz, five eriunt temporibus proportionales. Si AB, BD, DF fint admodum exIgU2, CON ſtityent curvam, tur, deſcribit areas CF. 497. Vis centrifuga vario modo determinari Tab. vit, poteſt: fi enim circa centrum C in circulo: mo veatur Corpus A, ab A usque ad B, id laxa- tum in tangente AD fuiſſet vanſlatum, recefis- ſet proinde ä centro quantitate BD, quxg cum exprimit yiam, quam Corpus prefſlione vel trac- tione abſolviſſet, exprimit ejus Vim centritu- gam: Eſt hyc retta BD zquals ſecanti arcus de ſcripti AB, demto radio CB. S. 498. Poteſt gquoque hoc modo Vis centrifu- Tab. vii ga determinari: Ot areus AB admoduin et Fi gulls 3 n Curvä circa centrum Tab. VII 19. 2. 776 De Viribus. Tab. vm. guüs, poterit pro re&3 haberi= AD» quz eſt ejus Lig.-:4. ZEA E VIE 1.04% "rangens, poterit ED haberi parallela ad E A, hinc BD, receſſus corporis A 4 centro» CXprimit vim ejus centrifugam: ex B dimittatur perpendicula- NSEB- BAD nert ATB 13 854 ef EA, 4D= AD: BD. Ergo etiam erit KB As AB: AB, AI. ideo AI 8 Quamobrem vis centrifuga BD eſt equalis quadrato arcus deſcripti AB» di- viſo 4 diametro circuli EA. S. 499. Quod tempus impendit mobile, dum integram revolutionem circa centrum abſolvit, appellatur Tempus Periodicum. -S. 500. Pendet hoc ä celeritate Corporis; atque eſt reſp:ttu duorum corporum» diverſä Celeritate In eädem curvä motorum, in ratione inverſa ce- leritatum. ß. 501. Hine vis centrifuga alio adhuc exprimi poteſt modo: Si enim corpora zquabili motu in circulis moventur, arcus dato tempore deſcripti, erunt ut corporum celeritates; idcirco in expres- 3 ſione AB? in 4. 498, loco arcus AB, celeri- EA ABa taieim Capere licet, qux vocatur C, tumque ARB ern EEN EK ß. 592. Quoniam tempora periodica ſunt inra- tione direfta circulorum„in quibus moventur cor- pora,& in rätione inverſa celeritarum, vocen- FUE AZe tempozra, LK.?.& dre 0 0. cele- BRE GES Ce 1.1: 25.Q70. 00. Sed fahr Circu- li ut diametri, vel radiz gui vocentur R, 7. qua- re his loco circulorum ſubſtitutis, erit T N5.0Es R CG. adepque. T CrzteR. hine Cc:tR, Är, divifägue ultimä ratione PEP 07 5 E- bels Vis el chi) vis d; üb ei Clt neo D, quzcteg la ad EA, m" » EXDrImIUon * perpendiſuk: Sed I 1a, A, AB 4B, 1 vis Centniop2 (eripti 48 N die "noble, dum| m abſolvit, tpotis; atque erſä celeritate ve erl Ce- oha exfrimi quabilt mg| npore deſdiptt, "1 cO In eres- AB, die 4B4 tungue 8 jea[unt i014- noventur cor* tum, Vvocen- ji 0. 04 cele- dg ſunt CIrCU- wur R, JUT EN| O2 nC([;::!R, per f: 3 vy Centralibus. 177 vit CO.€ 18.52, 5€ deo capi poſſunt hx quantita« tes loco celeritatum: verum vidimus in f. 501. CC: vires centrales eſte ut AE: adeoque erunt in quo : AC OHI26€ DIED bus corporibus ut--5 ad zie ſed ut1 AE, ae EEN PEN(DAB Rur. Tine= proinde erunt TEN AHRWENN 8 Vires centrales ut CC. c6R.& loco CC. cc N REKE 77:% capiendo TT: 77 erunt vires centrales utt RRr„rR: NEE TT tandem numeratoribus diviſis per j 428 7 Rr, erunt vires centrales utl TT ad Ee S. 503. Si proinde vires duoruin corporum vo- qs“.v*«» R SDI NV. v, tum per: S. 562. ent V. vii» >& ideo etiam V.v::Rtt, r TT. Sive erunt vires centrales in ratione dire&tä radiorum 1ll0« rum circulorum, in quibus corpora moventur, & in ratione inverſa quadratorum temporum pe- riodicorum. LErit quoque ratione ultimä diviſ2 BE SIEF DEE RY ANZ Vo2 54 ee y. 504. Si fuerint vires centrales equales, p0- NBS EN DV: R e1 ADD GER Br TT. adeod- que R, 7:: TT. zt. hine VR. V rT. t. ſive fi duorum corporum in orbibus inzqualibus vires centrales fuerint gquales, erit tempus in majori ad tempus in minori, in ratione ſubduplicatä ra- dii majoris ad radium minorem. ß. 505. Vires centrales duorum Corporum X M que MADEN Pie, 5. SAD VILL Vig. 5-+ Tab. vii. Fig. 6. De Viribus que velocium,& in xquali diſtantia ä centro, ſunt inter ſe in ratione maſſarum. Hinc fi duo Nuida diverſe? gravitatis ſpecifice incluſa ſint tubo vitreo ad ſolum inclinato,& cir- Cumgyrentur, gravius adſcendit, magisque rece- dit 3 centro, quam levius: idemque fit cum flui- do graviori, cui ſolidum innatat. g. 506. Si corpora equalia, quorum idem eſt tempus periodicum, ſint in diverſis diſtantiis ä Centro, erunt vires centrales utl diſtantx 43 cen- tro. Vis centralis corporis A exprimitur per DF, corpouris4B per:TEH ün: HC CB:DC-CA idcirco HC--CB. CB::DC--CA. CA. ergo HC --CB, DC--CA, five HI, FD::CB, CA. vel ſic brevius, quia per 6. 502. V.v:: 178 ZEE Yr. 3. ,7“am ponitur Ltd: deo.N: VEER-F-. 52567: Stergo eorpus B ſit ad'corpus A, vt AC 2d BC, five inratione inverſa diſtantiarum, erunt vires centrales zquales. g. 508. Si duo corpora A& B equalia, in eadem diſtantia AC, BC ä centro, ferantur di- verſa velocitatz AO, AB, erunt vires horum, veluti ſunt quadrata velocitatum AO, AB. nam AD .:- ABI. Ln & corporis B, utl AD» Ur ſunt ut AO1 ad AB, CF. 509. Si hxc corpora A& BF. 508. fue- rint inequalia, erunt vires eorum centrales in ratione Compoſitä ex ratione maſlarum,& qua- dratorum velocitatum, per 4. 498. eſt vis centralis corporis A, uti 9: ZT0. h4 10201: erun ums ZU ia) epo tr Degus: eahin B (ro dm) WERD pa gad (, 502, nnt do Catdenn ei hrt a a enn, 13 ſpecihik nato, Cf» 1918918 14ß fr cum 1m idem ilt diftantis 1 3 Cell- per DJ, DG, ch „ergo HC CB, CA, R 0 Dr, ] iw ju 13 opus 3, Atantal „equalia I „erancur M es horum, AB. nam AP? j 01 AD| 4 AM ad un (59% fue central 10 UM) Aua“ (510, Centralibus. 179 g. 510. Si corpora zqualia A, B, in circulisTab. vin in&qualibus pari velocitate AF, BS feruntur,Fig- 5- erunt vires centrales in ratione inverſ3 diſtantia- rum 3 centro, Eit Ehn PEN. 50 VZ Er adeoque V. v. Fa 6& quia ponitur Cze erit CC=cc. adeoque V. vit 35,- SAE ABZ Ve I Ü- gras ge ut 2: BC ad i2 AG:BE AL: ß. SII, Si duo corpora A& B fuerint 2qua- Tab. vim lia, tempora autem periodica,& intervalla ä cen- Fig- 5- tro inzqualia, erit vis centralis corporis A ad eam in B, uti intervallum corporis A 4 cen- tro, diviſum per quadratum temporis ſui periodi- ci, ad intervallum corporis B 4 centro diviſum per quadratum ſui temporis periodici. Nam per Sg. 502. eſt vis centralis equalis TT adeoque e- runt duorum corporum A& B vires, uti==-,, L. ſive ſecundum figuram 5, uti 72€ adBC ue ZM M EE CRIS EIE g. 512. Poſitis corporibus gequalibus, 6 qua- drata temporum periodicerum fuerint inter ſe uri cubi diſtantiarum, erunc vires centrales in ratio- ne inverſa quadratorum diſtantiarum. Illis, que poſuimus in 6. 541. hic aſumtis, ſup- Fab. vin ponitur 11,42; AC“, BC“, Verum yvires centra- Lig 5+ :. A:. les in A ſunt per F. 511. uti 7& in 15: d- deoque loco denominatorum ponantur quantitates proportionales AC“& BC-. erit vis in A, 2d eam BE u NE R Re In B::== ad BOLTE==q:8 BCY ACY M 2 J. 513. Imm venen wenn AE II ds: K4-- SEEN 5 De Viribus GC. 513. Eſt hzc Propoſitio quoque vera poſitis corporibus inequalibus. Sunt enim tum vires in ratione compoſßitä, ex direftä ratione magnitudi- num,& inverſa quadratorum diſktantiarum ä cen» tro. Quoniam vero planete2 primaril, qui circa ſolem, tum ſecundarli, qui circa primarios p13- vetas continuas converſiones curſusque conficiunt, experiuntur quadrata temporum periodicorum IN« ter ſe, uti cubi ſunt diſtantiarum, patet vires eo- rum centripetas eſſe in ratione inverſa quadrato- rum diſtantiarum: ſed vis, quä corpora tendunt ad centrum aliquod maxime corporeum, VOCatur gravitas: eſt proinde planetarum primariorum gravitas in ſolem,& ſecundariorum In prima- rios, in memoratä proportione, in qua etiam corporum noſtrorum terreſtrium ſe habet gravi- tas, uti aſſeruimus in F. 288. monuimusque hanc gravitatis proprietatem primum collettam fuiſße ex vi centripetä lune verſus terram: ſit enim A luna, que circa terram C circumagitur, vi centrifugä ex ſua orbitä AF perpetuo recede- re conatur,& vi centripetä, que eſt gravitas ad terram C, in orbitä retinetur. Eſt diſtantia CA inter lunam& terram circiter 60 ſemidia- metrorum terreſtrium: luna circa terram[ſpa- tio 27 dierum, 7 horarum, 43 minutorum ab- ſolvit periodum AF A, adeoque vis Centripeta, quä agitur ad terram tempore unius minutt, ef proxime zqualis 15 77 ped. pariſ:& proinde idem eſt ac fi corpus grave in A cecidiflet ver- ſus terram quantitate 15 55 ped. fi igitur gravi- tas ſit in diverſis diſtanuis ä centro terre In in- verſä ratione duplicatä diſtantiarum, erit gravi- tas ſive deſcenſus lunaris alicujus corporis verſus terram, ad eam in ſuperficie terre, veluti 15 57 XLXI ad 1555 x60x60. Verum obſervamus gra- 02) > w| 74 IE |(8 ju 8 zoe[eld 10(oe 9B xu 1024 18139 (S1 15 Ipuaucg püel COD: 1 dau IO (ds, 7 1000 ENNSG:| (aar 230 502,6): ouoplae Cratorueigg vis(oi Cem coDige "" Kd 3.| vera pol um vite 0. Larum 3 Cf 11, qui cia 1127105 M e contient, dicorum| et vIres el- 2 quadra» 1a tendunt 1, vocajur eimarlorum 10 prima- qua etlum hade. RWL osmve jane Neßtam jule m; fi qam eireumgiſur; 'petu0 180e- ft gravis 2 Eſt diſfantia 60 ſemidia- tertam 1p3- qutorun ab“ . centripet3» minute: AC proinde ehe ver | jgiturſgr2vt rerrz 10 1. en gran! rpo verl 1. velut 1) 4 1 fn old“ 9 Centralibus. ISI gravia noſtre terre intra minutum ſecundum temporis labi pedibus 15 7%,& 60 minuta l2e- ceunda conficiunt 1. minutum: demonſtravimus autem in J. 295 ſpatia ä corporibus gravibus e- menſa eſle in ratione duplicatä temporum: adeo- que ſpatium ä gravi abſolutum tempore minuti prope terram, erit uti 15 55% x60xG69. Eit ve- ro hoc ad ſpatium& lunä in lapſu emenſum 15 -5> X1x1. in ratione quadrati diſtantiz AC, ſive Junxe 4 terrx centro, ad quadratum radii terry. S. 514. Ex przcedenti dottring nunc facile ſupputatur, quanta ſit gravitas corporum in ſü- perficie cujuscunque planetg. Sit R intervallum Inter planetam& ſolis centrum. r ſemidiameter ſolis. IT tempus periodicum planete. G gravitas vel vis centripeta Corporis in planeta. g. gravitas Corporis ejusdem in ſuperficie ſolis. tum per 8. 502.05513- GI G=E5: Hxc gravitas augetur, quoplaneta eſt ſoli propior, in'ratione inverſä qua- dratorum diſtantiarum ä centro ſolis: idcirco gra- vitas corporis in planeta eſt ad gravitatem ejus- dem corporis poſiti in ſuperficie ſolis: ſive G. g "(EIER -“< ie unde ESI ſed qua XU: GZ M TUL ß. 515. Eodem modo ſupputatur gravitas cor- porum poſitorum in planetis primariis& ſecunda- T11s, 4 quibus illi ambiuntur.. y. 516. Ratio inter vim centrifugam corporis poſiti ſüb Tquatore planet, qui ab alio ambitur, & inter gravitatem ejus, nunc facile quoque deter- minatur. Nam vis centrifuga corporis poſiti in zquatore pl EEE WIE- Juatore planet elt=. per 6. 502.& gravi M 3 tas 182 De Corpore Duro, . 3.. tas eſt inventa z=- Inf. 514. eſt ergo vis centralis ad gravitatem:: 13; TT ad R? tt. ß. 517. Hinc cognoſcitur gravitatem corpo- rum terreſtrium in equatore noſtro ſuperare vim centrifugam fere 288 vicibus3z parum minus: 6 ponamus diſtandjam mediam Lunz 3 terra eſſe Go ſemidiametrorum terreſtrium,& tempus periodicum Lungx circa Terram eſſe 27 dierum. 7 bor. 43. minutor. Terre ſemidiametrum es- ſe 1.& tempus periodicum circa axin elle 23 horarum, 56 minut.& 4 m", 6. 518. Virium centrifugarum calculum primus init Nob. Hugenius(4a), poſtea hancdottrinam pluribus fübtilifimisque inventis promoverunt Nob. Newtonus(5), Keilius(c), Moivreus (4), Joh. Bernauillius(e), s'Graveſandius(f) aliique, qui conſuli poſlunt. EXPV TX: De Corpore Duro, Fragili, Molli, Flexili, Elaſtico. g. 519. Mur durum Vocare ſolemus id, cu» Jus partes reſpeeftu noſtrorum ſen- ſuum, vehementer compreſſe vix, aut Parum cedunt, difficulter a ſe ſeparantur,& proinde evjus figura vix mutabilis eſt. g. 520. Corpus perfede durum vocamus, cujus partes vi utcunque magnä compreſiip, nec ce- dunt, (a) In oderibus pofſihumis, (b) Principia pbiloſ. matbem. L. 1. (c) Introdutt. ad veram phyſic.€5 phil. Tranſ. N*. 377% (4) Miſcellan. Analytica Lib. 8. Cap. 1. 2, Ce) Operuip Vol. 1. N*. 86. 87. 88, Y/) Element. pbyfic. L» 1, Cap, 23. 6“ WE-* dd nude 1 we AE NED ae lll NEE dunt, 1 mut nw poli aw DPI (ams, 1 cporbus mne(wf (at niken ; M vir quplint 10 Uotieg; AU ishmpoluG epa (21,| Hey WEN | rent, eg 110 Cont (remoreng percuſſion noi aeg eiten 1520,(7 FNA: ; ft ero Ns Rö tt, (em Cote Derate vj 1 mins; 1 tem el & tempy 27 dierum, metrum es, ein el 2 [um prim “OFT ) doftrina moverunt Mowreus 0608(|J) | | 1%, Zif us 19, Al ), orum fetn- ut parum N proinde us, Cuſ!1s nec L- ) dut, R 3 Fragili, Molli, 6. 1383 dunt, nec ſeparantur: quod proinde figure in- mutabilis et. Hujusmodi corpora magna in U- niverſo non novimus: quecunque cognita ſunt poſſunt atteri, contundi in partes, aut preſſa figu- rx mutationem patiuntur, ne quidem Adamante, Gemmis, Silicibus, Lapidibus, Metallis, alüsve corporibus exceptis. Elementa tamen ultima, qu minim ſunt partes, in quas Corpora reſolvi pos- ſunt, videntur duritiem perfettam poſlidere, cum a nullis viribus Naturz ulterius reſolvantur: tum quia ſunt impenetrabilia& perfette denſa, atque unitates: adeo ut corpora quecunque ex elemen- tis cCompoſita conſtent ex partibus perfette duris, cum ipſa compoſita dura non ſint. C. 521. Corpus fragile appellamus, quod durum eſt, ſed 8 jevi percuſlione frangitur, veluti eſt chalybs igne induratus, vitrum, vaſa porcella- nica. Horum partes firmae ſecum quidem coha- rent, ſed ſolvuntur, ſimulac vel tantillum ä mu« tuo contattu receſſerint, hinc ä levi percuſfſione tremorem inducente franguntur, quod ä majori percuſlione ſepe non efficuur. Silex in pulvinarl molli exceptus facile, incudi impoſitus& malleo vehementer percuſſus non aut vix frangitur. Cg. 522. Corpus fiſſile appellamus, quod ex la- mellis ibi inpoſitis conſtat; quarum partes, quam- libet lamellam componentes, firmius inter ſe co- hzrent, quam lamella cum ſibi proximä: ideo cum hujusmodi corpus frangitur, in lamellas abi- re ſolet: ita eſt Talcum Mulcoviticum, Lapis ar» doſius&c. ß. 523. Corpus molle vocamus, cujus partes re- ſpettu noſtrorum ſenſuum compreſſione exiguä fa- cile cedunt,& viribus exiguis frangi vel ſeparari poſſunt: uti Butyrum, Mel. 8-5 24. Mollities& durities ſunt ergo qualitates cor- M 4 p9- Zz = = = Geenen mamma TE ee 5. "Dien vem 184 De Corpore Duro, | vires habent, ideo certi limites ubi deſinit molli- D porum, que relationem ad ſenſus noſtros noltrasque ties& incipit durities aflignari nequeunt: garoeilla a 4= M humida vocatur mollis; ſed quousque eſt exſic- | Canda, ut appelletur dura? adulto robuſtoque j' molle dicetur, quod durum imbecilli infantj. ! ß. 52S- Corpus eo propius ad perfeFam mollitiem accedit, quo partes minori vi 4 nexu mutuo re- moverl poſſunt, Corpora magna mollia dantar | in univerſo plurima, uti eſt butyrum, argilla hu- (49; mida&c. que ita ſe habent, ut figuram Corporis cComprimentis acquirant, eoque remoto figuram retineant. Perfette mollia tamen non dantur. Es| ſive quorum partes vi nulla(exceptä Inertia) ſ8- parari poſſunt, quia omnes omnium corporum 4.9; partes vi notabili ad ſe trahuntur, qu ſuperanda | elt ä cauſa removente partes corporum. ß. 526. Sunt quedam corpora mollia Dud&ilia, quy ſübire innumeras figurg mutationes poſſunt cCohwrentiä manente eädem: hwc talem requirunt partium conſtitutionem, qua habeant aliquem gra- dum concopulationis,& quando partes ponuntur in alio ſitu& loco cum aliis, ſemper zque cohz- reſcant cum iis quas nunc, quam quas antea tan- gebant 3; ita ſe habet argilla humida, H&xc duc- tilitas non pendet 8 partium ſübtilitate, quippe . Tabulum, viirum, talcum, ſal, utcunque attenua- rum& aqua mixtum nunquam maſßam duttilem Prebet oblervante Nob. Reaumurio(a). Terre vel argilly duetilitas pendet ab Aquä, non modo L| interſtitia partium, ſed particularum poros intrante |& inflante. Metalla que dudtilia& malleabilia 4| ſunt, ſuam duttilitatem oleo inter partes interfuſb debent: quo ſi orbata in igne fuerinr, ſunt fragi- lia. (3) L'Biſt. de L? Acag, Roy. A, 1730, D. 372. ja: m? mu augen- (R ye uter Us UE ve dd „Mum; 3 (56,08 andy nn(amen (599 muneg päünawOY (53 jus€ ik ves] Aura an am, 3 1661 eum [Abus je 07) mail Whiraif ik mrübe 0.(is | Gn, My 4 „Quan iy quen s nOlraue lnit ml. nt: arofla : ell EX C+ robuſtodue an]. 1 mollitien mutuo E Ilia danfur argilla hu« 1 corporis 0„in n dantur, nertiä) 18- Corporim 3(uperanda "AE Wa Duila, j10es p0! dem regurt t aliquen far rtes ponuNur zegue cole ; anteg(än Hzc die- 2, quippe 1e attenſia“ n ductlem ). Teire non mbdo ros intrante mallealilia 'es interſulo , ſunt Ingr 7 1Ig: 372 Fragili, Molli,€. 185 lia: amittunt guoque duttilitatem heterogeneis ad- mixtis, velud fi auro admiſtum fit zincum, M argento ſtannum.;' GC. 527. Corpus flevile vocatur, cujus figura mu- tari, elongari,& abbreviari poteſt, non ſepara- 14 interim partium unione vel coherentiä. Ljus- modi corpora ſunt plurima, veluti omnes mem- branze animalium, partes oblongx viridium vege- tabilium 3; funes&C. CG. 528. Corpus tenax appellatur, quod ex parti- bus conſtat, qux multum ä ſe recedere poſſunt, non tamen unione ſolutä.. CF. 529. Si corpus flexile, ſublatä cauſa figuram mutante, propriä ſibi vi partes reſtituat in iguram priſtinam, vocatur Elaſticum. SF. 530. Elaſticitas perfedta dicitur, cum vis cor- poris diſtraeti, elongati, compreſfi& ſeſe reſti- wentis, eſt xqualis viribus, quibus mutata erat figura, corpusque accurate ad eandem redit figy- ram, qux& ante diſtrattionem fuerat, C. 531. Sed Elaſticitas elt Inperfeta, cum di- ſtractum vel comprefſum corpus ad priſtinam qui- dem figuram redire nititur& redit; id autem vI minorl preſtat, quam qua mutatum erat. C. 532. Elaſticitas in omni fere corpore cognl- to, faltem in pluribus Metallis, Semimetallis, Lapidibus, Gemmis, Foſſilibusque ineſt: 2%. In omni parte ſolida corporis animalis, veluti in Membranis, Oflibus, Cartilaginibus. 3*. In ſo- lidis partibus vegetabilium cognitorum& ſicco- rum. Gradus elaſticitatis in diverſis corporibus,' quamplurimum inter ſe diſcrepant,& licet per- leCta dari non poſſit, quia dum corporis figura Mutatur; partes ſupra ſe motz, que in receſlu quam in reditu, ſubjiciggtur attritul, quo vis quxdam perit; ideo chorda& fides guxcunque M 5 LEN- 1386 De Corpore Duro, tenſa& agitata, licet in vacuo, brevi poſt ali- quot vibrationes ad quietem redit:& in percus- ſione cCorporum elaſticorum manifeſta fit aberra- tio a regulis Geometricis: nihilominus datur elas- Licitas utcunque ad perfettam accedens in Un- gulbus, Cartilaginibus, Chalybe indurato, Vi- tro, Gemmis,& avium nonnullarum[lumis. g. 533- Videtur elaſticitas differre pro variä Corporum compattione: quo enim Metalla mal- leis plus tunduntur,& compatdtiora redduntur, co Hunt magis elaſtica: Chalybis igne temperati& maxime elaſtici denſitas eſt reſpedtu Chalybis mollis, ut! 7809 ad 7738. g. 534. Preeterea quo Corpora plus frigent, eo ſunt magis elaſtica, ſunt vero tum denſa& con- ſtrieta; quo plus calent, eo minus ſunt elaſtica? ſunt vero tum rariora. Ideo globi ex tormentis bellicis frigidis, vi incenſi pulveris exploſß, ad majorem projiciuntur diftantiam, quam ex iis- dem calentibus, notante Cl. Belidorio.(4). Hinc Ben]. Robins(3) notat, idem tormentum in ea- dem elevatione globum projicere ad varias diſtan- tas, adeo ut duo tentamina inter ſe non conve- niant. Excipiendus tamen eſt a&r& alia fluida elaſtica afri analoga, qu ab Igne majorem vim elaſticam adipiſcuntur. ß. 535- Quorumcunque corporum elaſtico- rum, live Foſfſilium, five Animalium, ſive Ve- getabilium elaſticitas manet inmutata in Vacuo Boyleano, eademque eſt ac in Atre aperto, modo Corpora nec caleſcant, nec humefiant: ut) experimenta 4 Boyleo, Hauksbejo, Det A- (a) Bonbardier Francois pag. 38. Cb) New principles of gunnery. praf. p23. 44. Cap. 24 PYOD: Zs 6 (10,/ IE NND 1085, SCI uk(„u um dar undes ), Coma En We) 15 wr 2 ds, 18 mg CON dms lut cli 99 10 11 1, 1'6 ENE luniſtuag Ce bit?am; 4 ahm a Doe Dons, 3 JIN ORE 3 ſ 0 Caffe wa Üluag) "ng y is 16 1 1 poll 7 10 perCh. vfl aber. Natur el. % in U- zto, VW]. Wumis, Tro vari alla mal- Mildantur, ) perat€ 34Chalyby [ent,& 0) C con! heaftica, ) Normen aine, 1 um€ 19 L«(a), ut grun 10 bras dian 81 Conve) H ia[Nuidd 3m vim nylaltico! „mvs Ve! 81 Vacug 91 aper10 y | ps' 1 el g' oh Fragili, Molli,&«. 187 hamo, aliisque Philoſopbis inſtituta in metallis, balgenä, chordis, lanä, ſpongis, vitro, docue- runt. AURIS; CF. 536. Caufam Elaſticitatis queſiverunt plari- mi Philofophi, quorum nonnulli conſiderantes corporis A, B, C non inflexi poros eſle cylin- 746, vm. dricos, flexi vero 4a, 5, 6 eſle conicos, a parte lig. 7. exteriori Rk, m, latiores, ab interior1 d,€, angus- tiores, opinati ſunt ſübtilifimum thera latori parte k, m influere majori Copiä, aut facilius, quam effluere ex d, e, adeoque eum impingere latera ad, 14, ie, ce, eaque pellere verſus f, g, h, conari ampliare partem anguſtiorem, quod dum fit, pellerentur iterum partes in ſitum priſti« num re&um ABC. quz licet ingenioſa ſit hypo- theſis, in ei tamen animadvertimus. 1*. efle hy- potheſin dari materiam ſübtilem: 2*. ſi eam eſe conceſſerimus, fluet tantum una direttione, ve- luti omnia alia corpora, fluat igitur, ut ABC, inflexum in ſitum abc, ingrediatur ä parte latio- 11 k&, m, effectus reſtitutionis inde ſequetur: Ve rum immediate poſt lectatur idem Corpus in a- lium fitum, an igitur materia ſübtilis id cognoſ- cet, atque ilico Nuxus ſüi curſum quoque muta« bit? nam ſi ut ante fuere pergat, partemque an- guſtiorem ingrediatur, reſtitutio figure fieri non poterit: 3*. Supponamus dari duo corpora ſibi Proxima, quxz contrario ſitu infeetantur, unum in a, b,c, alterum in KLM, hxc influxu unius ejusdemque diree&tionis reſtitui non poterunt: fi & hoc modo in ſpherx figuram lameilas elaſti- Cas ordinatas animo conceperimus, fieri nequit, ut omnes pari modo& eodem tempore ab in- Auente Anido reſtituantur: reſtitutio tamen con- Ingit. Nec Auxus adverſarum direfionum, qua- lis in Ele&ricitate obſervatür, invocari pot-ſt, cum INT Geremgi- pe mon Dain REHE BRAIN; 188 De Corpore Duro, Fragili, Molli, cum ab ejusmodi duplici flaxu adverſo elaſtici Corporis reditus in priorem figuram eflici non polit. g. 537. Cum has difficultates perceperant Viri fagaciores, piiorem ſententiam aliguantum im- mutarunt, ſupponentes ſübtilifſmum zthera Ip- lum efie elaſticum, ſuoque influxu in corporum meatlbus, viribusque expandentibus partes, elaſti- Citatem eflicere: In quä ſententiä notamus, dari hic alteram hypotheſin in hypothefi; nempe z- therem efle elaſticum, quod conjetturam aliquam facit omnino chimgricam, 2%. detur zther elaſti- cus, ejus partes igitur compreſfſiles, mutabiles- que erunt,& compreſſ»t ſe reſtituent poſtea, quxro per quamnam cauſam? an hzc iterum ab alio there ſübtiliori, etiam elaſtico; quenam elaſticitatis in hoc zthere cauſa erit? Alii poſue- runtIgnem efle elaſticitatis cauſam; qux ſententia nonvidetur eſſe vera, quia Ignis, quo copioſior, eo minus elaſtica ſunt plurima corpora: minus e- mm elaſtica ſunt metalla calentia, quam frigida, ut& alia omnia Corpora, quz ab igne liqueſcunt, Forlitan vera cauſa adhuc latet, quia nondum ſ3- tis proprietates& effe&as corporum elaſticorum examinarunt Philoſophi, preſtabit judicii ſuſpen- ſio, donec plura experimenta& examina huc ſpectantia inſtituta fuerint, CAB: 5 X VE De Pergu/lione. ß. 538. Pr 10 ca vocatur attio, quä corpus motum omni ſü3 vi in aliud impin- gitur.; ß. 539. Heec fit, cum corpus motum in alte- ."rum un qu 1 ſſeguu n i EE van 1/05 el „m nD 105 Os „een vun MOE (50. cpu 2955 wum 1/04 09: (m X vali re ett KUP! Um, 1.[ veces ne(erd„D bara (5:0 115 per SU 1,& vall ciliore di DEIÄGT | 542.0 Ojina v331 [oli 5 S ero elhe| XU eilt 10 Merant Vi bncum in MPthera ip 1 Lorporun 1q Ves, elaſti jonaus, dan (hempe 2. zußa aliquam z Wer elaftt ! Wutabiles 0 poſte, alerum ab ll quenam fx ve 2 18 ſewert], 3.> Copiolih qq; mis| „am frigdh, 12 ligueſcun, ayondum H mylan. fl ſuſpen- 79. nina 10% De Percuſſione. 189 ſcens impingitur; vel quando celerius aliud lentius precurrens: vel cum am- bo corpora direttione oppolitäa in ſe runnt. Hi tres caſus dantur, vel in corporibus Duris, Mol- libus» vel Elaſticis-. Quia Corpora perfecte dura non dantur tam magna, ut IN 118 pericula facere Jiceat, ſed hec mera ſint elementa, quX ſuä ſub- ülitate ſenſus efugiunt, tantum percuſffionem'Cor- porum Mollium& CLlaſticorum examinabo. g. 540. Pelocitas reſpectiva vocatur ea, qua duo coipora ad ſe accedunt, aut 4 ſe recedunt. Id- circo fi unum corpus quieſcat, alterum movea- tur 2d id accedendo, velocitas Reſpettiva eſt ea- dem ac Abſoluta. Si ambo corpora eädem dire- &ione ferantur ad eandem plagam, erit velocitas reſpettiva zqualls differentivx ambarum velocita- tatum, quä corpora vel ad ſe accedunt, vel ä ſe recedunt. Si duo corpora ad ſe oppoſitä direttio- ne ferantur, erit velocitas reſpettiva ſumma am- barum velocitatum equalis.; 4. G. 541. Percuſſio diredta fit, cum linea direttio- nis per centra gravitatis amborum Corporum tran- ſit,& per illas partes ſuperlficierum, qu in per- cuſſione ſe mutuo contingunt, ac in eam lineam perpendiculares ſunt.| C. 542. Quecunque alio modo percuſlio fiat, Obliqua vocatur: prius de percuſſione direttä cor- porum mollium agam.; C. 543. Si duo corpora mollia ſe percutiant, mu- tabuntur amborum figury, partibus intropreſſis aut ſeparatis: fi corpus durum inciderit in molle, etiam mollis corporis figura mutabitur partibus Introprefſis: partes intropremi nequeunt, niſi ſü- peretur vis, quä cohgrent, hec refiſtit, tollit- que ideo vim corporis impatti, ſecundum fg. 266. quamobrem, quotjescunque Corpus molle percu- L1= rum quie aſlequitur 190 De Percuſſione titur, deſtruetur ea vis Corporis impadti Impenditur in mutand4 Corporis mollis figura. ß. 544. Si corpus A in Corpus molle B, zqua- Je& quietum inciderit, poſt percuflionem move. buntur A& B conjunttim velocitate duplo mi- norl, quam qu2 A Inciderat; quamobrem dimi- dia quantitas virium perlit, que conſumta fuit in mutatione figure. 8i V- Ss impegerit B velocitate 10 graduum, habet vires 100, poſt percuſlionem velocitas utriusque maſſige eſt 5 grad. Ergo vires pro qualibet maſz ſeorſum ſunt 25,& ſumma ambarum 50. adeoque perierunt vires S0, qu ſunt conſumty in mutatione figure. G. 545- Quotiescunque velocitas reſpeCtiva am- borum corporum A& B equalium& ſe percu- tientium eſt eadem vis deſtrufta eadem: Si enim ambo in ſec » quUXY mutatione figur?, que mutatio equalis eſt priori. Si A velocitate 6 graduu duum delatum fuerit» erit iterum velocitas reſpe- Ctiva 10,& poſt percuſſionem eadem figurg mu- [atio ac ante. Si A fe bus, iterum eſt figurg mutatio Cadem, cum ve- locitas reſpeCtiva Corporum in ſe ruentium ſit 10. Sed idem obtiner, A, aſlequitur B Prxcurrens, verum lJentius: A enim delatum velocitate 1 S5 graduum, percutiat B, quod prw&currit velocitate 5 graduum, erit velocitas reſpeetiva iterum 10: in hac percuſlio- ne erit figure eadem induC&a mutatio. y- 546. Quamobrem mutatione figure ea quan titas virium perit, que datur in Corporibus“EE 19 rventh! in ſed mon 1910] "aline, 6 zu 4 in eri 196 A 4 Peine qu nea fürn pegerit 3 [00, pott m grad m25,6 nt vir ure, (&iva am Iſe percy! uz, tun (ſe cott) (65,87 jeftiva 10, Feent anbo anus m pp elt prior) ante 4 gd 025 1e/De- 1172 MU locate gum ve- jl ſit 10, 1] corpus mus; npercotid m) erl Jercuſlio- 0 " ea qual us ud Ip " De Percuſſione. 101 libus, velocitate equäli in ſe& oppoſitä direttione ruentibus: ſIgitur quotiescunque Corpora xqualia in ſe cum velocitate eädem reſpettiva, ac in me- morato caſu ruunt, quibuscunque viribus& direc- tionibus ferantur poſt percuſſionem, quantitas virium deſtruttarum cognoſeitur. Cf. 547. Ut vero tum velocitas communis u- triusque maſſig,& direttio eruatur: Ex ſummä virium ante percuſfſionem ſübtrahatur ſumma vi- rium amiſſarum, reſiduum dividatur ſummä mas- ſarum, atque ex quotiente extrahatur radix qua- drata, hzc erit velocitas communis: direttio ve- ro habetur 3 parte corporis maximä velocitate ante percufſionem moti. Corporis A velocitas ſit'15 graduum,& ſe- ' quatur B ſegnius precurrens velocitate 5 gra- duum: erit vis in A=225. in B=25. ſumma 250. Vires amiſſix in percuſlione, per€. 544. ſunt= 50. nam velocitas reſpettiva eſt= 10: Er- g0 remanent vires 200, qux diviſy ä maſſis duabus A& B, ſüuntz=r100. ex quibus extrafta radix quadrata eſt 10, que velocitas communis utrius- que jundti corporis eſt, quod feretur in eädem di- rettione, qua A movebatur. Ruat A velocitate 8 graduum in B, quod op- poſitäa direttione& velocitate 2 graduum movea- var; erit velocitas reſpeftiva= 10, atque vis in NZZ 64.4.40 B=4. ſummaz 68. vis amiſßia in percuſſione eſk=50, qux ſübdutta ex 68, relin- quit 18, hoc diviſum ab ambabus maſs dat 9, cujus radix quadrata eſt 3, quzx velocitas com- munis eſt poſt percuſſionem,& cum eadem di- rectione, qua Corpus A antea ferebartur. 8. 548. Si corpora fuerint inzqualia, qux in ſe mutgvo incurrunt, tum vis deſtru&a in mutatione figure cCognoſcetur, ſi amby maſt in(2 multi- pli- WIRE RERE NCHEPSEEE n 192 De Percuſſione. plicentur, hoc produttum in quadratum velocita- tis reſpettive iterum multiplicetur, atque hoc ſe- cundum produttum dividatur ſumma ambarum maſſarum, Niticur hzc regula ſequenti experi- mento: Quotiescunque duo corpora inzxgqualia in ſ2 ruunt direttione oppoſitä,& velocitatibus, quzx ſunt in ratione inverſa magnitudinum, poſt percuſlionem quieſcent, omnibus in mutatione fi- gurx conſumtis viribus. Sint jam Corpora A& B, 1llud feratur celeri tate, a, hoc, b,(i tum omnes vires in percus« ſione peribunt, erit A, B::5, a, quia ambo cor- pora oppoſito motu in ſe ruunt, erit velocitas re ſpettiva xqualis a 46. ponatur a4- bd.& con- ſiderando precedentem proportionem, erit Coms» Bq ponendo, A 4B, B::9, a. ergo eſt 1=X5B - 2 Ad tum etiam A+B, A::d, db. idcirco v=44B Summa virium in utroquecorporeeſt Aaa 4-Bbb, Nunc loco aa, capiatur inventa quantitas ipfi zqualis, qux eft BBE loco bb, capiatur AAdd Mn <===-* hi) quantitates multiplicatg in corpo- A 4- B? dane Aa 6 4 B Ue SI SEI BE8 4 Ba SE Bad: viſione fatta ab A 4-B, habebitur GELE. Gz quia t di- poſuimus velocitates in ratione inverlſä magnitu- dinum, hz vires peribunt in mutatione figurz. C. 549. Velocitas communis poſt percuſſionem cognoſcetur, i 3 ſumma virium ante percuſlio- nem ſubtrabantur vires amiſle: refiduum vero di- vidatur ſummä maſſarum, ex quotiente extracC- ta radix quadrata dabit velocitatem communem. Sit ja m „one Iq wein: "ms 1 ciatem 1) 6,(8 quis| (30 Ny Ws GE dean be fi A (1bus/t! 0 10690: 10 001 4 110: 01 84 Ws ea Es erer eiticot Ulti Vitt E 87 UE „2 Name 0 KU m ved) [ue hoc 4 ) it expe |invqual, ltautbus im, pol Jationeh | celen 1 percus Ymbo cot hoeitas 1e 1.€ con u com Zu 40 gant M 1] | 11804 -- |& qu j << | L-ompud j ] f cotpo ZE vl magen 7 ik 02us euflione) peru 3 4 jun| [Y u De Percuſſione. 193 Sit corpus A, duplo gravius corpore B, ruant in ſe ambo direftione oppoſitä, A velocitate 9 grad: B velocitate 2 grad. tum per R. 545. erunt vires/amiſlve 80:-666.41 ſumma: eſt;466, adeoque virium reſiquum eſt 85, 334- quod di- viſum per 3 maſlas, dat 23, 444- hujus radix quadrata eſt 5, 295, qux velocitas commun1s& in eadem direttione cum corpore A eſl. Si autem velocitas in A ſit ad eam in B, in ratione reciprocä maſſarum, ambo corpora poſt percuſlionem quieſcent, viribus omnibus con- ſumtis in mutatione figure: nam habeat A velo- citatem 1. B aqualem 2. erit vis amiſſa zequa- lis 6,& ſumma virium in utroque Corpore X- qualis 6. C. 550. Si duo corpora elaſtica ſ2 percutiant,"Tab. vi fit quoque figure mutatio, partibus cedentibus Fig. 19« pulſisgue introrſum; globusque D B S ſpheroi- deam induit fguram KICB. verum vi elaſticä fit figur3 inſtauratio, pari vi ſe reſtituentibus par- bus extrorſum, ac introrſum pulſe erant: 1deir- co idem locum obtinet in corporibus elaſticis, ac in mollibus reſpectu intropreſſionis partium,& inde oriundz abolitionis virium, niſi quod elaſti- citas easdem vires reproducat, quas intropreſlio deleverat, quamobrem nulla vis in percuſſione elaſticorum peribit, Cum vero ſe reſtituunt in- tropreſſe? corporis partes, redeunt direttione el Oppoſita, quä antea ceſſerant, quamobrem in e- laſticis vires ille oppoſite reſtituuntur, qux in Corporum mollium percuflione peribant. 4. 551. Si duo corpora elaſtica& xqualia A,B, in ſe ruant direetione oppoſitä& pari celeritate, pott percuſlionem 4 ſe recedent eädem via& ce- leritate, qua acceflerant. 91 enim corpora mollia fuiſſent, omnes vires N 10 194 De Percuſſione. in mutatione figurz inpendiſſent,& perattä per- cuſlione quieviſſent, per 6. 545. cum vero ſunt elaſtica, mutatur etiam figura,& quamdiu in ſe agunt, partes introrſum premuntur, quz ſu re- ſiſtentia vires tollunt, quibus in ſe ruerant. Ela- ſticitate jam ſe reſtituente corpora A& B contra ſe agunt,& quia figurz pariter erant mutatz,& vis reſtituens mutant eſt equalis, redibunt A&B a ſe celeritate 6: via eädem, qua ſe impegerant. g. 552. Si corpus elaſticum A inciderit in x» quale elaſlticum B,& quietum, poſt percuſlio- nem A quieſcet,& B movebitur direttione& celeritate, qua A antea in B ruerat. Concipiantur ambo corpora A& B in navi, quz celeritate 5 graduum vehitur, corpus A& Ppuppi ad proram celeritate 5 graduum projicia- tur, tum erit celeritas abſoluta in A xqualis 10 gradibus: B 4 prora ad puppim velocitate 5 gra- duum projettum, five eadem cum navi, abſolu- ta in quiete verſatur: verum in navi ambo hyc corpora equalibus celeritatibus in ſe oppoſitä di- reclione incurrunt, adeoque ſecundum S. 551.poſt percuflionem ä ſe recedent eädem via& celerita- te, quä ſübi occurrerant; cum igitur A redit ce- Jeritate 5 graduum, quä eädem promovetur cum navi, abſolute quieſcit: B autem rediens ad pro- ram celeritate 5 graduum, eädemque prxterea de- Jatum cum navi, movebitur celeritate 10 gra- duum, adeoque cum illä, que antea in corpore A incidente fuerat. C. 553. Si eadem corpora, A& B, directio- nibus contrarils,& diſparibus celeritibus lata, ſz percutilant, permutatis velocitatibus recedenc. Sint in nave veetä velocitate 2 grad: duo cCorpo- ra A&B. quorum Aa puppi ad proram curratce- leritate 6 gr. B 3 prorä ad puppin celeritate 6- S 175 1, ft FP cope; ria(0 ſecun 0 zern! ch/118: en] 15 M (ymnSi ehm 8: 70953 Np 0807 keys 340 profea193 10 10 N 4! 101000034 or. Kian arb 803 cianb|! 1914 In why UE keiteings WS WW(30 Donn im. Wa FEI vy den im] 700.0, Cn G Vi Ciderint, ß dreße ] peractig. m vero ft ad 4 112 ſüdl 0an6 Eh 0 B cont Watate,€ Int 444 Üperant,| M In 9 reuſe b tone& M 4) Zin um| )„Dus 4 9 wprojcia) Aws plex 3 71) TE 1, Wl „Samo 13 Fold 19.5510 ve Celert „zue de var Can abya0 pu ere dei auto 1ggcorport 3 -„ 4 Zeck dm 13,* x den „10 cop) >" 74 „ae = fe 0 De Percuſſione 195 Erit. tum abſoluta celeritas corporis A. 8 gr.& corporis B modo 4 gr. hzc in ſe incurrant contra ria direttione, poſt percuſfionem ä ie recedent, ſecundum|. 551. celeritate& via, quä concur- rerant; cum ergo A redit celeritate 6 gr. eſl ejus abſoluta celeritas tantum 4 gr. in B vero rediente celeritate 6 gr. eſt abſoluta celeritas 8 grad. C. 554, Si A celerius motum incurrat in B far« dius precurrens, movebuntur poſt percufſionem eadem directione, ſed permutatis velocitatibus. Sit navis veetta celeritate 6 gr. in qua A ä puppl ad proram moveatur celeritate 2 gr. erit hujus Ce» leritas abfoluta 8 gr. B vero 34 prorä ad puppim Projiciatur geleritate 2 gr. erit ob motum navis abſoluta celeritas 4 gr. ſed poſt percuſſionem re- deunt A& B celeritate, quä in ſe incurrerant in Davi, adeoque movebitur A vera celeritate 4 gr.& Bmovebitur celeritate abſolutä 8 gr. adeogque ambo poſt percuſlionem ferentur permutatis velo- citatibus. 6. 555, SI varia corpora elaſtica equalia ſibi Ünt contigua& quieta, moto uno extremo in alia, movebitur oppoſitum extremum Corpus cum ve- ocitate Incidentis, quieſcentibus intermediis, quot- quot etiam EDE fuerint. Quod contingit, quia 4 ſol4 attione vicini cor- poris unumquodque Corpus movetur, partes au- tem elaſtice redeunt citifſime, antequam adttio cum ſequente corpore communicari poſlit. 8. 556. Huc usque confideravimus percuſlio- nem direftam, nunc pauca de Obliqua agenda e- runt: Oportebit vero in memoriam revocare, quz de motu compoſito antea explicata fuerunt. 4. 557. Si duo corpora mollia in ſe oblique in- elderint, poteſt determinari via& velocitas, quä 12 directe percutiunt; tum gquoque via& veloci- NZ 138 SITO> 8 SERRE NE vübda DI Div- een ez “Lab. VIE Fig, 8. De DPercuſſione. 796 tas poſt percuſflfionem; fi amborum corporum de- terminationes reſfolvantur in alias, quarum bing Nbi ſint dirette oppoſite, bing ſibi parallele: in oppoſitis fit percufſio direfta, adeoque omnia, quz de hac percuſſione ditta ſunt, hic conſide- randa,& poſtea addend&z erunt direttones ſibi parallelz. Corpus A feratur direttione& velocitate AQ, quz ſitz 100. corpus zquale B feratur directio- ne& velocitate BO, qux fſit==50. reſolvatur AO in ACZ56.& in COZ=ZEBGFGT.*reWIVXE tur BO in BD=46,& inD O=59, 60. lintque hx direCiones reſolutg parallele prioribus AC, CO. quatenus corpora A, B feruntur directiont- bus AC, BD parallelis, in fe non operantur, ſed quatenus direfte oppoſitis direetionibus CO, DO aguntur: ſumma virium, quibus aguntur Cor- pora motibus CO, DO, eſt=7884. ſumma Vi rium amiſſarum in mutatione figure eſt 5618. 2. quia velocitas reſpettivaamborum corporum, ſive CO+4 DO eſt= 106, 21. qux eſt eadem quan- do in ſe ruunt velocitalibus 53. 10. tum vero omnes vires pereunt: quam ob rem vires ſuper- ſtites ſunt 2265. 8.& pro quolibet corpore I 132. 9. adeoque velocitas communis erit 33, 66. pro OK poſt percuſlſionem; ſed Aprzterea fertur mo- w AC=50, adeoque feretur in diagonali OG = 60. 27, parallelogrammi OKGH.& corpus B movebitur indiagonali O B=57- parallelogram- MO RIE: C. 558. Si corpus A elaſticum inciderit obli- qua direttione AB in obicem elaſticum CBD, jumobilem, reſvlvendus eſt corporis A motus in motum AE, parallelum obici,& in EB illi perpendicularem: fir percuſſio quatenus corpus A fertur motu dire&tto EB in obicem; quatenus au- aiondo 8 vl 97 RY: ju, Mo 0 0 aura ur mo. Ww fre IT NW 1m| d Valais:. ae Vevepeig Corpo des - quarum[in Darallelz in que oma, Uhie conlde- lectones/ſhi Teitate AO, Wur diredio- =) teſolvatur Nr„bs =|, 60, lnhue ainbus AC, We direct 1Hoperantar, ius(), Uomo <%), unnd pfl 519 2 quo Jreaden qt: 60,[um 70 4 vres Met ggrparel 1913, 06, pt! „zondi 06 74& ep! De Percu/ſvene, 197 autem fertur motu AE parallelo, non operatur in obicem: Eſt obex elaſticus, 4 quo corpus in novum impetum mittitur, exſültat,& reverbe- ratur eädem via& velocitate, ac inciderat; a- deoque redit via BE, interim autem pergit vid EFZAL, paralleläa obici, proinde 1n diagonall BF parallelogrammi EFDB feretur. C. 559. Vocatur angulus ABE, Jncidentie,& Tab. vir EBF. Repercuſionis, vel Reflexionis. Eſt uter-"ig: 9 que angulus ſibi equalis. Quia in duobus ITrian- gulis ALB, EBF, ſunt larera AE, EB, xqua- lia lateribus FE, EB,& anguülus retus AEB =FEB, adeoque ſunt Triangula equalia;& an- gulus+ABEZ=EBE. C. 560. Percufſio duorum equalium corporum elaſticorum obliqua, tum via& velocitas utrius que poſt percuſlionem, determinantur imili mo- do ac in Sy. 557. de corporibus mollibus dietum fult. Moveatur enim P direCtione& velocitate P A. Q autem direſtione& velocitate QA. reſfolva- Tab. vr, zur motus PA in PB, BA. Motus Q Ain mo- Fig. 11. wum CA oppoſitum,& QC parallelum priori- bus: tum fiet percuſſio, quatenus F& Q ferun- tur direttionibus oppoſitis BA, CA. adeoque poſt percuflionem ferentur permutatis. velocitatibus, nempesaB. Tedibit velocitare A.D:..Q; vero redibit velocitate AF. cum igitur P pergat moveri quo- que velocitate DE=PB, movebitur in diagona- li AE, veluti Q in diagonali AG parallelogram- DSHEUUS.Jatera/iung Alz 0QC;.&.AFZAB. 4. 561. Huc usque corpora in ſe incurrentia nltar punftorum concepimus, nunc conſideren- tur magna, quales ſint pile A, B, qux direttioni- bus AC, BC, fimul ex ſuis locis incipiant move- ri; ſüque velocitas A ad B, ui AC, ad BD. Tab- vir, N 3 Ex lig. 12: 198 De Eledtricitate. EX Centro A ad B ducatur AB; füper AB/ACT vat parallelogrammum ABHC. ex D ducatur DEE: cento GCG, radio CL= mmz ſemidame trorum piläarum A'& B, deſcribatur arcus L], ex DUDEO"L, TeCante 1. Auer EN" DZ rallela“4d AC,& NR paratleta ad CL: eruint pily eodem tempore in R& N, ſeſe contingen- tes in lineS RN. Nam in Triangulis(imilibus DN LL; DBIIS SCEE DN NEP BT BEE deöquüe. eit UN. CR DB ACE DENN :ZA/C. CR. vide DB DNN DB ACZ>CH KT. h0Cet BNE AK BD XC."Suint 191108 vix 3a pilis A& B percurſz, veluti ſux celerita- tes, quare ſibi occurrent in lineä rettä RN. EAP: XV De BElettricitate. ß. 562. Ef elettricitas ea corporum proprietas, RK quä poſtquam fricata, cuſfa, ia, vel ä Sole Igneve calefatta ſunt, vim acquirunt alia Corpora remota alliciendi& repellendi, ac ſepe, ſed non ſemper, ſimul lucem conſpicuam ſpargendi. Quia hec proprietas primum deteeta fuit in Elettro five Succino, placuit recentioris evi Phi- Jofophis eam voce Eledtricitatis infignire, novisque ſimilibus verbis ab ea derivatis diverſas operatio- nes Indicare. gy. 563. Nonnulli veterum vim Succini electricam memories tradiderunt(a);: meminerunt tamen etiam alio- (a) PLATO in Timeo pag. 547. TuEoPugasTus de Lapidibus pag. 395. PLINI1Us Hiſt. nat. L. 37. Cap. 3- SOLINUS Cap. 2. OTRABO Lib..IS.-11L0OSCORIDES L. 3, GC. 2300 DIOGENES LAERBTIUS 5% vita Thaletis P+ 10. 159 VE hl; (bes OM 11000 ce; M0 us al, Spuk aber€ LN,[px L: eint contingen- 8 ſmilldus , BH a. DB, IN AC--WR, dun Jaitur [12 Celetita- 1 RN, 0m props, 0 M)! ta, 7im acqutunt pelendi conſpreham „Fa ful 10 „is zv Pl e, novISque 3% operau0 De Eledtricitate. 199 aliorum lapidum, quibus Vis ſimilis inerat: ve- Judi erat Lapis reperiundas in Cypro, qui dimi- dium Smaragdis, dimidium Jaſpis erat, Lyncu- rium(4), Lychnis qu1 naſcitur circa Orthoſiam, (b) Sagdogemma, Pantarbe,(c) Gagates,(d) Belemnites(e): Verum elapfo& preeſent ſeculo aliqui eximii nature Venatores magnam poſue- runt induſtriam in explorandis plurimis cCorporl- bus, notandisque, quibus eleettricitas ineſſet, 2 quibus abeſſet; inter quos eminet Gaſſendus,(f) Gilbertus(g), Florentine Academiz Philoſo- phi(6), da Fayus(i). hic non enumero alios preſtantiſſimos viros, qui ope experimentorum proprietates eleCtricitatis indagaverunt, ſed tan- rum eos, qui Corpora exploraverunt. C. 564. Corpora hac proprietate predita vo- cantur Kle&rica per /e, aut dioeleetrica. CF. 565. Idioelectrica ſunt plurima corpora, in quibus pericula capta ſunt, velut ſunt Gemmz omnes cCognitze, pellucide, ſemipellucide?, opa- cP; Lapides plurimi, Cryſtaili, Reſin? terres- tres dure, ſive purz ſive permiſtz cum terris, Sulphur, Arſenicum rubrum, Sales, Alumen, Sal GeEmmg Vitra omnis generis, Colorata,& non 16 LT. 1. 5. 24 PLUDARCH US 11: quEf- Plät. om, 2. P 10095-« (3) THEOPHRASTUS de Lap. pag. 395. DFP EUNTOST ND: 27%"Cap. 75 0/iO'E LNUS Cap. 52. (6) TZETZA. Chiliad. 6. Hiſt. 68.€ NV. 651. (4) ORPHEUS de Lapid. V. 7. Tom. 1. pag. 529: In priſciami interpr. ad Dionyſ. Alexan. V. 581. MARBODAUS de Gemmis Cap. 29. ALBERTUS Ma6GNUS Lib. 2. It. 2. Cap. 7. de Mineralibus.; (e) MERCATUS Metallotbh, Vatic. pag. 280. (F) Phyſica Sect. 1. Lib. 2. (g) Trattat. de Magnete Lib. 2. Cap. 2. (2) Tentamina Academia del Cimento part. 2. pag. 8L- (i) L'Hiſt. de L? Acad, Roy A%. 1733. 1734. 1737- N 4. 200 De Kle&ricitate. non Colorata, Porcellana. Vegetabilia ſieca, Ligna omnia, Funes cannabini, Fila lini, Char- ta, Folia arborum virentia,& arida; duriores reſine, Pix, Saccarum cryſtalliſarum, Coto- neum. Jum partes animalium, uti Plumx, Pili' 5 Cornua'sy Oſa Kbur;- Balena Corum Charta pergamena, Teſtg concharum, Seri- cum, Cchordz Intefſtinorum, Gummi Lacca, Ce- ra,& quodiibet durum ex Cerä paratum: tum animalia viva piloſa aut plumoſa, Feles, Canes, Galli&c. Sunt& elettrica varia alia Corpora ex prioribus permixtis compoſita. Cg. 566. Attamen excipienda ex Claſe Idioelettri- corum ſunt multa animalia glabra, non piloſa aut plumoſa z; Metalla, Semimetalla, Terrx, Pulve- res, qui ſeorſum prx parvitate fricari nequeunt, ut& gummi omne aquoſum, Aloe, Opium ,„ Gal- banum, Sagapenum, Ammoniacum, Aſa fsxtcida, Aſphaltum: Camphora, Gluten Taurinum, tum ea corpora, qu&x aliquantum calefatta molleſcunt: deinde omnia humentia, qualiacunque fuerint z tandem omnia Auida, que quoque fricari, prout opus eſt, non poſſunt. Cabeus(a)& Thom. Brownius(5) exceperunt multa alia corpora, in quibus elettricitatem excitare non potuerunt, qui- bus tamen ineſe obſervata fuit, quod vel ccelo oportuniorl, vel alio modo explorata fuerant. g. 567. Eiettricitas conſiſtit in ſubtilibus exha- lationibus, qux ad corpora Idioelettrica aliunde advolant,& ab ils avolant, partim quoque in 1is deliteſcunt, omniaque, quibus occurruni, mo- b1lia nunc adducunt, nunc abigunt. ß. 568. Exhalationes vel EMuvia ſübtilia elec- tr1- (4a) Philoſoph. Magnetic. Lib. 2. Cap. 17. Cb) Pſeudoduxia Epidemicg. (00 vel ern 7300 M € 78,(M ila fey, 1 Ini,(hü- 7% durios um, Col- [1 Pumd, |, Coriun, m, Sey- Cacca,(E- ium: tun | 3, Canes, R Corpora, tldioeletty 1, pilofaaut 31:, Pulve- 1Bhequeunt, ) um GX maten > Jom, 3 molleſeunt 1310 fuern ec, pod 5% Thom „Bora, I not, qu we clo Jaun vdlus exla- 19) lande mh0gue m wont, m ya elec u De Kledtricitate. 20x twicitatem conſtituere liquet: 1. quia ſentiun- tur Tatu, quaſi ſubulifimä telä cingentia Corpo- rx2, qux circumfluunt, aut leni lamine circa ea ſpirantia« 2*. Olfactu percipiuntur, cum odore graveolenti Spiritum Vitrioli, Phoſphorum, vel phlegma Aqux regig referunt, 3?. Ore excepta ſapore ſubadſtringente acido ſe produnt. 4. Flammarum tenuium vel penieillorum lucidorum, ( Gallis Aigrette) um& ſcinuillarum formä vi- dentur adberere eminentiis vel extremitatibus corporum, quz circumſluunt,& ä quibus avO- lant. 5*. Que Nammaw exploduntur nonnunquam cum crepitu ingentl, qui ad centenorum pedum intervallum imo ad 200. paſſus, tradente CL Winklero(a), auditur: preterea famm& majo- res continuum ſibilum vel ſtrepitum in a&re eX- citant: Quoniam igitur eMuvia eleetrica omnes ſenſus humanos afficiunt, dubitari nequit quin ſint Fluldum corporeum, C. 569. EDuvia eletrica circeumfundi potue- runt circa omnia huc usque explorata Corpora, (modo fuerint ſolitaria, idioelettricis impoſita, vel ex iis ſuſpenſa) ſive firma vel fluida, ſüve ex regno Animali, Vegetabili, vel Lapideo fuerint z dura vel mollia; mota vel quieta; Calida aut fri- gida; colorata aut coloris expertia 3; ſicca aut hu- mida 3; polita aut aſpera: nam 1*. omne ge- nus horum corporum allici repelligque ab idioe- le&rico potuit. 2*. Omnibus eluvia elettrica tum eſlz circumfuſa patet, quando alliciunt repeilunt- que quzlibet obvia Corpora, non ſecus ac I1dioe- JeCErICA.. 32... Quia- JuCe.elettrica, perfunduntur., eamque retinent. Nihilominus flamma nec alll- cit levia, nec lucis mutationem ſuübit, attamen am- (4) Elefriſche Krafft des AUG 6. G+ 48. PaZ+ 54 ' 5; De Ele&ricitate. 202 ambitur ab elettricitate, quia dux candelarum famm?y prope ſe poſite repelluntur, tum quia Hamma circumvehit circa ſe acceptam ele&trici- ftatem, eamque ad majus defert intervallum, quam ſi abfuifſet: idem fumus denſus ardentis olei Te- rebinthine preſtat. Corpora circa quy circum- fuſa eſt Elettricitas, vocantur Elerica per com» municationem, aut Symperieleetrica. Sg. 570. Facilius vel majori copia Effluvia ele- Ctiica circumfundi poſſunt circa corpora, que non ſunt Idioelettrica, aut in quibus parva ele- Ctricitas excitari poteſt 3; diflicilius vel minori co- pia circumfunduntur circa Idioelettrica, ſive in his elettricitas excitata, ſive non excitata fuerit: Quo ſant Idioelettrica generoſiora, eo minorem Copiam ele&tricitatis affuſs recipiunt: Non enim circa Picem, Sulphur, Ceram figillatoriam, Vi- trum tantam vim elettricitatis ope ſpherz vitrex ample circumfundere potui, ut hc 3 flatu am- biri ſentirentur, aut utin extremis penicillosradio- ſ0s coruſcantes ſive fammulas cernerem, aut ſcintillas crepitantes elicerem: ideo ſericum cy- ru!eo colore tinetum, cum ſit optimum idioele- Ctricum, minorem copjam eMuviorum circa ſe recipit, quam ſericum aliorum colorum; proind2 eſt optimum ſuſtentaculum corporum, qux ele- Cricitate perfſundere volumus: Verum omnia idio- elettrica egregia poſſunt inſervire ſuſtentaculis, precipue cum ſunt perfritta& vividex elettrici- tats. y. 571. Omnia Idioelettrica non ſunt zque. generoſfa, nec eadem facilitate in omnibus ele&tri- Citas eXcitatur, quamvis ejasdem ſint generis& nominis: Vitra non parum inter ſe differunt, ſive alba ſive viridiuscoula: Sunt quxgdam albifſſima pu- rniflimaque egregie eleCtrica 3 alia mediocriter 3 alia pror- „nw nel ME zn ED "00, nm mot zum dr vim, 3 wan vk mal| ſpy) dung 100.54 veut! Ä pur; Velen) "ecar L candelh Nn, eum 7 En elettih Llum, aud 9! olei 1) Vp eireuh- NW fer T FS +2 | Muvia elt- Wa, qu darva ele 0 nnon ns, five in 70:4 fuerit ) minore „Mon ent vllpam, Vt Werz vir Fokp EG eilosrät Sem M oarncum WA acm duck on ara R uv proitde my922 el ] 001 1d10- 1 atacdlis, jm cet nount zae mus ded“ nhzeners| Kheunty(ve ß gflima pl hegen po De Ele&ricitate., 9203 prorſus pigra: in genere Britannica& Bohemica preftant Hollandicis& Gallicis: Ilinc aliquibus non temere nata eſt ſuſpicio, vitrum, cul nimi1a neſt Salis Alcalini copia, celerrime humorem ex Atre attrahere, eoque infettum parum valere ad elettri- citatem: illud vero cui parum ſalis ineſt, quod diu jgni eſt excottum, preltare(a). Vitra autem colorata minus generofa obſervantur ob admixtas metallorum calces 3; cerulea tamen infecta cobal- to ſunt bona: In genere vitra ſunt omnium ma- zime ele&rica;& prafſtant vitra craſlſiora tenu10- ribus. Eſt mihi quedam cera figillatoria vix vi tro minus generoſa; alia pulcrioris ruboris& nl- toris multo ſegnior» alia iterum alterius Vigoris. Sunt alia corpora, qu 4 radiis ſolis calefatt2 vim, licet admodum exiguam, oſtendunt(5). alia tantum leviter perfrifta vel ieta vi egreglä gaudent, uti lacrymsy vitrex in incude poſite& malleo chalybeo aliquoties ictz, tum& placent? ſulphurex(c). Alia aliquantum calefacienda vel diutius fricanda ſunt: alia calidiora ovo incubato non fiunt elettrica, qux frigida ſunt generofa z veluti ſunt reſinz vegetabiles, terreſtres& Sul- phura: imo huc etiam vitra referrem, quz quo vehementius calent, eo minus apta electricitati ſunt, hinc candentia ſunt prorſus inepta: contra oportet ut alia Corpora prius vehementer incaleſcant, ut ſrietione evadant aliquantulum eleetrica, u Lig- num Guajacum, Buxus, Ebur, Os, Cornu, Ba lena, Conchg, Corium, Pergamenum, Lapi- des, Marmor; in his frigentibus ele&tricitas nul- Ja excitari poteſt; an quia tum madent,& prius 1IS0C (4) Waitz von der Ele&tricitet Cap. 2. f. 29. P- Je 4) ; BOYLE de Anmoſphera Corp. Coafift. pag. 9- KRATZENSTEIN Theor. Eleftr. G. 13. DIE. A d3. 04 De EleSricitate, Iigne exfſiccanda ſunt? Quemadmodum qui fre. quenti uſu ſ2 in hujusmodi experimentis exercet, dexteritatem habitumque acquirit: ita etiam elec trica Corpora quo ſwpius tentantur, eo facilius Copioſlius& citius electricitatem colligunt effun- duntque, habitu quaſi acquiſito, quem iterum ponunt, fi diu jacuerint otioſa, uti cum Cl. RBo- lio, Noleto, aliisque obſervavi. Gg. 572. Ut in Idiclettricis excitetur ele&trici- tas, Oportet ut totä ſüperſicie ſint munda, poli- [Mt liCCa,s(alpera non allicuns, lzvigata ſepe potenter operantur: ſi Cava fuerint, oporiet ut zque munda& licca ſuperficies interna ac exter- na ſit, nocent enim omnes humores, halitus, ſumi, Ppulveres, aligve ſordes: ut igivur maximo cum ſücceſlu in corporibus excicetur eleCtricitas, con- venit nonnulla ab omni parte laviſiz Alcohole, follicite abſterſifſe& ſiccaſe, ne ullz ſordes ali- cubi adhzreſcant. S. 573. Proprietates Ele&tricitatis inveſtigaturi optimo ſücceſſu utimur tubis vitreis diametri unius pollicis vel amplioribus, duos vel tres circiter pe- des longis, utrimque apertis, clauſisye ſübere, ne aCr interiori ſuperficiei humorem ſordesve ſuas il- jiniat; tum ut a&r internus externusque fit ejus- dem denſitatis: vel in uſum vocantur ſphergam- ple vitree,..diametri.g, 10 ,:16,:17..pollic, ſa- us craffe: aut vaſa myrrhina ſive porcellanea: vel cylindri folidi ſesquipollicem craßi, duos vel tres pedes longi, Cerw ſßgillatorig rubra. Sg. 574. Excitanda hzc corpora fricantur: non parvi refert quxnam ſint Corpora, cum quibus ntrinſecus vel extrinfecus fricantur; ſunt enim que impediunt excitari elettricitatem, veluti quedam minere Antimonii, Bismuthi, omnes humores& humentia, oleoſa, pipgula;„IE axl, jaxi) vs! eim ſur ga ul| PRA 0,8 Jun 17402 Ws, ju m (eis! (any zm ſven cop! dum bi fe ns eifree, a Ettan elen | E0 fiellinz Bgunt fun Jue term um(|, B0- ur eiefiricl- unda, poli VIgNa ſzpe - oportet ut 12 ac(xtel- ius, fui, 2x1mo cum cltas, 20N- 1veſifatur 1ameinunus s CItCÜEr DC- e ſübele, 18 ve Nas 1 ve ſit JUS- NIETE ams pollic, fA- rcellonea: M, dus rube, antun: nn um quibus ſunt enim 1, ſvelut! De EleGricitate, 205 Jaxi, humentes, ſudantesque homines; alia quam- vis ſicciſflima eficiunt, ut exigua excitetur elettri- citas, veluti fünt idioelectrica magnä vi predita, ſquammzs ferri, calces ſtanni, plumbi, arena: alia enerofam extemplo ſuſcitant, uti creta ſiccilſima, amyli ſicciſſimi pulvis, inprimis ſcorix zris ſülvi tenuatifimx, inſperſe pulvillis oblong!s, gracili- bus, ex coro albo agninofattis,& plumarum ſüb- alarium fſiccifimarum plenis, quibus ſphxrx vi- trez velociter circumattz teruntur. Aut cum ro- buſtus, ficcus, macilentus, juvenilis etatis homo, nuda manu vel ambabus idio eleftrica perfricuerit: felicius tamen, ſi manui aliquis eX'modo memo- ratis pulveribus eſt adſperſus. C. 575. Ideirco ad elettricitatem excitandam zeque concurrunt Corpora fricantia, ac qu Iri- cantur:& proinde zque excitantur eMaviaincor- pore fricante ac perfrifto: prout igitur coplioſiora fuerint in corpore fricante, vel facilius majorive Cop1a ad hoc aflluere& eMuere poflint, eo cor- pus fricans aptius eſt elettricitati: hine homo ho- mini in eXperimentis multum pr&ftat, tum& pul- villi ex variis conſuti corporibus, lisve repleti, ut & pulveres, quibus conſpergendi ſunt. gf. 576. Elettricitas in Idioelettricis ſuſcitata ſepe diu perſtat, ſi fuerint in locis ficciſſimis& puris: In tubis vitreis fricatis ſeviente gelu& celo ſereniſſimo ultra horam viguiſfſe vidi; in globis amplioribus vitreis ultra 12 horas aliquan- do in A&re perſtitit. Cl. Boſius, qui Dottrinam e- lettricitatis multis egregiisque inventis promovit, memorix tradidit, globos vitreos intrinſecus lacc4 ügillatoriä vel pice veſtitos, tribus quatuorve diebus fila adhuc extendiſſe(a). Menſium 6, (a) Compmentarius novus de Eleftric. pas+ S dg tr1C. Pag. 8. EEE, mn enen NÖN NGERE menen. SEEHEEERUE EN Ra nE WÜ = 206 De Elericitate, 7» 8, 9, I10. Mpatio in Cerä Hispanicä, Sulphu- re, Colophoniä, ſervatis in pannis laneis ſiccis Claufisque in vitro viguiſſe ſepe obſervavi: in amplo vitro multum aque capiente ultra 2:44 horas plerumque ſupereſt: ſedele&ricitas circum luſa aliquamdiu circa metalla, homines, funes, & alia non ele&trica plerumque extemplo eva- neſcit tota; nihilominus aliquando ultra hors quadrantem ſüperfuiſſe obſervata fuit favente tempeſtate, uti videre eſt in repulſis bratteis plu- mulisve a tubo vitreo in a&re natantibus: ſed ſemper diutius ſuperſtat, quy communicata cum vitro aut Idioele&tricis fuit 3 imo qux ope filime- tallici infundebatur elettricitas in vitream lage- nam vacuam ſiccam, aliquamdiu manſit ſuperſtesz; ingrefla fuit aquam Poſtea lagen inmiſſam; perſti- Lit in aqua, quamvisin aliam lagenam infulä(2). G. 577. In omni tamen caſu ceſat elapſo tem pore. Ergo Elettricitas conſpicua ſive excitata von eſt conditio in corporibus conſtans» ſed bre- vis plerumque durationis: ſponte decreſeit grada- tim, corporibus idioelettricis quieti Commiſſis; ſed perſtat, quamdiu rite fricantur: Igitur Eleetri- cltas Conſpicua pendet ä motu partibus Corporum Idioelettricorum indu&o, quo excitato excitatur Elettricitas, quo ſüublato ceſlat: 84 quo motu ele- Erricum fuidum in corpore idioele&trico agitatur, excutitur, alio fluido interim locum avolantis im. plente: prout igitur Corpora illi motui eXcCipiendo & ſervando, fluidoque ele&trico in ſe admittendo, propellendo, agitando, ſunt aptiora, eo COPiO- lius elettricitatem colligere, ejaculari,& diu- t1us cConfervare poſſunt: an hic motus non eſttre- mor, (4) WINCKLER Eleftriſche Krafft des Walſers part, 2. CaPM220005: I l mor, ſurhel „eas 10 eum 10 um Zeun E ni, 108 ſeats 9040| [een (od (ola mterall [ephyM balofurine vam 0046 Obfem NN! Dd IB ehntum nien new vend NN Vent yz (uon Ipere( >y, SUply SA 218 ſiech Aly): in tra 24 Bil2jreum WAfunes, 13) EV2- 7 horz .( Üvente Wels ply. . div: fed | gil cum 390 11me- 1390 Jage« 1 a Merftes; |„nöberſti 0 dna) 397 RM EASE 2(led bie y 1S? gtädt 4 3D mils; | wamlec 1110 porn 4 1 gitacur 3, iv ele- » Tyqatur, 30811» 173 E60 h inh:ndo, 1709 opi0- 1,b d- one mot) bras 0: pat 2 De Elettricitate, En: 207 mor, partibus corporum induttus? ſed ſolus non ſuſſicit, niß alit Conditiones Corporum, huc us- que non erutz, accellerint, 44%; CG. 578. Viget elettricitas& diutiflime in ele- &ricis perſtat acre ſereno ficciſſimo, quacunque anni tempeſtate. Quonjam quando acriter gelat hyeme a&r plerumque eſt iccillimus,& a ſoli ha- litibus omnium minime infettus, elettricitas du- rante gelu& colo ſereno feliciſffime plerumque excitatur: eſtate minus eſt intenſa EIE L8= tu, niſi a&r ſereniflimus& ſicciſlimus fuerit, tum enim non minus eſt intenſa quam hyeme, nec lux diurna, nec notturnz tenebrz aliquid diſcriminis afferunt, uti alias ſolent. Contra languet ccelo hu- mido, nebuloſo,& in loco anhelitu plurimorum ſpetatorum inqguinato: idcirco in nonnullis regio- nibus multum pendet elettricitas 4 ventis, a&rem ſiccum humentemyve advehentibus. C. 579. In civitate Hollandixe vigetſpirante Sub- ſolano, Euro, Septemtrione, Coro; etiamſi tum interdum pluat: languet ſpirante Aultro, Africo, Zephyro, inprimis fi tum pluat, vel cglum ne- buloſum fuerit, qualia quondam 3 Nob. Boyleo e- tiam obſervata fuüerunt, Hinc intelligimus quam- obrem Idioelectrica nonnunquam ad intervallum 10 vel 12 pedum operantur, quv udä tempeſta- tetantum ad paucorim pollicum diſtantiam corpo- raalliciunt&movent; pluvioſiſfſimo aut nebuloſili- mo clo prorſus jacent inertiaz; humoris particu- lis extemplo abripientibus eMuvia eletrica,& di- Iribuentibus per totam maſſam a&ream 3; partim quoque infettione ſuperficieiidio ele&ricorum pro« duttionem elet&tricitatis impedientibus. 8. 580. Poflunt corpora dividi in tria genera, quorum aliqua magnam copiam elet&tricitatis col- Ügere& aliquamdiz zetinere poſlunt, 2% 02 Unt IEEE, Gan ee <<(DEZE Üb en. En Y a 268 De Eledtricitate. ſunt que exiguam modo ejus copiam recipiunt, nec diu retinent. 3. Alia ſunt qux nullam in ſe imbibunt ele&tricitatem, Si phiala vitrea ad dimi- dium impleatur aqua,& orificium claudatur cerä ſigillatoria, per quam tenue filum ferreum tranſeat in aquam usque,& electricitas rotate ſphere transmittatur per filum ferreum in aquam, hxc Copioſifſimam elettricitatem recipit,& ſzxpe 36 horis conſervat, quod fi phiala capiatur manu, & altera filo ferreo admoveatur, ſcintilla vehe- mentuſſima exploditur: idem evenit loco Aqu in- fundendo phial? Mercurium, Oleumve Tartariper deliquium, Aquam fortem, Acetum Vini, Bilem, Urinam, Atramentum. Ad alterum genus Ccor- porum exiguam elettricitatem colligentium in ea- dem phialäa vitreä pertinet Arena, grandines plum- bi, ſcorix ferri, Petroleum, Spiritus Salis marini, ſolutio Aluminis in aqua, Spiritus Salis ammona- cl, Lac dulce, Spiritus Frumenti precurſor di- Ctus: Oleum Olivarum, Raparum, Butyrum. Ad tertium genus Corporum, quz non recipiunt electricitatem in phiala vitrea, pertinet Oleum Vitrioli, Spiritus nitri Glauberi, Sanguis ſuillus. C. 581. Eledtrica efluvia non modo ambiunt corpora, circa quy ſunt circumfuſa, ſed ea per- meant,& interiorum partium meatusperreptant: an tamen fammam pertranent aſſerere non auſim, nullis electricitatis ignis in Nammä ipſä huc usque detettis, cum tamen circa ammam circumvehi Conſftet. Corpora autem firma permeari hoc mo- do liquet: Plumulam ex filo pendulam vel apici bacilli infiſtentem tegamus vitreo recipiente; elec- tricitas excitata in wbo vitreo fricto, qui reci- pienti admoveatur, perreptat recipiens,& plu- mulx tenuiſſimas partes erigit, explicat, totam- que plumulam allicit: Primum recipiens tegatur am- nplio um, plum ſupenw! (lod ün| kane (pam 0ndrum ai: Cum vienabe! lfm 4 v etumfunc vie Com ep 10: 710 Vi NER UNIE 4 polliex Dat virp ſwerßei terdextte D 1174 ze] eiffel por Dibey eu, min zin, Wie tat en ER Ch dex ae Ty Opereih aqua 7 12m rec, € nullam in vItreg addi laudatur ce; reum tränſez at ſpl ap aquam, hac Y&(ep: 36 atur manu, Untila vehe- (0C0 Aqup 10 ve Tartatiper ) Vini, Bllem, m genus cor lentium 10 ed kandines plymm- 13 08 ma, 7 R WO [1 preeuſg pum 2 Don recihun pertinet(ein [eSangus AILS 20do ambunt qu ed ea per“ 1/Sperreptant; je 100 auſm, wfähue us70 2 eircumveil jean hoc nd vam vel api griplente; elt dio, u „glens, C7 licet, De 380„m De Eleetrictate, 209 ampliori,& hoc iterum ab ampliori usque adſex- tum, pertranſibit electricitas omnia recipientia plumulamque agitabit. Capiatur reCiplens parte ſuperiori apertum, tegatur operculo ligneo, me- tallico, lapideo, vel glaciali; atque amplettaturme- moratam plunnlam, hzc pari patto agitabitur ab elettricitate tubi omnia opercula permeante: Cir- ca virgam ferream ſex pedes longam circumfudi cylindrum picis 3: pedes longum, diametri 4 polli- cum: cum autem ex alis experimentis conſtabat picem ab eMuviis ele&tricis non penetrari ultra craſ- ſitiem 3 vel 4 pollicum, nec ampliori in diſtantiä cireumfundi h& c eMvvia, cum altera extremitate virgz communicata fuit ele&ricitas, ſed hzc ex- templo in altera extremitate ſuit obſervata, nec minus vigorofa, quam ſi nulla pix mediezm virga: ambüfſet. Circa ſimilem virgam ferream circum fuüdi tabulam ex pite diametri 2 pedum, 6. pol.& 4 pollices crafſam, ubi medium tabulz pertranſi- bat virga, pix erat multo craflior, accuratiffime ſuperficiel applicata: verum ele&ricitas cum al- tera extremitate virgg cCommunicata illico in al- tera extremitate obfervabarur. Non refert ive virga 2nea, plumbea, ſtannea capiatur, adeo ut elettricitas revera interiores meatus horum cor- porum liberrime perme8&t; qux cum ſunt adeo denfa, mirandum non eft elettricitatem pervolare rariora, ut] pannos, lintea,& qualescunque ve- ſtes: uti experiri poterit homo pici inſiſtens,& eletricitate perfuſus, ipſum enim verſus alter ex- ſerat digitum, mox ex veſtis quacunque parte e- licietur ſcintilla, crepitans, dolorifica, cutim 1x- dens e regione exſerti digiti. Pari patto ele&tricitas permeat fluida: cum enim operculum in patine modum excavatum impletur aquä vel mercurijo,'Wponiturque recipienti ſu- OÖ PeC- 5105 De Lletricate, rius aperto, ele&ricitas tubi pertranat h&c fluida, & allicit plymulas in recipiente: perreptat vero aquam in majori longitüdine, cum enim tubus vitreus 6 pedes longus, inflexus in duo crura, impletur aqua,& filum metallicum pendeat in ea ad orificium unum, elettricitas cum filo hoc communicata pertranat totam in tubo aquam luce conſpicuaä& in altero extremo ſcintillas crepitan- tes edit: Simile quid fit, quando parallelepipe- dum picis crafßfum, 3 pedes longum, in ſuo cavo impletum eſt aquä, in quam penetrent ſe duo fil2 ferrea, prope extrema poſita, ele&tricitas enim cum uno filo communicata pertranſivit aquam ad alterum filum: Hinc concludo corpora, qux non ſunt idioelettrica, penetrari ab ele&tricitate, licet admodum craſſa, longa& denfa fuerint. C. 582. Quxz autem ſunt Idicelettrica, pene- trantur difficilius& tantum in multo minori craſi- tie, aliqua vix ultra 3 vel 4 pollices, alia vix ad pedem, pro varia generofitate qua pollent: nam circa ſericum ſficcum, picem ſficcam ultra longi- tudinem 3 vel 4 pollicum elettricitatem pellere nunquam potul; vix ad 5 pollic. circa ceram fi- gillatorjam: paulum ulterius circa vitrum. Hinc N vitreo aperto recipienti Imponatur operculum ex Cerä, Pice, Cera figillatoriäa, Colophoniä, elettricitas tubi vitrei viX perreptare hoc poteſt, & ſenſibili motu agitare incluſam plumulam, niſi hujusmodi operculum madeſcat Aquä; tum enim penetratur; utl quoque ſericum humidum: Quia aqua non ingreditur ceram vel picem, non mutat horum corporum poros; qux tamen antea * non erant permeabilia, nunc permeantur ab ele- Ericitate, ideo verofimile eſt vim Cerx vel picis ſiccx repellentem vel avolantem elettricam nunc ab Aquä vel cohiberi, vel apripi& diffundi, adeo : ut well teiiſten ligna (s nes I q„eid Juze(etl fel, 110g Iber zus vip! auer 100 käme perunt 6 73, Wäg! 1ongiſtdine qual NN MOA dum, 1 mun ſa doe 00? ane lten& ful ab: ter eiten 0110078 Mer Nn einlfeo Ww. 76, Aen! an Kn NE v | ele ad IG Wielt QU tan Dat hecfhik, Wer Cptat verd 39 enim tub W duo eri, UN pendeat!1 lim filo hoc 10) aquam luce als Crepitan- 7 Mrallelepipe- nn ſ00Cavo „04 ſe duo f11 JaloicHtas enim gil vit aquäln ) 0pora, qux Br Etieitate, Nnaverint. Jglaca, vert: xlrwon er 24, van gEnolent: an 89 ultra 0n8- Yirten pelele . va ceram I 0 1 9111 Hint | Nugypereulun |) Jjophonid, „Yawe potelt, » 4 mjumlam, (A"Ie tußl 109 umidum' " KIT De Ele&tricitate, 51x ut ele&tricitas alia aliunde adveniens non offenſä eſiſtentiä libere tranſeat: propter eandem cauſam ligna viridia melius perreptantur aridis. C. 583- Quoniam igitur eluvia eleetrica om- nes meatus Corporum denſifimorum facillime & velociflime pervolant, erunt ſübtilifſima,& longe tenuiora particulis a&reis, fuidisve arti- ficialibus, qux trattare ſolemus, cum iis om- nibus liber tranfitus per vitra& metalla eſt ne gatus. C. 584. EMuvia ele&trica in Idioeleetricis ſus- citata& ſe communicantia cum alils Corporibus non ele&tricis, uti ſunt funes vel fiia metallica, ea perfluunt& circumfluunt licet 5000 pedes lon- ga, tantäque pernicitate eorum operatio in hac longitudine eficitur, ut temporis intervallum ali- quando obſervari non poſſit: nonnunquam tamen moram vid1, uſus Catena 100, 150,& 200. pe- dum. Incertum vero hue usque eſt, an longiſli- mum ſpatium momento temporis percurrerint ab Iidioelettrico avolando& totum filum percurren- do? an efluvia emanantia propulerint alia in filo latentia& quieta, veluti in canali pleno fuidi pi- ſtillum ab altero extreino pulſum, fluidum ex al- tero extremo expellit: prior tamen ſententia ve- roſimilior, 1* cum aliquando mora ele&tricitatis inter initium& finem fili intercedat. 2*. Quia felicius ſuccedit experimentumfune madente quam ſieco, fi funis ſemper eMuviis ele&tricis eſſet ple- nus, non poſſet aliquando in tempore diſcrimen dari, nec in fune ſicco vel humido. 8. 585. Quicquid hic ſit, id certum erit, eMuvia elettrica non modo eſe ſübtiliſfima, ſed agillima ad Motum, proinde Auidilima, 2*. Magna vi ab Idioelettricis aguntur& propelluntur, cetera- qun tanta rapiditate procurrere non potuiſſent, 2 aut bf: rb [; (44 7 | 3 s m. 4] 912 De KEKleftricitate. aut Nuidum copioſum in tam longä ſerie 5000 pe- . dum propellere.| y. 586. Ex hiſce intelligi poteſt, quamobrem ß efMuvia elettrica fuerint minori copiä ſuſcitata in 1dioelettrico,& communicentur cum corpore non elettrico, nec intercepto ab idioele&trico ea ſiſtente, ſua rapiditate extemplo dispergantur pec omnia vicina Corpora, adeo ut ſymperielettricum nulla indicia allettionis, repulſionis, vel elettri- Citatis eXhibeat: ideo Corpora, Circa qu elettri- citatem Circumfundere volumus, imponimus Se- riCo, Vitro, Pici, Sulphuri, Colophonix, Ce- rx, aut Cerx fuſe cum Colophonia, qux ſunt generofa Idioelettrica. Si tamen eMuvia ele&tri- ca majorl cCopia ſfuerint colletta in idioele&trico generoſo, non tam cito omnia abripiuntur& dis- perguntur, quin Symperiele&ricum manifeſta in- dicia elettricitatis exhibeat; utij videre eſt, quan- do cum ampliſſimo globo vitreo tempeſtate ſerenä & ſlicciſſimaä elettricitatis magna vis ſuſcitatur, aut quando in phialäa cum aquä colligitur, uti ciarius poitea 4. 608. conſtabic: Si autem corpus non electricum terminetur ab idioele&trico, quxlibet- cunque fere elettricitas circa non elettricum cir- cumtuſa aliquamdiu perſtat, retenta ab idioelectri- co,& operatur tam alliciendo quam repellendo, aut 1gneos crepitus communicando, uti patet in hominibus elettricitate perfuſis,& ſtanuübus in ſe- r1CO, piCe, vel Colophonia. g. 587. Funes, fila,& corpora metallica alia- queß. 584. ambiuntur ab eMluviis eleetricis ab omni parte ſub formä atmoſpherx, diametri unius, a- liquando duorum aut plurium pedum, in quä am- plitudine ſigna aliettionis manifeſta edunt 3 pro- piora corporibus eMuvia tadtu ſentiuntur: adeo- que ldioelettricum ingentem copiam efluviorum emit- „matten 30061 fila mer bom „Ww eye 0, uur 110,8 9:4! lt ean 111 num; (59.0 era unes| nue! Jun hne CINE I bai 10 Codan film Ii mento€ urda m; aur, De DPharan d küneum d (Jo Ü ven Cite: unten W(an p mh Wig" Wim ;) 18 qu M 12 off unt Zip „5%"2 5 S 2 et er SA PR--€ 4-08 i- (ala zzz-= De Ele&tricitate. 213 emittere& colligere poteſt, non enim conſtat huc üSque ad quamnam Jongitudinem circa funes vel fila metallica circumfundi poſlint, qux ab uno glo- bo vitreo determinantur propellunturque circa fila. C. 588. Ladem facilitate& non minori cop:ä efMluvia elettrica decurrunt circa fila metallica fri- gida, quam igne ſummo candefatta, adeo ut ignis vulgaris nec ea comburat, nec deſtruat, nec mu- tet, nec illerum motui obſtet: Nec mutantur ä pulſatis campanis, quas circumfluunt, nec ha- rum ſonum mutant, g. 589. Quando effiuvia elettrica atmoſphzxram circa funes vel fila metallica, utcunquelonga, for- maverunt, alliciuntque ad corpus ele&tricum fi- lum lineum, vel plumulam filo adnexam, in quo- cunque atmoſpherz loco, atque deinde in quäli- bet fili parte eMuvia disponuntur ab admoto alte- ro Corpore, ita ut crepitantem ſcintillam edant, filum lineum vel plumula eodem temporis mo- mento cConcutitur& contremiſcit: adeo ut qux turba in aliquä parte atmoſphere elettrice exci- tatur, hec ſe eodem momento per totam atmo- ſpheram diffundat: nec refert ſive turba inter e- lettricum& filum, vel ultra ſuſcitata fuerit. S. 590. Utcunque leni amine eMuvia ele&rica moverl circa ſymperielectrica tattui appareant, non tamen atu venti naturalis aut follium abigi vel diflari poſſunt: adeo ut aer craſſus in ea pre raritate& ſubtilitate, aut conſtantia in motu, vix inCurrere videatur, quemadmodum ſölis radios e- uam parum commovere ſolet ventus. -S. 591. Si virge metallice, fila, aut funes a- Niquot jacentes in idioele&tricis fuerint Interrupti, & minus ſe diſtiterint, quam eſtradius atmoſph&e- Te efluviorum, 4 qua ambiuntur, eMuvia tranfi- liunt hiulcos,& ulteriores funes ambire pergunt, O3 Mme va R EEG? ZITIERE rp 2 Ee IR<555 v' Leh weer Me RERE WD TER TIO e dawn EÜ 2 aten. AE LL ISIIIG emer 20 234. De Elericitate. minorl tamen Copia, quo funes majori intervallo 4 ſe diſtierint; majori Copia, quo funes ſibi ſuerint propiores: ſi autem fünes multo majori interval- 10, quam eſtradiusatmoſpherz, ä ſe diſtirerint, in eos non amplivs tranfiliunt eMuvia: quoniam at- moſphera ambit exXtremitatem funis non ſecus quam partem lateralem, ſed plerumque in aliquan- tum majorem amplitudinem exporrigitur, quam eſt radius atmoſph&ersz lateralis; quicquid ulterius eſt poſitum, quam ſe extendit atmoſphzra, nihil ab ea recipit, manetque eä orbatum: quicquid vero in atmoſphzrä 1illä eſt poſitum, portionem ab ea abripere poteſt. C. 592. Non modo ab eodem Corpore elettrico efluvia circumfunduntur circa unum funeminrec- tum egstenſum, ſed circa multos ſimu]l eodem tempore, ä ſe recedentes, reCtos, inflexos in or- bem, ſerpentinis duttibus,& quolibet modo, a- deo ut qux Corpora Circumnettere ceperunt, per- gant circumnettere 3; qualescunque fgurx eorum fuerint.. Sf. 593. Efluvia eleCrica ad corpora idioeleetri- ca fiicata ex ſpatio a&reo, ex ſolo& adjacentibus corporibus appelli oftendunt experimenta diverſa 1*. Corpora qux ſibi libere commiſſa vel pendula alliciuntur ab idioeleettrieis: uti pulveres, fila te- nuia,& Nuida, qux vaſculo infuſa, a ülometallico elettrico in monticulum elevantur, atque filo ap- propinquantz; quippe ab elettrico fuido admoven: tur ad eleftra. 2*. idem probant Lances Libre, qu ex metallo pendet trabi aflixo; lances enim ad Idioelectricum vel ſymperielettricum magna viap- peliuntur, ſed fere quieſcunt ex ſerico ſuſpenſälL1r- brä, ä quo impeditur affuxus eleetrici Auidi ex trabe per metallum ad libram& lances 3; nam ſericum eſt idioelettricum corpus. 3*, Quia machina» | mn now car, glace git qu c3 cu kt (099% (10(empC cem fab,! 1x IberG (rade Au 5. Qual nudel 711200 Wehe! (12.W (enthu 33, 11b: neCati) eedina tempo S6 (eleäri 0, dd( nerd wum iB eeibus "end Maile( Gg > W dul n Tem De Eleftricitate, 218 071 Internlo] in quä ſphera agitatur in rotundum 6 pulvillo fri- es bi fine catur, impoſita ſolo, terre, aſeribus, lapidibus, vorl inter. glaciei, multo majorem copiam eleCtricitatis colli- diſtirerin jn git&diffundit circa tubum ferreum, licet diverſam, QUONIanaE quam impoſita imul cum operario 1idioelettri« ; non ſes cis corporibus notabilis craſfitielz quia Idioelettri- [2 10 align: ca elettricl1s efMuviis adſcendentibus C ſolo reſi- tur, qulm ſtunt. 4*. Quia pulvillus alligatus filis ſericis, id ülrerlus quo tempore fricatur ſphera vitrea, multo imbe- cilliorem eleCtricitatem ſuſcitat, quam alligatus |: quicolid funibus, ligno, non Idioelettricis, quoniam circa | portionfm hzc libere& copioſe eMuvia accedentia ex ſolo |& a&re fluere poſlſunt, non vero circa fila ſerica, HONTR 5*. Quia fila tenuia, alletta& poſitain atmoſphV- = 40 rä idioelettrici, concutiuntur, licet pars remotiſſi- ma atmoſpherz, in multo majori intervallo ab i- Ner, nip] || jau] eodan;:. KDE ß Le dioele&trico agitato turbetur„uti vidimus inf. 589. Es quz concuſlio ab eMuviis ad idioelettricum acce-« pam N dentibus oritur. 6*. Quia fi catena metallica lon» ga, Übere in a&re ſuper idioelettricis pendens, ad neCtatur ferreo tubo, circa quem circumfunditur elettricitas, hzc majorl copiä circa tubum ex- templo colletta obſervatur. S. 594. Efluvia elettrica exire ex corporibus 1dioelettricis fricatis oftendunt 1*. corpora repul- figure eum 01(dieht (adjacent u della | 1. je 00 ſa, circa qux elettricitas eſt circumfuſa, 2%. pe- (» ar nicilli radiofi Aammiformes in extremitatibus cor- | 16. L porum ſymperielettricorum conſpicui, qui conſtant + T radius divergentibus conum formantibus, cujus apex (103 7| corporibus adh&xreſcit,& baſis ampla ex rariſſimis 00 1: radiis conſtans, 8 corporibus diſtat: fmili modo pes„0 plumulx ſubalares& pappi nonnullorum ſeminum, 5.007) ex variis conſtantes tenuiſſimis partibus„ab elettri- | ſupe cis effluviis 4 ſe divergentes explicantur. 3*. Scin- Juid1 er" 5 ulle ſparſe ſingularis generis hinc inde in objecta zun 0 remota proje&e. 4%. Impregnati his eMluvis li- ſe] u G 4 quo- »16 De Eleftricitate, quores, quibus antea non inerant,& qui hyc efluvia aliquot horarum ſpatio conſervant. 5, Bea- Uficatio Boſiana(4a). 6%. Incendium liquorum inflammabilium, aliorumque nonnullorum COrpo- rum in quy elettricitas dirigitur. 7%, Jad&tus a- quxy ex fonte eliſus, circa quem circumfuſa eſt e- lettricitas, jattus enim nunc acceleratus ad majo- rem altitudinem abripitur ab exeuntibus eMuviis, preterea levia ad ſe allicit corpuſcula, dum gut- tas ſpargit lucidas, copioſas; quippe non adeo unitus in altum expellitur, quam abſfente ele&rici- tate, cum hc viribus divergentibus Operatur, 8*. Si lipho vitreus bicruralis& anguſtie capillaris pendeat crure breviori in aquä, crure longioriin Atre, ex hoc autem crure guitatim modo effluat aqua, tum circumſfuſa eleetricitas circa aquam fa- cit, ut hxc pleno rivo efluat, ele&tricis nempe efluviis exeuntibus, aquam prementibus& in perreptando eam ſecum vehentibus per ſiphonem. 9*. Simili modo odor ex Roribus, vaſi cum aqua Inmiſſis, expellitur, ab eleCtricitate majori copia& Impetu, atque in latius diffunditur ſparjum, quam abſente elettricitate. 10*. Si circa hominem e- Jettricitas ſit circumfuſa, qui projiciat globum, pomum, vel quodlibet corpus ad diſtantiam licet T00 paſſuum, elettricitas comitata hyc Corpora in hac via ſe diffundit manifeſtä luce per objetta, quer Icuntur. 11*. Concuſlio leviusculi corporis poſiti in atmoſphzrä Symperieleetri, cujus me- mini in g. 589, quando exploditur ſcintilla in in- tervallo intermedio inter electricum& Jleviuscu- lum corpus. 12*. Quia cum catena longa metal- ica in a&re pendula apponitur tubo, circa quem cir Ca) Bosz Commentar, 3.€? Commentarius 110915 P3Z« 15. 16- EE Wl 240 au de 9-4 NED crem mum€ Jonge! €„aw (9) Ys R: 4 X qu yz ne 51 Baas 7 Tiqirum Um prpo- Tadtis a [ſz ef e- 3 ad 13j0- effuyis, dum ZU non adeo 2 elethniel- operitur, EO longi in do effuat aquam far WRNSWS woas& in r 4. ft eum qua gjorioad um, Jan homineh€ t globin, nam Icet 6 Cotpra 7 Objelta, 1 corpus cujus me nella 1010“ | JeyiatCu- onga metal circa pen er zus 1000| 0% | De Eleätricitate. 517 circumfunditur elettricitas, ad cateneg remotiſli- mum extremum autta percipitur elettricitas& longe intenſior eſt, quam ad ſolius tubi extremum. C. 595- Atmoſphzra igitur eluviorum elettri- corum corpora ambientium componitur 2que ex efluviis exeuntibus ab 1dio electtricisfricatis, ac ad ea eodem tempore advolantibus, absque mutuo impedimento in ſuo contrario curſu, quod eflu- viorum raritatem magnam oſtendit: hic afluxus & eſfluxus eorum olim Nob. Boyleo perſpettus fuit. g. 596. Neceſſe eſt ut hic aMuxus& efuxus ſibi ſit equilibratus, uti re&te obſervavit Watſo- nus(a). plus enim effluere non poſſet quam af- fluit: nec plus affluere, quippe tum adimplere- tur penitus tandem idioele&ricum: xquilibrium utriusque Fuxus demonſtratum fuit, quum bra- Ctea metallica poſſit in a&re inter duas patinas 2- quales metallicas liberrime ſuſpendi, quarum una pendet ex tubo ferreo, qui ele&tricitate perfundi- tur; dum altera notabili intervallo 4 priori abeſt, Datante bractea in ſpatio a&reo intermedio,&pla- num exhibente ad utramque patinam re&um. At- tamen in alils experimentis, in quibus tubus fer- reus, jacens in ſerico, perfunditur ele&tricitate, videtur major afluxus elettricitatis ad longitudi- nem tubl, major efluxus ad extremitatem ejus, adeo ut eo modo fiat compenſatio utrinsque ad e- quilibrium: nam ſi Libra ſupra tubum ferreum ſed transverſe pendeat, altera lanx inminens tu- bo notabili vi ad tubum ab afluente fluido appel- Uitur, non repellitur, nec quiescit. Fila linea, plumuly pendulg Prope latus tubi, ſemper advo- lant, utpote appreſſe 3 fluido accedente: Si ve- TO (4) Sequel to the Experim, of Eleftr. 6. 58. 59. OE 218 De Kledtricitate, ro prope extremum tubi pendeat filum vei plumu- 1:, femel in principio aliquantulum ad extremum allicitur, ſed mox conſtanter repellitur ab avo- lante Auido. Cf. 597. Hc efiluvia advolant aut avolant ab Idioelettricis aut Symperielettricis in lineis rec- tis; fi ſpheyram ambiunt, tendunt reetta ad cen» trum vel axem pro zona diverſä ſpherx fricatä; aut retta tendunt ad omnem partem tubi ferrei vi elettricä perfuſi, uti colligimus ex filis tenuibus ini in rotundum circa ſphgram vel tubum ferre- um diſpoſitis. 2*. tum& ex bratteis metallicis ſüb tubo in chartä jacentibus,& tenui latere ad- volantibus ac repulfis. Nihilominus diriguntur aliquando efluvia in lineis curvis, precipue ſe- cundum longitudinem tubi vitrei intrinſecus& extrinſecus fricati, cum plumulam ab uno loco abigunt,& ad alium rurſus advehunt, quemad- modum Nob. Waitſfius rite obſervavit& depin- Xit( a). Incertum vero, an curvXx ab eluviis tum deſcriptye, ſemper ſint eedem, tum ad Ellipſes per- tinere viderentur. Ex nullis experimentis con- ſtat efMluvia elettrica in modum vorticis agi- tari in rotundum circa Elettrica, uti probe ad- notavit Rev. Noletus(5). attamen eMuvia 4 cor- poribus elettricis in rectis lineis valde divergenti- bus avolare videntur; uti ex penicillis radiofſis lu centibus, X ex pappoſi ſeminis fbrillis expli- catis manifeſto ſequitur Cf. 598. In ipfis corporibus etiam quxdam co- pia eluviorum elettricorum deliteſcit: 1*. Quia nonnulla corpora tantum ä ſole illuſtrata vel ab 1gne (a) WaITzZ MAbhandeling von der EleGricit. Tab. 3: ſg. 4- (b) Elay fur V Ele&ricite pag. 70. Iene€ te 1ea qu teſt pio „tu! ed eyed fetels ai ulm ei pu 7e,Med pt us; 1 ru impl ena, Votum p aui ina, is Tja un 1a vItt fed adm 101 adf quen Dp ie 400 [unt Adige] Unlene Ds nin Wur, Win Ut 1 150 hy ta Ol ur Fly En vein MU eXtrenn Ur ab zy, 18 wolant 3 | Wlineis 18, 113 ad cet ide fricatd 00 ferrei vi 18 tenuibus 11 lam ferre 13 metallich wuglatere ad wldirigun ](clue ſs 1 jafecus& ) mo a ds, vem 18 kpl ; gefun gn Ellipkspe Jens onprtes M " probe ad 3[14 ä cor: Mynvergent- (lis: 2000018] 1!„us ex: emyuedan d: x: 1 yllata vel Ie! De Eled&ricitate. 219 Igne calefa&a absque ullä frietione evadunt elec- rrica, radiis ſolis ſuo motu agitantubus partes an- tea quietas, vel parum motas,& in poris deli- teſcentes: 2* Quia quo plura Corpora, quo lon- giores catenz metallice, quo plures virgz ferrez adne&untur tubo ferreo, circa quem circumtfun- ditur ele&tricitas, eos intenſior evadit? quod fit ab eleftricitate movente aliam in catenis aut VIirgis ferreis latentem. 3*. Quia idioelettrica ſiſtunt curſum efluviorum ab aliis elettricls excitatorum: non vero hec ſiſtunt ſuorum pororum oppletio- ne, ſed propriis evolantibus vel repellentibus ef- fuvüs: fi enim pori nonnullorum idioele&trico- rum impleantur aquä alüisve humoribus, vel ob- turentur, tum hxc corpora non impediunt eflu- viorum procurſum ab alis corporibus emiſſorum; quod feliciſſime preſtant ſicciſſima, pura,& per- fritta, ſive cum ipſa eMaviis ſuis ſunt plena, aut ab illis ambiuntur. 4*. Quia ſi machina verſato- ria una cum operario infſiſtit craſle pici,& ſphe- ra vitrea rotata fricetur, concitatur elettricitas, ſed admodum parca; quxy autem tum prefto eſt, non adſcendit€ ſolo, ſed tantum potuit eſe ea, quz in ſpherä deliteſcebat, partim ea, qux ex acre appellitur. 5*. Quia omnia Corpora non ſunt idioelettrica 3; nec omnia Iidioelettrica eVva- dunt zque generofa 3; nec licet ab igne incaleſcant plus minusve, electtricitatis majori vi ſemper im- buuntur, 6*. Quia veluti eſt elettricitas in cor- poribus ſolum conſtituentibus, ita quoque eſt in Corpore quod fricamus: adeo ut disperſum ſt il- lud Auidum ele&tricum per A&rem& omnia cor- pora, qux ſunt in ſuperficie noſtrzy telluris. 8. 599. Ut proinde corpora idioelettrica frica- ta oſtendant phenomena elet&tricitatis, neceſle eſt ut Fluidum elet&ricum ad illa ex ſolo& Aere li- ber- 220 De Elefricitate. berrime afuere,& efiluere poſſit: Sed ß aut af Nuxus aut efluxus Impediatur, brevi a&tum eſt de phynomenis. ß. 600. Idioele&trica excitata frictione alliciunt ad ſe omnis generis corpora, magna, parva, fir- ma, Duida: quoniam ad idioeledtrica fricata ex agfre omnibusque corporibus non ele&tricis advo- lant efMluvia f. 594. idcirco hzc incurrentja in Corpora obvia, ſecum cuntta abripiunt, idioele- Ctricis advehunt& apponunt: ſed& iterum ave- hunt in ſuo efluxu per 5. 595. adeoque non per- meant omni libertate meatus corporum, ſed in- Currunt in eorum partes ſolidas, Ceteroquin nul- lum corpus adpellere potuiſſent. y. 601. Idioelettrica excitata alliciunt viribus varils Corpora ejusdem generis, quzx diverſos bi- berunt colores; quod non ab ipſis coloribus qui ſunt in luce, ſed ä variä fabricä Partium tinetu- ras conſtitventium& ſuperficiei adherentium pendet, uti Nob. Fayus in»ſericis lemniſcis ani- madvertit, in quos ſiccos& nigros vis maxima ex- ercebatur, ſemper minor in alios hoc ordine, al- bos, c&ruleos, rubros: colorem autem nihil hic conferre inde liquet, quia omnes lemniſci aqua madentes, cerä vel gummi obliti, equä vialliciun- tur& repelluntur. 2%. tum quod in albis nullum difcrimen erat, injeetis ſolis radiis Coloratis, prig- mate prius in coloratos ſeparatis. An autem faci- Jior nonnullorum lemniscorum agitatio& major allectio pendeat ä varia pororum obſtruttione co- Joribus tin&urarum indutt4, an 4 diverſä vi elec- trica ipſarum tinfturarum, nondum eſt evi&tum. Sg. 602. Licet eMuvia idioelettricorum pari copiä Circa Corpora diverſa ejusdem magnitudinis cir- cumfundantur, uti circum fila linea, lanea, ſe- riCa, Cotonea, zque longa& craffa,& Ee em dem V ſpſpenl propie fung (inen ſe pull em fel ( ät went con zee e (bh, km, 1m! (eſeanlurg mes CHR I ekt pulerat eizo ej Ein (um al, Tem mor ep valltant Keritate a 7, 13 ANE k el Maß) Üb EN Juden eu ) eS GE REER Pr ve fang ve alien Tarva, fj Ürleatg e) Pis adr Venti 1 I 1dloele- Wim aveg M0:0n ver "0 ſed i7- wun nu 9 viribus ) Alos bi- 19 11088 WU 160. vn [eren | 1 nifels all AUFN 90,| 0911) 731 el aquä Uptlieiun 1ß| mollon lS, pus ; nm fact 908 mil „eſyione 19 viele Meidtum, mun cop jiginis CI „ze“ | a eim (m De Eleftricitate, 92x dem virgä ferrea in diſtantiäa ſex pollicum 3 ſe ſuſpenſa, non tamen eosdem effettus producunt propter varlam corporum conſtitutionem, vel plura eHuvia, vel ea facilius circa ſe decurrere ſinentium: quippe extremitates fili linei magis ä ſe repulſe fuerunt, quam fili cotonei;& hujus extrema plus quam ſerici, omnium minime ea fili lane. ß. 603. Corpora qux ab Idioelettricis vel ſym- perielettricis repelluntur, prius alle&ta fuerunt& tetigerunt elettrica, aut ipſis appropinquaverunt, eorumque elettricitate fuerunt circumfuſa, quä acceptä repulſa ſunt. S. 604. Si hzc repulſa corpora fuerint exilia& levia, in ACre natabunt, lentifſime ſuo pondere deſcenſura, inprimis fi Aer aliquantulum com- movetrur: quamdiu in a&re volitant,& ab elet&tri- citate ambiuntur, non alliciuntur ab eodem Idio- elettrico excitato& admoto, quod prius illa re- pulerat: nec alliciuntur ab alio idioele&trico ex- citato ejusdem generis, ſed pergunt ab hoc repel- 1i& in Aetre volitare, donec ſuam eleCtricitatem cum alio corpore non elettrico, vel poſt longio- rem moram cum Afre, aut cum corpuſculis in Co volitantibus communicaverunt: deinde ſul e- lettricitate orbata denuo alliciuntur ab ele&tricis excitaus, nova vi imbuuntur, repellunturque ut ante, 4. 605. Hinc duo corpora libera& 3 ſe diſtan- ua, Circa que eadem ele&tricitas eſt circumfaſa, le repellunt poſita in eo intervallo, in quo Ope rari in ſe invicem poſſunt: Hinc omnia filamen- ta feminis pappoſi vel plumulx eriguntur, ä ſe repelluntur, quatenus quxlibet ab ele&ricitate C- Jusdem ele&trici ambiuntur. Proinde atmoſphara eMuviorum, corpus ambientium, ex partibus& COP- 2922 De Eledtricitate, corpore divergentibus componitur, quod penis cilli radiofßi oculorum probatione evincunt. g. 606. Nihilominus dantur idioele&trica, qu excitata alliciunt cum impetu ea corpuſeula, qu ab aliis repulſa ſunt, natantque in a&re: adeo ut corpuſculorum atmoſphzera etiam ex partibus ad- volantibus componatur;& ſimilis ſit atmoſph&- re ambienti corpora idioelettrica agitata. gf. 607. Quia dantur idioele&rica, qux alli- ciunt corpora ab aliis idioelettricis repulſa, inci-' derunt aliqui Philofophi haud temere in ſuſpicio- ' nem, Elettricitatem ele duplicis generis, alte- ram Yitream, alteram eſſe Reſino/am; ſigna ex quibus cognoſci& diſtingui poteſt tradita ſunt 3 Nob. du Fay(a). gf. 608. Quia Corpuſcula levia ab Ele&tricis re- pulſa in a&re puro ſiccoque aliquot minutorum ſpatio elettricitatem conſervant, patet a&rem ſin- cerum non vehementer in ſe abſorbere ele&tricita- tem: quod quoniam idioele&tricis etiam conve- . Dit, non levis nata eſt juſpicio, a&rem ſincerum inter Idioelettrica efe numerandum: Confirmata fuit ſententja, quia quo plus a&ris eſt in cavo cor- pore; eo minus ele&tricitatis extrinſecus circum Auentis cavum ingreditur: quo minus aeris eſt in Cavitate, eo facilius& majori copiä elettri- citas cavum internum ingreditur& implet: uti videre eſt in tubis vitreis a&re vacuis, aut a&re raro, naturali, denfiorive impletis: Si aer non foret idioelettricus, an non omnis corporum e- lectricitas extemplo per eum diſperſfa foret, nec apparuiſſet unquam?| gy. 609. Quia celo humido debilis in corpori- bus (a) L'Hiſt. de? Acad. Roy. A*. 1733. pag. 630, G31. 637 640.€ in Philoſ. Tranf. N*. 431. bus ex ſperſus rene; Perun| tand ae ME aal pee (0.0 zem, vun fregd h rim Jbferv [| muß& CODE; NUE mög ve Planam diſtibut r1bus;( eim& nei! te em vum urs aud ner vente ban, eran vall by| mem pu an m"'" QUI vy iatem( Doty,| K - 8 .„FMid/<:>. GRE 2086. A 454 400-2220 00 SIED ED au H GEG „ie all- 0, nel 11Avſpield- 109, al „mana& vat Sunt k "aldiels 76 7 ARG amen db rac 1S n(00 1971er )> pnfrmak 1 Jaro oh arcun „ops el 10) Jett m Jet: ul wut aet 3er nol warum G tae ue ; M corpo bl; ME:) 631. De Ele&tricitate. 223 bus exeitatur eleCricitas, humor per a&rem di- ſperſus ele&ricitatem ad ſe attrahit» attractam retinet, adeo ut ad corpora Idivelettrica fricata parum vel nihil elettricitatis ex aere„aCcedat,& tantum ea ſuſcitetur frietione, qux in cCorporibus fricats deliteſcebat, parväque inerat Copia. Quo- niam exhalationes hominum excitandx elettrici- tati vehementer obſunt, hx adhuc magis eleCtri- citatem in ae&re illius loci ad ſ2 attrahent& reti- nebunt, adeo ut in loco clauſfo, in quo eſt homi- num frequentia, elettricitas corporum fricato» rum obſervari nequeat. Cf. 610. Eleettricitas quxlibet Ff. 607. excitari poteſt,& eodem operatur modo in interno cavo Corporis vacui a&re craſſo, ac in a&re aperto: 4- deo ut ab at&re, tanquam 4 cauſa aliquä appri- mente vel repellente corpuſcula, elettricitatis phznomena non pendeant: ſed elet&tricitas hgreat diſtributa in ſpatio ambiente terram& in corpo- ribus: Quando autem idioele&ricum eſt ae&re va- cuum& extrinſecys perfrietum, maxima pars e- le&tricitatis ſeſe recipitin ſpatium vacuum, manen- te extrinſfecus admodum exiguä copiä: are inca- vum rurſus admiſſo interna ele&tricitas decrevit, aueta interim externä, quod a&rem eſſe idioelec= tricum ulterius probat. ß. 6x1. Queri hic poſſet, an Ele&tricitas per univerſam atmoſpheram a&ream ubivis ſemper ſit 2quabiliter diſtributa? an autem in nonnullis regionibus majori, in aliis minori fit Copiä, aut interdum in eadem regione luculentior, alio tem- Pore parcior, abfque diſcrimine ſiccitatis aut hu- Imoris in acre? Incidi in hanc ſuſpicionem, qu1a nec tam facile, nec adeo validam ele&trici- tatem ope globorum vitreorum Leidy excitare potul, quam Philoſophi in varüs locis Germaniz EX- EE REELn: GE Zaegitten nen 2 ZEE än vgn Set mr<<<< 9 wu mt 224 De Ele&ricitate, excitaverunt& collegerunt: Preeterea aliquoties celeit mihi evenit his experimentis occupato, ut ſübito hem deſierit apparere elettricitas, que ante aliquot ho-“0 ras feliciter adiuerat, nullä apparente ratione, ob ki quam deſinebat, cum non poterat accuſari fri&ti| vitri calor, nec loci impuritas, nec coli conſpi- ut ] Cua mutatio, nec venti. Quando Philoſophi per u5 3) univerſum Terrarum orbem hujusmodi expert-(ade x menta ſedulo inftituent, cunttaque diligenti ob- Ce 3 ſervatione notabunt, myſteria ejusmodi, qux Na lo] 194 tura hucusque obvelavit, detegentur: He&ec pro- ie H) poſui ut attentionem excitarem: Poſtea vidi CL ay! || Boſium, qui ſumma fruitur oportunitate in Ger-“7 HI mania elettricitatem examinandi, notaſſe, vim pig AI inprimis debilitari, tunc temporis, quo mutatio wn inſtat Atmoſpherz, ſive ä ſerenä in pluviam, 4 ſive vice verſa,& indicari mutationem quaſi cer- aht (I8 tius quam ullo Baroſcopio( a). aa 4! C. 612. EletCtricitatem in Idioele&tricis excita- On tam tollunt omnes aquei kumores, tum& vege- Criei R tabiles& Animales elettricis alliti, tum Vina, NATE / me Spiritus Stillatitil, Aceta, Balſami, Olea deſtil- probe ] 118) Jata. 2*. Contattus corporum magnorum non(wn y En electricorum; imo quoruncunque: ideo fi colleeta Cur tr ) 31 fuerit ele&tricitas in Aquä vel Mercurio, in quo ap N|| filum ſtat metallicum, digitus vel aliud filum me- pft ' 313 tallicum filo propius adimotum elettricitatem om- red, || nem abripit. 3*. Exhalationes nonnullorum ho- 72 Iq jj minum, quibus Corpora ſunt admodum laxa, weh| '| 42. Flammw inprimis pinguiſſimorum ardentium Td h/| Corporum elettrica ambientes. NEN Wt| 4. 613. Augetur elettricitas in Symperielettri-(u | Cis. 1*. quo ampliores ſunt globi vitri apti& non M, "» tenuium laterum, qui ſricantur 3; tum quo majort Iny | CeC- Ca) Commentarius novus de Eleftric. pag. 11. 0, De Eledrivitate, 525 tea ala celetitate circumvertuntur, ac fricantur nec ve to, vy ſibiy hementius nec imbecillius ä corporibus aptioribus. Ee alfuot hr 2%. Quando ſecundum methodum Cl. Boſi, Wink > ratihne, leri, W. atſoni elettricitas ä pluribus ſpheris alils- ccufati fri ve idioelettricis imul excitata cCommunicatur cum eli Conſyi aliquo corpore: ä pluribus enim ſpheris ſimul fri- 1iloſophi pe cats adeo intendi poteſt elettricitas, ut exploſa odi exper. ſcintilly crepitantes hominem ledant, vulnerent, diligenti ob- crepitus clariſlimo ſono ſe manifeſtent, alleetio& Ü, que Na repulſio corporum magnorum& gravium fiat; 1: Uke pro imo ut odor phoſphoreus ad diſtantlam 6, 7, 8- ſtez Eid(| paſſuum percipi poſlit: Non tamen intenditur e- el(2 lettricitas in ratione numeri ſphgrarum, ſed mi- otalſe|, vin nus, uti rette obſervavit Watſonus( a). 3*. Quan quo mutatio do catenz metallice longiſlſim?, mundz, in a&re 0 pluviam, ex ſerico pendule?, adne&tuntur tubo ferreo ſym- om ll eer perlelettrico, aut virgye metallice, quo tempore ?| circa hanc ele&tricitas circumfunditur. 4*. Quan= Sich heits do in magnä Aque vel Mercurii&c. copiä ele- um vert Ctricitas apto modo colligitur in tenuibus ſpheris " u Vvitrels, Jagen1s vitrels aut porcellanicis, extrinſecus ;) » Okadeftl probe ſiccis, quarum gule ſuntapertz, velobtura- 14G tx cera ſigillatoria hiſpanicä, filo metallico per me- dium tranſeunte usque in fluidum; lageng autem in ſiſtant patinis metallicis, vel manu capiantur: Co- ploſe tum colligi ele&ricitatem videri poteſt in te 2900700 000 won| feoſichlledta url, 12 quo ind ün 108 nebris, quippe luce diu perſtante implentur lage vitae| NZ, qua parte afris modo ſunt plenz, ipſa aqua MENGE lucet,& diu,& lux filo metallico ex vaſe pro- 1odum M minenti multis inſiſtit minutis: verum clarius id 0 ardeen Patet in vaſculis vitreis Mercurium continentibus, "m quia hic maximam lucis eleftrics copiam abſor- mE bet, retinet,& diu lucere conquaſſatus pergit: 1 ma In hoc Experimento neceſſe eſt, ut libere afflue- m qu dN XS s wv (a) Sequel to ibe Lxberements, De Kletftricitate, re& effluere poſt eleCtricitas, non tamen liber- rime omnis allapfa debet poſſe efMluere, ſed ali- quantum retineri: nimis libere avolat cum Jage- ne ab omni parte madeſcunt, aut aqua capitar in vaſe metallico, nam vitri ipſius ele&tricitas efflu- Xxum retardatura accedat oportet: impeditur nt mium effuxus lagenis poſitis in ligno, ſerico, pice, vel claufis in vacuo(4a). Non ſatis impe- ditur eluxus fifßs lagenis, aut vitris adhibitis certy fabrice mollioris& per ſe parum elettricis, 5*. Quando omnia memorata quatuor ſimul in uſum vocantur, elettricitatis vis& copia colligi- tur major. C. 614. Qualiscunque tamen hucusque colleeta fuerit elettricitatis Copia, tanta non eſt, ut ejus pondus bilancis ope monſtrari poſlit. Nam in parvis phialis cum aquä, que tenuiſlſimis Libris append1,& in iis explorari poſſunt, exigua ele- Ctricitatis copia modo colligi poteſt: in majoribus phialis quidem major, fed hz explorandt modo ſunt ex Libris crafſioribus, quibus ponderum mi- nutig exhiberi nequeunt, Preeſftantiſſimus Boſius ſe circa mille corpora tribus quatuorve ſpheris in- tegras horas elettricitatem circumfadiſſe invariato ſemper pondere prodidit(dz). Cf. 615. Elettricitas in ſpherä vitreä vel tubo vi- treo exXcitata colligitur, fi prope ſphxram pona- mus ſtrieturam ferri magnam, vel tubum metal- licum longum, terminatum in apicem conicum: altera ejus extremitas ſit inſtrutta cirris aureis, ſpheram lambentibus: tubus jaceat in generofſo I- dioelettrico, uti in vitro, vel ſerico ceruleo, mun- do, (a) WINKLERT Eleftriſche kraft des Waſſers Cap. 2. CG 14 Dag. 12. (b) Commentar. novus de Ele&ric, pag. 12. 1226 ſent Colon: m de tire] ſd Damm wun Ici jel udn elli 4 Capitin 1CItas du peditur nb ), ſeh, ſatis imhe- 3 adhibltis „Cettries, 1 ſim in pia collig- jue colleſta 1, ut jus | Namn 0008 UB ) enwnate jp in majodus eran nt Conderun| Tffimus 204 y? Phet me uva jel boy“ am pola“ gum meh y Conicun Ae WureB) „enero gte mm [10, 40(4)? x “ De Eletricitate. 927 do, ſicco: tum enim ſecundum longitudinem tu- bi defluit colleeta ele&tricitas, nec ä ſuſtentante jdioelettrico generofo abripitur, quia id 1illico eſt ſatur ele&tricitate,& progrefſum ulteriorem per. ſe impedit: Si autem jacuerit tubus In corpore non idioeleetrico, id abripit celerrime omnem elettri- citatem circa tubum circumfuſam, eam per ſolum & omnia vicina diſtribuit corpora, ut nulla ſigna ejus amplius ſuperſint. C. 616. Adaliud phenomenon Flettricitatis tran- ſeamus: Quando Idioelettrica vitrea vel reſinoſa in tenebris fricantur, eorumque elettricitas exci- tatur, manifeſtä luce clarä ambiuntur, qux ple- rumque in locis, quos Corpus fricans modo reli- quit, apparet, ſed lux eft brevis durationis. C. 617. Si alia objetta non procul ab hoc idio- elettrico 3. 616. abfuerint, ſed in atmoſphzrä elettricitatis ejus jaceant, in illa objetta ſparſe ſcinille, exiguz, lucentes, ſine moty ſonoque, colore vario projiciuntur; que interdum pendent in Are inter objetta& elettricum: ceſlante fric- tione lux& ſcintilly evaneſcunt. g. 618. Si eMuvia elettrica ad ſphzram am- plam vitream excitata colligantur, ut fluant circa wubum ferreum, vel ſtrifturam, qux plana ſuper- ficie vel cuſpide terminatur, formant effluvia in Atre penieillum radiorum Incentium» quorum a- Pex aut fini, aut cuſpidi ſtrieturxg adh&grefſcit: Hi radi cito divergunt in formam conicam explicati, cum ſuſurro vel ſibilo clare audiendo. Sibilus ve- locitatem indicat, quo penicilli ele&rici partes Atrem percellunt. Penicilli apex coloris eſt rü- beſcentis, mox vero explicatus conus pallide Cxruleſcit vel purpuraſcit: radii in tot4 ſu3 longi- GEE motu tremuio agitantur: magnitudo peni- cilli conici ditcrepat pro copia eluviorum& AE&- “2 T1S De Eleftricitate, ris conſtitutione: aliquando penicillus eſt duos tres- ve pollices longus; aliquando vix pollicem ſemis- ſem xquat. Eſt Lux inſtar Aammuly, admodum rarx, non multum illuminantis vicina objedta. Si In ſtrieturä ſive IE ferreä gutt? aquex hinc inde fuerint injettz, ſupra quas ad aliquot polli- cum diſtantiam manus moveatur 3 ex qualibet guttäa ſüb manu penicilli radioſi ſimiles evolant: Si ſtrietura ferrea non deſinit in cuſpidem, peni- cilli radiofi hine inde ad angulos extremos con- ſpiciuntur, quia majorl copia Ibi colliguntur: ideo etiam odor elettricus potiſlimum percipitur prope ſtricturx extremum, non circa medium. Tradit Cl. Wincklerus ſe apicibus virgarum metallica- rum illivile Phoſphorum, tumque elettricitatem formaſſ2 penicillos radioſos, 6 vel 7 pollices lon- g03, apicesque apparuiſle candefattos( a). Sg. 619. Penicillus hic lucidus a Lente ſpheri- Co- Convexä magnä vitrea exceptus, ſe ſupra to- tam Lentis ſuperficiem motu undoſo ſpargit, in varias partes 1inconſtanter diſcerptus: videri lux ab alterä Lentis parte poteſt, verum non potuit in viſibilem focum colligi, uti radii Solis; maxi- mä lucis parte pr& raritate non Viſibiliter trans- meante, ſed ſupra vitrum cum reliquis elettrici- [atis partibus diſperſa currente. C. 620. Penicillus lucidus apici virge adh&res- .Cens Ope prismatis vitrel inſpettus, imaginem exhibet parum oblongiorem, coloris ejusdem: a- deoque lux elettrica transmiſſa per prisma refrin- gitur a vitro, ut Solis lux: attamen non potult diſtinete videri, an penicillus in colores ſecerna- tur. 228 (7621 (a) WINCKLER Zleftriſche kraft des Waſſers Cap. 3- 9. 22. P29. I8» SSS SS SSEN 5 cen 4 p (add hl 117) an a“ as, zah fe tam jentim 4 ve zuplin ano pus 10 1 Vg (Rt ig pot am Exler comit tur dv (un ve ungef) tanohon aulety Gehn ho Whg Wi un q a WW rv elt duns. licem fehiz- , admogdm 104 Objta, aquez ine Iquot pdli- X qualhet 25 Eyolaht: em, pi- 208 COn- antur 1e0 Dir jp m, Tnalit y metzllta- enieitatem [ollices l61- 08 ſpot je[8[upta10“ 0) Ppart,IIn »; iden[ax q0 000 Mu gy0lls; mt „dliter ern“ as ekt 5p acheles j: Imagine qyuSdem; 4 19304 reſin „ 000 pA res ſeceint“ |(21 47.063? De Ele&ricitate. 2209 C. 621. Quando altera virga metallica in api- cem conicum terminata ponitur in eadem rectä produdtä cum priorl, ad intervallam paucorum pollicum, ut elettricitas ä prima virga in alteram tranfilire potuerit, excitatur ab eleCtricitate ad- verſo flumine redeunte ä ſecundä ad primam vir- gam alter penicillus radiorum lucentium, priori fi- milis,& form adverſe, adeo ut tum duo pe- nicilli conici ſuis baſibus ſe ſpettent, non tamen ſeſe tangere videantur. Si virga ſfecunda pede- tentim admoveatur primx, ut ſe apparenter tan- gere atabo penieilli inciperent, baſes ſunt adhuc amplifſimge; quarum amplitudo, virgis propius admotis, in penicillo utroque decreſcit:& quo Propius: admoventur virge, ſemper eo magis la- titudo utriusque coni decreſcit, donec penicillus uterque mutetur in ceylindrum tenuem, unum cir- citer pollicem longum, albeſcentis color1s, mox ſit exploſio cum crepitu Infign1: Multa alia cor- pora loco virge ſecunde metallice in uſum vo- Cata eundem effettum edunt: Si homo digitum exſeruerit verſus penicillum virgg, exploſionem Comitatur dolor, intumeſcit cutis, maculxy oriun- tur livide, ultra diem perſtantes; nonnunguam cutis vehementius leditur, imo rumpitur ex rup- tura eflluente ſanguine. Cylindrus tenuis crepi- tans non eſt rivus continuus ignis, quamvis eum emuletur, quando ſphera vitrea ampla celerrime circumagitur, ſed ſünt ſcintilleg interruptz, par- um accedentes, partim abeuntes, viſu pre per- neitate non diſtinguende, qux formantur ab ef- Auviis ele&tricis advolantibus& evolantibus: hec cum adeo condenſantur, ut qux antea rariflſima amplitudinem unius duorumve pedum occupa- bant, nunc modo cylindrum efiiciant diametri 5 Vel 7; pollicis, in occurſu operantur maxi- D2 mo R ZR RESI INIS EGG LING en 230 De Elettricitate, mo cum Iimpetu& exploſione crepitante in Corpora, vel virgam utramque; zque autem af- Nuentia ac eMuentia Nuida eleCtrica operari in- de patet, quoniam duo homines digitum exſe- rentes, quorum unus perfunditur elettricitate, alter non, pari vi percutianiur, doleant, 1xdan- turque 3; quantum enim alter ele&tricitatis tra- dit, tantum ab altero recipit. Hoc modo in ſpe- ciem foci condenſatur elettricitas. Penicilli ra- dioſi poſſunt dirigi in varias plagas, cum ſequi ſolent corpora, qux ipſis objiciuntur, eleCtrici- tate conante ſe circumfundere circa quaxlibet vi- Cina, ea ingredi,& ab eorum eluviis viciſlim inſtaurari: Hinc penicillus ſuis radiis divergenti- bus, rettis, conſtat ſolus, a&re puro, ſicco, e- Jettrico, non abripiente ele&ricitatem, ſed po- tjus ei reſiſtente: cum autem aliud corpus non elettricum admovetur ſenſim propius, huc verſus determinatur elettricitas,& penicillus e radiis minus minusque divergentibus componi incipit, donec tandem elettricitate ab hoc corpore abrep- ta cylindri formam induat; ſimili patto penicil- Jus adverſus condenſatur in eylindrum. g. 622. Sunt multa corpora, qu quando pe- nieillo radiorum conico, apici virgze, vel apici ſuo adhzreſcenti admoventur, non edunt explo- ſionem cum crepity memoratam in J. 621. ſed penicillum tantum recipiunt, aut ſimilem peni- cillum reddunt, magnitudine decreſcentem,& vix in cylindrum, niſi proxime admotis corpori- bus, converſum: Hujuſmodi corpora plerumque ſunt idioelettrica egregia! ideo non levis naſcitur ſuſpicio, hec non libere nec copioſe recipere ef- Auvia elettrica affuſa, neque inſtaurare, qu ef Nuxerunt ex altero corpore, atque ita flumen e- käricum alteri Aumini reſiſtere, ne cum impetu ruar » ul EE A u de 1 20(57 Paverigt EE Wd 1170 Nn co) 69 ea fend que( radi 0 tenedut vo ehm nal dun! eu! penie! qui ſpleny equal; wn diy [6 (em um 114 tepitante) in 1e autem Operar in oltum ffe erik, nt, /edin- bitatis(tg hdo 10 ſ92- nell 1a eam ſequi 0, Cette Nele Yi 1811 viclllim Lal q; deco, R- I,[8d PO- 11098 dQL q, evers 5€ nds Dponi nch, Stpote äp- Niacto peds m"4 up712000 P- vy vel apl nqant expo 11. 031 1 ple pelt AZ ENEM,- Thrls Colpo“ gp Zum e 7 zum 108: vy De Eleftricitate 23x rvat in corpora,& ſonum cum exploſione edat. C. 623- Quando inſpicitur penicillus radioſus, in cylindrum crepitantem jam cunverſus, quo tempore exploditur, trans prisma vitreum, 1ma- gine oblongä Cernitur, in qua diſtinete color rn beus, viridis,& cxruleus apparet, velut1 in ra- dio Solis,& cum ſimili refrangibilitate colorum: Multo denfiori lüce cylindrus quam penicillus co- nicus conſtat 3; unde in cylindro diſcrimen radio rum coloratorum videri& diſtingui potuit, quod pre raritate lucis in penicillo conico f. 6 20. ob- ſervari non poterat. Hinc autem ſequitur lucem, quz elettricitatem comitatur, eodem modo ex radiis coloratis Componil, ac radios Solis. F. 624. Si prope penicillum radiorum conicum teneatur ſpeculum metallicum, ex cupro& ſtan- no confettum, planum, vel ſphgerico concavum, in ea diſtantiä, ut penicillus apparenter id non dum attingat, non obſervari poteſt lumen ä ſpe- culo reddiz; fi propius admoveatur ſpeculum, ut penicillus in id incidat, evadatque eylindricus, qui crepitet, non redditur ä ſpeculo cylindrus con- ſpicuus, veluti radii Solis in ſpeculum illapfi ſb zquali angulo ac inciderant replicantur, ſed tan» tum lux quxedam redit, quoquoverſus diretta. C. 625. Ex hisS. 620.& 624. ſequitur, Elettrici- tatem adhzrere luci, hujusque motum tranquil- Jum in rectam lineam turbare, lucem abripi ab eleCtriceitate, hujusque motum ſequi. C. 626. Si elettricitas circumfuſa circa ſtrittu- ram vel fiſtulam ferream diretta fuerit ope fill Mmetalliei in aquam, qux eſt infuſa vaſl vitreo, atque ita magna copia Colligatur in vitro& aquä usque ad ſaturationem,& eMuat qux abundet z tum vas ab homine inſiſtente ſolo, aut metallice magn laming, aut labro amplo aquam capien- Fi te; 232 De Eled&tricitate, te, aut nudis pedibus& humidis lapidi, metal Jo, ligno, capiatur, homo ab effluentibus eMu- vils elettricis ampliter ambiatur; hic alter4 manu vel ferramento lucem crepitantem ex ſtrittura, fiſtulä vel filo metallico eliciat, excitabitur mox ſcintilla magna, lucis rubicundg, qux terribili agitatione manum, brachium, pettus, abdo- men, crura, totumque Corpus hominis afficit; omni elettricitate, qup modo ante adeo copioſe erat colleetta, uno temporis momento ſimu] ex- ploſa: nec cito nova ejusmodi ſcintilla denuo eli- ci poteſt: ideo non oritur in hoc experimento tam celeris ſequela ſcintillarum crepitantium ae in C. 621. quz continuum rivam&mulantur, ſed no» tabilis mora temporis intercedit, antequam denuo nova ſcintille fiat exploſio. y. 627. 8i vitrum cum aqua ſteteritin vaſe me- tallico, quod manu vel digito attingimus, dum altera manu ſcintillam crepitantem ex fiſtulä vel ſtrietura elicimus, manus& brachium violentis- ſime quoque agitantur! Nihil] tamen ſentiſcitur ab eo, qui ſcintillam ligno aut ſulphure elicere tentat, g. 628. Si manu homo tenuerit avem» pilcem, excipulum vitreum fuerit amplum, multum aqua capiat,& ſtrictura ferrea longa, craſſa, gravis, circa quam copioſa elettricitas globi magni Cir- eumfaſa, ſcintilla ab ave vel piſce elicita in mo- mento animal trucidat: imo piſces in aqua natantes interimere hoc modo primus docuit eximius Boſius. Sy. 629. Ope vaſis vitrei cum aquä hoc modo magnam vim elettricitatis colligentis poteſt nu» meroſa hominum caterva, pavimento ligneo inf» itens perfundi elettricis eMuviis: quod ſi homines in rotundum ſtantes coronam effecerint,& alter aiterum manu complettatur, primus teneat phia- jam, uldmus digito ſcinüllam ex filo eliciat, om» NGS 3 p8s,| prachi fun cun ſm! 00 pun ol w;D: ou(un NE var H ür jeg: Brel 18, 18 ||. 610 ums (WW fb:| Kkäne Jalan „eſ pe ert Jinet in keit ent | Ly Un m " (9 di, netzt, 1bus eln. cerd many frie, JILUr nox P(erribil 3; abdo- 8 aflicit; ) Coploſe mul ex» lenuo ell 1ento tam ae nN, ſed 10» um denuo VAE 708, Zum fftuld! vel 1 VIOLehtIS ont ab cere telſtat, 1, piſcem, [tum a0u2 1, gravis, nag Cr (a 10 In0* 4 natahtes jus Bolus, hoc modo voteſt Inu» gneo Inv ſ1homines & dite! next pft 1eiat, Pp 0193 De EleGtricitate, 233 nes, quotquot fuerint, vehementi concuſſione in brachio& pet&tore agitantur 3 evidenti indicio ef- Auvia ele&rica ambüfle omnes in corona,& cuntta eMuvia, tam advolantia quam exeuntia, (mul faille explofa: Ef ſucceſlus experimenti multo minor, imo interdum fere nullus, ſi homi- num corona ſteterit in arena, velſololapideo ſtra to: In hiſce experimentis id admirandum eſt, quod cum elettricitas tantum vulgari modo exci- ratur abſque vaſe vitreo cum aquä, ab homine qui es perfunditur& in ſolo ſtat, momento tem- poris diſpergatur, ut nulla elettrieitatis ſuperſint veſtigia: nune vero admotä phialä cum aquä e- le&ricitas fuit copiofifime circa plurimos homi- nes, nec ä ſolo ligneo abſorberi videtur. g. 6309. Peritiffimus Watſonus(a) decurſum Quidi elettrici circa coronam hominum egregie obſervavit: Sint otto homines vocati A, B, C, D, 1,5 2, 35 4, qui manibus ſe complettantur, & in duos ſeries ſint ordinati, quorum A, B, C5 D.infiſtanz. Cer: i ſed 15125. 8...4. infant ſolo: A manu alterä capiat ferrum, circa quod elettricitas globi circumfunditur, tum, 1, teneat phialam cum aquä ferreo tubo adnexam,(i dein 4 acceſſerit ad D, eumque tangere cupiat, om- nes percutiuntur ä ſeintillä erepitante: ſi vero 4 tetigerit C, percutiuntur ſeptem homines,& D manet intaftus, utpote extra eirculum:( 4 te- ugerit B, pereutiuntur ſex homines, C& D non afficiuntur, utpote extra circulum efMuviorum: Si 4 tetigerit A, afficiuritur quinque, nequa- quam vero B, C. D. Simile quid evenit, GG D appropinguat ad 4., omnes in corona agitantur: 01 D acceſſerit ad 3, afficiuntur ſeptem, ſed af- fe- Ca) Sequel to ibe Experim, of ens 6. 37. pa2g. 26. 2 004- De EleGricitate, fettionis manet expers 4. Verum plura alia non inutilia, qux ortum ſuum debent experimento noſtro cum phialä aquz tradiderunt Cl. Winck- lerus(a)& Watſonus(3), q. 631. Si ſphzera viirea cava, vel tubus vi- treus evacuetur ſuo a&re, tumque extrinſecus fri- Cetur, eXcitatur in interno cavo ingens clari Iu- minis cCopia 3; lumen coruſcum cavitatem undolis Jactibus percurrit, fimili modo ac fulmen per ce- Jum vibratur: idem obſervari poteſt, fi prope Vvirgz apicem, circa quam larga funditur ele&rici- tas, tubum vacuum teneamus. In vacuo ſcintil- las crepitantes ex filo metallico in alia corpora explodi non ſecus ac In are tradidit Cl. Boſius(c), expertus non minorem vim eleCtricitatis in Va- cuo ſuſcitari, quam in a&re: fſiphonem capil- Jlarem largam fuidi copiam transmittere: verum de pluribus in vacuo captis experimentis conſu- lendus eſt Hauksbejus( d): conſtat autem eMy- via eletftrica copioſiflime ingredi vacuum, in eo- que operari, vitreas ſpheras extrinſecus pigritiam exhibere magnam alliciendi repellendique corpo- ra, licet non penitus otientur: quod ab ele&trici- tate aeris pendere videtur determinantis ea efilu- via In cavum, ex quo excluditur. g. 632. Si penicillus radiorum dirigatur in non- nulla corpora inlammabilia, quorum quxdam fri- gent, uti Phoſphorus Urinz, Spiritus Vini xthe- reus, Camphora: alia calent, uti Spiritus Vini vulgaris, Cera, Pix, Pulvis pyrius&c. cito una cum exploſione elettricitatis incenduntur& ar- dent; (a) Elettriſche Kraft des Walſers (5) Sequel to the Experim. of Ele&ricity. Cs) Commentar. novus de Elettric. pag. 5. G« (2) Phyfico Mechanical Experimetg« t[ EEE deut; m camvt enn| rent) india ful 0“ var di ero 200000 DredpHlar ſevaihnl 10.000) que! 8 ave nfjann citateg ereltal 1de0 et Itegrun zus Dl 04 1" Elt (um uni Urea( liegt Win Rtl Prod alm Verl; ſit el: rem"' <=> ra Alla 007 SPerinieno .], Wind: tubus yi necus fr. S lari Ih. n undolis 11 DEr CC fi prope celetriet- uo ſcintil- 3 Corpora ofs(c), 118 IN Vil- am Capi 2; verun Ys Confs Wem eM am, 100 1 pigrdm que Corpb» b eletnſr 5 ea ef 11r In 00 „edaml- Vini eu ritus Vit! », CIt0 uha tur& 4 dent; dent; nihilominus penicillus tam parum caloris ſe- cum vehit, ut eamfſi horx ſpatio in bulbum vi- treum Thermometri vulgaris Drebbellani, Flo- rentini, Fahrenheitiani fuerit direttus, vix ullum indicium caloris dederit: elettricitas dia aqus in- fuſa nec hanc fere conſpicuo calore perfudit: cum vero dirigebatur penicillus in globum ampliffimum ex tenui orichalco, cui affizus erat tubus Vitreus admodum anguſtus, adeo ut Thermometrum Drebbelianum haberetur longe mobilius, quam ob- ſervationibus annuis ſervire poſſet, vidi a&rem in cavo interno globi vel tantillum incaluiſſe, 1i- quore in tubo 1 vel 1, 5. linea pollicis depres- ſo, quo tempore clum elettricitati favebat,& globus vitreus amplifſimus velociter circumage- batar. S. 633- Quoniam radit Solis multo plus caloris advehunt, guam BKlettricitas,& tamen eadem inflammabiliaincendere nequeunt, erunt inelettri- cCitate alive partes, ejusque indolis, ut fere absque excitatione caloris inflammabilia incendere queant: ideo etlam 1edere, vulnerare cutem, percutere integrum hominem, non urere adinſtar ignis vul- gar1s ſolent. y. 634- Colligimus ex omnibus his memoratis 1*. Eluvia elettrica eſe aliquod Fluidum admo- dum univerſale, diftributum per Atmoſphzram acream& Corpora terreſtria, quod ad idioelzttri- ca fricata inſtar Naminis propellitur, repelliturque vieiſſim ab lisdem: id tamen omnino differre ab atre eraſlo atmoſphere; imo prout hucusque ſe prodidit, videtur mihi colligendam 2*, non eſſe aliquod Duidum homogeneum, ſed ex rebus di- vers inter ſe mixtis compoſitum, licet forte pos- lit efl2 fincerum, atque ita ſit diſtriburum Der AC- rem& Corpora terrena, Nam 1*. conſtat ex lu- CE, 236 De Belericitate. ce, qus per a&rem eſt diſperſa, ut& per omniz Corpora in Terrz ſuperficie, nam apparet ele&ri- citas ſub conicz formg flammä, qux interdum plus minusve coruſcat, nunc purpurei, nunc ry- bri eſt coloris: verum ſola Lux non ſuflicit, a- lioquin copioſius& facilius colligeretur eledtrici- tas eſtate quam hyeme, tum quo idioelettrica plus ab igne aut tritu calerent, Copioſior adeſſet electricitas, que ambo ſunt falſa: multa enim 0ovo incubato calidiora ſilent, imo& ipfum yi- trum ejus caloris, aut tritu candens, multo imbecil- lius operatur: Succedunt etiam experimenta que nottu ac interdiu: videtur proinde determinata modo copia lucis defiderari ad Elettricitatis con- curſum. 2*. Preeter lucem vel ignem alia concur- rere corpuſcula inde liquet, quod omnia corpora tritu quidem incaleſcant, non tamen evadant ele- Erica, veluti ſunt metalla& quxdam alia 6. 566, adeo ut quxelibet collettio lucis vel ignis non ſit Colleetio elettricitatis» 3*. Cum elet&tricitas coruſf- cans conſtet ex luce diverſorum colorum& di- verſe frefrangibilitatis, patet hanc quoque eſe rem compoſitam, nec ideam ejus eſſe formandam, ac fi tantum aliquod homogeneum fluidum foret, veluti Aqua, cum lucis conſtitutio ſit prorſus di- verſa, quemadmodum intelligetur in Cap. xxvI, & Xxx11. Lux etiam facilius perreptat corpora, quz oleis ſunt repleta 3; elettricitati autem olea reſiſtunt, adeo ut mera lux non ſit. Accedit quod ſi lux ſolis ope ſpeculi uſtorüi condenſetur in focum, ut& ope vitri uſtoril, atque ambo fo adverſus ſe dirigantur, nunquam in focorum con- curſu oriaturexploſio, qualis in elettricitate€. 621. ſed placida tantum Hit lucis collettio,& absque ſtrepitu jin a&re. 4*. Quia autem nulla lux ſolis infuſa In locum purum de(2 odorem ſpargit, nec cCollecta 10 jn 100 elec parti que 16:1] pete a m te, tals 3 11, 94 mit 1 on id run ef mie el por te pe€ mm comm dum| tant, tenuit adem WE dum, d (6; (ogove doait 40) wan d ky(bh) Nam & Der Omni Daret elettr). 12 ntädm 1, DUN ſüfliclt 1 m elec dioeleCria ſior adele nulta enin vb Ito imbecll menta qu determinat eitatis Con“ dia Concur- nia Corpora evAca 2 1 Wah 50h, 18018 101 t Erieitaschru: olorum& d!- - quoque ell forman(an, idum f0'et, ; prorſus di Cap. KANI ;at COtpHNa, - autem Dl 1 Acdedt ndenfetur 1! » ambo fo: 3corum Co zitate F+ 621 , CA x ſolls 1070 | nec cowia < 1 De Ele&tricitate. 237 in focum 4 ſpeculo uſtorio, quem tamen eflluvia eletrica excitant, patet in elettricitate alias efl2 particulas, qu in aere deliteſcunt, ſenſum- que odoris ſuſcitare poſlunt: Hy particule odo- rz ubivis ejusSdem naturz eſle videntur, nec adeo pendere 4 corporibus idioelettricis, quam quidem 4 materia diverſa& alienä in poros eorum influen- te, quia ä quibuscunque idioeleettricis eleetricl- tatis excitatus odor eſt idem: Odor- eſt fimilis Dll, quem acida exſpirant corpora cum ad- mixto phlogiſto. 5*. Sapor acidus elettricitatis ori infuſe idem confirmat: adeoque acidula e- runt eMuvia& cum phlogiſto conjuntta: verofß- mile eſt hoc phlogiſton lucem per a&rem& cor- pora terrena diffuſam ad excitata elettrica abri- pere& ſecum vehere 2: An autem prxtter hzcC non adhuc concurrant alia, ſive fuerint anhelitus corporibus propril, ſive alia qux electtricitatis Aul- dum componunt, aut varia phenomena exXCl- tant, tuto determinari huc usque nequit, propter tenuitatem Corpuſculorum, ſenſuum noſtrorum aciem fugentium, tum propter parvos inhac doc- trinä progreflus: jüeo preſtabit ſuſpendiſſe judi- cium, donec ab experientiä hic plura deteeta erunt. g. 635. Antiqui pauca Elettricitatem ſpettantia cognoverunt, elapſfſo ſeculo hanc dottrinam in- choavit felici ſucceſlu Gilbertus in Tratt, de Mag- nete(a), ut& Philoſophiqui Academiam Floren- tinam del Cimento compoſuerunt, tum Gueric- kius(b), Boyleus(c), de Lanis(4), verum maximum cepit hec dottrina incrementum Pr ſen- Ee 2 CH 2. va Experim. Magdeburg. p. 147. ) In Colleftaneis P. Shaw. 00 NEI ) Magiſter. Nat,(9 Artiſ. vol, 3. Lib, 22. v38 De EleGricitate. ſenti ſeculo operä Hauksbeji(a), qui mult ex. perimenta cum globis vitreis velociter in rotun- dum circumattis& manu tcritis inſtituit,& tum vim allicientem, repellentem& lucem comitan- tem ſübtiliter cum in a&re, tum in Vacuo obſer- vavit. Sendelius(5) in Elettrologia explorans deſcribensque ſuccini proprietates, multa Invenit, quz poſtea in aliis elettricis corporibus eruta e- tiam ſunt: verum citifſime increvit ſcientia, poſt: quam Grayus in Britannia& Du Fayus in Gallia operam huic themati navaverunt: prioris inventa proftant in Philofophorum Attis(c), alterius in monumentis Academizx regix ſcientiarum(75 poſt quos excitatus Desagulierius inſigniter pulcris experimentis elettricitatem promovit(7). DEI mio ab Academia Burdigalenſi condecoratus: dein- de ab omni parte novam hanc dottrinam plurimi Philoſophi egregiis experimentis amplificaverunt, inter quos eminent Schillingius(/). Whelerus )» Hauſenius(6), Doppelmayerus( i), Wait- ſius(&), Winklerus(/), Gordonus( m), Krugeras (1), Boſius(0), Kratzenſteinius(p), Allaman- dus (a) Phyſico Mechan. Experiments. (b) Elettrologia. (c3-+Philof. L5anſ.. N* 366. 417. 422: 431. 436. 439. 441 he (07) IL HUE Ue NZACOA. R ONEUSSN 1729173491737: (e) Diſſertation. concerning.» Elettricity« (Ff) Ata Berolin. Tom. 4. (8) Philoſoph. Tranſ. N*. 453. 454. 462» (b) Novi profettus in Hiſt. Elettr. (ii) Neuentdeckte phenomena. Ck) Abhandeling von der Eletricitet. (1) Eigenſchappen der Elettriſche Stoffe 3 Vol. (m) Phenomena elettricitatis expoſita« (11) Zuſchrift von der Eleö&tricitet.; (9) Commentarii de Elettricitate 4. Recherche ſur Ja Cauſ? de| Elettricite.. (1) Theoria Eleftricitatis,. 44 v1us(010 ſedlimm ve gla (pb wan! 010 AR, que Zy Ahn Ue uner poliium 156 vim 1J980 cula 10% cn Whip fate] veih y mn | penſa At empor 42 WU qe| TO 11 ne Were u muh, ter In rom: ut, R m m Comltgy acuo obſt. 1 eXplotan Ita invenit 03 erut4 6 nta, poll 5 in Gallia 718 invent alterius in rum(4), iter puleris (e), p2- tas; dein- nam Diani (eaverlnt, . Whebrus 8(i), Wai: m), Krugtrus ), Allanhan- dis 136, 439. 441: 1737« De Ele&tricitate. 239 dus(a), Nolletus(2), Watſonus(c). Martinus(a), Mulierus(e), nonnullique alii preſtantiſlimi viri CAB DT XVI De Magnete. C. 635- ET Magnes lapis durus, in plurimis ferri fodinis ubicunque Terrarum ob- vius, Coloris plerumque ferruginel, attrahens ad ſe alium magnetem vel ferrum, ſive adjacens, ſi- ve quodam intervallo remotum. f. 636. Lapis hic eſt aliquod compoſitum na- turale ex ferro, vel ejus principiis, ex lapide, oleo ,„ ſale, aliisqgue interdum concurrentibus 3; in quxz analyſi Chemica reſolvitur, CF. 637. Lapis ceu lapis vim attrahendi magne- ticam non habet, ſed ferrum cum oleo& ſale per univerſum lapidem diſtributum aliquid elicit com- poſitum, cul vis Magnetica ineſt. F. 638. Non neceſle elle ut lapis concurrat ad vim magneticam inde patet, quia ferrum per ſe- cula in loco quieto ſupra terram poſitum, ut ta- men rubigine non corrumpatur, vertitur in pre- ſtantem Magnetem, foſlili ſimilem, aliquantum ſpecifice graviorem. 2*. Mafſlilig in turri altä ex axe craſlo ferreo, ä lapide molli excepto, ſuſ- penſa fuit campana, ad axis utrumque extremum tempore 420. annorum accreverat rubiginis ſpe- Cles, qu erat incondita maſſa; hzc excuſfa e- gSregiam vim magneticam poſſidet: extrinſecus rubiginem refert, fratta ſplendentibus partibus, 1a- WY Elli ſis PTR SE 5 Eſſay fur P Kleßtricite des COrPS. “9 Experiments and obſervations Vol. 2. a» L|/ay on Eleftrigite. ; EO IS Se J 767 €) ovchreihen von der Urſache der Eleftricitet. 240- De Magnete. lamellarum modo ſibi impoſitis, duritie magnet vulgari non cedentibus conſtat( a). 3*. quia fer» rum fricatione, ietu in ſolum, fricatione ad mag- netem, alisque modis eädem vi imbui poteſt, ß. 639. Magneti naturali plerumque inſunt duo ſibi oppoſita loca, maxime trahentia, qux vo- Cantur Poli, quorum unus Boreus, alter Auſtralis dicitur: quoniam ſi ſibi magnes libere committi- tur, his locis ſe utcunque ad Septemtrionem& Auſtrum convertit. Nonnunquam tamen mag- neti naturali plures inſunt poli, obſervati ſunt in aliquibus 8, 9, 10.(2): vidi cubum, cojus quodlibet latus erat polare. gy. 640. Poli in Magnete naturali ſunt in üsdem locis conſtantes, quantum huc usque ex obſerva- tionibus conſtat: verum invenit experientiſlimus Gowin Knight(c) artem polos in Magnete mu- tandi, multiplicandi,& in quocunque loco ad Jubitum ponendi. Ex Magnete naturali abſcidit fruſtum, quod erat parallelepipedum 1, 8 poll: Jongum. 0, 4 latum. 0, 2 crafſum, in ejus u- troque extremo polum poſuit auſtralem, in medio ab omni parte polum boreum. Alterius magnetis utrumque extremum vertit in polum boreum: Ja- tera media oppoſita erant poli auftrales. In alius Magnetis extremo polum excitavit boreum,& circa eum poſuit in rotundum polum auſtralem, In altero Magnete contrariam polorum coronam ſuſcitavit. Sg. 641. Quotiescunque duo Magnetes ſbi ita obvertuntur, ut polus boreus unius, reſpiciat auſtralem alterius,& axes in eädem redtä jaceant, am- (a) I'Hift. de!' Acad. Roy. A*. 1731, (b) Philoſoph Tranſ. N*. 450. (c) Philojopb. Itanſ, N*. 476. ? br FD mun EEE mur pi IEEE“ZBL zinbo| 06 bis,(uo futt, 1 wein jw run), In0 nem 9 Jun] 1000 tins Ki munnbo vel BG tam! prokant |. nete, vors d a als Magn hart el MapTÜH Tn dihatd eg, rie Tafnet 3. quiz en 10NE ad nag 11 poteſl, e Infunl du) 3) qUE Vb ter Auſtral € COMM trionem& amen mag- vau fun; 11 bum, Cajus nt in 1ISdem ex obleva- erientiſlimus Magnete M nove 100 11 ur beid um 1, 8/pol: 1, in els U jem, innedo ius magne boreum! Ja les. In alius boreum,& m auftralei um coronan „netes ſhi 11 ) in us, reßptei! rectä jacean au De Magnete. 841 aimbo ſe trahunt,& ſi poſſunt, ad ſe accedunt: Quo ſibi fuerint propiores, eo fortius ſe trahunt, hinc fortiflima eorum eſt attio in contattu, . 642. Si autem Magnetum poli ambo auftra- les, vel borei ſibi ſint obverſi, Magnetes ſeſe mutuo repellunt, plerumque eo minoribus viri- bus, quo plus diſtant; fortius, quo propiores fuerint, nonnunquam tamen in inmediato ContaC- tu ſe trahunt. C. 643. Attrahit Magnes utroque ſuo polo fer- rum, imo id fortius trahit, quam alterum mag- netem. Solet vis attrahens magnetum natura- lium nonnullorum eſſig imbecillis; invenit lauda- uſlimus Knight A*. 1739. artificium quam pluri- mum roborandi vires magnetum, in inſtanti ſepe, vel exiguo temporis Iintervallo, adeo ut qui an tea parvis gaudebant virlbus, deinde vix cedant prxſtantiſſimis: g. 644. Dinu queeſita fuit Lex attraftionis mag- netice, ſive quenam dqaretur ratio inter attrac- tiones& corporum diſtantias: Magnes cylindri- Cus, I, 2. pol. longus, cujus axis erat quoque axis magneticus,& poli in baſi cylindricä jace- bant, cylindrum ferreum accuratiſſime ejusdem magnitudinis& figure hoc modo attraxit, In diſtantia linear. pol-| Attrattio fuit granis mes licis. dicis zqualis. G 43 3.175 242 De Magnete. Si ad ſpatia cylindrica, inter baſes cylindrorum intercepta attendamus, patet attraCiones Mag» neticas fuiſſe in ratione inverſa ſpatiorum:& quia hzc ſpatia ſunt in hoc caſu, uti diſtantiz, erunt attrattiones in ratione inverſa diftantiarum. C. 645. Magnes ſphyricus ejusdem diametriac cylindricus polo boreo auſtralem alterius vi ſe- quenti attraxit, In diſtantia Linear. Attrattio fuit Granor, pollic, Medic. Concipiamus ſpheram in cavo cylindro ad va. rlas diſtantias ä eylindrico magnete, atque Conſi- derari intercepta hec cava ſpatia, tum deprehen- dentur attractiones in ratione inverſa ſesquiplica- ta ſpatiorum interceptorum. g. 646. Verum magnes trahit in contattu for- uus ferrum quam alium magnetem, idem ſphz- ricus magnes eodem polo cylindrum ferreum, qui experimento|. 644. inſervierat, hoc modo at- traxit. In diſtantiä linear: Attrattio fuit Gra- poll: nor: Medic: Ätten Jak my 1 auhpl mans 117005 4 kennt [HW Jwfeh1 aura ſn lt pk: verum" u jn: M Inten ua neh De Magnete. indem I-- 92 Ones 113p. Or 2 MIE m: Cem 5 OE, ern Attendendo ad ſpatia, qux in Cavo cylindro, e- 1168) jusdem ac ſph&ra diametri, Interjacent, detegi- lametriz mus, attradtionem fuiſßſe in ratione inverſ3 ſes- us vk quiduplicatä ſpatiorum intermediorum: Idem magnes minorem cylindrum ferreum minoribus vinibus attrahit, nihilominus ſecundum eandem -Granor, legem attrattionis. ß. 647. Magnes ſphgricus globum ferreum e- jusdem magnitudinis ſuo polo ſequentibus viribus attraxit, “In diſtantiä Linear: Attrattio fuit Gra« pollie: norum Medic: 5. 4 4 um lads | 7--- 2 när ad 3 6--- 3,25. atque Chnlb 5== 6 n deprehen“ 43 12070 ſesquiplie3- 3== 16 2--- 30 nta fot- I= 64 jem ſphz- 0=--- 290 reum qu!' . mod 3: Lterum ponamus ambas cavo cylindro indluſas fuiſle ſphweras, varioque intervallo remotas, tum- que intercepta ſpatia conſiderati, deprehendetur uit Gn Lex attrattionis in ratione inverſä quadrato- qua« e& dratä ſpatiorum Interceptorum: diverſe magnts tudinis magnetes ſpherici eandem atrattionis les gem habuerunrt S. 648. Aliam ingenioſiſſimam merhodum met: ſurandi vim, quam magnes, in Parallelepipes» dum formatus» CXercet in acuii nauticam, vi Q2 mags << SIEEIA 244 De Magnete. magnetica perfuſam, dum hanc ex meridiatio magnetico ſub diverſä declinatione trahit, prodi- derünt Vini clar. Le ſeur& Jacquier( a); inve nientes Magneticam vim tum operari in ratiore inverſä triphcatä diſtantiarum: diſcrimen hoc pro- portionis in F. 644. 645. 646. 647. 648. obſer- vate pendet a varlis magnetum figuris, qusx in his experimentis in uſum vocatz füerunt: um ä ferro virium magneticarum experte„vel iis imbuto. Sg. 649. Trahit magnes non modo magnetem, & ferrum, ſed plurima corpora; quia hzc in ſ& aut ferrum maturum, aut ferrum inmaturum con- rinent: cumque hoc ſit late per univerſum terra- rum orbem diſperſum, omnia illa 4 magnete tra- huntur corpora, quibus principiuim ferri ine: cum quoque hoc ob macritatem nonnungquam vix trahi poſſit 4 magnete, trattilis redditur ignitione cum quibuslibet pinguibus five phlogiſto: ideo plurima jam innotuere Corpora, quz aut per ſ2ä magnete trahuntur, aut trattilia reddi pofſunt, cum nempe terre martiali eorum phlogiſton infi- gitur, poſt quod tantum verum ferrum evadunt, Nam terre& minere, qux non trahuntur ä Magnete, vehementiſſimo igne fuſz, non in re- gulum metallicum, ſed in vitrum vertuntur. Ex tali vitro ope phlogiſti adjetti in igne naſciturfer- rum perfettum: Ferrum ab acidis deſtruetum, aut rubigine penitus corruptum, non trahitur 4 magnete, fuſum valido igne vertitur in vitrum: verum adjetto phlogiſto in prius ferrum redit(b). C. 650. Inficit magnes vi eadem ferrum, quod ſuper pclo, vel prope eum ducitur, adeo uthoc Mag- (a) COMMENTARII ad Newtoni princip. Tom. 3. P35- AO MULT: (b) CRAMEKI docimaſia Lib. 1. P+ 207« magn port g we nele ter e( aul fran 10 78 Vol 110810 Cole [6 un0 pl Jem fer pra 09: da (ene zi 8 Mipp hodler ca 10 ve) uf catur 1 ona aum mulis fh Iren; bh Uchve md fel nw 13h PN (1) merida 10 PIUb a); inf 0 rätidie 1 Noc pj 8. Obfr » quB'/in t; uml Ss Imbuto, agneten, he imke 1FUM CO1- um terta- nete rl IDEE: 2quam vix 18m oto: Meo aut pere di pollüht, ogilton irl“ 7m valle, trahuntyt? ; non m re intur. Ex aſeiturfer ſtruetun, rahitur in vitrum: nredit()) zum, 91 (deo ueho! mar Tom 3% De Magnete. 245 magneti, quoad trahendi vires, ſimile evadat. O- portet tamen ut ferrum ſit certv tenuitatis&lon- gitudinis, nam craflior moles vel brevior ä mag- nete naturali vi trahendi imbui non poteſt. In terim magnes nihil de viribus ſuis amittit, etiamſi centena ferramenta vi ſua infecerit: Af- firmant autem alii Philoſophi ſuos magnetes debi- liorum virium evaſifſe, poſtquam cum ferro vi- res communicaverant 3; quod etiamſ! non nege- mus, nobis, ſollicite ad hanc rem attendentibus, obſervare tamen in noſtris magnetibus non contigit. C. 651. Dirigitur magnes fibi libere commiſſus, uno polo plagam verſus boream, altero aufſtra- Jem verſus: Acus nautica chalybea in medio ſu- pra ſtili euspidem mobilis,& magneticäa viinprxg- nata pari modo ſe habet. Eſt hzc direttio in eo- dem terre. loco quotidianis variationibus obno- Xia; diverſiſſima in variis terre regionibus, 1bI- demque perpetuo mutata, quemadmodum ex Mappa Halleyana, collata cum obſfervationibus T,5,.xxr, hodiernis, colligi poteſt. Pauca igitur ſunt 1o- ca, in quibus recta dirigitur magnes ad boream vel auſtrum: Aberratio a meridiano terreſtri vo- catur Magnetis Declinatio, qux nautis non exi- guam creat moleſtiam: An vero inpediri nequit acum nauticam, vulgo Compaſſum, ex tribus an- nulis chalybeis in eodem plano jacentibus con» ſtruendo? ß. 652, Quisnam ſit inventor acus nauticz in controverſa eſt: nonnullis gloriam adſcribentibus Flavio Gioja, qui natus eſt Paſitani, quod eſt ca- ſtellum in vicinia Amalphi, circa annum 1300. a- üs tribuentibus Gujoto de provins viventi circa annum 1200. de quibus videri poſſunt autores(a). 053- (2) GRIMALDT nelle ſaggi di diſſertationi Accademiche Q 5- les- De Magnete. S. 633. Ex obſervatis hiſce magnetis& acus nautice directionibus diverſifſimis in variis Ter. re regionlbus fluit, cauſam direftionum eſe y» niverſalem,& circa totum Terarum orbem cir. cumfuſam,& quidem ad minimem ad eas U8qUeE altitadines, in quibus homines adſcenderunt,& perieula cum acubus nauticis inſtituentes, declina- tiones obſervaverunt: Imo cauſa direftionum ſe in Terram penetrat, quousque enim foſſores fodi nas effoderunt, eandem direttionem acus nauti- ce, acin Terrx ſuperficie„invenerunt, ideo earum venas& fitus ope acuum nauticarum obſervare ſoliti ſunt, Tab. vun. JS- 654. Comparari poteſt vis, quä terra Ope- Fig. 17- ratur in acum nauticam, cum vi trahente mag- netis. Sit enim ACB acus nautica poſita in me- ridiano magnetico, ad quam ex medio C ducatur perpendicularis CM, ponatur magnes in quodam Joco M, qui trahat acum in ſitum NCS obli- quum ad meridianum magneticum, tum acus quieſcens in iru NCS aqualibus viribus agitur 4 vi Terre univerſaäli verſus ACB, ac ä vi magne- tis M extra hunc ſitum: vis autem Terrsa opera- tur jam oblique in acum NCS, atque tota vis ca refolvatur in an perpendicularem ad acum, & in 16 parallelam ad acum: eritque an ad ac, ut ſinus anguli aon. ſive ACN ad radium: vis magnetis M etiam oblique agit in acum NCS. duttaque dn perpendiculari ad acum, & nc parallela, erit zn ad bos totam vim magne- tis in acum obliquam, uti ſinus anguli bcn ad radium. quoniam igitur vis tota Terry ſit ad vim convertentem, uti Radius ad Sinum anguli zca. & lette nella Accademia di Cortona. Tom. 3. diſſert, 8. ium Fou nal des Scavans A", 1745. Qfob, pag. 170,', BZ -- EEE ABET Ne.' IE 20 a 34 0 EI NUE ZEN amt 4501 gs 0 tam,| bate, 1 dun M) [65 hes löw ſu Nata „age, um Derit, bits fam 11 Geprinetut tat; anta guten (ekeit 9 11/8 abw,€ bis IN tiortbug aeum at ſ. 056 aleind 10 nggne tea, füm quotik cel pipe cha tale Aufi Eorſin ſ Mn V, Jum (5 Mun Ai. Beit zt, v quam 0 * = etis Cay vari Te, um eſſt 1 Orbem ci, eas U871 lerunt,& 3, decling bonum f& res fodi Cus nauſ» deo earum Obſervare erra Ope- nte ma Ma in me- C Wexat in quolim NCS ollv , tum adus bus agitur 4 4 V1 MIN“ err opelt e tota vis ad acum, guad at, radium! 10 acumn d acum, m magn H ben 30 ſitadvin ngull 80% 0" 7 um fir“ De Magnete. 249 & vis convertens magnetis in M ad vim ejus to- tam, ut ſinus anguli nb ad radium» Crit pertur- bate, vis tota Terre ad vim magnetis M in hac diſtantia, ut ſinus angüli ncb ad finum anguli 16a. 2 CF. 655. Si per medium acüs tranſierit axis, ut hec libre formam induat 3; tum prius accurate bi librata acus ducatur ſupra magnetem 3 ejus vi acceptä, utrique ſcapo non amplius equamen- tum inerit, nec ſitum ad ſolum parallelum ſerva- bit: nam in hemisphzerio terrg boreo deorſum deprimetur acus eä ſui parte, qu? boream ſpec- tat; contra in auſtralibus regionibus, ultra E- quatorem ſitis, cuſpide auſtrali infra horizontem deſcendit acus: vocatur hzc depreſfſio, Jnclina- tio Acus. Diſcrepat hee in diverſis terre regio- nibus,& in eodem loco quotidianis viciſſitudini- bus obnoxia eſt: Sed& pro inbecillioribus for- tioribusve viribus, quibus gaudebat magnes, qui acum attigit, inclinationis magnitudo differt. Cf. 656. Si parallelepipeda aliquot chalybea, juX« ta ſe in direftum poſita& contigua, in Meridia- no magnetico collocentur,(quem tum acus nau- tica, tum inclinatoria oſtendit;) fricenturque all- quoties celeriter& cum impetu ab alio parallele- pipedo chalybeo hoc modo, ut id una extremi- tate ſurſum; mox inverſum extremitate alterä deorſum ſuper omnibus moveatur trahaturque, omnia vi magneticä inſign inbuuntur, non ſe- cus, quam ſi ä generoſo magnete attadta faiſſent; adeo ut hoc more ex ſolo ferro aut chalybe produci quolibet tempore egregil magnetes pos- ſint, non cedentes ils, quos Natura in ſuo ſiny generat. Artificio diverſo Gowin Knight idem pre- ſtat, majoresque vires ferro& chalybi inpertit, quam ope magnetis a IEE poſlfunt. Ce- 4 LC 24.8 De Magnete, feroquin ſi chalybe vel ferro mundo in ſi verti» cali percutiatur ſolum, extremitas chalybis vim poli auſtralis acquirit:(a) percufſio malle; 119 In- Ümum extremum ferri diretta idem facit: varis. que alis modis, tum& fulmine in ferro vis Mmagnetica excitari poteſt: tolli quoque poteſt ex- Citata vis varjis modis, imo& in inſtant. S. 657. Limatura„Ferri, vel, arena nigra Cir- cumſperſa circa magnetem Naturalem, vel circa ferrum, quäcunque arte aut modo in magnetem -converſum, in admirandas diſponitur ſeries3 pas tim rettas, partim caurvilineas, oſtendentes loca Magnets polaria, tum quomodo vis magnetis ab Omni parie Circa ſuperficiem ſuam ad notabile in- tervallum operetur. ß. 658. Si ambobus locis polaribus magnetis applicantur Jaminw ferrez, quarum altert extre mitati pes craflior adhxyret, appellatur Magnes ar- matus. 1 ad utrumque pedem apponitur alterum ferrum determinate magnitudinis, craſfitiei& fi- gur&z, 1d viribus majoribus attradtum adhgreſcit Pedibus armature, quam ab alterutro polo idem ferrum attrattum fuiſſer: ideo ex hoe ferro IMag- nes armatus diverſiſlſima pondera ſuſpendit tenet- que, pro variis viribus, quibus eſt preeditus. Si- mill modo ex Jamellis chalybeis Magnetes artifi- Giales armati, infſigne pondus ferreum geſtantes, conficiuntur. ß. 659. Huc usgque tantum magnetis phxnome- na retulimus, nihil diximus de eorum cauſf3: Hxc eſt ita conſtituta, ut in nullos noſftrorum ſenſuum incurrat, nam nec Tatu, nec Viſu aliquid de ea detegimus, multo minus aliis ſenſoriis: difficillis mun (a) Philoſoph. Tranſ. N», 450. (4) Philoſoph. Tranſ. N*. 459. P33. 614. = ----<-2 4 ai äl NER I ueh 190- Da I EE u mum ſrares bus 1? Das 10 bye „entbus, ok.11 1: Couf un vn Dat g 1 kdean Cefrmingl (0 Eint jep fie, Erftreng Janer MANCH nitwraly vine üegtbum. | ity verl, alvbis vin 1allel in 17. cit: Varl ferro 14 potelt ex. 1, nigra Cit vel eirez 1agnetern ales, D3s *ntes 10ca 1gnetis ab tabile IF- ) magnetis Ner EKU» 1Magnes d|- Dur altern fiel R 1: 5 adhzrelet 3 polo iet ero ma: wad tenel- Titus. Si- Wes artif- neſtantes, 1:1 200C- md: Hex: 0 ſenſuun id des! 4 diffieill mul] cent poli: De Magnete, 249 mum proinde erit caufam eruere, erutam demon- rare: Fert animus quedam enumerare, in qui-' bus vis magnetica convenit Cum elettricitate, tum ab ea diſcrepat. 1%. Differt magnetica vis ab elettricitate, quia hec regitur ab efluviis manifeſto in ſenſus incur- rentibus, cum nihil, quod eſt Magnetis, Senſus noltros afficiat. 2*. Convenit vis magnetica cum elettricitate, quod frietione exeitari utraque poſlit per€. 574. G& 656. Dittert autem,(„) Quia ad vim magneticam in ferroexcitandam frittione opus eſt certo modo determinatä z; in elettricis quxelibet frietio ſufficit: (8) deinde vis magnetica requirit, utferrum cum ferro fricetur, non cum ullä re aliä: contra idio- elettricum fricatum cum alio idioele&trico non va- let ad elettricitatem.(4) Sed non ſemper ad vim magneticam opus eſt frictione, cum in magnete naturall ex fodina eruto absque fri&tione ineſt: vum quod gignatur in ferro, quod multis annis quietum ſteuit in aprico f. 638. ſed& aliis mo- dis 4. 656. 3". Convenientia aliqua datur, quando tubus vitreus fricatur intrinſecus& extrinſecus, aut in- trinfecus ſemiplenus ſit arenä calida, qux aliquo- ves bum permeet, permeando fricet; fi tum pendeat ex fila longo& tenuicharta in formam cru- cis exſciſſa, allicitur uno extremo ad aliquam tu» bi partem, mox repellitur 3 wbo, convertitur, alia parte ad alium tubi locum allicitur: acus Nautica altera cuſpide attrahitur 4 magnetis polo boreo, altera ab auſtrali. Sed diſcrimen datur in utroque phynomeno, cum attrattio acus nauticx 1at ad partes magnetis Oppoſitas, in quibus ja- Slettricitas operatur in lateribus tübi Q 5 non 250 De Magnete. non oppoſitis: extremitates quoque tubinon edunt 'hzc phxnomena, ſed partes mediz. 4. Convenit eleftricitas cum vi magneticä, quod utraque non turbetur 3 vento mediocri af- Hante aut interflante: differentia tamen datur, quod vento ſpirante humido omnis elettricitas il- lico ſit ſublata: humor autem cauſe magnetic ni- hil mutationis affert. 5*. Convenit elettricitas cum vi magnetic4, quod utraque operetur in vacuo Boyleano: diſcre- pat, quia electrum in vacuo excitatum operatur tantum in vacuo, non extra. Magnes autem eo- dem vigore pergit operari in vacuo& extra Va- cuum, ac fi foret in aere aperto: mutatur elec- Ctri operatio in vaſe readmiſſo a&re, qui vas ad- impleat: in magnetis vi nuila contingit mutatio. 6*. Conveniunt, quod operentur pertranſgun« do omnia Corpora: ele&tricitas idioelettrici dif- ficulter& vix pertranſit idioelettrica, facile alia non Idioelettrica: vis magnetis etiam vix pertran- ſit alium magnetem, detinetur ä ferro, in quo terminatur& currit: differt, quoniam non tranſit vis magnetis per ferrum utcunque crafſum,& Jongum illibata, multo minus augmentum inper- meando capit, veluti eſt proprium elettricitati. 7%. Difcrepat autem vis magnetica ab elee&trici- tate,(38) quod vis in magnete abſque ullä opera» tione ſeculorum ſpatio perſtet inmutata: eleetri- eitas vero in quolibet idioelettrico excitata per C. 577. ett brevis durationis. («) Sive magnes madeſcat humore, mergatur aqua 5 inungatur oleo, febo, aliisve ſordibus, ru- dis ve! aſper fuerit, cxlo humenti vel ſicco, at- trahit üsdem viribus ferrum 3; contra elettricitas ab his omnibus tollitur, filetve. ";; it («) Quibuſcunque corporibus magnes 0. 1mpoſitus) jn f2r00, ve liber! dit(unn wien wt (1 Mago pon Mum praunin qW (1) Vis m jem Yellue ektry,| eletniehate; movie al 4 nonnjlls 1 (+) NV' mun Rp temen g 1m merkchh (x) Vi neten, ai eodem ten Ibet Cotpo! TaT arm Botelt, Aren vim auchn evan, Eh vm aich b1 noeh 12gnetna, eder) 3 0 datur, tricitas il netiCen ones, 10; diſcre- operatar autem eo- extra Vas atur ele 11 vas al. mutati0, ZUE ethnic(1 » fache(hia VIX prin 10, 10.010 1.100 watt „ralſum, 8 zum 10 per rleitat), » elettriei- lla opera 2: eleetrt ata per ! dibus, rw ſieco,] 3 electr „it ons fü 3 Me De Magnete. 251. impoſitus, excepto ferro, Ooperatur eodem modo in ferrum, quod jaceat in quocunque corpore, ſi- ve libere ſit pendulum: ſedelettricitas nonoſten- dit ſuam vim in alia Corpora, niſi jacentia in elec- trico, vel terminata in IdioeleCtricis. (9) Magnetica vis tantum operatur inferrum, non in ullum aliud Corpus: contra elettricitas o- peratur in quxelibet alia corpora:: (:) Vis magnetica non ſecum vehit comitem ignem vel lucem, vel odorem vel ſaporem, veluti electricitas, licet vis magnetica ſit multo fortior elettricitate; ecquis enim elet&trum aliquod vidit movifſſe& allicuiſſe corpus 100 tb, quale tamen a nonnullis magnetibus anus ferreum geſtatur. (x) Vis magnetica pertranſit mediam flam- mam& operatur in media flammä: ele&ricita- tem nemo obſervavit per Hammam tranſüſſe, aut in media Jammä operatam fuiſe. (a) Vis ele&rica circumfundi poteſt circa mag- netem, adeo ut hic tum duos diverſos effeftus codem tempore exerceat, alliciendi nempe qux- libet corpora,& attrahendi ferrum. Si vero magnes armatus geſtet tantum ferrei ponderis ac poteſt, circumfusäa circa ipſum ele&ricitate nec vim auttam geſtandi ferrum, nec minütam ob- fervavi, Elettricitas autem alteri ele&rico addita vim alliciendi auget. S. 660. Ex his diſcrepantibus ele&tricitatis& magnetis operationibus patet, utriusque rei cauſfas elle diverſas& diſſimiles: quod notandum erat, quia aliqui Philoſophi inceperunt fovere ſenten- tam, cauſas ſi non easdem, ſaltem ſimiles eſſe: Quicunque igitur modo aſſerit ab eMuviis ſübti. liſfimis"cs! magnetem, plus affirmat, quam huc 1sque aliquis mortalium probavit, aut probare po- fuit, Proftabit fuſpendifſe judicium„& fateri cau- : ſam 252 De Magnete. ſam huc usque eſſe incognitam, donec ex aliis claris& certis indiciis, qualis ſit, demonſtretur: interim tamen certum erit caufam magneticam eſte aliquid, quod pertinet ad corpora, Cum ope- retur in magnetem& ferrum corporeum, hincta- men non fluit eſe peculiare aliquod genus cor- porum, cum poſſit ele aliquid diverſifimum, adeo ut nullus hucusque ſimilis cauſe? ideam animo ſuo formaverit; quia videtur eſſe.tantum proprium magneti& ferro, prout huc usque ſcien- ta Phyſica promota eſt. g. 661. Videtur tamen cauſa magnetica eſe u- niverſalis,& circa totum terrarum orbem circum- fuſa, quia in quacunque oceani plagä naut navi: gaverunt, vim directricem acuum ſuarum chaly- bearum experti ſunt. H&c vis direttrix non cir- cumfſluit Circa terram in meridianis terrenis 3; tum enim acus nautica ubivis in mari patulo dirige- ret ad ſeptemtrionem& auſtrum: ſed uti patet in Ff. 651. eſt hxc directio diverſa 4 meridianis in plurimis terre locis: preterea in eodem loco eſt quotidianis mutationibus obnoxia: Cauſz? ha- rum diſcrepantium declinationum non ſunt montes, vel inſule Auxul earum virium oppoſite, easve determinantes; quia tum ſemper eadem declinatio in üsdem locis foret obſervanda, in quibus mon- tes immutati perſtant.'Nec cauſfz? variationum erunt in colo, cum non reſpondent diverlis pla- netarum locis& aſpettibus; nec motui terrxz an- nuo, nec diurno: nec tantis mutationibus ſubjici- tur ac illa, ſed tardiſlimis: nam ab Anno 1550 ad annum 1664 declinatio orientalis 8 graduum Pa- riſiis modo decrevit ad nullam; poſt annum 1664 ad 1747 Iincrevit ad occaſum 17 gradibus: adeo ut 197 annis mutata fuerit declinatio acus 25 gra dibusl,& fj ſimili pede declinatio in cotyndum ver verti per! ventil! dam 300 puz, u eur geld my petetrel pu verti nene 3 bug unf nega; 98 m, 4b 003% | Y |, 6( extnnfecy fenfus 104 qucttes fap here, g Cauld prem Pendmengn an vin 4] y66 3 jews jnam y 1, ad ape m] at M Cen, Con Ve am M Doole COM y DUN Ct 1eC ex"hig nonſtretn: 14gnetian eum pe: 1, hindts Tens Cut (flimun, (pP ideam Te tantum que ſeien» ca eſe 1- m CIrCUIN- UE DAV um chaly- xX, n0n Cl rens) un wo Ane ed vu pye meridianig jeodem 100 ' Cauſe ür 70t monte, dt, ea5ve gp declinato jibus moN- ) lationum werls plä- n(erte all jus fübjiC-. 0 1530 au gidaum Pr ſum 164 bus: 1 4 fcus 2587" hpd PS De Magnete. 553 verti pergat, integrum circulum percurſura, ela- bentiur ad minimum 2836 ann1, antequam perio- dam abſolverit. Non eſt fons cauſe in Atmos- phxrä, cum nec ä ventis, nec ä meteoris rega- cur vel turbetur,& in fodinis quoque profundiſli« mis penetret, foſloribus acü nautica ſitum fodina- rum inveſtigantibus. Si autem cauſa lateat in in- timis terrx viſceribus, eam homines ſemper igno- rabunt, cum in interiora terr viſcera aditus ſit negatus: quoniam hypotheſibus indulgere nolu- mus, äb omni cauſe aſlignatione abſtinemus., Gi AP. i:54:X: De Corporum Attrafionibus, C. 662. uotieſcunque ä ſe diſtantia& libere Q poſita corpora ad ſe absque causä extrinſecus pellente aut movente cognitä, aut in ſenſus incurrente, accedere animadvertimus: vel quoties ſoluta Corpora ſolo conciliatu fortius co- hyrrere, quam ex proprio pondere flueret, ſine cauſäa premente externä obſervamus, utrumque phenomenon Attradtionem vocamus, ejusque Cau- lam& vim appellabo Yim Attrahentem. g. 663. Eſt ſenſus hujus appellationis inpro- prius: nam proprie trahitur corpus A ad alterum B, quod ope intermedi funis, Jori, aut baculi cum B eſt ligatum 3; hine moto B aliquam verſus direttionem, ſequitur A: Verum in ſenſu F. 662. utimur voce Attrattionis, quä fi quis offendatur, aliam ſubſtituere poteſt, veluti Acceſſus mutui, Adhberentig, Amoris mutui, Amicitie, qux in uno corpore major in altero minor foret,& 8 Deo Omni Corpori infuſa, veluti Chemici nonnullilo- qui Fremme RIOT EIS IRTETT"= gn eie 254 D: Corporum. qui amant; aut ſimilem aliquam, ph&nomen;s notandis aptam proponat. S. 664. Plurimis in occaſionibus corpora ad ſ& ferri obſervamus: cauſam aliquam extrinſecus pel- lentem& corpoream quexrentes, nihil detegimus, quamvis ſummum laborem& induſtriam in eä in- veſtiganda& detegendä poſuerimus. Quicungque proinde ejusmodi corporum motum impulſioni ex- ternz adſcribit, caufam temere aſſumtam atque Ignotam effeetui aſſignat: Simulac cotpora ad& accedere ope externe cauſe corporexz pellentis detegimus, tum non amplius hec ſe attrahere, ſed ad ſ2 pelli ſtatuemus. Qui igitur attrattionem ex Philoſophia eliminandam judicant, iis modo incumbit demonſtrandum, corpora omnia ſemper inpulſione externa ad ſe ferri, non ex hypotheſi aliquam aſſumendo, ſive fingendo, ſed ope ob- ſervationum, vel experimentorum verorum,& in Senſus incurrentium, eam dari probando: Quo- niam hoc 4 nullo Mortalium huc usque fattum eſt, voce attrattionis interim utemur; ſypius ex- per), quod non ad unam Natura formam opus ſuum preſtat, ſed ipsä varietate ſe jaCtat. g. 665. Evidens eſt, corpora ad ſe accedere non poſſ2, niſi principium aliquod attivum, mo- tumque producere valens, detur. Hujusmodi principium poteſt tantum eſe Externum, vel In- ternum: Externum poteſt eſle vel corporeum, vel non corporeum: quod non corporeum eſt, nun- quam poterit ä nobis ope ſenſuum detegi: Qui hoc non corporeum ſtatuunt, inmediate ad Deum recurrunt, conſtanti ſuä voluntate in corpora pa- ri modo operantem, poſitis corporibus in ſmili- bus occaſionibus: alii ad Spiritum quendam uni verſalem, Corpora craſſa pervadentem,& in iis- dem latentem: qu%x tantum ſaſpiciones ſunt, om onna 14 non 0“ zuus ph? 120,(wo cop 1 of punch ay Ceato| umd prd wt, 10 din, 10vei! feus quam 1] valonlous eM | 6. 11) Dnncpa pw ſene) Feeute terne Fertig kane a 1,00 creſeant,|| tus natws nt 1 4 efictt, un tes 1ecreſon) Lare videtn Ürerſis peo va ht com, ſh VE DAN DIO want,( Qt, ner Upon TU CH bunk EIU Orum" run. PAehoun rpora al& Infecus xe. detegims, 1 In eib Quicunw ulſionitx- (am atque pora ad ſe x pellenis attrahere, tactionem 118 modo 1a ſemper hypothel ea 0p2 Od+ erorum,| ano;(10 Sque fadihm ; eplus et rmam 00 tat, 2 accedete rum, mG- Jujusmodi 1, vel Ir- yeum, vel ft, nun- veg: Qui jp adDeumn rpora pi 61) ſmil- adam un- |& 10.11 8 ſun) om Ittrafhiomibus 258 omni cura& accuratione queramus Corporeum, id non detegimus; imo hujusmodi deprehendi- mus phenomena, quzx ä principio externo Corpo- reo, quod operaretur ſecundum leges hucusque in Corporibus obſervatas excltari nequeunt: reſltat igitur principium Internum, Quod(1 Omnipo« tens Creator in ſübſtantiam corporum Internam ejusmodi principium, quo omnia ad ſ2 nituntur, infuderit, id ex obſervationibus a nobis colligen- dum, inveſtigandum,& addiſcendum eſt, non ſecus quam reliqua corporum attributa ex obſer- vationibus eruuntur,: 9 666. Imo diverſa variis corporibus ineſle principia patebit attendenti ad id, quod facit ut ſemen fecundum, licet multos annos ſervatum, terrz fertili commiſſum incipiat vegere, humo- res in Circulum deducere, ut plante vivant: 2. ad id, quod facit ut nonnulli lapides etiam vivant, creſcant. 3*. ad id, quod in corpore animali mo- tus naturales perficit: 4%, quod eſt principium vite in qualibet parte corporis animalis: 5*, quod elicit, ut difſe&te nonnpllorum animalium par- tes recreſcant in integra animalia, Imo nibil ob- ſtare videtur, quin quydam principia ſecundum diverſas proportiones in variis diſtantiis Operan- tia infint corporibus; Inertia corporum profetto non obſtat, cum principium attrahens in ſolo cor- pore non producit motum, ſed tum» Cum alia cor- pora adſunt.& hinc inſolitario corpore nec turbat quietem, nec motum. Attendentes ad phenome- Da, que edunt corpora, ultro quaſi ducimur ad ejus- modi principia a&tiva ponenda, quz cauſa gravita- tis Ceattrattionis ſunt: differre enim hzc judicamus ex variis virium a&tionibus in paribus diſtantiis. Horum principiorum vi Corpora ad ſe nituntur, in ſe ruunt,& ſ& contingentia cohxrent, non aliter quam inn„<<< big 16 39| em Smp 7 JEUNE IN LE THREIET RRAILO RENEE T OAO BREN DETERN' R-0000 ün 556 De Corporuins quam ſi 4 vi externä ad ſe premerentur, quäntim vero differant vires, inde liquet, quia gravitas cCorporum terreſirium ad ſe invicem, eſt reſpec- tu virium in a&re lucem trahentium, uti 1 ad 320000000.(a)& reſpettu virium trahentium Jucem in adamante, uti I ad 52000 5 000, 000, 000, 000» 000.(5) Demonſtrare tamen h&xc ad oculum principia non pofſumüs, nec quot& qua- lia ſint, cum in cCorporum interiorem ſubſtantiam ſenſibus penetrare nobis conceſſum non ſit, multa ſunt, qux eſſe concedimus, qualia ſint, iSnoramus; ideo etiam nihil de 1is determinamus. Sg. 667. Diflicultatibus tamen magnis hxc ſen- tentia premitur: Concipi ſcilicet animo non pos- ſe, quomodo Corpora ä ſ8 remota& diſtantia in ſe operarentur: oportere ut operatio eorum in in- termedio intervallo abſolvatur, quomodo autem operatio ſine ſubjetto, cui inerit, intelligetur? candide fatemur hic exitum non reperiri. Sed non melius intelligimus operationes corporum inſe ruentium,& extrinſecus ſe tangentium z latet enim quid ſit vis, quomodo exeat ex uno in alterum Corpus, quomodo corpus transferat, quomodo ei inhxreat: profettonihil preter effectus quotidia- nos videmus, aut Clare intelligimus: adeo ut%- que cxcutiant mortales reſpettu principiorum ex- winſecus, quam intrinſecus operantium. Id ſola- u eſt ſcientiam certis paſlibus promoveri poſſe, quamvis ignorentur hzc principia, modo nihil ex 1is ä priori deducamus, ſed tantum colligamus effettus; eosque inter phxnomena numeremus: quorum magnitudines geometrice comparemus; quantum ingenil fagacitas Concedit, 6.668 3 1] (a) TAYLOR Methodus inicfementorum pag. 118. Cb) MATHUR diſſeriat, de Gravitate pag. 54« . 1.49 a. a NESNSD , Ü ad 17. vel ; ad b. 10! jam lodam oſtqueilie dis 1 „emotiin" rec) Attra&tionibus 659 Yecta iterum pergat ad[. eſt hwzc attrattio& re pulſio in lucem omnium maxime cConſpicua, ſi fue- rint dux acies chalybee fibi oppoſite, que ab intervallo 0, 1 pollic. propius propiusquead ſe ad- moventur, donec modo, 0 25. pol. diſtent: quippe tum nulla lux retta tranſit, fed omnis& ſü3 vi detorquetur. Opinati fuerunt aliqui philoſophi hoc phenomenon pendere ab atmoſpher4 qua- dam fuidi, ambientis corpora, varigeque denſita- (js pro varia ä corporibus diſtantia; refringique in hac atmoſpherä radios lucis: fi autem hi eru- diti refrattionem perpendere velint, animadver- tent Jucem intrantem& exeuntem ex variis ad- Jacentibus mediis direttione Nbi parallel4 neceſa- rio ferr1i, nequaquam vero inde maximam hanc Jucis inflexionem ſuſcitari poſſe: pretereo hujus- modi atmoſphgram nondum eſſe demonſtratam. Ut vero quid faceret atmoſphera circumfuſß ali- cujus Üuidi cernerem, vim magnam eledtricam direxi in hos cultros, tum inſiſtentes tabule lig- nez, cum picl, verum ab ele&tricitate nullo mo- do fuit aucta, minuta, mutata radiorum lucen« rium attraetio, aut ſeparatio in colores, de quibus agetur in ff. 1173: 1174, ita quoque elettrieitas nihil operatur in radios lucis, ſeparatos priſmate in cColores: Unde manifeſto liquet cauſam attra- Ctionis eſe omnino diverſam ab ele&tricitate. 450: 675. Ait Igitur vis attrahens ad diſtantiam Tab. vis 4 Corporibus; agit in minori intervallo fortius, in Lig. 15. majori debilius; imo ad exiguam diffunditur mo- 0 diſtantiam, nam ad maximam 4 corpore AB diſtantiam ab pervenit modo vis, quxz ex parti- bus ſoperficiom AB conſtituentibus exit, Operans In toto ſpatio AB ab; ad minorem diftantiam cd „PCratur etiam vis, que ex partibus CD infra uperficiem jacentibus EXIT: in minori diſtantiä R 2 ef 260 De Corporunt, ef operatur vis, qux ex alis EF inferioribus Corporis partibus exire poteſt hucusque, in ipfä ſuperficie terminatur vis exiens ex Interioribus parübus GH. Poſuimus hic quidem remotifli- mam diſtantiam virium attrahentium efle ab. ſed neſcimus, an ex omnibus corporibus vis ad parem diffundatur diſtantiam 3; tum etiam ignoratur, anin Spatio attrattionis AB ab attiones virium ope- rentur eodem modo: quia ubi definit vis attra- hens, incipit repellens. Major eſt vis in denfis, magnis, gravibus corporibus, quam in raris» ext Tibus, levibus: major tamen eſt proportionaliter in minoribus, quam in majoribus Corporibus. C. 676. Propter hyxc memorata, quzx aliter ſünt comparata in magnete, diſtinguenda erat attrac- tio ä magnetismo, ad diſtantiam multorum pe- dum operante,& inaliüsdiſtantiarum proportion bus. 2%. Attra&tio eſt univerfalis; magnetica vIs ſpecialis. 3*. Attrattio tolli nequit aut mutari; magnetica vis tolli& mutar? pro lubitu poteſt. C. 677. Si proinde Corpora, qur ſe attrahunt, ad ſe accedant, motu accelerato ferentur, donec in mutuos amplexus ruant. Corpus A enim crahatur 8 B usque in locum ig. 13. Ü, primum ex quiete exit,& parväa vi trahente movetur: pari modo B trahitur ab A usque In KE, ex quiete& parvä vi: Quia autem vis trä- hens ſemper agit, veluti potentia premens, ne- ceſſario acceleratur motus, etiamſi attratlio 10 quälibet ä corpore diſtantia maneret eadem: ve- rum increſcit hxc vis perpetuo in minor interval- Jo; poſtquam igitur corpora pervenerunt nC« E, majori vi ſe trahunt, tantoque magis accele- rabitur motus corporis A, ex C in D, ut& 1[- lius B, ex E ad D, cumque ſibi mutuo occur- runt in D, motu valde accelerato in ſ EE| . 070. mp getan (ema piS [aB hate(Gd dew jam: cz parti)S eo, fid 1000 18.80 Qa Quan gd Lit 20 Cantergly reldar 3 | 0700 ahnt Fdoruigy M3, N0bicC (ep 35 Übe Unimog wan, Sant; ty QU R I m W,"d of Um nd 110 üb "Feriorbis 02, In I iterlonbus [Sremotiſl- )» a). ſed Vad pare Our, ann Vim 0pe- Jos attra- a. denfis, glas ext quionalite qUbus. puter ſun: 3 5 attac: gmrum pe- T[poruon) ene Vu 11 mutal -|| potelt « gttrahun, Zu, dark im In JOCH &(rahente 10 ain vs As 19.60) Lc Jiradio 1! Attrattionibus 261 SF. 678. Requirebatur, ut hic determinaremus, in quänam ratione diſtantiarum Corpora ſeſe tra- herent; novimus quidem gravitate Corpora in ſe0- perari in ratione inverſa quadratorum diſtantia- rum, terreſftria: 4- CeNtrO, teir EZ». Planetarum A centro ſolis: ſed videtur vis attrahens: in diſtan- tiarum ratione altiori operari: deficiunt hic tamen accurata& Certa experimenta: diflicillime hoc dogma perficietur, quia in tam parvis corporum diſtantiis modo poteſt attrattio obſervari, qux vix ullä arte menſüurari pofſunt? tum quoque quia in elementis pericula facere non licet: corpora ma- jJora non ſunt ſimplicia, ſed ex diverſifſimy fabrhh ce partibus Compoſita, veluti ex ſpiritu, aqua, oleo, ſale, metallo, terra&c. nec ſcimus, quo- modo hz ſibi incumbunt partes, quantum ſolidi, quantum poroſi inſit, quali figurä ſint partes, ä quibus omnibus tamen varia vis attrahens pende- bit: adeo ut quilibet perſpiciat, poſteritati abun- dantem copiam inſftituendorum experimentorum relittam eſſe. Sg. 679. Videamus jam quomodo Fluida ſe at- trahunt: non quia in Fluidis alig ſunt Leges, nam Fluidorum partes ſunt mera ſolida, ſed ſubtiliſlfi- ma, mobiliſſimaque: Quecunque dantur Fluida (exceptis Acre, Luce,& Igne) effuſa exiguis diſcretisque portionibus in ſolidi corporis mundam planamque ſüperficiem, in guttas globoſas corro- tundantur, ut dixi in f. 670. quia partes omnes ſe trahunt; virium vero attrattricium,& attrata- rum partium equilibrium non dari poteſt, nifi 8 Centro xqualiter diſtent, hoc eſt niſi partes ſphz- ram formaverint; foret hzc perfeetz rotundita- 118, niſi partes graves eſlent, ſuoque pondere de- orſum Mterentur: idcirco incumbentes gutt pla- 100 a parte inferiori applanantur, ſuperiori rotun- ) R 3 d3 262 De Corporum. dä perſtante: accedit plani excipientis vis attra- hens, qux inferius guttz planitiem auget: quo 1- gitur plani, in quo gutta jacet, minor trahens vis fuerit, eo gutta pilx ſimilior erit: Propter hanc cauſam aquez guttz, frondium lanugini im- polite, in parvos globantur orbes, fere abſolute? rotunditatis, cum quxz vitro metallove infiſtunt, parum rotunde cernuntur? imo exdem Mercuri gutt in chartä perfette fere ſphxrice, in vitro & metallis multo planiores ſunt. Quo guttx mi- nores, eo quoque minus gravitant, proinde ſe at trahendo propius perfettz pile formam induent. Non refert in hac dottrina, ſive inAegre, ſivein vacuo fuerint-guitze, nec exXperientia ipfa ullum diſcrimen quoque oſtendit: quamobrem erraſſe videntur 3, qui rotunditatem guttarum ab aliä cauſa, quam ab attrattione, derivare conatiſunt, invocantes aut Agrem ambientem inutiliter, aut Xthera, qui penetrando& permeando guttam potius quaquaverſum partes ä ſe disjiceredeberet, uam eas in unam molem compingere. C- 680. Veluti in guttä partes attractx non prius quieſcunt, quam cum in rotundum jacent; ita quo- que dux gutte ejusdem fluidi, munde ſuperficiei, bi propinquey, parum ä plano, cui infiſtunt, attraftz, ad ſe invicem volant,& nicetu oculi ci- tius in unam conglomerantur ſpheram, uti claris« ſime videre eſt in guttis aqux infiſtentibus plan- tis, tum in guttis Mercuri puriſſimilevigate char- tx. vel ſpeculo plano inpoſitis. CF. 681. Duvorum diverſorum Auidorum partes, ſibi affuſe, ſe attrahunt,& qux contingunt ſe, cohgrent vi, qua in ſe operanturz; hxc fi vehe- mens fuerit, in maſſam firmam vertentur fluida, & quidem in eo firmiorem, quo attrahens vis.fue- rit major, hoc elt in Coagulum vertentur, Hoc EVG* even cet gad city mil) our au a) Jacky! a, Sori| m 0 finan der ä mun „m wn | nczunendl Attraftionibus 263||| j N vis al evenit, cum ſubtilifſimus Urin? ſpiritus permis-] 13h (FEM cetur cum Alcohole Vini, nam in maſſam duram,| 4 or traben; glaciel gemulam, 11ico abeunt. Coagulum produ- 11049 : Proptar cit quoque Vini Alcohol miſtum cum Ovi a!bu-| z wugini in mine, aut cum Sero ſanguinis. Ovi albumen co- NAMEN : Ibfolutk gitur quoque ä Spiritu acido Salis marinl, ä SpI- 98.|! Fn rieu Nitri, Spiritu Sulphuris, Oleo Vitrioli: hi ; acidi Spiritus Sanguinem quoque inſpiſſant(2)- Dm! Lac cogitur in caſeum ä fücco€ proventriculo vI1- EE" tuli, ſücco Cataputie minor1s, Spiritu Mellis, nde Spiritu Nitri: innumera alia exempla affert Che- wu mia. Cur autem nonnulla fluida mixta in maſſam 1 Induent, firmam abeunt, alia vero manent fluida? Id vi- [e, Üvein detur 3 vario concurſu partium, earum figurä, pfa ulum magnitudine, denſitate, poroſitate, alilsque Cir- fa cmaid cumſtantiis pendere, quorum omnium nihil huc De usque capit humanx Cconjettura mentis. joan, C. 682. Si ſalis partes in copioſa aquä ſolute (er, Ut ſunt, magis ab aqux partibus quam ä ſetrahuntur, [700 gun& ſatis longo diſtant intervallo; cum vero aqux reden, plurimum in vapores ab Igne, Sole, Aeäre expel- MU litur, levis falium pellicula in ſuperficie formatur Le 100 ps ab iis partibus, qux aquä orbatz relinquuntur. (171; 162 M Hee pellicula fortius trahit ad ſe ex ſubjeetä aquä yüperficl ſalem, quam qualis quantitas ſolutionis, qux „Infant, partim aquä, partim ſale conſtat: ſpiſleſcit 1gi- uoeul er tur pellicula, ſpecifice gravior reliquä ſolutione » ti Clarls- fit, rumpitur in partes, ſübſidit, attrahendo in- Iibus plan- terim falinas partes increſcit in moleculas varie [| gave hät“ magnitudinis, qux Cryſtalli vocantur, quarum, |„Hgura in omnibus Salium generibus varia eſt. zum parts, Nam Sal marinum conſtat pyramidibus baſis ca- vx& quadrangularis: Nitrum parallelepipedis „ec Ü vel hexangulis: Sal Laurinum partim eſt parallelepi- ur fuid, p2- hens vl?(a) Dv Hauzr Hiſt. Acad. reg. Lib. 1. Se. 5. Cap. I- uu tie R 4 Ws" 2,64: De Corporum. pedum hexangülum, partim truncata pyramis! Sal liqueritipx duplici conſtat pyramide hexangu- 1a: Sal Capilli Veneris cubum format: Rhombum Hellebori albi Sal: Vitriola ſunt Rhomboidea: A- Jumen ottogonum, ſed innumeras alias figuras alia ſalia adſeiſcunt. gf. 683. Cur autem Cryſtalli ejusdem ſalis in conſtantes abeunt figuras, dernonſtrare huc usque nemo potuit: nec quare Vitriolum viride,& A- Jumen ſolutum in aquä permixtumque, in ſuas tamen cryſtallos redeunt, non in aliquod tertium Salis genus.(a) ß. 684. Quamquam ex ſolutione ſalina multum aquz exhalavit, non formabuntur Cryſtalli, niß ſolutio in loco quieto, frigidoque ponatur: quo rigus eſ? majus, eo cryſtalli majores formantur, „tum enim nihil eſt, quod impedit, quominus par- tes ſaline libere ad ſe accedant; vigente autem ca- Jore, removentur perpetuo 3; ideo tempore calido exigux ſfalium cryſtalli formari ſolent. g. 685. S1 impediatur aquy evaporatio, nun- quam fſolutio ſalina in cryſtallos abibit, niſi fuerit admodum ſatura& cryſtalliſationi antea proxima: Ideirco quia in vacuo Boyleano nulla aut exigua fir evaporatio, in eocryſtalli, obſervante Boyleo,(5) non generantur: imo nec fient in vaſe probe ocC- gluſo> elleaCk:Petita:fe): 4 g. 686. Eſt Aer fluidum parum ponderoſfum, adeoque ponderis ratione fluidis gravioribus tan- tum inntare deberet, verum attrahitur vehemen- ter a plurimis, forſitan ab omnibus, ideo imbibi- tur ab Aquis omnibus, 8 Vinis, 4 Spiritibus, ab (a) E'Hiſt. de 1? Acad. Roy Ao. 1736- (b) BoyrLe Contin. 2. Exp Phyſ. Titulo 9. Exp. 2 Cs) L'Hiſt. de? Acad. Ray Anno 1722 (leis bus d „uno evan tragt ſe eiu 31/100 1880 (0714 8 WIER (ete no ahn vad [0 inn; [an WG je] Pyra! le hexan. d Rhombur, boldeg: A. figuras al m falls 31 hücusque de,& A- , In ſuas Dd tertium 12 multum ſtalli, nig tur: quo ormantur, MINUS DU- 2 Ue(3- Dore Calſio 00 rat, DÜ , nf fueclt | prozitha: tc extgua it j0y!eo,(6) probe 6c- derofum, ribus tan- vehemen- :0 imbibl- jtbus ab , Evprt: Attraftionibus 265 Oleis expreſſis, Millatitis& naturalibus, 3 Spiriti- bus Salinis, acidis, alcalicis, compoſitis, 4 Mer- curio: Aer in hxc fuida deſcendit,€ conſpeettu evaneſcit, intime cum 1is miſcetur,& adeo at- trattus cohrret, ut non niſi dificiliime iterum ſe- ſe extricet; nam vi magnä ignis, quo fluida e- bulliunt, expelli modo poteſt; vel diuturna mor3 in Recipiente vacuo Aeris,& ne tum quidem, niß omnia aliquantum incaluerint. Quantum Agr mul- us obhgreſcat corporibus, expertus eſt Cl. Petitus: Si enim Sal Ammoniacum, vel Mercurius ſubli- matus corrofivus ſolvatur in aquä, in conſpecttum prodeunt bull? a&ree, tenuibus ſalium particulis tenaciſffime adh&rentes, quas ſecum elevant, do- nec in fuüperficie aqux rumpantur: idem obſerva- tur, fi ſpirirui vitrioli cum aquä mixto InjiClatur limatura Ferri, Zinci, tum Corallia,& Oculi can- crorum. 2?. Semper fundo vaſis in memoratofiuj- do bulle adnettuntar a&rex, qux fortius 4 COrpo- ribus, quibus adh&erent,(rahuntur, quam ut pon- dere aquexe divelli queant. 3*. Corporibus aſperis multo copioſius ſub aquä bullule a® adhxyrent, quam politis planisgque: ab illorum enim pluribus punctis trahuntur, ab horum uno tantum pune&to(a). ß- 687. Mirandum Attradtionum variarum the. trum aperiunt Efferveſcentie; ita vocantur MoOtus ſübitanei, inteſtini, venementes, tumultuantes, in duorum corporum miſtorum Pparübus, antea quie- ſcentibus vel vix agitatis, oriundi. Contingunt hu- jusmodi efferveſcentiz, quando corpora firma in partes tenues tuſa permiſcentur, uti cum regulus anumonu cum argento fuſus, tenuatusque miſce- fur cum Mercurio ſublimato corroſivo(2). Mul- +!.:[x 67 PH). de 1? Acad. Roy Anno 1731. Nah) BAYLE nouywelle de Ig republiqg. des Lettres Ao. 1636. R 5 266 De Corporum. tz hujusmodi efferveſcentip fiunt, cum Sales Al- calini ſive ſolidi, ive ſolut in aquä miſcentur cum fſluidis acidis; quamvis guoque eferveſcant acida cum acidis, alüsgue- Ingentes hy ebulli- tiones intelliguntur, fi animo conceperimus ad partes Salis alcalini attrahi cum impetu partes 2- Cidas 3; utrasque eſle elaſticas harum in 12 incur- rentium figure mutantur, veluti eburnearum p1- Jarum in&tarum 3 viribusque quibus ſibi occurrebant conſumtis, elaſticitas Hguram inftau- rans utramque repellit:! ita quoque Saline partes, poſtquam ſe primo percuſſerunt, vi elaſtica ſuper- ante cohxrentiam, quy eſt in contattu, ä ſe ſepa- rabuntur; excuſſge partes ruunt in alias, ä quibus attrahuntur, adeoque tum viattrahente, tum VI, qua ferebantur, nunc in alias incurrentz a quibus eX- cutiuntur cum accepto impety, dumque iterum in novas incurrunt, motu feruntur perpetuo magis magisque incitato; quo ſeatterunt, diffringant, ſ1- bi infiguntur, ſecum conjunguntur. Sunt effer- veſcentiy que ultra duos annos durant, uti er Lithontripticon Tulpii, alleque(4). Nonnun- quam qux ſe valde atterunt partes, ignem colll- gunt, incaleſcunt, imo in vivam erumpunt fam- mum, veluti cum Spiritus Nitri fumanz, Oleum Vitrioli,& Olea plantarum fſtillatitia Carui, Sas- ſafras, Cinnamomi&c.(2) miſcentur. C. 688. Nonnunquam igaem ex ſe expellunt efferveſcentes partes» que tamen ipſz frigeſcunt, veluti cum oleo Vitrioli Sal Ammoniacum, aut Sa] volatile Urinz adjicitur- Nonnunquam in A&- re aperto efferveſcentes partes ab Atmoſphere pon- (a) L' Biſt. de| Acad. Roy Ao. 1709. Dd. 468. (b) Philoſ. Tranſ. N. 150.(5 213- PZli/t. de 1? Acad.“ Roy- Anno 16928. 1702» 1726» Tentamina Florentina part. 2. P33, 165. pohdere meat letter! ud för R play d ww wn ae 10% va a eollunt, eum Arg WEN 10 dere erpellu ondur] ter effer m Salad. Ferveſcht he ebuli- erumus id 1 partegh. 1 fe incr earum bi ubus(bi am Inſtall 18 partes) tica ſuper- ja ſe lept- , ä quiblis 1mV1,q03 qUibus eY- we verwan emo maſs „inngant,l 1 Sunt eis un, wl ). Nont- 2gnem ell „punt Hal 12, Oleum 471, 93 ' expellunt ageſcunt) um„ AU am in Ar moſphat? por ) (90 pP Acud, 1 4 part, 3, 3 Attrafionibus 267 pondere tantopere comprimuntur, ut attritu ſuo incaleſcant, que in vacuo hoc pondere expertes, leviter modo moventur, nec calorem Concipiunt, utt fit 4 Spiritu Nitri ſolvente Argentum, tum& ä calce vivä, quz poſtquam diu in vacuo fuit, aquz Iinjicitur, g. 689. Nonnunquam pondus Atmoſphere corpora nimium premendo impedit, ut ſatis libere moveantur; unde ſeſe tantum lente atterunt, nec multum caloris colligunt, cum in vacuo non pres- ſa rapidiori motu ſe atterunt, magisque incale- ſcunt: ita ſE habet Salis marini ſpiritus Ferro affu- lus. Imo poteſt poteſt pondus Atmoſphzrz pe- nitus impedire efferveſcentiam partium ſe non valde attrahentium, que in vacuo vehementer ebulliunt, quemadmodum fit in Spiritu Vini, qui cum Aceto miſcetur; tum gypſum uſtulatum in va- cuo aquze injettum longe vehementius ebullit quam in afre aperto.(a) Multa fluida efferveſcentia expellunt A&rem in interſtitiis latitantem, ä quo oritur ſpuma in ſuperficie! Cum quoque partes in- ter efferveſcendum ſe valde atterunt, incaleſcunt- que, fiunt volatiles, hinc fumi, expulſio Adris naturalis,& generatio Nuidi elaſtici, Adri analo-. gl: alia multa& pulcherrima, qux hic preetereo, videri poſſunt in Cl. Boerhavii Chemia. y- 690. Trahunt fluida quoque Corpora ſolida, üSque adhgerent, nec refert, ſive fuida faerint ſpecifice graviora, vel leviora ſolidis. Quoniam vero A nonnullis Eruditis ſtabilitum fuit, Nullum duidum ſpeciſice gravius adherere Solido leviori 3 er- rorem hunc paucis obſervationibus, etiamfi innu- mers fieri poſſet, excutiam. I. Balſamus Minii, fluidum graviffimum, qui ſ0- (4) Fournal des Scavans A, 1676. pag. 45. 268 De Corporum. ſolutus eſt admodum tenax, attrahitur xque ab omnibus corporibus gravibus, ac ä ieviflimis, is- que valde adhzeret. 2. Sanguis humanus,& bovinus&c. attrahi- iur&adhzret linteo, charte&c. multo levioribus. 3. Oleum Vitrioli graviffimum attrahitur& ad- heret ligno leviſlimo, ſuberi, chart, linteo, foliisque nonnullis plantarum. 4. Oleum ftillatitium Cinnamomi, Saſſafras &c. quod gravitate per aquam ſübſidit, atrahi- tur& adhzret Cotoneo, Lanz, Ligno, Sube- 11, leviflimis corporibus. 5. Mercurii guttula inſiſtat chartz, admove vitri cuſpidem, huic adhzrebit attrattus Mercu- rius. Si duo vitra junxeris, ut angulum forment, quem gutta Mercuri ſpherica tangat, ſimulac vI- tra reimovere conaris, gutta ä vitro attratta fit ſpharoidea, axe longiorl vitra pertranscunte, 6. Mercurii gutte minime, qux ab ipſo in fü- mum abeunte formantur, exCeptz ä charta, lin- teo madido, vitro polito,& plurimis metallis,&C. ipſs, adverſante licet pondere, adhxrent inver- (15: 1: 7. Plumbatura Stanni conſtat ex Stanno& Plum- bo, componente maſſam ſpecifice graviorem Stan- no, hc in igne ciuus refunditur quam Stannum, & liquefatta attrahitur 4 Stanno, eique adh&ret, & ſtaunum ſtanno una concopulat. g. Ferrumen Cupri componitur ex Cupro& Argento, conſtituente maſſam ſpecifice graviorem Cupro, hc fuſa in igne attrahitur& adhweret 1e- viori Cupro, facitque ut eri es jungatur. 9. Santerna ſive Ferrumen Auri, quod fit ex Au- ro& Argento, fuſum in igne, Argento leviori adhzret, eique Aurum, aliudve Argentum agglu- EING 10. 10,[ Vero| 11,/ (us Win Jeplimts yntun; oopnatat Jyqab ſjws1ppe |(971, kul Anais, 7) ec lens| gps N parat Am 110.00 trau ut Dur 1a11s a eyadat, ſs gle, I€ aMnereh a, afolido ae vim WE k6 Wr Uy ey pe (: c, athi- evors, eur Cid. , lin, Saſlifias „aral ), dihe- admoyre ; Merdt- formen, mulac Vr aa fit eum,| pf nd charta, IN etallis, M0, rent 18“ '0& Zum em Stall Stannun, adhezrel, Cupro& rravioreſn Izret hk [8 1ftex A no fevidt wum 385 19, Attradtionibus 269 10. Cuprum vel Orichalcum fuſum adhereſcit Yerro ſpecifice leviori, eſtque ejus ferruimen. 11. Auro in aqua regia ſoiuto aftundatur Spiri- tus Vini Kthereus, qui fuidorum arüficialium eſt leviſſimus, illico Aurum attrattione rapitur in hunc Spiritum aquä regiä relietä, eique una cum Spiri- cu innatat. Ex quibus omnibus cadit illa Lex, qux Adhx- ſionis appellatur. Cf. 691. Fluida vero attrahi 4 corporibus fir- mis inde patet: Quod aque quecunque, pluvia, Auviatilis, putealis, ſtillatitia ex plantis: tum vi. na quecunque ex uvis,& ex aliis fruttibus ſuc- culentis'parata c Aceta ex Vinis& Cereviſlia? Spiritus Vinoſi quilibet: Olea tenuia quecunque plantarum ſive ſtillatitia, five expreſla: Spiritus Salini: hec ſeorſum infuſa in vas vitreum aut vi- tro obduttum, mundum, ſiccum, non pingue, trahuntur ad latera, afurgunt, adh&rentque, ita ut Auidorum ſuperficies media depreſflior ſit, late- ralis altior,& 1ta aliquomodo ſüperficies concava evadat. g. 692. Si corpus ſolidum, mundum, non pin- gue, memoratis fuidis injettum lente extrahatur, adh&rebunt Duida: poteſtque ſolidum aliquousque attolli, ſüperſtite Nuidorum columnä intermedia 4 ſolido attractä; column&x vero gravitate ſuper- ante vim attrahentem decidit Auidum, relinguendo Corpus attrahens. 3. 693. Quantum aqua attrahat lignum, ſup- putatum fuit a Cl, Tayloro(4). poſtquam enim aliquod lignum abietinum probe imbiberat aquam, ex bilance ſuſpenſum& xquilibratum fuit, ejus ſü- perficies pollicis quadrati, immiſſa aqux, attolli non . nn Ca) Philoſ. Tranea&, NN. 368. 270 De Corporum potuit, niſi pondere 50 granorum alter1 lanci in- jetto: hoc vero ponduseſt zquale viribus attrahen- tibus aquze: Aueta ligni ſuperficie, qux aquam attingit, obſervatum fuit pondus, quod id ex aqua tollebat, ſemper proportionale magnitudini ſüper- ficiel. Tab. vu. 694. Vitrum detur inclinatum ad ſolum, cujus Fig. 16. ſüperficiei inferiori AB gutta Nuidi G appenda- tur; hzc deſcendet adhzxrendo ſuperficiei AB, donec ad infimum marginem B pervenerit; nam ſua gravitate deorſum nititur labi directtione GH, 4 vi attrahente vitri direttione GC perpendicula- ri ad ſuperficiem premitur, adeoque atta hec gut- ia 4 duplici vi, feretur in diagonali GI parallelo- grammi GDIC, cujus ambo latera ſunt GD, GC, hoc eſt juxta ſuperficiem vitri AB defluet, centro gravitatis G ruente in refta GIE. C. 695. Vim vitri Auida attrahentem varus henomenis cernimus in, canalibus anguſtiſſimis, capillaribus dittis, qui utrimque aperti, bene mun- di, recentes, retti, ad ſolum perpendiculares vel inclinati, inferiori extremo ſNuidis immiſſi, ea magnä celeritate usque ad notabilem, ſed conſtan- tem altitudinem in ſe rapiunt: qux eo major eſt, quo longiores ſunt canales, quamobrem vis at- trahens 3 toto canale, non ab ejus ſupremo mar- gine pendet. Canales Pque longi ex eodem VI- tro, ſed diverſe amplitudinis, abripiunt Auidum idem ad diverſas altitudines, gu ſunt in ratione inverſa ſuarum diametrorum: Eſt enim horum canalium eque longorum vis attrahens in ratione interne ſuperfſiciei: Sunt ſuperficies cylindrice, & quia zque alte, ſunt in ratione peripheriarum in baſibus, vel diametrorum: Ponamus igitur vI- res attrahentes eſe veluti ſuperficies, erunt tum quoque uti diametri: vocentur duorum canalium - Vl» [ÖUS atträhe. qu aun d id exam Udini füpe lum, cus 7 appenda iciei AB, ert; nam one GH, pendicula- a hec gut parallelo- unt GD, 3 defluet, E. em varus uſtſlimis, , dene mun- culares ve! umu;, ea d conftan- 13/0! el, m vis Al- 200 MAr- oQdem VI zt fuidun an ratione im horun 3 in Tau „ylindricz, jpheriaun 18 JglturV“ erunt eum m canal Ile ' Iten Jang ſ: R 0; ares Vs es ad q gltitudine nim vn 740 fluid ti guad ve ei V- d, ent gl je ferns 1DD,& dd: quamo (d qus A! diametrorur f. 696 Amospher eum arcerer vale vim€ Jeand 20 quam ina gravitaub! dines ſunt quemadmo tantum pen verlentg dD (bit Urina/ [emper zuin Oleum Tarta 10m, Spit ine, Ale Nerius non dd, Jam in 1 a ime ordre Qu pep all ut em Spiri aude ve eum Vital| ezeee en ka HE Aitrattionibus 971 vires V, 9,& diametri baſium D, 4, altitudi- nes ad quas Nuidum adſcendit, SE 4.5: CUE erunt altitudines in ratione inverſa diametrorum: Sunt enim vires attrahentes in zquilibrio cum ele- vato Auido: quantitates fuidi in canalibus ſant uti quadrata diametrorum dutta in altitudines, 1i- ve eiit, V. v,:: ADD, a4dided eit V.v::D, d, erit igiturgD, d:: ADD. add,& duttis in ſe terminis extremis medisque, fit Dadd=d ADD,&:.diviſione.tatta per dD, reltat AD= ad: quamobrem erit A, a::d,D,, ſive altitudines, ad quas fluida adſcendunt, ſunt in ratione inverſa diametrorum. Ff. 696. Horum effe&tuum caufa non eſt A&r Atmosphxricus, cujus prefſuram anguſtig tubo- rum arcerent, magnitudine apertä reliqui Auidi in vaſe vim eflicacius ſentiente, cum in vacuo Boy leano ad eandem altitudinem HAuida canales, quam in Adre aperto ſubeant, 2*, Nec fuidorum, gravitatübus diverſis ſpecificis preditorum, altity- dines ſunt in inverſa ratione gravitatum ſuarum, quemadmodum 3 preſſurä Aeris fieri deberet: ſed tantum pendent ä vi attrahente diversä, ope ex- perienti2? fſolummodo detegendä 3; nam altiſſime ſübit Urina humana& ſpiritus Salis Ammoniaci, ſemper minus ſequentia fluida, Oleum Vitrioli, Oleum Tartari per deliquium, Aqua, Oleum raparum, Spiritus Nitri Glauberi, Oleum Tere« binthing, Alcohol Vini, Spiritus Vini zthereus, Mercurius non adſcendit, ſed depreſlior eſt in ty- bo, quam in reliquo vaſe: Attendenti preterea ad hunc ordinem patet, non attolli aluſſime Ii- quores pre aliis volatiles, ut aligqui credideruntz ſunt enim Spiritus ethereus vini& Spiritus Nitri Glauberi volatiliores multo, quam Urina ve] O- Jeum Vitrioli,& Oleum Tartari 3. Diſcrimen in inen nn wii Tab. IX- Fig. I. 979- De Corporuim In altitudine datur pro diverſa fabrica vitri, ades ut qux fAuida ab una vitr) ſpecie maxime trahun« tur, ab altera multo minus trahantur:& ideo di verſa phenomena obtervaverunt Philoſophiin huy- jJusmodi tubulis capillaribus, veluti ex plurimis Lentaminibus Cum vitris, in varijis Europa region bus tum& me confeetis, didicit. gf. 697. Multo minus MXther ſubtilifimus ut cauſa preflionis invocari poteſt; ſi enim hic libe- re omnjum Ccorporum poros pertranet, trana- bit quoque eos, qui ſunt in vitro; verum hi millionefies ſubtiliores cavo tuborum ſunt, adeo- que horum cavaliberrime ingreſſus equa vi premet fluidum cavitati reſpondens, quam quod eft inre- liquo vaſe, proinde cauſa adſcenſus eſl non po- terit. Nec atmoſpherica eMuvia ex canalibus exeuntia effettus hos edere poſſunt, quoniam hxc tantum premendo in Auida operabuntur, quorum adſcenſus tum quoque in ratione inverſa denſita- tum fieri oporteret, qualis non contingit: pr&e- tereo, efflluvia atmoſphzrica dari in perpetuo motu, nondum efſ2 probatum. C. 698. Si canalis EDC, compofſitus ſit ex duobus tubis ED, DC diverſy capacitatis, in ampliorem vero tubum aſlurgeret modo Auidum ad GB, in graciliorem ſatis longum ad ECH tum toto impleto canale,& ampliori parte DC immißa fluido, manebit canalis usque ad ſummum E plenus; nam interior columna-fAuidi in toto compoſito canale reſpondens tubo ED, produtto usque ad ſuperficiem C, elevari poteſt ä viattra- hente ubi ED, reliquum Auidum in canale am- pliori ambiens columnam mediam, tum ab hac, tum ä lateribus& fornice vitri ad D attrahitur, adeoque totus canalis manebit plenus: idem- que continget, quamvis vas ABC fuerit am- . plum; qua et greditt| aman 2904,00 144 Teil1gM, ces fil! butt mogen ſeu tent; polis, dio, füt teulis beanfur, ÄFttrattionibus. 273 ca vite) 4,: ß 7 4 in 4 plum, ſuperius deſinens in capillarem anguſtiam Tz2b. 1x. 1 C( NEN ur:& el;(4):; ZI 7; Gide ß. 699. Inter attrattiones duorum capillarium BELT| eius GEIE& u+ EEN 1 Luan 11 IEAOIREE==.- Ope egi quilibrium? int enim duo wbi ap» BD, | quorum quilibet attoliere poſlit aquam ad altitudi- nien nem 2 poll. Sit Aevusque aquz plenus, pars D tu- TbtiliMmw bi BD vacui admoveatur orificio C, attrahetur a» Um hie Ib qua ex AC ad altitudinem 1 pollicis, ad quam in- aner, fra greditur BD. Sint duo tubi, quorum alter attollat R? verm aquam ad 4 poll. alter ad 2 poll. impleti eousque 7 ſunt 20 2qua2, non trahunt eam ex uno in alterum(5). T„JL C. 699.?Ex tuborum capillarium phegnomenis in- mod eft 10%: telligimus, quomodo aqua& nutrimentum adradi- ces fibrillares plantarurm allatum, 4 vaſculis earum ſübtuliffimis abſorbeatur, ſurſum feratur: tum quo- Nt2]e non p0- vx Canalibus jyvoniam be nodo Fluida& Medicamenta, euti humansx extrin- Je, Dun ſecus applicata, per vaſa abſorbentia in corpus pene- Seil deni trent; ut& quomodo perſpirata in cavitatibus cor- nung pt oris, utl in abdomine, ſcroto, thorace, pericar- 17 7 P 3 EO LEN NIE» I: > 1 10) petpetiD dio, tum efuſa fuida in oculi cameris, cerebri ven- >; 3 triculis&c. ä vaſis capillaribus tenuiſlimis abſor- Spoſtus a beantur. 5 apacau 7 ß. 700. Si duo ſpecula vitrea, plana, ßiecas: nodo fwdm munda, inclinata vel erecta ad ſolum, Paris mag- Slum ad 1 nitudinis, ſibi parallelis ſuperficiebus adjacentia, qu pe inferior latere in nonnullis fluidis ponantur, hec ar 20 ſummn ſurfam magno cum impetu inter commiſſuras ad pwd A: notabilem altitudinem rapiuntur(ce): idem inter 10), produit plana marmorea& cuprea fieri obſervavit Hauks- ada via bejus(2): fi inter ſpecula hee vitrea corpora di- ] an! 2 Epp WECKLZISIER. P. jm Canale an verſe craſlitiei interponantur, quibus varlo inter- b Did „wa hie. vallo ik) artrabn(2) JuRINUs in Diſſert. Phyſico Mathemat. m ider(b) Wairrz von der Eleftricitet. Cap. 6 "6 fui(c) Divron New Law of Fluids. Alm in(39) Phyf. Mechan, Exp. Pag, 128: Du A j S Talb. IZ DIEN 4. Mab. 1X: PIS. Se u De Corporum vallo diſtant, fiunt ejusdem Quidi altitudines inra- rione inverſä intervallorum: idemque in Vvacuo Boyleano contingit. Cum ſupertficies ſpeculo- rum hic maneat eadem,'fſive ſibi proxima fue- rint, vel plus diſtiterint ſpecula, neceſl2 eſt, ut ſit eadem copia aqux elevanda: attratta aqua habet formam parallelepipedi, cujus baſis eſt ut ſpeculorum diſtantia 3; quia omnia parallelepi- peda debent eſſe zqualia, erunt baſes in rationein- verſa altitudinum,& quia baſes ſunt uti diſtantix ſpeculorum, erunt diſtantie in rationeinverſä altitu- dinum, ad quas Auidum inter ſpecula adſcendit. . 701. Si ambo Specula plana, perpendicula- ria ad ſolum, uno latere AB perpendiculari ad ſolum jungantur, oppoſito latere DG, EC, di- ſtiterint, ita ut angulum GBC forment, tum im- poſita aqux, eam attollent, altius, ubi ſpecula Nbi propiora; humilius, ubi plus diſtant: eleva- tx aqux ſuperficies formabit curvam, Hyperbolam g, F, m, i, cujus aſymptote erunt latera ſpecu- li AB, BC. Eitquippe Bp ad Bn, uti diſtan- tia ſpeculorum 9p, ad 013 ſed eſt aititudo mn, ad Fp, in ratione inverſa diſtantiarum in his locis, ſiveeſtutiBpad Bn: quareeritBpxfp=Bnxnum, quz eſt proprietas hyperbolz. C. 702. Si hoc Experimentum inſtituatur cum Mercurio, loco Aqux, formabitur ä Mercurio etiam Hyperbola, ſed cui fitus priori oppoſitus FEM RHNS: C. 703. Si in ſpeculum horizontale effundatur gutta Olei arantiorum recentis, alterumque ſpe- culum priori ita imponatur, ut uno extremo at- tingat ſpeculum, altero extremo diſtet, ſedoleum vix attingatur, tum hoc 4 ſpeculis attrattum,& quidem eo vehementius, quo minus diftent, ie- retur motu accelerato eam verſus partem, qua ſe CONLPDSUNL C. 704 (70! ſyecult j' ger mo „uus(0 qinen, deedu ampel unde pannen 1 alorum arl (705,! (770 Mari, Vf (, dein 10 cee patie cam, a0bl ba pern t u|| Parted tur;(u fuidum ui lpi! te Verg a) er auroſ dds a| qx folun) Get, quan Kze fol m(a(5 inne; zah, A," (4) W Jure de| [4 vl: Weallech Aitradtionibus, 995 udinann. C. 704. Si dum hoc fit, interea pedetentim Kue In Ye ſpecula, qua parte ſt contingunt, elevemus; per- S.1C8 ſpedh- get mover gutta, ſed eo lentius, quo ſpecula al- NFOX1MA is ius tollantur, donec ad eam elevata ſint altity- Jcelle el 1 dinem, in quä non amplius adſcendit oleum, pon- Iitrafta imm dere ejus cum viribus attrahentibus ſpeculorum I 15 bald zquipollente; ideo in majoriſpeculorum altitudine 1 parallel; oleum deſcendet. Sed M olei loco Mercurius ex- Ihn rationki- perimento inſerviat, feretur hic deorſum ad ſpe--. Watt diſtal; culorum amplius intervallum. awerſäalf g. 705. Manifeſta etiam ſpettatur attrattio in uadſcendt, Sublimatione Philoſophica, vel Vegetatione Salium, )(Dendius Marini, Virrioli,& aliorum» qui in aqua ſolu- qudiculari 0 tl, dein infaſ vaſis latioribus, incipiunt acecreſ- GQ, EC, d cere parietibus, elevari ultra ſolutionis ſuperfi- it tum 17 ciem, adſcendere ad oram vaſis ſupremam., am zlao Speed bire ſuperficiem vaſis extimam( 4a). j » zan eln ß- 706. Solvunt Corpora ſe INvICem, qu ſe in LAUNE particulas minores diſcerpunt, ita ut permiſcean- Eo lateraler tur: Quodcunque Solvens, dum ſolvit, ſemper eſl 4 vid Duidum, licet qugdam firma ſe ſolvere videantur, Falltitulo 91, utt Japis aflius ſive ſarcophagus, vel arena inlito- re Veragup comeſt cadaver(db). aut cementa ex auro ſolvunt argentum: nam ſales corroſivi 1a- | pidis af liqueſcunt 4 vaporibus cadaveris, tum- (un que ſolvunt:& ignis ex cemento aquam fortem 094 Merdui elicit, quam pellit in aurum cum argento miſtum, gn indis, ZE 1 Butt) 2„oj& hc ſolvit argentum. Omnium autem gene- in! Opp rum ſalia ab aquä ſolvuntur, quia partes falium „v effundat fortiſſime attrahunt partes aquz, qux vi inſalinas Minque iw irruendo,& cohzrentiam ſüperando, ä reliquä D. Mas omauemo Net, 5 Je- ih.» 2804'(a) Boy1Evs in Contin. Phyſics Mech. Exp. 29.€? I Hi- gtactum, Sſtvire de 1' Acad. Roy. Anno 1722. pag. 129. 7 diſtent,! PY LINTVs" H N. Lib. 36: Cap. 17. Mercatus i7 „em ur Metallotheca-vatic, p. 145, Herrera Lib. 8. de6ad, 3. 7 HELEN nN O2 976 De Corporuin maſa eas excutiunt, fibique aſſociant, ita ut per totam aquah ſaline particule diſpergantur: inte- rim motus naſcitur in partibus, qui antea non a- derat, fed ä viribus attrahentibus excitatur. Pa-« ri modo ſolvitur Nitrum Ammoniacale 3 Spiritu Vini rettificatifſimo: hoc autem Nitrum compo nitur ex Spiritu Nitri, ſaturato cum Spiritu Salis Ammoniaci, tum filtrato, evaporato,& cry- ſtalliſato(4). Nonnunquam citius peragitur ſ0- Iutio, fi partes affaſi Auidi moveantur, hinc€e- nim majori impetu partes ſolventis ruunt in ſol- vendum, idcirco vel conquaſſatum, vel calefac- Ckum ſolvens, facilius citiusque ſeparat ſolvendi partes. Non aliter ſolvuniur Metalla ä ſuis men- ſtruis, qux aliquando ex partibus acutis, ſcinden- tibus conſtant; hz igitur magnä vi attraftz, pe- netrant, diſcindunt, ſolvuntque Corpora valde cohgrentia.“ Menſtrua hzec ſunt diverſa: nam cu- prum, plumbum, zincum promptiſſime in aceto folvuntur: aceti autem nulla vis in aurum, ar- gentum, mercurium, aqua fortis fſolvit omnia me- talla eXcepto auro. oleum vitrioli concentratum ſolvit ferrum, cuprum, zincum, ſed non folvit aurum, argentum, plumbum, ſtahnum, mercu- rium. Spiritus falis marini ſolvit ferrum, cuprum ſtannum, plumbum, mercurium, zincum, ſed non ſolvit aurum, argentum, regulum antimo- nil. aqua regia bona ſolvit aurum, ferrum, cuprum, ſtannum, plumbum, mercurium, bismuthum, zincum, regulum antimonit, fed non ſolvit ar-, gentum. Sepe autem ſolventia, quzx blanda ſunt, - Facilius ſolvunt corpora, quam ea acutiorum par- tium; nam Mercurius& Oieum Olivarum ſol- vunt Plumbum, Stannum, ut& miſturam ex Plambo& Stanno, qux non ſolvuntur ab Qleo Vi- (a) NEUMAN 7 Le, de Nitro, P33. 108. au roden amg? quf cu Jiu, gls „7 JE pw vont Deeg 0 tu Crar if eg vu) 16m veitam ns inne(0q ludie, 1 tb telt; Din 11 ru 10] Art dim far var fed 4 po(ph) T al pM imb fem at veel ml t, Ia er antun ip. Intea 03 tatur,|P le 4 Sprit! um compo Spiritu Sals 0, Cw eragittr 10 ur, hine e& unt inſol vel caldfar- rat ſolvend 1 4[üs nen 18, ſeinden- waſte, pe- aryora valle erat naeh Mme im pech 0 aum I Ivdt omniaime | concen] ſed non 1) ( || Di num, mf rum, eujrum Zincum) 188 lum andme „10m, Cupra) bigmuthum, on ſol). ar »blandalun gworum p3' Jüvarum 1! miſuran 7 anvur ab“ „a? iw Attra&ionibus. 077 Varioli acerrimo. Albuminis Ovi cofti& per deliquium ſolut aqua blanda folvit Myrrham,, quam nec Aqua fortis, nec ali1 Salini ſpiritus aci- di rodentiſſimi ſolvere poſſunt. Quod provenit a majori attractione blandi menſtrui, quam illius, quod acutis partbus conſtat. Nonne hinc intel- ligitur, quare Aqua fortis non ſolvat Aurum, quod tamen ſolvitur a mercurio(a). q. 707. Sunt nonnulla corpora, quxz ab aliis ſolvi non poſſunt, priusquam ä tertio corpore penetrata aliquantum ſint: ita ab aquä non ſolvi- (11 Greta, neG Calx, neeiulla Terras nee Con- che: verum prius hz penetrentur ab acido ſpiri- tu, removente aliquantum 3 ſe partes,& cohy- rentiam minuente, mox.penitus ab aquä trahi& Intime ſolvi poſſunt. Sulphur ſolum aqux inſo- jubile, poſtquam cum alcalino ſale ope ignis in tecto crucibulo cottum fuerit, in aquä ſolvi po- telt: ſi Regulus antimonii cum ſale ammoniaco in crucibulo igniatur, poteſt poſtea ſolvi in ace- to. Argentum, plumbum& ſtannum non admo- dum facile 4 mercurio penetrantur& ſolvuntur, verum fuſa cum bismutho longe facilius 4 mercu- rio ſfolvuntur& vertuntur in amalgama(db). He- par ſülphuris cum quibuſcunque metallis fuſum, reddit ea cito Auentia, fragilia, nec metallo am- plius ſimilia,& ſolubilia in aqua(6). Minerx ferr] friats citius in igne liquuntur& funduntur adjettis cryſtallis montanis in pulverem tenuatis, quam fi nihil adderetur. Plurima elegantia, qux huc ſpettant, videri poſſunt in Clar. Boerha- vil Chemia, Cap. de Menſtruis: tum quxz Iinſfe- rult (2) Inſtitut. Bononien. (b) CRAMERT doeimaſia L. 1. p. 37. CEN TGEM EN 12D. 66: Ö 3 278 De Corporum ruit Nob. Beccari Comment. Bonon. vol. 1. p. 4.63Z- CF. 708. Ex bene intelletto Attrattionis princi« pio Precipitationes Chemice explicari quoque fa- cile poſſunt: qux fiunt, cum ad duo corpora, quz ſe mutuvo ſolverunt, affunditur tertium, guod alterum ex ſolventibus fortius ad ſe trahit, hinc alterum relittum jam excutitur,&[1 ſpecifice le- vius binis ſolventibus fuerit, enatat: fi ſpecifice gravius fuerit, ad fundum pr&xceps datur. Spiritus vini cConſtat ex tenuillimo oleo, per- miſto intime cum aqua, quam ſolvit: huic adji- ce Salem Alcalinum fixum ficciſſimumque, hic fortiflimus aquz magnes mox ex ſpiritu trahetr a- quam,& ab eä ſolvetur in deliquium, ac ſubfi- det relifto ſolo ſpiritu ſupernatante. Solvatur Sal Ebſonienſis in aquä, non fortiter hzc bina ſ8 trahunt: affunde Vini Alcohol, for- tius aquam trahens, mox relinquetur Sal ab aqua, qui in Cryſtallos ad fundum concrefzit. Reſimx qualeſcungquein Algohole fuerint ſolute, ſe quidem trahunt, verum fortius Alcohol trahit aquam, quam reſinam, ideo affuſa ſolutioni aqua mox trahit fortüſfſime Alcohol, hoc reſinam relin- quit, eamque ad fundum-prxcipitem gat. Mercurius in aquä forti ſit ſolutus, ſolutioni af- fundatur muria, hanc magis trahit aqua fortis, quam hzc. mercurium, quare hic- mox relittus ad fundum ſubſidit. In Aqua forti generos4 ſolvatur Argentum, ſo- lutioni injiciantur Jamelle Cupri, que vehemen- tius ab aquä forti trahuntur, quare ad fundum preceps ſub forma pulveris ruet Argentum. So- lutioni Kris priori adjiciatur Ferrum, quod vall- dius adhuc ab aqua forti, quam Cuprum trahitur5 nmtox proinde hoc relinquetur, MUSEEN ad | Un» fangum n m|| Tyocum wr, m Tine 10, 3 (9604, au u te CU vi IE ne zen 1 Delancl hit(. | Kund ſintus;) | Qkuny Moa VID R 0%, vol, y p, I Hionis pet) N QUOQUE| 10 corpo, Tertium, qu trahit, Jin D ſpecific]| 1:[| ſpec ian, 0 oleo, je O'! huie 4. Äbmque, hi qu trabet 3 10, ac fühl [9 *„y Buon fore gien,[or ie Sel aba, B| Zerintfte, jeohol wbt Dolutionl au pe[inam rit 2; qa u ſolution] nN aqua for, ao Tele hntum, 1 ) vehem2r „ad fundum emtum, 0 n quod jp pm wan det 1; Ne Aitractrionibus. 279 fündum; Solutioni huic Ferri filtrato immittatur Zincum, quod validius adhuc ab aquä forti trahi- tur, excutitur proinde Ferrum. Solutioni huic Zinci injice Oculos Cancrorum, hi fortifſime ab. aquä forti traeti excutient Zincum. Mox ſolutio- ni affunde Spiritum Urinz,& terreſtres ocull precipites dabuntur: tandem affunde liquorem AlI- cali fixi, in quod violentifſime agit aqua fortis, nunc ſal urinoſus excutietur,& ſua levitate ena- tabit ſurſum. Cf. 709. Sunt Salia alcalina fortifſimi magnetes aquy Atrez, capiatur enim uncia ſicciſſimi ſalis tartari, repone in cellä clauſisfeneſtris portisque, ne A&r agitetur, brevi ex Aetre ad ſe tres unclas aq0x trahet, ä quibus ſolvitur: Margini vaſis vi- trei circumligavit Cl. la Hirius linteamen lixi- vio ſalis tartari ebrium, vas in Cavo obſervato- rii repoſitum notabilem Jiquoris copiam collegit, quem ex Are alcalicus ſal attraxit(a). Lapis Oelandicus inſtar notiometri humidum a&reum im- bibit.(2): Ejusmodi magnetes humidi A&rei ſunt quoque ſpiritus acidi concentrati, Butyrum Antimonit, & Oleum Vitrioli&c. qui in Jucem univerſam prolati v1x credibili pondere ingraveſcunt. Cg. 710. Natant in Aere prxter aquam quoque ſales, qui a corporibus terreſtribus fortius attrahi poſlunt,& idcirco Agrem, qui ipſos prius ſol verat, relinquere cogentur- Metalla nonnul- la, velutt Ferrum& Cuprum, ſunt hujusmodi ſalium A&reorum magnetes: Sales proinde ex A&- re trahunt ad ſe,& ab ipfis adhgrentibus ac humore a&reo ſolyuntur 3; ita fit Rubigo& A- rU- (4) L'Hiſt.? Acad. Roy. A. 1703- CE) EN ZUS 5 y r'| 9) LINNEUS in Orab, inaug. pag, 8. 4 280 De Corporunm rugo; quam aliud zs aut ferrum alio celerius ſentit in ecdem loco: hec copioſifſime fit, ubi Ar ſale pregnans eſt, nequaquam ubi A&r puraus ſalis eſt expers: 1ideo in multis mediterraneis Germaniz lo» cis ferrum ſeculi ſpatio non tantam ſentit rubigi- nem, ac Intra oetiduum in aliis regionibus: in vertice montis Canigou crux ferrea erectka A*. I70I, novam adhuc emulans conſpetta fait anno 1744.( a). Eſt quoque Pyrites certum la- pidis genus, fortifſimus ſalis ACfrei magnes, ideir- co hic duriflimus lapis, Atri expoſitus, fifluras agit, in quibus ex Afre colligit attrattum ſalem, auttis fiſluris magnitudine& copia, lapis ſe friar, pulvis fit barbatus ſale undique adh&rente, qui Jam ſpecies vitrioll eſt, ſed non ſatis metalli con- tinet in uſus noſtros: cum vero hic ſal ab aquä folvi poſſit, vitrioli confettores hos lapides denfo fſorramentorum ſtrato imponunt; pluv14 diſſolutus ſal in Ferrum cadit, id rodit, ſolutio colle&a& in cryſtallos redatta Vitriolum Martis vulgare prebet:(5) dantur varii lapides pund&tis colora- tis inffgniti, qui citrini coloris in a&re croccä ef foreſcenttä ambiuntur, violasolent: hi ſunt in mon- übus Saxon1x Schneekopft( c). inveniuntur etiam prope Altembergum, Auguſtiburgum,& in gi- gantum montibus(4). Caput mortuum Aluminis infipidum aliquot dies Aeri ſereno expoſitum, non modo manifeſta ſal ſedine rurſus imbuitur, ſed& ponderis augmen- tum capit, ob ſalem ex Ad&re attraftum. Nitrum a&reum fuiſſe attractum copioſe ab ol- 14, (DSZ BiE:de TAcad. Roy. A2.:41740.-P25. 126. (b) HENKELTUS i1 pyritologia. Crameri docimaſia part. 2. pag. 291. BAYERI, Orytograph. norica Cap. 9. pag. 90 (6) Myti Saxonia ſubt. part 1. pag. 61. (ad) Agricola. de nat: foſſilium pag. 517.€& 570» Aldrovan- 7! dus in Muſeo wetailico pag. 209. rum,!| bs H M; NSE qm aur 3: We WB 11166Q (bent junk (1001 194 had 3910 eretugm tem 183 verum; mine(M: Intiſta vun ia ads, (€), iS md Quan JE ie, IHT I den VU 6 Wa GE 4 Celerinzfare ) ub! Abr vs urus falg Germanit), [entit raß». gionibus| 17 a eretz(4, onipetta fut Les Certuni Ih 149nE8, 1dtit« ſus, fz Cum faldn, apls ſe feht, Erente, qu metall con- ) ſal 2b aqu8 apides denſo v8 Wol jo ele& artis vue ounetis obe ire ero ". glfuntinnp nunc eam um,& inge 0 aliquot(ies „anifella jal- js augmen- 71 120 - docimajts[07 jap: 9. NE; .570, Ant Attraftionibus. 93x 14, in qua defſtillatum fait Nitrum cam Sulphure prodidit Clayton(a). AND: Cineres clavellat ſub dio poſiti in ſalem neu- trum, tartaro vitriolato fimilem degenerant, qui ab ipſis ſeparari poteſt; ſeparatus amaricantis eft ſaporis& figure ſexangularis: indicio cineres ex Afre in ſe falem acidum vitriolicum attrazifſe: quod eleganter probavit Hellotus.(b) S. 711. Ab aliis corporibus zque manifeſty at- tractiones exercentur. In lateres recenter Cottos aqua attrahitur magno cum impetu& ſtrepitu: fis- tule tabacarie nov&x idem faciunt: Terrxy fullo- num ideo ä pannificis ad pannos ab oleo purgandos adhibentur, quia oleum majori vi ad ſe trahunt, quam lana 3; hanc proinde ab oleo liberant; ita quoque maculas pingues veſtimentorum tollunt. Arena impleatur tubus utrimque apertus, quem erettum impone aqux 3; usque ad tubi ſummita- tem aqua adſcenſuü rapietur(c). Vitreum tubum utrimque apertum, cujus unum extremum lintea- mine eſt circumligatum, adimple Minio, ere&us inſftat aqux, qux 4 Minio vehementer attrac- ta ad 30, imo ad 45 usque pollices adſcendet (4). Siidem tubus atramento, aut tin&ture Cro- ci infſiſtat, Minium minus hxzc fluida attrahet quam aquam. Verum(ſi cineribus tubus infar&us eſt, hi aquam ad altitudinem 32 pollicum,& ul- tra attrahunt, idemque fortius adhuc faciunt in vacuo Boyleano(€). Charta bibula intorta,& VIX ubi dimidiam cavitatem implens aquam ad alütudinem 153 linearum attrazit: verum hac us char- 2) Philoſ. Tianſ. I. 452. pag. 62. (2) LE de 17106. 20 020 pag. 199. (27 Sinclarus in Arte magna Gravit. p. 161- (4%) BoytLe Continuat. 1. Phyſ. Mech. Exp. (e) HAUKSBEE Phyfic. Mech. Exp. p. 184. ö5 282 De Corporum chartä accurate tubum opplente, aqua ad altitudi- nem 225 linearum adſcendit(a). g. 712. Attractione oleum in cotoneum adſcen- dit, ut fammam lampadis alat, nontantumin A&- re, ſed& in vacuo: Aqua in fila lanea,& in pan- nos ſuſpenſos ad notabilem altitudinem pari Causä aflurgit; idemque in vacuo fieri probavit Cl. Pe- titus(5). cum enim in vaſe aquy pleno panni unum extremum pendebat, alterum in aliud vas, in vacuo Boyleano attrafta ä panno fuit aqua, qux adſcendens ſuüperavit vaſlis oram, ex pen- dente panni extremitate eMuxit, donec in utro- que vaſs ad libellam transfuſa ſit aqua. Mercu- r11us vehementiſſime attrahit ſulphur, ä quo poſt- ea vix ſeparari poteſt, utl patet in Xthyo- pis mineralis& Cinnabaris contettione. Sed in- numera attrattionum exempla ubivis occurrunt, modo levi quis attentione utatur; tumque plurimi Corporum effettus, erronee preffſurg Aeris vel EZther1s adſcripti imul.detegentur. CS. 713. Non modo corpora Re attrahere, fed nonnuila quoque ſe mutuo repellere& fugare ob- ſervamus, non aliter quam li 12 odio proſeque- rentur; fſimulac partes ultra ſphygram attrattionis ä ſe mutvo receſſerint: hz repulſiones non eſl2 unius indolis, nec eandem agnoſcere cauſam vi- dentur 3; nimis pauca hucusgque data poſſidemus, ut ex iis veras Cauſas eryamas, cumque conjettu- ris indulgere nolumus, tantummodo aliquas re- pulſiones commemorare lübet. g. 714. Repellunt ſ8 partes Corporum ſoluty Putrefattione, Fermentatione, Efferveſcentia, Com- (a) Hiſt. Acad. reg. Scient. Lib. 4. pP. 316. (b) L'Biſt. de? Acad, Roy. Annt 1722, Combult dune 7? Junt, 5 Mu maren! emu! qu cot DE ſy) 0 0 oll Yeo(on e es IE ' dl unbolai kis gotE paw H it mod mi, 08 bis, non mi cd ui vic pl, Dy pod, dD jeräcleny nan ews tun, bd M an: | mf WR, ve We Win WE| ' hm pi" Vl den » Ciy- . part(ald vit. vend pal alm vg, Fut ad, 0,(X pe '0 11 Ut» 8 Mert uo poſt ) Ethy0- 0! Sed inv neurun, de Durm 11 Aörs vd pere, eue 3 prolequ magn o; nm opaufam v v j emB| M njech[| .quas 1€: 100) ſolutä 19 venta| Com) Attra&ionibus, 283 Combuſtione, Solutione; ſolute enim partes eva» dunt elaſtice,& a&rem emulantur. Cf. 715. Olea crafſiora& aqua ſe mutuo repel- Junt, fibi affuſfa non permiſcentur, ſed diſcreta manent levioribus graviori innatantibus: valde conculla aliquamdin quidem conjunguntur, ſed quiet commilla iterum extricanturz oleo Cum o- Jeo, aquä cum aqua ſe rurſus conjungente: Hinc fuligo oleorum incenſorum, qux maximä parte oleo cConſtat, inpermiſta innatat aqux, eamque repellit. Inſefta etiam nonnulla,&€ quorum pe- dibus ſüdor oleoſus exſpirat, ſficcis pedibus aqux inambulant, foveam inprimunt, veluti ligneus levis globus pinguedine unttus. Pinguitudo etiam pennarum in aquatilibus avibus aquam repellit, ut nunquam humettentur; reliquarum avium plu- mis, minus pingulbus, aquam non reſpuenti- bus. y. 716. Oleoſiſfſimum quoque ſemen plantarum nonnullarum maſculinum, quod ſub pulveris for- ma forum ſtaminibus adhzret, aquam repellit, ut videre licet in ſemine Liliorum, Salicis, Co- ryll, Populi&c. precipue in ſemine Lycopodii, quod, ſuperficiel vaſis internx illitum, aqux ſu- perficiem rotundam inducit; guttam aquze ſphz- ricam conſervat: imo ſi linteum, charta, co- rium, bene hoc pulvere fuerint fricata, aquam non tranſmittent. 4. 717. Pingues nonnullorum foliorum ſuperfi- ces, velut! Braflice&c. pari forſitan cauſa gut- tas pluvig ſph&kricas colligunt& tenent, nec ab 118 humettantur. 4.718. Huc quoque nonnullorum animalium pl, prxcipue Equorum& Camelorum referendi Videntur, qui adeo potenter aquam repellunt, ut 3 118 teXta veſtimenta nunquam ab aqua made- fiant 284' De Gorporum fiant, imo formata in ſaccum eandem retineant, licet rara ſint: huc pertinent Capilli humani, te- 1x aranearum, erucarum, bombycum; quy mo- do aquam& tintturas vartforum colorum bibunt, poſtquam in acri lixivio, oleum tollente, cottx fuüerunt: cum ſpira filacea& Cotonea in acido Jixivio cofta prius, dein tineture coccinex inmit- ütur, filacea bibit colorem, cotonea intatta extra- hitur: cum vero utraque coquitur in lixivio alu minis, uitraque inficitur tinetura rubra( a). Cf. 719. Spiritus Vini, qui ex Oleo tenui& 4- quä Componitur, injetto ſale alcalino aquä orba- tur, quam ſal vehementius trahit, formans lixi- vium, quod numquam cum ſpiritu iterum con- jungitur, ſed ab eo repellitur ſemper. g. 720. Nunquam vero clarius vim repellen- tem-videmus quam in Metallis politis& Rore, Ros enim aliquibus in regionibus non tantum non labitur in metalla, ſed ad notabilem diſtantiam ab 118 repellitur. C. 721. Sed ſunt alizx caufy? repulfionum, que efliciunt, ut nunquam Mercurius cum ſale alcali- no, aut cum Antimonio vel Chalybe jungatur, ſed ab iis repellatur, niſi aliquo adhibito artificio (6). Amalgama Mercuri& Plumbi in aqua tri- u pulverem nigrum ex(ſe repellit, ex Mercurio ceteroquin non ſeparandum. Cuprum ad ignem fuſum,& aqux injettum, tanto impetu ab hac repulſum disjicitur, ut in minutias ſubtilifſimas abeat cum magno periculo adſtantium(c). Ma- gnes Magnetem repellit,& Ferrum Magneti af- frictum, que poſteriora 8 diverſis cauſis repel- Jentibus, huc usque incognitis pendere videntur. CG: As (DD Flilt..de Je Acad. Roy. ARUTTBE (WNBLLH TAGE ACZUERON: DIEN OH DI24.63: (c) CRAMERI1 docinaſia part. 2. P3Z. 172» Tim), 4 a! Quan" iu, qa, 8 11080 im uod! 1,719 galam(1X (nen pal WG! Vela] tenlgä ta, a quam funtur Fallieis 0 10us 1913 01. 7 Num ng Ones Tp EE 13 Win Wa yy Mm: pora lecus 1 rene, wuman, ') quE NN Om bibun, nte, co a in aeh 7.082 17m) Etaftaegn) | 1x1v10 al Ia),| feng WE) 0qua orb) nas 113) zum co) 1| Vrepellen a Rote, on md [antam [inum, 708 gfale aal) p| Jungatt to artifich q! 2908| Mercut yd 1a0e1. mu ab Dat „ti!flimas 6) Ma- gane gl us repel |, videntu], Cab | 03 De Cohberentig. EAR XX. De Cohgrentia. CT. 722. ohcerentia vocatur ea cCorporum con- ditio, qua partes quomodocunque, & 3 quacunque cauſa conjunttx, divullioni reſis tunt, ita ut eädem vi 3 ſe mutuo ſeparari ne- queant, quä aut ſole moveri, aut ſibi tantum- modo impoſite, ſejungt iterum potuiſſent, ſed vim poſtulent multo majorem. 5... 7234 Noni autem); neceſle» elli. t;partes>; maſſam cohgrentem componentes ſine motu ſint, & line motu in ſe agantz; experientia oſtendente partes nonnullorum corporum inter ſe vehementer moverl, quo tempore niailominus firme cohgrent. Veluti patet in funibus, filis, fidibus& chordis tenſis, trementibus ac ſonantibus; in omni plan- ta, arbore, ligno, quod multum infle&titur, ante- quam frangitur 3; in omnibus metallis dum cu- duntur& figuras induunt diverſas; tum in filisme- tallicis per anguſtiora foramina tradtis 3 in calen- tbus igne metallis, ſemimetallis antegquam adhuc luſa ſunt, in vitro rubente admodum glutinoſo, alüsque in occaſionibus. g. 724. Adſeruimus antea Ff. 669. partes cor- porum minimas ſibi impoſitas cohxrere, molesque omnes majeres eficere, quia ſe mutuo vi mag- na trahunt, Corpora autem majora& ſepa- rata conjungimus aliis adhuc modis, ut ſecum cCohygreant. 1. Illa nempe vi externä ad ſe comprimendo; cohgrebunt enim, quantum pre- muntur: A&r Atmosphericus ſuo pondere Cor- Pora, inter qux non interlluit,& qux extrin- ſecus ambit, comprimit ad ſe inyicem: ideo He- mt „iräug: 286 De Cohberentia. miſph&ria Guerickiana, intus ACre orbata,& ab externi Aeris pondere preflſa vehementer Cohrrent. Cf. 725- 2*. Cohzrent corpora, qux vi magneticä in ſe aguntz ita Magnes cum Magnetez; Magnes cum Ferro; Ferrum Magneticä vi inpregnatum cum alio Ferro unitur in unam molem. C. 726. 3*. Cohzrent corpora omnia ſibi im- poſita, quatenus vi attrattrice in ſe operantur, u» ti patet in omnibus]eyvigatä ſüperficie gonatis, per Ff. 672. Sunt autem ſüuperficies corporum ma- jorum admodum aſiperze, idcirco cCoacervata cor- Pora IN paucis exiguisque locis ſe tantum contin-« gunt, in reliquis aliquantum ä ſe diſtant; ubi ſe tangunt, fortſſima 3; ubi diſtant, imbeeillior eſt attrattio: quo aſperitates ſunt minores, eo ſibi propiora ſunt corpora, hinc ea levigatilimarum ſuperficierum fortius ſe trahunt& cohzrent: Ha- genius dus Jaminas metalli politas, tum& duas moles marmoris nigri ſ0bi impoſuit ſine ullo cor- pore intermedio, ſuperficies que ſe tangebant, erant circiter pollicis quadrati; hy cohgre!cebant non tantum pondus ſuum ſuſtentantes, ſed tres libras preeterea inferiori Corpori appenſas: idem- que in vacuo dbſervabatur(4). Ut vero ſuper» ficies 1evigatiores ant, implendy ſunt fluido, e partibus ſubrilibus conſtante, valles& aſperitates implente, porosque obſtrnente: ſi igitur inter ſo- Jlida Oleum, Sebum, Colophonia, Cera, Pix Ii- quefattainterfundatur, Corpora firmiſſime, imo ul- tra fidem ſecum coherent: tum enim non mode partes eminentes& contigue ſe trahunt, verum etiam in cavitatibus inſunt corpuſcula, qux Mag- netum inſtar uirumque corpus ad ſe trahunt, mu- wamque cohzwrentiam augent, 4.527: (a) Fournal des Scavans A*. 1672. pag. 120. Wir: (nn Wank ju M| ott N 1x 9] | au, 4 T Cohen: I magn [, Many 1E0NN B Da[bl 0 ZI antur,k H Conath, Om ma Mata eo UM contin 8 ubi& aior aleo[b) 189marun ze 19 R u 1) loco St npehant (Oe/cehnt SS] km 150; Wen 7 70 ſupe euuuido,€ ; perlt winter dD 3. Pix 18 mfimo ul: ME mod De Cohcrentig, 287 C. 727. Quo partes Auidi interpoſiti accuratius cum figura cavitatum, quasimplent, conveniunt, eo foruus trahendo utrumque Corpus majorem cohgrentliam producent. Hinc Cylindri virrei, diametri 1, 916 poll. Rhenol. calefatti in ebul- Jiente aquä, ope interfuſi ſebl a&rem excluden- tis, cohxſerunt vi 130 1b., geque magns ſuperfi- ciei ex diverſis corporibus fatti cylindri,& calo- re parl calentes, illitoque ſebo, cohzeſerunt eodem tempore viribus ſequentibus, Ex» Orichaleo: 16. 150 Ex Cupro rubro ib. 200 Ex: Argento 16. 125 Ex Chalybe indurato Ib. 225 Ex Ferro molli 16. 300 Ex Stanno Ib. 100 Ex Biſmutho tb: 100 Ex Marcaſita Aurea ib. 150 Ex Plumbo tb. 275 Ex Marmore albo. tb. 225 Ex Marmore nigro ib. 230 Ex Eböre.ib. 1038 Cohwrentia tota in his experimentis non pen- det ab attrattione ſola, ſed etiam 8 pondere atmo- ſpherz afree extrinſecus incumbentis, quod fair circiter ibrarum 41 ſüper his cylindris: hoc pon- dere ſübtratto ab obſervata cohgrentia, quodre- ſtat exprimit attractionem, In his experimentis magn etlam refert utrum ſebum cräfiuſcule, an tenuiſſime fuerit interfuſum: 6 craſſe, datur modo cohxrentia ſebi in craſſitie zquali ſoperficiebus(2 Langentium corporum: fi tenuilſime, multo ma- jor elt cohxrentia ab attrattione ſebi& Corporum Orta. 4. 728. Calor aquz ebullientis elt eXiguus, ideo v1x ab eo partes ſolide: removentur» aut aperiun- wur 288 De Cohgrentia. - M tür pori; quamobrem ſebum profunde penetrare Yndir in eos nequit, nec fortis magnetis munere fungi: wb quod ut fiat, multo plus hxc corpora calefatta iM R ſunt, ut ſebum, ſuperficiebus adlitum, quaſi e- aq, 7 bulliret: tum poſtea multo major eorundem ob- LIEN ſervata cohzrentia, uti ex his liquet; nam cohy- jm H ſerunt jens, Cylindri ex Vitro vi tb. 300 pere ex Orichalco Ib. 800 eue ex Marmore albo Ib. 600 nad EX Nerro iB. 050 amt ex Cupro rubro 16. 850 Nee A ' ex Argento tb. 250 1610 C. 729. Si fuidum interpoſitum admodum gra- Jux ve ſit, erit id etiam valde ſolidum; quia ee aum Corpora modo ſe trahunt, non pori; duorum flui- hmiog dorum partibus paris magnitudinis& ejusdem H- quwa gur poſitis, trahet id fortius, quod elt gravius: men adeoque memorata Corpora, illito denfiore flul- plus L do, multo firmius cohgrebunt, quam illito rario- Seh ri leviorique. Id autem modo continget poſitis plug partibus& Hguris equalibus: fi enim hz diſcre- 4 ung pent,& figure? fluidi denſioris minus accurate Imelwag impleant cavitates ſfolidorum corporum, minus 00, pu 9 hzc attrahent,& connettent: Hinc evenit, ut TL 1976 gluten taurinum vel piſcium in aquä cottum illi- ueh tumque inter ligna denſiora vel eburnea corpora, 170, minus firme ea conjungatz; quam ſi ichthyocolla upm in ſpiritu vini cofa& ſoluta interpoſita fuiſet: Cum ob eandem rationem contingit, ut aqua inter Me- Mit tallica corpora fuſa minus attrahat, quam levius Mm oleum: Aqua enim, preterquam quod Atrem Wl crafliorem vix excludat, magna vi non attrahit u metalla, hinc tantummodo cylindros memoratos jeh I7IKty rum: Oleum raparum vi 18 Unciarum, Tere- ' | j| ex Orichalco cohxrentes reddidit v1 12 Uncia- j bin- =/ehätfie YK[u Stall, e Tual e 19921 0) zH(oh? 1 07 27: c zäüjurem | zol fur (uſm f- | favs ae fur ) DE ri 1 Sp 1] W öl 10),| Stehe '/ cy min EE 16) ge pon jc Iopcoll (4 gj I 008 Me: ! maler hoeren neu 7 4 zx Un! ja“ | hin De Coherentig. 289 binthina Veneta vi 24 Unciarum. Colophonia vi 16 850, Sebum candelarum vi 16 Soo. ſunt vero hzc corpora, interpoſita cylindris, leviora aqua. Pix autem eſt aquä gravior, ſed& valde trahens 3; quare ejus ope cylindri plus quam vi tb 1400 cohwſerunt. Cavendum eſt in his experi- mentis, ne AEr Inter ſuperficies remancat; quod precavetur attritu aliquo ſupra ſe invicem,&ap- preflione valida. Nihilominus quamcunque cu- ram adhibeamus, ſolent hee experimenta varium cohgrentize ſortiri eventum, cum vix accuratiſli- me Xqualiter calefacere corpora,& pari pondere ad ſe apprimere poſſumus. Quamobrem me- lius hxec dottrina alüs obſervationibpus confirman- da erit: Plumbatura ex Plumbo& exiguä copiä Stanni compoſita, minus attrahit Cuprum, duas- que lamellas imbecillius conjungit, quam Ferru- men levius ex Orichalco& Stanno Confettum z plus ramen cohwrere facit, quaw Colophonia, Sebum, vel Pix, ſed majorem calorem quoque poſtulat: Ferrumen gravius ex copioſo Argento & pauco Cupro infirmius conglutinabit Cupreas Jamellas, quam levius ferrumen ex copioſo Cu- Pro, pauco Argento& Stanno, ſed hoc copioſio- rem ignem fundentem poſtulat, quemadmodum fabris eſt notifimum. - 9.730. Aliquando paſte ſemifluidye inter Corpora firma ponuatur, quibuscum in maſlſam firmiſſimam cCoaleſcunt& ſolideſcunt; veluti quando calx ſubatta Cum arena& aquä, aut calx cum tofo&aquä, aut 8ypfum aquä miſtum, poſitumque inter duos late« res vel lapides, Coit, ſiccatur& copfirmat ſtruc- ruram: tum glutina ex animalium partibus con- fetta inter ligna, vel caſeus diu tuſus cum aqua, "UxtuSque cum calce viva aſſeres egregie CONCOPpU- „4 Jart, 290 De Coherentia. lat, qui mos eſt Afrorum(a): Pulvis Puteolanus olan 1 Commixtus cum calce& cemento ſub aqua ſoli- Meghok deſcit,& zdificiis preſtat firmitatem.(5). Ef vf ed in tofo& in arenä multum vitrioli, in calce mul- Olm 0 tum ſalis alcalini, qui bini ſales in aquä ſolvun-) bkray tur, in ſe agunt, cum alter ſit acidus, alter al- nur calinus, partesque terreſtres valde attenuant, pre- R cipue( longo tempore hx maſſe cum aqua ſub- orb zoll adtz ſibi relinquantur; hz frequenter permiſtg ves 0] agitateque evadunt tandem tenuifſima; ideirco 673 hel inter aſperas Jaterum lapidumve ſuperficies poſite Serin accurate ſatis cava inplent, poros ingrediuntur, Vi, 66 contattum ſuperficierum ſic adaugent, ut cohx- vehäß rentia inde firmiſſima oriatur. Gypſum, inpri- te hum mis coftum, quoque ſalem continet, cum aquä dE efferveſcit, majorem in molem tumet, indureſcit: nale ſed magis fi cum calce fuerit ſubattum. Gluten„lug poros lignorum& cavitates inplet, adeo ut hc frih a quaſl latiflimis ſe tangendo ſuperficiebus, firme„fn Cohxreant: Si gluten ſolidius ligno fuerit, ambo Ms: Jigna, qua parte conglutinata ſunt, firmius unita ſunt, quam naturaliter concreverunt: ſi autem gluren minus ſolidum ligno fuerit, juntta corpora di ji! tera, parum cohzrebunt, ideo ligna duriora& gravis- 8 ſima, nunquam glutine vulgari, fed ichtyocollä"a j bene conglutinantur. inl mi C. 731. Nonnunquam dux fluide maſſy parti- ea| bus ſeſe fortiflime attrahentibus conſtant, adeo u ut peratfta permiſtione abeant in frmam molem: t' ita Oleum Tartari per deliquium, cum Oleo Vi- bu trioli mixtum, vertitur in tartarum Vitriolatum: vi Spiritus Urinx& Alcohol Vini ſübtiliifimum en!| count en (a) Tnompm. SHiaW, Jravels 10 Barbary pag. 286» Cb) VITRBUVIVS in Archite&, Lib. 2, Cap. 6.(13 14 8 FR DES. s Pitty b aqua Fh. !(b), It | Calce m 1 1ä ſohin- 10, altergt Want pie Naqua Ib- YWermike 1 ideiteo 14 poſte medundr, naut Colt qt, np „zum aq „andare: 774 Gw g„du [21, fils) Qi, am ee 7151013 FA; 1 mn n 4: Corp JD 8 gs vSlchtyoda veglalſe pit“ Imo0t, 2480 vm) Molen; 709 Oleo Vi 7 g3olatuln: 4 hllimt7 coälu 286 740 Y)..0 De Coharentia, 292 CoCnnt in duram offam. Spiritus Cornu Cervi cum Aicohole idem facit. Aibumen Ovi cum Spiritu ſalis forti, agitatione continua firme concreſcit: Oleum Olivarum cum aquä forti in maſſam fria- bilem coagulatur, Lac cum acido in caſeum du rum vertitur, ß. 732. Sunt quoque corpora, quorum partes, prius molles, redduntur duriores ſive magis co» herentes frigore, alia igne. Frigore in maſas firmas abeunt omnia ab 1gne liqueſfatta Metalla, Semimetalla, Reſiny terreſtres& vegetabiles, Vitra,&c. quorum partes ab igne 4 mutuä co- hzrentia ſolute inteſtino motu agitantur: avolan- te autem igne, viribus naturalibus attrahenubus ad ſe propius accedunt, donec iterum ſbi proxi- mz relittzque in quiete firme evadant, Chalybs caiefattus ab igne molleſcit, ſed ſübito in aquä frigidä extinetus indureſcit. Alia Corpora igne redduntur duriora, uti Japis ollaris, qui recenter eltoflus eſt admodum mollis, ſed in igne indures- eit vitri inftar(a), molle lutum cottione in 1a teres abit, avolante nimirum aqua, igne attenuan- te partes terreſtres& ſolvente ſales, eosque inter partes terrenas interfundente, quo modo vehe- menter attract? partes molem firmam efficiunt. Ignis quoque major indurat Ovyorum albumen 5 Caſeum, cretam, lapidumque nonnullorum frag- menta, gy. 733- Separata corpora Conjungimuscochleis, vum transfigendo clavos per utraque Corpora a» dattos, qui firmitatem majorem eficiunt, quo clavidarjori materiä conſtant, tum quo fuerint aſpe- T10res: cCopulantur quoque Corpora circumligan- do (a) Mx RCATVU Ss in Metallotbeca Yatic. pag. 149. MY- LIU s in Saxonia ſubterran. Part. 1. Pag. 62, [4a 1] Oo dieß 292 De Coharentia, do funes, fila, vel alia fexibilia, quibus corpora Corporibus apprimuntur: ita Eruce deſcripta ä Nob. Reaumurio( 4a), domunculum ex fruſtulis ligni conficiunt, que vinciunt ſerico admodum tenaci, quod pedetentim indureſcit(5): tum vietor trochis viet aſſulas: faber lignarius aſleres ſecuriclatos aſleribus concopulat,& trabes trabi- bus: connettuntur etiam corpora, quorum extre- ma in formam uncorum ſunt inflexa, qux ſ2 im- plexu mutuo irretiunt, veluti fruftus bardanz: tum alia irretita variüs inflexionibus, implexibus, curvaturis etiam inter ſe cohzpreſcant. An huc non referenda eſt aqua, quzx in glaciem duriſffi- mam convertitur, accedentibus nonnullis particu- lis, de quibus agam in Capite Xxv1? tum fruetus ſaccaro conditi, carnes ſale cCondite? hx enim duriores evadunt. CF. 734. His cognitis modis Ars& Natura utl- tur ad corpora ſeparata conjungenda, vel firmio- ra reddenda: forte multo plures modi, nondum eruti, idem prefſtant; hoc ſerior& ſapientior de- teget zxtas. CT. 735- Coherentia Abſoluta vocatur vis, qua corpus reſiſtit, ne frangatur, aftum ä viribus ſe- cundum ejus longitudinem trahentibus. C. 736. Si duo corpora oblonga, regularia, per totam ſuam longitudinem zque craſfſa, eandem Jongitudinem, ſed diverfam craflitiem habuerint, erit cohzrentia eorum abſoluta in ratione craſlitie- rum. Nam craflius corpus componitur ex te- nuioribus aliquot ſecum conjunttis, fingamus 1gi- tur id ex filamentis oblongis parallelis conſtare; e- rit cohzrentia abſoluta, uti eſt ſumma corporum te- (4a) REAUMUR.: Memoires fur les Infe&. Tom, 2.Pag- 264- (b) Philoſoph, Tranſ. A*, 479. Pa8. 461: „nion“ jaet“ -p eran „ fins&s Jueoit PS hunde CE je; DE frain L [1a Met 8 Reno, 78 fierurt, us cds | agg eme u iF ſy 1 UU Wan | | 1115 Ctra | deſen] 1 1 Ex fruſil 0 admohm (6); im arlus alle vabes til "rum exle. :7u8 fe Im- | bardanz: | 41; ': An line vem duril- S parüfu“ mam frußus 0 hx ent „ Sumni (4, ve im ad, Nod 5 aplenior ur vd c94 2 VID 1918 E|: „onlarig, „egula| at, CEN 44 Dabuerſ ue craft De Cohcarentia. 293 tenuiorum ſive filamentorum componentium; ſed ita eſt quoque craſlities; ergo cohrrentie abſolu- tx erunt in ratione crafſitierum. C. 737. Eſt hzc Propofitio utilifſima, cum ex paucis experimentis, in fingulis Corporum gene- ribus captis, Coherentia abſoluta eorum ſub data qualibet craflitie cognoſci poſſiit: ita cum filum Ti98 eraflittel TetZr equine, MEncal1H, 35%: funis ex his filis confettus& 7000 craſlior, ſu- ſtinebit ib 7000 x 3, 5. five 24500. deſideratur proinde experimentum in quolibet corporum ge- nere: Ecce quxdam, plura enim in noſtris Dis- ſertationibus Phyſicis videri poſlfunt. Fila Metallica Cylindrica Diametri, 0, 1 pollic. Rhenol. ab appenſis ſequentibus ponderibus rupta fuerunt, Filum& Cupro rubro 4.15. 900.25. ex Orichalcho 2,464360. ex Auro 105, SOO. eX Stanno 4 16 49. 25- ex Plumbo 4.416.29.526. ex Argento 4:45:.370, ex Ferro a 16 450. Funis cannabinus diametri o, 06, a Ib 47. Filum Janeum xque craſſum 2116-21: Sericum ejusdem craflitiel ab ZI% Chorda inteſtinorum Muſica 4.457402. Filum ferreum a 1D-T80 Ligna ſüerunt parallelepipeda, cujuslibet lateris craſſities 0, 27. pollic. Rhenol. rupta ſuerunt a ſequentibus ponderibus. Lignum Tilie 2 tb 1000. Alni a 1b 1000. Abietis a 16. 600- Quercus a 16 1150. T La“ M 10-182 Fig. 6. Tab. XX» Vig. 7» 2594 De Coherentia. Lignum Ulmi a b.:-050. Fagi a 16 1250, Fraxini a. 16.192560: Picexr a 15. 550 Gb. 738. Coberentia reſpediva vocatur ea vis, quam exercet Corpus Contra vim perpendiculark ter in fibras longitudinales agentem. g. 739. Si dentur duo Parallelepipeda FEAC, FEADGHK, ſolo parallela, ejusdem materix & craſſitiei, ſed diverſzx longitudinis AC, AD. quorum extremitates FE A in muro inmobili ac- curate ä foramine excipiantur, ex C autem& S8 applicentur potentix rumpentes P'& R ,„ agen- tes perpendiculariter in AC& AD, erit poten- tia in€ ad eam in S8 vel in D,uu ADad AC. Franguntur Parallelepipeda in extremo EAF, primo partes ſupreme FE, ultimo in A, firque quaſi rotatio circa A; erunt igitur EAC, EAD, duo vettes incurvi, EA appli- cantur reſiſtentie, ad AC& AD pondera rum- pentia. Eſt vero per 5. 353. Pondus in C ad potentiam ſive reſiſtentiam in E:: AE, AC.& reſiſtentia in E ad pondus R:: AD, AE. qua- re erit perturbate, P pondus in C, ad illud R in D::AD„ AC.' Vel hoc modo, quoniam pondera P& R eodem egent momento, ut ean- dem reſfiſtentiam in EA ſüuperent, erit Px AC=Rx AD“ proimüe erit P, R:: AD, AC: S. 740. Si dentur duo Parallelepipeda horizon- taliter parieti infixa, ME ACD, FEACK, lon- gitudinis AC, altitudinis EA, ſed varie latitu- dinis EM, EF, ex eädem materia, erit poten- a. P, frangens in CD, ad eam R.in CK, ui Jatitudo EM ad EF. Animo concipiatur Paralielepipedum MC divi- ium [m in „ll ela) zei omnia! e9gue a tin, nus 860 EM de eden Male INE DhACLO mara ejenque ans BA R, ppl dnn Quab A vad; ponts ſunt 191) ex nau) tentlam X mL,€ üer, es uin Ag dun] ü en 43' 44 Why N' IO" ü Mem damen 12 ſint, 1 6 vv, a 1 16, ab 127 2 1 54 Tur ea Ws, Upendieulin nt: Qa PEAC vem mater! MAC, AD, vlhmobili 6 ) utem& 3 AR, aper Qärit poten. 10.D ad AC, z5mo KAR, om A, hr 40, EM), [€ EA 39 Donde: BD dus nC 218, Aus Ko), AL dr ): ad ild] OD) quo 10700, u Gn: 9 Px4 0 h 182 horizon WACK, Iv pane Jau "6 ert DOU ans en 1: 0 LENREI Wl 9 Men ub De Cobegrentia. 995 ſum in partes aliquot equales ope ſectionum pa- rallelarum ad EACO; pari modo concipe FC diviſum in ſegmenta prioribus Xqualia: erunt omnia ſegmenta equalia ejusSdem cohwrentiz, ad- eoque cohxrentia in MC, erit uti numerus ſec- tionum, ita quoque erit ea in FC, ſedeſt nyu- merus ſeftionum in MC, ad eum in FC, utieſt EM ad EF; quamobrem erunt cohzgrentiz in eädem ratione, uti& Potentix frangentes. gy. 741. Si ſint duo Parallelepipeda BACLG„ab. INK. DEACL horizontaliter foramini immiſſa, ex ls 8- materla rigida confetta, ejusdem latitudinis ED, ejusdemque longitudinis AC, ſed diverſz altitu- dinis BA, EA; erunt potentix rumpentes P& R, applicate extremo C, in ratione duplicata al- ütudinis AB ad AE, Quia horum parallelepipedorum extrema AB, AE franguntur in foraminibus 8 ponderibus ap- penſis P, R, frattz partes verſantur circa Ay* ſunt igitur vectes incurvi BAC, EAC; 2deoque ex natura vettis, eſt reſiſtentia in B contra po- tentiam in CL, ad eam in E contra potentiam in CL, uti BA, ad EA: idque in omnibus pun- Ctis proportionalibus intermediis in BA,& EA obtinet: eſt preterea quantitas frangendarum par- vum in AB, ad eam in AE, uti AB, ad AE eſt harum reſiſtentia, ut quantitas; ideo erit to- ta reſiſtentia partium in AB, ad eam in AE, ul ABY, ad AE4. S8. 742. Ex tribus ß. 739, 740, 741. Propo- ütonibus, omnium corporum ubivis zque craf- forum firmitas cognoſei poteſt, modo experi- menta quedam in quolibet corporum genere, fun- damentorum inſtar, capiantur: en quzdam, plu- 72 ex noſtris Diſſertationibus Phyſicis pet pos- iunt. M 47 Pa- 296 De Coherentia. Parallelepipeda adhibita fuerunt, quorum quod- libet latus 0, 27 poll. Rhen: inflettuntur vero, antequam franguntur, ad quod attendendum, quia diſtantia ponderum 4 foramine decreſcit, vettis- que, cui adnexa ſunt pondera frangenda, brevior evadit. Diſtantia Ponderis| DiſtantiaPonde-| Pondus fran- a foramine, antein-|ris a foramine, gens extremo ſtitrutum Exper,|cum frangitur.|appenſum. Pollic. Pollic. Unciar. Picea WOHIE: DOHR O TZS SUGG|4 70. QUEFEUS-IPER EI 58 0ER 48 VIMmMUSSETALHEHT M2 2020; M2 2422 AA Abies IND SSE ZO SSE SESSEL OL LUG Alnus LON 2. E51 ai0s SO SISEE: HE: G00. Pigs ABO ZEE TS DSS REG WI0156 5. Cg. 743. Eſt dottrina Cohzgrentig ampliſſima, in quä conſiderari poſſunt corpora, quorum utrl- que extremo Potentix frangentes applicantur, cum interim in medio fülciuntur: 2*. Tum qu utroque extremo fulcris libere inpoſita ex medio onus gerunt. 3*. Dein qux utroque extremo arc- te ä foraminibus excipiuntur,& 4a ſuſpenſo pon- dere in medio franguntur, 4*. tandem que ä Po- tentiis comprimentibus, aut 4 ponderibus inpoſi- tus deorſum preſſa, fuülcrorum munere fungentia, rumpuntur: ſed hxc dottrina pro hiſce inſtitutio- nibus nimis prolixa foret, fundamenta poſuiſſe vobis ſuficlat. (74| ), Mt Qilorum füt; 0 190) Jium m! tim DAV pd, [4er non bit dude Teer ede oha nolitt VerG| 1074 Hui qiidem. Koualt He ha Ml 04 Klang W Ww im Tt Ii Di | | drum ur ve, | Ii dum, oh armee M, ve.| aN, dre | | 104 us fras 180 xtren) qu ſum,| |) SE ; 18 lieanür | Eau ( 2417 160 1 r= emo 319 ) Ju 0.200 1, Av 1700) N 1 s/genu] ( Gefätutio! Y„polit De Eluido in Genere, 297 GAP UERLEEXXE De Fluido in Genere. G. 744 S cientia, qux generales proprietates, ac- tiones& paſſiones omnium corporum Nuidorum examinat& exponit, appellatur Zydro- ſtatica; olim Hygroſtatica. S. 745. Fluidum vocamus congeriem corpuſcu- Jorum minimorum, que ſingula ſeorſum ſumta tam parva ſunt, ut ſenſibus noſtris nequeant com- prehendi, atque preffioni cuicunque, aliquam ver- lüs partem direttz, inſenſibiliter parvx, aut non major] quam eſt pondus guttgz maxim, ä quoli- bet uido formandy, Cedunt,& cedendo facilli- me inter ſe moventur absque totius maſßſx motu: adeoque partes parum inter ſe cohzreſcent,& politurä ſuperficierum erunt proclives ad motum; Politurä autem& aſperitate videntur Auida& pul- veres potiſſimum diſtingui. g. 746. Solent Philoſophi diſtinguere Fluidum, Humidum& Liquidum. Id vocant Liquidum, quod quidem fluidum eſt, ſed ſub Aere ſuperficiem ſo- Jo parallelam format; cum fluidum non ſemper ſub Atre hanc ſuperficiem acquirit; veluti videre eſt in Flamma& Fumo. S. 747- Humidum vocant, quod fuidum eſt, ſed ſenſationem humoris preterea in nobis exci- tatz ita eſt Aqua, Vinum: Humida vero non ſunt A&r fincerus» Ignis, Mercurius» Metalla Üuentia. Videtur hc diſtin&tio non magnz uti- litatis, quia ex illa non patefiunt Auidorum pro- prietates. 5. 748. Non igitur unum corpuſculum conſti- zuit Üuidum, ſed plurium Collectio; quomodo e- E75 nim 298 De Fluido nim in uno poſſet cognoſci, quod cedendo mo- ide veretur cum aliis facillime, ſecundum f. 745. Ig-| bus dl circo ultima elementaris fluidi particula non eſt| el Nuida, nec unica molecula ex elementis cCompo-| dvs ſita. Cpl ribus componens maſſam fluidam, eſt firmum vel 0,75 S. 749. Quodlibet corpuſculum, unä cum plu-| ehugl | | durum 3; ſive conſtat ex partibus tam firme cohz- ca rentibus» ut non ſecernantur eadem V1, quä to-| qed tum corpuſculum movetur. Er nifi id foret, om-| nil nium fluidorum corpuſcula minimo motu ſolve- dit rentur in elementa, fierent minima, nec vViderl| gl poſlent pre ſübrilitate; Contrarium vero docetex-|(05 perientia, multorum enim Auidorum partes infſig-| üm ni magnitudine przditas microſcopio Cconſpici-| Numen mus: imo tales detegimus, qux etamſ ex plu-| jsl ribus minoribus conſtent,& fuant currantque,| wnn 1 nihilominus molem ſatis firme cohgrentem com- 113 18 ponunt.| wav g. 750. Idcirco illud corpuſculum firmum, ut-| uv cunque parvum non differt ä particulis reliquorum| ide Corporum: proinde habet omnes vires, aCtio- qe nes& paſſiones corporum firmorum mäjorum z; 13 11 quapropter omnia, que tradidimus in ſüperiorl| ln dottrina de Gravitate, Motu, Viribusque COrpo-| hüt rum motorum, Percutientium,& de Inertia ac Imo Refſiſtentiis, ip conveniunt& applicari pos-| duke ſunt.| ny g. 751.-Ut maſſa ſit Auida, non requiritur, ut Qekun ſingula corpuſcula illam componentia ſint elemen- Hil ta, ſed poſſunt eſll2 particule variorum ordinum m, C. 69. modo ſint adeo exigux, utſingulzy noſtros| wi: ſenſus, efugiant: nunquam enim cCongeriem ſen-|", ſNbilium partium Auidum vocamus, licet reliqux| I proprietates ei inſint- Quo ex ordinibus altiori-| mu bus compoſite ſint, qu: Auidum formant, 6 Dir 1 FR ternelilr 3 uidum idr vas lerin jeyal: a 3 num) uam s pati Ns » ndivele ſeanguto ſeanpl E Sperpen Wl 3& mo )[] vp ent ( exper F(Pp Fluidi ex Gravitate, 315 C. 791, Si fuerit vas conicum AGSC, coni 7,1. baſis GS ſit fundus, apex AC ſurſum ſpetter, rig. 16. impleaturque Huido, premetur fundus GS ea- dem vi, ac ü vas ceylindgricum RGST ejusdem baſ205 ad. parem altitudinem impletum fuiſſer, Concipiantur in cono columny ejusdem baſgos ac media jongiſſima, apici reſpondens, ABCD; hc media deſcenſum molitur, nitturque eleva- re vicinas breyiores KE:,..:EF, XX;:003 41 VV, hg elevari nequeunt propter reſiſtentiam Jjaterisc come in:E,B,X3:G; 0; 1,:Mx Spa hac refiſtentiä proinde reprimuntur ad baſin vi parl, ac ſi incubuiſſent columns, AE, KF, ZX, CO, QL, NN: adeoque totus fundus GS premitur vi eadem, ac fi Auidum impleviſſet vas cylindricum RGST. S. 792. Ergo apice coni ad quamlibet altitudi- nem CP produtto ope appoſiti wbi APC flaido impleti, premetur baſis GS vi eädem» dEN vas cylindricum baſeos GS, altitudinis PD, fuido plenum füiſſer: neque refert cujuscunque anguſtip? zwbus Impoſitus APC fuerit. Quemadmodum ex- perientia probatur, y. 793. Neque alia eſt preſſura fluidi in fün- Tab. ix. dum GS vaſis GSRT cylindrici, ex quo in al- Fig. 17. tum eminet tubus PC, hoc enim usque ad P re- pleto, premetur latus ſupremum RT ſurſym E quantum Auidum altitudinis PC,& baſeos RE: deorſum gravitat, uti experimento etiam evinci. mus, Quamobrem poſito tubo PC anguſtiſſimo, quem exigua Auidi copia impleat, vaſe autem RGST ampliflimo, poterit ab exigua fluidiquan- tate vis ingens quaquaverſum in latera vaſis exer- cen 316 N'vasR GS T! ex corio-Bexili fuerit, Poternt 4 paucis aqua guttis pondus maximum in DN T* Ä SITE; Ax 1 poſitum elevari, uti Folle Hydroftatico paro- bamuss* 6208 TVab. 1:7 Fig. 18. Tab. 1x, Fig. 209. Tab. 1X Fig. 19. Ab ATXG: Fig. 22. De Aftione 5. 794. Prefſura fluidi in altum evincitur quo- que hoc experimento: Cape viirum cylindricum ABCD, aliudque anguſtius EGX, amplior1 vaſi infundatur aqua, bhec elevabit vas angutſtius EGX, quamvis oneratum. S. 795. Preſſura Fluidi deorſum efficit, ut ea- dem fluidi quantitas diverſifimi ponderis eſe vi- deatur; tantummodo valſis fungum vi varia deor- ſum premendo: Sit enim vas DHEK, impleium fluido ad EM, libreque id appenſum reduc ad equilibrium: ſit cylindrus ſolidus ASB, promi- nens ope brachii BC ex pariete firmo, vas attol- Je, ut capiat cylindrum AB,& HAuidum aſlurgat usque ad GO; id nunc altius quam ante, premet fundum HE majori vi deorſum, nec in zquill- brio cum priori pondere ad Libram erit. 5. 796. Si vas fuerit conicum, vel truncati coni pars GACS, apice AC ſpettante deorſum, bafßi GS furſum, impletum Auido, ab eo pre- metur fundus AC, quantum ceylindgrus ACBD ejusdem altitudinis ac vas,& fundi AC preflifſet, reliquum enim fluidum ä lateribus com obliquis ſuſtinetur, nec preffuram Columngt ACBD lon- gillſimx augere poteſt. 516 CG A-PSUSE: 2X KIEK De Fluido per vaſis foramen fluente. C. 797- S' vaſßis ABCD„ ſido pleni fundus ad ſolum parallelus BD varijs in locis E, G, F, pertundatur foraminibus equalibus, eadem celeritate eMuet ex his omnibus Auidum. Nam particulis E, G, FF, qusx reſpondent fo- raminibus, incumbunt columng Nluidi equales,& pari gravitate prementes, adeogue preſſure 1: es ) Jes eu quales qx! fuun! ure: cums ſic Jahn jn [7 rive exten dis| 4 fra un neim 1] a | | nein, Minde 3 epi u anus mt, ud a eſe 7 7a ded! .Apleiu „Mae 41 [CU promi 7,s alto) zubMurgd ren 7 WEQUU | 7 Dd ) tagpeoln De Fluido per vaſis Foramen fuente, 317 Jes cum particulis communicabunt celeritates'Xx- quales: non autem tantum efflluunt particuly, quzx retta deſcendunt, ſed& qusz ä lateribus af- Quunt; quegecunque etiam eflaunt, gque premun- tur& moventur 4 preſfura lateralium, ac ret in- cumbentium partium. Pariaculg E, G, PF con- ſiderari poſſunt tanquam uidi lamelle tenues, que labuntur partim proprio pondere, partim prefſurä incumbentium. S. 798, Eflluunt igitur per ſingula forargina pa- ribus temporibus equales Auidi quantitates, veluti experientia probat( a). S. 799. Quia Nuidi particule in eadem altitodi- ne in omnem direftionem pari vi premuntur, ef- Nuet Auidum, cum ex foraminibus fundi, tum ex foraminibus lateralibus, altitudinem fundo Pparem habentibus, eädem celeritate& copiä. 800. Quo Nuidum majori alritudine vas ABCD Tab. 1x. impleverit, eos celerius ex foraminibus fundi KE, Fig. 22. G, FF, efluet. Si enim foramini G incumbat columna altity- dinis HG, premitur lamella reſpondens foramini 4 gravitate columne HG; cum autem columns Jongitudo KG fuerit, premetur lamella in forami- ne a majori potentia KG, quz proinde cum 1pSd majorem celeritatem communicabit. y. 801. Poſitis Auidi altitudinibus variis HG, KG, erunt celeritates particularum ex foramine Tab. 1x, G effluentium in ratione ſubduplicata4 altitudinum Fig. 22. HGG. Nam columnarum incumbentium gravitates ſunt potentiz prementes, qu&x vires cum lamellis In foramme G communicant proportionales ſuis magntndinibus, hoc eſt altitudinibus, ſunt vero cele« (4) HAMEL Hiſt, Acad. Reg. L. 1, 8. 1. C.4. 318 De Fluido celeritates in ratione ſubduplicata virium F. 245. adeoque erunt celeritates in ratione ſübduplicatä altitudinum HG, KG, Tab. x1.- f. 802. Particule Auidi ex foramine G eadem Eig. 22. celeritate eMuunt, ac fi libere cecidiflent ex alt- wudine, equali columne KG. Fluidum reſpondens foramini G ſit lamella te- nuis, altitudinis m G. caplatur in fſuprema parte columny K lamella equalis Kn. tum corpus Kn Japſum ex altitudine Kn acquirit vires, qu ſunt ad eas corporis lapfi ex K ad G, in ratione Kn ad KG. vis quä premitur-lameila mG ſuo pon- dere, eſt ad vim quä premitur a columna KG, u- ü mG ad KG. adeoque eft ratio 2qualis inter vires: ſed vires in utroque caſu produtte iüunt a preſflſione gravitatis eadem, ergo Vires in utroque Caſu corporis K lapfſi ex K ad G,&in lamella mG preſſa ä columna KG ſunt wequales, proin- de velocitates erunt equales. Experimento(a) demonſtravit hanc propofi- tionem CI. Polenus: Fundo vaſis, 13. pedes al- ti, inſeruit tubum, 7 lineas lopgum, cylindricum, diametri 3 linearum; tempore minuti efluxerunt 905 pollices'cubici Aqux, qui in cylindrum, cu- jus baſis eſt tubus, converſi, longitudinem for- mant 1536 pedum: Corpus grave libere delapfum ex altitudine 12 pedum acquirit celeritatem, quä emetitur intra minutum pedes 1493,& ex alti tudine 13 pedum percurrit 16809 pedes: adeoque Quxit uidum celerius, quam grave ex altitudine 12 ped.&lentius, quam grave ex 13 ped. 1ap- ſum, propter attritum partium ad latera tubi? ni- hilominus inde ſatis pater, ſüblato attritu, celeri- (ates gravis Libere decidui,& fluidiexeuntis equa- JESEOre. 2578 C. 803- (a) In Epiſtola ad- Marinonium. | | | jh fun dem 1! rogue lertats (4 7200 (unf pu ſm joe Zul! ' 0 vie dat! ber dl |. pnp 3, qu wroße! pu ad] ferundt emol pp] Qual1 varia | Altig Ius, (yi „“ Vein 1 IE dia y nem pant . E Vinum Is M 0[bdo Une(7 el) 59Nent ex4; JI 1amell; M prema pas ) mi orpus Ku [D'3, zus für! & naaone Dh lG ſio pt 09102 6,1 vp Intz! quüz Tant: man uod Janke! 3 163, 0 LH ze fue! ) Feinden fü xudnen Kre delaphn jez I mud ex al 290! 200001 190€ eu, IM Ami; gy cel g juno 1 per vaſis foramen fluente. 319 Cf. 833. St fuerint duo vaſa variy altitudinis, in fundo pertuſfa foraminibus equalibus,& eo- dem impleta Auido, erunt quantitates'Auidi ex uy» troque vaſe efiluentis eodem tempore, velut ce- leritates, quibus eiluunt, adeoque in ſübduplica- ta ratione altitudinum ſupra foramina. Comprobamus hanc veritatem experimento, quo ſimul oſtendimus, quomodo cognuä quanti- tate Auidi, intra datum tempus ex foramine in vaſe dato eMluentis, colligi poſſit quantitas fui- di ex foramine alterius vaſis intra quodcunque tempus elapfuri. Märiottus aliqua fecit pericu- la, guorum beneficio copiam elabentis 2qu2 Cognoſcere licet: Capiebat vas aquxe plenum, quod ad profunditatem 13. pedum ſub ſuperficie pertundebat foramine, diametri 4 partis pollicis, tempore minuti eluebant 14 pintx Pariſing: Ergo ſeire licet, quot pintye pari tempore ex x quali foramine effiverent, fi hujus vaſs latus ad varlas altitudines perforaretur: En tabulam. Altitudo aque in pe-|Copia Aqu emanantis, dibus.[menſüratze pintis. 45 2 8829 -S| 85-6824 LO 4 Ih 2 2 770 T3:4 1: 14.4 0000 TI5) I5»5 0383 Capiatur jam queelibet alia altitudo pro lubitu veluti'gitur 13 pedes ſunt ad 14 pintas, fluen- [Cs ex foramine:. poll. minüti ſpatio, ita eſt me- dia Proportionalis inter 13& aſſumtam altitudi- NEm/ad Coplantiaque+ guse 2quall tempore ex Parl foramine eflluet, Cg. 824. 30: 1%, Fig. 21. SA: IV Fiz. 23. 320. De REG C. 804. 31 vas ABCD ſemper maneat xque plenum, quo tempore corpus grave cCadendo per- currii altitudinem fluidi EF, efluit ex foramine EF, cojumna FH, duplo longior quam EF. Fluidum effuens ex F, fertur celeritate, quam acquirit grave delapſum ex Ein V, fertur autem ex F ſemper eädem celeritate, ſed quod cadit ab 7 in F ex quiete, movetur celeritate accelerata: adeoque duplo plus ſpat percurret fluidum codem tempore ex F eMuens, quam grave delapſum ex E30-F. Hinc patet ex foramine F non eflluere colum- nam EF foramini infiſtentem, hic enim ſola tum modo transiifſet eodem tempore, ac grave labitur ex E ad F, verum aqua ad foramen F perpe- tuo 2 latere circumquaque appellitur; hec latera- lis preſſura, que eſt zqualis perpendiculari, effi- cit ut duplus oriatur effettus, ſive ut emanet CO- Jlumna FH duplo longior quam EF. C. 805. Si duorum vaſorum cylindricorum z- qualium& fbi imilium ABDC, EGHK, fun- di foraminibus inequalibus F& I pertufi fuerint, fuidorum quoque altitudines ſint zequales, erunt tempora evacuationum in ratione reciproca fora- minum, Fluidum ex utroque vaſe motu retardato eMuit, quoniam altitudo minuitur, prout plus fuidi ex vaſis emanavit. Sit utrumque vas diviſum in partes ſive lamellas admodum exigusz, ſed 2qua- lis altitudinis, ad ſolum parailelas, erit in utroque vaſe lamellarum numerus&qualis: Lavelle bz Admodum exigug altütudinis motu equabili feren- zur emanante Duido: erit proinde tempus, quo ef- fluer lamella ABML, ad tempus quo efflvet EOGP, uti amplitudo foraminis I ad eam F: idem vero convenit cuicunque Jamells utriusque va- jaßs 1 qu: eas 11 ſunt 7? prod! [x (), 1 tt), fos pe M nut 160 (mei! nn[203 pus kml€ pal 119" 00 (ono eke PU gis Expert ſ ha 19 Ne en eas Nn Nina Dev; NUCH vhb EN? En h It nn (2) ane we 2'dendo 4. Ue Foran 0 EP, Je, Qu tur aut" 07 cad ib ): Wm coden öuplum fx ai: colub- 109 ſ0la tym 73ve labitt pM perde „age latet« NOG| gr emaneto 76 (Phriemmp 0003 61,09008 cs u en, Bz des, elt 31 prod 19) 4er lao, 7 96 Nuer ap vlan In uſo“u » naoh |„mellz 8 gil fefer ge 09.000 7 ad em! „pme Ye 1 - Ib der vafis foramen ſuente. 321 vaſis in quali altitudine, adeoque erit tempus quo effluent omnes lamellx in vaſe ABCD, ad eas in vaſe EHKG, uti foramen I ad foramen F, ſunt igitur tempora evacuationum in ratione reci- procä foraminum. C. 806. Si duorum vaſorum eylindricorum AB Tab. x. CD, EFGH, que altorum& inzqualis diame- Fig. 24. ti, foramina fundorum fuerint zqualia,& im- pleantur eodem fluido ad parem altitudinem, e- runt tempora evacuationum in ratione baſium. Concipiantur ambo vaſa diviſfa in lamellas, pa- rum ſed xque altas,& ad ſolum parallelas, erit tempus quo effluit prima lamella in uno vaſe, ad tempus quo effluit prima lamella in altero vaſe equaliter preſa, uti magnitudo lamelly fuide in primo vaſe, ad eam in altero; eadem vero ratio Obtinet in omnibus lamellis fuidi eque als:& eſt quxzlibet lamella uti baſis vaſis, erit ergo tem- pus quo evacuatur primum vas, ad tempus alte r1us vaſis, uti baſis primi vaſis, ad baſim alterius. Experimentis hoc convenire notavit Picardus( a). g. 807. Si igitur priorum vaſorum JS. 806. fora- mina in ratione ſuarum baſium fuerint, pari tem- pore exinanientur: Et ſemper, ſi vaſa cylindrica xque alta, ſed inxqualis diametri, ſint in fundis pertuſa foraminibus inequalibus,& ad parem al» ütudinem eodem Fluido impleantur, erunt tem- Pora evacuationum in ratione compoſitä, ex re- Ciprocä foraminum,& dire&3s baſium. - 4. 808. Si duo vaſa cylindrica ABCD, EFGH, Tab. zx, inTqualis altitudinis, ſed xqualis diamertri, eo» lig. 25- dem flnido impleta, int in fundis pertuſa equa- Nibus foraminibus, erunt tempora evacuationum In ratione ſubduplicatä altitudinum, Nam Ca) Biſt. Acad, Reg, Lib, 1. pag. 50. 4 322 De Fluido Nam celeritas quacum exit fluidum ex vaſe ABCD, eſt ad eam ex EFGH, uti VAB, ad VEF; ſed ut eſt celeritas eluentis Nuidi ex ABCD, ad eam ex EFGH, ita eſt quantitas e- jus, ad quantitatem hujus: Uti vero eſt quanti- tas fuidi elapfi ex vaſe, ita quoque eſt evacua- tio; adeoque evacuatio pari tempore ex vaſe ABCD, ad eam ex EFGH erit, uti VAB ad VEF. quantitates vero fluidorum in vaſis ſunt ut AB ad EF: utigitur hz eluant, oportet ut tempora ſint, veluti VAB ad VEF, nam VAB x VAB=AB. veluti. VER x VEF eſt= EF. Sit vas ABCD quadruplo altius quam EFGH, ergo celeritas Auidi incipientis exire ex altiorl, eſt ad eam ex breviorl, uti 2 ad 1. adeoque quan- titates, quz elapſe eodem tempore ſunt, ſe ha bent ut 2 ad I. idque ſemper obtinet: adeoque poſtulatur tempus duplaum, ut copia fuldi ex al- tiori vaſe ſit ad aliam, veluti 4 ad 1. quantitates autem fluidi in vaſis ſunt, ut 4 ad 1. ergo tem- pora evacuationum erunt ut 2 ad 1, ſive utira- dices alutudinum. Quod experimento confir- Mamus. C. 809. Adeoque tempora evacuationum in va- ſis cylindricis 102qualis altitudinis, diametri,& foraminis in fundo, ſunt in ratione Compoſitaä, ex reciprocä foraminum, directa baſium,& ſübdu- plicatäa altitudinum. g. 810. Qux huc usque explicuimus Geome- trice, non ita comparata ſunt Phyſice, nam par- riculx Nuidi, qux foramen perfluunt, ab ejus late- ribus atteruntur,& retardantur? qux autem me- dio foramini reſpondent, huic retardationi ſüub- je&z non ſunt 3; adeoque inxquali celeritate Aul- dum efluit: id, quod in medio, celerius fertur» 220007 MNTNANT W Sz lum e"8 uns as Nui; quanti eſt qua! ct evaey » EX vy VAB; valis für Iportet 1 am YA] [= 51 EPFGH, : altion, Ue quan 1,(8 1m aleo! 1d1 Ex| quanti E730 tt Ive utit 0 cont 0000000 19 | | 1171 0000.07) GEWER aul GW Q zZ. AAMMMMMAMAMMAAIIAAD O > m 10 Va: jetrl,€ oſitä, Y ſubdu (Geom: nam pl R ejus a!| 662 item 1? ir rionl 0,7 tate ZU. 119 Jer» us E WW 1 1 ' GXFEBDOT VS R ad dam cpl vum are bapte alas ht exit fl . tiun 0 tur) a fiat, I colimn riertig hant di adh,' quantit: diamet di, 4! putatä ractu (6) d (1, Po eidem 1 diverſos nes) qt nter ſe eoden te neu, 9 yi ) bal rs d ten Dor Coco, der vaſis foramen fluente. 323 & adhwgret vi attrahente partibus lateralibus; quas dum accelerat, ipſum retardatur, 1dcirco minorl Copiä efiluit ex vaſe, quam huc usque determina- vimus: accedit, quod particuly? primum expulſe ä remanente Auido ſeparentur, quocum vi attra- hente cohgreſcebant; ideirco retardantur, dum alias ſecum abripere conantur. Prgterea quod exit Quidum, 4 prefſſione Jaterali partium adjacen= tium obliquä quadam determinatione quoque fer- tur; cumque Id ab omni latere eMuentis columna | fiat, in aliqua diſtantia ä foramine anguſtior fit columna vel diametri contrattz. Docuit expe- rientia Nob. Newtonum(a) in laminä planä hanc diametrum eſſe ad eam foraminis, veluti 5 ad 6, vel 54 ad 62 quam proxime; veramque quantitatem elapfi fuid1 efl& eſtimandam ex hac | diametro contraetäa,& longitudine column&x flui- di, ä ſuperficie usque ad hanc contrattionem ſup- | putatä: Jurinus autem calculo invenitradium con- tractum eſſe 7 xo, 818 fere, quecunque fuüerit (5) diameter foraminis, cujus radius vocatur r. Cl. Polenus(c) plurima fecit pericula ſmilia, eidem vaſi ſemper aqux pleno applicando tubos | diverſos conicos, cylindricos, lamellas planas te- | Rues, quorum omnium lumina erant ab unä parte | inter ſe equalia, per qux varia fuidi quantitas | eodem tempore transfluxit: cum enim tubus co- | nieus, 92 lineas longus, baſ latiori inſerts erat vaſi, baſceos diameter 42 linearum, Iuminis ante- | rioris diameter 26 linearum erat, vas aliquod |(Empore 2", 57* impletum fuit: appoſito tubo | COonICO, Cujus diameter baſeos 33 lin. luminis dia» 4 Prince. Philoſ. FID 22 09 30 P2.2047 ) Philoſ. Lranſ. N*. 453. pag. 83. (€) de Caſtellis aquar. GG 35,438. 39. 42. 43» 2 4“+ 324 De Fluido diameter 26 lin. vas pari tempori impletum fuit; infixo bo conico, cujus diameter in baſi 60 Ii- nearum, luminis 26 lin. vas impletum fuit tem- pore 3“ inſerto tubo conico, cujus diametri e- AUEL 18.002726) lin; vas dmpletuinFuit:g5:48 Cylindro ſübſtituto eque longo,& lumine utro- que 26. lin. vas impletum fuit tempore 3.20% iandem appoſitä laminä ferrea, in quä foramen 26. lin. impletum fuit idem vas 4', 36". Quo- niam igitur ubos conicos determinatz figurx ma- xima quanttas aquex eodem tempore perfluxit, patet, 4 preſlione laterali partium augerl celerita- tem fluidi eluentis- Plura videantur apud New- tonum, Polenum, Guljelminum, s'Graveſandium, Jurinum(a). G. 811. Patent hinc fundamenta Hydraulice; five enim fluida eRuant ex luminibus determina- 1x magnitudinis, five perfluant fiſtulas narium x- qualium, erunt poſitis reliquis paribus omnia ſim]- Jia, adeoque ex premiſſä dottrinä absque ullo Ja- bore erui poſlent. Verum cum fluidum in cana- le longo movetur, 8 parietibus perpetuo atteritur, retardatur,& quidem plus minusve pro varia Ca- nalis longitudine, politura vel aſperitate: Cum quoque multis anfrattibus infle&tuntur canales, reſiſtentiam exsveriuntur fluidi particulz, lateri- bus inp:&z, reſiliunt, retardant fluidum ä tergo afluens, quibus cauſis multo minor fluidi quanti- tas canales perſluit, quam computationes PreCIPC- rent. Sed aquileges adeamus: Obfervavit incly- tus Desagulierius(5) per canalem 1009 ulnas Anglicanas longum, 55 minorem copiam Quxifle, quam ſecundum Mariotti regulas calculus EN ou- „ (a) Philoſ. Trans. 1%. 452. 453: (bv) Philoſ. Lians. 11*. 303» eien! leu] [ pl penuid ale00u3 bum Klamt (mag! aleo OI nn fur NM wd do My que 1) (edent ſern| is, N (exio, 3 uid im, d kent: Atemit ple: Ami Tlg, qum: Uw, perß (8) Detmige 1 bal Gl. Om füt zh. (1 diametje- 3 fm 3 UMIEIDs 5,01 11, E13(un "UE(R SC foul: JQ per), 08 11 Ceh aupud Iefe 0 2nd, ) proud; gener Juma ggenna Z we Wo alm nd 3) M |=) m 3„ae | au a 2, EE! | kal quant 20908 )<“) « per vaſis furamen fluente. Coupletus in aqueduttibus Verſalienſibus pul- cras inſtituit obſervationes: Aquxductus eſt fer- reus, diametri 4 pollicum, longitudinis 1800 pe- dum, hinc inde cum inflexionibus, utrimque a- pertus, cum aqua in ciſternä ad alteram canalis extremitatem, 9 pollices erat elevatior quam ad alterum extremum, effuebant quodam tempore 2 pollices, 63 linex, cum ſecundum Mariott pericula ex brevi tubo, 61:+ pollices elluxiſſent, adeoque trigeſies minus aqux longiffimum hunc tubum transfluxit. Alius eſt aquxduttus ferreus, diametri 6. pollicum, ejusdem ac prior longitudinis, rum aquä in ciſternä tres pollices altiori poſitä, ex altero canalis Jumine in definito tempore efluxe- Tunt 7 pollic: 44. lin: cum ex Mariotti calculo ef- Nuxiſſent 80 poll:& poſitä aquä in ciſterna 54 poll: altior1, quodam tempore efliuxerunt ex al- rero canalis lumine 10+ pollices, cum conſalen- do Mariottiana, emanaſſent 407 pollices 3; adeo- que in hoc caſu major retardatio, quam in pre- cedenti fuit; quia poſita aqua ad majorem in Ci- ſternä altitudinem, major erit transfluentis cele- ritas, unde attritus major,& incurſus in laterum inflexiones Impetuoſior, adeoque major transeun- us fuidi retardatio. Eſt Aqu duttus 7014 pe- dum, diametri 5 pollicum, cum aqua in ciſter- na erat 25 pollices altior, quam altera canalis Extremitas, intra quoddam tempus effluxerunr 9 pollic: 415 lin:& ſecundum Mariotti calculum eflluxiſlent 160 pollices(4). Imo probat expe- rientia, fi in curvaturis tuborum aer lateat, a- quam adeo retardari, ut undevigeſies minor quan» Litas, quam par eſt, transfluat: Coupletus tradit, Per Üſtulam plumbeam 11400 pedes longam, dia- me- (4) L' Hiſt, de|' Acad. Roy. 4, 1732. SAD: PI. T. Ta0 Xe Eig. 1. 326 De Fluido metri 8 pollicum, propter curvaturas,& hinc inde herentem a&rem, aguam modo transfuxiſſe tempore 10 dierum: experti artifices idcCirco om- nibus fiſtularum curvaturis imponunt cucurbi- tas, recipiendo ae&ri deſtinatas: ideo mirandum non eſt, Atrem veris animalis infuſum, inſtar preſentanei veneni occidere, cum ſanguini, cir culum obeunti, veluti firmiſſimus obex reſiſtit. Cf. 812. Si moveatur fluidum per canalem co- nicum SABX, ab apice AB ad bafin. SX, in- preſſum ä causa ſemper Xquabiliter agente, mo- vebitur velociſlime circa apicem, lentiſfſime cir- ca baſin; nam paribus temporibus eadem flui- di quantitas implet ſfegmenta zqualia ABCD, ECFD, GEFH, IGHK, quorum altitudines ſunt inequales AL, LM; MO. OP. CF. 813. Ejusmodi fluidum vix latera canalis aflicit, niſi quatenus motu laterali diffluit. Cauſa adimplens hunc canalem per apicem poteſt eſl admodum parva, quia modo earum virium requiri- tur, qux elevare poteſt columnam fluidi, cujus baſis eſt AB,& altitudo vaſis perpendicularis: Si igitur apertura AB ſit admodum exigua, vis mi nima implendo ſufficit: Patet igitur, quomodo vis exigua ſanguinem per venas Animalis propellere poſlit; fuit enim ſanguis per venas in vaſis coni- cis ab apice verſus baſin: tum quomodo vis ex- terna minima per Vaſa abſorbentia in corporis partes internas Medicamina, aliaque extrinſecus applicata, cum facilitate promoveat“ (. 814. Si autem in eo fluido fuerit corpus R heterogeneum, id cum fluido retta propulſum ſar- ſum, afficere nequit latera vaſis, niſi ubi in cur- vaturam incurrerit: patet inde Medicamenta vix in venarum parietes operari poſie. Movetur cor- pus R in ſeftione, apici valls proxima, ACBD, mOQs mot to ſe verl rior! dem bit Operat ſida ſend (4 ap mol muas prä (u| AN WR ( | Ag (or, heres js her, 8,. eqn Chine "ziluie 'C0 0m Jucurbl- I andum [1 inſtar ZM "tit, L/21(0 KM! €, M Le(I) 981 Aul- BCD, [Bidines g1:anals cs] Caus ge = DENN |, Cui =; =|vi8 Mb 000 78 [ pellers 2 15 Conl' bis es grpor YE nfec us 9/1pus Rk raum für 010 cut na fur col! 00“ ede. per vaſis foramen fuente. 227 motu velociori ſurſum, quam fluidum in ſegmen- to ſequente; quare in id fuidum operari poterit; verum retardabitur: hec retardatio in alis ſupe- rioribus ſectionibus continuo increſcet, unde tan- dem corpus R motu lento cum ipſo fluido move- bitur. Hinc Medicamenta in fluidum venarum operari poterunt, precipue fi fuerint admodum ſolida& gravia: Ideo chalybeata Hepati deob- ſtruendo,& Utero adeo conducunt. q. 815. Si vero Auidum in canale conico 4 baſi ad apicem fluat, 4 causä Xquabili pulſum, fluet motu ſemper accelerato verſus apicem 3; cum 2- quales quantitates fuidorum per coni ſegmenta zqualia, qux inequalis altitudinis ſunt, transeunt. Cauſa pellens hoc fluidam requiritur maxima, quz cColumnam fluidi ejusdem altitudinis& ba- 1205 ac coni polleat movere. Sg. 816. Fluit ſanguis in corpore Animali per Arterias, cauſamque fortifſimam pellentem habet Cor. Incurrit autem totum fere fluidum in pa- rietes canalis; adeoque in eos extendendo opera- tur: Si proinde corpus heterogeneum R in fluido fuerit, id incurret cum fluido in parietes: patet inde, Medicamenta operari in latera Arteriarum: qux quo ſolidiora ſanguine fuerint, eo fortius Ar- terias extrorſum pellent, extendenr, ſtimulabunt, lacerabunt, perſcindent, pro variä figuräa& in» dole ſua. Qui Hydraulicam profandius addiſcere deſide- rat, conſulat Merſennum(a), Helshamum(3), Robins(c), Bernoullium(d), Belidorum(ec). C AP; (a) Cogitata Phyfico Mathematica. (b) Courſe of Lettures. Let. X1v. (€) Abpendix of tbe Le&ures 9f Helsbam. (4) Hydrodynaimica. (€) Architeiture Hydraulique. X 4 : G 2 ir.= SEEN ESIEE IE(2.502 SE„iM Stal 7 X “7 ME IIR- 3: Me 328 De Fluidis OD: XXIX De Fluidis profilientibus, C. 817. Y umen vocatur apertura canalis, ex qu profilit Auidum. g. 818. Fluidum ex lumine canalis proje&tum vocatur FJatus. g. 819. Quoniam fluidum ex fundo vaſis per- forato ea celeritate eMuit, quam acquiſiviſlet grave delapſum ex altitudine, quä fluidum vas Implet,& grave per aliquod ſpatium delapſum celeritatem acquirit, quä ad eandem altitudinem adſcendere"poteſt:?: S6:300. Ideiwco,: Buidum ex fundo vaſis perforato efluit ea celeritate, quä ad eandem altitudinem, quam fluidum habet, ſalire poteſt, ſi direttione in altum ſeratur. Sg. 820. Fieri id poteſt, ſi canalis Auidum ve- hentis pars inferior Nettatur ſurſum, ita ut Iu- men ſurſum ſpettet, tum enim fluidum in altum egeretur ab alio, quod ä tergo premit. ß. 821. Si Iuminis eadem amplitudo ac cana- lis fit, non ad altitudinem in f. 819. aſlignatam aſlurget jattus, jed ad multo minorem! quia flui- dum attrattione adh&zret lateribus canalis, atque ita libere deſcendere nequit: pregterea cum lis mag- num attritum in deſcenſu exercet, quibus inpec- ditur celeritate Indicatä F. 819. deſcendere. g. 822. Si vero manente canale eodem lumen inminuatur, eliditur fuidum ad majorem altitu- dinem, quam in ſ. 821. quia tum fluidum in ca- nale non tam celeriter deſcendere cogitur; adeo- que multo minori attritul parietum canalis ſubji- citur. g. 823 Quamyis autem lumen minus fit capa- Gila» WW ſcenud be Conn very Weird) Teel) fanta ſend€ Falles wer ba dr Enie) Amy Um) ein (ay tam qua can ata 1 ful atu ma 17pc) men u 1C deo! übſt; apt ciw profilientibus. 329 citate canallis, non tamen jattus perpendicularis aſlurgit ad eandem, ac eſt fluidi ſuüperficies, altitu- dinem; fed ad minorem ob varias cauſas. TI. Quia dum ex lumine fluidum eliditur, parti- cule attingentes ejus latera atteruntur, atque id- eo retardantur: Jux mediam luminis partem trans- eunt, hac remorä quidem ſunt exvertes, verum quia aliquantum partibus lateralibus adhzrent, eas abripiendo,& cum illis celeritatem communican- do, ipſz retardantur. 2. Flulidum in toto canale attritui ſübjicitur, adeoque ea celeritate non deſcendit, quä ad ean- dem altitudinem, ac eſt ſuperficies in vaſe, ad- ſcendere poſſet. 3. Poſtquam aqua in altum expulſa adſcendit, quantum potuit, amiſſä omni celeritate, nititur Jabiturque in ſ2 deorſum; verum tum roti ja&tui incumbit, quem ſuo pondere deorſum premit, ad- ſcendentibus particulis remoram affert, adeo it he ad altitüdinem requiſitam egeri nequeant. Contingunt hec, etiamſi fuidum in Vacuo ſaliat: verum ſi per Agrem adſcendat-, refiſtentiam& idcirco retardationem ab A&re, quem attollere& penetrare debet, experietur: eritque hze reſi- ſentia eo major, quo jattus celeriori impetu ad- ſcendit: ita ut in celerrimo adſcenſu ab Are in exiles guttas diſcerpatur fluidum. Naotabilis eſt adverſus jattum reſiſtentia Aeris, quia jattus ul- ta diametrum contrattam aſſurgens, neceſlario explicatur conicam in formam, cujus baſis eſt ſumma jattus altitudo: ſi jattus ad multorum pe- dum akitudinem aſſurgat, tum in ſupremo non eſt amplius maſſa unita, ſed vel discerpta in par- tes globoſas ſeparatas, aut in jactus 4 ſe diſtantes, tam ab impulſu celerius adſcendentium partium, quam ä reſiſlenti ſuperius a&re. X“ GC. 824. 33ö De Fluidis. Cf. 824. Tolli vel ſaltem minui poteſt inpedi- mentum tertium, eficiendo ut jatctus non in rec- tum, ſed parum oblique ad ſolum adſcendat, tum enim relabens fluidum ipfi non incumbit 3; docuit- que experientia Torricellium(a), jattum ſic fie- r1 perpendicularl altiorem. CF. 825. Excellit in dottrinä hac de Fontium jaCtibus Cl. Mariottus, qui experienti4 edottus multiplici regulas tradidit optimas, ex quibus con- ſtruendi wbi, eorum amplitudines& lumina, ut data ſcaturigine jactu: expellatur aluſfſimus: ex eo notamus Ppauca. Cf. 826. Quo canalis fuidum vehens eſt amplior reſpettu luminis, eo fit jactus altior. 'Yum enim fluidum minori celeritate deſcen- dens, minori attritui ſübjicitur:& poſitis paribus celeritatibus, eſt attritus in ratione inverſa diame- trorum-fiſtularum. Dantur hic tamen limites, ultra quos amplitudo canalis nihil contribuet avgendo jattui, quando celeritatum, quibus Auida deßluunt, ſenüble diſcrimen non datur, nec proinde attritui differentiam affert. Aquariolum 26 pedibus& u-. no pollice erat alius Jumine, luminis diameter erat 6 linearum, jattus ad altitudinem 24. pedum & 2 vel 3 pollicum aſſurgebat; ampliato autem Jumine, ut diameter 10 linearum evaſerit, jattus altitudo tanceum 23 ped. 9. pol. fuit: in priori caſu fiſtula erat amplior reſpettu luminis, quam in polteriorl. Cf. 827. Oportet ut foramina epiſtomiorum e- jJusdem fint amplitudinis ac fifula, adeo ut hec in totä ſua longitudine eque Jata maneat. ß. 828. Quo lumina ampliora, eo jattus fit al- tior. Te- (a) Lib. 2. de motu Proj. p. 192. „nl june dn fachng“ dum,) a later aglta minor pliorb ver qu titudo jerat,( ſoratan weed, by Et val Ue nim mot r nd telt ime. NON In tes endat, tn It; doeu um ſic ſi» : Vontium 1 edoftus 11bus Con. mina, ut 13; 6X EO Tamplior : deſcen- 53 paribus 1,4 Mane Mes, ultra j1 augendo 3a delluunt, de aun bus CU 3 diameter 04 pedum rato auten! It, Ja 1 10 pril 18, quam forum€- ut hxe ZU us fit al Te: profilientibus. 331 Tenuis jattus ab Aere facile in guttas diſcerpi- tur, inprimis ſi magnä cum celeritate adſcendat: Magnus ex lato lumine jattus eſt ſolidior; facilius A&rem findit, non diſcerpitur ab co in guttas: id- circo niſi lumina ſint ampla, jaectus alti.iimi exci- lari nequeunt: Jattus magni minori atiritui lumi- nis ſubjiciuntur, quam tenues: ſunt enim ſolidi- tates jattus, uti quadrata diametrorum,& attri- tus modo ſunt uti diametri: reſiſtentia a&ris ad- verſus jattum etiam eſt uri amplitudo jattns a- quel; adeo ut hac ratione jattus tennis craſſior- ve eidem impedimento ſubjiciatur. Verum& lIu- minum amplitudo videtur ſuis limitibus incluſa z quia jattui admodum lato plurimum aqux ſuperius incumbit, qux amiſſo motu defluere debet, hzc nunc difficulter ad latera pellitur deciditque, quod facilius fitin jaetu tenui. 2*. non tantum ejicitur Aui- dum, quod lumini dire&e opponitur, ſed etiam quod a latere afflvic, hoc per lumen tranfiturum obliguo agitatur motu, jattuique perturbationem infert: que minor eſt in luminibus auguſtioribus quam in am- plioribus: ideo datur quzxdam luminis amplitudo, per quam aqua ad maximam altitudinem profilit: altitudo maxima jactus aqux vix 100 pedes ſuü- perat, diameter foraminis, per quod aqua ad me- moratam altitudinem profilit, vix 1, 25 pollic: excedit.; g. 829. Lumina in plana lamell4 metallicä, val- de tenui, tubo direete inpoſitä, jaftum maxime regularem minimoque cum attritu transmittuntz li vero canalibus inponantar tubi conici vel cylin- drici, jattus non tam alti egeruntur; propter at- ntum majorem longorum parietum, wum quia nImis ampliantur jattus, atque in üs particule motu valdequam inordinato feruntur. Cum tamen Jactus non admodum alti ſunt, parum refert, u- rum 832 De Corporibus Firmis Fluido immerfis, trum lumen ſit in lamellä, an tubulus conic& for« mz ſuerit fiſkul? impoſitus. CAP... XXV. De Corporibus Firmis Fluido immerfis,€9 Gravitate Corporum /pecifica. K3 830-[:F“ hxc dottrina clare intelligatur, in memoriam revocanda ſunt, qu in€. 62. de corporum Denſitate diximus; eſt hzc enim quantitas materix in corporis extenſio- ne contenta, adeo ut illud corpus duplo triplove denſius altero vocetur, quod ſub pari extenſione duplo triplove plus materiex comprehendit. Cf. 831. Extenſionem corporis nonnulli inſig- niunt quoque nomine Yoluminis vel Magnitudinis. Cf. 832. Gravitas Corporis comparata cum 11la in altero corpore paris voluminis appellatur Gra» vitas ſpecificd, ſive eſt pondus corporis cum relatio- ne ad volumen. gf. 3833. Quoniam quicquid elt corporeum in corporis volumine, denſitatemque conſtitait, grave eſt, erunt Denſitas& Gravitas ſpecifica in eädem rationez; quod corpus proinde duplo den- ſius eſt altero, gravitatem ſpecificam duplo ma- Jorem altero habebit. CS. 834. Si duo corpora ejusdem gravitatis ſpe- cifice fuerint, erunt eorum pondera in ratione voluminum. CF. 835. Si duo corpora A& B denſfitate& volumine differunt, erit quantitas materiz in A ad eam in B, in ratione compoſitä ex denſitate in A ad eam in B,& volumine A, ad volu- men B. j Sint tria Corpora A, C, B, quorum quanti- tales [8 Tavitat Zr, 1 ml que m; elt 9(enli0» ) Olblove 8811008 alb! lumfg- jau, ) Sim Ula Ll Cry Lela „eum pu 3 11 E10 den bo my z9pe- gl 1008 Ine€ 37:10 H ſitate GS voll ga (ais €s Gravitate Corporum ſpecifica, 333 tates materix diverſe vocentur O5 40.5: 746Smt vero volumina cCorporum A& C xqualia,& vocata V, volumen corporis B ſit v. Denſitas corporis A ponatur D,& corporum C& B par denſitas vocetur d. T'um erit quantitas mate- rie in A, ad eam in corpore C, uti denſitas in A ,„ ad denſitatem in C, quia ſunt volumina x- qualia, ſive ert:Q, 9 4::D;.d. Erit etiam quan- Litas materlx? in C, ad eam in B, uti volumen Corporis C, ad volumen corporis B, quia denſi- tates ſunt pares: hoc eſt 9,7:: V, v. multiplicatis utriusque proportionis in ſe terminis antecedenti- bus& conſequentibus, habentur produtta Qq. q7:: DV. dv. prioribus terminis diviſis per com- munem quantitatem q, non mutatur proportio, tum vero ſtabit Q, r::DV. dv. Cg. 836. Quamodbrem fatta multiplicatione ter- minorum mediorum& extremorum per ſe, erit dv=r DV. K&ordinando in proportionem e- nt.d, Dee NV 7.0.0...(ive Denſfiares corporuni ſunt in ratione compoſitä ex directa quantitatum materix,& reciprocäa voluminum, 6. 837. Quia d, D:: Vr, v0Q.dividatur ultima ] ZUE: MO 277.0Q4 ratio quantitate V v.eritd. D:; We NEE 9 S7: hoc eſt, ſunt corporum denfitates, uti quantita« tes materlx diviſe 4 ſuis voluminibus. S- 3838. Vel aliter eandem ordinando propor- tionem erit v. V:: 7 D, Q d. Sive erunt volumina in ra- tione compoſitä ex direfta Quantitatum materiz, & reciproca Denſitatum. ß. 839. Quoniam pondera corporum ſunt url uantitates materi12, poterunt pondera ſubſtitui pro his quantitatibus deſignatis ope litterarum Q 7. Vorentur itaque pondera P, p. erit. 5 EE EEE EST ZIERER IE Bai 200 & TEI HN m FETTER VRNETE GUETE WRE GENITEIGEREREREEAE EE 334. De Corporibus Firmis Fluido immerſis, P. p.:: D V, dv. hoc eſt pondera corporum INTqU2 zlium ſunt j in ratione Compoſitä voluminum & denſitatum. C. 840. Si igitur pondera fuerint Xqualia, erit D V= dv. his in proportionem pofitis erit, D, d:: v. V. ſive erunt Denſitates in ratione recipro- ca voluminum. gy. 841. Quoniam vero uti ſunt corporum Den- ſitates, ita quoque ſunt eorum Gravitates ſpecifi- ficx, per 5. 833. erunt, poſitis duorum corpo- rum ponderibus zqualibus, Gravitates ſpecifice in ratione reciprocä voluminum. €. 842. Quonmäm-per: G: 8391 el P dv= 0 DV erit v. V::pD.dP;& ultimam rationem dividen- "PD"0 0*P SSE SENNE 0097 ſive erunt volumina corporum, uti eorum pon- dera, diviſa 4 ſuis denſitatibus, vel gravitatuibus ſpeciſicis. S. 843. Eſt hzc regula magne utilitatis, quia cognito pondere alicujus irregularis corporis, e- jJusque gravitate ſpecificä, extemplo ejus magnt- do quantitate dDJ.erit 9,:V:: tudo cognoſci poteſt, qux eſt&xqualis DBD: Ha- beamus quxdam fragmenta coralliorum rubro- rum, ponderis 7 unciarum: inſpiciatur Tabula annexa huic capiti, continens multorum Corpo- rum gravitates ſpecificas, ibi Coralliis adſcribitur numerus 2, 689. eſt Tabula ita conſtrutta, ut Aqua poſita equalis 1000 capi queat pro 1009 Unciüs, que pondus pedis Cubici aquei efficiunt, adeo ut omnes numeri in Tabula uncias pedis Cu- bici, cujuslibet corporis deſignent: genus ponde- ris vocari ſolet averdupois. In noſtro exemplo pon- dus 7 Unciarum dividatur gravitate en IVE tacolur nüt g its| | 7? lum f (einlum abr RG n 4 At 100; Verf 0m 10] Dom| mmm| q, ett! 1, D, 2CIpt0- ] Dew Decl 'Olp0« CILCR „DV, vIden: v ) D, 0 DO Kaubus 8,(3 ons,& mant Pp| » iu rubro- Tabul corpo- ribitur 75 1000 cjunt, lis Cu| ponde- [0 pon“ einea, ve SHTGRITRIINE E€7 Gravitate Corporum /pecifica. 335 ſive 2, 689. ita habebitur magnitudo Corallio- rum ſub pede cubico: ſed hic pes continet 1728 pollices cubicos, adeoque hi multiplicent 7,& productum diviſum ä 2689, dabit 4. 1345 pollices cubicos pro magnitudine coralliorum. Hxc ge- neralia premittenda erant ad pleniorem eorum, quz ſequuntur, intellettum. g. 844. Conſideremus igitur corpora firma, quzx in fluido poni poſſunt: Hc ſunt vel ejus- dem gravitatis ſpecifice ac fluidum, vel majo- ris, vel minoris: quo ordine tres caſus ſunt exa- minandi. Cf. 845- Si corpus firmum A fuerit paris gra» Tab. x. vitatis ſpecifice ac fluidum, quo immergitur, idFig. 2. nec peſſum Ibit, nec exſtabit, ſed cum aquatur Duido, in quocunque loco poſitum ſub ejus ſuper- Ücie quieſcet. Concipe fluidum in vaſe BCDE diviſum in columnas, zquales illi, in quä eſt corpus A, e- rit pars ZA que gravis, ac vicina BF: A zque gravis, ac FK: QX xque gravis ac KC: Iidemque obtinebit in omnibus columnis; ergo to- ta Columna ZX, paris ponderis ac BC, tantum nititur deorſum ac elevatur ä BC, ergo cum neu- tra res alter1 cedit, nec deſcendet, nec adſcen- det,& quia omnes xquales partes in uträque Co- lumna ſunt zque graves, quantum nititur A deorſum, tantum elevatur ab F K,& cum hoc zquilibrium obtinet übique, nulla parsadſcendet, nec deſcendet, ergo nec corpus A, quod ideirco h&rebit in quiete. „4. 846. Ex hac Hydrofſtaticä Lege patet apo dittice,& dari Vacuum,& fittitium Mthera non exſiſtere: nam id ex hypoteß aſſumtum uni- verſale fuidum omnia ambijens» etiam Iimpleret OINNES Corporis firmi poros, cum vero omnis ma= "Lab: X Fig. 2. DA 050% D12. 3. 336 De Corporibus Firmis Fluido immerſis, materia ſit zque gravis, ex S. 274.& 275. quic» quid eſt firmum, ejusdem gravitatis ſpecifice ag hoc Nuidum foret; adeoque nec in eo adſcendet, nec deſcendet, ſed ubicunque poſitum quieſcet; quod adverſatur phänomenis, qux ubivis in Cor- poribus gravibus obſervantur. SC 847. Ef igitur corpus A in hoc fluido in Y- quilibrio, poteritque a causä, qux valet partes fuidi ſeparare, moveri ſurſum, deorſum, latera- liter,& in omnem direetionem. Hinc intelligt- gimus quamobrem Jabrum aquyge plenum,& es merſum vi admodum exiguä ä fundo in altum ad ſuperficiem usque attolli poſlit. g. 848. Si corpus A ex bilance ſaſpenſum fuerit, antequam fluido immergebatur,& reduc- tum ad xquilibrium, poſtquam ſub Dvuidi ſobſedit ſuperficie, totum pondus amiſiſle videbitur. Nam quantum A in fluido gravitat deorſum, tantum elevatur 4 Auido FK ſurſum, quamobrem effec- tus deſcenſus impeditur, nec A bilancem depri- mit. Nihilominus retinet A ſuum pondus, quo deorſum nititur, quemadmodum FK contrario niſu probat, ut& auttum pondus vaſis BCDE. C. 849. Si corpus A fundo vaſis X tam artte fuerit applicatum, ut nulla pars Auidi inter A& X interfluat, non poterit A elevart, niſi 4 po- tentiä ſuperante pondus corporis A,& totius Co- Jumne incumbentis ZY.| Eſt enim corpus A, in hoc caſu, non diver- ſum ä fundo vaſis, cui tota Columna ZX infiflit, ſecundum fg. 775- ß. 850. Ea qu huc usque demonſtravimus de corpore firmo A, obtinebunt quoque, ſi fuertt fluidum ejusdem ſpecifice gravitatis, ac Auidum alterum, in quo natat, veluti videre eſt in gutts oleorum, vino immiſlis, C. 85 | ſpec „aider ner! (u ud (im h (ups ke,€ joo mn) div ip 1er erw 1009 4 ſr m le! Kped vw 'pbin (4 7 17 fui 7000| IW | an Nen cyl pri enin € Gravitate Corporum ſpeeifica. 337 275, viel Cg. 851. Si corpus A ſuerit majoris gravitatis Tab. x. veces ſpecifice, quam Huidum, quo immergitur, ſub» Fig. 2» adſcent|„ſlider per Auidum, donec ad fundum vaſis perve- | quieſce) nerit 171 In em Cum enim fluidum ZA, QX, fit in xquili- ' brio cum vieine columngx fluido BF, KC, flui- (Ido 103 dum hujus FK minus gravitat deorſum, quam let pay Corpus gravius AQ: hoc idcirco prevalens ſubſi- In, later det, elevabitgue fluidum F K; cumque eadem '' ntelly) ratio obtineat in omni loco, in quo Corpus in co- m,&q lumna ZX eſt, deſcendet AQ usque ad fun- (altum 4 dum vaſis. ß. 3852. Idem continget, ſi loco corporis fir- "ſpenſit mi A ſumatur fluidum, modo non cito cum le- X redu viori permiſceatur. Si tubus barometricus faerit | ſubled Iimpletus Mercurio, ponaturque in latte, effluit jar, Na Mercurius, Latte ejus locum occupante: ſi dein 1.»(ant) ponatur in Aqua, lente efluit Lac ſübeunte Aquä. rem efs) 9. 853. Quatenus corpus firmum A ſub ſuo Tab. x. zem dem) volumine paris gravitatis eſt ac fluidum in F K, Fig. 2. nus ud ſuſtinetur ä fluido, ſubſidit vero tantum exceſſu * ona gravitatus in ſuo volumine ſupra eam in FK: is BCDE Solet hic excefſlus ä nonnullis appellari Gravitas tam al Reſpedtiva? qu proinde eſt pondus, quod cor- nter hl' pus in fuido retinet. nil an 9. 854. Si proinde corpus firmum A ex filo Tab, x. rotit) ſuſpenſum,& ſub fluidi ſuperficie, 8 potentia ſive Fis- 4 in fluido, ſive extra illud ſuſtineatur, requiritur 1 dive modo hzc zqualis gravitati reſpettive, reliquo inf! Corporis A pondere 4 fluido MEADE 8. 855. Videtur igitur corpus A in fluido vimusl amittere pondus, quod fluidum ſub pari volumi- ſ furl ne ac Corpus A habet. Quod confirmatur, fi fuidih cylindrum ſolidum A ex alio B» Cujus Cavitas Tab. Z. 18 guns Priorem capit, ad bilancem ſuſpendimus, fa&o Fig. 5» enim prius in Afre cum his ambobus zquilibrio 3 (631 Y ſo- 7 WERE GEERT= ANADSEES Fig. 6. 338 De Corporibus Firmis Fluido immerfzs, ſolidus ceylindrus A luido immergatur 3 ſüblatum erit equilibrium; quod redit, cavitate cylindri B eodem fluido impletä: vel Cylindrus cavus aqux plenus pendeat ex altero libre capite, ex altero cylindrus folidus,& ponderibus ab uträque parte conſtituatur equilibrium; dein cylindrus ſolidus a« quz immittatur, deſtruftum erit zquilibrium, quod redit, effuſa omni aqua ex cylindro cavo. S. 856. Quo igitur Auidum gravius eſt, cui corpus A inmittitur, eo majorem ſui ponderis pariem amiſifle videbitur A: quo fluidum levius eſt, eo gravius manſiſſe videbitur A. Cf. 857. Quamobrem ope corporis A, variis immerſi Dnidis, gravitas Duidorum fpecifica pul- cerrime detegi poteſt; eſt hzc enim ſemper, uti elt pondus corporis A in Auidis amiſſum. Suf- fragatur experientia optime huic methodo, qua uſi fuimus in determinandis gravitatibus ſpeciücis fluidorum, quas in Tabula ſequenti exhibemus. Bulbus ſolidi vitri& cujuslibet figur3 A, ex ſetä equina ſuſpenſus ad bijancem reducitur ope ponderis E in Atre ad zquilibrium, tum immis- ſus fluido aliquid ponderis amittit, ſed tantundem inponitur lanci F, donec redeat+quilibrium; pon- dus hoc in F noteturz eſt enim id, fatto pericu- lo in varüs fuidis, eorum gravitas ſpecifica. 1 corpus A fuerit cubus, cognoſcitur hac metho- do, quantum ſit pondus cujuslibet Anidi ſüb vo- Jumine cubi,& proinde ſciri poteſt Huidi.pondus ſub dato quocunque volumine. C. 858. Erui nunc quoque gravitas ſpecifica omnium corporum firmorum poterit: ponderetur Corpus A prius in Afre, deinde in aqua, tum gravitas ſpecifica corporis eſt ad eam aquz, vei- uti pondus corporis in Afre ad pondus amiſſum: fit hoc uti 10 ad 1, alterius Corporis B in acre p92- jufem 4 ANNEN cipjam co! 13 d00 8x (me pt ders et | R m eit pon 711 29 pondere Probami fed diver! 7100Cung we di Sun DON NE dete PK,| Ua (Udo 7 | füblaum Zylindu 8 VS 2012) Dex alter Ie part) Tolidus 4. V'brium, Nao,| m, cu Nonderß In Jevits | variß ca pul: Jer, ut Bb. Sut 180, QU [Cee "chemi Ed (0! 0pe „m mis veantunden zum po 1:0 pere; ifa, 4 2 ment 1 füb v0 .pondu ſpecikid dere jaa, u [ux, ve 000" 4 B in pon: & Gravitate Corporum fſpecifica, 339 pondus fit ad pondus in aqua amifſum, veluti 3 ad 1. erit gravitas ſpecifica corporis A, ad eam B, velutdi 10 ad 3. Vel indagari hoc modo po» telt: Pondus corporis in a&re dividatur pondere, quod corpus in aquä amittit,& quotiens erit cor- poris gravitas ſpecifica: nam Ponatur gravitas ſpe cifica aquB= 1. jattura ponderis, quam patitur Cor Pus in aqua vocetur Q,&pondus corporis in a6= re ſit P, erit GEITLO nam gravitas aqux, Ce jusdem ac corpus voluminis, eſt ad pondus Corpo- 115, ut gravitas ſpecifica aquz, eſt ad gravitatem ſpe- cificam corporis: habeamus molem ſtanni, ponde- ris 300 gran. In aquä amittat pondus 49, 5 gran divide proinde pondus 300, quantitate 40, 5, quo- riens erit 7, 4. que eſt gravitas ſtanni ſpecifica. ß. 859. Si duo corpora firma paris voluminis, ſed diverſe denſitatis, eidem Fluido immittantur, erit pondus eorum amiſſum idem: ſint enim om- nia 2qualia corpori A, adeoque tantum de ſuo ED pondere amittunt, quantum gravitat Auidum FK, Fig. 2. Probamus hoc filis metallicis zqualis voluminis, ſed diverfiflime denſitatis. Ex his ſequitur, quo- modocunque denſitates corporum inxqualium in- ter ſe differant, fi eodem fluido immergantur, eorum pondera amiſſa eſie in ratione voluminum. 9. 860. Interim ſi vas BCDE, aliquousque Tab. x, Huidi plenum, ex bilance ſufpenſum, ad zquili- Fig. 7. brium fit redu&tum,& ex filo pendeat ſub flui- do corpus A, tum tantum ponderis vaſi acceMſ2 videbitur, quantum gravitat Auidum ſub volumi- ne corporis A; quia corpus A tantum gravitat deorſum, quantum elevatur ab quali copia fuidi FK, adeoque idem prpftat, ac fi tantundem fluj- di affunderetur vaſß: Gravitas autem reſpettiva Corporis ä filo,€ quo pendet, ſuſtinetur. Y 2 C. 861. TERE IEE):>& Vig. 2. Tab. X Fig. 2. 340 De Corporibus Firmis Fluido immerſies, F. 361. Si duo corpora fuerint paris in afre ponderis, ſed gravitatis ſpecifice diſcrepantis horum merſorum ſub eodem fluido jattura pon- deris erit in ratione inverſä gravitatis ſpecific. Tantum enim de ſuo pondere in fluido amittir Corpus, quantum ſub eodem volumine ponderat Auidum; ſed volumina corporum xque gravium & varie gravitatis ſpecifice, ſunt ad ſe mutrvo in ratione inverſä gravitatis ſpecifice, adeoque eo- dem modo erit jattura ponderum: Capijantur dux moles, altera plumbea, altera ſtannea, ponderis 200 gr. harum gravitates ſpecificx ſunt uti 11325 ad 7340. Plumbum ſub aquä ponderatum amit- tit 17, 5 gr. ſtannum ſüb aqua amittit 27 gr ſed GIE 17.45 40.272 7240. JAU I1325. hoc eit, jactura ponderum eft in ratione inverſä gravitatum ſpecificarum in corporibus. C. 862. Si corpus firmum A, ſpecifice gravius Naidoo, cui immittitur, ſupra ſe Auidum premens non experiatur, poteſt ea altitudine in Auidum immitti, ut non deſcendat:& ſi profundius depri- matur, adſcendat. Concipe fuidum ZA abeſſe erit in quiete& xquilibrio Corpus A, ſl columns AU&: QX ſint ejusdem ponderis, ac vicina columna BC, tum enim tantopere premitur cor- pus A ſurſum ä fluido BK, quantum hoc gravi- tat deorſum. . 863. Si A profundius ponatur, ita ut co- lumna AQ& QX fit levior, quam vicina co- lumna BC, deſcendet BC, elevatura eam XA, adeoque adſcendet corpus A. Demonſtramus hoc ope ſolidi metallici congruentis cum cylindro ca- vo, cui adnexus eſt tubus, impediens quominus fluidum ſüuperius ſolido incumbat. Hinc intelligitur, quomodo naves confirui ex metallis gravioribus poſſint? tum quomodo gra- vfl / | yſhma Autant un> bus 3! nubUs, rolls| Montana | mw I Ju tendentes | 0 Jeyus fu! zeipe qu . Que par . tu cop | Ii ke vn cclumy eit Jol! BB, 1 | it 26 q0311s erl Ea 1.60 (el 1000 Up;€ üer (46 Pe 0 9 ars n ie Üſerepang, jaQura 00. ſpecificz| Ido ami Ie DOndert 1E gravi € mütruo deoque 4j- lantur diſe 1, pondets tut 11345 tum amſ- zt 27 Mm ;. Doc ek, [gtavitatn ame gras Jam premös ne 10 Zuidin fundus Ept- 1 ZA web, 1, colle 5 936 vie premitur dt“ m hoc gaſt "6 113 ur(0 m vin(0 7a eam A ftranus lv eylindroſr 5 quomi!! 19 conf 24 uomo) s yl € Gravitate Corporum ſpeciſica. 341 viſſima ſolida, qux in maſſa merguntur, dilatata Äuitant, ponive poſlunt, ut invehantur fluido: tum quomodo Inſuly& materiä vettabili in lacu- bus natent, quales memorantur in diverſis regio- nibus,& antiquis fuerunt cognite(a). ſunt& noſtris temporibus in Hyberniy lacubus; imo Montanarius(5) obſervavit inſulas quasdam na» tantes, ex radicibus arundinis conflatas, a littore Foro Juliano& Tarviſino avulſas, re&a Venetias tendentes. Cf. 864. Si corpus firmum A fuerit ſpecifice[ab x. levius fluido, cui inponitut, ſubſidet aliquousgque,*" nempe quantitate AK, donec volumen fluidi, z- quale parti immerſz, ejusdem ſit gravitatis ac to tum corpus A. Sit fuidum diviſum in columnas, quarum ba- ſes 2quales illi corporis A, non prius quieſcent cColumnx, quam cum inter ſe in Xquilibrio erunt; erit igitur columna XAB que gravis, ac vicina EB, verum partes ZB, KB utriusque zquales ſünt eque graves, quamobrem pars EZO,&- qualis volumuni Auidi, 4 corpore A ex loco pulſfi, erit ejusdem ponderis ac corpus A. Sg. 865. Si igitur corpori eidem A adhuc pon- Tab. x. dera inponantur, ſübſidet profundius in eodem['8* 8- Üuido; eruntque ſemper partes ejus immerſx, u-« 4 corporis pondera, 3. 866. Quia fluidum EZ vel AK, ejusdem Tab. x. Ponderis ac Corpus A eſt: erit gravitas ſpecificali8s- 8- Duidi, ad eam corporis A, velut magnitudo to- t2 '(a) NOWERUS m OYTEN 10. V: 3 HeRoDOoTUs 0. 2 ÜHEOPHRASTUS in Hiſt. Plant. L.. AU AT. 69.182 NS ETINNOS HERE GC 05) SENECA L 3- Ct 25. Q. N. MeLk L. 1. C. 9- ſed preciiue confulatur]. ALS. Fa- ERT CIVUS in Theologia Aque L. 3. Cap. 9. (9) Libro poſthung il mare adriatico€ ſua corrente pag. 325. IM 4 aba Eig. 9. “Taba Fig. 8. 24:2 De Corporibus Firmis Fluido immerſz;s, ta corporis A, ad ejus partem immerſam AK, CF. 867. Idem corpus A, inpoſitum fuidis di- verſe denfſitatis, ad varis altitudines in üs ſubſi- det; eo majores, quo Auidum eft levius: eo mi- nores, quo Auidum eſt gravius. Nam expulſum fluidum AK ſemper erit egue grave, ac corpus A: proinde manente A ſem- per eodem, erit AOK volumen eo minus, quo DNuidum eſt denſius. SF. 868. Hoc fundamento nititur Baryllion anti- quorum, nunc Hygrobaroſcopium dietum vel HDy- grometrum: quod conficitur noſtris temporibus, eſt ex Vitro, vel Metallo, variisque ufibus deſtina- tur: Id enim inpoſitum Cereviſix, ſubſidet modo ad A, in Aquä, qu levior eſt, usque ad a. in Vino generoſo ad 5, in ſpiritu Vini ad e: cog- noſci igitur ejus ope poterit varia fuidorum Gra- vitas ſpecificaL H&xc methodus in praxi rudiori ſufficit, verum nequaquam eſt adeo accurata ac ila, quam indicavimus. gf. 857. Hoc inftrumen- tum ſub fine quarti ſeculi inventum dicitur ab Hy- patia Theonis filia; ut ex Sineſil Cyrenzi Epiſt, XV. colligitur: qui vero aquarum pondera explo- rabant, appellati ſunt. Barylliſg& Barynile. C. 869. Si corpus A fuerit cylindrus, velpris- ma, immerſum variis fluidis, notatgque fuerint altitudines, ad quas A in 1is ſubſederit, erunt Gra- vitates ſpecifice fuidorum in ratione inverſa alil- tudinum, ad quas ſübſederit A. Deſcendat enim A in aquä, quantitate AK vel EZ. In vino quantitate AS. erit columna aquz EZ aque gravis ac columna vini AS. ad- eoque gravitas ſpecifica ague erit ad eam vin], Win AS ad EZ. 870. Si corpus A ſub fluido ad aliquam profunditatem fuerit ſübmerſum, ita tamen, H. undl- 10dig mac dit 1 eer end quel alis ſt fyido 7 fe dep! WE jolumg 4% ner jWcen jo Zu jun Wer, lam AK m uid Ä- 1; 11 üs ff. LUS; E01) lar erit zn nte A fert 91, qu vp yllion and: im vel H. gorlbus, el 015 deſtini- | det mod) wad a m 4 8: CO» rom Gri Ta 100! accunanag > inftrumen geitur DEF ) enz Epil dera eipl pytilG,| gis, velp oge fen peru Gil verl all rate Al - column! eam v10) id aliquan tamen,% 1. ms E? Gravitate Corporum fpecifica. 343 undique ambiatur ä fluido, adſcendet ſurſum mo- tu acceleraio, quia Columna Auidi vicina deſcen- dit motu accelerato, ſuoque deſcenſu corpus A elevat; idcirco ex ſuperficie Auidi cum impetu enatabit Az; verum non prius in ſuperficie fvidi quieſcet, quam cum ſubſederit ad altitudinem allignatam in Cg. 864. f. 871. Si vero corpus A iuerit immerſum fuido graviorl, vis qu& illud ibidem retinet, fi- ve deprimendo, ſive trahendo deorſum, requiri- tur xqualis exceſlui gravitatis, quo equale fluidi volumen pondus corporis A excedit. g. 872. Quamobrem idem corpus A, variis immerſum ſuidis, diverſis viribus quoque ſurſum adſcendet, aut adſceridere nitetur: eo majoribus, quo fluidum eſt graviusz; eo minoribus, quo flui- dum eſt ſpecifice levius, gy. 873. Si fuerint duo Solida A, B, ejusdem ponderis, ſed diverſzy denſitatis, qux eidem flui- do ſpecifice graviori inponantur, erunt partes eo» rum immerſy xquales. Nam eorundem ponderum corpora cum eadem quantitate Auidi equilibrium agant, S. 874. Si fuerint duo Solida ejusdem volumi- nis A, B, qux inponantur eidem fuido ſpecifi- ce graviorl, habebunt gravitates ſpecificas in ra- uone partium immerſarum. Eſt gravitas ſpecifica A, ad eam fluidi, ut pars immerſa A, ad volumen A. Kſt gravitas ſpeci- ca B, ad eam fluidi, ut pars immerſa, ad vo- lumen B: ſed volumen A eſt=B. adeoque gra- vitas ſpecifica in As ad eam in B, eit utpars 1mmerſa A, ad partem immerſam B. . 8. 875. Sit vas duplici inpletum fluido, huic InjiCiatur Corpus firmum, quod ſpecifice gravius Nuido ſüperiori, ſed levius Auido inferiori; tum Ds 1d NAD EENE Pi 4L0: 244 De Corporibus Firmis Fluidio immerfis, id corpus mergetur ſub fAuido leviori: ſfidat in graviori aliquousqne, profunditas ad quam ſidit in inferiori Nuido, eſt ad totam corporis magni- tudinem, veluti diſcrimen inter gravitatem ſpeci- ficam corporis firmi& Huidi ſuperioris, ad dis- crimen gravitatis ſpecifice inter utrumque flui- dum. Pars corporis firmi, qux penetrat in Auidum gravius, vocetur A, ejus altera pars in Auido leviori vocetur B. gravitas ſpecifica gravioris Duidi vocetur a,& levioris Auidi ſit 5. tum per C. 839. erit pondus fluidi pro parte B. ut volu- men B multiplicatum in gravitatem ſpecificam, ſive Ba.& ita pondus Huidi pro parte A eſt uti Aa. Sitjam gravitas ſpecifica corporis dieta c. erit hujus pondus Bc 4 Ac. adeoque debebit eſe Aa+Bb=Ac+Bs hinc Aa--Ac=Bc--Bb,. unde A, Biic=-b, a==6& A, A+B:itic--b, 4---b, C. 876. Corpora qux aquyz innatant, ſiderunt per a&rem,& ingrediuntur aquam adaliquam tan- rum profunditatem; profundius autem ſderent, Ni in vacuo ponerentur, quamobrem h&ec regula fere ſemper obſervanda eſt. C. 877. Si corpus innatat fuido, centrum gra- vitatis partis immerſy perpendiculariter jacebit ſub centro gravitatis in parte eminente, cetero» quin corpus non quieſcet: fi enim corpus 4 ſü- perficie Auidi concipiatur in duas partes diviſum, & omnia ponantur quieta, direftio centri gravi- tatis in parte ſüperiori debebit tranſire per cen- trum gravitatis in parte inferiori, vel pars ſüpe- rior non ſuſtineretur, adeoque volveretur 3 ſed ponitur quieſcere, ergo ambo centra gravitatis jJacent in eadem perpendiculari G. 878. Queſiverunt Philofophi diverſas De 11:0 hodor pelt! ſufi! Qu honz ful unt? 1.20 10 p1ax qr pu tm 2% (jaftior NOR (31 yi pon 16 0 em ſed| Dus de! hart; birplu m E59) | mers, 1: fdatin quam[dh urs map vem ſpec. 3, ad dis que Aub [7 Auldum 0 11[uido Ü gravioris )1 tum per aut voy eificam,| u eſt uti dia abit ele v--Bb. hut--b) 27, Nderunt DIquam a 3;[detenty „gee 167 „rum gm gar Jacebt [8 ceter0“ us 4 fü- ndvlum, 91 gravi hper cen- mars[upe“ zur 3 18 „gravitau al ſas Mer (19 €? Gravitate Corporum ſpeciſica. 505 thodos eruendi Gravitates corporum ſpecificas, preſtantiflimam in fluidis dedimus inf. 857. qu2 fufficit; lubet tamen inventa aliorum attingere. Sumtus fuit tubus bicruralis CDEB, crus BD Tab. x horizonti parallelum fit, huic infuſa fuerunt duo ig. 11- Auida ABF, EDF, qux ſibi equilibrata quies- cunt: eſt gravitas ſpecifica Naidi ABF, ad eam in EDF; ut altitudo ED, ad AB. per 8. 840. In praxi non valet hee methodus, 1*. cum den- tur plurima Anuida, quy ilico ſecum permiſcen- tur. 2%. vel inter ſe efferveſcunt. 3*. propter at- traCtionem fluidi ad latera tubi vera altitudo in A & E obſervari nequit. S. 879. Alil modo vas determinaty cavitatis Cognitique ponderis ſumferunt, id impletum Aui- do ponderarunt in bilance; hoc cum omnis gene- ris fluidis repetendo, eruerunt eorum Gravita- tem ſpecificam: Simpliciſſima eſt hec methodus, ſed nequaquam valet, quia nequidem ſolertiſli- mus poſlit accurate fluido vas implere, ſuperfi- cie Auidi vel concavam vel gibboſam figuram in- Tab. x. duente. Remedium afferre conatus ſuit Cl. Hom-"'8- 12- bergius, phialam capiendo A, cum colloamplio-| ri C,& anguſtiori tubo D, in quo vera altitudo j fuidi obſervaretur; ſed attrattio vitri diverſa in varia Auida impedivit, quominus vera altitudo Auidi in gulä C, ope tubuliD, notari potuerit( a). 8. 880. Alil tubum bieruralem parte ſuperiori Tab, x. D applicuerunt Antliex pneumatice,& duo vas- Fig. 13. cula A, B, diverſis fluidis inpleverunt, quibus ubi crura ſunt inpoſita, edutto aliquousque in- ierno Aefre adſcendit Auidum ex vaſculo Apmad als Ltudinem AC; ex vaſculo B ad BE, preffſum ä Pondere eodem Atmoſpherz; erit igitur gravitas ſpe- (a) PHiſt, de P Acad, Roy. A*, 1699. pag. 71. NES 740.52 Fig. 14. 346 De Corporibus Firmis Fluido immerſis, ſpecifica Auid1.A,. ad eam:B, ut1'EB, ad AC. pulcra ſatis methodus eſt, fi modo tubi non exer- Cerent vim attrahentem in fluida diverſam; 2*.& ſi obſervari vera altitudo poſſet: verum ſunt fluidorum ſuperficies ad C,& E, plus minusve CONCaVx, imo& convexz, veluti m Mercurio: quare& hwxc methodus rejetta fuit. C. 881. Solidorum denſitates& ſpecificas gra- vitates ilico detegimus, ea redigendo in 2qualia volumina,& tum in bilance ponderando, erunt per 9. 842. gravitates ſpeciice utl pondera. C. 882. Si vero reduci nequeant in volumina zqualia, veluti Salia, Arenz, aliique pulveres z prius hzc in vaſculo in Are ponderentur, dein precognito pondere, quod vaſculum in fluido amittet, inmittantur Aqux, Oleo Terebinthinx, vel Spiritui Viniſubtiliffimo, alive Auido, non ſol- venti pulveres, exploretur pondus amiſſum; erit hoc xquale ponderi illius Auidi ſub eodem volumine ac pulveres, per F. 855- adeoque erit gravitas ſpeci- fica pulverum, ad eam Auidi, veluti pondus pulve- rum in Aere, ad illud quod amiſſum eſt in Auido. C. 883. Si igitur cognoſcatur gravitas Auidi in dato volumine, per FF. 855. Cognoſci poteſt gra- vitas ſpecifica pulverum reſpettu aliorum ſolido- rum: quippe gravitas ſpecifica pulverum erit ad eam aqux in ratione Compoſitä, ex gravitate ſpe- cificäa pulverum ad eam fluidi,& ex gravitate ſpecifica Muidi ad“eam äquz: ſit gravitas ſpecifica alicujus pulveris ad eam Auidi, uti a ad 5. fit gra- vitas ſpecifica illius Auidi, ad eam aqux uti c ad d. enit d5 022465 b65:C erit 6.ad:d23. be. Dd..er: go erit a ad din ratione compoſita ex ac ad bc, & ex dc ad bd. ſive ut ac ad bd. C. 884. Si autem corpus explorandum ſit Aui- do levius, non poſet ſub fuido mergi, ideo ad- NeC- eile nInm " 0 ar| NON egen. 1; 98 um ſunt minuSve breurio: 128 arg: quali 1 erunt Üt. 0] uminz gveres; 3, dein „Auido ihne, 00010 num; ert Quin nte Dus pYE» > 10 10100, 3 uid 10 rel als au ſolido- erin ate[pe otavitalt pecttica „it gf une a hd, er ) ad bi, s] jdeo 8“ ne“ €7 Gravitate Corporum ſpeciſica, 347 netitur corpori ſpecifice graviori Nuido, ut am-« bo jJuncta ſidant; ſclamus Jam, quantum corpus gravius ſolum in a&re ponderet,& in fluido de ſuo pondere amittat: tum quantum corpus levius ponderet,& quantum cum graviorl junetum, ſub Iuido de ſuo pondere amittat, erunt ponde- ra amiſſa zqualia ponderi fluidi ſub voluminibus corporum: pondus amiſſum graviflimi corporis ſubrrahatur€ pondere amiſſo a junetä mole,& dabitur pondus fluidi ſub magnitudine levioris cor- poris: eſftque hoc pondus ad pondus levioris cor» poris in are, ut gravitas ſpecifica Auidi, ad gra- vitatem ſpecilcam corporis levioris. gy. 885. Utilitas hujus dottring ingens eſt in diftinguendis puris metallis ab inpuris, aut adul- teratis 3 in cognoſcendis veris gemmis& ſpuriis z & quibuſcunque alilis corporibus, tam firmis, quam fuidis. Sit enim Ducatus aureus, ponde- ris 60 granorum in a&re, in aquä amittit pondus 3, 285. granorum 3; eſt igitur gravitas ſpecifica nummi ad eam aqux, uti 60 ad 3, 285. in Ta- bula ſequenti gravitas ſpecifica agux ponitur e- qualis 10003 adeoque pono 3, 285, 1000:: 60. 18, 261. video in Tabula Auri gravitatem ſpe- cificam exprimi hoc numero, quare concludo, nummum eſſe genuinum Aurum. Sit Lapis ſilici imilis, in Tabula ponitur ſli- Cis gravitas ſpecifica ad eam aqux, uti 2500 ad 1000. ſed gravitas ſpecifica lapidis ad aquam fit, ut 4509 ad 1090, adeoque lapis non eſt purus lapis ,-ſed aliquid metalli admixtum habet. Hoc fundamento nititur inventum Archimedis, quo qnantum argent aurexe coronz admixtum 4 fabro zuerat detexit,& Regi Hieroni indicavit(077)- ölt (4) ViTRUvi1vUs Lib, 9. Cap. 3. 348 De Corporibus Firmis Fluidio immerßfit, Sit miſta maſſa auri& argenti, cujus pondus in a&re eſt 106, in aqua 99. ſequenti modo inve- nietur Copia auri& argenti. Copia incognita au- ri fit x, erit argenti 106--%x. cum auri pondus In aEre ſit I9, in aquä I8. ergo quod x pendit . 610; 18%;: In afre, pendet in aqua 357 Argenti pondus in agre eſt 10, in aquä 9. adeoque 106--%x in a8- a keaa> Mes 4 DENG A IEEE es IEEE" re, erit in aqua 1604 5 9 Raik 38 Wia) XS TO „21€: 18 Ee DIANE additis ambabus ſummis datur ED+ 5 + I8120--171%x; Z22097.Er 70 1.8 x M GE SI OST,(1- Verr80 s =-- I71, 4% &%= 76. Sive.cCopia auri.& 106--76= 30 Copia argentl. C. 386. Si autem corpora ſe penetrent, quando miſcentur, hac methodo mixtorum Copix Cog- noſci non poſſunt.; C. 887. Notandum autem eſt in uſu. hujus Ta- buly, omnia Corpora naturalia el8 quexdam mis- ta: neſcimus utrum ſemper eadem concurrant ad corpora ejusdem nominis, licet ſibi imilia vide- antur 5 ſi diverſa concurrant, differet gravitas ſpecifica: id patebit in eXxemplo adamantum, qui- bus varium pondus eſt ſpecificum( 5); quod etiam in aliis corporibus ex repetitis tentaminibus didi ci, uti in hac tabula liquebit: quicunque Bhöc the- 14 promovere Cupiet, notet cCalorem oportet, quo tempore penſiones inſtituat; noſtre menſe Aprili, Julio& Auguſto peratte ſunt: deinde uta- wr SEES O0== 21/0 0:60: FUICde OL=26/24 (4) Philoſ. Zranfſ. N*. 476: -E "ert, 108 pondy) (1 Modo 103 Incopnitz g ! aur pond; 10d 2 Ded; NE Dondusn 1897. 175 (= 684 NZ €, quando '0pIR CO: jus 14 14m MIS“ rant ad lia vide- gravitas m, qu!“ d etiam us ddl hoc tbe- oportet, x mene ende ut ty vw €? Gravitate€9 Corporum ſpecifica, 349 tur purä pluviä, bullasque aeris Corporibus ple- rumque adherentes ſollicuä cura removeat peni- cillo, quo tota ſuperficies etiam prius lavanda fuit, bulle enim ut corpora ſpecifice leviora ap» pareant, efficiunt. Tdt;B: Ur 4 58 GON. BE LNZE NaS NONNULLORUM CORPORUM GRAVIFATESSPECIEL OAS! Metalla eorumque preparata. ME; Japan F--< Aw 22.4..05 000 SUCEIZ MWIVUN,+- 4=-:' 8, 784 nativum de Aquis Cementi Junga- 71x, 5 PEEL GEUS Hein 8 55701 CaleiBatum'", S-= fü. 5,5453 nigrum ſübduttile, eris colore cConſpicuum, igni tamen haud prorſfüs omni vitio purgatum ex Germania, 7, 688 Mris Viride compattum fſincerum ex Rus- GNOME eike 5 2 dE 1256-2 0600 8 ---=-=- ſtriatum fibris convergentibus quarzo ſtipatum ex Breybach,---- 4, 107 EE 7 CHIEUEUNN, 1 12 u 0 IE SELIM Aurichalcum faſum, EE ENES SEREN 2441017) =(UE===<<..005 8.210 WIEGE EE TAL eS 0 1 M DOTS Antimonium erudum,----- 4,000 -. Hungaricum, ZERI= 11-544 2700 Antimonii regulus Martialis,--= 7, 500 Veneris, EEE EI= TEN SESO OE ---== Cinnabaris,===-= 6,044 << 1<= Nit=== 4== 28, 2,80 Argentum Prüm,. M==== TE,008 = Hollandicum majoris valoris, 10, 535 ===== Minoris Yaloris,=-- 10, 340 Ar- *. 4, 10 = 1 0 000 0, vy 0 9/0 01 979 M 4, 013 = 4,000 = 1,[700 4,500 4, 500 BD;, 044 |. 200 1,00! 20,39 10,39 - S4 7 39 Argentum rude plambei coloris rubro mixtum, ingenti maſſa informa con- cretum, petr> expers, ex crypta Ca- tharina Johann Georgipoleos,-- 5,419 -- rude rubrum polyedrum ſaxi expers, ex Johann Georgiopoll,--- 5, 354 7 rude ſuccinifacie, lamellatum, ſubdiaphanum, ex Macaſlar,--- 4, 020 Aurum purifſimum,---"Kai=> 29, 640 nativum de Auro Arenario Gul- neänſi eliquato reſiduum, pallidius, minus duttile, dificilius fuſile,--« 16, 500 Aurea Guinea,=>>=.=== 18, 888 Aureus Lüdoyicusmeu 4250 2:18 5166 === Ducatys3==== 5==I8, 265 Bismuthum„»== Zi 4400Z3504--%-04 700 Bismuthi Minera pigmentum cxruleum Smalt prebens.< Zane eO 221 --- Minera Smaltina,=--- 2,5949 -- Cobaltum ex vario lucens, col- lum columbinum dittum ex Schnee- berga SUHR 140203265020 165/036 Chalybsmollis,*==.->=+4= 2002 00525738 -- duriſſimus,=----= 7,704 -=- elaſticiſlimus,-.--=-,1-112.2,5 809 Chalybisy Sal. 1 4 0-4.40 200530 45-803 Ferrum«eini Hb ANGA S =--- nudum teſſalatum otta&drum,- 4, 333 =--- Amijanthinigri purpureum vulgo ISSKOPL iel+l em 20m WAEEENIEE SEI 51052 Minera ferri Glaskopf alia ex Blanken- DER 3-04 rp= Ferr 1b1 AE IWAR FIEEIEEE um Mibio. pregnans,'.-„01...053,825 Ens Martis ſemel ſublimatum,--- 1,453 - Ler MbHmaum H arg(260 Croeus Netalloums«-=. abt< 4» 509 Mar« 392 Marcaſita,====-=-=«= 455859 MercuriusGermanigusy 4.==: 14,'000- ===. Betanmeus,. 45: 5-5 24:0. 135/593 Fezmmmnenanen Semel deſtillatusa Boerhavio, 13, 570 cum Auro puriſſimo unitus& centenis vicibus deftillatus,--- 13,550 = cum Argento puriſſimo unitus & centenis vicibus deſtillatus,-+ 13, 5809 = cum plumbo unitus, in pulverem mutatus, dein refuſcita- EUS, 2 WERSE HSE ZEV IEi= OBE 6424 SE255,45,0 ---=---- Vicibus 511 deftillatus,- 14, 110 ---==-=- ſüblimatus corrofivus,-- 8, 000 =--=--- dulcis bis ſublimatus,-=- 12, 353 =--=---- tex ſublimatus,-*--= 9,882 ---=----- quater ſüblimatus,--= 8,235 Turbith minerales 4:24 0-61 18.1925 Cinnabaris nativa Tyrolenſis,=+-- 7, 300 ----==-- Dativa JapQnicasar dt) 35:273 ----=-- alia Japonica,--=-= 7,009 ----=-=-- fattitia,-====- 8,200 Minera Mercurii Ducatus bipontini prope Baumholder,-=<=-=-=-»-'=':2,,962 - Mercuri ex eodem Ducatu prope Meiſſenheim,------- fg, 213 - Mercuril purpurea petre expers interlucentibus Mercuri globulis, ex Hydria, 6-0 6 10m 0ef Se18 5%= 65009 Plumbum Britannicum,----- 11,325 ---=-- Germanicum,----- 11,310 Plumbit cali=<= 1 2010)-2500 85040 = Cerula 4 x= Su 1aim m 0m 1 25056 Plumbun. affm-=. un vember 04% 20666 Zithareyrium Aurt; 1 1072 150V63:000 Argentine 2:%)--265:044 SageCarum Saturn 5>=>= ven T45 Plum- vmts mid; ww Pur?! AB „iE (m3Q gamg M -- - ii [nens [A Kiteills „--- =.) Plumbi Galena teſſellata, teſſulis majoribus nitidis, undulatis, ſax! expers ex Fah- una 5 ZMG ZIST ei DIR SCHE Vs-- Plumbum viride, nitriforme, ſubdiapha- num, cryſtallis majuſculis ex Hungaria, 4, 143 ---==-- viride, nitriforme, opacum, cryſtallo digitum crafſo, ex Ohrenburg, 3, 398 Stannum purum,-=- 5 7, 320 -1= ZD IEA SIS GOSETST GE DIEUMSE >= purilimum Anglicum,--„79205 --=« H ST Fm= 35 T04 Atramentarius Lapis fulvus ex monte Rammelio,-= 0371283 ergräfand Arſenicum rubrum ſive Sandaracha Gr&- CORUM 5= deu Si reis Ae ue"--S-3 2248 ---- flavum ſive Auripigmentum NAGVUMm 5== em eina im Ire<= 9008 facitwm- ws amm> 3,5094 Arſenicum Ferri colore argenteo„ bratteis concretum, ochra fuiva GEDI ex Coruubias 00, Nez da€ 561857 ----=-==- Ferriargenteo colore, gefl tum, ſtriatum, cum mica nigra adhyren- te, ſive Pyrites albus ex Freyberg,- 5,848 Basaltes minimus ſtriatus Luydil,-=- 2, 683 Beryllus, five Aqua marina ex Kibenſtock, 3, 956 Bolus Armena,-- FN a3!. By 27 Calaminaris Stolbergenſis,,«--- 5,5000 --=--=-=- ex Hungarlta,=-- 4,409 -=-=-=-- ex Sileia,=„41 255560 =="e* antro SWREEZOE 75- 2,268 Carneoluss'+=- 00>»==»="8532900 Calcedonius Sibericus,---- 2,559 ex agro Brauxellenf,-- 2, 613 albo ceruleſcens ſubpelluci- dus Orientalis,== 1000000125569 Oarallachätesg. ali Fa Wadns0.-25605 Oos. Bremepfigpurmaidund ae duet 56660 ---- particulis impalpabilibus cinereis| COMPAaSMIS,& ZD ie 21 RICE Gi Wai wun 275 745 Cos auen fen=>=== er Di -"-„(Ww kis, aw "zZ, Bite " 3, Lite 2,0 )[P- 8: 7,10 am M 9 660 | 3 Nd; 08) h: 5,8) 14. Bl) M-[99 . 1,00 x EN 1,71 = ,% 1,4) „( = 2,08 Ll- 2,2% 0.00 - 4) |. 2,3) A- 2, gd“/ 2,59 2,00 1,0 el. 4 21% Cos particulis friabilibus rigidis Penſyl- WEESEN Wei 7 =--- Navus Lotharingie,»*«+- 3,288 Efeta Albag eo meute FSU EL0S) 2525€ Cryſtallfus Yſlandicas+==»«-+. 2,5754 ======= VU]garis UPM,+»*== 2,659 -“----- Hibernnl2,-==- 2,5688 ----=“-- PenſylvaniB»+>= 25645 =---=“=- acumine tetrahedro,+«= 3, 169 ----=-- ex Helvetta,«=>== 2, 663 --== ſanguinea utrimque acuminata, 2, 569 Cryſtallum aureum,, diaphanum, prismati- cum, hexa&drum,'Yopaſium recentio- rum, Chryſolichus veterum ex Schne- Kenſteim,- 5.-. Sü 4: 469 ---== flaveſcens ſubdiaphanum, quod pfſeudotopaſium vocant ex Gadsberg 5.422.200.050023648.22.006 565 GallypotgniaG3uggt Die 14.1724 ,-928 Glacies Mariz ex Muſcovia,+»-- 2,286 Grammarias;«S512950 4 1500 Wg 5IS Granatus Bohemicus,»««= 4,5360 BOE SUeCICUSS 2m 1 Ie re SECRMNRTRNGSS Granati minera3::-550: 6000 Suu B"100 PEOMATTeSs m... ee un 4, 3609 Fivacinthas„wiel vemandudg aws. 631 JAſPIS,€ totus pallide viridis ex Germania, 2,776 TZ Purpureus granis albidis conſper- Mleßex-FHelyetag4.2 2... 5.250 KUBI» 266 >> wis Penſylyanigunes 18105215 5,550 7 Navus opacus Freyenbergenſis,« 2,666 T= rüber ex Agro Bruxellenßi,-- 9, 102 T= Vanldis Sibericus ex Argünts ,--«= 2,586 Judaicus;: 74,4 EPE UEE NES SWFDREUE D-10500 » 2 12-1 41] MIE 350 Lapis Lebeban„wwe:=-: Baihabrax,=.-=.'2-> 7 Lydius, ſeu marmor nigrum,+»== Kine Penſylvanle,:=">. 71 8 DiEnella 5.»>>>> 14:07 HAD ---==-- Ufeldenſiss,=== 22%-=- Penſylvanize,-„Sead Klalachites.«Sibericuss>. 3 SUV= Afalacbites,---+9 NS 0 38.46:% |---=-=- virore vario undulatus ex St- 913.|'Öberia„ SIMMTRENS SIVUNSUNGNUÜHRUSS | Manatus ex jamaleaymmse.chedusiuges = adliusSS95 Su056 1.-, gebb Y' Marmor Italicum nigrum,-»==- (9-“- Abm,->=== |--“--“ aw,=>=>=»>= | Mica particulis ſquammoſis auri coloribus | in Saxo rufeſcente,--=-=- |---- particulis ſquammoſis aur1 coloribus | 10.14X0 1patolO,+. TG 55 Sur |-===>-. Particulis diſlinetis Argentea,== 4)---- particulis ſquamoſis& membrana- ' GEIPINNUS>=== ue./ S0TEAUS --=- particulis ſquamoſis ex freto Da- M0 0 IESE= 0 5 A IIS ----- particulis membranaceis nigris,- Molybdzna, five Mica ſquammis mini- mis ferrugineis ex Anglia,-=- | Namurcenſis ceruleus,==:==- 18 NePÜUFItICHS 3 2 ar. Sim Nirrum Quartzoſum purpuraſcens acaule A utrimque auminatum,« enzedos ti ------- Quartzoſum album ex Penſylva- DIA um Sed Be-x S ASSd-2 0 ------- Quartzoſum album Curaſſavi- EM. we ed== Bain 8 Nur m! » -> d2 es5 =„===, ----- corneo ceruleſcens lineis latteis polygonis diſtinetus, ſemidiaphanus, EX India Orientall, EN A REINE 142 Opalus ex albo c SINIEIGENS| ex Eiben- ſEOCK;„l= BIEaFER 1551. FEDER Sees ---- 0 ex Eibenſtock,.- Ophites nigricans punttis albis denſitli- mi13, eX Miſnia,--- -----=- Virens Venis Citrinis& I ex fodina Sahlbergen,--==- Offeoeolla,===“»>--»""»=, chi PfRDdOtOPAZIUS a».=>»=+-'.,-+-„Zis Pyrites eroſus aureo vireſcens, ochra metallica conſperſus, ex Hohenfolms,» ----- cupri ſaturatiflimus ochra ſua vi- nidiimaculdtus,=»«===-= nbs Cupri ex Cornuallia 5:=;- ----- Cupri fulvo fuſcus montis Andrex OMAN TERES 4 u 20 2m 0a 8 bis = EupriFahlunenfis 5 wanzek => mieacenst flavus gaumualäge == 11ETDIEH ANE SIENDIGUSTONS KOEN 55 ==- ferri cubicus nitidiflimus ex Cor- DUA IA SHÜISSESSAZE kb mn eee ds ------ Gei inCarnatus Cubigus;,/:=/:- Quartzaum ſimpliciſſimum purifſimum ex variis Germaniz locis& Penſylvanix= Z 3 Nitrum quartzoſum album utrimque acu- I, 958 2,075 2-5 888 2,947 2 240 9„072 43.027 3,938 45 L5,8 7» S14 2,9009 34/719 4, 912 4,5789 35.078 95.763 Cuart- 358 Quartzum aquei coloris pellucidum O- chra ferri tinetum Penſylvanle,-- opacum album:==== niveum pellucidum fluttibus rotundatum, five adamas Amisfurten- MEN 2 5 300 it 8 NI 8= purpureum, pfeudo amethis- tus dicttam, ex Bohemla,--= Sardachütes,== oo=>= 7== Sardonyx rubedine paulatim in onychi- num pallorem vaneſcente: ex Anglie Mammen totes== 2=> Ws 6 Sciſlilis ceruleus,==»-=== Schiſtus cinereus fragilis, ſeu Ardeſia al- Bn ame mm m 8 BONSTIENLL S5 333 ----- rüber fragilis Fahlunenſis,- -“---=-- niger friabilis, nigrica fabrilis, Selenites;„> oo»„===== 05 Oſnabrugenſis,-==- Silex pellucidus,==-==»-=- === Vulgaris,=>>==== ---- fere griſeus maculis nigricantibus deformibus variegatus, pyromachus, Siliquaſtrum albi coloris Anglicum,- Slate Hybernicus,---=-=- Smaragdus otto&dros, altera parte viridis diaphana, altera opaca cinerea ex Pe- BU ERES Ve: Shun 2% 4 RAUS Steatites ſubdiaphanus cornuus ceruleſcens, Spatum bratteatum pellucidum ſive An- drodamas phoſphoricus Scheuchſeri: ex ditione Bernenfi,--== --=--- bratteatum bratteis Smaragdinis nitidis phoſphoricum ex Saxonia,- „----=-- compattum pellucidum aquel Coldris, Se a Se ESE 3» 095 2, 738 3» 177 3» 156 2, 704 Spa» End ez 8 8I "e=="=[Mi Ws ſo 7018 rm Chi 7 eum|) ls(nd Taleunzps =-- jim ==? "dadran dt NEIN mf p van v 3 Waiß Tx. Tiny) DT us [u 5. 9,0% 315 2, 77 A: Spatum compattum pellucidum ſubviri- de ex Roskear Cornubiz, 7 JAMES diaphanum ſmaragdinum phos- phoricum, DUL 8 2 ſubdiaphanum compattum phos- phoricum Freyenbergenſe,- ------- bratteatum, bratteis virides- centibus, pellucidum, phoſphoricum, ſpecies Androdamantis, ex Brientian, ditionis Bernenſis,- Ä 8 mem bratteatum, bratteolis Compac- us amethiſtinis nitidis, opacum, phos- phoricum ex trattu Ratisbonenſl,- u=-= teſffellatüm ,teſfülis lamellatis ſüb- pellucidis, topaſii colore, phoſphoricum ex Saxonia,--- 2 -=--- Amiantinum fibris albis& Ame- thyſtinis mixtis, quartzo albo.caverno- ſo adnatum,=-.= ==-=-- compattum opacum album ex Cheftria,---- compattum nitidum teſſulis ſpar- ſis Osnabrugenſe,--- Talcum Venetum,--- --“----- Jamaicx,--- > eX Siberla,--- ---=-- frijiabile molliuſculum album o- pacum,---- "Terra fertilis hortorum,=- Lemnia,-=-- "Tophus ſive Tiras,--- Eurcow,------ Turmalinum, Cryſtallum nigrum ſaturo Namme Colore ex Indiis Orientalibus, Vitrum purifiwum album Britannicom, 3» 172 3» 958 2,7360 3» 184 35 178 4» 492 6, 640 2» ST9 2, 636 2,789 3.51 000 2,295 25 680 LT, 630 2, 000 L+ 41409 25-508 2,9352 3, 150 ==> viride ex quorecipientia Chemica, 2, 620 Z 4 Vi 399 360 Vitrum viride ex quo 7 2032 Arena vulgaris, S 1255 Argilla Hollandica humida,= 2 Lateres duriſſimi ex hac argilla COCH„- 55 291666 25 631 1%"897 2,006 BETTY M INATFETS ALIDA: Bitumen ſolidum puridlimum Gagas diftum, 1, 203 <= MRA SINE 26 STRE RETTE -=-=--- folidum nigrum,- S Succinum pellucidum,-= EEE alivd pingue,-- Sulphur nativum pellucidum rubrum ex Tranſylvania,- 5 S <== WXL<- R -“--=- vulgare fuſum,-. Alumen, e. S.“ Borax,--.- 3 Nitrum,---: B: --=- zum;- 4 E Sal Ammoniacum purum,- Z = VolatleiGornÜ Cervi; FL 1207Z2 = HUN-= M Z =zDG emm x>< S --> mirabile Glauberi,- Z ==> Guajact,-- 5. ===. POIYCHreftun+s- nN == prinellz;=-= S == Vitrioli,-> 2| Tartarus crudus,. 7 3 PZ GFE On=- 5 4 Emeticus, Z S 8 ---== Vitriolatus,-- iW Vitriolum Britannicum, 3 E ==calbums„-| «=== Dantſcanum,“- *% 1.288 T, 744 1, 065 » 987 2074 ROOO » 800 I, 714 1.4720 EF. OCO 2, 745 ET, 453 I 5496 93,4148 25 143 2,246 9148 en LA 2, 148 I, 900 I, 849 EF. 000 25240 9, 208 TIT, 880 I, 900 L5 715 Vi» GEHN I+--mmmees --5- „8: Chur kho; Nurd2| NOE (eas) Ouml! --0- Yum, 1,(3 |+:. 17.518 1,74 1,005 1,007 Wx- 2, 670 2,000 1, 809 1,74 1,70 1,90 . >= aiii > S>=»<=> 361 Vitriolum rubefactum,.- I, 900„IV ANIMALIUM PARTES."1,4 UE Bezoar Occidentalis,«= H:06:500 jj 1 Orientalis,--- I, 530| 1y Calculus Veſice human,== I, 700| 1; alius,»-- 3 45-664. 4 Corallia rubra,--....=" 82.5:685 alba,---- 2,500 Cornu Bovinum,--- I, 689 Cerv1,---- L-5 875: Rhinocerotis,---„T- 242 Ebur,- G L| N I, 825 Ichthyocolla,- EUREN= Ig ETE' Muricis concha,--- 2, 590 4 Oftrex concha,---- 2,892 3 Oculi Cancrorum vert,-- I, 890 --= Cancrorum ſpurl,-- 2,484| Oſla Ovis recentia,:-. 2,222 1 --- Bovis ſicca,--« I,656 VEGETABLEL SA: Lignum, Abies,--- 0,550 EEE TTT AECD 9.1. 36. AUER EDG =-=- Aloe, ſive Aſphalt; GAERN 748 27074 ==>> Brafilienſe rubrum,- I, O3L DTT m Buxus,=-- DI ORT MEZ. CHDDECHIZE,-- O0, 913 ==-=- Cedrus 3--„ O5 613 Coco putamen, 2-«5456/10 PI24S Ebenum,=-- I D T 0077 SE X DE 4 220.0 0.006.254 Fraxinus in ramo, 4 I 72 7 3 0, 734 "=< F= Älpite,: 562 Guajacum,--- N GuajJaci Cortex,--- Juniperus,--- b Maſtichinum,- S- Nephriticum,--» Prunus,--- 5 4 Quercus in caudice, 4- ii“ In ramo VINIdiy- S Rhodium,--- 4 Santalum album,-- L -- citrinum,-- -=-=---- rübrum,-- Saſſafras,--- L Suber;-=. Taxus,- u SEES NE WEN Ulmus,-- 5 5 8 Variegatum Virginie,-- Vite,- 2 L 5 8 Radix Chinx,.-| ==“--- Gentlanx;,--= Cortex Peruvianus,“-- Galla,-=->- Camphora,-»„4«+ Cera Nava,=- Z- Gummi Arabicum,-.„ Gummi Tragacantha,=- Myrrha, Opium,„.= MT IN Pix, S Z 4> Refſina Guajaci,-. S Scammonil,- Z- Thas., 4 S E 0 5 WE DTD Aqua pluvia, me um. 4ER X, 333 I, 250 0, 556 O0, 849 1, 2060 65003 05929 0, 870 1, 125 I, 041 0, 809 LIT28 0; 482 0, 240 O, 760 O, 600 I, 313 I 5 327 11077 O0, 800 0, 7864 T, 934 0, 996 0, 955 I, 3735 I, 333 IT, 250 I, 363 I, 150 194 vs TE 200 L, Ö7P IT, COO Aqua - -t =. <-2 2 --=<1 mme Geena Aer, Acetum Cereviſixe, deſtillata, Marina, putealis, faviatilis, fortis, regia Vini, TLaetis ſerum, Urina humana, Urinx Spiritus, Ambrz, Amygdalarum dalcium, Oleum 1a Anethi, Carui, Cerzx Deſtillatum, Ammoniaci Gummi Tinttura, Antimoniit Butyrum, Tinttura, Balfamus de Tolu, Corticis peruviani Tinttura, Arantiorum, Caryophyllorum, Cinnanomi, Cumini, Fenicali, Gagati nigt, HyDopi, “===: Juniper, „=== Mentha, 364 Oleum Lini,=-: 2 Nucis Moſchatz,=: = OVArmn»--- Den Organi,.--- == Petroleum excolor ſive Naphtha, =772 Pulegu,--- E = 58apärum,| . TN SING- 2 2 0. SalUras,.= u EE === SEWED 4-=-% TT SPEE.-- 2 T --- 1 anaceti,-= BOER. M === Terebinthinx,- Dare Fer== Tartari perdeliqyium," uieT == Virioli,-> EEN Sanguis humanuz,-- N -- alius ſpiſlior,- S- ZT 2 qu60 ce lit ferum,.- Sanguinis ferum,-- MOE Spiritus Ambrz. SEEHUERS Zea == Cornu CervL, 5- je ---== Melis 3----“ --=- Nitri communis,-- ---== Nitri Hermeticus, S E === Nivwr cum Ol. Viriol,=% 5 ----=- Salis eum OL. Vitrigdli,- ----- Salis Ammoniaci1 cam Calce,= =---- Suiphuris,-- 5. ------ Terebinthinge, 45 -----=- Tariari,-.- Vipi Rettificatus Mer 1.„My Deut Vi VI al ei u 365 Spiritus Vitrioli,-- 6; 5 I EL IOS Vinum rubrum Pontacg,-- 6, 993 -- Burgundicum,-= 1 OLOSS -------- Campienum,-> 10, 062 -- rübrum ex promontorio bon? ſpei,--- EEE IT, OLS Vinum album Gallicum Moſchardinum, 1, 000 ----- Moſellanum,--- 2.1.05 026 <== Ganarienle,=-- 5.5.0323 Cf. 888. Differunt gravitates ſpecifice, tam firmorum, quam fluidorum, tempore Xſtivo& Hyberno: nam MKitate 4a Solis calore omnia ſunt ra- refatta, Hyeme a frigore condenſata; nec zquali gradu mutantur omnia corpora, verum diverſifli- mo: Huida enim ab eodem igne magis expandun- tur quam firma. Comprobarunt hoc experimen- us Cl. Hombergins& Eifſenſchmidius: Hujus Ta- bulam hic appono, in quä pollicis cubici Pariſini pondus, quod 1bi1 loci in uſu eſt, exhibetur. - Mltace 1 THHyeme. 5 3 gr1a0a4 3 granz Mercurius, 7. 112006 I4 Oleum Vitrioli, OI 75,0 71 Spiritus Vitrioli, 0.5 33 38 Spiritus Nieri, 0 627 44. Spiritus Salis, O 15.149 55 Aqua forus, O1.20 12.3 35 Acetum, OBS Acetum Deſtillatum 0 5 Spiritus Vini, 614 Lac bubulum, 0.5 Aqua Auviatilis, O.I5 Aqua putealis 6: 5 Aqua deſtil lata, O4:45 FIN1IS PARTI GERE a I. ul , >zur eme ün En GEIGE 46 2.0 8 ZD- O I = ie m 2 ii. H+ M IG M= FE I€ m H L Ae di ID Ee =- GEewieR ui eee Bet Ee SE- -=> ZR GES Zi= melia D BE-==== .= GN EE SIA A 5 369 INSTITUTIONUM PHY SICARUM, B, A+. R- 85 8 DICH ND. C.A.P.... SXZNBD De Aqua. F. 889. BOX LBDonſpeetis nonnullis gene- GOZZXGKG ralibus Auidorum proprie- = E 0.8 tatbus, admodum utile (DX AP) fore judicavimus, ſi pro- GKOZXLGRE) Plus Inſpiceremus tria Nul- da admodum univerfalia, nempe Aquam, Ignem,& Ae&rem: tum quia hec poſlident pulcras& admirandas proprietates, tum quia infignem utilitatem nobis, alisque Corporl- bus terreſtribus afferunt: adeo ut Philoſophi at tentione atque examine digniſſima ſint. 4. 890. Incipiamus ab Aqua, utilitatemque primum ejus breviter videamus: 1*. Omnibus a nimalibus cedit potui, neque poteſt aliquod utile vitae& ſanitati praeparari potulentum, cujus maxima pars non ſit aqua, 2%, Diflolvit cibos in ore,& cauſa omnium ſaporum ab animalibus per- Ceptorum exiſtit: aridorum enim in ſicco ore nul. lus eſt ſapor: inſervitque emoliiendis cibis, qui in Ca coquuntur. 3*. Eſt vehiculum omnis nutri» menti animalis ad quascunque corporis partes. 4". Cauſa vite exiſtit, cum ſanguinem per vaſa meabilem reddat, eumque diluat. 5*. Cauſa ve« getationis& incrementi omnium vegetabilium exiſtit, adeo ut ex ſola pluvia in vitris albis, qui- bus bulbi tuliparum, hyacinthorum&c, inſiſtunt, Aa Cres- 370 De Aqua. creſcant integrz? plante cum foliis& Doribus. 6*. Sed nec foſlilia increſcerent in terrx gremio, niſt. aqua partes nonnullas alis aftferret, nullus La- pis, Silex, Gemma dqaretur, niſi ex aquä cum fer- ris permiſtä ſuccus lapideſcens prepararetur, qui aliis allapſus terris, in Saxa& Silices convertitur, 7%, Piſcium eſt vehiculum. 8*. Ut& navium, quibus mercaturam exercemus cum remotiſſimis populis. 9*. Pluviam format, qux lapſu ſuo 1a- vat Atcrem: 10%. Et ejus ope abluimus quascunque ſordes, infervitque balneis, non tantum Javando, ſed partes rigidas emolliendo, arthritidi, rheuma tismo, allisque morbis pellendis admodum idoneis. 11*. Sed fontium& fAuviorum ſola eſt cauſa; at- que ita movendis molarum alis, innumerisque 4- liis ufibus Mechanicis inſervit. Utrum aqua an ignis ſit ntilior, egregie diſputavit Plutarchus(a). F. 891. Diſtinguitur aqua ab omnibus alis flul- dis huc usque cognitis, quod fit maſſa Duida, liquida, humida, infipida, inodora, limpida, pellucida(2), coloris expers, exiguo calore vo-, Jatilis, in 1gne non ardens, ſed illum plerumque extinguens. C. 892. Aquarum ſpecies ad ſex referri poſſunt. 12. E ccelo decidit ſub forma Pluvix, Nivis, vel Grandinis. 2*. eſt Fontana. 3*.. Fluviatilis 4% Putealis, 5*. Paludoſa. 6*. Marina. C. 893. Pluvia, Nix& Grando prius fuerunt aqua, qux€ terry ſuperficie ſüb formä vaporis adſcendit, nubes compoſuit, atque ex alto rela bitur in terram 3; quomodo hc fiant in Capite XXXI, de Meteoris esponam, ß. 094: (a) PLUTARCHI Opera: Tom. 2.. P38. 955: (5) RIiCCIOLUS in.Geograph. L. X. Cap, 2. is 1 e) ji) 1 (1/04|, ſaw mü| (ey 1 übrton:€ deu:| pe jäh| dud| fades| Mar) 32! An gy| 2500)| ded| DoD! (ue 0 DE 1. AR fhig, 22 ren, - MENA S a cum et WQretur, qu Sonvertii I: nim, "Lomotink Epſu ſio lt 2 U2SCUnE 149 Javand, 3, eum hD0n.1dones Buß; at zunSque ds 812018015 "50 dis Wos Aul ena Jud, x imply 8 gle NAU Mr Piero ke211 pott nis, Haus& aus fuern old vapor 79 Ueo rel: ma Capie 4,09% "PN De Aqud, 85x S. 894. Pluvia, Nix,& Grando,& Vapores Aerei, excepti 4 terrä, in devexo fluunt, tum quoque ä terra ſorbentur, eamque ad diverſam penetrant altitudinem, pro variä ſoli conditione* Seneca( a) vinearum diligens foſlor affirmat, nul« Jam pluviam effe tam magnam, quz terram ul- ira decem pedes in altitudinem madefaciat: cuj aſlentitur Varenius(5). de ja Hirius pluviam non multum ultra 16 pedes in terram penetrare tradit (c)- verum rette tradidit Erndtelius(d), terram ubivis non eſe zeque poroſam, ſe autem deſcen« diſſe in puteum 1600 pedes altum, qui eratin ru- pe prealtäa Misnig, atque obſervaſſe in diverſis altitudinibus aquam per rimas terreſtres in puteum ſtillantes: id frequens eſt in multis fodinis, ideo Monnier( e) prodidit, in fodinis Lithantracum Arvernixe ſe obſervaſſe, pluviam ad altitudinem 250 pedum in ſolum irrepſiſſe. Ad loca maxime declivia defluunt hz aqux, ſique ex iis erumpere poſlint, conſtituunt Fontes, qui altius humiliusye luas aquas projiciunt, pro diverſä altitudine ſca- turiginis aquam colligentis. 4. 895. Pluvia in ſüperficie terre defluens ver» ſus loca humiliora excavata; tum& erumpentes fontes, conſtituunt fuvios: horum aqua Igitur eſt pluvia, vel fontana, vel utraque, y- 896. Fodiendo terram in nonnullis locis ad majorem minoremve profunditatem, aliquando 5 vel 6 pedum, aliquando ducenum aur trecenum pedum, pervenimus ad ſtratum arenarium, quod ſpongie inſtar, aquam inbibit, ejusque uberes PrX- Lib. 3. Cap. 7. Queſt. natur. Geograph. gener. pP; 224. L? Hi/t. de? Acad, Roy. A*. 1703. W ARSAVIa flluſlrata Pag. I21. Obſervations dq? Hiſtoire naturelle pag. 194: 42 372 De Aqua. prebet venas: Eſt hec aqua putealis, fluens per arenarum interſtitia, ex lateralibus quibus- cunque locis, ad puteum. C. 897. Ila vero, qux in amplis crateribus ſtagnat, atque tum ex Pluvia, Fontbus, Flumi- nibusque componitur, Paludoſa eſt. C. 898. Marina eft, quz amara, ſalſaque, Oceanum confſtituit. C. 899. Aqua naturalis raro, aut forſitan nun quam, poteſt haberi pura, ſed inficitur tenuiſli- mis omnium fere corporum terreſtrium particu- lis; quemadmodum Woodwardus(a)& Morto- nus(b) diligenti inſtituto examine teftantur: cum enim pluvia per Atrem decidit, eum lavat, ſecumque defert tenerrimarum plantarum ſemina, animalcula in Atre natantia, ſales volatiles A&re- os, ſubtiles terras, plurimaque alia, qu in Acre volitare ſolent. Quo fit uc pluvie aqua fordium ineſle plurimum ſentiatur. Aqua Fontana, cum ex pluviä originem ducit, es purior non eſt;& non tantum abripit plantas, muſcos, ſed preter- ea inguinatur iis partibus, quas in terrä, quam perfluit, ſolubiles invenit, ſive hy ſint terr, Lapides, Sales, Vitriola, Maetalla, Sulphura, Sapones, vel alterius generis corpora: Hinc Sul- phurata, Ferrata, Aluminoſa audit aqua, Hoc evincunt Fontes aciduli, multis in regionibus ubl- vis terrarum reperiundi, nam continent plerum- que vitriolum ferri; ideo aftuſe aque ad gallarum . folutionem, nigreſcunt: ferrum ſepe üb for- mä ochry ſubſidit, ex aliis evolat: Atr has a- quas nonnunquam putrefacit,& pr&ceps dat Vi. (a) Philoſopb. Tranſ. N?. 253. (5) Natural. Hiſtoria Nortbhamptonie Cap. 4- pag. 264. vir va q Rr wl; äl G; m Ü (u/BU kt qu Dt (0p1000: pv ams rüs 192 vans 004 18 00 vn 199; pros) bd (un 10(zm N[4 El fanta Lil1s Aueng SU QU € craterlby Cus, Flu) A: ſala, fitan 70 » 1 ten en pares „pf Moro gollantur| 3 em lavaty myfemina, gl073 Afre- )„mA 78 2 ſordum H tana, Cum 400& „zd pet -1 era, qu 5 ſint() 2]| Sulphun, 39 Hine Stb 4 aua di venous u vai! pern veg galiarum eg) lub(or dpf nas 8 |' ccps da Kean De Aqua. 573 vitriolum: hinc ab a&re muniendx, fi diu conſfer- vande ſunt aqux. In aquis Spadanis invenitur Rubrica, Ochra, Ks, Sulphur, Vitriolum, Ni- trum, Plumbum, Cerufa: in Britannix aquis Ba- denſibus invenit Guidettus, dolii quantitatem exa- minando, quinque uncias& tres drachmas Jlapi- dum, duas uncias& ſesquidrachmam terre cz- rulex& ſülphurex, tres uncias ſalis, tam marini quam nitril. Terrx, ſales, aliaque corpora majorl copiäa tempeſtate ſicca aquis fontanis inſunt, quam pluviofä. In aquis Pyrmonti datur multum ſalis » amar1, Ferrum,& terra calcaria, Hinc pro va- ris admixtis effettus producit aqua diverſos: Que Spiritibus abundat, inducit temulentiam, ac fi merum quis bibiſſet, velati narratur de Fonte pro- pe oppidum St. Baldomari, de alio Aquitanize non procul ä Beſſa, de Fonte in agro Toletano Prope Valentiolam, de Lynceſtio amne,& plu- ribus(a). Si aqux ſulphur,& bitumen admis- tum, aut cryſtalli eris, amaricat, veluti eſt aqua in Coromandelii littore,& Exampeus in Ponto. Si ſübtiles terre admiſceantur, qux penetrare pos- ſunt in poros corporum aliorum, huic aguginjec- torum, inque iis herere, mutantur injecta in la- pides, quod preſtant multi fontes, veluti Mua- bus; alios notavit Vitruvius(2), Strabo e)3 Plinius(4)„Ceſius(e), Plot(f). Hujusmodi exi- ſtit quoque in Yſlandia; tum prope Schwalba- Chium, notante Haertrungo, in agro Norico( 2), in Scotie ſylvä Hamiltoni,& in Buchaniä tra- den- VARENTT Geogr. S. v1. Cap. 17. f. 6. NB E34 Cap. 87 t- id “ wn w Yee: 1377 Cap. TE GIE CUT I37 (e) De mineralibus Lib. 1. Cap. 6. (F) Natur. Hiſtor. of Oxfordshire Ch. 5. F. 25. (8) BAYER1 Oryfiog. p. 9. Aaz3 EI < 27 IE WS 5 E a 02 GaN nm ERRINGEN RG> OD;. R 0. GEN Kr va EE LEN Ka, EG Ei. wi 374 De Aqua. dente Sibbaldo(a). Aliquando tamen terreftris materia, quz in aqua natat, crufte inſtar, undi- quaque Corpora obducit, quales ſunt nonnullye a- quz in Britänniä notante Mortono(5)& Plott (c). Neoſolienſes fontes prope oppidum Hern grund mutant ferrum in cuprum; illud exeden- do,& cuprum in locum exefi ferri relinquendo (d). C. 909. Sunt Fontes, quorum aqux epot8 crines & capillos& lanam alio colore inficiunt, quos me- morat Ariſtoteles(e), Seneca(f/), Plinius(g), VI truvius(53). Alii Fontes vim venenatam ab admix- to Arſenico, Antimonialibus, aliisve terris ha- bent, veluti circa Nonacrin in Arcadia Styx ap- pellata ab incolis, advenas fallit, quia non facile, non odore ſuſpetta eſt, qualia ſunt magnorum artificum venena, quz deprehendi nifſimorte non poſlunt: Eft quoque noxia aqua in Theſſaliä cir- ca Tempe, ut& Fons Neptunius in Terracina, in Sicilia aqua Palicuni fontis,&c. In Americz provincia Guatimalia jacet pagus Sacapula diC- tus, per quem Huvius currit, cujus aqua nivalis frigid2 pota, eflicit, ut homines ſcrophulis ten- tentur, obſidenübus mentum usque ad pettus: (i) ſimile quid in incolis nonnullis Alpicis obſer- vatur tradente Cefio(&) ſupra Juvavium, tum in cillerä& ſunderaä valle: ut& in regno Grana- de AN) ASCOHEG 2.006 CXO. b) Natur. FHiſtor. Northampton. Ch. 4. FS. 21. 6) Nat. Hiſt. of Oxfordsbhire. Ch. 5. S. 25. d) BROwNTUs Memor. p. 186. Philoſ. Iranſ. N*. 450. e) Hiſtor. Animalium Lib. 3. ZIESENZEZCANN3-ACH25:. (SYEBETNLUS DL. 24 01102..2031C2-. hb) VT ERUVLUS 1986: CAD. 3. i) GAGE: itiner. L. 2. C. 20. (k) De mineralibus Lib, 1. Cap. 6. S2, 12. L ax im/ coil (1) tes be ſeh, pu! V| [168 3 7 1] 10 mu 00008 2 (or 1umgd8 (eter EIL va, Dp as€ 675 ew 2 plein ert nent prema 2914 083 M4! k, 1 9 Danachäe 71088 736 '' 7 y(XA WÜ v" Ss WI 1 teſtis ar, vn Dania )& It m Hei di exeden . Inquendy [9t:x erin 3Oh 08 me umg), Vir el adm 4 gris Das kx ap: mfa, 30 100 nahe von Bemo Ur 0 jetze, L nencz 3 gl di“ ES 1 m Duis tr € nel! 1 Mt 7m x,(Un e) Glan S 4 De Aqua, NE de& Extremadurg prope montes, quorum in- cole curantur abftinendo 8 potu nivalis aque (a). Alix aquz potz dentes hominibus vacillan- tes& cadivos reddunt, veluti eſt ea pagi Senlis- ſes()), qux multum falis alcalini fixi gerit z idem notavit Vitruvius(6) de fonte in urbe Suſis Per- ſidis; de aliquibus Germanix fontibus Plinius(d). atplura fontium genera deſcripſit Cgſius( e), Daus- quius(f),& Fabricius( g). Verum hos effee&tus non edit aqua ratione aqux, ſed ratione admix- torum. g. 901. Putealis aqua per ſilices exiguos, pu- rumque ſabuletum Auens, admodum pura eſt, cexteroquin terreſtribus partibus, quibus& fon- tana, inquinatur. Nonnunquam contingit, ut ſ ex puteo aperto aquam haurias labro, eam de- prehendas mollem, potabilem, ſfalubrem: cum ejusdem putei clauſßi aqua ſit dura, infalubris, plena vitriolo, alilsque. Quia ex aperto puteo evolant ſalia& ſulphura, qux in clauſo rema- nent; tum quod aqua in puteo aperto ſitfrigidior, preecipitesque reddat pulveres, qui in calidiori aqua natant(5). g. 902. Inpura eft aqua paludoſa,& fuviati- lis, utpote vehens limos, omnis generis ſordes, plantas, piſces& quxcunque ventus, A&r, ho- mines, animalia illi injiciunt, 5. 903. (3) BARRA I'Uſage de la Glace&c. Fournal des Scavans COME 1 854.23. (4) 14.25.€ 3. (e) De mineralibus L. 1. Cap. 6- Gi) DAUs 0uU1uUSs de Terra(7 Aqua Cap. 13. (8) Theologia aque. (3) MoRtoNus in Hiſt. natur. of Nortbamptonshbire. Aa4 RR-..- E. an dän S ve 376 De Aqua. C. 903. Aqua marina preter ſalem continet bi- tumina& omnis generis ſordes, quia Numina in mare ſe exonerant: Effe vero non modo aquam ſalſam patet, quia nunquam, pluvixe ſalem inji- ciendo, efficies aquam marinam: hujus ſapor fin» gularis amarus ä bitumine, Auente ex fontibus ſubmarinis, tum ab oleis plantarum, animalium, & ſale nitroſo pendet. Aqua in mari mortuo con- tinet Vitriolum, Alumen, ſalem muriaticum, eſt» que nauſeoſi& ſalſiſſimi faporis(a). Si murix affundantur aliquot guttzx ſpiritus geftillati ex li- thanthracibus, ſapor aquye maring oritur, uti pul- cris experimentis obſervavit Comes Marſiglius (5). Sal marinus prope Rhodani oſtium confec- tus, prioribus tribus annis propter bituminis ama= ritiem uſui inſfervire humano non poteſt, ut qui- dem poſtquam plurium annorum decurſu maxima amäritiel pars evanuit, atque avolavit bitumen: Si farina depfitur cum aqua marinä, ſequentidie propter amaritudinem faſtidio eſt. Sal qui aqu marinz ineſt ä ſuperficie ad profunditatem 6 pol- Jlicum, alterius eſt indolis, quam aul in profun- diori aquä reperitur: enim priorſalcharte ceru- Jex imponatur, hanc nitri inſtar rubefacit, quod 4 profundiori ſale non fit(c). veroſimile eft a- quam marinam componi ex Sale vulgari marino, ex ſale acido vitriolico& ex ſale calcario, ſimili Spato. Acidum Vitriolicum potiſfſimum ineritſu- periori aqux, in quam ex afre labitur. Opinati fuerunt eruditi nonnulli marinum ſalem amarum eſe volatilem, per univerſam atmoſphy- ram diſpergi, atque eſfe matrem vitrioli natura- lis, (a) Philof. Tranſ. N*. 462. (b) Hiſtoire de 1a mer pag. 26. (c) MARSIGL1 Hiſtoire de la mer. P33- 31. ls, gpl cauſa! 10880 N h net bu N 10) js Ve On die: punt I Dus|! we zh un pA: pur dE; pech AU pq ſer|)); 01 dul 1078 Cis CE bulg: que 9m 108, MADE |ÜÜrM; pP | '- "/ 1 Dhtinet SU ming 1) M do amm ZB alem 17h Eſper |) S; fonihy 1 Jeimäin ' JDrtuocn 3Ecum, |„A Sinus | Sau es ) m, vip 1 4 Hlarligl [| zwüconfec- ] ZUUNIS 4014» ) Mahut qui » aman NYA || e Ped | iS quiz! | alen ur | 1830 pl | 3 TittECH | SC u ' on er | JT Matin), | 3110,(mil | zam oer | mymolpar 7341 Datu I, De Aqua. 377 lis, aluminis, nitri, ammoniaci. Videtur bitumen caufa, cur aqua marina in firma corpora inpatta noettu luceat. S. 904. Purificatur aqua ab admixtis heteroge- neis, 1*. Transcolatione, in tranfſitu enim per ſa- bulum puriſſimum, altis in vaſis ſupra ſe acerva- tis collectum, amaritudinem ponit,& pravitatem ſaporis,& in ſinceram aquam tranſit, notantibus Verulamio& Comite Marſiglio(a). hinc putel in littore marino arenofo effoſli, aquas dulces col- ligunt, ut] antiquis notum ſuit(5),&recentiorl- bus(c). Ejusmodi Tranſcolatio etiam feliciter ope nonnullorum poroforum lapidum mexicano- rum perficitur. attamen aqua marina nonbene or- batur ſale ſoo& amaritie. Ope Algy? marin, perſpirantis aquam ſübito, percolationis inſtar, puriticari poſſe aquam docuit Liſterus(d). Ari- ſtoteles(e), Plinius(f) Furnierius(&), exce- rä pilas concavas curant, in quas mari merſas, dulcis influit: Deslandes ex cera virginea conficit infundibula, ex quibus Marinä aquä inpletis, dul cis eMuit. Leutmannus aquam per chartam bi- bulam percolat, quam dein ſinit putreſcere, ut quzxcunque ſalia infſint, reddantur volatilia, imo avolent,& partes terreſtres ſidant: poſtea iterum aquam percolat, quam deſtillatä eſle puriorem aflirmat, quia ſales& terrz jam ablatz ſunt(6). hec (a) L? Hiſtvire de la mer pag. 32» (b) LVCRETIUS: Lib. 2: VV. 471. Jur. CesaRde Bells Alexandrino Cap. 8. c) LABAT in Itiner. ad Inſulas Americ. Tom. 6. pa2. = 45 Ed f I (4) Phil. Tranf. NN. 156. ( 6 ( TI e) Hiſtor. Ammal. Lib. 8. Cap. 3. 1), ER nat. Lib. 21. Cap. 6. 6. 37 5/ VOURNIE RB-Hydrographig Lib. 9. Cap, 26. b) Comment, Petropol. I 108 Aas 378 De Aqua. hc methodus etiam commendata 4 Joan. Gades- den A*. 1516. prodente Haleſio( a). S- 905. Purior redditur aqua Conglaciatione. Quicquid enim ſpirituoſum eſt, non coagulatur, ſal ab aqua ſeparatur: ideo glacies, qux ex aquä marina formata eſt, reſoluta iterum prebet dul- cem humorem, notante Bartholino, Boyleo, Rey- hero: pari modo quicquid eſt heterogeneum fere, aque permiſtum, conglaciatione ſecedit, quod probant vina, qux in Phlegma&ſpiritum abeunt, cereviſia in aquam& in generoſiorem cereviſiam. g. 906. In primis autem 4 ſordibus purgatur aqua, cum in vapores reſolvitur, ſive hos evehat In altum ſuo calore Sol, ſive id in recipientibus ignis arce ſuſcitatus faciat; ideo pluvia eſt adeo pura, etiamſi formata ſit ex aquä Oceani, Palu- dum, Fluminum,& exſpirationibus variorum Corporum, qux ſunt in terrx ſuperficie; facile e- nim 4a levi calore ſolis in vapores evehitur aqua pura, multo difficilius attolluntur ſalia,& reliqua crafliora corpora. Id MKgyptii cognoſcentes ex Nilo aquam nottu hauriebant, priusquam Sol ſub- tiliores partes extraxiſſet(5): fi nautz nottu vel lera ad latus navis medio in Oceano expandant, Mane ex lis aquam dulcem exprimunt(6). De- ftillaione autem artificiali, precipue repetitä, haberi poteſt aqua omnium puriſſima, remanen- tibus in vaſe craſfſioribus fecibus: fincerior eſt, 6 fuerit antea pluvia pura, vel nix in alto puroque loco colleftta,& vix ab Aetre inquinata. Omnis tamen aqua deftillationibus artificialibus inficitur ſapore& odore empyreumatico, partim ab igne, Pax (a) Philoſ. Experim. pag. 10. (b) PLUTARCH. L. 8. qu. 5. Symp. (<€) VERULAMIUS in Sylva Sylv, uu)| enga) 1 eina! 92( red ſm! ou 1 quen 1 ſe Ms I endö kur 00! HG a hqu 94| (1, 18; pn Kg!| ZE [g. 190| NE PrUfn| 110408) (017.408 erl (111 27087; Wer gi 1600. mx (Y: ſtär -== | an,(ys, I» 181g] TI 028) 1 5 10) Corebe() L vleo,[5 Seu zz Std, m mab Krenn AU pur „SV98 Evel au Den welt ad 399, Paly ZI Mo 319 alk! ENEN SA Cch eeſabd 7 I Fi nou Orp, 1%) 3€ eM, Bardem arr eb! Ig Durogs 38 Omni dipnficit! zin3b 190%) pih De Aqua. 379 partim 4 quibusdam admixtis corporibus, Non exiguam navarunt homines operam, utaquam ma- rinam redderent dulcem, hunc in finem eam pu- tredini commiſerunt; ſi autem dum putrefit, de- ſtillatur usque ad dimidium, fotet horrende, quic- quid defſtillatum eſt: pars ſuperſtes ſequenti die dulcis& limpida eſt, merſis omnibus ſordibus: ſed putrefattione aqux marinz penitus abſolutä evadit aqua dulcis& limpida ſponte, tum deſtil- Jetur, non tamen omnis, quia in parte inferiorl eſt ſpiritus falis marini, qui quoque adſcenderet: Aqua hx c dettillata empyreuma urinoſum redo- let, dulceſcit, eſt ſatis pura, non pr&cipitat ar- gentum in ſpiritu nitri ſolutum, ſed faſca fic, & ſordes ponit, uti aqua putealis; odor temporis ſucceſſu avolat, infervitque egregie emolliendis pl- ſis. Putrefattionem aqux marine promovemus adjeetä ichthyocolla: fed absque putrefattione pregreſſa nunquam ſola deſtillatione ex aquä ma- rina dulcem, puram, ſalubrem paramus, manet enim ſemper amaricans, niſi deftillaty affuſum fuerit lixivium ſalis tartari,& denuo deftilletur: alii adjecerunt ſal tartari, calcem, ofla& oftra- Coderimata calcinata,& iterum deſtillarunt, quam- vis non tam felici ſucceſſu quam priori methodo. S. 907. Marificatio ope admiſti glutinoſi,( uti ſunt albumen ovi, lac, ichthyocolla aliaqus ſimi- lia) reddit aquas puriores, dum irretiuntur ſor« des glutine. Verum aqua marina, etiamßſi pri- mum detitillata, hac methodo nauſfgeoſo& amaro fapore orbari nequit, quamvis paululum dalceſcat. y. 908. Ad praecipitationem confugerunt alii, ſperantes ſe admiſtione aliorum corporum ſales ſor- desque ex aquä expulſuros; ita aqux marinz tar- tarus crudus immiſſus fuit, qui in ſe ſalem mari- num abſorberet: Alü infaderunt Oleum Tarzari, quod 380 De Aqua. quod ſecum Salem marinum reddit precipitem; tum aquam defſtillant,& percolant(a). Indi Se- minum ope idem preſtant(5). Alü injiciunt eundem in finem Zincum, Lapidem Calaminarem, Salia Saturnina(c), Corallia, Oculos cancro- rum: Glauberus lapidem ſpecularem in pulverem redattum ſufficere opinabatur(d). Alii adjece- runt ſpiritus acidos; ſed ope horum omnium a- quam marinam ſale& amaritudine orbare non po- terunt, neque eam uſui humano aptam reddere. Omnium conatus ſüperavit his in teniaminibus in- duſtrius Haleſius. S. 909. Aqua puriſſima eſſe cognoſcitur, 1. Si fuerit pellucidifſima, limpida absque ullo colore, ſapore,& odore: 2*. Si poſtquam ſolutio Argen- 71 in Spiritu nitri affuſa ei fuerit, permancat Aqua 2que limpida 3; alioquin turbatur,& c&ruleſcit. 3*. Si quoque ab affuſo Oleo Tartari per deliquium non latteſcat. 4%. 8i 3 ſolutione ſaccari ſaturni affuſa etiam non turbetur? 5*. Si Sapo venetus ea in Aqua zquabiliter diſſolvatur absque ullis re- lictis fragmentis; nam fi in aquä fuerit Vitriolum vel Alumen, ſapo non zquabiliter ſolvitur, ſed in fragmenta abit, ideo nunquam in acidulis ſapo ſolvitur. 6*. Si a Spiritu Salis Ammoniaci affuſo Aqua non turbetur, ſi enim Sal marinus imhzſe- rit, oritur Coagulum materizx albe, qux lamellatim prxeceps rult, ß. 910. Quando aquä pluviä, puteali, aut flu- viall dolia navalia implemus, ut nauticis inſer- viat, docet experientia, aquam minime durare in nav a) Philoſ. Tranſ: N. 67. b) Philoſ. Tran. N. 249. 6.) Atta Lipſ. Ann. 1682. d) Hiſtor. Academ. reg. Lib. 1. 4 ( ( ( nig es CMU an, I naue vs I8 rep, Jenter 600 vu 6 dq jneds apitan 30 jus 24 dbr (vam ZU 1j1800D Ja00c 3: ail z dan 0! DONE! bara Antica) 10, 10m (41 iD eon eo, ins (more dy: Ihbergk IW 13€ Vati, DEU Ne| mn Nrgent De Aqua. 381 0.10 navigatione, ſed ejus in vaſis clauſe& ad regio- j 10h nes calidas veftz colorem, ſaporem, odorem mu- js n Währ tari, adeo ut nauſeoſa& fctens evadat, nec ä amn, nauticis facile bibi poſlic: Ipſi hexc mutatio ä par- [un us vis inſeetis inducitur, qux doliorum poros per- (In pühern reptantia, in aquä fcetus vel ova ponunt,& ce- Aale leriter in magnam multitudinem increſcunt, exu- m Omnun: vias ponunt, deinde avolant: fi hec aqua foetens Ede M ad ignem ebulliat, illico moriuntur inſefa, prz- Cam ran, cipitanturque una cum reliquis exuviis& ſordi- 9:06 bus ad fundum. Adverſus putredinem& inſetta aquam conſervare aliqui tentarunt, affundendo Dur, hujusmodi corpora, que occiderent inſe&a,& Wo colot, non nocerent hominum ſanitatiz; expertus fuit di- Wo Arget- ligentiflimus Haleſius cuilibet dolio convenire un- mea Aq ciam olei ſulphuris, vel otto ſcrupulos olei vi- )„2, trioli: utile eſt etiam dolia, priusquam inplebun- j7 Whquih tur aqua, probe inficere fumo ardentis ſulphuris. can faturl Antiqui ideo celebrabant fontem in Brundiſii por- 4100 vereid) tu, incorruptas preſtantem aquas navigantibus(a). PUG Cf. 911. Aqua pura, ſive are inquinata, ſive Lt Ninn ab eo purgata, tempore frigido incluſa vaſi Au- =plytt, A reo, AÄrgenteo, Plumbeo, Stanneove, deinde eid 7 compreſſa vi preli, aut ittibus mallei, vel in ant- TE c111301 281 lia ab embolo preſfſa, non videtur condenſabilis in nus 10028 minus volumen, quemadmodum Florentini Phi- pp Lamel loſophi, allique multis experimentis evicerunt: Potius enim roris inſtar quoquoverſus per metallo- u, aut rum poros tranfſudat, adeo ut quantum vi exter- „ics inkt na cavum Interius Imminuatur, tantum aqux ac- irdurare curate exſudet, utl ad ſingulos mallei iCtus in glo- nav) bum adattos, videre eſt. Ex quibus concludi- mus, particulas aqux efl&e admodum duras,& Ideo earum figuram non'facile mutari, nec in in- Ler (9) PLiNn1Us EN, L, 2. Cap, 103. ERS ee ge - 2 ph.t LEE Nun== ---- GETTE<< m CD 1 1 Semmer Cu c jedan Cr hae 10) 1 Elac 4) vert ey 20(ni) Lala m 18 dd, a 101 qui! "9 1, Vell „pvam 1 » gerſä p) en De Aquas 383 ritate Aqup diſcrimen ponderis ac ä calore pen- debit: Cl. Volderus A*. 1686. Septemb. 22. aqu2 putealis Leydenſis pedem Cubicum obſervavit 63 16, 43.73. 36gr. (a) s'Gravefandins 63 16, 73.23. 40grt. A%15740 ealens grad. 42 fuit 6316, 25.413. 48. A. 1743 Calens grad33 1 63105 42.43. TOPT. A. 1744. calens grad. 5ofuit631b6, 05, 33. 303 gr. Adeoque pollex Cubicus aqux Leydenſis fuit pon- deris 280 gran.& pollex cylindricus 220 gran- ſed diſcrepat pro vario aquy calore: ſimile dis- crimen in Gallia notatum fuit; pedi cubico Parl- ſino adſcribente Mariotto 70 tb. Romero 69 Hb. 12 Z. Hombergio 69 tb. 16 3 Picardo: 69 Ib. 93. 33. 20 gr de la Hiro Gg tb. 15. 43. 20 pr- S- 914. Ex hac comparata gravitate aqux cum Auro concluſimus in f. 70. particulas ſingulas a- quz eſſe poroſas: verum id quoque ex ejus maxi- ma pelluciditate Concludere poſſumus z; cum nau- te nonnunquam in Oceano limpidifſimo fundum maris, 100&ultra pedes profundum, cernere POS- ſint: imo Sol perſpicuus eſt urinantibus in quam- lber profundam aquarum altitudinem.(b) Et ni- li aqux partes poroſy forent, quomodo ab igne [antopere rarefieri poſſent? conſiſtit enim Auido- rum rarefattio non modo in remotione majorum partum, ſed quoque in harum verä expanſione, recedentibus 4 ſe inferiorum ordinum particulis, ß. 915, Ca) Elem. Phyſic. Vol. 1 Gr . Vol. 1. f. 155rx. (2) PLix1vVs Biß, Nat, L. 2. Cap. 42, >=.prm E 2 wie ze > agen EESr- in ran: dienen vpe äüfÖELIGS Fer ane<== wur mem m 384 De Aqua. C. 915. Ergo quelibet aquy pars non eſt ele-* mentum, ſed maſſa compoſita ex partculis, hz forte ex minoribus, qux tandem poſt ſeries ali- quas conſtabunt ex elementis: hc ſibi mutuo in- polita poroſas formaverunt partes, quXx collec« tac, cum globoſz ſunt, interſtitia& caulas re- linquunt. ß. 916. Globoſas eſſe particulas his argumen- tis colligimus, 1*. Quia nullam Auidum, cujus partes conſpici pofſunt, novimus, quod non ro- rundis conſtet partibus. 2%. Quia aqua eſt admo- dum lenis, oculo inſtillata, vulner1 infuſa, nul- lum dolorem ſuſcitat, modo puriſſima ſit& tepi- da: Omnis ſfaporis& odoris eſt expers: ſi aſpe- ris anguloſis, acutis, ſcindentibusve corpusScu- lis conſtaret, lenitas hzc obſervari non poſſet. 3*. Quia eſt aqua admodum fluida& lIubrica. 4%. Vapor in camerä obſcurä radium Solis ext» guum perreptans, Microſcopio conſpettus, nilniſi ſphzras exhibet. 5*. Cum partes ejus majJores ſe admwodum zquabiliter attrahunt, formentque gut- tas globoſas, probabile eſt, ejus partes inferioris ordinis etiam ſe zquabiliter attraxiſle,& formalle particulas pari modo ſphwericas. C. 917. Sunt ejus particule admodum ſubtiles, videri enim nequeunt ope maxime amplificantium Microſcopiorum: 2%. Et permeant vaſcula ſübti- Jifſima vegetabilium,& Animalium, ut& me- tallorum vehementer preffe. R. 911. 3*. Ex vapore, in quem aqua ex Molipila erumpens abit, collegit Niewentytius cuſpidi tenuiſli- mz acus, aquz immiſſy, adherere ad minimum 13000. particulas. Verum certi aliquid hic de- terminarl nequit: neque etiam, utrum omnes aquz partes ſint eque magn?, an magnitudine differant? de quo incaſſum diſputant Philofophi: nec 71) 1e»y | | 3 NON Ober arueul; 4 | erw) bi mun) >(uz ) G(ahr his 2170 | idum 7 ZU Sug eltin) 00, VINE Bs; 0 1 W corpus 18v0n poll 08 Wer De Aqua, 385 nec aliquid certi ex citiori ſuſceptione caloris;nec ex faciliori ſolutione ſaponis, vel abſterſione ſor- dium colligi poteſt. S. 918. Utcunque ſuübtilibus conſtet aqua par- ticulis, nihilominus vitri poros non pervolat, ea- que, quxz lagenam inplevit ante 50 annos, pari copia eandem poſtea inpleviſſe obſervata fuit.( a nec ſua ſponte unquam penetrat per metallum, ſemimetallum, cryſtallum, gemmas, multosque Japides: inſluit in interſtitia ſabuli, ſed nonin po ros granorum, quia grana non intumeſcunt, notan- te Reaumurio(5): ſe penetrat in argillam ſiccam, ſed non in humidam, quia partes argille ab aquä inlantur, inflate viam ejus partibus intercludunt. Sg. 919. Aqua in vaſe igni expoſita calefit, ra reſcit in majorem molem, qu 4 proximo glacia- tionis puntto uſque ad ebullitionem increſcit, 0361. parte totius voluminis, deinde incipit ſo- nare, tum bullas a&reas expellere, tandem ebul- lire in formam undarum: interim particule, Va- porem formantes; in altum elevantur. Sonum au- tem edit ebulliens aqua diverſum, pro vario me- tallo, vel terra, in quä ebullit: ſonus enim ille 4 particularum aquearum, que ab igne attolleban- tr, lapſu in tinnulum fundum oritur. Cum ve- co Ignis maxima copia aquam ingreditur, cujus tantum determinata quantitas capi poſſit, avolat iterum, aquam perrumpendo undasque ſuſcitando! ſimili modo ſupra ignem ebulliunt ſpiritus arden- tes, Olea expreſſa& deftillata, aceta, v1n4, plum- bum& regulus antimonii. ß. 920. Aquam fluviorum currentem minus e- Vaporare, quam in palude ſtagnantem obſervavit Ve- (4) ScuoTrt Mech. Hydraul, pneum: part. 3. Claſ[, 3. (bb) L'Hiſt, de P Acad, Koy/ Ke. 1780, p. 357. Tr .Bb SEE NID emm -<72077p-- 386 De Aqua, Verulamius, quamvis tamen fuvii multos in al- tum expellant vapores: quod evenit, quia in pa- lude particule Soli exponuntur, qu in aquzx ſu- perficie, nec multum infra jacent; hz ideo plus incaleſcunt, quam partes in fuvio, qux omnes inter ſz volyuntur, ita ut qux nunc in ſüperficie ſunt Soli expoſitz, mox ad fundum devolvantur; Wleque ex fundo ad ſüperficiem enatent, moX deſcenſurz iterum. 9*. Etiamſi aqux in ſtagno& fumine xquec4- Jerent, parcior tamen Vapor ex flumine aſlurge- ret; quia Auviatilis aqua ſupra planum inclinatum abitur; ignis igitur aquam elevaturus ſüperare te- netur has in deſcenſu acquiſitas vires: quas cum vicerit, tum modo operari in hanc, veluti in ſtag- nantem aquam poſſet; ſed magnam virium par- tem, antequam hunc effettum preſtet, amilit. C. 921. An aqua cotta minori evaporationi ſub- jecta eſt, quam non cotta, uti Verulamius aſſe- rit, quia coftione ſubtilifimy? partes evolarunt? ſaltem id experientiä confirmatur( a). C. 922. Quare aqua ſalſa parcius exhalat quam aqua dulcis ſincera: hec parcius quam vinl ſpirl- tusz hic copiofius quam mercurius? An id non pendet ä partium gravitate, tum a vi attrahente partium mutuä? minor in ſpirituoſis, major1 in aqua, maxima in mercurio? C. 923. Quamdiu vapor calet, admodum elas- ticus, Afrique aliquantum ſimilis eſt, ut MXoll- pily ope conlſtat(bd): coErcitus in vaſe luttatur quaſi, dumque ad libertatem exire nititur, VIres ingentes eXpanſionis Vapor eXercet, uti colligiur ex ſphera vitrea, guttam aqua includente, qu2z ; IS- a) KRAFFTIUS de Vapor. elevat. 8. 8. P38. I14 | VITRUV 1US Lib. 3. Cap, G+ am(911 enfio0p 16 1,8 (plo10% woo Jug 545 4 DF; vekefo: Conde wt ewe NEN Effe Im Dm, Sung „:N wl. ZS tos 14) es Ula), S1 aqul Eide 1; 4 2 On UL(verti Sblyant ABl, m MM2QeG | eu , 1 Erling «Murat j, 0 dus Cw ( ihn Cas min par 8 3 9 1370) q zu 1) NM De Aqud, jghl injetta cum maximo fragore diffilic: hine mul- u lapides ä vapore deliteſcente difſiliunt( a): non« nullaque ligna ex veteri ſtipite, in Igne ardentia, tavillas cum crepitu explodunt. Imo in Digeſto- re Papini fervens aqua,& vaporem expellens ,ab hoc ſuperius incumbente valde premitur, ita ut in ofla annoſi animalis, irrepat, permeet, Cito emolliat, Pexibilia reddat, tandem difſolvat: O- pe vaporis ingentes Machinx, ad aquam elevan- dam fabricate, moventur: Eſt vis vaporis eo in- tenſior, quo plus calet, adeo ut 4 vehementi ig- ne in vaſis clauſis vapor incitatus nonnunquam duplo triplove majores efettugedat. Cur autem vaporis calidi tantze vires, qux eas pulveris pyrit longe ſuperant,& vix cohiberi poſlunt, imo quas nulla fere tenet compages( 5), cum vapore fri- geſcente omnis illa vis momento temporis perit? Conſtans& univerſalis Lex hexc Naturx obſerva- tur. Cum partes corporum ex Spherä fue Attrattionis eveunt, atque ingrediuntur Spheram Repulſionis, tun Jeſe viribus ingentibus repellunt 3 veluti in omnibus Eiferveſcentiis, Fermentationibus, Putrefa&ionibus, Incendiis, in quibus Elaſticum Fluidum generatur, eſt quam manifeſtiſſimum. y. 924. Vapor calentis aquz, licet ä ponmdere totius Atmospherx comprimatur, ſeadminimum in volumen 14000 majus expandit: veluti colligt poteſt ex guttä aqua in ſpherä vitred calefatta, qux omnem Atrem non modo expellit, ſed ſe tan» 10 volumine expandit, ut poſtea Mercurius ſphx» ram inplens oftendit. Experimenta cum machi- 14 Saverianä capta& perpenſa idem confirmant: Hine iterum liquet, vaporem aquz fortiorem C3. 12 (a) LvcgerwsL. TEN MOZ ( 0) Philoſoph. Tranf. N?, 454» P4I+ 162. Bb a 383 De Aqua. ſe incenſßi pulveris pyrii pari copi4a: nam ſecun- dum Amontonſium(a)& Belidorum(b) pre- ſtantiſſimus ejusmodi pulvis in volumen 4000 majus incendio expandirur, adeoque ultra triplo minus quam aqua. Hauksbejus(6) hunc pulve- rem inflammatum in volumen 222. majus rare- fadtum notavit, foret igitur vis vaporis 63 inten- ſior, quam pulveris pyrü: Benjam. Robins pul- veris pyri expanſionem 244. maJorem notavit (d). ſed in pulvere pyrio aliquid occultum later, cum ejus quxliber quantitas non eXerceat vim eC- Jaſticam in ratione fſüXx cop12, ſed minor multo minorem rationen, virium habet, quam major(e). differt quoque elaſticitas ejus pro varia humidita- ie& ſiccitate. An igitur particulz aqux, adeo elaſtice, ſeſe tum quidem contingunt? an vero inſtar quorum magnetum non contiguorum ſe re- pellunt? An autem ſingale, igals plenx, tan- tam in molem intumeſcunt? C. 925. Cum vapor aquyz ex partibus ſubtiliſfi- mis diſcretis conſtet, facile intrat corporum a- liorum poros, precipue animalium& vegetabl- Jium: quz adeo relaxat, humettat,& emollit, ut rigida flant Nexibilia, uti naupegi trabibus& as- ſeribus oſtendunt: alia redduntur friabilia, velutt cornua, alia 4 vapore citiſſime diſſolvuntur& pu- trefiuntz hinc inter animalia& homines malignt morbi putrideque febres, fimulac Atmoſphara humida& tepida evaſerit. Cadavera nunquam citius corrumpuntur, quam in ACre tepente hu- mi- (a) 1? Hiſt. de P Acad. Roy. An. 1707. (b) Miſcell. Berolin, Ton 4. P+ 119. Bonbardier Pran- G6is part. 2. Pa3. 278- (ec) Phyſfico Mechan. Experim. P13. 81. (d) New principles of Gunnery. Cap. 4. P483. 12. Ce) Jdem P32. 39» nido 1oca(M2 Jente wt jatoB, NE hnor ZU [58 man amo St jecolg M 7 re dl VN 170 ken; mont! tudo(03 ( bulle)"Ü EVIVA 0 c Mois (uus e 33 ja 1 oi Teknige 3 12 006 edu 1 nam fe. Im(Vd. JZ 1176.09) Tul 4 Zhunep S majus Ms 63.11) . Jobins 1 Oln now Nm lat 1 vim, 7 nor m) 718114)(h unn umd 342, 0 an ve am 1 DIE jg(bi 3 por um k 3 | engt N SNL! a FI; Stub zoon mg Stmohl xu] NUN upm | q ari U De Aqua, 339 mido: Cum Europzi primum Americe nonnulla Joca occupabant, A&rem admodum humidum ca- lentemque, propter plurimarum Sylvarum exha- lationes, experti ſunt, inde multi morb1: incen- ſis vero ſylvis AECr ſiccior,& vite humanx ſaiu- brior evaſit. F. 926. Aqua in aperto vaſe ſupra ignem poſi- ta atque ebulliens incaluit, quantum a tali pondere atmoſphere a&frez compreſſa incaleſcere poteſt, Ideirco ſive breviter, ſive diu ſupra ignem ebul- lierit, non plus calet: veluti Amontonſius ope "Thermometrri probavit, Hxc ita in vaſ2 aperto ſunt; verum imminuto pondere Atmoſphxrz ci- tus ſupra ignem fervet aqua;& in vacuo citiſli- me, notante Hugenio(a). Caſlinus(5) in lit= tore marino obſervavit altitudinem Baroſcopil 28 pol. 2. lin, tum calorem aqux ebullientis ope Ther- mometrl Reaumuriani, tum adſcendit verticem montis altiffimi Canigou, in quo Baroſcopii alti- tudo erat 20 poll. 2, o81. lin. ſed aqua in vaſe ebulliens ibi 9 gradibus minus calebat, ſimile ob- ſervavit in cacumine Pic da midy Nob. Secondat de Montesquieux(c), in quo aqua 18 gradibus citius ebullit in ſcala Thermomerri Fahrenheitü, quam in urbe Bagneres. Autto Atmoſpherz pon- dere ſerius ebullitio fit. Nam ſi aqua includatur robuſto Digeſtori Papini, tum ignibus ſubditis lente ebullit, ſed adeo vehementer calefieri po- teſt, ut liquefaciat Stannum& Plumbam, etiam- ſi hezc ex Mneis filis media in aquä ſuſpenſa fue- nnt: Forſitan fi aqua in firmioribus adhuc clau- di poſſet vaſis, calefieret usque ad candorem, ad quem (a) Pbil. Tranſ. N. 122. „(b) L' Hiſt. de 1' Acad. Roy. A*. 1740. P+ 131» Monnier 90)ervat. DP. 224. (€) Pbiloſ. Tranſ, N*, 472. Bb 3 | | ( | = eiiien NIGEN 3909 De Aqua. quem Ferrum in igne reduci poteſt. Cur autem fundus vaſis, in quo aqua ebullit, tantum tepet? (a). nN 927. Aqua fervens ſüubditis ignibus in vaſe ?perto plerumque apud nos tantum illum caloris gradum acquirit, qui in ſcala thermometri Fah- renheytiani 212 eſt: idcirco ſimulac corpora mul- to calidiora ei injiciuntur, oritur fremitus, ſtrepi- tus, disjeftio partium incredibilis: id obſfervari poteſt, ſimulac oleo ebullienti, cujus calor eſt 600 graduum ſecundum priorem ſcalam, aqua Injicitur: vel fi liquefatto plumbo tantilla copia ejus inſpergitur; aut cum metallum formis infu- ſum humidis vapori occurrit: vel ſi cupro puro in jgne liquefatto aqua imprudenter aftunditur, tum Wico disjicitur metallum ſummo cum faſoris peri- culo, omniaque vicina profternit,& diruit, quod tamen non fit, quardo ſcoriz ab Immaturo cu- pro tolluntur(>). Idem fit, cum ſalem alcali» num fixum, in igne Nuentem, effundimus in hu- midum mortarium eneum: forte enim ÄAquex particuly non ferentes tantum calorem, ac his corporibus ineſt, nimis rarefatte 4 fe diſſiliunt, franguntür, cunttosque hos violentos effettus producunt. 8. C. 928. Aqua vulgaris intra partium ſuarum 1n- terlſtitia A&rem abſcondit: Aqua frigens gradu 50 tempore vernali in his Terris, recipient! Boy- Jeano incluſa, ex quo Ak&r exantliatur, A&rem ſuum incipit demittere Mercurio in indice ad alti- wdinem 26 poll. Rhen. adſcendente. Aqua prio- ei calidior citius,& in minori Aeris incumbentis rarefattione, Atrem ex ſe expellit,& quo 10? (a RISTOTEBLES 1 problem. Set. 23. 8. 5 A LX (bh) OUuTBIZR Voyage au 10974. Pag, 265. S 2 ig dor ens „va mol | gm? | dis | wl aq eſt md iel 2 Jes aedD | jo 0) kt, 0102 EZ hie 3 (WYE ema 0g Ait vB! verti; (erun| | ju ſehnt / wech: fan, 11 1m engh nvinen MEN am wel? 18 In" 1m calls vet pora nl 15, fire obfervtt dior dt m, W9 ei 0 rms 1 |o pu kur, tin pris pel- 3,0 Aa(je alem Aed 008 00 5 10, vb =;(uh, Jos el De Aqua. 391 dior eſt aqua, eo.Citiusz adeo ut calens gradu 96 in vacuo Citiſlime a&re orbetur,& propter impe- tuoſum aöris ex latebris ſuis egrefum quaſi vehe- mentiſſime ebulliat: Aqua vulgaris ſub recipien- te claufa, ex quo exantliatur Aer, dimittit ex ſe aliquas bullas areas; id evenit afre In recipiente ad aliquam uſque raritatem dedutto; mox exitus ceſlat: ut denuo alive afrex bulle ex aqua extri- centur, recipientis a&r magis rarefaciendus eſt; idque ſepius& diu repetendum, antequam om- nes are bulle ex aqua exXibunt. C. 929. Aqua omni Acre orbata, phiale dein incluſa una cum bulli Aeärea» Ae&rem in ſe abſor- bet, ut ex conſpettu penitus evaneſcat: ſucceſſu temporis alix bulle Acrex adjettz ab eädem aquä abſorbentur 3; id uſque ad ſaturationem contingit 2 primus Aer citiflſime ſolvitur, ſequens ſemper eo lentius, quo aqua plus Aeris imbibit, Quamvis Adr ita in aquä deliteſcat, non tamen in eam COon- vertitur; nam ſub recipiente Boyleano ex aqua 1- terum a&r colligi poteſt, rediturus eädem copia, quä ſe in aquam receperat: Et ne hic Aer creda- tur potius ex aquä progigni, non vero eſl& eun= dem, qui antea intravit, evincam experimento: cum enim decem ante annos aquam, Are orba- tam vitrez incluſeram phial?, ex ea in vacuo 4 pertä nullus Ar prodifle conſpettus fuit. C. 930. Quia autem in Atmoſpherä varia Al- da elaſtica natant, ab Atre diverſa, Iipſi tamen ſimilia, hzc etiam aquearum partium Iinterſtitia ingrediuntur: cognoſcuntur ex immenſa elaſticl- tate, quä predita ſunt; obſervavi ſepe ejusmodl Nuidi particulam ex parvitate primum invifibili inereviſſe, ut ſpheram, cujus diameter erat u- nus pollicis vel major, formaverit, cum ex ſü- perficie aquyx tepentis erumpebat. Bb 4 C. 93 EÜR EAE GTG GN DU 392 De Aqua. C. 931. Quomodo aqua Atrem inbibit? Vero- ſimile eſt partes Acreas majores eſſ2 aqueis; eſſe cavas poroſfasque,& ab aquä inpleri, anguſtiſli- mis poris eXceptis: ideo maſſa hyc compoſita ex a&re& aquä, incompreſiübilis elt, cum aqua ſit dura,& ſolidy aeris partes inpenetrabilitate ſua reſiſtant: Cum quoque Afri pauce partes ſint ſo- lidgy, ab eo aqux vix increſcet volumen: licet magna, ſed determinata ae&ris Copia in ea deliteſ- Cat.| C. 932. Si pondus ſpeciicum aqux cum vel ſine are exploretur, diſcrimen detegi fere ne- quit, aquXx tamen a&ris plenzx tantillo majus eſt volumen, quam eo purgatz, ideo Ae&r in aquä deliteſcens multum 4 ſtatu ſuo naturali aberit; ſed atrea quzlibet particula non facile aqueas, quas complettitur, relaxabit, nec conjungetur facile cum aliis in formam ſeparat Nuidi. Simili modo a&r latet in aliis Auidis. C. 933. Solvit aqua fales omnes, foſliles, ve- getabiles, animales, fingulos varia quantitate, veiuti accuratiiſime Magnus Boerhavius(a) ex- perimentis evicit: calente enim A&re& aquä grad. 38. Salis marini Zijj. ſolvebantur in aque pur ZUG OT IN. 5 T Salis gemmw 5]. in Aqux Zuj.& 3i]. Salis Ammoniaci Zj. in Aqu Züj.& Zi]. Nitri 31x. in Aqux 3vj]. Boracis 36. in Aqu Zx. Aluminis Zj. in Aqux Zx1v. Salis Ebſonienſis Zj. in Aquz Zj.& Zij. Vitrioli viridis 3] S. in Aqus Ziij. Solvitur etiam arſenici 3]. in Aqu2 3Xxx. Quomodo ſolutio peragatur, eXplicui in R. 706. In (a) Chem. Part, 1. p. 576. „6 wm er p quo u| (m! | Sollt! ferne Q Nu 11/003 m BCVarg Pp, EE 5 MÜ (EMa f ' Ce[in | Wt ſ- 0„Sl licet 0 4 88 Jitel LD: va "EU 90 16. zs el de, un bgus a bled QU 3 4a 1x Duelle V alma De Aqua. 393 interim hie notandum, quo Aqua plus concuti- tur cum ſale, eo plus falis& citius folvetur, Idem quoque fiet, quo Aqua plus calet.= Citius nonnulli ſales alis ſolvuntur, citiffſime enim liquatur ſal alcalinus, Jentwus ſal ammonia- cus fattitius, promptins ſal ammoniacus natura- lis, qui colligitur e lapidibus 4 Veſuvio ejettis (a), lentiffime borax. Tandem poſtquam Aqua tantum de uno ſale ſolvit, quantum poteſt, li- - quat adhuc aliam ſalem, ſolutione priori inper- rurbata. Solvit infſüper aqua olea vegetabilium, qux fermentatio ſummopere attenuavit, veluti eſt ſpi- ritus vini aut alcohol, etlamſi non abſque concuſ- ſione. volvit Aqua ſapones, ſive naturales, five arte fattos,& horum ope olea.' Tandem terreſtria fere omnia, qu&x prius ſpiri- tus acidos in ſ2 abſorpferunt.| g. 924. Cum Aquz partes ſint ſubtilifſimg, ſe penetrant facile in poros omnium vegetabilium& animalium, precipue in poros pellium& carnum ſiccatarum, tum quoquein eosaliorum corporum, quz ſpongioſa appellantur, veluti ſunt terrz(5): ingreſfy augent horum pondus, partes ä ſe remo- vent, emolliunt, humectant, tumefaciunt qua- quaverſum, inflant viribus ingentibus, ita ut fü- nes prius ficcl, deinde aqua madefatti, pondus ingens appenſum attollant: Similes lignum hume- factum& ſ2 expandens, piſa& fabz ſicciſſimy, vires in Corpora cCoErcentia edunt: nam 4 piſis& fabis fiſtula ferrea frangitur(). cunei ex tene- rO s (a) Philoſ. Tranſ. N*. 455. Cb) L'Hiſt. de? Acad. Ry ACD 1730. 10.1308: Cc) HAaLes Pegetable Statiks. Bb 5 „zb in 17 wean AE CREATE KETTE . 73- ſ(Wabe: NEE ARE 394 De Aqua, xo, molli, fſiccoque ligno undique infixi crenz Japidis molaris, deinde humettati Japidem fin- dunt: aquä avolante Corpora in prijtinum volu- men redeunt. Cf. 935. Plurimorum corporum incenſorum 1g- nem extinguit aqua, ingentl mortalibus uſu& ſo- Jatio: quicquid in corporibus ignem alit, oleoſfum eſt: Ferventis olei calor 600 graduum, ardentis major eſt: Aqua vero tantum caloris 212, gra- duum in aperto Aetre eſt capax, adeoque alendye flamm& minime idonea: idcirco affuſa ardentibus Corporibusg refrigerium ilico affert, eorum ignem in ſe rapit, expellit, difipat, quo patto inflam- mata extinguit: Preterea cum in ardentibus cor- poribus propter partium attritum ignis colligitur, aqua inter partes interfufa attritum minult, ignis colleftionem novam impedit, atque hoc modo etiam incenſa corpora extinguit: Verum ut in- cenſa ardeant, neceſſe eſt ut aer libere acccdat: aqua Copioſe affuſa acceſum Aeris tollit, atque hoc patto incendium quoque ſuffocat. Si autem ardeat merum Sulphur, Oleum, Pix, Naphta (4a). Petroleum, Ignis Grecus, Pulvis Pyrius, Spiritus Vini Kthereus,&c. aqua in horum po- rosirrepere nequit, atque Iideo iis eXxtinguendis eſt Inepta. Sg. 936. Crediderunt nonnulli experientiſſimi Chemici aquam naturä& arte converti poſle in terram 3; imo in terram adeo firmam, ut igniri ad candorem usque poſſet(dz): verum ſolertiffimus Boerhavius,(c) ſuis ſapiens obſervatis, oltende- re (a) Agricola de re Metallica. P- 542. (b) Newronus in Opticaa HookTus in Operibus * Poſ?bumis. NTIEUWENTYTIUS 7% CoSmotbeoro« (c) Chemia Vol. 1. Cap. de Aqugs verd teal aa M (ul; el 0| al tem? hur1004 ze(us | pep d 0 Jacuig [it07:801 | 6000C |(nmß (03,0: us; vin gabe verm tis: Jeb| NN 4 obig mu (rene 1 dem fin. DL Um voh- Darum 17: wſ 8. Nioleofum mMrdents 1, gr |„90: dend | zElienibes NQ: Jonen [ A pindam- 0"nds co!“ 1 Wol, 0 10 SIS x 1 awod NET ENE Yad: 7 59, zr 00. Wl ae | ze Tam AEZ N60 04| Fenn : 306 ; 90 nn m won 1, wind 11 319 7imus au» gene 7 | Dheris u p B iW da De Aqua, 395 re conatus fuit, aquam arte in terfam non CON- verti, ſed fluidam ſemper manere; errorem au- tem fuiſßſe ortum, quod pulveres in ACre natantes aquz admiſti,& in repetitis deſtillationibus in fundo vaſis colle&ti, materiam terreſtrem, qux ex aqua concreviſſe credebatur, ſuppeditaverint: nihilominus aquam Oceani quolibet anno vert in terram,& continentem increſcere, ex obſervationi- bus in littoribus Bothnig captis probare annifſi fue re Cl. Celſius& Linnzus(a): in Helvetiä lacus perpetuo decreſcunt, urbs Aventicum, qux olim lacui Morat adjacebat, nunc milliare abeſt(5): littora Britannix: indies increſcunt in mare incur- rendo: portus-imperitl Turcici magis magisque inplentur arenis: Agypti loca quxdam„olim palu- doſa, in firmam converſa ſunt terram: Delta non diu poſt erit deſertum arenoſum notante Shaw.(c) C. 937. Hyeme in frigidis regionibus aqua in glaciem, corpus durum, valde elaſticum, con- vertitur varlis cum phenomenis, prout citius len- riusve formatur. Si lenta congelatio aquz in Vas- culo flat(d), tum circa circumferentiam vaſis orbiculariter incipit, ab hac medium verſus e- mittuntur ſubrilifima quxdam filamenta, inclina- ta ad latus vaſis ſub diverſis angulis, raro rettis, aut ſexaginta graduum; poſt hzc oriuntur alia, qux inordinate& quaquaverſum ad imum deſcen- dunt, ſenſim latitudinem acquirunt, vix craſſi- tiem, ita ut pellicul?a evadant, qux diverſifimo ſitu reſpettu ſuperficiel jacent: ſimiles pellicule plu- (5) In Oratione de Incremento Telluris. Bibliotb. raiſonnce. 8. 1.7497: Patt 2. PAZ4G0O- (b) Bibliothecque raiſonnee A*. 1746. P4S5 299. (Cc) Travels to Barbary. (4) Tentamina Elorenzina ps 166. 396 De Aqua, plures inter ſe ſub variis angulis junguntur, ſbi inponuntur, vel arearum inſtar aqux maſſam in- tercipiunt, abeunt in notabilem glaciei cruſtam, aque innatantem, cujus ſuperior ſuperficies eſt aſpera& inxqualis, ſimilis illi in cryſtal!lo, qu inciſuris celata eſt ſübtilibus. Si autem ſeviente gelu ſübito conglaciat aqua frigoribus, oritur ptfi- mum in ſuperticie lamella tenuis, 4 pariete ad me- dium extenſa, obliquo ad ſuperficiem ſitu, mox undiquaque ad parietes vaſis imiles, nittu oculi ci- tius, oriuntur lamelly? procurrentes verſus medium vaſis, triangulares, cuſpidibus medium ſpeettan- tibus, inordinate jacentes, hz areas intercipiunt, quibuscum cruſtam glaciei formant, quz ex aqu4 ſüblata,& 4 parte inferiori inſpetta, utcunque bovis abomaſum refert. Sg. 938. Hucusque glacies, modo duas tresve li- neas craſla, apparet pellucida& homogenea; cum autem procedente tempore cruſta fit denſior, Ar & uida elaſtica ex interſtitiis aque prodeunt, formant exiguas bullas, per totam glaciem diſper- ſas, Caput acicule equantes, nonnunquam bre- ves ſubtilesque canaliculos fingentes: deinde au- gentur bullulg cog&guntibus pluribus, adeo ut diu perſtante ſevo gelu interdum ſpherz diametri di- midi, imo& integri pollicis evadant, jam opaca fit glacies,& eo minus pellucet, quo plures ma- Joresque bull? prodierunt: In glaciei ſuperficie nonnunquam perſtat foraminulum, per quod aqua ab elaſticitate a&rearum bullarum preſa erumpit; foramine hoc clauſo finditur glacies cum crepi- tu, qui perforatä glacie non contingit, obſervan- te Mariotto.(a) ß. 939. Innatat glacies ejusmodi aquz; qu4 ſpe-- (a) Fournal des Scavans A*. 1672. p1g. 28. ſpee 9: (op'D Wp ye 1! ie) 0 M a (t 01 0; 11! |(e090 ug; e7p13n hu S1 wn: 11818| (vum ! ps": | inf hym,ä „pod | aC13 tenſß|! pc (10 660 by) (6, 18; jm, BI! im IQ unt,(67 ma 910, 712 [Bvlele rit dd. e ad 1 1, mx omliel 3meCun CIplut, X aqu Cunqus | | (amel ARA» CU nao, A oden, „0 Ühes erumpi m ep Dferva je De Zqug, 397 ſpecifice levior eſt,& quidem eo levior, quo Copioſioribus& majoribus bullis ACreis ſcatet(a); plerumque eſt ejus pondus ad gravitatem aquz, veluti 8 ad 9; nihilominus glacies lucem Mag1S reC- fFringit quam aqua, obſervavit enim cl. Krafftius in glacie puriflimä ſinum anguli incidentiv eſl2 ad eum refrattionis, ut] 1000 ad 713. cum in aquä ſit uti 1000 ad 749.(2) Cf. 940. Glacies, qurp ex aquä vulgari concre- vit, in majus volumen expanditur, veluti ex pon- dere ſpecifico€. 939. ejus facile colligitur 3 ve- rum id Philofſophi Florentini ali!s adhucevicerunt experimentis; cum enim aureum cavumque glo- bum aqua inpleviſſent, claufiſſentque, menſüra- tus ope metallicl trocht fuit Circulus ejus maxi- mus; in glaciem converſä aquä globus aureus val- de intumuerat, ut per trochum trajici nequaquam potuerit, Expanditur autem glacies tanto cum Impell.,.„Vt. Vaſdilerrellrnla. 5. VIreag,. metallica, lapidea, rumpat, arboresque findat, quod in Lap- ponia(6),& America Septemtrionali(4) tanta facit vehementiä, ac ſi aliquot tormenta explode- rentur; alibi limina, meniana, ac des elevet, rupes findat, attollatque in notabilem altitudinem, ut magnz poſtea cavitates relinquantur: Prodidit Boyleus(ee) glaciem in tubo&neo 3 lato polli- ces, elevafle 74 Ib. Hugenius ferream catapul- tam, aqux plenam& clauſam vi glaciei magno cum ſtrepitu crepuiſſe& filuram egiſe obſerva- vit (a) Tentamina Florentina pag 142. P. 1. (%) KRAFFT. in Orat. de prerog. bor. Clim. pag. 19. (ec) OuTHIrR Yoyage au Nord. pag. 222. KR4AFFTILUS in Oratione de Boreal. Climat. prerogat. Pag. 16. (4) Philoſoph. Transatt. AN*. 465 (ee) Hiſtor, Frigoris, titalo Xx. De Aqud. vit(a). Florentini in denſifimä xneä ſphezr4 clauſerunt aquam,& gelu expoſuerunt, eam va- ris vicibus attenuando, donec ä viribus, quibus glacies ſe expandit, frangeretur: hec vis in polli- ce ſphwrico glaciel fuit equalis 27720 libris(5). adeo ut indomita natur potentia Aqux in diver- ſifimis ſtatibus infit: liquida enim vehementer in- at vegetabilia ſicca f. 934. ab igne verſa in va» porem quwecunquerepagula frangity. 923. utietiam frigore in glaciem concreta. Hinc clare intelligi- mus, quomodo omnia, precipue aquzx duttus, qux gelicidiis exponuntur, injurie ſübjacent. gf. 941. Glacies expoſita Aeri, quo tempore gelat, cum ponderis decremento perpetuo partes exſpirat, quod olim Plinius notavit(c): cubus pon- deris quatuor unclarum ſeviente gelu ſpatio 24 horarum 4 granis levior evaſit: Moles glaciei, 18 pollices alta quinque diebus., 0277 pollicis par- te in altitudine minuta fuit. Perraultius quatuor glaciel libras intra 18 dies pondus libre amiſiſ2 deprehendit: Krafftius glaciem implentem cubum eeneum pollicis unius& ponderis 293, 5 grano- rum; ſpatio 28 dierum exſpiraſſe 115, 5 grana obſervavit.(4). I1deo nivis in terram deciduz, perdurante gelu aliquot diebus, vel&increſcente, propter perpetuam exſpirationem quaſi magna pars evaneſcit: a Sole enim Continuo partes ſolvuntar, excutiuntur,„& una cum igne avolant: veluti mecum eſt expertus Nob. Reaumurius.(e) y. 942. Aqua Aere orbata poſitaque in vacuo, vel (2) Dv Häunrr Hil Acad. yes. Lib. 1.8.2 C.1 (b) Tentamina Florentina pag. 135. P. 1. GOES TL ENI ÜSSE IV EZ GC: (4) KRAFFTIVUS de Vaporum Origine 6. 17. (e) L' Hiſt. de?' Acad, Roy“ A*, 1738. P3g«+ 49» vein ki " 1a W ſpe 937.40 gene| mw eum cberlf cont123 IM epandn rela 017 |j gb! ve 1,0 vs 70 han eU fw Ve at„a Pavelen au; ſidi| NOME| teme! 50. 612.003 M 0x hun rg „4(erd “ On Yao 13, Qu 2; pol Oris()) Un diver nter N In vy Qetan 18telligl- Ip, MÜ, Wmpore artes 11); POI No 24 208, 0q 284 13 quatun 's EW j/n pat T Teka, gs zv) |: „:!) De Agua. 399 vel in phiala ſub dio, citius congelat, Aqua vulga- ris tardius: in congelatione tamen eadem modo ſpeCtantur phenomena, que memorata ſunt inf. 937. concreta exhibet glaciem ſine bullis, homo- geneam, quxz aliquando magis, aliquando multo minus pellucet glacie vulgari: Eſt hc glacies etiam ſpecifice levior aquä: uti crebro repetitis obſervationibüs& variis annis obſervavi, etiamſi contrarium affirmet Hombergius( a): glacies ſeſe expandit vi ingentil, quä vitreas diffringyt phialas, veluti glacies ex aquä vulgarl. C. 943. Si vas aquam continens in nive vel gla- cie raſa ponatur, quacum miſcetur tenue pollen Salis marini, Salis gemm&, Salis fontani, Salis Ammoniac1, Aluminis, Vitrioli, Boraci1sz3 Alco- hol Vini, Spiritus Salis marini, Spiritus Nitri, Aqua fortis, Aqua regia&c. tabeſcente nive vel glacie conglaciat Aqua in vaſe: Oritur autem ab affuſo ad glaciem raſam Spiritu Nitri frigus inten- ſiflimum, quod eſt in ſcalä Fahrenheytiani Ther- mometrli 40 graduum infra notam primam, ſi hyeme gelante periclitatio inſtituta fuerit. gy. 944. Obtineri glacies poteſt ope aqux niva- 1is in cellä confervaty, etiamſi liquide, modo mi- noris quam 50 graduum caloris fuerit, f ei in- fundatur Sal Ammoniacum,& dum hoc ſolvitur, aliud vas Aquam complettens in priori ſteterit. 4. 945. An glacies plus friget Acre ambiente 2? id ſe Petropoli anno 1739. obſervaſſe prodit CI. Krafftius, cum enim mercurius in Thermometro Fahrenheitil, quod glaciei erat inmiſſum, nota- bat gradum 20, 5 infra 0: a&r ambiens modo frigebat gradibus 16 infra o. frigore in glacie quo- die Ca) Memones de 1' Acad, Roy, A*. 1693» Pag. 284 400 De Aqua, tidie mutato, etiam mutabatur ſimili pa&o in aere.(4). g. 946. Non tamen nix eſt frigidior in cacu- mine montis& ad radicem, atmoſphxry pondere licet multum diſcrepante, uti obſervaverunt Cas- ſinus in monte Canigou(5),& Montesquieux in monte Pic du Midy.(c) g. 947. In Groenlandia ſunt integri montes gla- Ciales, qui nunquam refunduntur: nonnullorum glacies albet, aliorum eſt c&rulea: in montibus Helveticis datur glacies coloris lazuli: glacies ex aquä marina formata virideſcit: nunquam autem Colorata apparet glacies, niſi ejus moles fuerit admodum magna. Sg. 948. Verofimile efi Aquam dureſcere& in glaciem converti, non tantum quia privatur igne, licet glaciei nunguam multum ignis inſit: Nec quia ejus partes quieſcunt: Sed quoniam fri- geſcit,& fſimul ex Atmoſpherä nonnulla corpora ſubtilia aguy admiſcentur, qux cum aquä quaſi efferveſcunt, ignem expellunt, deinde aquz par- tes figunt, intrando particujarum poros clavorum inſtar; vel üs loco glutinis interponuntur, quem» admodum ipſa aqua aliorum corporum gluten eſt. S. 949. Glaciei vero partes in motu eſſe pofi- tas colligimus 1*. Ex incremento continuo bulla- rum Atrearum, que non pollunt non partes gla- Ciales 4 ſe perpetuo removere, 2*. Ex crepitu gla- ciel, qui manifeſto in lacubus durante gelu audi- tur, oriturque ä partium morty, qux 3 ſe propel- Juntur partim ab a&re, partim 8 vaporibus erum- pentibus. 3*. Ex exhalatione perpetua& ponde- ris (a) KRAFFTIUS de Vapor. generat. Ff. 60. pag. 58. (b) L'Hiſt. de|' Acad. Roy. A*. 1740. pag. 131. (6) Philofopb. Dranfſ. N*. 472. 18(To; vaſ24m; % 19) hann pu 0 3% 100 131, 290 dw/D 7 zum 3. l fata, m dada que ep w eds pu 2 71909, UR, 08! pot! [mgl Can etamah nus(ur Teperp aut MOB vem hex l1(nt Kun Sy 13 495 WL 1 Atto hy WER 2 porte Lerunt(h. MeSQuelx Lontes d- „nulloru « months ae X Wm auen „Ves fiets vIcere vat NNW bawanfl- ada(op 52 id! M 1018 po a um Ke WE d. = mien > in x pate L erg! 2 gell. NEIN „gfübus 30& pu 1 "SED N 131 De Aqug, 401 ris dectemento. 4%. Ex expanſione validäa, quä vaſa firmiſſima frangit. Non hec omnia pendent ab Aere deliteſcente in glacie, cum expanſio ve- hemens quoque ſit in glacie, qux ex aqua Are purgatä formatur, g. 950. Induci non potui ut credam tantum- modo formari glaciem, quia ignis ex aquä avo- lat, partesque motu orbatye propius ad ſe acce- dunt,& cohzrere in maſſam firmam incipiunt: nam(1 id verum foret, glacies eſlet aqua conden- ſata, Cum omnia Corpora, tam firma quam flui- da frigore filant denſiora; verum glacies quxecun- que eſt aqua rarior,& ſemper eo plus tumet, quo gelu eſt aſperius,& magis diuturnum, An Igitur exitus ignis, qui privationem in Corporibus relinquit, poterit edere tantos effettus intumeſcen- 11x, qua vaſa franguntur viribus, qux ſunt zequales ponderi 2520 atmoſphwerarum terreſtrium? vero- ſimile id non eft, inprimis fi notemus, intumeſcen= tiam cum viribus ingentibus in aquä ae&re orbatä etiam obſervari: ideo ſuſpicari cepi, aliquod ge- nus corpuſculorum tenuium in aere latentium ir- repere, quod admixtum aqux, aut ſua mole, aut motu partes removeret,& ſimu]l Aqu fuidi- tatem figeret: etiamſi determinari nequeat, qua- Jia ſint hec corpuſcula, quia pre ſubtilitate ſen- ſus utcunque effugiunt: ideo hanc opinionem ali quibus adſtruere nitar argumentis. g. 951. Sit gelu moderatum,& Aqua in vaſe quieſcat, manzt Auida; verum moveatur vas, aut aliquod injiciacur Corpus lente per aquam moven- dum, Illico naſcetur glacies, obſervantibus Fahren- heitio, Triewaldo(a), Holmanno(dz). imo ſuübe- a) Philoſ. Tranſ. Ne. 418, b) Philoſ. Tranſ. N*, 475. SEETEEEEE R SSS SSS I TE S2 20 Wee SEREN 402 De Aqud. ſubere ex lagenä evulſo, aqua vitriolica ſive Cx- ment temporis momento fait converſa in glaciem, uti obſervavit Cl. Gaubjus, Collega Amiciſſimus. CF. 952. Sepe animadverti hyeme, imo tere quolibet obſervari poteſt anno, Thermometrum Fahrenheytianum, cujus gradus 32 indicat gla- ciel initium, perſtante gela, mercurium ſüſpen- diſſe ad gradum 36, imo ad 41. cumplerumque, eo gradum 33 notante, regelare ſoleat. Si igitur ab ignis abſentia ſola conglaciatio pependiſlet, pro- fetto quo tempore mercurius ſupra gradum 32 ſuſpenditur, regelatio, non gelu, obſervanda foret: idem obſervavit Cl. Wolfius(a) in Ger- mania,& Reaumurius(5) in Galliä: Aqua enim quodam gradu frigens congelatur; alio die plus frigens non congelatur: Regelat in majori frigo- re, quam cum gelabat, Nam Anno 1739 all- quoties obſervavi nivem cum pluviä ex clo de- ciduam& regelaſſe, ſtante Mercurio ad gradum 30. Mercurialibus autem Thermomeitris, fidere tu- to licet, quia mercurius& tubus omni Aere ſunt purgatt,& Thermometra ſumma arte elaborata: Cyrilius Neapoli obſervavit, longe minori frigore regnante aquam verti in glaciem, quam in Bri- tanniäa. Cl. Huxham tradit(c) ſe ſxpe obſervaſe Vere gelu, Hauksbejano thermometro gradum 55 oltendente, cum hyeme modo gelat, eodem gra- dum 65 indicante: ex quibus concludit, gradum frigoris gelu producentis, non ad fixum terminum eſle redud&tum,& gelu non tantum pendere ä- privatione caloris. Certilimum eſt pruinam, qu e (a) Elementa Aerometrie 5. 2. (56) 1? Hiſt. de 1 Acad. Roy Anno 1730. (c) In Obſervat. de A&re€5 Mörbis Epidemicis. vel Phit. 17900. N* 451. P48, 433. d vein dens„M ma AM! rem? Tha/09 fal Hz MA 17110001 ana 280% fyeat los 14,90 im 1a 11,(u 89t (rt, 108 Wu,[et 2 „UD CH € wel rund, ab: admins! ENE 2008 24087 u Dftzs 18081 Heabgu 1) dg WS Ne 8 E ng au 10- lm R nw ;| 012 u' a)» 0) Dvl ime Cp <10W0E, Smi, 1[mo'N Noomeinh Ydiezt al. m ſühel- Mumo, 18591 Joi 30.8, glam 7) leak yn Ge: „dua en 1 lie pls m fig m YT- j 81. q- oE gän 1, Are zo ite eS (nn DE zou 1 Sp:(ini += zf Fuekant keit, X a tern oe 1157 penit; y T nam De Aqua. 403 eſt tenuiſſima glacies, ſuperficiei plantarum inſi- dens, citius confici, quam cruſfta glaciei in Mag- nä aquxz copia formatur; linteique madidi humo- rem etlam citius congelaſcere 3; ſed congelaſcit Thermometro indicante gradus hos ä 32 ad 38 in ſcaläa Fahrenheitii: verum ſzepiſſime non congelaſ- cit, licet idem fuerit frigus. Gelatigitur, licetfrigus magnum non ſit, modo dentur in Aere particul? conglaciantes: regelat his abſentibus, licet plus frigeat atmoſphwera. ß. 953. Nonnunquam notavi Verno tempore, Martio& Aprili, imo Anno 1733. in medio Ju- nil, cum dies ſerenus mediocriter calidus preces- ſerat, nottu ſuccedente Kuro, Subſolano, vel Aqui- lone, foſlas ruri fuiſſe conglaciatas, vel herbas pruinä correptas, hi venti non tam ſübito aquam & herbas diurno Sole tepentes refrigerare potue- runt, ſed aliquid ſecum advexerunt, quod aqux admiſtum eam in glaciem cotgit, g. 954. Si attendamus ad gelu, id in eademre- glonNe aliquando ita vagatur, ut in nonnullis locis ſeviat,& in intermediis quaſi inter hzc extrema plagis moderatum ſit, ulterius iterum aſperum. Hoc ab ignis penuriä in Atmoſphe&ra illius regio- nis pendere nequit, ſed quidem ä ventis, exi- guas plagas perflantibus,& ſecum quedam cor- puſcula advehentibus. Anno 1709 hyems fuitom- nium aſperrima in Gallia, Germania, Belgio, Da- nia, Britannia, ſed leviſlima in Scotia& Hyber- nA, notante Derhamo(a). Anno 1734. acriter in Belgio gelabat, cum in Suecia& Norvagiä nullum gelu: Anno 1737. in Italia& Hiſpaniä Intenſum gelu, cum cclum in Belgio& Germa- nia mite abſque gelu. Anno 1738. aſperum in Hol- (2) Pliloſ, Tranſ. N*. 324. TSE Rm Re een 2 SSID<=. 404 De Aqua. Hollandiä gelu, glacie copioſa lacum Flevum ob- ducente, cum nulla in Sinu codano glacies. Ec- quis inmitius gelu in Belgio, Germaniä, Gallia, Suecia, Ruſſia expertus eſt, quam quod in initio Anni 1740. regnavit, quale etiam in novo Ebora- co Americxe obſervatum fuit: attamen in Norva- giäa tum ceelum mite fuit, nec ulla in oceano, lit- tora Norvagiz alluente, obſervata fait glacies, quä litrora Groenlandixg etiam inmunia fere fue- runt, teſtantibus bälgnarum piſcatoribus. Genevzx etiam modestiſlima hyems, cum nec Lacus Le- manus, nec vicina Numina glacie conſtrieta fue- runt; in Helvetia reliquä nihilominus ſyvyum ex- ſtitit gelu: quemadmodum in litteris mecum com- municavit Cl. Jallabertus. C. 955- Glaciei autem alia corpuſcula eſle ad- milta ex effettu concludo: ejus enim reſoluta a- qua eſt inepta emolliendis tenerioribus Cibis, p0- zuique Coffe& Thex niſi din ebulherit. C. 956. Aqua calens usque ad gradum 33. ab affuſo Spiritu nitri calorem concipit usque ad gra dum 41. verum glaciei raſe, calentique gradu 32 affuſus idem Spiritus enorme frigus ſuſcitat: cur adeo diverſus effe&tus hujus ſpiritus in Aqua vix diſcrepantis caloris, niſi in giacie aliquod heiero- geneum fuerit, quod 3 Spiritu nitri tantopere IN- tenditur? C. 957. Glaciel craſſities in eodem lacu non ſe- quitur rationem frigoris 4"Thermometro indicatt, uri experientiſfimus Noppe in Jacu Harlemenſ crebro obſervavit(a). nam Thermometro Fah- renheitil oſtendente gradum 30, glaciei craſlities tempore 12 horarum formata fuit 4, 5. lin.“alio die (a) Vitgeleeze natuurkundige verbandelingen: Tow. 1. part, 3» 6, nere! jo Qumil vo im[ allo(m v au BI gl vm |, e aqun 0100 ponatuypi k&, BBl doppeln 16,(301 Imap NUO) (NNEN 11 Welgl ena dae Jata Ingx [3 Zug ja wt Ia, | Plur al om) a (6 NO|D '(is 9.3 Ade Fet. IC, K- lä, Gil, 0d in 1nji0 0vo Ehl in Newj- 2eano, It» it gli, 1, fere fp» 118, GRNEN t Laus 1& oft ip. Nzvum&* jem c- ma ele 4l- 3 Qa [063 WB, D- Cel [dum 19, 4 E81 pv E no gu 6 Me ar | nh MULSS 4 Lan Di Laune ſ ql) De Aqua. 403 die 6 lin. Mercurio indicante gradum frigori1s 29, increvit glacies 4, 5 lin. ſpatio 15 horarumz a- lio die Mercurio notante gradum 24 frigoris, ſpa- tio 24. horarum increvit glacies modo 3 lineis, alio die intra 18 horas increverat 9 lineis: adeo ut atmoſphera quibusdam temporibus fit aptior ad gelu, quam aliis, licet equaliter frigeat. C. 958. Si in nive miſtä cum ſale ponatur vas aquam continens, totusque apparatus ſupraignem ponatur, liqueſcente ſale,& calore tabeſcente ni- ve, congelat aqua in vaſculo: hic acceſlus ignis congelationem accelerat,& quo copioſior eſt ig- nis, citiusque nivem refundit, eo citius glacies formatur: quod fieri nequit, niſi ignis ex nive particulas conglaciantes in aquam vaſculi pellat: dubitoque vehementer, an quis hic ignem 1gnis in nive abſentiam propellere in vaſculi medium cueri auderet. Aqua hyeme Auida in phialäa& de- Jata in cameram calentem, temporis momento ver- ſa fuit in glaciem, tradente Holmanno( a); igne nempe partes Conglaciantes ex vitro in aquam pel- lente. Plura autem argumenta pro hac ſententiäa con- geflimus in Commentariis, quos Tentaminibus Florentinis adjunximus: tum merentur videri ob- ſervationes, quas eXperientifſimus Engelman pro eadem ſententiä collegit& adſtruxit(5). g. 959. Si jgitur in atmoſphzra terreſtri natent hujusmodi particul? aquam conglaciantes, erunt admodum ſubtiles, cum ſe penetrare poſſint per omnia corpora firma& Nuida huc usque cogni- ta, 2?. quia effugiunt omnes noſtros ſenſus, 3* attamen ſe non penetrant ſummä cum facilitate per (a) Philoſ. Tranſ. No.; (b) verbin ju de Sie wfſiguuren. TG e:3 STEU EGT ANT 7 EEIIEEE 2iewnennmu re WEGE GOTT ee ZZEen Erne eee SET ESRI Kenan NENNEN R EN ES iua-w0m->h Wifer NIE KID Angeenmns -- -4.06 De Aqua. per omnia corpora, quia retinentur aliquamdiu ab oleis nonnullis, uti Lini, nucis, multisque ſtillati- tis: tum ä nive, feno, ſtramine,& pellibus ferarum.&c. nihilominus 4 majori copiäa pene- trantur omnia Corpora. C. 960. Interim proponere hic liceat, 1*. Cur aqua in phiala& in glaciem verſa non apparet gravior? 2*. Quam exigua Copila heterogeneorum requiritur, ut nonnulla corpora Auida vertantur in molem firmam, uti in ſulphure, oleo vitrioli, aliisque demonſtratur? 3*. Queenam ſunt corpora conglaciantia? 4*. Cur hyeme apud nos plerum- que gelat? 5*, Quenam fluida congelantur? 6% Quo usque gelu penetrat in terram? 7*. Unde oriuntur in oceano Boreo montes altiſfſimi glacia- les? 8*. An mare etiam non congelatur? 9*. Cur glacies nuda in multo majorem denſitatem incress» Cit, quam Nive teCta? GnAtPa3: XX VER De Jgne. C. 96x. 1: Igne adeo eleganter diſſeruit CL. Tes Boerhavius, ut fere tantum eadem repetere, pauca mutare& addere fas ſit. Quo- niam ignis ſua ſubtilitate pene omnes ſenſus effu- git, atque In omni loco& corpore, in quo perl- cula facimus, ſemper preſens eſt, diflicillime e- yuuntur charatteres ipfli propri: Hi ex phynome- nis, quxzx edet, cum in majori minorive copiä quam ante, aderit, colligi modo poflſunt. Viden- tur hi chara&teres eſe tantum duo, Lumen viſum feriens, aut Rarefattio corporum fluidorum, vel firmorum major minorve quam ante, Alterutrum charatterym poaimus neceſſarium, quia ignis da- tur u noh cen, in vl uw cop(01 cp1s 601 (01001918 bullen een enn, 1998 argon 1 nel lh ZEN dur 11308 inen ps 11908, 30 (60 ima,090 1676, Jiny oem! poruiday police] 302 41 | lap 1! ee 0930 Mn ne 1) Uf ROE u 1 ho y vai ih, VE vL GENEN WE 008 Flatt: LC! C peln Dopla paw Ul: 1%(7 'äbn apoe; VAlgeneonn Yulvertantu ea, Lin wa WU08 pleruD zuu um7*, Un Tbl glad ml 95 Cu amo Y Torun,| aa Ale daa )„ab 9 De Jane. 407 tur non diducens ac tenuans corpora, ſed tantum lucens, qualis eſt in ligno putrido lucente, tum in Lunz luce, que etiamſi ope uſtori ſpeculi vi- trive fuerit collet&ta, in mobilifimum Thermos- copium non operatur. Sed datur ignis quoque, cujus lux nobis non eſt perceptibilis, verum qui corpora rarefacit, qualis eſt in aqua, oleisve e- bullientibus, aut in metallis nondum fuſis: Hzec enim, licet rarefacta, non lucent. Intumeſcentia cCorporum non eſt charatter infallibilis ignis in- grefli, quia aqua& humidum a&reum tumefacit quxcunque intraverit vegetabilia, aqua, qu2x ver- utur in glaciem,& ignem amittit, intumeſcit: non tamen penetrat ſe humor in omnia Corpora, velu- u ignis, qui cuntta rarefacit. 9. 962. Quecunque explorata fuerunt corpora firma, extenduntur ab igne in omnem dimenſio- nem, quamdiu ipfis ineſt: Demonſtratur hoc ad oculum ope Pyrometri noſtri( a), oftendentis cor- porum rarefattiones, qu tantum ſunt 75435 pars pollicis Rhenol. hos voco gradus. Explorata cor- pora ſunt omnia metalla, ſemimetalla, mal- u Japides, creta alba, vitrum, lateres cotti: hec omnia ab igne rarefiunt, in longitudine non tantum, ſed quoque in reliquis dimenſioni- bus; uti ope coni nel, qui frigidus vix, calidus nequaquam per foramen transmittitur, proba- mus. ß. 963. Corpus quodcunque 4 determinatä ignis Copia extenditur in determinatum volumen: eo plus extenditur, quo copioſiori igni expoſitum fuerit, ſed tamen ad certum modo& conſtantem gradum(b). F1964: ( a) Commentarii Tentam, Florentin. Part. 11. P3g» 12. (5) Lentam.«Flay. Part. 14. Pag.'I6. Ce 4 408 De- Tagne. C. 964. SI. Corpora Frigida igni exponantur, in principio lente rareſcunt, mox celerius, tum celerrime, mox iterum lentius,& deinde ſemper eo lentius, quo propius acceſſerint corpora ad ſummam expanſionem, quä ab eodem igne rare- fieri poſlſunt( a). Frigidorum enim anguſtos po- ros dificilius ingreditur ignis, quam aliquousque ampliatos: ut quoque ſpeculum uſtorium oſten- dit, quod frigidum plures replicat lucis radios& vehementius urit, quam calidum: cum vero ali- quantum partes ä ſe receſſerunt, datur major ea- rum contra receſſum ulteriorem renixus quam an- te, exiſtente tantum vi ignis dilatante eädem: Praterea ex poris ampliatis ignis facilius egredi- tur; cum Igitur eädem tantum copiä acceſſerit, von adeo rarefacit corpus ac ante 3; donec tandem vi cohgrentie vel attractione partium gquilibratä cum viribus Ignis expandentibus, ſubſiſtat rare- factio. Cf. 965. Idem ignis varia rarefaciens Corpora fir- ma, ea non eXpandit in ratione inverſa ponde- rum, neque in ratione inverſa cohgrentiarum, neque in ratione ex binis prioribus compoſitä, ſed absque regulis huc usque detettis; veluti experi- mentis evicimus. Nam ab eodem igne rareſce- bat Cuprum rubrum 89 gr. Orichalcum 1t0.Fer- rum 80. Plumbum 155. Stannum 153, Argen- tum 78. Cohzrentix autem ſive firmitates ſunt Cupri rubri, uti 229. 5. Orichalci 360. Ferri450. Plumbi 29, 25. Stanni 49, 25. Argenti 370 per €. 710. adeoque non ſunt rarefatctiones in ratione inverſä firmitatum: videntur rarefattiones pende- re 4 diverlis ordinibus partes cComponentibus, 3 magnitudine, multitudine& Ügurä pororum, du« ib (a) Tentam. Flor. Part» 11. P33+ 24. ds ii, fo cop13l ita re 96] nv 0 A M| An M diBh: 1 Wq! pot eimügn 1 09 (EE| TeevBp je9TZ v te 8 aus 2 ten zl 089 muy| 10 90 lem md 0, 7| ||) 1)| ue| Was WOL; M e "VE! DU Q: 2018 ya Teig! (% Atte, etws, vn Inde[empet L'o7pora ad ZL 1one 1a Irüſtos Db- [Mquousqu: Em oftet- Blradios& 19 vero alls 38090 Q- LA quam db 080 elde! 19 egred- „ancellentt, q0b tandem x HNWXVS 1 Kat 1a ea + 70090103 |E, = rn Iuep in+| Eimivd zu Sma OD| ep ve AT 09 Eo 17 pn, nentivs? | jo 27 De Igne. 409 ritie, mollitie, elaſticitate, tenacitate partium, ä copia olei vel ſulphuris, inter partes corporum interfuſi; quod ignem copioſius recipere, retine- re& alere poſſit, qu: omnia ignorantun. g. 966. Corpora firma diverſa ab eodem igne non xque cito incipiunt dilatariz inter metalla ci" tiſlime rarefit Stannum, ſequitur Plumbum, tum Argentum, Orichalceum, Cuprum rubrum, tar- diflime Ferrum(a). Quzx pendent ä varia fabric4 pororum, quä Corpora facilius vel difficilius ignem admittunt; eum attrahunt, vel repellunt: tum ä varia cohg- rentia partium, harum fabrica, poroſitate, mag- nitudine. S. 967. Metalla& Semimetalla rarefieri ab ig- ne eo usque poſlſunt, ut partes ä priori contattu penitus removeantur, nec amplius ſecum cohz- reſcant, tum in maſſam Nuidam liqueſcunt. Non autem Metalla ab eodem frigore donec liquantur, Xqualem copiam Ignis poſtulant, ſed alia majo- rem, alia minorem. Stannum ä frigore glaciei usque dum liqueſcit calefattum, rarefacit Ferrum In noſtro Pyrometro 109 gradibus. Plumbum i- dem Ferrum rarefacit grad, 217. Bismuthum 300. Marcaſita Aurea 169. 8. 968. Quemadmodum metalla ab igne redu- cuntur in fluidum, ita alia Corporas7 Cera: Pix: Sulphur ſunt comparata: Hxc Attio Ignis voca- tur Solutio, vel Fuſio. Quando vires ignis partes Corporum removerunt usque ad ultimum contac- wm, adeo ut inter earum attrattionem& vim Ignis dilatantem detur equilibrium, tum Corpora ſunt in ſtatu fluidi incipientis: quando tum ab ig- ne partes ulterius removentur, ut undique ab eo Cin- (2) Tentam. Flor. Part, 11. G. 3- P33.:22.(Feb CES De Jane. cingantur, atque in eo fere natent, ſunt ad ſuum ſummum fluid: ſtatum reduttz. q. 969. Sunt quxdam corpora, quxy ab igne terreſtri non, aut difficulter ad fuſionem redigun- wrz ſi his tamen alterum corpus additur, adju- Vvatur fuſio: ita omnes terre, qux per ſe ab igne terreſtri fortiflimo ne fundi quidem poſſunt, ope ſalium alcalinorum in fluidum vitrum vertunturz 4.10 Ferrum, zs, argentum adjetto ſulphure funduntur in modico ign2: nitrum ope tartari fixatum fuſio- nem religuorum metallorum adjuvat. Borax fuſio- nem auril, argenü, ris, ferri accelerat, quem- admodum oleum eam plumbi& ſtanni. CF. 970. Qu refunduntur metalla, antequam igne candent, maximam ignis copiam, ſimulac fluunt, non conceperunt, nec maxime tument, ſed cum ignita ſplendent; Nam Plumbum 3 gradu incipientis Auidi usque ad ſplendorem in igne re- duttum gradus rarefattionis 46 in ferro plures ſuſ- citavit. An autem alia metalla, qux tantum can- dentia liquantur, hoc aliove modo ſe habeant, nondum exploravi accurate, ſed ex alijs obſerva- tionibus concluderem, cum fluere ceperunt, non- dum maxime calere. An id non fit, quia ignis ampliſlimos poros primum ingreſfſus, partes qui- dem latis removit, ut non amplius cohgreant, ſed fluant: verum nondum omni poflübili copiä poros anguſtiores particularum ingreflus eſt, quos cum penitus inplevit, tota maſſa candet, plus 1g- nis recipere Iincapax? C. 971. Quid vero dicendum eft de Ferro, quod faſum in crucibulo minoris voluminis efledicitur, quam cum refrigeratur, idque eſle ſolum Metal- Jum, quod inter refrigerandum dilatatur? Ferrum frigidum eſt condenſatum, rarefit ab igne,& vuidem eo plus, quo vehementius ignitur, donec 10 1(vb m wd jj HB Nu air (lum 37: 84 In qmm[us 0, zm 0 it; PN; a)! 1) ey dt, Row 3v/ [IN ol nada: jop Wer lu In 1972 dom 110 1 vv WIEN 1,8 vo Can? 1.1 Um 0 Jaggi red 12148 im KUBA bn 18.41) ft De Jane. 4.415 eum in Buldum ſit Converſum: ſi tum infundatur for- ' mis,& e-ſtatu fluido in firmum abire incipit, in- 18 2 190 Natur, atque in internä maſſa eXxigue, Copioſs, On redioy cavitates vacuae oriuntur: jam firmum, etiamfſi S(1, adf valde adhuc rubens ferrrum, pergit frigefieri, A 8 ab ign( non amplius inflatur, ſed detumeſcit,& quo plus 1 ant, 0pd friget, eo magis condenſatur:«1 autem chalybs mrtuntur purus fuerit, erit hic tradente Cl. Boſio maxime Winduntu rarefattus, cum fuit,& condenſatur, cum ſoli- ät m fuſio; deſcit(a). nemo mortalium Ferrum accuratius „Ina wo examinavit, quam ſplendidifimum Gallig lumen A3!, q8D Reaumurius( b). u g. 972. Poſtquam aufem Metalla fuentia maxi- „Ütequan mam Ignis copiam imbiberunt, licet diutiſſime ig- näm niantur, non plus ignis capiunt, ſed partim vo- mument, latilia Bunt in auras, partim vertuntur in cineres, NN AREN hi in vitrum. Ita quoque alia corpora, veluti 01: 908 1 Pix, Sulphur&c. ſunt comparata. 23 g. 972.* Ignis attio, quä partes redduntur vo- T AEN latiles, vocatur Evaporatio, vel Exhalatio: hec FE: ban, contingit in partibus corporum tenuiflimis, qux zum- ab Igne potiſlimum rarefieri, tenuari, ſpecifice Sen, leviores reddi, facillime moveri, de ce ſepa- EL di rarl, fürfum ſimul cum adhwreſcente igne pro- H oy pelli potuerunt: Quz omnia dum eveniunt, par- „Sicchpt tes acquirunt vim elaſticam. oll ed C. 973. Illa Igitur Corpora non vertuntar in ex- -Y ed halationes volatiles, quorum partes ab igne non | ſolvuntur, aut ſolute nimis graves ſunt, quam ut In auras abripiantur: veluti eſt aurum, aſbeſtus, 3 fend amianthus,& lapides apyri vel acauſti dieti. DT ſ: dell Y. 974. S1 tamen hiſce adjiciantur alia corpora, um Wl qux faciunt, ut ignis eorum ope partes attenuet, zr? fe(ay Dif. P03- ane, a/ DijJertatio de Marte cong'ag. y 6(b) 2 Art de Zn fer ZUGE IDS IEE: 1 dus Juda) 412 De IJIgne. poſſunt reddi volatilia: ita vierum Antimoniü lapi- des omnis generis in igne attenuat, ſolvit, atque in auras ſecum abripit. g. 975. Poſtquam& corporibus partes ſüubtiliſſi- ME, aquex& oleoſy? inprimis, ab Igne expulſe fuerunt, remanent craſſiores terreſtres, qux qui- dem ignem in ſerecipere, non vero alere poſlunt 3 hz ab Igne procul ſeparate, poſtea avolante eo- dem vix ſe contingunt, vix ſe trahunt, non co hzrent,& vocantar Cineres, Calx. q. 976. Cineres& calx raro ſunt corpora fim- plicia, ſed plerumque conſtant ex Sale& Terra, aliisve admiſtis: fi agug ope Sal extrahitur, re- manent nonnunquam cineres mere terreſtres, in quos ignis terreſtris operari amplius nequit: ſi ſa- Jes relieti fuerint, hi ab igne vehementiſſimo& diuturno liqueſcere& inter partes terrenas inter- fundi poſfſunt, quo patto producitur Y/itrum. Si calx metallica vel Minerale quodlibet ſic attum ab igne fuerit, illud vitrum appellatur Scoria. gy. 977. Igne ex memoratis Corporibus Firmis avolante frigefiunt, condenſantur corpora,& ſucceſlivis gradibus minuuntur. S. 978. Quo corpora plus calefatta ab igne fue- runt, eo CILUUS, in ſpatio vel medio minus calen- te poſita, condenſantur, maximä ignis copiä rapi- diflſime avolante: Quo autem minus incaluerint, eos tardius condenſantur. C. 979- Qux corpora firma citifſime ab igne ex- panduntur, ea ſublata ab igne citifſime contrahun- zur, ſive frigefiunt: quia ut facilis ignis in hzec introitus, ita quoque facilis eſt exitus. Contra fi- delius ignem cuſftodiunt, qux lentius& majori Cum labore eum receperunt. q. 9809. Quecunque explorata fuerunt Auida, ut Aer, Aqua communis, Aquy PA ARAID IB ICA data Kee!(id dem ilt ud 0 q kd AUSN urs Ou er velß 7; (elne WDG ventröllo;| jon ew! 7009 vdo 80:| gm| in 0: 4? DUV 40 unh gledy 7| Qu0q100?| Emu EE (A: Ter 339 Dy iyegÜ KunvE Wibs Ze= A<== Ernwühpi € lyit y WW SCC ſubtilis, - Ke eypulſy IV Up Qui 38(pounts 16 Sante E0« 130 100 C0« ) Amm ine al Tem, | nveur, 1 19 788, 10 801: 1 f8- : Zylin& | 279) KURt- zw. Ü Fin m | 8 90 3 bu ims Spal Immun lf di] | [Sv )€(08 Gä | copie | xäluen y - ] ema jo0es | ggſcontus || anis 118 zu Cont! vu& m gum fwd pf. 3 jw De Tgne. 413 dicatarum, Aqua marina, Hydromel, Vinum, Acetum, Spiricus Vini, Olea plantarum earun- dem expreffa, Stillatitia, olea naturalia uti pe- troleum, oleum Terrz, Spiritus acidi& alcalici Salini, Spiritus Uring, Spiritus Salis Ammonia- ci, tum Lixivium Salis Tartari, Mercurius, tum fuida animalium uti Lac, ſanguis, ſerum, bilis, urina, humor aqueus oculi, concluſa in phialis ex ventre amplo in Collum oblongum gracileque deſinentibus,& igni expoſita expanduntur, ex ventre collum ſubeunt, eo altius, quo copioſiorl igni eSponuntur; attamen usque ad aliquem ter- minum. Sublata ab igne, poſitaque in ſpatio vel medio minus ignito contrahuntur, detumeſcunt, ex collo in ventrem phialx deſcendunt; conden- ſantur vero eo magis, quo magis igne orbantur. Cg. 981. Ignis proinde in omnia explorata cor- pora firma& Dnida irrepit: primum implet par- rium interſtitia, partesque 4 ſe repellit: deinde in- greditur poros partium, forte& particularum quoque poros ,!'usque ad minimas, removendao tan- dem ipfa etiam elementa: Quare totum corpus usque ad intima ab igne penetratum Intumeſcit. gf. 982. Quoniam omnia corpora in ſuperficie Terrx poſita, nunc Solis radüs obliquius, nunc magis In direttum ferientibus,& denſioribus ex- ponuntur Hyeme& Mſtate, expandentar ſuc- ceſlivis gradibus in majus volumen, quo ab Hye- me plus tendimus in Kſtatem: Prxterea, quo loca Terrx copioſioribus radiis ſunt expoſita, eo plus rarefaeta ibi erunt Corpora 3; id cum obtineat in Jocis Kquatori vicinis, patet, Corpora prope /Equatorem plus tumere, quam in regionibus Po- laribus, frigidioribus: Quoniam etiam quotidie Sol ornitur calefaciens Terram,& occidente ſole Serra refrigeratur, corpora omnia in Terre ſuü- PEI Bäeann-38 KBi2.13. 418 De I1gne to minus aliquod intenſius frigus, quod arte exci- tamus, non poſſet hujusmodi Thermoſtopio nota- ri. 8*. Et vix duo plurave Thermoſcopia pari paſſau incedentia hoc modo fabrefieri poſlunt: par- tim quia vix duo globi, qui ad capacitates tubo- rum in eadem ratione ſunt, haberi poſſunt: par- tim quia non zque dilatabilis eſt omnis vini Spi- ritus. gf. 990. Cognitis his vitiis melius Mercurius quam Vini Spiritus adhibetur, de quo ſubſtituendo pri- mus cogitavit Halleyus A*. 1680. verum Fah- renheitius A*. 1709. in uſum deduxit& perfe- cit Thermoſcopia mercurio impleta. Mercurius purus, quantum huc usque obſervare licuit tempo- re 25 annorum, manſit zque dilatabilis& in- mutatus: prexterea loco ſphzxrz tubo annettitur cylindrus, qui facile tantus conficitur, ut ejus ca- pacitas determinatam reſpettu tubi habeat pro- portionem: quam ſemper obſervando, plurima “Thermoſcopia ad eandem ſcalam fabrefieri pos- ſunt: preterea ex modicxe craſlitiel vitro fit cy- lindrus, ne dum hermetice clauditur tubus aere. vacuus, a pondere atntoſphxre capacitas interna minuatur, qux antea accurate in a&re menſurata fuit; cui incommodo ſübjecta ſunt Thermometra, quorum venter, ad augendam ſuperficiem, con- Cavus, aut varie figure,& ex tenuil vitro, Con- fedtus fuit. 3*. Ut Mercurius yquabiliſfime dila- tetur, prius orbatur omni Aere,& ex tubi par- te ſuperiori etiam omnis aer eſt excluſus. Scala "Tubo adjungitur ſtabilis& conſtans, cujus termi- nus fixus eſt calor ebullientis Mercurii in vacuo, ab hoc termino ſupremo fiat initium, verum quia ſummum frigus nondum innotuit, terminus ulti- mus, quiinfimuserit, adhuc ignoratur: F ahrenhel- tius ſcalam 600 partium appoſuerat, fed expe- LIED- MU Ut ex (eon"olg 10ſcopa far poſlunt; dir. citates tho unt; fur us vini Spi- vuriusquim WndQ pr NNSWNRENS it R pee k Merci guit tem hilis& In- ): anneealur WER Pr ]) AU 10- 9:00, luna gabrehen DU Eid Eu WÜ Dacia MN T ere mend Themen, erfin, jul vin labilinegt & ex wr velufus DU +. eye De ITgne. 4.19 rientia docuit, multo aſperius in boreis regionibus regnare frigus, quam quod ea ſcalä obſervari pos- ſet; hc ideo 200 gradibus deorſum, vel ulterius producenda eſt, quoniam Nob, Gmelinus in Je- nisco frigus 120-2, graduum infra o notavit: re- uinui magnitudinem graduum, adeo ut 600 in noſträ ſcaläa reſpondeat initio ſcaly Fahrenheitii; 799 gt. Convenlat cum 100 infra 0,& 800 gr. reſpondeat 200 infra 0. preterea uſu deprehendi, incommodum ef, in ſcal4 numeros ſurſum& deorſum notare, quamobrem ſcalam mutavi, eam 4 termino ſupremo ebullientis Mercutii INCIpIEN- do,& deorſum pro lubitu'producendo: in figu- rä hac ſcala tantum eſt 700 gr. ſed preſftat eam Tab. x1. adhuc 100 gradus ulterius producere, Fig. 3- 3. 991. Quoniam difficulter,& non niſß amag- no igne Mercurius ebullit, pluribus Corporum caloribus menſurandis eſt aptus:& quia frigore non conſtringitur in glaciem, cuicunque frigori menſurando inſervit Mercurius: Ira Cognoſcitur quoque, quantum dilatetur Mercurius in tübo, cui- cunque gradui reſpondens, quia datur capacitas cylindri reſpettu twbi, ut 11124. ad 700. vel Sco. 8. 992. Vacat hoc Thermoſcopium iis» qux memoravimusin Florentino, vitiis, nempe1,2,4, 6,7,8. Sed laborat 3& 5.&quamvis 3 colli pos- ſit, tubum horizontaliter ponendo, quintum vi- vum tolli huc usque non potuit. Ideirco ex gra= dibus adſcenſus, non poſſumus de ver3 quantitate rarefattionis aliquid certi ſtabilire, multo minus Pro certo ponere licet, veram quantitatem Ignis Ope ejusmodi Inſtrumenti menſurari. . 2. Neſcimus utrum data rarefa&tione Corporis * qudam ignis quantitate, rarefattio ejus 3 du- Po Copioſiori igne futura ſit duplo major, in cor- poribus Firmis id nequaquam obtinet,'ob vim Dd 2 par- EEE= 2,2245 Ne EEE Gä EIENREN SE ESIS. eum Eger wir Sen 420| De Jgne: partium attrahentem: poſlet mile quid inFlui- dis habere locum. 3. Si omnis ignis zquali rapiditate non mo0- yeatur, poteſt plurimum ignis, ſegnius moti, intra- re Mercurium, eumque parum rarefacere 3; vel paululum ignis, valde agitati. multum rarefacere: Expanſiones proinde Mercurii in tubo ſpettatz, menpſuram copiz ignis NON exhibebunt. C. 993- Sunt tamen hzc Thermoſcopia om- nium optima»& perfeetiſfima, qux huc usque Ars invenit, eaque Pro maximä parte artificioſis- ſimo Fahrenheytio debemus: quomodo conſtruen- da ſint, explicyi breviter in Commentaris, Ten« [20]10)bus ZAUN annex1s. C. 994- Plorentinum Thermoſcopium emenda- re conatus fuit Vir ſolertifſimus Reaumurius( a), ſcalamque ſtabilem etiam Iipfi accommodavit fell- ci ſaris ſuycceſlu, Spiritum Vini quoque ſuo Acre orbat; Afrem 1gne ex phiala& tubo expellit: adeo ut koe Thermoſcopium ad eam perfectionem, cu- jys Cap3X elt, ſit redattum: preſtantia tamen ſemper cedet Mercurial1, 1?. quia non omni fri- gon, ne naturall quidem, menſurando inſervire poteſt, 22. nec calorem ullius ebullientis Auidi in- dicare» 3*: tum quJa Spiritus vini pauycis annis mobilitatis ſü2 magnam patitur jacturam, 4". nec 'Thermoſcopia, Spiritu& Mercurio impleta, inter ſe in frigore conveniunt: cum enim Mercurius oſtendebat graduum 22 infra 0. Spiritus tantum indicabat gradum 18. Cumque Mercurius ſtabat ad 28, wm ad gradum 37 infra 0. Spiritus ſta- bat ad 25, tum ad 29.(6). 5. 995. Quotiescunqgue major corporum calor, quam (4) L'Hiſtoire de P' Acad. Roy. A". 1730; (hb) QuTu1FR8 Voyage au nord P33. 204.& 222: Bil mad[+1 Pyntn My| ; Ni "190| n0sj0m) pot 29| p01113 1 jut| Murg bi; Meriaug 1 eL 1 | NA 70 191yn qm I UN 19W| eintrag] 16 Vi 0, 4 VIN Ie W vil&E VS WETEN andy co Ww 2 WEN (4) Om 197 Touris SpineF Doran 1 9724] 79 4. Ü De Igne. 4.21 quam Mercurius ebulliens capit, exploranduseſt, Pyrometrum noſtrum, expanſiones ignitifſimi cor- poris accurate menſurans, adhiberi poteſt. y. 996. Thermoſcopium Mercuriale ad ſcalam Fahrenheitil conſtru&um evidentiſſime docet, va- 1105 liquores diverſam ignis copiam, ut ebulliant, poſtulare: hzyc non eſt in ratione denſitatis cor- porum, cum Olea levia multum ignis, ſi ferve- bunt, deſiderantz; Alcohol vini ebullit ſtante Mer- curio ad gradum 176: adſcendit ad gradum 212 Mercurius in ebulliente Aquä ſüb a&re aperto pro- pe ſolum: ad gradum 242 in ebulliente Spiritu nitril: ad 245 in ebulliente Lixivio Tartari: ad 546 in ebulliente Oleo vitrioli: ad 600 gradum Mercurius ebullit ipſe; nec prius ebullit Oleum Lini S. 997. Quando in uſum vocantur Thermoſco- pla, obſervatum fuit, cum ſübito inmerguntur liquore multum frigidiore, Mercurium vel Spiri- tum vini, fi Florentina machina in uſum voce- tur, in tubo ſtatim adſcendere, mox deſcendere: contra, fi mergantur in liquore multum calidio- re, Mercurium ſpiritumve in tubo deſcendere in inItiOo, mox adſcendere. Que contingunt, quia vitrum Thermoſcopii citius ä frigore& caloreaf- ſicitur, quam Mercurius vel ſpiritus in eo conten- tus; vitrum 4 frigore contrahitur, ideirco ex ven- tre eXpulſus adſcendet Mercurius; vitri CaPaCitas Calore, 3 quo dilatatur, augetur: ideo in amplia- tum Thermoſcopii ventrem deſcendit Mercurius, & tamdiu, donec penetrato jam ab igne vitro, coque ulterius repente, ipſum flnidum rarefierl IncIpiat: confirmavit hoc aliis experimentis Cl. Balfingerus(a). Quamobrem omnes mutatio- : nes (4) Comm. Acad, Petropol, Vol, 3. pag. 2.42- dE 3 Zen SE<==<= 0 IIGEN WEILEN de EIT UED Emm 422 De Igne. nes adſcenſus deſcenſusque, quibus Mercurius in Thermoſcopio ſübjicitur, ſunt tantum rarefattiones ejus majores minoresVve, quam qu ſunt in vitro. C. 998. Ignis, qui ſe copioſe adnettit corporl- bus, üsque adhzret, eorum pondus auget, ideo inſtar aliorum corporum gravis erit(a). Paucis id evincendum erit experimentis, quO- rum ingentem copiam du Clos, Boyleus, Hom- bergius, aliique defcripferunt. Notiſſimum eft 100 Ib Plumbi, igne magno calcinati, prebere 110?b Minii. Hellotus 4 tb Zinci in calcem re- degit, acquiſivit 3 Ib& 14 uncias pulcre albiffi-- mw caleis, tum 2 uncias& 2 drachmas craffio- ris& minus albentis calcis,& unciam terrx, 4- deo ut cujuslibet libre incrementum ponderis fue- rit 2, 5 drachmarum, quamvis interea multum metalli cum fumo avolaverit,(5). Sed melius confidi experimentis poterit, f in vaſis clauſis in- (Htuantur; Stanni raſura ad Zij in retortä vitrea claufa, gquz dein fgillata fuit, per horam ſesqui detenta in Nlammä accenſi ſulphuris, abiit magnä parte in calcem, cul augmentum ponderis grano- rum guatuor cum dimidio fuit. Geoffroyus uncias duas ſtanni virginei magnä curä duodecies calci- navit, augmentum ponderis fuit 2 drach. 57 gran. Alterius Stann! puri uncie dux in calcina- Gonibus duodecim increverunt pondere 2 drachm. 59 gran. Stanni Brencas uncix dux increverunt pondere 3 drach. 48 gr. Stanni Malaccey un- Cix dux increverunt pondere 3 drach. 12 gran. Stanni communis unciz dus in duodecim calcina- nationibus decreverunt pondere 15 granorum(x Uncia (a) LvecRETIVUS Lib. 2. NERO S- (b) L'Hiſt. de?' Acad. Roy. Anno 1735- (€) 1. Hiſt. de 1? Acad. Rey. A- 1738. P+ 1694 zei in Treſs - 1908700 Ali corpo 64 ge, 1de0 )D, ht, qu0+ 70t, Hom- Amun el IE, vahee [D| Wants 3 verz abi 30825 Cralliv ZCITE, d y nderis fe 301, multum NASGEN -7 5 QU Is ZARNÜANE 0000 fal Er abit 0904 10918 DW Ty 0 > ded ib rs(m eiu“ verre 2 a 3 8 nere „Mahal! E. 12 qu „Hedin am rum! 277400 4 De JIgne..- Uncia limaturx Cupri inmiſſa fait erueibulo, quod tegula teftum, trihorü ſpatio expoſitum 1g- ni rotz fuit! frigefattum metallum, nunc nigrum, pondus granorum 49 acquiſivit. Uncia raſurg Stanni in retortä vitrea, qux de- inde hermetice fſigillabatur, incluſa fuit; tum ex- poſita bihorio lammw Spiritus vini, poſtea refri- gerate augmentum ponderis acceſlifſe granorum 4, 5 penſio docuit. Ignis in tribus diverſis pabuiis collettus cor- porum pondus eodem auxit modo: Verum ſuſpi- cio hic oriri poſſet, an non partes quexdam ſuübti- liores pabuli terreſtris ſimul cum igne vaſa vitrea, crucibulum& explorata metalla perreptaverint, atque in his deliteſcentes, pondus auxerint, non vero ignis. Dubio huic occurri poteſt, fi radi Solis, qui conſtituunt purifſimum huc usque cog- nitum ignem, eundem prxfſtent effettum. Dua Clos libram Reguli antimonitt, in tenuiſli- mum pulverem tenuati, vaſi fietili& vitreato in- mitli, expoſuit foco ſpeculi uſtorii; erupit ex an- umonio fumus albicans& denſfior, elapfä horä in cineres quaſi redattus pulvis decimaä priſtini pon- deris parte auctus eſt. Hombergius Dioptri ope in Antimonio idem deprehendit, tradente Lem- merio(a). Capta hec experimenta in variis mineralibus ponderis ſimile inerementum dederunt, uti vide re eſt apud du Hamel(5). Plumbum in foco Dioptri maximi liquefattum, tum calcinatum,& in vitrum mutatum, quamvis multum fumi exſpi- raverit, nihilominus pondere increviſſe Caſſellis ob- GENLAG: de V' Acad. Roy Anno 1709.€ in Chemia (b) Hiſt. Acad, Reg. Lib. 1.'Se&. 2. C. 1. 1D7ans En » De Igne. 42. obſervavit Zumbachius. Ergo ignis ſive terres- iris, five ſincerus coleltis, in corporibus deliteſ- Cens, pondus auget, adeoque gravis erit:& in omnibus Experimentis, qu ab igne corporibus increvifle pondus oſtendunt, corpora diuturno& cCopi1oſo igni fuerunt expoſita, elaſticitate& fir- mitate orbata,& in calcem redatta, in qua mul- tum ignis irretiri, atque includi potuit, adeo ut notabile pondus ignis evaſerit. gy. 999. Quicquid adverſus hanc gravitatem nonnulli moliuntur, parum virium habet: Miran- dum enim non eſt, ignis exiguam copiam in cor- pore collettam vix pondus indicare pofſe: idcir- Co maſla ferrea ponderata frigida, deinde calefac- ta 1erumque ponderata ejusdem gravitatis vide- tur: fi autem conſideremus maſſam ponderari in Aere, eamque minoris voluminis efle frigidam quam calidam 3; adeoque inflata& calens, in Nui do Aefreo minoris ponderis ſit neceſſe eſt, cum vero ejusdem obſervetur, ignis in candente maſſa tanti eſt ponderis, quantum hzc de pondere, ob auttum volumen in a&re, amiſiſſet. Quamobrem ex hoc experimento nihil contra ignis pondus e- vincl poteſt, cum€ contrario id probat: Ferrum vero ignitum manet ejusdem pornideris, quia tam parum rareſcit; ſed alia metalla, qux multo ma- jorem in molem tumeſcunt, calefatta& in ae&re penſa, evadunt leviora: nam 4 libre plumbi fuſs leviores 4 granis evaſerunt,& 4 libr& ſtanni li- quefatti tantum 2 granis, aliquando 3, 4, 5, le- viores obſervate ſunt; etlamſi nihil exſpiraverint, quia frigidorum prifſtinum fuit pondus; ſed plum bum antequam liqueſcit, in multo majus volumen expanditur, quam ferrum,& ideo ab afre plus etevatur: hed vero metalla longe magis rareſcunt 2b eodem Jgne, quam ferrum, Quamdiu autem GOX* copor'S0 jens 117 tem verſu pelutp thus„Wl [in ſrngt/15 NAZ kat agin! „imer Miu / 1?' [rpo jds) er (üs COSI wmo3g! Kenpal Que jim: Tefa6 m 900 16, 9 uni Jem jl (am n! veil au (ig 1 a"7 1. KE TAN "BA Kapa) ERNE Mn (R We .[0 tenz . 87 feta, "4 Altterog, KC R Eitel: Art: hy Dporhyy „Ztumo h Ww& fit: M mul. „Wed 1! ? Staten dens EU 07 JE auler zm vide 20077 11) Lida 11910 Nl zim -> ſed ig Es von c> der O rare 52 diu gu a De Igne. 425 corpora manent maſſy firm, magnam Copiam Ignis non irretiunt, nec acervant, nec ad quie- tem deducunt, ſed ſuis viribus attrahentibus ad- verſus ignem operando, eum rurſus ex ſe ex- pellunt, quod in calcinatis, conſtantibus ex par- bus ſolutis, Jocum non habet. f. 1000. Nec noſtram ſequelam ullo modo in- fringit obſervatum&quilibrium in cubo ferreo u- nius pollicis, penſo in vacuo& in a&re, cum ca- lebat aut frigebat, quia ope ejusmodi Libry dis- crimen ponderis, quod ne quidem 4, pars gra- ni fuit, obſervari non portuit. ß. 1000.* Multo minus Flamma incenſorum corporum in are adſcendens, non deſcendens, pondus ignis evertit, quippe hgc una cum parti- culis corporum, quas valde rarefecit, maſſam componit ſpecifice leviorem Aere iſto, in quo ad- ſcendit: ideo in Aere rariori ſemperminus minus- que ſubvenit famma, donec in Aäre multum ra- refatto non amplius adſcendat. ß. 1001. Alia obmota fuit diflicultas, Corpora nem- PC, qu vitro uſtorio in calcem vertuntur, majus augmentum ponderis acquirunt in vaſis apertis, quam in clauſis, ideirco ex a&re particulas quasdam acceſliſſe ajunt, qux pondus auxerunt. Sed(in vaſis clauſis pondus corporum calcinatorum increverit, hoc ab aere, cujus acceſſus vetabatur, non pepen- dit: ſed majus minusve inerementum 4 fortiori le- viorique, diuturniori aut breviori calcinatione pen- der; ud aliis experimentis probari poteſt, adeoque Kerum tuto concludimus, 1gni pondus competere. y. 1002. Alius reſtabat ſcrupulus: Corporum o- Pe radiorum Solarium in calcem redaftorum pon- dus multum Increſcit, lux autem eſt admodum tenus& rara, hinc[(empore, quo calcinatio per-' Bceitur, tantum infinite parvam gravitatem cum . Da 5 Cor“ 4.26 De. Tons. corpore communicare, non vero tantam, ac ob- ſervamus, poterit: Sed ecquis pondus Integri ra» dii Solis novit? ecquis determinabit Copiam ra- diorum in corpus incidentium, repercuſfſorum, inhgrentium? fi radil 4 Sole ad Terram usque exX- ſcrupulus eſt. C. 1003. Ex omnibus huc usque de igne tradi- tis ſequitur manifeſto, ignem eſle corpus, quia ſpatium occupat, ſeſe expandit ex corpore cale- fatto quaquaverſum in alia corpora, vel in ſpa- tia: deinde movetur, cum ſeſe expandit: ſolidi- ratem ſuam repercuſſione ä ſpeculis cauſticis oſten- dit: gravis eſt. Aliqui ignem penetrabilem& non ſolidum eſe opinantur, quia fi radius Solis perpendiculariter in ſpeculum inciderit, eädem vid redit, quod fieri nequit, niſi ſemetipfum pe- netraverit: non vero iuxta ſe decurrerent radi in- cidentes& redeuntes, quia nulla datur ratio, qu2 incidentem radium& via ſu4 deflettere cogeret: ſubtile ratiocinium! ſed quxſitum velim, an exX- perientiä ullä conſtet, radium lucis ſolitarium, 3 ſpeculo redditum, per ſemet redire? ne regeras, radium tra&abilem ita ferri, hic enim conſtat ex innumeris radiolis divergentibus rarisque, quam- obrem quilibet replicatus ſub equali angulo ac In- ciderat, in aliä viä adjacente redibit absque uliä penetratione mutuä, CF. 1004. Conſtabit ignis€ partibus ſübtiliſli- mis, cum ſe penetrat in poros quorumcunque Cor» | | cup 13 ſan| ela m („0 eu Uh wp! 000 ZA und 1! [10950 Uy werdqu| [4 107106| dus an (Menu Gl EN y"ens | in 1031 |, 10.0b ZUNE Ip IQ form, ET que 19: ün BC t, qu 8(dients 1191 iner vm, dg Dyn 9) 19 7) M, qu ny cal 3, 1 YE ita Se 160) Dr con" + DR > gul vb L 1/5 fu -J N0119.0 De Igne. 427 corporum, tam firmorum, quam HAuidorum. S. 1005. Erauntque ejus partes ſolidifimg, quia ſant minimx, proinde non multum poroſz: forte elaſtice. x C. 1006. Quarum ſuperficies eſt politiſima, hec enim fait ex facultate penetrandi in omnia cor- pora usque ad intiimum meditullium: quod fierl non poller, fi ignis partes forent hirtz, ſcabrz, hamoſzx: ſumma ignis Nuiditas Igvem ſuperficiem quoque partium demonſtrat; obtinetque tantum inter cCorpuſcula figure ſphxroidez. gf. 1007. Eſt quoque ignis mobilifimus, cum moveat ſumma rapiditate reliquorum corporum partes: veluti inprimis patet in foco uſtoriorum. y. 1008. Corporibus adhgrere poteſt, auget e- nim pondus,& cum iis, quzx ſecrevit de rell- quo cxtu,& volatilia fecit, avolat. y. 1009. Poteſtque reduci ad quietem,, ſaltem ad minorem rapiditatem quam ante, veluti latet in calce Metallorum, aliorumque corporum, ad Thermometrum non calentium: Hx calces eo plus ignis inbibunt, quo diutius ignite fuerunt: quemadmodum patet, fi dux glebx zquales cal- cis faxatilis in aqua macerentur, altera vero gleba diutius ignita alterä fuerit, ab illä calce agua mul- to vehementius incaleſcet: idem conüngit in ſale Alcalino. ß 1010. Ignis Copioſus intra corporum partesin- tricatus plerumque lucet, uti videre eſt in ſalibus lix1vis, USque que accedunt ad Sal mirabile Glay- berl, que omnia ſunt phosphorea, plufiumque an- norum decurſü lucendi facultatem retinent: tum in Androdamante Helvetico, in Lapide Bononien- fi, imo fere in omnibus aliis lapidibus calcinatis, vel prius in ſpiritibus acidis ſolutis,& deinde cal- cinats, tum in bolis, terris, animalium offibus, plan 428 De Jgne.. ; plantarum cineribus: Hxyc enim omnia parum 8 | Sole illuſtrata, dein in obſcurum delata, lucent, Jucemque aliquamdin retinent; imo ſi amiſerint, denuo eXpoſita Soli, eandem oitendunt: calcarie ; glebge in tenebris diutiflime& valde lucent: La- | pis Bononiern ſis certo modo preparatus,(4) con- WER ſervatus in cotoneo, lucendi vim ultra quinque W" annos retinet: idem prefſtat caleinatus Belemni- tes,& Topazus: Exploratum fuit, an lux Bo- nonienſis lapidis, ſolaris foret, an vero ignis in ipſum ingreflus,& 8 luce novo motu agitatus* Lux prismate in colores ſeparata,& in hunc 1a- pidem diretta, ignem antea epotum,& ä luce Solis nunc agitatum fuiſſ2, oftendit: in vacuo au tem hunc lapidem zque lucere ac in a&re aperto tradidit Lemmery(3). Nihilominus multa alia cor- pora, nullä arte preparata, Iucem Solis inbibunt, & aliquamdiu ſervant, uti Adamantes, Sapphy- ri, Amethyſti, Calcedonii, Carbunculi(c), alü- que lapides pretioſi, tum fluores cColorati,& quart- ſa(d)z verum mira eſt corporum varietas, adeo ut non ſemper exſpettationi reſpondeant tentami- na: Fäyus, qui hoc thema egregie excoluit, tempore 22 minutorum poſuit in Sole varii colo- ris adamantes, deinde in tenebris delatos depre- hendit Davos multum lucis ſparſif2, reliquos non: alio tempore favos& c&xruleos diu luxiſſe: ſimi- lem lucendi varietatem in adamantibus etiam ob- ſervavit Cl. Boſius( e): dantur lucentes Emeral- di, ut& Cryſtalli,& lapis Lazuli: lucem zque b1- a) Fournal des Scavans A*. 1699. pag. 344. b) Fournal des Scavans.A*. 1690. Pag. 347» 6.) NS1DO RUS Lib.IG. Cap. 13- d) MyYL1vs in Memor. Saxon. Subt. part. I. pag. 61. e) Von dem Leuchten der diamanten pag. IT. 4 ( ( ( ( vhunvlo aceto us wer]? ml( 06 brun FEE mami, dz, hearts: (1106807 165M ds JWT Jau rede int,„a Napa am 7 Jomo„al twſy |. Qum| ? 1, Ut| Camiſein) I! calowy Sent 1; M 3) con (0 quinqu4 Ditelemnk | eux Bo+ 7 CoD Ons! D huncls „M 418 0200 ab 30aperl 11aC0r- NNN EN vA) dl 16(u Wi, d etm 563 lw“ = cem | v De Jdgne. 429 bibunt poſiti in aprico, ac ſub vitris, ſub aqua, aceto, aut latte, ſed non ſub atramento. Hoc thema de phosphoris vehementer promovit exi- mius Beccari(a), qui invenit Terras, exceptis brunis, in Sole poſitas lucem imbibere,& eſe phosphoreas: ita etiam ſe habent arenz candide, marmor, alabaſtrum, gypſum, ſtalattite, con- chz, glofſopetre, cotoneum, ofſa animalium, bezoar, teſty ovorum, vitellus exſiccatus, ſales omnes, modo nil metalli complettantur, nitrum, Precipue borax, tartarus, faccarum&c. 3. 1011. Corpora, lucem inbibendi proprietate predita, diuturnis ignitionibus eädem exui pos- ſunt, veluti obſervatum eſt in Cryſtallis, lapide Pphoſphoreo Bernenſi, Emeraldis: ſunt alia, que Ignitione eam proprietatem acquirunt, uti lapis Bononienſis, Belemnites, Gypfum, Phoſphorus Balduini(b). ß. 1012. Antequam vero ignis exrapidiſlimo mo- tu, quo vigebat antea, ad minorem minoremque & fere ad quietem tranſiit, paſſus eſt diverſiſfi- mos gradus velocitatis ſemper decreſcentis: Ideo poteſt aliquando eſſe plurimus ignis in corpore cum parvo motu, vel ejus exiguis effe&tibus; a- liquando paucus ignis cum ingenti efe&tu. For- tie Phoſphori ex Animalium partibus parat ita ſe habent, ut cum ſub aquä frigeant, nec luceant, Extra aquam luceant tantum, copioſifſimum qui dem ignem contineant, ſed quieſcentem fere: proinde ſimulac eorum ignis moveri incipit, ſuam abundantiam ilico oſtendit, cum facillimä inflam- matlone, tum ardore, Idem Minium, in yacuo Ca- (a) Commentarius de Phosphoris. Cb) L'Hiſt, de! Acad, Roy. Anno 1730, 1734, 1735. EEE nn SISI 4.39 De Jue. calefattum, ſuä vehementi expahſiotie& incen« dio probat« C. 1013. Ignis in corporibus deliteſcens, 4 non nullis circumambientibus Corporibus fetinetur, ab aliis quaſi extrahitur citius lentiusve. Metalla enim, Saxa, Lapides, Ligna, Fluida, vaſis incluſa,& calida, involve Lanz, Villo, Plumis, pellibus Animalium, capillis; diutiſſime calebunt: contra lis affunde aquam, aliosve Ii- quores, aut illa pone ſub dio, cito refrigerabun- tur. Aqua calida in vacuo Boyleano ignem citius quam in A&re amittitz Lignum putridum& lu- cens in Afre aliquot dies ignem ſuum retinet, quo, ſimul ac in vacuo Boyleano ponitur, ico orbatur: Lignum hoc ſemel igne orbatum, ad- miſſo A&re, ignem non recuperat. Lampyris in Aäre lucet, in vacuo lucere definit, admiſſo AS&- re lucet iterum. Nihilominus Ferrum diutius in' vacuo ignem conſervat, quam in A&re:& forte ejusmodi anomaliis plura alia corpora ſübjiciun- tur. 5. 1014. Quotiescunque corpus ignitum alteri minus ignito imponitur, ignem cum eo commu- nicat 3; quantum communicat, tantum amittit 3 communicare pergit, donec ambo xqualiter Ca- leant.: . 1015. Operantur hoc modo corpora Firma in Firma& Fluida, Fluida in Fluida& Firma, absque ullo hucusque cognito diſcrimine. 1016. Quamobrem ignis ſe quaquaverſum diffundendo ex corporibus exit, donec zauali co- piä in omnibus corporibus ambientibus& vicl- nis diffundatur: ideo fi in loco quodam ſpatioſo plurima fuerint corpora, Firma& Fluida 3; velu- ü Ferrum, Plumbum, Marmor, Villus, ze U- (ontOns Peddy j051P' zu 55 pMAOY gala T)RNB 7 118 1 11[iW Jet je 01087 ſerva] zu NEN 16), hep: NENE üs) D! Civen, 1D8, 3106 Nh verur, 3) 1 da, 18 Vilo, „Watiiime |„Dove 1j- Men m til) 1& IUs mjunet, M, Ic am» 30: AIHRZV (Eo | em Wu „“ ü (quai? De Jene. 43T Plum, Cotoneum, Lignum, Suber, Vinum, Aqua, Vitrioli Oleum, Mercurius, vel alia quxcunque 3; atque hec aliquot horis ſibi com- miſßla ſint, locus autem nec 4 Sole, nec ab exci- tato igne, nec ab hominibus caleſcat; admoto mobiliſfſimo Thermometro apparebunt omnia hzc corpora, 2que Ignita, ſive xque calida. Imo Thermoſcopium, vel una cum corporibus, inclu- ſum vacuo Boyleano, Torricelliano, eandem ig- nis Coplam exhibet: eſt enim ignis equabiliter per omnia non admodum magna diſtributus, ita ut in pede cubico Auri,& Aeris,& plumarum par ignis ſit quantitas: an hoc ab ignis elaſticitate pendet? Cf. 1017. Hxc xquabilis diſtributio Ignis in COr- poribus non admodum magnis rtrantum obtinet, quia ignis lente prorepit, non autem perintegrum montem adeo xquabiliter diffunditur, ideo in an- tris profundisque fodinis eſtate minor calor» quam in ſüpremo ſolo obſervatur: hyeme ſolum minus calet üisdem antris: verum quia aqua eſt pelluci- da, zquabilior eſt diſtributio caloris in ill4, ob- ſervavitque Nob. Comes Marſiglius, aquam ocea- ni in altitudine 720 pedum que incaluiſſe, ac a8- rem: hyeme tamen mare in tantä profunditate plus calere Atmoſphwrä a&rea ſe expertum tradi- dit(a). ß- 1018. Thermoſcopium ex filo longo ſüſpen- ſum, ac per Adtrem in oſcillationes attum, nul- lum diſcrimen caloris frigorisve oſtendit, nec ven- tus ope follis in Thermoſcopium propvulſus ullam Mutationem affert; quoniam Ignis per a&rem, in quo ſuſpenditur Thermometrum» lum qui affarur, elt xquabiliter diſtributus, j C. 1019, (8) D'Biſloire de 1a Mey DAI, IG 432 De ITgne. C. 1019. Si vero aquä humettetur Thermo» metrum, cui deinde ventus affet, notabilis indu- citur mutatio, oborto frigore: hoc cCognito navi- gantes lagenas humido linteo involutas inter vela ſuſpendunt, ut ä vento refrigerentur. Poſtulant hzc experimenta F. 1016. 1018. 1019. non ex guam curam, nec coram pluribus ſpettatoribus fieri poſlſunt, cum locus extemplo ab eorum Cor- pore& halitu inxqualiter caleſcat, nonnullaque Corpora aliis citius ignem arriplant. C. 1020. An igitur corpora quieſcentia, ſibi- que libere commißa, ignem quidem attrahunt, aut an vi inequali? id enim ſi ſoret, manerent nonnulla alis calidiora. Lux tamen, uti ex Neu- conianis experimentis colligimus, äcorporibus ſül- phureis fortius trahitur, quam ab alis: An autem hoc diſcrimen attraCtionis eſt adeo exiguum, ut ra- refattio corporum ope noſtrorum Thermoſcopio- rum oſtendere id nequeat, ſed quidem Refrattio? C. 1021. Ex zquabili ignis diffuſione intelligi- zur etiam, quare Ignis ex ardente prunä, ex glo- bo metallico, ſaxeove calefatto xque exeat ſür- ſum, ac deorſum, tum lateraliter,& in omnem plagam, ud Thermoſcopia probant. C. 1022. Sed erit quoque ignis per ipſum cor- pusignitum, non valde magnum, zquabiliter diſper- ſus: Quoniam autem corpus appoſitum alter1, id cangit in ſuperficie, quacum prius Communicatur ignis 5 corpus alterum calefaciens diutiſfſime IN centro ſuo ignem continebit: quod in molibus majoribus optime obſervari poteſt: fuida maſz & 1ignita, quam Veſuvius Anno 1737. evomuit, in interiori mole vehementius calebat, quam in ſuperlicie(4a). C. 1023« (a) Philoſ. Tranſ. N*. 455. P8- 45» bled Cont 08 ninelen AEN OS W€ 1 0 ib eta bs ads 0 065 Nod peri j, 1eCUSL Ces 008 SW jim | | ) ( v| NU neo ie vin q Ei| Kun mk Weh l " ] pu 1 tut Theftl6 Dub nds "ogni"Wl 28 nter vl 4: Poſtult .), 100 eb Wfa Dorum eit JB mnullag v| rea, We 30 autrahun 0 manerent 8 ex Neu- urbus fl An aufem 79(WW [' newoleom- Eun Kein! Eile nel a a er img abi eum dee 91: omm 31 diu dimm ts fuida 4 4,7, evo! „at, qual! | 1()) SU De Tgne. 433 C. 1023. Monui in. f 1016. Ignem ſe in aliqus loco zquabiliter per totum ſpatium, atque Cor- pora in eo poſita diffundere: idcirco ſi in Agere aperto ſuſpendatur Thermoſcopium, ita ut non 4 Sole illuminetur, indicabitur idem gradus ignis prope ſolum,& in altitudine 109, 20, 39, 403 pedum: Verum in zdibus, qux ex variis, ſübl inpoſitis contignationibus conſtant, hec ignis 2- quabilitas tempore diurno aut notturno in omni- bus non obſervabitur; ſed media die calidiſffimum obſervabitur coenaculum altiſſimum, minus calet contignatio inferior; adeo ut infima omnium mi- nime caleat: media notte infima deprehendetur calidiflima, ea ſub tetto frigidifſima, mediique caloris media. Quod fit, quia tettum maxime Soli expoſitum, etiam diurno tempore maxime ab eo calefit; ignis matutinis horis ſenſim pene- trat per tabulata, cCoaſlationes,& pavimenta, usque ad inffmam cameram, ad quam ſero pervenit. Noettu Adr externus citifſime refrigeratus te&ta perflat, quz ideo citifſime refrigerantur, atque ignis ex inferioribus cameris non niſi lente forni- ces,& lacunaria pertranſit. gy. 1024. Si duo corpora ejusdem materiz, fi- b1 fimilia,| equalia",: fiant que calida, horum unum inponatur corpori duro, denſiorique, alte- rum corporl molliori, rariorique; tum eitius& ma- jorem copiam ignis amittit, quod duro, denſiori- que corpori eſt inpoſitum, quam alterum, inpo- ütum leviori, Preeterea corpus durum& denſius videbitur minus ignis accepiſle, quam alterum ras 108, y. 1025. Sed id quoque in Fluidis obtinet: x- qualiter enim caleat Aör, Aqua, Mercurins, in eribus vaſis gqualibus; hiſce fuidis immergantur L713» Xque 1gniti Gz paris magnitudinis, ferri fru- Ke ſtas <--- 2 8| x / / ZI<== .. I 7 STTTERETRITRRE INE GERE GT Ge Ge mern menus - WE rn<<<» er ERES De Jdgne, ſta: diutiſſime id calorem retinebit, quod in A&- re ponitur; Citius Ignem-amittet, quod Aquä mer- gitur: ocyfMme vero id frigefit, quod injicſtur Mercurio. Nam ignis ex uno corpore intrans alterum, de- bet commovere hujus partes, qu quia ſunt in denſiori& duriori, cum copioſiores, tum magis cohzrentes, diflicilius etiam moventur, plures- que vires ignis conſumunt: citius Igitur ignitum Corpus perdidiſſe ignem,& id quod ignem accI- pit, minus ignis accepiſſe videbitur: pryterea ig- nis non zque facile in omnia corpora ſ2 pene- trat: multo diflicilius ingreditur alba, quam nt- gra. Cf. 1026. Hinc intelligimus rationem, ob quam ſi digitos inponamus metallo, ſaxo, aut lanz, quam- vis eque calidis, nihilominus metalla appareant frigidiora land; digitus enim plures metalli partes» quam Janz attingit, illasque duriores& inmobli- Jiores nequaquam tam cit DATIRT, quam mobiles, tenues, rarasque lanz particulas. 2*. tum quare eitius quoque digiti 4 metallis& ſolidioribus quibuscunque corporibus refrigerentur, quam ä lana. C. 1027. Ventus Thermoſcopio afflatus nonmi- nus calet A&re tranquillo, per Ff. 1018. nihilomi- nus ventus Corpus humanum multo plus refrige- rare ſolet quam A&r tranquillus, es in calenti afllans inducit, nequaquam ab eodem, ſed quieſcente oriundos. Quod fit, quia corpus hu- »manum naturaliter plus calet Atre ambiente: A&- rem ideo calefacit, in eo quieſcente verſamur tan- quam in quadam Atmoſpher, ejusdem aut paulo minoris nobiſtum caloris, adeoque Agrem non, aut vix frigidum ſentimus: Verum afflante vento tota Atmoſphzxra calida 3 corpore abripitur, con- (INO (40 7 yl! 0! füge rem MU 1 0 (Ei peru 03; md dB vi voque Ihn prOpter nn emm[ab Qt etws Es N vd|! rl e( nem am 00 0 O7 403 Wf WD aS Wig 4 2 De Jenes 433 tino novus Aer, minus quam corpus calens, aP pellit, quo non poteſt non corpus cito& magis frigefieri. Hinc quoque intelligitur, quamob rem halitus ore aperto in dorſum manus immis- ſus videatur calidus; fatus ex ore ar&tato frigidüs, g. 1028. Quo corpora difficilius igniuntur, plerumque eo diutius ignem retinent: Quo gravio- ra& duriora ſunt corpora, eo diflicilius igniun- tur, velut Ferrum, Cuprum, Saxa, ſed hxc quoque diutiſſime ignem confervant: Creta tamen propter alborem omnium difficillime ignitur, ſed eum ſatis cito amittit: Quo leviora ſunt corpota, eo citius igne orbantur: hinc Aär ocyus calorem perdit, quam Alcohol, hoc citius Aquä, hxc ci- tus Mercurio. g. 1029. Quo corpora ejusdem materiei& fi gurze maJora ſunt, eo diutius, equaliter calefatta & in codem medio poſita, ignem ſuum conſer- vant, Filum tenue& craſſa ferrea virga in igne candeſcant, imul in Aere ſuſpendantur, Oocyus fri= gefactum eſt filum quam virga: corpora enim 19 nem amittunt in ratione ſuperficierum, eum ve- ro cComprehendunt in ratione magnitudinum: Quando anno 1737 Veſuvius materiam ignitam evomebat, qux ſe In Carmelitarum monaſterium infundebat, perſtitit hec calida 16 diebus; ubi au- tem major ejus fuit copia, etiamſi ſub dio, ultra menſem manſit calida(76 Ponantur duo cylin- dri, prismata, cubi, ſpherx ſimiles, erunt eo« ram ſüperficies uti quadrata diametrorum, Mags Ntudines autem uti cubi diametrorum: Sphera A habeat diametrum 1 pedis, ſpherg B dia- meter ſit 10 pedum, erunt ſuperficies uti 1 ad 100,& ſoliditates uti 1 ad 1000, ideo ſph&xra B (4) Pbiloſoph. Tranſ, N*. 455. pas. 245. Ee 8.36 De Igne. B deries diutius ignem retinebit quam A. Si nof- tra Terra globus ferreus foret, hic ignitus ad ru- borem, deinde ſibi commiſſus, tempore 5090009 annorum caleret, antequam omni igne orbare- tur. F. 1030. Si corpora firma, dura, ſicca, velo- eiter& cum appreſlione arietantur inter ſe& at- teruntur, incipiunt tepere, calere 3 continuato & au&o attritu increſcit eſtus, donec tandem corpora candeſcant, vel inflammentur, fi ignem alere queant. Ligna, in primis duriora, ſolo attritu inCen- duntur(4), bine Sylvarum incendia, cumä ven- tis genſz crebritatibus arbores agitate nter ſ8 te- runt ramos(5). Terebra obtuſior chalybea cito ata in durum lignum, vehementer incaleſcit. Rohaultus ſerram per durum lignum celerrimere- CiproCans, eam incaluifle, edoremque ex ambuſ- co ligno ſe percepiſſe prodit. Ferrum ſupra incu- dem ämalleis citiſſime& frequentiſſime tuſum valde calet(c). Funis circa arborem convolutus,& 2- liquoties celeriter, ac cum valida compreſſione reciprocatus, calet& Nagrat. Achates cum A- chate friftus Nlammam emittit. Tutia in tenebris malleo contuſa in partes magnam claramque Iu- cem phoſphori inſtar ſpargit(4). Reaumurius quas paries ferri miſcuit cum una parte Antimo- ni, faditque: maſſa hec aſperiori lima limata, pulverem exhibult phoſphoreum, comburentem char- (a) ARISTOTELZS Lib. 3. de cwlo. Seneca Lib. 2. C- 22. 9.|; (b) LvCRETIVS Lib. 1. V. 896. VITRUVIVUS Lib- 9% 4 CID. (c) Dv HAMEL 1 Hiſt. Acad. Reg. L. 2» S. 2. C. 2- Hook in Exb. a Derbamo editis pag. 287. (d) Commercium Litt. Norimb. AQ. 1735» qu| mov ie reg Mh| (oh| „uff! „fe? 1008V1! Hp Ws| zeile: naneg; Vynk| ham, 19% M! 16,909 wm rentlnig) [60 Dos| outer Deri aitflimg: eting (em Umg Mieg 19! ZMNGENS---= C= a EEE II nige Z IEEE AGG EDR 57 KER 4.72 De Luce refradta. agunt; adeoque GG modo in radios exceſſu fu rum virium operatur, qui quo minor eſt, eo mi« nor etiam refrattio erit. C. 1091. Radios ad magis attrahens medium delatos infleCti, antequam ſuperficiem attingant, probavimus in f. 674. 675. cum lux Solis ſuper acies cultrorum tranſit, quippe tum ä vi4 rettä nonnihil detorquetur; atque eo magis, quo aciel fuerit propior: hinc fi tranſierit inter acies duorum cultrorum, 0, I poll. diſtantium, lux 4 chartä albä excepta, in ea locum candidum exhibet, ad latus utrumque non parum ampliatum, rariori 1u- ce perfuſum, caude cometz haud diſſimilem. C. 1092. Radios ex Medio denſiori ingrefſuros rarius inflecti, probatur: quia cum vitrum pla- num, aut longioris tubi lentem, in a&re poſitam, oblique inſpigmus, duplex objettorum ſublimium, & ante n0s poſitorum imago videtur, quarum U- na eflicitur ä radiis 4 ſuperficie anteriori AB re- verberatis ab O ad P,&cernitur in 73 altera 8 . radis redeuntibus iK 4 poſtica ſuperficie GG: harum ſecunda evaneſcit Lente aquam oleumve ſuperficie poltica GG attingente: Nam radius Ra ex vitro GG afrem ingrefſurus, vi magna attrahente vitri detorquetur ex via ſuä aa in cur- vam aäabcdefghi, rediensque in vitrum,&tran- ſeundo direttione iK, alteram objetti R imagl- nem reprxſentet in s: fimulac vero Aqua vel 0- Jeum inferiori ſuperficiel vitr1 GG illinitur, de- orſum ab his trahitur radius R a, vitri igitur vi inminutä non redit inflexus radius iK, ſed potius in re&tä aa, vel bb, incedit, quo altera imago& objetti evaneſcit. Cg. 1093. Ex quibus manifeſto ſequitur, refrac- tionem lucis 4 viribus attrahentibus Mediorum pendere; qu vires ſunt plerumque in proportio- DE pe Qt: leoß12 0 be]( nei: Jebebt dd 10 eb lw 6 7 11,04 76 pOVaNT: 3 unt üs| (010(AS mm,| 1610,80 01993 1 wd, WEN |. funon 3 tate nä! k ſun: er digg m AR [9TD laewgaip ſw,(M fm er AnſeeE NU, 40) 1 NT VIR E 5! We fugs ty, Qn ( | medin| "gan, Wis ſuper 3 red 1110 gele] Nduorum „„hartd mia, a mario Ne Wen,| nrefluros 1 um plä- Bpfitam, ma, „PU00m|» 79) AB N- weden quer 66: If deu? m 1aühs am 09904 q|' 0 CWe- yCtraſ- % mag“ + vel b- zur, de „ itur V! 1,24 DOS ». 1036)€ ar, feine - Medion 1 ppa De Luce refrata. 475 ne denſitatum, exceptis nonnullis corporibus o- leoſis& inflammabilibus, quae in majori ratione trahunt, quemadmodum Newtonus(a), Hauks- bejus(6),& Helshamus(c), plurimis experi- mentis evicerunt: Oleum enim Cerx leviſſimum habet pondus reſpettu Butyri Antimonii, uti 662 ad 1976, cum ratio refrattionis in utroque ſit ve- Juti 6685 ad 5941, hoc eft circiter veluti 1, 16. ad 1. adeoque non eſt refrattio ſemper in ratio- ne ponderis, S- 1094. Corpora que lumen attrahunt, divi- duntur in tres claſfes: que ſunt in primä claſſe, agunt in ratione ſüx denſitatis, veluti a&r, vitrum commune, vitrum antimonii, ſelenitis, cryttal- Jus montana. Quz ſunt in ſecund4 claſſe, ope- rantur multo vehementius quam in ratione ſux denſitatis. In Tertia claſſe operantur corpora in intermedia ratione. S. 1095. Ideo lumen aliquando refringitur tran- ſeundo ex medio in medium, quamvis hec denfi- tate non differant: alumen&.vitriolum Gedanen- (2 ſunt ejusdem denſitatis, ſed lumine tranſeunte ex alumine in vitriolum, erit ſinus Incidentix ad eum Refractionis uti 26 ad 25. q. 1096. Lumen poteſt ex medio in medium quacunque directione tranfire absque ulla refrac- tione, quamvis mediorum denſitates differant: olel olivarum denſitas eſt 6. Boracis 11 EU EWTO: rax injeftus fit oleo, per eum nulla fit lucis re- fractio. S. 1097. Lumen aliquando in tranfitu ex medio denfiori in rarius'refringitur ad perpendiculum, uu (a) Obtices: Lib. 2. Part. 3. prop; X. (b) Phyſ. Mecb. app. 5. 4.. (c) Lettures Pag 202.| Gg 5 Ta0X1: HI2073 ZNAD- XL Fig, 13. 494 De Luce refratid. uti cum Lux ex aquä tranſit in oleum Terebinthi- nx, denſitas aquze eſt ad eam olei uti 8 ad 7. Sinus Incidentix in aquä ad ſinum refrattionis in ſpiritu eſt, uti 11 ad 10. C. 1098. Quia radius lucis delatus ad aliuvd Me- dium refringens curvam breviflimam deſcribit, fa- cilitatis ergo in ſequentibus eum in linea recta fer- ri usque ad Medi refringentis ſuperficiem ponere- licet: Sit igitur Medium X rarius, Z denſius, hujus ſuperficies AB, in quam radius RO, ob- lique incidat, duttäque per punctum O perpen- diculari COK in ſuperficiem AB, appellabitur RO, Radius incidens: atque ROC Angulus inci- dentie:& perpendicularis RC in OC, Sinus an- guli incidentie: tum Radius Refratus erit OF, Angulus Refractimis DOF:& Sinus anguli Re- Fradttionis erit perpendicularis DF. CF. 1099. Quacunque inclinatione radius incidat in ſuperficiem alterius Medii refringentem, inter Sinus angulorum incidentip& refractionis, ma- net conſtans& inmutabilis ratio. Si enim RO celeritatem radii incidentis deſig- net, hxc conſtans erit: reſolvi autem poteſt in RC& CO, per. 432. Quatenus radius motu RC, parallelo ad AB, fertur, non acceleratur, ſed tantum motu CO: acceleretur ob attractio- nem quantitate DK, hxc conſtans erit: capta OI - OH= RC, demittatur perpendicularis 18, & in OK perpendicularis KS: tum dutta OS celeritatem radi refratti indicabit, qux conſtans etiam erit: erefaque DF, erit OS ad FO= RO:: SK NN ZZ EDER A€ / 717: 7 Jabity que 3 que 1] dentig) Cant Mentun Wel kit, l nig bus|: Enit Cen den Y tes, Üffa ent! Sphericas Mediorum refringentium, 4.83 nis. Sinus autem anguli M DC eſt CM, fiveradius, erit igitur CM ad CD, ut finus anguli qui eſt differentia inter angulum incidentiz& refrattio- nis, ad ſinum anguli refrattionis,. gf. 1125. Si radii non multum divergentes R NE Tab. x1r. RB ex puntto radiante R incidant in portionem Fig 5. 6 exiguam ſüperficiei fpherice BV alterius medii 7“ refringentis, cujus centrum eſt C, invenietur fo- cus| radiorum poſt refrattionem, fi prius in- venerimus punttum E, quod foret focus radiorum parallelorum FV, aB, ab altera parte medii ve- nientium: Tum fiat uti RE diſtantia inter punc- tum radiansR& punctum E radiorum parallelorum ab altera parte venientium, ad EC diſtantiam inter hoc punttum E& centrum ſuperficiei; ita R V di- ſtantia inter punttum R radians& ſuperficiem me- dii, ad VF diſtantiam inter focum F& ſuperfi- ciem ſphericam medii: adeo ut Radius R Billapſfus lit BF refrattus,. Punttum radians R emittit radium RCV, qui dum tranſit per centrum C, re&a il- labitur in ſuperficiem ſphyricam BV, Procurrit- que absque refrattione in VF: radius RB obli- que illabitur in pun&um B, ejusque angulus inci- dentiz eſt RBC. vel ejus complementum in fg.'-. & angulus refractionis PBF, vel ejus cComple- mentum in fig. 8. quem ſupponamus eſſe fattum angulum verum. Si nunc alius radius EB inci- derit, hic refrattus erit B a. ejusque angulus re- Irattionis erit PBa, Quoniam vero datur con- ſtans ratio inter ſinus angulorum incidentix& refrattionis, atque cum anguli ſunt parvi, eſt Cadem ratio inter angulos-ac eorum ſinus, erit ea- dem ratio inter angulos RBC,& EBC inciden- [CS, ac Inter refrattos PBF» PBa. ideo etiam differentia inter angulos RBC, EBC incidentix, SL Proportionalis differentig inter angulos re- Hh? ſrac- <= 4064558 De Luce illapſa in fuperficies Planas€ quia ſi anguli RBC. 484 ſraSttionis PBF, PBa. EBC::PBF. PBa. ek RBC--EBC. EBC* PRF--PBa. PBa. hoc eſt erit RBE ad aBB ve BEV::EBC. PBa. qu eſt ut angulus incl- dentiz ad angulum refrattionis. Sed cum hi angu- 1i ſant ut illorum ſinus, qui ſunt uti EC ad EB. erit quoque ſinus anguli RBE ad ſinum angull BFV, ut EC ad EB. adeoque EB ad EC:: fi- nus anguli RBE, ad ſinum anguli BF V. facia- mus Jam rationem compoſitam ex rationibus ſinuum R BE ad BFV. ponendo EC ad EB in ratione Ccompoſita ſinus RBE ad ſinum BRV, GC ex GU*BR.V ad nom-BF V-.. Jan rationes CoM- ponentes ſic ſtabunt: Krit ſinus RBE ad ſinum BRV, vel BRE::RE. ad EB. Eſt inus BRV 0 Gn BEPN- BL.ad DRZNE NE proin- dent EC EBZRExVE, ad EBxRV.& multiplicando extrema& media, erit EBxREx VF=EB>RVxEC.& fatta divifione per NB? erit R ExVE=R VxECHmhc ordinando in pro- portionem erit RE, ECEHRY. VE. C. 1126. Quotieſcunque RE, RV ponuntur ab eadem parte medii cum puntto radiante R, etiam VF& EC ab eadem parte medil dantur: Sed fi R ceciderit inter E& V, tum EC VF in contrarias partes Capiuntur. C. 1127. Quando punttum radians R incidit ;n E radii refratti ſunt parallel. C. 1128. Quando punttum radians R caditin cen- tro C, radii retta illabuntur, permeantque in alte- rum medium absque refrattione. C. 1129. Quando punttum radians R propius accedit ad ſuperficiem medii, refratti divergunt, & focum imaginarium ab eadem medii parte ac incidentes habent. C. 1130, Quando radios a parte altera Medi 2 Ue „=«mda „ WC 7 ad Bp guys inc) 1 I angy - ad ER, m angul! [ECM V. facig 1 Ünuum 10 120008 V,&a 1es Com: d ſinum Ss BRY u proIn: RV.& BDxRE per EB, dolnpro ponuntu ante R, qantur! "207 incidi| 10 Cent“ nalte- Jropius ergun pare 7 Medil iw TATZSNGLTE 12011 dentt Ms, DV:] Ju , perpe DIEN ferem b RL; ea | 119 von R] us RI Daralelug hu ehen UE Dyn Exit Sphericas Mediorum rvefringentium, 4.85 ſuperficies has ſphericas illapſos cenſideramus, tum punttum PF erit radians,& R erit focus poſt refrattionem, tum autem loco puntti E, quod eit focus radiorum parallelorum ab altera parte venientium, ponendum erit punttum e*: atque ita mutatur proportio precedens in hanc. Fe, FZG, VR.; g. 1131. Eadem vero regula locum habet in radiis convergentibus& ad unum punttum ten- dentibus, quam de radiis divergentibus tradidi- TNÜUS« CA Da: X13X1 De Luce ex Aere illap/a in Vitrum, atque ex es üerum in A&rem transeunte. R. 1132. 5 vitrum ABDC, planis ſuperficie- Tab. zuß N bus AB, DC ſibi parallelis termi- Fig 1 natum, in quod ex Afre radius obliquus EF in- eldat, qui refringitur 3; hic refrattione ad duttam perpendicularem GFO accedet, ferturque in FL, adeoque oblique illapfus in L, ex vitro in Atrem refrattus exibit, recedendo ä perpendicu- Jo RLP, in via LN. Quoniam ſinus anguli refratti LFO, eſt ad ſinum incidentix GFE, ut IT ad 17. FLP angulus==LFO, ac ſinus anguli FLP ad RLN, uti Ix ad 17. erit an gulus RLN=ZEFG, adeoque incidens EF eſt Parallelus radio LN, ex vitro exeunti in Ag&rem. 9. 1133. Sit vitreum priesma ABC, in cuijus Tab. x7G4 ſuperficiem AB, ex Are radius obliquus HP Fig. 2. Incidat, qui refrattus accedet ad perpendiculum » In via FS: hic radius oblique illapſus in 8, Exiturus in A&rem, in via SM refringetur, re- gedendo 3 perpendiculari QS O: Sed alius ſit ra- Hh 3 dins 43806 De Luce ex Aere illapfa in Vitrum, atque diyus DK, hic perpendiculariter illapfus in AB tranſit refta ad 1 absque refrattione; cum autem obligue feriat ſuperficiem AC, exiturus ex vitro in a6rem, refringitur 4 perpendiculo IN,& in- cedit in via IR. 6. 1134-ExX. vitro. Spl ſpherica varia conſtruuntur: plana, ab alterä convexa. COonVeXa. 1xrx, ut& ſegmenta 1%4- Ab una Parte 92% Z AD utraque Dare 3%, Ab unä parte plana, ab altera con- cava. 42. Utrimque concava. 5. Ab unä parte convexa, ab alterä concava, fatta ex ſpheris ra- diorum differentium. C. 1135. Hec ſegmenta ſpherica"Fab. NU. 4 Fig. 5. ad 13. appellantur Lentes. verum hx ſpecies Fig. 13. vocatur Meniſcus, ve! F12. 8.. Con- CAVO0- CONVENUTN.« G. 1136. Retta dutta per ſphere centrum,& perpendicularis in alteram ſuperficiem planam 3 vel tvransmiſßa per bina ſpherarum centra, Voca- wr 4Axi8. G. 1137. Si radii paralleli in ſpheram incidant, Medio ambiente denſiorem vel rariorem, atque in produetä diametro, radius incidentibus paralle- ja, punttum T ſit focus primx refraCtionis in . 4 ſyperfcie AC, erit punttum F, medium inter D c" 4 bs x & T., focus refrattorum& exeuntium radiorum, Radii enim incidentes& exeuntes bi occurrant in H; quoniam refrac- produttt, NQ 1s elt, erit Trian- uo in puntis A& G qual ulum AHG IUſoſceles: cumque angalus G TP & HGA T GE eus Tnanguülum OO =HAT, GET etiam iſoſceles. Si nunc radius Q QA, FG A füve- rit proximus diametro CT, erit refta GEZ DE=TEFE, ergo focus F eſt medius Inter D GB C. 1138. Datur aliquod pupttum E in lentibus utrim- py ur 90 1108/49] exd0 | um. d8s | enim] RÄ; | nui Sl „ ſu | Winmgg | Deu Wp | jetwpb | Jenchbn | alg) | ade0g 3 | ain wm em; 8 Coinei EA ) Nowe Nu m AB Cum Wen “u er 2 IN,& 8 | ſeomehi » una parte Caque pA eltera con- Sm parte Kina 0720, MU, Werum dz 0,7, 8, Om- z7e m, C 38a vam; gm Ner am Dean, SyhGy X ESi100 pul fad) 10 1 us GL? + Pano 1a[105 g7 8 VG IW NI T jus mier' Er„ens EE is es eo iterum in Aerem transeunte, 4.87 utrimque convexis& concavis, quod radius qui- libet pertranfiens cum incidendo ut QA, tum exeundo ut 49, ſibi manet parallelus: ſed in pla- no-convexä,& in plano-cConcava lente jacet pun- Cum E in vertice cConvex2,& concav2x ſüuper- ficiei:& in duplici Meniſco jacet E extra ſüper- 415 ficiem, maxima curvitate donatam.(dy Sit RE axisclentis,. Jungens: Centra R: 573 Tab. xn ſuperficierum A, a, duc.ntur dux ſemidiametri'!8 5 RA, ra, fibi parallele, jungantur'puntta A, a, DT tum linea Aa, axin in punto E ſecabit. Cum pig enim Triangula REA, rEg, ſunt ſimilia, erit RE ad Er::RA, 7a. adeoque punttum E eft inmutabile in eadem lente, quia ambo radii R A, ra ſant inmutabiles. Supponamus jam radium(4 uütrimque recedere ab Aa, qux zqualiter ad per- peudiculares in ambas ſuperficies inclinatur, ad- eoque radius utrimque Contrariä direftione inflec- tetur, adeo ut AQ fit parallelus ad aq: Si vero Jens evadat plano-convexa, vel plano-concava, aliqua ſemidiameter RA vel ra, evadit infinita, adeoque zqualis RE vel rE,& parallela ad axin lentis, tumque alia ſemidiameter coincidit cum) axe, atqueita punta-A, Ei vera.&Er COINTICUNF;- Cum* enim; R A RE vent etiam zZ EE, g. 1139. Punttum vero E, quod Centrum Len- tis appellatur, hoc modo poteſt determinari: In Tiiangulis"RAE". raE fimilibus,+ ei:R A,Tiäb. xu; r4::KA, Ea. componendo erit RA+r4a, ralis: 5»% :EA+KEag, Ea,& permutando, R NL r189.“ EA+Eattra, Ea. ſive eſt ſumma ſemidiame- trorum ad craſſitiem Lentis, ut minor ſemidiame- ter ad diſtantiam puneti E ä majori curvitate. 1.001 Verum pro Meniſcis erit dividendo, RA--ra, 0 'a:KA--Eqg, Eq, Hoc eſt, eſt differenua ſe- 8 Hh 4 midia-“ on aus .. .» 488 Deuce ex Atre illapſa in Vitrum, atque midiametrorum, ad crafſitiem meniſc1, ut minor ſemidiameter, ad diſtantiam puneti E a majori curvitate. C. 1140. Si Igitur faſciculus radiorum perpen- dieulariter fere inciderit in Lentem aliquam ext- Jidimz craffitiel, radil pertranseuntes punttum E, pro line4 re&tä per centrum Jentis dquceta cap poſſunt, absque ſenſibili errore. Tal 0 1014140. Kaa 18618 paralleli venientes 4 par- Fiz. 1. te G illapfi in anteriorem lentis COnVEXT ſuper- Sciem ACB, refringuntur in lente tendentes ad punttum T, quod determinatum fuit in Ff. 1121. ſed exituri ex lentis poſteriori ſuperficie ADB, determinantur ad propius punftum F, five fo- cum, in quo concurrunt,& ex quo divergentes Tab. z1v. eXeunt. Si vero radii paralleli venientes 4 parte Fig. 2 G inciderint in lentem concavam AB, in ipſä lente refringuntur divergendo, ac ſ veniflent ä untto T, exitauri€ lente refringuntaur, ac Ü Ve- niſßſent 6 punto F, quod focus imaginarius CO- rum eſt, adeoque divergunt amplius ſupra NMO. CG; I141: Focus radiorum parallelorum, fere. perpendiculariter in lentem incidentium, ſequenti modo Iinvenitur. Tab. X111 Sit E centrum Jentis 3. ſint R,+, centra; ſü- Fig. 9. perficierum, axis ſit Rr, ſit gEG linea paral- Vig. 10. Jala radiis incidentibus in ſuperficiem B, cujus 4 centrum eſt R: ducatur ſemidiameter BR pa- pi2. 13. rallela ad Eg, in qua produtta fit V focus ra- diorum, refrattorum a ſola ſuperficie B: duca- ur Vr, ſcans gE protrattam in G: erit G fo- cus radiorum ex lente exeuntium. Quoniam V eſt focus radiorum refrattorum a ſuperficie BE radii direftione obliqua BV incidunt in ſuperfi- ciem A, adeoque neceſls eſt, ut radil exeuntes es A ſuum focam habeant in aliquo puncto Illis r4= 8 y( „dwp. hod I 1 qu Mithh ne mei 1 ſow 0 14 df ſWi paoeE 1! dian ngo x 1, I'm 0 dele 405 4 ſutH|;/ || Iuvei zy;| H unoSr| [pj dei 6 (weng 14 "E | TNS | 29.08 10 Ups| VR!] fiat ZU; Cantu!- Cern pg | 19.0: ] / Knihop - a wit m vend "quam ey« | puntun ue cal | "te 4 ps 38(upel- ewa Inh un, oe 4 m,(vel Ip vergentgs ſs 2 parle p, in 1pl3 Zie ſj, Es: j Das pip NID, SAN) iet x, eq Ce; .. nea pujal- fu B, chu giter BR p3 1 V focus we B: dich ü are quoniam ß ; perüee Dy „in füpart- Jia exeuns ]„9 1m j punto y, 7 dx eo iterum in Aörem tranSeunt,.| 489 radu, qui retta per hanc ſuperficiem A tranſit, hoc eſt in linea Vr, dueta per centrum r,& quoniam radius tranſiens per punttum E pro li- nea retta haberi poteſt, qux ſit gEG, ejus inter- ſettionis punttum G ab Vr erit focus omnium radiorum. q. 1142. Si radii incidentes ad axin Ry, ſintTab, gur. paralleli, diſtantia foci EF eſt xqualis EG: ra-Fig.9, 15. di enim incidentes, paralleli ad gE, gradatim!T». 325135 , Pp SL,» 8 magis inclinentur ad axin, donec evadant paralle- 1i, tum eorum primi& ſecundi foi V& G deſcribent arceus VT& GF, quorum centra ſunt R& LÜ. nam linea RV eſt immutabilis, habens ad RB rationem ſinus refrattionis ad fi- num differentix inter incidentiam& refrattionem, per gy. 1121. adeoque EG eſt invariabilis,& ad lineam RV, inratione rE, ad rR, quia Trian- gula EGr, RVr ſunt ſimilia. g. 1143. Si lens tenui vitro conſtiterit, ervetur ex precedenti propoſitione hoc modo focus. Cum in Triangulis Gfmilibus EGr, RVr, fic GE, VR: Er. Rr atque: VR evädat TR& GE fiat FE. erit Rr. Ers TREE. five eſt'di- ſtantia centrorum ambarum curvarum ſuperfi- cierum, ad diſtantiam lentis 3 centro alterius ſuperficiei curve, ita eſt ſemidiameter produeta ultra centrum primex ſuperficiei curve usque ad focum primp ſuperficiel, ad diſtantiam foci 3 lente. y. 1144. Si ergo fuerit lens vtrimque concava vel convexa, eſt ut ſumma ſemidiametrorum 5 ad alterutram ſemidiametrum, ita eſt duplum al- terus ſemidiametri, ad diftantiam foci a lente: Nam eſt Rr, Er:: VR. GE. ſedeſt Rr dupla Major quam Er: ergo VR duplo major quam GE, ſed VR evadit TR,& EG fi EF vel HH 5 RE, 493 De Luce ex Aere iIlapſa in Fitrum, atque RE: hin D: eſt= 2:88, veluti rt= 2 er- zum enim el Et, ad, 1r1::3,2-. C. 1145. In Meniſco autem eſt, ut differentia ſemidiametrorum, ad alterutram ſemidiametrum, ita eſt duplum alterius, ad diſtantiam foci 3 Me- MICOH%,.. C. 1746. 91 ſemidiametri ambarum curvarum ſuperficierum fuerint equales, erit diſtantia foci zequalis uni ſemidiametro: Sed in plano-cConvexa, vel in plano-concava lente ſuperficies planx ha- ent quaſi ſfemidiametrum infinitam, unde ratio Rr ad Er, eſt ratio equalitatis, quare etiam eſt TR ad FE in ratione equalitatis, ive TR=FE, yoniam TR ad RE eft, ut ſinus anguli refraC- wonis ad ſinum differentie, erit FE ad RE in cadem ratione. GL 11477 SE Q punctum radians,& quo radi divergentes mittuntur in lentem vel ſphgxram, cu- jus centrum eſt E: ſi tum radii paralleli ab alte- rä lentis parte veniſſent, quorum foens trin: BS per€. 1141. aique in axe QE produtto capia- abs zv. UF OE ZU Ene SETS WEI punttum, q, focus Fig. 3, 4-radiorum reſrattorum, modo punttum Q radians non multum diſtet ab axe lentis. Nam centro E, radiis EF, Ef, deſcribantur duo arcus FG, fg, ſecantes radium QAaqg, in G& g, ducantur EG, Eg. Supponatur G Focus incidentis radii GA, radius egrediens erit a 59, parallelus 24 GE, per TV. 1141. 116 ab'3E terä parte ponatur& radians, emifſſusque ſit ra- dius ga, tum egrediens AGQ erit parallelus ad gE. Igitur duo Triangula QGE, Egq, ſunt fimilia, eritques QG, GE::Eg, 249.(1 igitur radius QAa 9 fuerit admodum propinquus axl QE 4, exit QB; FRESE FFN Eſt etiam QG, GE: QA, Aq. ſive QF, FE::QBE, =< [7 2421(3 aM|. 2 ZA4BKTIZ; 1 ereyig etrum, 4 Me vam 1a Da Verg, 12 14- et,00 jam ek = vy reftac- Ein ) radi WW ablte- tin DF, > C(p1A- 5 fpeus rallians batttur aq, 10 u G 15 ert „ab al ſit 14- -qllelus 1,[ant 1 JZ - TET EEETENES aus aul propin lentis| De div (10877 w, nad verum us 8 NL en cieulu ut, Ü ſioris ſringa 1os F' 1113918 dun, | 1; randa[u Koantur | Cizuum |"redigt | Wildor NEN to hem) [af Ta „R 1is Wa ex eo iterum in Atrem transeunte. 4U1 LE.1-QE.«Eg, Eitquoque,QG;% QA QE Q.95ive„QE;+Q ES OROT 1 Q accedat ad F,& concidat, radii exeun- tes erunt paralleli, tum enim, 9, recedit in infi- nitam diſtantiam. Si Q ultra F ad Lentem ap- propinquet, tum focus 9, tranſibit ad alteram lentis partem ac ante erat, CA: Pe XXXGHL: De diver/a Radiorum refrangibilitate,& Coloribus. G. 1148. Q7 hucusque de Lucis radiis memo- :; ravimus, illo nituntur fundamen- t0, radios omnes eſſe zque refrangibiles; quod verum non eſt: Invenit Nob. Newtonus„ Tadium lucis€ Sole emiſſum ejus craſſitiel, ut arte huma- na eRxcipi& tratari poſſit, eſſe radiolorum fas- ciculum äiverſä refrangibilitate Preditorum; ita Tab. xv. ut,(radius OF& Sole emiſſus, oblique inden- Fig, 5. ſioris Medi ſuperficiem EFG inciderit: non re- fringatur tantum ad FR, ſed ſeparetur in radio- lo8F TA SmBs FQ, FP, qui divergendo, magis refringi radium FP, quam FT oſten- dunt. 8. 1149. Ut experimenta, quibus hxc admi- randa lucis proprietas demonſtratur, melius intel- liganvur, quedam premittenda erunt. Si per exiguum foramen radius Solis locum obſcurum Ingrediatur, explicatur, pingitque in plano op- Poſito orbem, eo majorem, quo planum 4 fora- mine amplius diſtiterit: quod fit, quia radi 4 to- to hemiſphgrio Solis(: per foramen penetrant, eieque ſüb angulo, qui zqualls eſt apparenti So- 15 diametro, interſecant. His Cognitis, Capia- „Ir Vas amplum altumque, ad cujus fundum( qui OP=- Tab. X1V. Fig. G+ Tab. x1V. Eig. 7. Tab. x1v. Eig. 8. 492 De diver/a Radiorum Optimus eſt fi pelluceat) radius Solis per foramen tranſmiſſus perveniat, notetur orbis longitudo ac Jatitudo; impleatur deinde vas Aquä, explicabi- tur ſupra fundum illuminati orbis longitudo, non vero latitudo. F. 1150. Vel capiatur virgula vitrea tribus an- gulis in modum clav? torofſa, que nunc vocatur Priſma Vitreum, ACB, cujus ſolidi anguli ſint 60 graduum, in quod, per foramen EZ, incl= dat radius Solis OF XZ, qui refrattus,& ad aliquot pedum diſtantiam ab albo plano eXceptus, exhibet oblongam imaginem, cujus latitudo 1C, eſt circiter 4 longitudinis PT. Eſt latitudo IC eadem, ac fi in pari, 34 foramine PF, intervallo, nullam Priſma interpofßitum fuiſſlet: hgc oblonga imago ex plurimis componitur circulis,[ quorum pauci repreſentantur ope GPA, HB, OQ,I1C, KD, MN, LTE] ſupra ſe cadentibus, qu: cum ſint omnes ejusdem diametri, eliciunt, ut imago lJateraliter, re&is GL, AE, ſibi parallelis,& ad extremitates P& T, ſemicirculis terminata appareat. Repraxſentat quilibet circulus imaginem Solis; inter hos igitur ſunt, quorum radil a pris- mate plus, alil minus refringuntur. I151. Si ad diſtantiam 10 vel 12 pedum äfe- neſträa recedentes, foramen rotundum FZ, per prisma ABC intueamur, id in loco PT inſtari maginis prioris oblongum apparet 3; Certo.indicIo, radios PH plus quam TI retringi, C. 1152. Radius SF ä Priſmate ABC refrin- „itur in oblongam imaginem PT, quz in alte- rum priſma KM projetta fuit, ut exploraretur, utrum radii nunc refcatti explicarentur ut ante, tumque acquireretur figura quadrata pqtz: fed 1d non contüngit, priore imagine PT tantum obli- quum fitum pt acquirente, atque ex üſdem Cir K0: Culigg! mar 1 ej tori am Am ten/1By wd [8 mla h admol m! | Gilitajdu!: | refralleh | IM | eim] (mnäcgs 187 tanan 3) EREN 1 Tan ts, als | refrangibhilitate,€9 Coloribus, 493 Diemen Culis compoſita: Radii qui in primä refrattione Ox maxime refringebantur, iterum in ſecunda refrac- 3. he tione magis refringuntur; quo evenit, ut pP, in 09, 108 ambabus comparatis imaginibus, amplius 4 ſedis- teüt.,„qyam,;1., 2, Shog eſt, radii P,: 05:mage mar I me, T, t, minus refringuntur. 7 Naur g. 1153. Radius igitur Lucis, prout 3 Sole e- | 30 fit miſſus ad noſtram terram pervenit, conſtat Luce | TA nie admodum heterogeneä, cum adeo diverſz refrangi- wd bilitati ſubjicitur: quam vero continet Lucem 2que 13(NU) refrangibilem, Homogeneam appellant Philoſophi. ) zw g. 1154. Si radium Solis directe intueamur, aut „ aw IG| eum in planam albamque chartam excipiamus, . zumo, candidus apparet. 2 10 9088| ß. 1155. Ejusmodi radius priſma vitreum per- 3, wum tranans& reirattus, dein ſupra album planum 747, xv, 419)| exceptus, Imaginem exhibet oblongam PT, plu-Fig. 6. +0,| Tims varlegatam coloribus, hoc ordine diſpoſi- MENT tis, ut ſint rubri» aurantil, Davi; virides» CP ESAE rulel, purpurei,& violacei precipue diſtinguen- *) Fauth)| di, verum ſimul adſunt in fingulä colorum claſſe 4) lurimi intermedii, quia non prorſus ſeparati, ſed 1 bs, ateraliter in ſe mutuo cadunt: Si autem foramen ZF fuerit admodum exiguum, aut tenue& ob- / alt longum,& radii ad intervallum 10 vel plurium m"M6 DEN| pedum ä foramine tranſmittantur per lentem, an- p vJamn tequam 1ncidant in priſma vitreum, circuli colo- a top) ratiex ſcextricantur, memoratosque exhibent colo- | Tes, non alios(4). Si conceperimus totam ima- | 1aefir&inem In 260 partes diviſam, harum ſua longi- Th. 32x. (gy äle Tudine quilibet color totidem partes OoCCUpat, acFig. 9. |. lee Numerus lateri adſcriptus indicat. . m] Cg. 1156, Eſt inter hoc Schema PT& Tonos |+ 9 muſicos in monochordo mira harmonia, ſymus 7'o- „1 bb ns | jane| Ca) NAawTox1 Opt, p. 57, (uw 494 Dz diver/a Radiorum Tab. x1v.nis in Tertiä minori, adeo ut in his coloribus re- Fig. 10.;: DEE„901,“"Ta, 8, Ut, Re. Nam Schematis colorati longitudo a B ad R eſt 360 partium, cul capiatur altera pars RA xqua- lis, ut tota longitudo AB chordzy in monochor- do ſit 720 partium, chorda percuſſa ſonabit Re, eadem pofſito digito in D, jam longitudinis CD ſonabit Mi, poſito digito in F, chorda FE ſo- nabit Fa. adeoque fi 3 chorda ſfübtrahantur partes ejus longitudinis ac eſt numerus, qui latitudinem coloris indicat, memoratos edet tonos. f. 1157. Radiorum coloratorum rubriminime, violaceil maxime refringuntur: alii colores inter- medii eo magis, quo plus a rubro receduntad vio- Jaceum, veluti conſpettus radiorum ex priſmate exeuntium docet. C. 1158. Vel i objettum planum CI, duobus coloratum pigmentis, Cinnabari& Indico, pris- mate inſpiciatur duplici modo, ab oculo poſito in K, videbitur in D in binas partes C, I dis- cerptum 3; converſo prismate in ſitum B, appare- bit objettum in E iterum diſcretum, ut C, L Cum autem amb2& imagines C, C, Cinnabaris vi- deantur ſibi propiores, illy autem 1, 1, coloris Indici 4 ſe remotiores, liquet rubros radios minus refringl violacels. C. 1159. Si idem objeftum ambobus oblitum pigmentis illuminetur luce candel? methodo De- ſagulierianä(a) atque lens ampla L L colligat radios, rubrorum focus p remotior 83 Lente erit in plano S, cxruleorum propior 0 in plano B: novo indicio ceruleos magis refringi rubris. C. 1160. Manet refrangibilitas conſtans in eo- dem colore, adeo ut radii rubri, Vvariis vicibus rC- (SEB. Zan. INST426: Fie) SEG 45 27 48 60 60 40 80 Rac) AufFlavus| Veridee|CerulusBe 44 Veolaceus Z S? NY 8 V0 D DY Pr; D DBWPDD Dd 5 PARTIR GPT je „a 10a va,( datt! 2 = fuda 1 /)"' yy 10 run (eread | mA ' jmd fervabun) eigen 10) Gion dj embe ES TCDD 10 086 ( 16 Want Pera, te furban 12, 19diot Donde 76 reſratti, ſemper minus refringantur, quam radii violacel; aut ali] colorum intermediorum. SitS. Tab. xv. < EN 2= H k238 E Sol, cujus radius per foramen F tranfmiſius inci-1iS- 3 dat in priſma ABC, quod ipſum refringat in ſuos colores, hi excipiantur in tabula DGE, qux per- forata unum colorem transmittat ſupra tabulam 8, Y» 1» qux etiam foramine donata tranſmittat in alterum priſma abe colorem; hic ſecundä VI- ce refrattus perget ad M, converſo primo pris- mate ABC, poſſunt ſucceſſive omnes Colores CON= Jict in alterum priſma abc, qui refraeti denuo ob- ſervabuntur inter M& N, quamvis omnes nunc eädem 1incidentiä ad priſma abc pervenerint, ni- hilominus deprehenduntur violacei plus refripgt rubris in hac ſecundä refrattione. ß. 1161. Quoniam radi rubri minus reliquisra- diis coloratis refringuntur, conſtantius in vi4 ſu3 pergunt,€ qua minus ä vi attrahente&refringen- te turbari potuerunt; adeoque majori vi particy- 12, radios rubros componentes, moventur; erunt proinde vel majores, vel denſiores, vel celerius pProcurrunt, quam partculzy reliquorum colorum, nifi quid aliud in nature myſteriis hic deliteſcat. Verofimile eſt rubras particulas pari velocitate, ac eas reliquorum colorum moveri in radio Sola 11, ex omnibus coloribus conſtante,& unum quendam faſciculum Componente: nec velocitatis diſcrimen aliquid afferre coloribus: quia fi radius Coloratus aliquoties permee&t aquam, olea» 1piri- ws, vitra, cryſtallum&c. ſemper eandem refran- gibilitatem, ſuumque colorem immutatum Ipettan- dum prebet, licet nunc in variis his mediis fue- rit ex dottrinä Newtoni acceleratus, ſecundum a- lios retardatus. Vis Igitur major iis inerit, vel poſitä pari denſitate, ſed majori volumine; vel poſito eodem volumine, ſed majori denſitate: vel Polito utrogque, C. 1162, refraugibilitate,€ Coloribus. 495, ' 496 De diverſa Radiorumi bent) C. 1162. In radiis rubris majorem vim eſl& etiam 1m ex fuülgore, quo oculos perſtringunt, concludi-| 19 mus, clariſſime enim fulgent radii rubti, vix con- dan 1 j'| ſpici poſſunt violacei, quia debilifſime viſum fe- 1.:4 4 riunt: virides autem radii, modice afficientes o- beid 'Y culos, adeo his placent, cum nec nimis, nec de« elini;4 „“ bilius eos commovent. ice: en<=<25 C. 1163. Qui color in radio ab aliis ſeparato ob- 10 100 ſervatur, conſtans permanet idem, utcunque hic Ul radius coloratus refringatur ä vitro, priſmate, len- 0; te: vel condenſetur lentium ope in focum, vel: 0". refle&atur ä quocunque ſpeculo, vel 4 quolibet 16 n corpore,& deinde priſmate inſpiciatur 3 rüber ra- 4 0 (7[ dius ruborem ſemper exhibet eundem, nunquam aljum colorem: viridis radius coloremretinet ſem per viridem: idem obtinet in alits coloribus: adeo- que ſeptem colores, quos priſmate ex radio ſolis N ſeparamus, ſunt ſimplices, non compoſiti, nec 41h 9 in fimpliciores reſolvendi:& ideo hi naturales„3| colores differunt multum ä nonnullis compoſitis zum ad 4 coloribus, qui utcunque naturales emulantur: nam PEN, ex pigmentis flavis& ceruleis miſtis producitur„pu color viridis, ex favo& rubro producitur color M Detat aurantius, ſed hi colores toto celo differunt a na4"er ü lj turali viridi& aurantio colore, uti patebit hos TD Imeef compoſitos& naturales intuentibus priſmate&c. n edo) C. 1164. Quamobrem diverſus motus, aut gy“ efeftrut ratio ingularum partium lucis, oriunda exrefrac-„aut,| tione, non eſt cauſa diverſorum colorum, nam eſl fri hc gyratio mutaretur, ſimulac altera viceluxre- 7 Mer fe, fringatur, reßettatur, vel colligatur: adeoque ex Tnoat al. radio colorato iterum diverſi colores orirentur, enn ze j quod nunquam fit: Eorum fabrica propria proin- M Geni - de facit, ut hi hujus coloris, alii alterius ideam in mh mente excitent: manente fingulorum fabrics ei-/ M. Uy dem, conſtanter quilibet eundem Colorem repre* Ure ſen In ekeiam S5, emu: L|), VIR M viſum fe „Seienttes 0- 1, nee des zUatatoob z que hie ee 8,0 Live, Td quolibe! AR ZUDEr 1 mänunguam mMganet ſem“ 10.003, 2080 3. 100 Spl, eh nus [€ Compal me antun HE produ get col 3 aun a 08 au zebit 10 y„mate Cc, 700, u M refrangidilitate,& Coloribis, 495 : notatum vero hic velim, cum de colo: re radiorum loquor, me non opinari, ejusmodi colores radiis ineſſe, ſed tantum potentiam quan- dam, ita movendi nervos oculorum, üt horum motus in Mente ideam colorum excitet: quos r4- dios idea rubri coloris comitatur, illos rubros ap- pellavi;& pari modo reliquos flavos, virides; violaceos&C. ac ſi revera hi colores radiis ines- ſent; quia intuentibus ita radii apparent. SC. 1165. Collettio omnium radiorum colorato- rum in unum Conſtituit candorem, ſive albedi- nem. Si enim priſmate ABC, radius Solis fuerit re-Tab. x7: frattus in ſuos radiolos coloratos, qui in lentem Fig. 4. MN convexam illapfi refringuntur, atque in fo- eum G condenſantur, hie in plano albo DG ex- ceptus, albus erit. In hoc foco tantüm permis- tionem colorum, non vero deſtruttionem fieeri; ideo patet; quia fi ultra focum removeatur pla- num ad tp, ilico colores, ſed inverſo ordine, ap- parent, Cg. 1166. Si focus G, altero priſmate, HIK,Taß; s5: inſpiciatur, in ſuos Colores refrattus apparet, utFig. 4; ruber ſit in r, violaceus in V, una cum aliis co- loribus intermediis. Unde iterum ſequitür, colo- res colle&tos in G,& candorem exhibentes, non eſle deſtruttos. C. 1167. Duo priſmata ABC, abc, quorum pi. x5. anguli refringentes B, 5 ſint zquales, paralleleFig. 5: ita inter ſe collocentur, ut angulus priſmatis B Contingat altetum c, binaque latera CB, cz in directum jaceantz lumen per priſmata iſta trajeo- tum, excipiatur in chartä MN, quz intervallo Circuer 8 vel 12 pollieum 8 priſmatibus diſtert: Jam colores ab interioribus binorum priſmatum &rtremis B& c geniti, commiſcebuntur in te“ EE&s DTT ENE rt E- I<=<===. AE==- I TE7.0.=- 2 muoneenmenenmen GFE RREDRDaN Ge nen<< MIRREN <== zrugg DS SE--- pa===> 2 <=mmeeZemus AU een x -. Wenne u ER 498 De diver/a Radiorum co PT, ibique albedinem eflicient: Etenim alte- rutro priſmate remoto, Colores ab altero geniti in loco illo PT apparebunt. C. 1168. Si diverſiſſimi coloris pigmenta deter- minatä cCopia permiſcentur, veluti, Auripigmen- tum, Viride&r!s, Cegruleum montanum, Pur- pura, Componetur pulvis, qui charty 1llitus cras- ſiuſcule,& ad diſtantiam 18 pedum conſpettus, zeque albus ac charta apparet. y. 1169. Si omnium colorum radii non permis- centur, non producitur albedo; ſed ab haceo ma- jor fit receſlus,& vergentia ad luridum, vel pe- culiarem aliquem colorem, quo plures colorati radii intercepti, paucioresque colores cConjuntti fuerint: Si enim lux 4 priſmate in ſuos coloratos radios refratta inciderit in lentem MN,& focus G omnium colorum ſit candidus, prope T' inter- cipiatur aliquis color, veluti violaceus, focus G non amplius candeſcet, ſed verget ad colorem fuſcum 3; intercepto iniuper colore indico, G mi- nus candebit: excluſb adhuc colore rubro ad P, focus G faveſcit viretque, tandem tranfſitu de- negato radiis viridibus, Haveſcit focus G per- fette. CF. 1170. Si Solis radii 4 priſmate fuerint refrac- 13 in Colores, atque coloratus aliquis radius ſeor- ſum in quoddam objettum, pigmento pittum tincC- tumve incidat, id objettum colore radii inciden- us, non colore ſui pigmenti pittum tinetumve apparebit: Si autem idem radii illapfi, ac pig- menti fuerit color, vivaciflimus eſt color pigmen- tü, objetto ab aliis coloratis radiis illuminato mul- to obſcurius reſplendente. Ex his patet objetta colorata, reßlettendo lucem,radiorum colorem non mutare; verum objetta nonnullos radios coloratos copiolin;, alios parcius repercutere,; IT71% (.11d in quod üs cold) candle: Lune, DB ande Ia18 Vergs cim Aturid (m 1d wi com para ura hub Tradauk [172,0 vite Eig eEolment: (a lara, 13 peds vi us Cop 1 el nigrig Picant Ch „linien 2 deter! DISE » Puts 13 Cr2s- (DEU, AEI „ius ſe0t „gum une p incident mutunve 8 ac DI ) pigmen gpat0 m - objectd rem M | cora („1177 yefrangibilitate,€2 Coloribus. 499 C. 1171. Hinc intelligitur, cur objetta inloco, In quo Spiritus Vini ardet, appareant caruleſcen- tis Color1s? tum quare objetta colorata ad lucem candele alterius coloris, quam ad lucem Solis, Lunz, Lampadisve ardentis efl& videantur? Nam ad candelam charta Aava apparet languidior, co- Jore vergente ad pallidum ſtramineum: Pigmen- tum ſaturo viride apparet ſubcgruleum: conſpec- tum id una cum ſübcxeruleo apparet ſüubviride: comparatum cum flavo videtur magis cegruleum 2 plura hujusmodi prodita ſunt a Nob. Boyleo in "Trattatu de Coloribus. gf. 1172. Quia nulli radii nigri ex radio Solis priſinate ſecernuntur, colligimus nigredinem non eſle colorem: attamen ſunt objetta nigra, pigmen- ta nigra, ut&- tintturp; umbrxz poſt corpora projette ſunt nigrp,& eo nigriores, quo minor luc1s copia eſt in umbra: in perfettis tenebris mera eit nigritia: proinde perfette nigra nihil lucis re- plicant& videri nequeunt: ſed qux ad nigredi- nem accedunt, ſunt plerumque violacea, veluti ſant litter? atramento exarate: panni nigri prius ſunt tineti colore Indico, quibus iterum ſuperad- Jettus eſt profundus violacens color, effliciens eo- rum apparentem nigritiam: ideo[i a Soleilluminatti ſpettentur prismate, color violaceus potifimum latiſima faſcia apparet: hujusmodi objetta nigra parum lucis reddunt, cujus ope cernuntur, ſed ſemper obſcure, nequaquam. ſplendentia: hxc parca reddita lux eſt omnium colorum. S. 1173. Si.radins ſolis permeet intervallum quod eſt inter duorum cultrorum, vix 0, 1 pollic. diſtantium acies parallelas, atque cultri paulatim propius ſibi admoveantur, radius in chartä exceptus in fimbrias variis coloribus con- ſpicuas ſeparatur: fimbrix aciebus cultrorum ſunt 1172 pa- ure De SOO De dwerſä Radioruii parallel?: amplieres quo cultri ſunt propiores? a ciebus fere ſe tangentibus fimbrivt remotiores e- vaneſcunt, medig qux erant ſuperſtites, etiam ſunt ſublatex cultris ſe tangentibus. F. 1174. Si vero cuyltrorum aeies non fuerint parallele, ſed angelum formaverint, ex permean- te lucis radio ſimiles ſecernuntur coloratz fim- bri ac in JF. 1173- ſed curv&x, in formam arcuum, qui diverſe ſunt latitudinis& amplitudinis, uti in ſchemate videre eſt. CG. 1175. Sint cultrorum acies in diverſts planis 3 ſe diſtantibus, atque radius ab uträque acie in fimbrias coloratas fuerit diſcretus, tum cultro an- teriori ad medium radii admoto, evaneſcere fim- brige coloratzx poſt remotiorem cultrum incipiunt, ſuperſtitibus fimbriis poſt cultrum anteriorem. C. 1176. Radius lücis in his experimentis ſepa- ratur in fimbrias coloratas ä vi repellente, qu ex cultris exit: hec vis maxima eſt eo intervallo 4 cultro, quo vis attrahens terminatur: minor eſt in intervallo majori: ideo fimbrig remotiſſime 4 vi repellente maximä excitantur: minus diſtantes 4 medio excitantur 8 vi repellente remotiori& imbecilliori: ideo propius ad ſe adduttis cultris am bobus, prius remotiores fimbrie evaneſcunt, pos- tea modo intermediz. C. 1177. Quotieſcunque Lux in Jaminas tenues pellucidas incldit, ſeparatur quoque in colores, quorum alii reßle&tuntur, alii tranſmeant, pro va- rjä4 lamellarum craſſfitie: Clariflime hoc obſerva- zur, binis longorum Teleſcopiorum lentibus ob- . jeetivis ſfbi inpoſitis, inter eas enim Aer tenuts Inſtar laminz interjacet: ſed que diverſze eſtcras- ſitiei, tenuißlima eſt in lentium contatftu, craſſior continuo, pro majori ä contattus puntto diſtan- 4; cadat lux in fuperiorem lentem, eamque 3 | par“ ſ ungun| creu I 100 VB, 110.304: Parts Vinl! 110165 1101) 16% 13; 80 pt ada: 74 Cos A is 10'E1OM! Tepien 4 buy Wg Aby| Vid Ruly R (134 (Wegen Po0e 113ly 'N ag ſ m pu; ee 8 Ms(4 Ue Ne 18.3 DR 4 QUO 6a es, etim 1 fuerin, permean- "ats fin nacuum, Nani, Ut rerſis Aan vue ae | eultro an: jecere fim“ cpu, gle, QR ſem lente, 1 0 interval gr miel «mol?! - ws dian 3 emu e es cun alu, ps 8] 18 tenus ap! colores es prov Mo obſervä yübus 0) refrangihilitate,& Coloribus, SOT parte ſüperiori intueamur, tum ubi lentes ſe Con- ngunt, macula apparet nigra, hanc varl dis- creti annuli ambiunt, quorum colores, 4 centro incipiendo, ſequenti ordine ſunt poſiti. Niger, ceruleus, albus, flavus, rubeus. Violaceys, cexruleus, viridis, Davus, rubeus, Purpureus, c&ruleus, viridis, Havus, rubeus. Viridis, rubeus. Sunt& alil, qu] eo obſcu- riores, quo magis ä centro diſtant: Hi reflexio- ne ab Aere ſunt produtti. C. 1178. Si lentes ab alterä parte inſpiciamus, ut radii tranſmiſſi in oculum incidant, iterum an- nuli colorati apparent: verum 118 in locis, in qui bus inter priores annulosintervalla erant: ordines, incipiendo 4 medio, ita ſe habent. Albus, rubeus, flaveſcens ,. niger, violaceus, ceruleus. Albus, flavus, rubeus, violacens, cxruleus, Viridis, Bavus, rubeus, viridis ſubceruleus. Rubeus, viridis ſubcgruleus,&c. C. 1179. Similes annulorum coloratorum varie- tates etiam ſpeCtamus in bullis, qux ex aquä, ſa- pone inſpiſſatä, formantur flatu; Quamdinu pelli- culx craflities ab omni parte eſt equalis, coloris ſunt expertes; ſed aqua ſuo pondere defluente, & partem ſuperiorem bullarum continuo tenuan- te, verſus inferiora incraſſeſcit pellicula: tenuata jam pars ſuperior colore, ſub annuli forma, am« bir] incipit, vario& mutato in eodem loco, pro diverſä pellis craſſitie: colores hi eque reflexione ac transmiſlione Jucis eficiuntur, veluti in lenti- bus 4: 1478: g. 1180. Pigmentis& objettis Coloratis color Proprie non ineſt: ſed lucem in fuperficiem 11- lapſam ſecernunt in colores, quorum nonnullos reddunt, alios ſorbent, hos multis repercuſlioni- 113 bus NSG EE EEG el äl AÜ FÜ Sen R NE EWNwau ARGEn,- we 25 7 wee=- emen Ev ag Ie .<<<==<=7 GTR IE.> Ee-<<< IER war mi- „5 il uiii: ans"SIE Fen RSRATEEEEIESITE- KotnfRE IPR SIEREN M REI diä ME:- LINE Ramm 29 7 OPp: 562 De diver/a Radiorum bus internis ſuffocant aut tranſmittunt! proinde objetta eo colore videntur, qui eſt replicatis Lu- cis radiis: Pigmenta ſunt corpuſcula tenuiſſima, adeoque pro laminis tenuibus, de quibus in ß. 1177. diftum eſt, habenda, qux pro variä cras- ſitie diverſum colorem reflettunt: idcirco idem pigmentum pro diverfä partium craflitie vari! co- Joris videbitur: Cinnabaris integra quam parum rubet? contuſa in pulverem mediocris tenuitatis pulcerrimum rubeum colorem refert: trua ſupra porphyritem in inpalpabilem ſobtilitatem cum a- qua multum de pulcritudine coloris amittit, ad au- rantium accedendo 3; pulcerrima autem rubedo re- dit, Oleo Lini, Papaveris vel Terebinthinz affu- ſo: ſimile quid in Viridi&eris datur. Hinc quo- que fi nonnullorum corporum ſüperficies,(ive in aſperiorem, ſive in|exviorem mutetur, propter pardium compreſſionem, atque ita ob ſpeciem 1in- crementi Corpora aliter Colorata videbuntur: Char- ta aſpera multo plus albet politä: Argentum aſpe- rum albiſimum eſt, politum nigreizit. gG. 1181. Attendendo inſuper ad Jucem laminas tenues pellucidas permeantem in 8. 1177. diſci- mus, quare, fi objetta colorata pelluceant, alte- rius coloris appareant ope relexxe, quam ope lu- cis tranſmiſſz: nonne id evidentiffimurm eſt, plu- 1128 avium,& pr&ecipue colium columbarum in- wentibus, id enim variis infezum motibus pul- Cerrimos colores exhibet, quorum nonnulli re- ßexione, ali tranſmiſſione oriuntur: id quoque conſpicuum eſt in Petroleo, in infuſo Ligni Ne- phritici, quod pro diverſo cum oculi, tum lucis ſitu, alio colore apparet. Quemadmodum quo- que tegmina nonnulla ſerica ſunt comparata: tum Auri lamellz tenuifimx ante Microſcopium poſte, per quarum poros Lux cxrulza tantum EIE: . L10Z« gedeutet ende d zefzentt u Spirit 71s mar Copa, wi tram ey) daten Calin au yehu dt& Oft Sah zollrum alf (ir, dry pian Wl€ un, Wp dem colog LUrE Ob 4 Cum, mij | 3! ſlut u Nüpare] "Ordam mul M peri m 170) peleig ven 7 um[milig] "8 proſt "Wai( 1), UCmentg: l ( refrangibilitate,€ Coloribus. 503 nne G. 1182. Interim nonnully corporum tineturx, a u ab affuſßs diverlis folutionibus Varios induentes CO- umg Jores, üſque iterum amiſlis, in priſtinum ſtatum vs mj redeuntes, amcna ſpettacula prebent: veluti fi 1a en tin&turz roſarum rubrarum cum Spiritu vini, al- '0 1den beſcenti adhuc, Spiritus ſfalinus acidus afundatur, ar uti Spiritus Vitrioli, Oleum Sulphuris, Spiritus parum Salis marini, Nitri, Aqua fortis, adeo exigua uta Copia, ut vix acidum percipi queat, hxc intinc- 1a u turam elegantem rubri roſeique coloris mutatur: 1 eum? Si autem eidem tintturz rofarum ſolutio Salis Al. It, ada calini affundatur, mutatur in tineturam viridem, bedo 16 veluti fit ab affuſfo Oleo Tartari per deliquium, meal Spiritu Salis Ammoniaci. Sed ſi eidem tintturx ne qu roſarum alba ſolutio Vitrioli Martis in Aqua affun- „wein datur, oritur nigrum atramentum. Si rubenti „von priorl tintture, propter affuſum acidum Spirl- geen rum, adjeceris ſolutum Salem alcalinum, in virl- nur Chr dem colorem vertitur rübedo:& ſi virenti tinC- „tune ture ob Salem alcalinum adjeceris Spiritum acl- | dum, mutatur in rubeſcentem tinfturam. am hunn Si ſolutioni pellucide gallarum Vitriolum mar- 177, dis us vulgare, vel calcinatum ad albedinem, velad „aut, alte: formam rubri colcotharis injiciatur, illico nigres- 100 Ir cit: perit nigredo ab affuſis Olei vitrioli guttis, veſt, pl priori pelluciditate redeunte: huic liquori affunde 000 ID Oleum Tartari per deliquium, redit priſtina ni- vus pul gredo, deſtructa iterum ab affuſo Spiritu acido: „nul 1e- Plura ſimilia Magnus Boerhavius( a) ſuppedita- ] quoge vit,& proſtant quexdam in Tentaminibus Flo- |; Nd rentinis(5), tum apud Helshamum(c). Hoc | wes jundamento etiam nituntur nonnulla atramenta | um quo“ Sym- UA: vm(a) Chem, vol. 2. pag. 535. 10m pol, Cb) Part. 2. pag. 93.€ ſeguentib. „fit(&) LeTures ch. 20.? (fuß 11 4 y FADE Fig. 9- 504 Deſtriptio Oculi. Sympatetica, quorum quedam tradidit experien- diliimus Hellotus(4). H&c colorum produttio & mutatio a varia magnitudine particularum in ſ0- Jutione natantium, nunc majorum, nunc mino- rum pendet, inde enim hos colores oriri, ſubti- liſſime oftendit Nob. Newtonus(5), qui dottri- nam de Luce& Coloribus fere exhauſit, plurimis- que aljis inventis, quV attngere in his Inſtitutio- nibus non licet, amplificaVvIt. C AP. XXXIII. Deſeriptio Oculi. Y. 1133. 2.77: obje&a ab homine cernun- tur, exponi nequit, niſi Viſus or- ganum; quod Oculus eſt, intelligatur; quamob- rem breviſſime eum pro ſcopo noſtro explicare nl- iar. Eſt homo a natura duobus donatus oculis, in facie mediäque capitis altitudine poſitis, ut ce- iebro ſint proxumi: quilibet profunde in orbitaja- cet oſlea, in qu2 tutus ab injuriis, a latere vel oſtice inferendis, heret: aliquantum ex orbita rominet, atque 4 parte anticä duabus retinetur, defenditurque palpebris. F. I184. Bulbus oculi globus eſt, non tamen etfettus, quia parte anterlorl, qua Cornea AA eit, plus protuberat; ä parte poſteriori adhzres- cit nervo optico N: Adulti hominis oculus a Cor- nea ad Nervum Opticum eft longitudine 113 Ii nearum pollicis Pariſinl. NDEN C. 1185- Extima membrana anteriorem oculi partem, q102 albet, ut& dimidium cornewx tegens vocatur Adnata vel Albuginea, qux eadem ac Iin- | ter (a) 1! Hiſt. de? Acad. Roy- A*. 1737» (b) Optice Lib. 2, part, 2» wal ti min cohl| bd! 1 y vi u man ſphzras ha jaiB 1 obtegel ed eo 91 Conan 1! du 048 licet 3028 (uy NJ(9 Jneaug, vm IM 73 WW“ .(M (4? que jar pella) voa] eren) w [Ms an pas) Ioyſchig| leit 3ey | 116L mine g uus: WT Rat Sim N DU, ar Olen, SU JI 18 DO5 nN humores,€7 de Viſione. gI2 ha que refrattione in MO red tranſit. Hic in to * Man to decurſu ſuo per tres oculi humores aullibi re | frattus, Axis Opticus vocari ſolet: ſed GL obli | que exiturus ex lentis ſüperficie, refringitur re S1 pal Cedendo a perpendiculari LT, ferturque via LO: Dilium eſtque ſinus anguli incidentiz ad eum refrattionis, 1 Uns DU ut I2 ad 13 exfſentenriä Cl. Jurini: pari modo pci IN pergit in NO. Adeoque radii hac refrattio u 8 ref ne magis convergentes redduntur,& quo poſte- DBrudy rior lentis ſuperficies fuerit gibboſior, eo radii Tm plus refraecti, etiam plus convergent: quo pla- | 11 mei nior ſuperficies lentis, eco minus convergent. Hoc | 1466 Aut modo lucis radii, qui ab aliquo obje&ti pun&o B , Min bo emiſli erant, iterum in punto O ſupra oculi re- ( Ungi/embt tinam coEunt? nec aliter radit, ab objeeti punttis . BA fd A'&'C repercufi" iB'pundtis' retina"X: | zeälR, Coibunt. | gwE6t q. 1204. Proinde ſupra Retinam objetti'AB CTab. xv | imago inverſe in XOY pingetur; eodem modolis- 7» | vous ac in camera obſcura objettorum externorum ima- |; nun gines pinguntur in tabulä foramini adverſ: in pri |(eicht! mis ſi lens convexa in foramine ſteterit.; EU Neid ß. 1205. Lux in corneam lentemque illapſa | wen Ze univerſa ſe non infundit in oculum,& ad retinam 00 penetrat, ſed pars 4 corneä& uträque lentis ſü- 'wE, B perficie reverberatur: verofimile eſt lucem red- zgkue 1) ditam eſſe ad transmiſſam uti 1 ad IO(4a). vr up C. 1206. Fibrill nerver Retineg 4 radius con- op 10] cutiuntur, qui motus, ſive continuatus, ſive ope Sr Spirituum Animalium ad extremitatem nervorum R alteram in cerebro, ubi Senſorium commune, de- jem,| fertur: Hoc moto cum Mente communicato, ob paul; jettorum externorum idex excitantur: id Yidere MIL eſt. ".6 R. 1207- (9) JuR1Nvs Upm, Diſtind, Fiſion. 6237: es N IEEE ENKE EI(IEE: Sm an <- arama<ümRg m emmenaen er 7 514 De Lucis tranfitu per Oculi C. 1207. Hz idex ita reſpondent Nervorum a inl gitationibus ,. ut üsdem recurrentibus in oculo ſa- vor no Mens eadem videat:- diſcrepantibus motibus alia cernat. Inter ideam& Nervi agitationem ni- enn hil commune intercedit: Ergo nec quoque inter dan objettum& perceptionem. cell! CF. 1208. Objettorum externorum imago diſtin- es Ce in retinv exiguä portione Circa axin opticum Corun pingitur 3; ſed confuſe in locis ab hoc axe'remo-(mus: tioribus: Iideo parvam objetti portionem tantum- verge modo uno. intuitu diſtinete videre pofſumus, re- 162 000 liquam confuſe& obſcure. telaxah C. 1209. Si objettum ea abſit ab oculo diſtan- S1 114, ut radii lucis, qui€ ſingulis objeefti punttis[entbu90 ſunt emiſli, refrattionibus in totidem punttis re- Em 200M rinx coäant, manet Lens Cryſtallina in ſuo locoin einpreing oculo: Si autem objettum oculo proplus admo-| oerl veatur, radiiab eo emiſſi, magisque divergentes,& WE zque ac ante refraeti, non in retina, ſed poſt anten); Coirent 3. quamobrem ope proceſſuum Ciliarium premei ſe contrahentium Lens removetur 4 retina, ut ra- mom di in eä cotant./ flag C. 1210. Si objeftum procul abeſt ab oculo, diner, 4 radil parum divergentes 1lapf, refractique eque| trirelane ac ante, colrent, antequam pervenirent ad reti-| QMlenge nam, tum relaxatis proceſlibus Ciliaribus, Lens ÖD Cryſtallina ad retinam accedit, ita ut in hac ä deg CoEuntibus radiis pingatur objetti imago.| C. 1214. Ligamentum ciliare non ſatis laxare, nec adducere lentem cryſtallinam retiny poteſt, ut objecta exilia eque in intervallo 6 pollicum 2C 14. ped. 5 poll. diſtinete videamus, quia Lens eryſtallina tum 0, 87 pol. antrorſfum movenda eſlet., cum tantum 0, 22 pol. ab Iride diſtet: adeoque neceſle eſt ut lentis Cryſtalline iguramis tetur, nunc in planiorem, DURC in SEREN EI humores,€& de Viſione. SIS Wm a& in conſpe&u objettorum propinquorum ante 10) 46 fa rior ſuperficies convexior, poſtica planior evadat: atque radius anterioris ſuperficiel, qui plerumque | SInem 1 elt 3, 308 lin. fiat 2 lin.& poſterioris ſuperfi- |(Me Ind ciei radius, qui plerumque eſt 2, 5056 lin. in- | creſcat ad 3 lineas, aut ultra; figure mutatio | Bin neceſſaria eſt, quia ſolemus videre objetta ope ra- | tea diorum divergentium, ſed trans microſcopia vi- 1 108 3remd demus ope radiorum parallelorum, 1mo& con- 7(79m vergentium. An preterea hic non concurrit Cor- ;| Mos x nez mutatio, qux Iride contratta fieret gibboſior, | relaxatä planior? non abeſt 4 verofimili 0. oed qf. 1212. An' vero Lens Cryſtallina, ſe contra- 0, june hentibus proceflibus Ciliaribus, quibus ad Cor- m) 2 1 neam adducitur, non ſimul fit planior, propter 11 1910060, compreſſionem ſacculi, in quo hxret? etlamſi m 1nq0x0 propter duritiem crederetur mutation! reſiſtere 5 29 798; nihilominus mucus, ipfam obducens, 4a partibus 4 Bred anterioribus H& M verſus proceſſus Ciliares Tab. Xvi; „] zd premetur, ubi cavitas in ſacculo ab horum GMs 5 1 4 ahi trattione formatur, atque Ita idem fit, ac ſiLens applanata utrimque fuiſlet, Lens vero mutabils, 4 Fw durior, ſolidiorque 4 compreſſione evadet. Con- d Se tra relaxatis proceffibus Ciliaribus, relaxabitur quo- 4 aal que Lens, rarior evadet, ſed ſimu] gibboſior, tam 1 de, 1 ob propriam figuram, quam ob mucum a proces- ) 9a ſibus redeuntem, quod in viſione uſum ſuum has 1+ bet. 7 Sut Cf. 1213. Qualescunaue fiant in cavo oculi mu- j„motel tationes, celeriter perficiuntar, quia Illico diſtinete /„diet videmus objetta tenuia, nunc in intervallo 6 pols ] 41a licum, mox in intervallo 14 pedum. iV am 4. 1214. Omnis mutatio, qux in oculo con- | 12 ſtal tngit, tum in amplificatione aut arftatione pupil- zw 12, tum in figurä lentis, tum in ejus adduttio- 4:7. Nl 2 bm ne vel remotione 4 retina, ſuis limitibus, latiori- A Kk 2 bus 2.200. XVI PIZ. 2- z16 De Lucis tranfitu per Oculi bus anguſtioribusve in diverſis oculis, adſtringitur, qui limites pendent partim ab oculorum fabrica, fexibilitate, annis: partim ab exercitio: 1deirco omnes homines non xque diſtintte objetta, ſive proxima ſive remotiſlima vident: imo interdum in eodem homine amborum oculorum mobilitas diverſis limitibus adſtringitur. C. 1215. Probabile eſt mutationes in oculo ä voluntate& poteſtate mentis pendere, eas indu- centis cum objettum in retina confuſe pingitur, donec diſtinete appareat: confuſa viſio ceu cauſa mentem impellit ad eas mutationes, qux poſtea habitu acquifito facillime peraguntur, mente non attendente. C. 1216. Obje&orum externorum imago ſupra retinam inverfe pingitur, ſuperiora In retinz par- tem inferiorem, inferiora in ſuperiorem cadunt, qux ad dextram oculi ſunt, reſpectu axeos Opticl in retinx partem ſiniſtram cadunt,& ſiniſtra in- cidunt in partem dextram: Cur vero Animus ob« jetta inverſe pitta in ſitu erefto videt? Quia vi- dere eſt artificium, quocum non naſcimur, ſed Jongo uſa acquiſitum: prius Tattu uſi didicimus quid ſit ſuperius, quid inferws: Caput ſupremam, pedes infftmam corporis noſtri partem eſſe: his iſs, de omnibus relative ad noſtrum corpus Judi- camus, conjungentes ideas Viſus& Tattus, ad- eo ut quod Tattu erectum cognoſcatur,& Viſu veluri noſtri corporis pitura, judicetur poſtea erettum. FC. 1217. Sint duorum oculorum axes Optic1 "ACE, ADG, transeuntes per centra Cornex & lentis Cryſtalline usque ad Retinam in E&G, Nbrille nervez ia diſpoſite obſervantur, ut, ſi jmago objetti in utroque oculo L, K, ſupra axeos optici puntta E, G, cadat, anumus modo unum NIE ndeat 7 WU wil (a 4 in ed 2310(M (A elo[30 OD averi; D6, di [u uroqudle Partes ddl Dier iM (ui 202 mB lug vel 119 un dl, CH prEN oel vylner| dice Hit CjSve a / 14 hd| (fung Kn Nn ur];|. 4 Sr S ew nr ke E humores,€& de Viſione. 517 Ee, videat obje&um, veluti etiam fic, fi imago ob- iw, jeeti in oculo L, intra axin CE& naſum I ca- Den) dat, atque pari intervallo ab axe Optico DG.. A, iv in eodem plano imago in altero oculo K, inter Der axin& partem ä naſo averſam K cadat. (tobi C. 1218. Fit hoc quoque, ſi objetti imago in R oculo L, inter axin CE& L ejus partem ä na- 1 eu 3 ſo averſam 3; atque in altero oculo K, inter axin "nr: indus DG,& partem naſo adjacentem ceciderit. our) Cf. 1219. Si autem ejusdem objetti imago In Tab. xvr. auß utroque oculo L& K non ſimul ſupra retinz Lig. 2. Mh: pay Partes memoratas ceciderit; objettum apparet du- WE plex. Quemadmodum contingit, ſi prius objec- tum ambobus oculis intueamur 3; tumque digito um ſup! alterutrum oculum ſurſum vel deorſum, dextror- grep ſum vel ſiniſtrorſum premamus, ilico enim objec- - 17912000 tum duplex, atque in diverſo loco, pro varia O- | pf 0) culi preffione, apparebit: idem contingitalterutrius pj. nn) oculi muſculis ſpasmo vel paralyſi affeetis(a), Dim) vulneratis(2); moribundis(c), a comeſtä ra- Si(uy dice Hyoſciami(d), vel ab epoto largius Vino, PNA: ejusve ſpiritu. 8 dd)- 8. 1220. Idem quoque cognoſcitur, fi duo ob- 16777 jeeta ABT BRRAHE remota ponantur; directis ad 15:0: 3 objectum B ambobus axibus opticis, objettum A eu duplex apparet, cadentibus nempe hujus imagi- vr nibus in utroque oculo ad partem axeos opticl s eil externam. Simulac autem axes opticl ad objec- ] tum A diriguntur, apparet objettum B duplex, ar-DUDSE er eus ambabus imaginibus ſupra retinam inter axes ! Opti! OP= BZ; vs Coil(2) WirL1s de Anim, brut. Cap 15. PLATERI Ob- . E&b, Jervation. 15.11 D-41322: MEN Cb) LANGIUS in L. I. Epiſt. CHESEL DEN 17 Syſtein« 081) Ww) Anatomico.' ZD 1a 00" Z) BARTHOLINI Alta Hafniens- Vol. 2. P+ 198, 00 ums(4) L'Hiſt, de? Acad Roy. A*. 1737. Pag. 100. 1-70 Vi» Kk 3 zuun- 227 KE a 30.=x== I VO" SST ISS xtr rt EÜEEREERET"wan, ""*"»» am kr MERE FEE--- ez: SEEN T 0: Mx=== ee 2 eä Fab. XV EN 237 518 De Lucis tranſitu per Qculi optucos& naſum cadentibus. Pari modo ſequens phenomenon explicandum eſt: Sint dux cande- Ie C. D, que ä charta K perforata, tribus pe- dibus diſtent, ambo oculi ſint in A& B, qui fi- mul vilyri candelas, foramen K duplex conſpi- giim. Amplificato foramine K, amb& candele inftar unlus apparebunt. C. 1221 Quare autem, cum in utroque oculo ejusdem objet imago depingitur, mens tamen unam tanium videt? quia multiplici experientia didicimus, invocato tattu, objettum modo eff2 ſimplex: veluti ambabus manibus globum prehen- dentes, non duplicem eum, ſed fimplicem eſe dereximus: fbi mutuam preſtant organa Viſus& Tattus operam 3; Tattu aurem mentem docente ſimplex eſe obje&tum, cujus imago in ambobus oculis pingitur, mens pari modo in aliis ocCaſio- nibus ab oculis ambobus affetta, ſimplex eſle ju- dicat obje&tum, ut conſuetudine invenerat. GC. 1222. Alil opinati füuerunt nervi fibrillas OQT, PRT, coire in JT in unam, qux usque 3d Senſorium commune exporrigitur 3; adeo ut af- fedtis ambobus Nervis in O& P, vel! in Otan- tum, eadem perceptio orlretur. Cadit autem hxc opinio ex obfervatione Du Fayi(a). Sienm alter oculus fuerit clauſus, alter apertus,& locum tenebricoſum ingrediamur, apertis ambobus fimul oculis, illo, qui clauſus fuit, debilem adamantis Jucem percipiemus, quz oculo altero non videtur: preterea Nervi optici in cerebro Cameleonis pari modo coaleſcunt ac in homine, animal autem eo- dem tempore diverſa cernit objetta, dum alterum oculum ad coelum, alterum ad terram dirigit. GC. 1223. Superfiziei plane, nigre, circulus | Par- (a) 1/7 Biſt. de P Acad. Roy. A. 1735, aw zwa val per? vi ſpeq 1 mv 8% recen] dem) 1 pedu1Dn vero Dai ft, DD! vide 70000 [1 cht jun dr |, 19 led gl heal jews arten ium 180) Nari] y rungen | 14 Tame 03 vet aps ir, iar Mw 01g3 Raug aw, fj 1 4), Wide Kp 1 IEE EV fern 1EC(118 fe EC, ri 36,; | p, qu! hb MY ex Conf 18 x candelz | M Dove oeulo | 4 Fn tamen | Movin ) Dumb 1 08 107 Dre € aWbicem el | za Vils& m jag docente 1% ößambobs 0 DSR: 4 a ek! 10). ZEA, 4.1 fön! 1) 8, JE 1]. 189) 306004 | 08 - 087 autem! v10, ve 2 UE ji 08 pobts IT | die! a0aman! vpe, ) 1 mpdlem Nn t) ga rern ' bamog) nit» l 1 bumores,€* de Viſiones 319 parvus, albus A, ad eandem cum dextro oculo altitudinem afigatur, dextrorſum ab A, inter- vallo duorum pedum, ſed paulum inferius, ſü- perficiei eidem alter circulus albus B afligatur: ſpeCtator prope ſtans inſpiciat tantum oculo dex tro objeftum A, obſcure prxterea videbit B; recedat tum ab A in perpendiculari ad ſuperfi- ciem, ad diſtantiam 6, 7, 8. pluriumve ab ea pedum, non amplius objettum B apparebit. Tum vero objetti B imago in Nervum opticum inci- dit, ubi oculum ingreditur; quare igitur tum non videtur obje&tum,(1 nervus hic ſit Inftrumentum vilus? an non, quia tum imago in medium nervi, qui cavus hic eſt, incidit, unde nequaquam fibril- jJarum extremitates affidiuntur? 22, Ex cum vaſa ſanguinea per medium nervi decurrentia hic bulbum ingrediuntur, an imago objetti B, delapfa ſupra ejusmodi vas fängui- neum, percipi a mente quidem poterit, cum non arteria, ſed nervus, ſit Inſtrumentum, quod mo- rum ad Senſorium commune defert? De hiſce Mariottus, Perraltus, Pecquetus, prolixe diſpu- tarunt, quibus ſübtiliora addidit Bernoullius(a). 1224. Ex iis, qux huc usque explicuimus, manifeito ſequitur, radios lucis non ex oculis in objefta emanare, atque rell2xos ab ils ad oculos redire, veluti afirmarunt Stoic: Nam in loco penitus obſcuro nihil videmus, in quibus tamen, Ü ex oculis lux emanaret, pari modo objetta vi- derentur. Id quidem de Tiberio memorat Pli- nius(6), de Mario Plutarchus, de Asclepiodoto Philofſopho Photion.(c) de cive in urbe Brigan« tna 1) Comment. Acad. Petropol. Vol. 1. pag. 314. b) Hiſtor. Nat. Lib..11, Cap- 37- ) In Bibliotbeca, Kk 4 520 De Lucis tranfit4 per Oculi tina Conimbricenſes(a). idem de ſe affirmant Celius Rhodiginus(5), Cardanus, Joſephus Scaliger, Fromondus, de Juliano Monacho So- phronius(c), de cive Piſano Fabricius ab Aqua- pendente( 2),& de calidx indolis Britanno Brig- glus(e), ac poſt vini generoſi potum Williſiusz in quädam Comite Schenkius(Ff): adſeritur etiam de Sabellico, Hiſtoriographo; multa alia exempla reperientur apud Bartholinum(gg), ſed dubita- mus, utrum obſervationes rite captz fuerint z preierquam quod tradantur eſſ8 caſus oppidorar1, nequaquam naturales, ex quibus nihil concludere licet. Verofimilius eſt tenerrimam horum homt- num retinam ab exiguo lumine affici potuiſſe, at que eos ita in ſubtenebroſis locis vidiſle, quod Boylei Oobſervatio de nobiil incarcerato primum nihil, poſtea diſtinette omnia in carcere ſubobſcuro cer nente,(5) confirmat, ut& altera in homine, Cujus oculus ä chordä ruptä fuerat leſus(;). 1225. Nec ſecundum Pythagoricos& Epi- cureos(,) ex objettis Species viſibiles exeunt, qux2, modo ex 11s emiſlſg, maxim8&, decreſcunt, quo ulterius receſſerint, donec eam parvitatem nattx ſunt, ut in oculos ingredi poſſint, quas mens perciperet. Si hoc verum foret, que in tenebris objetta, ac in aperta luce videremus: Que diflicultas quoque eſt in ſententia Platonico- rum, (a) Lib. 2. de Anima. 99. Arti 1. (b); Antiq. BeWiBUIS. (6) Libr. de Spiririb. Cap. 51. (d) Lib. de Viſu Cap. 4. (e) Ophtbalmogr. Cap. 5. F. 12- (Ff) Lib 1. Obſ: de Morb. Ozuior. (g) Lib. de Luce Animalium Cap. 14« Cb) Traßtat. de caufis finalibus. (i) Fournal d2zs Scavans A*. 1677. (&) LUCRETIUS L, IV, V- 46- 181) | ps (pur:| ; pm, u?| mf;[ jen) ſy 710011 1, M4|! (mul Dy 1 hes Bly 1 „ Ut beſeatts yy, va! 4 (ulnae 7 Y, Abt hw, a€ mitt NOE 440 vonn| cone 14 85. poltulangn ſt ebeu Wocuby Mun feng 1 W| hun 22 (Uhr 4 ui rf m DecS ig F vie ()) L| Pumores,€7 de Viſione. S2 Aiman rum, opinantium,& objecta& oculum emittere e Verbus efiuvia, qux medio itinere ſibi obviam irent, ſ2 S4 ampletterentur, inde redeuntia oculum ingrede= 19) Ay rentur, eumque aflicerent. IV bi Cf. 1226. Claritas, quäcum videntur objetta, er lug major minorve eſt; pendet autem 4 plurimis cCau- 9. etiam ſs, qux vel ſingule ſeorſum dantur, vel plures mpg ſimul concurrunt. Major claritas pendet, 1*. ä A bit lucis copiäa majori, ab objetto refßlexa: quod fit Meritt;&. Si objettum ſuerit propinquum, ß. Vel 6 al- 0 m, beſcat, aut colore aliquo vivaciori pittum fuerit. ehe y. Vel ſiita objetti figura ſit, ut plurimos ad o- . 01 10 culum repercutiat radios. | iQ, 4- 2%, Ab amplitudine pupille,& mobilitate Iri- - iupoyei dis, pendet claritas; quo enim amplior pupilla, » emfwahi), eo plures radios lucis transmittet. ) 0 ee) 3*. Pendet 4 pelluciditate trium humorum ocu- , 100 ui), 1i, omnem fere lucem in Corneam allapſam trans- | uf),| mitten tun.;: | ah: 42. Huc tenera& ſana Retinx,& totius Ner- | Mc, vi opticl conditio ab uno ſüi extremo ad alterum |] en, Concurrit.. S |; pah F. 1227. Hinc patet, quare Myopes objetta | 704,8 clariora, quam oculi ſeniles videant, quia ea | 491208 poſtulant propiora, tum quia Myopum pupilla bad: ſolet eſle amplior. Hinc ſequitur, ſenes nunquam -Igiam)- adeo clare videre, quam infantes& myopes. 1*,quo- 'E 7 nijam ſenum pupilla ſemper eft contrattior. 2*. 0- culi humores minus pellucent. 3*. retina durior, calloſior eſt,& longo uſu 83 frequenti luce& igne; quaſi combuſta: verum pulcerrima Viſum Myo- pum ſpettantia tradidit Experientiſlimus Porter- | field( a). ' q. 1228. Si quatuor conditiones 5. 1226. ſimul con. (4) Medical EſJays vol. 4. a pag. 229. ad 245. Kk 5 T 535 De Lueis tranfitu per Oculi, concurrant, objeCta clarifſime conſpicientur: Si una vel altera cauſa ex his quatuor fuerit minus perfecta, objetta non tam clara apparebunt: Et prout quatuor conditiones plus a ſua perfettione receſlerint, eo objetta videbuntur obſcuriora. C. 1229. Objettum dicitur diſtin&e cerni, quan- do ejus limites clare& bene terminati apparent, tum quylibet paries ab aliis poſſunt diſtingu1, com- parari earum figura, locus,& color. Cf. 1230. Objetta diſtinfte conſpiciuntur, 1% cum radii eorum, poſtquam tres oculi humores tranſiverunt, in Retinx uno punto coEunt, qui ab uno puntto objecti reflexi füerunt, 2%. Preecipue diſtintcta eſt vifio, cum imago in Retina pieta reſpettu objetti eſt magna, ita ut fere omnes radii tot diverſa puntta imaginis ſupra retinam forment, ac ſant objecti puntta, 4 qui- bus emittebantur: idec Myopes diſtinctius vident, quam Presbyopes 3; tum objecta propinqua ſem» per diſtinetius videmus, quam remotiſſima. 3*. Cum objetta nec nimis, nec parcius illumi- nata ſunt. 4%. Quando cum attentione& diu idem objec- tum adſpicimus, viſus acie id ab omni parte per- currendo,& interim accommodando cum ampli- tudinem pupille, tum humores oculi, ad radios Jucis pro diſtinetäa imagine accurate refringendos: CoarCtata pupilla multum diſtinetx viſioni pres- tat, quia objetti propinqul parum divergentes ra dii eam permeant, facile refringendi ut concur- rant in retina; ideo ſi ampla inſtruetus pupilla litieras propiores legere nequeas, chartam cum exili foramine oculo oppone,& diſtincte leges: 6 tergo feneſtris obverſo librum oculo propiorem legere non poſſis, converſa facieleges, quia pupil- Jam tergo luci oppoſito dilatamus, contrahimus facie luci adverſa, GQ. I131 . 1 coeunn! quplerlt eis EC pupil: dine Ii qreiter 21 nam 1, zrope 00 dio forlS0ls jeunz Mu A ſim 9 gente At Jopus 9m Js A! 36 4 mel Ntewt 1 (. Cam) ns(t 103 paneſchy Candy 20, 001 Tus qu; Pane m! us as equany bh; ] N",!) Ju Er)| a St Ar 1%, De humores,€5 de Viſion2. 523 Myywe G al 3.[23I. Quando radii unius puntti objetti non ebi gy coEunt in retina, id punctum non ſimplex, ſed - perfelilne duplex Cernitur.- Sit In charta foramen his Jitte- boring! xis utcunque zquale, in altera charta ſint duo bt Vergl, gut propinqua foramina, quzx non excedant magnitu- apparent dinem pupille: diſtes a flamma candely vigintl au circiter pollices, prope quam pone chartam pri- 1 mam BC, per cujus foramen A lux permeat 0: XV. "us prope oeulum pone alteram chartam OR, 1eujus“!8- 4 H duo foramina 1,10, eadem lux pertranat, hxzc in 10 NN retinz punto O colens facit, ut animusforamen O'u, gli A ſimplex cernat. Candela& chartäa BC ma- Mw. nente in eodem loco, oculus cum charta Q 1' Tab. xvr. 20 propius admoveatur chartz BC. jam radii fora-"8: 5: Din minis A per bina d,7 transmiſli coirent ultra re- Uuinsfop7a tinam in O, efliciuntque, ut duplex imago cadat - KU In retinä in im,& cernatur foramen Ain B& Juve, C. clauſo foramine d, evaneſcit inferior forami- T iur nis conſpettus C. clauſo ſoramine inferiori 7, e* im| vaneſcit conſpettus foraminis ſüperioris B. DI Candelä& chartä iterum manente in ecdem lo- Ta). xv1. „4 co, oculus cum charta QT recedat ä priori ulte-Vig. 6. 5 idem fe rius quam in primo experimento, tum Jux per 9 1 pane foramen A primum transmiſſa, deinde per foramina ou cum ani älterius Chart& 4, 1,5: Coit in punt&o.“O oculi, 0, 24008 antequam ad retinam pertingat, eXplicata deinde gfringes in m, i, efliciensque ut foramen A rurſus duplex glion tes“ cernatur in C& B. jam foramine ſüperiori d 77.210008 claufo, evaneſcit foramen C. clauſfo foramine in- ll 4" feriori 7, evaneſcit conſpettas foraminis B. Que dus pup1'4 Nob. Porterfield egregie probavit(a), hxc non tam T rette Cl. de Ja Hirius ä planitie vel gibbofſitate o- pe leges: 4 culorum deducere conatus fait(5). „pop,| FC. X2.324 < quapup" Ca) Medical Eſſays Vol. 4. pag. 160. nta Cb) Faurzal des Scavans A*. 1685. Pag. 355.& 398- v 1130: De Lucis tranfitu per Oculi. 524 Cg. 1232. Licet qux huc usque de diſtinetä vi- ſione tradidimus, ſint vera, nihilominus conſide- randa etiam eſt magnitudo objetti, adeo ut non ſemper neceſſe fit, ut cujuslibet puneti objetti pic- tura in puntto retine coat: quamobrem Nob. Jurinus diſtinetam viſionem diſcrevit in perfe&am, qualem tradidimus,& in fſimpliciter diſtin&am, cum enim chartam adeo prope oculo admoveris, ut diſtinete litteras parvas non Cernas, poteris majores diſcernere. Verum plurima egregia huc ſpettantia rradita ſunt in appendice elaboratiſſimi Operis Cl. Smith(a). Tab. xv. TS. 1233. Radi lucis CA, BA ab extremis ob- jeeti punttis ad oculum A delati, angulum for- mant BAC, qui Opticus, vel Viforius appella- tur. ß. 1234. Hoc angüulo apparentem objettorum magnitvdinem metimur; idcirco., qux ſub xgua- 1i angulo optico conſpiciuntur,&zqualia apparent, & zquales imagines ſupra Retinam pingunt: Que ſub minori angulo, minora apparent,& minores pingunt imagines: Contra, qu&x ſub majori angu- Jo apparent, majores imagines pingunt ſupra reti- nam,& majora conſpiciuntur. g. 1235. Magnitudo apparens diſtinguenda eſt a magnitudine quam mens viſo objetto attribuit: Hec poſterior judicio noſtro originem ſuam de-"' bet, non ſoli apparentie anguli optici: judicium autem formamus ex pluribus circumſtantiis, qux de objetto cognoſcuntur. g. 1236. Quecunque uno obtutu videntur, in- tra angulum opticum rectum plerumque continen- wr. Radii enim XB, ZB angulum rettum for- ment, hi produeti Pupillam DE per tranfire non PQ8= (a) Eſſay upon diſtin&t, and indiſlinet viſion. fun, umol. qa, optic] un eit [E40 vy lab! 7711111801 Hf end| M || 18 hohe 017 kas; yint din zug BCHH pu) jp jw 1040; ſ 1% 0 1 0 Y 1 Nn& MB NN [tert( Ni(9 x EN Mom en R Wg ,|[8 Ny) ERIp ve ] " 1 3 Zi vl ET eerfde 39)(0 1 100 | Siel pe ID Noh Wfa 1 Vinden, 8 Oper| iM poterit 48 ud 4) | M-| 118 115 0b ; A fons | gunpela: | | | | | / / 1 50(ow |[Sb 2 ] 18Epue, 1 3 0 mus ) zen 4 ppa) [| zona ( ofnbut e| fan de | 1 Side . ww uy | Ws 17- | Ypainen- 191 for- 1640 107 pu Bhumores,€ de Yiſione.. 525 poſſunt, quamvis refractione minus divergant in humore Aqueo, ſed incidunt in Iridem: Adeo- que, qui pupillam per tranabunt radit, angulum opticum minorem retto comprehendant oportet, uti experientia evinclt. Cf. 1237. Quo igitur pupilla amplior eſt, eo an- gulus opticus poteſt ele major,& contra: Inde intelligitur, quare objectum magnum& propin- quum uno obtutu conſpici nequeat? Cur tamen id 6 longinquo conſpettum totum videatur? C. 1238. Si idem objettum BE variis abfueritTab. xv. diſtantüs ab oculo, velut EC, EA, ſemper eoFig. 9. minus apparebit, quo ab oculo fuerit remotius: eſt enim angulus opticus BAE minor angulo BCE. gf. 1239. Apparens objettorum, oculo non ad- Tab. xv. modum propinquorum, magnitudo eſt in ratione Fig. 9. diſtantiz reciproca ab oculo, ſi anguli optici fue- rint parvi. Nam eſt apparens objedti BE mag- nitudo in C, ad eam in A, uti eſt angulus opticus BCE, ad angulum opticum BAE. Eſt vero an- gulus BCE ad angulum BAE, ui EA ad EC per 5. 11043 adeoque eſt apparens objettii BE magaitudo, 10..C,: adi eami in"A. um EA: ad EL; y. 1240. Ut cognoſcatur parvitas imaginis pic- Tab. xvz. 1x in oculi retinä, ſit oculus ADF, in quo pro-Fig- 9- ducantur BA, EA, eritque objetti BE imago pitta in DF;& quia Triangula DAF, BAKE füns Amiliagyent: AB EB: AD: DF.=SBE fuerit turris 4000. alta pollices, qux in diſtantiä Milliaris Holl. five 120000 pol. cernatur, erit imaginis DF magnitudo minor, 033 pollicis par- te, quia AD eft minor uno pollice. ß. 1241. Cum objeeti magni imago admodum exIgua el ſüpra retinam, plura objecti pun&a ra- dios KIIHED- Mom ura u De Lugis tranfitu per Oculi, dios emittunt, qui ſupra eandem retine netveant fibriljam cadunt, quxz proin diverſis concuſſioni- bus ſimul& eodem tempore agitatur, ac menti nihil diſtinete repreſentare poteſt; quamobrem objectti valde remoti partes nunquam diſtinete con- ſpici poffſunt. Qui acerrimä viſüs acie pollet, in colo ſtellas, angulum 30 ſecundis minorem ſub- tendentes, diſtinguere nequit: maxima hominum pars vix objetta, angulum unius minuti fübten- dentia, diſtinguit: fi albus nigro parieti afigatur Circulus, qui lumine diurno illuſtretur, vix ab a- cutiſſimo videri poteſt, cum angulum 40" ſub« tendit, five cum intervallum ab oculo circuli dia- metrum 5156 vicibus ſuperatz; tumque circuli i- mago in oculo eſt tantum, oo0125 pollicis por- 110: Verum oculus ſüb minori angulo poteſt ob Jetta videre, modo ſint ſatis propinqua,& in ea ab oculo diſtantiä, in quä perfecta viſio peragi- cur, ut] egregie adnotavit Nob. Jurinus( a): nam filum argenteum 735 pol. crafſum, charty alba impoſitum, in intervallo 10 pedum cerni poteſt, tum ſübtendens angulum 324 M". filum ſericum -355x pol. craffum in chartä cernitur diſtans 40 41975 pollices ab oculo, fſubtendens angujum 24 M“. 1- mago hujus fili in oculo pitta eſt 55-575 pars pol-' licis. Quid vero eſt Minimum viſibile?(b)&an exeo craſſities fibrills nervex determinari poteſt (+)? C. 1242. Ope viſus etiam Mens de diſtantiis ob jettorum judicat,& quidem varils modis. 1*, Ex angulo, quem ambo axes optici CA, DA concurrentes in A, formant: fit vero hic Con a) Eſſay upon diſtin& Viſion. F. 163. b) Hooke poſthumous Works pag. 12.& 97. :. ( ( (c) Porterfield in Medical EſJays Vol, 4. pag. 259- ML üs fert CATS allve/a ) 1 Wr dar jb:[ zun dieaOl Jormatibt jmen(ds) (oonoſn Weavin Ine, 81 un an Jem 9 Ina? zim tg) aue 31 din Wbzat auendenh 1188 len/yy JJes uſt Ds, imm Grineng te/zzulg) gan | l, NN 38 SEHE Zz i--5 ENGE diidemeiiimnmeniätiuedil Ne. a Se€ 4 humores,€ de Viſione. 527 Erwar concurſus 3 motu oculi, nobis in exignuis diſtan- eng tis ſenſibili, quamobrem ex magnitudine anguli I. 20 me CAD, de diſtantiis objettorum propinquorum Famobren aſſueſcimus judicare, D econ: C. 1243. Hinc, fi ope oculorum amborum Ju WOlet, 10 dicare de diſtantis aſflueti mus, uro oculo eas Mn ſah.) non dignoſcemus; quippe tum angulus CAD non WM minam formatur: id patet, fi uno oculo per exiguum fo- günübien ramen objettum intueamur, ejus diſtantiam non Mur cognoſcemus: aut fi transverſum bacillum altert- Windy alligaverimus, atque in eadem ac eſt oculi altitu- allo" Ohr dine, ſed ad diffantiam duorum vel trium pe- ou dias dum annulus ſit ſuſpenſus, qui tantum ä latere pos- FME ſit cerni, ne quidem poſt ſexcenta pericula bacil- 193 por4 Jum transverſum clauſo alterutro oculo, per an- let ob- nmulum trajiciemus, quod ambobus apertis oculis uad absque labore facimus. Longo tamen uſu mono- 7 08 culi diſtantias cognoſcere diſcunt, quia aſlueſcunt 1a) attendere ad ligamenti ciliaris tenſionem, ad va- NN: r1as lentis cryſtalline diſtantias ä retina, qux ma- | mim Jores ſunt poſitis objeetis propinquiIs, minöres re- [S1 jed] motis. Quoniam vero in majoribus diſtantiis VIX wih 2 diſcrimen, faltem non obſervabile ab oculo, In- m) ter angulos CAD datur, de majoribus diſtantiis7a>. XVIy x pa nequaquam certum formatur judicium."WIEig, 2. 19) Uw 2%. Ex magnitudine apparente rerum cognita- | M7 rum, Comparata cum verä magnitudine de dis- ung tantiis jJudicamus. €*. Ium ex diſtinetä vel confuſä apparenteob- F jettorum imagine: quo enim ditſtinttior imago, 4.(Al Co objectum propius eſe ſolet: ideo objetta in ne 3.20 hit bulaä Ipettantes judicamus eſle remotiora. ; MO 4". Tum ex vivacitate lucis ab objet&tis 1e- Dexe, que minor 3 remotioribus,& conira, 5*. Attendendo ad objetta alia intermedia, ad 8“, Corum ntervalla& magnitudines apparentes. . Neid 6". B we mmer en EE GELTEN OE Es TEE 328 De Lucis tranfitu per Oculi, 6%. In diverſis locis idem obje&tum ſpet&tando. Quamvis hos modos ſimul in uſüm vocemus, nun- quam accurate veram objettorum diſtantiam viſu ſolo cognoſcimus: diuturna tamen exercitatio ad . melius de minoribus diſtantiis judicandum aliquid contribult. C. 1244. Verum innumera circa viſionem res» tant, qux attingere in his Elementis non licet: 1- deo jucundiora quedam ſüb Problematum forma 'proponam. 1%. Cur, ſi aliquamdiu in loco valde illuminato fuimus, dein multo minus lucidum ingrediamur, omnia objetta in principio apparent obſcura? 1- mo aliquantum quaſi cecutimus? Quia in loco 1il- Juminato pupilla, ne retina ä pluribus radiis 1x- datur, confrahitur, nihilominus vehementer affi- citur. 2%. Mens ad hos majores motus attende- re aſlueſcit, nec minores percipit. In hac con« ditione quis ſubobſcurum ingrediatur locum, jam pauciſſima lux anguſtam pupillam per tranſit, & cum vix retina ab eä concutiatur, Mens aſlue- ta majoribus motibus nihil fere percipit: hinc a- liqua cxeitatis ſpecies& omnia obſcura, do- nec pedetentim amplificatam pupillam plus lu- cis permeet,& mens moilioribus affettionibus allueſcat. 922. An non, qui in tenebris conſtitutus facile /videt eos, qui in aprico verſantur, cum vice ver- ſa ab his non videtur? quia lüucem copioſifimam ab iis relexam recipit: pauciſlima vero lux, ab eo ad alios replicata, multo minus retinam movet, quam alia objefta in aprico valde lucido poſita 5 ideirco Mens ad exiguas Concuſſiones non atten- dit. 3*, Unde radii laterales, qui oculo conniventi, aut lacrymanti, amm&g extremis adlxrere v- | den- ndo, Bm 0 10 ad 1quid 10Sa t31- rng WE rant, ſue InC a- | do- 0; 1u- L1bus facile ver: 10am ,. ap over, ſta 4 atten- went, (re ve den“ ' 1 (1) „| 70 . |. | fung! | tina | jmagi retina 1101| ven Cantu! | provel 6||; pete| ;|| neicit, pioſior cryma elt. 4“ bris a] dum e bus,/ leit? SEG Veloclter Qua net LEN QUE MOnDUs y wine. 1 Drout De dit Ur fünig Naum ſe (2) Jh humores,€5 de Viſzone. 529 dentur? Hoc egregie explicuit de la Hirius(4); Tab. xvit: olſtenſo ſimul Rohaulti errore: Sit B candela, HFPig.+ & I palpebrz, qux in connivendo oculi humo- rem abſtergent: humor collettus, adh&rens o=- eulo& palpebr, ſpeciem Trigoni format, dum lux candelx in ſupremum Trigonum incidit, re- fringitur,& inter D& L explicatur ſupra re: tinam, veluti a prismate radii refratti oblongam imaginem formant: quare imagini candelye ſupra retinam virga DL adhwerebit, quxz ex parte infe- riorl candele,& quidem ex BM judicabitur pro- venire: ita quoque ab humore ad 1, radii eXpli- cantur inter X& K, qui ex BN videbuntur provenire: 1ideo Interpoſito obſtaculo P, interci= piente radios candelz ſüperiores, virga DL evas neſcit, ſive pereunt radii BM. Kſt autem cos pioſior humor ad palpebras H& I in oculo 1a- crymante, unde tum ph&ynomenon ſenſibilius eſt. Fe In 4*. Car fricanti aut prementi oculum in tene6- bris apparent exire ſcintille? An non quia flul- dum electricum, quod deliteſcit in oculi humoris bus, ſüſcitatur, ſüaque luce prodiens retinam af- ficit?| 5*. Cur fune tormentario incenſo,& in orbent velociter afto, Circulus mere igneus conſpicitur? Quia nervorum extremitates villi inſtar promi- nent, quz concuſl? aliquamdiu contremiſcuntztre- moribus perduranribus Mens videt obje&tum: Ve roſimile eſt tremores ſpatio minuti ſecundi dura- re, prout ex obſervatione de coloribus, 4 preflio: ne digit! In tenebris ortis, colligere licet: Si igi- tur funis adeo rapide circumagatur, ut intra mi nutum ſecunduim abſolvat gyrum, lux emiſſa ex es (4) Menoires NMatbematig. pag. 277. 8530 De Lucis tranfitu per Oculi. eo in quodam circuli puntto,& nervum in oculo concitans in tremores, iterum ex eodem elirculi pun&o egreditur, alcietque eundem nervum, antequam prior ejus tremor penitus ceſlaverit; pari igitur modo nervus tremiſcere pergit, ac ſ Jucidum corpus in eodem puntto manſiſſet; cum- que idem in omni punto vie 4 fune incenſo per- curſy contingit, circulus mere ignitus apparebit. Propter eandem rationem chorda tenſa& celerl- ter vibrata, non modo geminata, ſed ejus crafli- tiei& figur» apparet, ac eſt via, quam eundo & redeundo deſecribit. 62. Cur in piſcium multorum oculis humor a- queus deficit,& Lens cryſtallina eſt globoſa? Quia humor aqueus animalibus in Aquä natanti- bus foret inutilis, radii enim ex Aqua in humo-= rem Aqueum allapfi non refringerentur: Ut igi- tur Viſio, qux triplici in nobis refrattione, 82 duplici in piſcibus abſolveretur, lens multo magis refringens, quam in oculis humanis, deſideraba- tur, ideirco globoſa eſt, quo fit, ut etiam plura ſimul conſpiciantur, preterea oculi piſcium ſunt ap- planati, non inſtar pile, lenti multo propior eſt retina,& cornea planior. Hinc Urinatores ſüb Aquä omnia vident confuſa, niſi amplificantibus perſpicillis utantur. 72, An non idem objettum C oculo dextro B T4b. vu. intuentes, referimus ad locum D,& oculo fi- Yig. 2: püſtro A contemplantes, ad locum E,& ambo- bus oculis ſimul intuit1, ad locum EF interme- dium inter D& E referimus, quia judicamus objeta in ea re&ta 4 nobis poſita, in quä ad ocu- los radii ab iis emiffi allabuntur?& tacite Mens corrigit loca viſi obje&i D, E, capiendo F in- termedium? 8*, Quare infantes recens naty primis quatuor vel wel gp! [vel 198 Ubu m0)/081 01, UD! Ini)« abet Hs Jens(Hut fühl a ends oport 3 plerdd zs| [Duen lg; 03 [QUE Caf! 3f In quozy 1 j Neun 4 |[119 '] |) 0|- 1 L me| | Y 21108 Dm Gel D nem, "1 Pit, al a; eu 1 Snſo 6. upareht, er celelt- Stuf ) 1m eu) Mumo) 18 70boßg? pfnatan- iüp. bumo- „DI 9 Japdbhne = TE EO Um x DOS Jus 0"„(Qa ad oel Zeche Me x) nd 8 1 4 nis aw gg humores,€5 de Vifvone. 5gf vel quinque ſeptimanis nulla objetta diſtinguere, vel videre pofſunt? quod etiam in multis anima- libus contingit. Quia cornea in infantibus his eſt multo craſlior, quam in adultis; preterea pla- nior, aliquantum rugoſa,& minus ſplendens: ſed inprimis, quia ex eorum oculis humor Aqueus abeſt, vel in nimis parcä datur copiä, tum albes- cens& turbidus eſt: quamobrem requiſita lücis re- fractio in horum oculis, ad clare& diſtinete vi- dendum fieri non poteſt, tempus proinde eMuat Oportet, donec humor Aqueus cameras ambas in- pleverit, bene pelluceat, Corneam extrorſum pe pulerit, eam condenſaverit, rugasque explicuerits CAP. XXXV Dioptrica. G. 1245. B 2 eat puntto objeeti emittuürs tur radit, qui divergunt, hi ad 0- culum perveniunt, Mens eos in lineä retta adve= niſſe, in qua in oculum incidunt, judicat 3; adeo- que quodlibet objetti punttum in eo loco videtz in quo hi radii retrodutti ab oculo ad objettum concurrunt. g. 1246. S1 igitur radii refraeti fuerint 4 Me: dio, quod pertranfiverunt, atque ad oculum al- labuntur, Mens judicabit eos provenire ä puntto objecti, poſiti in loco, in quo nunc ab oculo re- trodutti radii concurrunt. hy. 1247. Si vas CBCB ſuerit imipletum Aquä, Tab. xvii ejus fundus SpeCatori MR, deorſum vas intuen- Vig. 3 U, elevatus apparebit. Concipiatur enim fundi punttum A,(idem in toto fundo obtinet) idque illuminetür a luce 65 8 A; ab evtadii A5; A23 divergentes abeunt; qui ex Aquä in Afrem dela: 1:1 IT ' Tab. vil, 1123 20 Tab. XVI NIS. 4. TAD Z2VIT Fig. S. OD& BI Ri ERBSEN I aD: XVIL Cx Ca Ww Dioptrica. ü, refrattique recedendo 4 perpendiculo f, fe- runtur ad g M, 2R;3 oculus in MR poſitus hos recipit, ac fi ex puncto propiorl, a, veniflent, quare punttum A videbitur in a, five fundus videbitur elevatus: verus locus puntti a cognos- cetur, fi qdutta perpendiculari AaS in CC aquz ſuperficiem, capiatur AS ad aS, uti 4 ad 3. Cf. 1248. Idem erit, fi fundo P vaſis vacut in poſitus fuerit nummus, atque ſpectator ad S re- ceſlerit, donec nummi conſpettum vaſis latus CB tantillum intercipiatz infuſa Aquäſpettator S num» mum inf,& elevatum, ope radu refratti PCO, PIR videbit. CF. 1249. Hinc quoque intelligitur, quo patto integer remus CDO, oblique in tenul Aqua AB fraCti ſpeciem CDN reddat: Concipiamus enim ejus punftum E ſüb Aqua, ä quo radii EG, EK emimeuntur:, Fquirefraer nt GH KP; quamobrem oculus in HP hos videt, ac ſi äpunc- to F veniſſent, adeoque pars remi DO appa- rebit in re&täa DEN. CF. 1250. Si inter oculum Z& objecttipunttum A ponatur vitrum, cujus bing ſuperficies BB, CC ſunt ſibi parallele, atque oculi axis perpen- dicularis ad has ſuperficies, objettum A propius vitro in, 4, apparebit. Nam radii Ag, Ae, ingrefſuri vitrum, re- fringuntur ad perpendiculum, delati in via ed, 8kz exituri. in Agerem, a perpendiculo in Pp,>17, recedunt, qui retrodutti concurrunt in 4, atque paralleli ſunt ad Ag, Az. C. 1251. Obje&tum AE conſpe&um trans vi- trum planum BBCC, apparet auttum. Sit oculus in Q, angulus ſub quo conſpiceretur objeftum absque vitro, foret AQE. jam vero radius, qui ab A replicatus& in vitro TERE ad d 0.00) via m team eu (2908; 100) 4 (1003 Tete MST ſed 1 (9 Obj m 4555 Kiri obe m 7 (iht ebi| De NNÜEI retro: 1. Ohg? nm M, Sat nar u 0 erfin) Par zes | AÜ a Werf gx Kücy 2s DIN aue): mi Er Mme a III 25-=-=-= Dioptricd; 5 WIE 0 f, zs ad oeulum Q pervenit zieſl:2.5 vitrum permeans fuge via gL, dein tendit retta LQ: ita ab E radius vent, replicatus, qui ad oculum(Q venilet, eſt Ex, hic e 4. refrattus eſt& L, tandem delatus via LQ: a- - deoque angulus opticus et LQL. proinde inre- Caquy troduetis QL, QL cernetur objettum AE: id wah. ſi in eodem loco cerneretur, multo majus appa- EN reret, verum quia per Ff. 1250. proprius vitro diBlre| ſpettatur in ae, minus auttum apparet.; (R 9 1252. Si vitrum polygonum ABCD Inter tonShar objectum F& oculum O ponatur, apparebit Tab. XY13- iO, objectum F multiplicatum. jh 18:7: Ope radiorum tranſeuntium per BC, AD, vi- 10 p30 debitur objettum ab Oculo O, in retta OF, o- us AB pe radiorum FX incidentium in ſuperficiem CD, + 9108& refractorum ad H inde ad O, videbitur in FEN L. Ope radiorum FZ, incidentium inBA& u me refrattorum ad K,&inde ad O, videbitur in u, KP, M: 4 e 100 ß. 1253. Imagines formate ä& refrattionibus pla- Tab. vr, po En narum ſuperficierum ſunt ſimiles objettis, ſemper Fig. 8. 0. ercftz, ſimiliter ac objetta poſite,& ab eadem men parte jacent. 1 Im Sit PQR objettum radians in planam ACB x pepe j j fuperficiem refringentem, in quam ducantur per- 1 ppp pendiculares PA, QC, RB, in quibus capian- HUE DArtes ubitiad., APs Ca.ad COQ; Br. ad ritrum, 18 BR, in ratione ſinus incidentiz ad ſinum refrac- in 08 8 tionis; tum foci p, 9, r, conſtituent ſimilem i- indfs maginem, ſimilisque cum objetto ſitus, cum par- a, 21926 tes 59, 97, ſint in eädem ratione ac PQ, QR. . 1d per ſe manifeſtum eſt, cum objettum ſuperfi- tran ve ciel refringenti eſl parallelum: fi vero ad eam ſit ; inclinatum, producatur, donec eam ſecet in D. pieren hanc imago produtta etiam ſecabit in D: nam jm ve perpendicularis ByR accedat ad D, cum linex reh LI 3 Br, 8 Eee En unn 00m wum mu errut Br muutmuu ad QD52EPFf Had IOR 5 Beides pF, qr:: PQ. QR. Simili modo ſi radu pertinentes ad focos p, 9,", ab alia planä ſüperticie, ſive parallelä, ſive inclinatä refringantur, foci eorum ſecundi alteram efficient imaginem, ſimilem prio- ri, ſimilemque objetto. : C. 1254. Si inter pun&um objeeti A& ocu- Eig. 9: Jum O ponatur Lens vitrea utrimque CONVEXA, apparebit punttum A in loco a remotiorl a len te, quam eſt ipſum objettum. Radii Ab, Ab, emiſli ab A, illapfi in db, re- ſringuntur ad perpendicula, pp ,atqueita reddun- tur minus divergentes: exituri ex ſüperficie, cc, 84 perpendiculo cq, refringuntur, quo redduntur adhuc minus divergentes, in cd,.cd. qui quetire- tro concurrunt in a, adeoque oculum O ingre- diuntur, ac fi ex hoc puntto, a, veniſlent. Tab. xvm S9. 1255. Obje&tum AE trans lentem conſpec- 11. tum, ab oculo O, prope lentem, etiam apparet au&tum. Radii enim Az, Ed, ab extremitati- bus A, E, objetti emiſſi, illapfique in lentem LK„ refringuntur, ut exeuntes magis Conver- ant in O, formentque angulum cOd, majorem AOBK, ſub quo absque lente objettum viſum fuis- ſet; igitur obje&um apparebit aufttum: Cum ve- ro per JF. 1254. etiam in remotiori loco, ae, videwr, multo magis amplificatum apparebit. G? 1950481 lens fuerit ſpherica goncava, per eam inier objefktum& oculum poſitam apparebit objetum vpropius lenti, minus,& erettum. Tab. zum. Sit pun&um objet A, emittens radios diver- Fig. 10. gentes Ab, Ab, hi refratti in lente magis diver- gunt ad es, egreflique divergere amplius pergunt a in da recipa hoc pw 191 polo Ü do 00"u mab A veniunu] dela CAbt: c06 Ai nus aM 164 WINDY kdun, u Kertriens 39 Ne, 87 MEN m Vieg, Patchen lclebuy] 3 les hart 1 Partibugn a Tadic 1 p un OU dg j Ph, pP Antis| 6" (0 nun 1. Mm anl „mt Divptrica«* 535 in ed, ed, oculus igitur poſitus in dd, radios recipit, ac fi ex puntto a propiori veniflent. Eſt hoc punttum, a, Focus Imaginarius, 1257. Sit jam objeftum AE, quod ab oculo Tab. xva. poſito in O, ſub angulo AOE videtur, in me- Fig. 12. dio ponatur Lens cava SS, tum radil ab extre mitatibus A& E emiſüi, qui ad oculum O per veniunt, ſunt Az, Eb, hi refratti ſunt bc, bc, delati deinde in viis cO, cO, cumque angulus c Oc ſit minor quam AOE, apparebit objettum minus in ae,& erettum. 1258. Siarcus circuli PQR ex centro len- tis E fuerit deſcriptus, isque Conſideretur ut ob- je&um, ejus imago pq erit ärcus ſimilis con- 1 Rs: centricus: cujus longitudo erit ad longitudinem H 8: objetti, in ratione diſtantiarum 3 communi cen- tro RE, atque imago erit eretta vel inverſa reſpec- ru objetti, prout ab eädem vel aiterä parte jacet. Patet propoſitio in omnibus concentricis ſüper- üciebus ex ſola inſpettione Fig. 1, quoniam par- ces harum ſuperficierum'ſunt ſimiliter oppoſite partibus concentrici objedti: in Lente autem fo- Tab, xvimz cl radiorum parallelorum jacent in arcu concen- Fig.2, 3. 4, rico cum GFH, in quo ſunt foci radiorum paral- lelorum ab oppoſitä parte venientium per. 1122. nam Pp.& Q49, ſunt tertiz proportionales ad diſtantias PG, PE; tum ad QF& QE, adeo- que imago pq", eſt arcus concentricus objetto PQR: Quoniam axes radiorum conſiderantur ut retty linex transeuntes per E, erunt anguli p Er, PER xquales: ideo ratio imaginis ad objettum, erit uti ratio diſtantiarum 3 puntto E: prout igi- tur extremitates P& p Jacent ad eandem vel op- poſitam partem ab E, ita jacent quoque Q, q. FLUMS RSNZ Cg. 1259. Quo objeftum circuläre PQR mi- L] 4» nus 536 Dioptrica. nus eſt reſpeetu diſtantigx 83 pun&to E, eo magis appropinquat ad lineam rettam, quod& in ima- gine obtinet; idcirco planum objettum ad notabi- le ä lente intervallum, habebit fere imaginem pla- nam. f. 1260. Si oculus fuerit ſenilis, atque vel ob Coineam, vel ob lentem Cryſtallinam planiorem, vel propter utramque ſimul, radios objettorum propinquorum divergentes non ſatis refringere pos- fit, ut ſupra retinam coEant, ope lentis convex, ante ipſum poſitye, radii ab objettis emiſſi reddun- tur minus divergentes 3; adeoque ab oculo, ut ſü- pra rerinam coeant, refringi facilius poterunt? Preeterea objetta nunc iterum oculo propius ad- moveri poſlſuat, qux ſenes procul removebantz deinde Lens colligens radios efficit, ut plures pupil- Jam tranfſire queant, idem proinde prexfſtat, ac fi pupilla ampliaretur: Quamobrem ſenes, perſpi- cilli ope, objetta propinqua iterum clare& di- Minette cernent. C. 1261. Uſus perſpicillorum non eſt admodum antiquus, etlamſi radios Solis, vitreas ſph&eras pertranseuntes, urere plurima cognitum olim fue- rit: Inventio uſüs lentium pro ſenibus, videtur referenda intra Annum 1280& IZITI, utilitatem enim Cognoverunt Rogerus Bacon(a), Alexan- der de Spina(3),& Salvinus Armatus(c). C. 1262. Quoniam Myopes radios objettorum in ſuis oculis nimis refringunt,& idcirco tantum objetta propiora, quorum radil maltum diver- gunt, diſtintte videre poſſunt, remotiorum HD OD» (a) Perſpetti p. 3. d. 2. Cap. 3. (b) ReDi1 BEpiffola ad Falconerium. Fournal des Scavans A. 1679. p23. 52 (6) Atta Lipſ. A*. 1749, ; CO tnzolg R n 19« ad notzhk SINE pla ue vel ob [aniorem, Jjettorum 088TE POS- -(Qurexp, M redu 110, ut ſü! poterunt|| plus ad webantz| ves pupil FA Ha|| 3, perſpl| ae R d| t adimodun 25 ſphzty;: molimfit| » Videty gulitaten! , Alexatt 200): jeCtorum 0 tantun m dive- um vero Ob» des SCO! amp diinde Hujuzmo || ts, dete | obſervat Anno 78 em ſir y Hodierna, remis,! nus, Grie Baker, dans, qu ſigni Sete: randum( cogitale, . per vitreg; que cernun ſ 1204, üppareat Obj (OcODIO Co 0000 Len Dioptriöa. 337 pbjetorum radios nimis reffringunt, ope lentis ConCav2, radios a ſe diſpergentis, hzc quoque objetta diſtintte videre poterunt. CF. 1263. di lens cConvexa- fuaerit portio mino- ris ſphere, aut ſi fuerit exigua ſphzxra, valde amplificat objetta, ita ut omnes eorum partes diſtinttz appareant 3; vocatur tum Microſcopium. Hujusmodi lentibus elapſo ſeculo in uſum voca- tis, detettus eſt integer Microcoſmus: Primarii Oobſervatores videntur faiſſe Fr. Stelluti,& hic quidem primus, cum partes Apum minutiſſimas Anno 1625 deſcripſferit: Fontana tamen inventio- nem ſibi vindicat Anno 1618(4). deinde fuerunt Hodierna, Petrus Borellus, Powerus, Hookius, Grewus, Malpighius, Leewenhoekius, Bonan- nus, Griendelius, Joblotus, Reaumurius, Henr. Bakerus, Trembleyus, Turbervil Needham, A- dams, qui obſervationes Microſcopicas, cum in- Ülgni Scientiarum incremento, conſcriplferunt. Mi- randum eſt eruditos non citius de Microſcopiis cogitaſſe, quia littere, quamvis minutz& obſcury, per vitream pilam aquä plenam majores clariores- que cernuntur, olim tradente Seneca(5). ß. 1264. Ut cognoſcatur quantz magnitudinis appareat objettum, tum ſimplici oculo, tum Mi- croſCopio conſpettum, ponatur objettum PG; in foco Lentis AE, huic oculus ProXimus coi- ſpiciet objecttum diſtinete ſub angalo PEQ. fi:* vero oculus ad diſtantiam LQ removendas ab objetto, ut id diſtin&e absque microſcopio vi- deat: erit angulus PLQ, ſüb quo objettum cer- netur: eſt vero angulus PEQ ad PLQ; ur LQ ad QE: ſed eſt magnitudo objedti apparens, uti | eſt (a) Fournal des Scavans A*. 1077: P42 E75: CD) 6 16(Cab 5 Queaſ. Na. 6 17 105 8358 Dioptricä. eſt angulus opticus, quare magnitudo objeeti viſa per Microſcopium, erit ad eam oculo tantum con» ſpettam, ui LQ ad QE; C 1265. Si ergo oculus poneretur in E, cerneret objetum PQ ejusdem magnitudinis ac per Microſ- copium, ſed tum appareret confuſifimum, quia radiüä quolibet objecti punto replicati nimis diver- gunt, quam ut ad ocula refracti coEant in retina: hos interpofitum Microſcopium retrinzit prius, ut in oculo refracti denuo coire in puntto poſſint: Microſcopio proinde non cernimus objetta am- pliora quam ſolo oculo, ſed qux non apparuils- ſent diſtin&te, per id diſtinets in minoribus ab 0 culo intervallis cernimus. . 1266. Si autem lens una non ſatis amplificat objetaz, altera lens, imo& tertia additur 3; cuyas inventum debetur Drebbelio, Batavo, qui Anno 1621. ejusmodi Microſcopium compolitum ſpec» tandum dedit, teſtante Hugenio(a): quod poſtea variis auftum& correttum fait artificiis, tum ut objedta copioſo lumine illaſtrentur, tum ut valde amplificata,& diſtineta, eorumque magnz por- tiones una acie conſpiciantur. Lens minima in his compoſitis, objetto vicina ponitur, ideo Ob- jetiva vocaturz altera, que prope oculum, Ocu» lars. C. 1267. Magnitudo objetti que uno intuitu per Microſcopium ſpettatur, vocatur Microſcopii campus. Hic eo major eſt, quo oculus Lenti eft propior: eo minor eſt campus, quo oculus 8 len» te plus abeſt. Tab. zvm T- 1268. Quo pafto autem radii per has lentes transeant, ex inſpetto ſchemate ſatis intelligitur: ut& quomodo obje&um AB, ä ſpeculo SS 1l- Juminatur, G. 4269- (a) Dioptrieg p+ 221. j",|„bh [1] qm 1 ds Mal! ObjecOn: vida zm, 1008 ( Mor| ABC9 2) 1 (04,B1 4 (12604 8 woudly db ant 30 ven uk ngS: N1900/0 A3 02/4 ſde gm 3 urn dn bſe! H Daray 7 facht,| EMEN (20914 8 Me et m ve 7; 0, A| hab' I( Welf; ZZ: zz<<€€ . 7 „ G yY]'q Z NN 4! 4 UE| 0.(vz bh) Web| m qu W 1: kams T 9; y Dieptrica, 533 Yen iſg g. 1269. Ex lente convexäa& concavä, quo- DU Qn dam intervallo ä ſe in Tubo collocatä, compoſita M elt Machina, qu Teleſcopium vocatur: cujus ope » Cetheret objectta remota, clare,& amplificata, ac ere&a, er Mitrol videntur: Radii ab objeettis emiſſi, aut reverbe- um, qut3 rati, fequenti modo ad oculum perveniunt, velu- der ti Molyneuxius optime explicuit. Sit obje&tum in retina: ABC, ex cujus puncto ſupremo A, radii tres Tab. xvm Cris, u a, a, a; ex medio B, radii 6, db, b; ex infimoFig. 7. 10 Wint: C, radi tres c, c, c, procedant: hi radii, an- ME tequam Tubum ingrediuntur, cruciatim ſe ſe- ] appIrUs Cant; Tubum ingrefii illabuntur in lentem con- bus bo, ZYX, qux Objeetiva vocatur; 3 quä refringuntur, ut co&ant in f, e, d, ibi objedti mplificat imaginem depitturi. Ponitur lens concava GL, u; Cuys Inter radiorum concurſum,& lentem objettivam, WENN eo ab hoc concurſu intervallo, guod eſt zquäle mfpec foco imaginario lentis concav>. H&xc lens, Ocu- quoll lar15 dieta, radios, qui nempe ex uno eodemque vi, m 1 Objetti punto venerant, ſud refraCtione reddit un va Parallelos, ceteroquin eos ad T& R divergere mg po facit. Oculus recipiens hos radios parallelos, ; nina 11 tanquam ab objecto remotifſimo emiſſos, eos dif- 11, 480 0)+ fringit, ur ſupra reunam cCoCant, ACPINSANTqUE „0luny OG imaginem objeeti TER» Juz cum Jaceat codem Tab, xvar | ſitu, ac fi 4 ſolo oculo obje&tum inſpettum fuiſſet, Vig. 8. vo htuit! Id in ſitu ereeto,& diſtinettum app.rebit: cum- - Mutofeati que in fig. 7. ſüb angulo, TPR, cui eſtyqualis „Let d Fhd4, apparet,& qui multo major eſt» quam an- lus a Ie“ gulus fyd, ſub quo 4a ſolo oculo conſpicitur, ob- jettum amplificatum in ratione ey, adeh,appare- has Jentes bit. Campus viſibilis partim a magnitudine lentis velligttät! objettive, partim ab aperturä pupille pendet, 10831 quzx cum exiguls mutationibus preedita ſit, Te- 079 leſcopio, cui oculus progime admovendus ef, leus Concava exigua modo convenit,& hinc bre- ve 540 Dioptricä:. ' ve tantum eſſe poteſt, vix pede longius, ädeo- que exiguye uvülitatus ad objecta diſkantffima vi- denda. CF. 1270. Tubus hic Batavicus vocatur, quia inventus fait in Belgio,& quidem Medioburgi in Zelandia, ibidemque 4 Zacharia Johannide,& Johanne Lipperhey, circa annum 1590. conſtruC- tus eſt(4a): quamvis quoque inveatum Metio, ab aliis Syilveſtro IL Pontifici(5), Rogero Ba- coni(6); Porte(d),, ab aliis Galileo, ſed hiſce N. minus rette adſcribatur: nequaquam vero antiquis Koyptüs(e) innotuiſſe verofimile eſt, ejusve beneficio naves ex ſpecula, in Pharo Alexandriz- .' eretta, ad 609 milliarium diſtantiam detegi p0-| "€ tuiſie: Hec enim propter Curvaturam Terry fie-| | r1 nequeunt. CG. 1271. Defettum Tubi Batavici emendavit| primus Keplerus, emendatum tuübum in Optica, Anno 1611. editä, deſcribensz; Fontana ſibi in-' ventum adſcribit Anno 1608, quod ali Rheite, in lucem publicam opus edenti Anno 1645.(f) attribuerunt!: ita ortym fuit Tele/cepium Aſtrono- micum, ex duabus, utrimque convexis, lentibus Tab. z1x. Compoſitum. Sit objettum remotiſimum ABC, Fig- I A cujus puntto ſupremo A radil, a, a, a, lineo- ls'notaipex>-B«r3011.0, DaB. eX C:radiipun: Cati 6, 65.6, emittantur. Hi radit antequam Tubum iogrediuntur, ſeſe alicubi interſecant, 1l- Japfi in lentem objettivam XY Z, ab ea refrin» gun- (a) P. BORELLUS de Teleſcopii inventore.| (b) DITHMARI CHr0n36-Z1E1D6 5| 3 (c) MoOLINEUX Dioptric. Nov. Confer. Menagium Ori- gini della Lingua Italiana. Occhiali. 41: AML(d) KeEPLERUS innuncio Syaereo pag. 16. WE)(e) 1? Hiſt. de? Acad. de Belles Lettres Tom, 1. p. 136 249%(F) Hiſt, Acad. Reg» Lib. 5. Set 1. C. 7. Zs, aden Qa yi fur; qu loburg 11 ide, 16 conltrue, 1 Metio, 09270 B2 z a hie 10 a WW (t, ejuys [exandy 2 elegl pP» er!P f2- mend n Opti, na Abl 0 11 Rhelße, 160g.(7) m Af ;, ents Im aiC,| g, 120“ radi Dun| nega cant, I- ) fehlt gun- eim NF um» jp 116 LAB. XVIIT. V Y JITIINC ROMY BISSE Es 9,| corun el e tum camp 10 3 2917 obes done| fanta |*»]: bun com az 4 fer qual! eunt, jeCu! um, ſ;1 Dioptrica. 541 [] Suntue, ut in ſus focis f, e, d, coCant, iIbidem« que objectti imaginem pingant. Sit lens ocularis, gh1, remota tantopere a tocis, f, e, d, quanta eſt Ejus pro radiis parallelis foci diſtantia: proinde ſit, eh, diſtantia foci ab oculari, 851/, erit diſtantia, yh, zqualis aggregato longitudinum amborum fo- corum: oculus O paulo plus diſtet ä lente, quam eſt ejus focus, illi objettum diſtinete, amplifica- tum, ſed inverſum apparebit: Pendetque ejus Campus a magnitudine Jentis ocularis. Soli ocu- lo apparuiſſet obje&tum ſüb angulo aYc, cuieſt zqualis /Yg, fed per Teleſcopium conſpicitur objettum ſüb angulo /Og, qui anguli ſunt in ra- zione 5O, ad hy, ſeu be ad ey. hoc eſt ut di- ſtantia focl ocularis ad illam objettivg lentis. y. 1272. Quoniam objetta terreſtria per huncTzb. zz, wbum inverſa apparent,& ideo non admodum fig. 2. commode cognoſcuntur 3; huic Teleſcopio dux alig lentes oculares additg fuerunt, ita ut id ex 4. lentibpus componatur, quarum tres oculares x- quali a ſe ponuntur intervallo; per has radii trans- eunt, veluti in ſchemate exhibetur; atque ita ob- jettum erettum, propius oculo, atque amplifica wm, u m R 1271..apparet. gy. 1273. Teleſcopia hujusmodi longiora 20 pedibus vix amplius objettis Terreſtribus conſpi- clendis infervire poſſunt, propter partium ad&-. rearum continuum motum, qui viſibilis evaditz eilcitque, ut motu quodam tremulo objecta quaſi ſübſultare videantur. y. 1274. Sunt Teleſcopia hxc Dioptrica non- nullis defettibus obnoxia propter diverſam radio- rum refrangibilitatem: Sit enim vitrum AB, ra- Tab. zx, düque ſibi paralleli E A, CI, FB, radi minime Fig. 3. refrangibiles ſibi in G, maxime refrangibiles in H, occurrent, erit tum GI ad 111,10 28 ad vor 2 2 92 542 Dioptricd. 97 ,:& GH. erit. 2. Tpfius) GI 4 ducätue KL per G,& MN per H, perpendicularis in axin CID; erit MN;- pars latitudinis vitri AB, & KL 5: idcirco, OP; quod eſt ſpatium mi- nimum, in quo radii colledti ſunt, erit proxime dimidium ipflus MN, adeoque-- ipfius AB. Proinde radil ab uno objetti punto emanantes, non in punto poſt vitrum cogunt,& ideo quod- Jibet punttum objetti parum diſtinete apparebit, Hic error in radiorum tranſitu per lentes ocula- res augetur, atque ita trans Teleſcopia objetta coloribus tinfta apparere ſolent. Cum h&xc vitia, & plura alia detexerat Nob. Newtonus, Teleſco- pia emendavit, pro his reflectentia ſubſlituendo, de quibus in proximo Capite, C+Ai:P5- Xen, Catoptrica. CF. 1275.| M5:€ Corpore lucente emanans, at que in objecta illapſa, quaquaver- ſum reflectitur, fi horum ſuperficies fuerint aſpe- rx& inxquales, verum ſecundum aliquam direc- tionem, ſi ſuperficies fuerint polite. gf. 1276. Lucis reflexio vel in corporis ſuper- ficie anteriori contingit, ſi id fuerit opacum: vel a ſuperficie poſteriori, fi corpus fuerit pelluci- dum; vel ab utraque ſüperficie in pellucentibus Corporibus. C. 127%. Lüeis relexionem- 8. ſuperficie ante- riori non attribuendam eſſg impattioni in partes ſolidas corporum, ſed viribus aliquibus repellen- bus, ex corporibus exeuntibus,& extra ſuper ficiem agentibus, invenit Nob. Newtonus, atque fuſe demonſtravit(a). 1%, Cum Ca) Odtic. Lib, 3% part. 3.&. 8, Lib,& 12, Cum lum, acun! bra multo nienda fort! dempue ft] Lux es va) ervoporibi y,(um 1 mfölto rep! um ae] „ Ner v 1' ficlß, quods man 54 14(CD 4 pj (7 ) dun meu qua weg MONE po113[pe] Verberare 1] tet? quod Corporis es dat, Antequg conn De 4) Üpo jp. Vrtiälen fon Mreßtamm| Mn vide x 1 Pu Ble | Mn[3 1101] item] NM ]"Se M reieht, hy; Aten Diki! DL viri dh, DS patum ds a? proz 401 AB Bunmns, )„out JAnpgeht, L93 WU: | Suvi | Wirel, 80 Tel 1 Shktuen, Catoptrica. 543 1*. Cum enim tenuis Solis radius in pilum, fi- jum, acum, ſtramen& alia Corpora incidit, um- bra multo major, quam 8 radiis tangentibus defi- nienda foret, poſt hec memorata projicitur: 1- demque fit, licet ab aquä ambiantur: adeoque Lux ex viä reetä detorquetur a vi eam repellente, ex Corporibus eMuente. 2*, Cum Lux inter acies cultrorum tranſit, ma» nifeſto repellitur 4 vi ex cultris exeunte ad ali- quam a cultris diftantiam, veluti vidimus inf. 674. GENTLE ERLESEN 752 3*. Sit Metalli aut vitri ſüperficies ſcabra, Lvx quaquaverſum ab ea diſpergetur: poliatur ſuper- ficies, quod fit aſperis pulveribus, ſüperficiel maxima ſcabrities tolletur, nihilominus admo- dum inxqualis ſemper manet propter inciſuras„ quas pulviſculi ineidunt, tum ob poros corporis 3 nihilominus 1evigatione aliquousque perattä cor- poris ſuperficies ſplendere,& lucem ordinate re- verberare Incipit, ac fi perfectifſime levigata fo- ret: quod, niſi vis qupdam extra ſuperficiem Corporis emanans detur, qu&x radios illapfos red- dat, antequam ad ipſfas partes ſolidas pervenerint, concip1 nequit. 4%. Hxc 1gitur vis quaſi ſuperficiem quandam virtualem format, quz lucem repercutit 3: nifi hec foret, concipi nequit, quo patto in ſpeculis Vitrels tantum duas obje&torum imagines,& non iInnumeras videamus: quod contingere deberet, ſi partes ſolidy lucem refledterent; quippe in vi- tro partium ſolidarum ſtrata ſunt plurima, qux ſingula lucem reddendo plurimas imagines effice- rent. 5*. Nec corporum ſuperficies poſterior lucem reflectit, ſed vis attrahens, ex ſuperficie exiens, gu radios egreſlos ad corpus retrotrahit, atque ita 4 6150 2.00:C Fig. 4. 544 Catoptriea. ita repellit, veluti exhibuimus in Tab. XI. fig. 153. nam poſterior lucis reflexio, ſive potius inflexio & recurſus fit, ſimulac hxc obliquius, quam ſub angulo 40 vel 41 graduum ex vitro in A&rem, aut in ſpatiam vacuum exiret: Concipi igitur ne- quit, Afrem, rariffimunm Fluidum, poros vitri Oobturaſle, cum Jucem in minori obliquitate als Japfam tranſmittat: Verum Agr nihil facit, quiz in vacuo lux fortius redit, minusque e vitro exi- re videtur: Ibi nihil eſt, quod vitri poros ob- Üruit. Sed quoque non ä partibus vitri folidis, qux ſunt in ſuperficie, fit relexio: nam Aqua, Oleo, vel alio vitro ſuperficiei appoſito, non fit Jucis refßlexio, ſed tranſitus: tum vero ſuperficiel partes ſolide non ſunt mutatx: quid igitur muta- tum? Virtutis attrahentis in vitro attio, propter vim attrahentem Aqu&x, Olei, vel alterius viträ appoſiti. C. 1278. Reditus igitur lucis a vitro corpori- busque pellucidis duplex eſt: qui enim 4 ſüperfi- cie anteriori fit, oritur 4 vi repellente; qui 4 ſu- perficie poſteriori, oritur 4 vi attrahente: Sit cor- pus ABCD, ex cujus ſupremä ſuperficie AB vis repellens usque ad IH egreditur,& visattrahens usque ad KL. Radius OP admodum oblique il- Japſus in vim repellentem IH multum retardatur, InlleCtitur MEQ, repellitur in via QR ,. renmeibe: raturque in RS. Verum ſi radius 0p, minusob- lique in IH incidifſet, majori vi retta progre- dieiur, quamvis€ via aliquantum extrattus, a- deo ut exiguam curvam pq, deſeribat, perve- niens deinde ad vim attrahentem KL, accelera- tur,& curvam alio ſitu poſitam 9y, emetitur. Reditus lucis ä poſteriori ſuperficie expoſitus eſt in Ff. 1277. Videntur omnia pellucentia corpo- ra ab hujusmodi quabus differentibus viribus am- biri. g. 1279- [u99 [im 0paCI zuarum Pp vrangmitte yum ſpent! pau möſol Do, 4 aunend.: eren] curvis ad ter 1 158 vranſire ind 017.008) f; iA bet,& Ian porn pon 14 te Npfeou wd, Cy ap oeh; bus um M mover! po ex Inpetty fj 128,1 „Nfg, S108 WikRTID I, quan ſih 7 in Aireh, O oltur je. Moros pit | altas als Üneit, 913 DOfvitro et MR U- 17 000 Ola 4, 100, 200 werde „bir muſa- 038 propier ; ko vn ERN 19 4,10: 12) mif JE gl AbM 2 15a Be ob Fp Ne ; 167 iE muD“ wat 3 rauf mv Da aer j meu!, 3„010 ej wi dd 9. We *, ſ 1074" Catoptrica. 545 C. 1279. Hipe intelligimus, quxenatm.corpora ſint opaca 1*. Atomi non poroſe 2*. Particule, quarum pori anguſtiores ſunt, quam ut lucem wansmittere poſlint. 3*. Corpora majora, eX quo- rum ſuperficie vis magna repellens exit. 4*. Cor- pora majora, quorum partes amplos relinquunt poros,& ä ſe procul diſtant, ita ut ſuam vim attrahendi aut omnem, aut fere omnem in lucem exerceant, quä fit, ut lux continuo in lineis fere Tab. xx. curvis ad ſingulas particulas deferatuv, ingquali-Fig. 5. ter ab üs reßectatur, atque ita intercepta quaſi, tranfire inpediatur, aut poſtquam tranfierit, mo tu inordinato egrediatur, ut non amplius viderl poſlit: ideo Hocculus nivis& Aqua ſpumeſcens al- bent,& ſunt opaca. Simulac igitur horum cor- porum pori Medio aliquo, lucem etiam attrahen- te inplentur, non amplius lux motu adeo inordi- nato,& in lisdem curvis 4 vi attrahente partium agi poteſt, ſed conſpirantibus viribus attrahenti- bus tum Medii, tum partium, lux in re&tis lineis 5,6, xx; moverl poterit, adeoque per corpus tranſibit, utFig. 6. ex inſpetto ſchemate colligi poteſt. ß. 1280. Proinde corporis poros inplendo, id ex 0paco fiet pellucidum: Quo id Medium, po- ros Inplens, Jlucem magis attraxerit, ita ut 2q02« liv1,accorporis partes„in lucem agat, eo Corpus ex opacoe pellucidius eyadet. Hoc omne nititur ob- ſervationibus. Charta pura, alba, fere eſt opaca, ejus poros Aquä inple, ſive chartam humetta, pellucebit: ſed inple poros oleo, hoc lucem for- tius quam Aqua trahit, jam multo pellucidior erit Charta: ſed omne oleum non zque fortiter lucem trahit; obſervavit Nob. Newtonus oleum Tere- binthing vim lucem refringendi habere, quz es- ſet ad eam oleli olivarum, veluti 13222 ad 12607- idcirco chartam inupge oleo Terebinthina?, nunc Mm ID- Catoptrica, Inſtar vitri fere pellucebit,& multo magis, quam untta oleo Olivarum. Vitrum pellucidifimum in pulyerem contunda« tur, pulvis erit albiſſimus, opacus prorſus, uti Vvitreo. plano inpoſitus apparet! poros pulveris in- ple Aqua; incipiet aliquantum pellucere 3; poros inple oleo Terebinthine, jam pellucebit; partes Propius iterum adige liquefaciendo, prior pellu- Ciditas redibit. Albumer ovi pellucidum conquaſſa, ut ſpu- meſcat, erit ſpuma albifſlima, opaca; ceſſante ſpuma, redit priitina pelluciditas.: Acetum cum oleo olivarum conquaſſa, utrum- que ſeorſum pellucet, conjunttum utcunque opa» eifimum eſt füidum. Aqua admodum pellucet, in vaporem ope 1ig- nis reducatur, gul multo minus pellucet, hinc in Jaboratoriis Tinttorum& Cereviſiariorum tante ab aſſurgentibus vaporibus tenebre. Hinc& ad- ſcendentes vapores hi, tum& fami caminorum nubes opacas, in Atmoſphxrä volitantes, Conſti- tuunt. Lapis, Oculuys mundi diettus, opacuseſt; qui poris Aqua inpletis pellucet: Simile quid in in gypfo notavit Nob. Hugeniwws(a), quum e- nim gypfum,.inſtar caleis cum Aquä ſübagtum, tecipienti Boyleano circumfudiſlet, erat opacum, quod affuſo oleo& Terebinthinä pellucebat. Gla- cies modo: concreta pellucet, obortis a&Ereis bullis opaca eſt: Sed innumera ſimilia phenomena con- tinuo ſunt obvia. Metalla pura, quia ſunt ſatis homogenea, ad ſpecula formanda nonmultum va lent, verum ſi varia:inter ſe permiſceantur, ef tum miſtur&s partes ſecum vix congruant, parum Cohzreant, poros inordinatos inverciplant, ni- his (a) Philäf-'TianfſN. 12242; vom! me ull ſerviel! „IB ſeil zus Coy nod eige pmol! 16c Vith dor0s CEN patnlodm Tus p7.Wl us Jer ie | inl, 1980 bir ww,| (| wife 74+bM=Eb+bM=FM. ideo Sb4+bM 4+MX=FX. adeoque ſpettabitur imago in F. 6*. Radius Sd illapſus reßlettitur in via dX, quia angulus SdMN dM=CYX, eſt przterea S44+4X=NX. 1.0ca imaginum ſemper jacent in peripheria cir- Mm sS Cy» ea 5 WEIS ES - a. 4 zin. a 3 5 20 SAE>Soemee ni EN Mu TE<-> s= R IAT S<== ingpmmru- E nE- IEEE R ene zg le TATE- i-7“<== ie. M-Z dT ud-==-<>€ ESTIEN= 06 en SP Gin EN? en-=-- SCG GI IEEE REGIEREN ii 2-25 F=== -<<-R'& EB=ED>-adeoque! AC; TCD AB, ER ShvEACHCBHAE GEB EE ve- ro angulus EDR incidentig, cui eſt in Tri- angulo Ioſcele- angulus ERD Aqualis, huic vero“ ob“pärallelas:"ER“DN ,' eſt: wqualis RDN. adeoque radi incidentis ED, erit re- ßexus DN. 5115300.“ Quiaeſt 1 AE, EB?! AC, CB.ient componendo AE+EB, EB: AB,“CB. äadeo- que quo AE-+EB ad EB, majorem rationem acquirit, es etjam AB ad CB majorem rationem habebit. Quare radiante puntto E ad ſpeculum accedente, etiam focus imaginarius C propius 2C- cedet. Et potito objetto in B, erit etiam imago in B, hoc eſt in ſuperficie ſpecull. C. 1301. Pun&umCetiam invenitur hocpatto: AE.LCEB>ABEB, CB; fit-E-töcus"radio rum parallelorum, capiendo prime rationis di- midiam,'eit EE, FA: BE BC: C. 1302. Si autem ex puntto objeeti E in ſü- perficiem BDS concipiamus plurimos illapſos ' radios, eosque reflexos, hi omnes producti for Tab. xx1. Eig. 3. Tab. XX1, Eig..:3. mabunt interſeftionibus ſuis curvam C, C, C, quam omnes retrodutti tangunt, ab hac cuvä vi- debuntur oculo, extra ſpeculum poſito, radii pro- cedere, adeoque imago objeeti E, in hac curvä apparebit. C. 1303. Et moto objetto E eirca ſpeculum, MI- » „ert „CB DR, , 1UC4- 6 um, "D Kve- nr hui walls : t€- ert 20- 07em ia ctlum Us aC-. 171330 et: radio 5 di n ſu- Ipſos for- N C, Avi» y pro- Curva 1 um, m9- (25 11255 (64 MUL-„"“ SFG Ze+> H EIN Sein gg a& 7DE LS 8 PEN noveb | je - poteſt appa 10 qu0 6B,| DH, provel ſpecul dentu jedtun wm,“ deform 1; E L parum rankt medio diem. Nar B redi cCatheti EDA, (Da, = umque =KDa, Curfus 146 N aue ta, dus Catoptrica, S37 movebitur eodem modo curva C, C, adeoque objettum ſemper erettum apparebit. v. 1504. Quia vero objectum, quantum viderila2b. xx poteſt, videtur in portione prioris curve C, C, apparebit inminutum; veluti in hoe ſchemate, in quo EF objectum, ex puncto E emiſli radii EB, EG cum intermediis, 8 ſpeculo ad oculum DH, refleetuntur, qui retrodueti videntur ex 1 provenire,& radi FM, FN cum intermediis& !peculo ad oculum reflectuntur, ac retroduecti vi- dentur emanaſle ex puntto L, ideo totum nb- jettum EF, in IL, propius ſpeculo, inminy- um, in ſitu eretto,& aliquantum curyum ac deforme confſpicitur. g. 1395. Si fuerit ſpeculum ſphwerico-conca- Fig, 4s vum ZBDH, in quod radi paralleli AB, ED,Tab. xx1, Parum a ſe diſtantes incidant,& quorum ABF Lranſit per centrum ſpeculi, hi reßlexi in pun&o C medio inter centrum ſpecali A, ejusque ſuperfi- cem ZBD, concurrent. Nam radius AB perpendieulariter illapfus in B redit eädem via: ex centro ſpeculi A ducatur cathetus AD, erit radii ED angulus incidentig EDA, cui debet eſſe equalis angulus reflexionis CDA. quia BD arcus exiguus., erit CB=CD =CA: quare ACD eſt Triangulum Iſoſceless angylus CAD=EDA. erit CDA =EDA. ergo punttum C erit focus, vel con- Curſus radiorum. Si autem radius GH magis ab axe AB diſti- terit, dufloque catheto AH, erit CH notabili- ter major, quam CB, ergo angulus CHA mi- nor, quam CAH, adeoque radius GH incidens, non erit reßlexus HC, ſed redium AB inter C & B ſecabit: quare hujusmodi radü magis diſtan- tes ab axe AB, circellum formabunt ſupra pla- num, DEREN 538| Catoptricä num, quod eſlet perpendicualare ad axin ABin C. Hic circellus videtur omnino formari a radiis Sos lis in ſuperficiem ſpeculi illapfis; vocaturque fo- - Cus, cujus effectus in Ff. 1039. memoravimus, Tab. xx1. SF. 1306. Si in puntto C- medio inter centrum Fig. 5. ſpeculi A, ejusque ſuperficiem B“'ponatur ras dians, hujüs lux in lineis parallelis DE, HG, refleetetur, propter xqualitatrem inter angulos in- cidentiex& reflexionis. Hinc ufus horum ſpecu« Jorum eſt magnus ad lucem in Jongifſimum inter- vallum Pprojiciendam. Tab. xx1.* F. 1307. Si obje&tum radians in centro A ſpe- Fig. 5. euli ZH ponatur, omnes radii perpendiculariter in ſpeculumillabuntur, adeoque reflexiad entrunt A redibunt; proinde ſi oculus fuerit in A poſitus, omnes radios 4 quolibet ſui punto emifſos reci- piet; idcirco quodlibet punttum ejusdem magnitu« dinis, ac eſt ſuperficies ſpeculi, apparebit,& in eodem loco, quare nihil diſtinete cernet. Tab. zz1.€. 1308. Sti radians objettum E ponatur ultra Fig. 6. ſpeculi centrum A,& radii divergentes EB, ED, fibi propinqui in ſpeculum incidant, erit . m Sut: 53 00 FREER<<< 1 ; 3< r: Se en DOZ I I< ZE 10 trema. g. 1320. Ope fpeculi pyiamidalis poſiti in qu4s drato X, partes objecti, pi&z in Triangulis A;:: pech B, C, D, aſe ſeparate 3 in continuain imaginemFig. 15 cohzrere videntur: „ume Ww F. 1331; (a) La perſpettive pratizue par um feligieux de 1a Compaginis de Feſut; N n REN Catoptrica. Tab. xx1."|. 1321. Nec minus ſtupenda ſunt, que ſpe Fig. 11. Tab. XXI. Fig. 12- DAD 2X: DI. 13: 4 BN652:0:08 [W3 "53" T 14. culum priſmaticum ABCDE exhibet. Cum e- Dim objetti partes diſcißſ2 in SARB, tuumMBLC, N COD, QEPD. habeantur, videntur hz ocu- Jo, poſito anterius in quodam punto, objetti i- maginem integram conſtituere. C. 1322. Ex dottrinäa premiſſa facile Machinyg diverſe, partuim Dioptricg, partim Caroptrice intelliguntur, inter quas eſt Camera obſcura porta- tilis. Sit enim AB objettum,& CD lens con- vexa ſphgrica, radii ab obje&to AB in Lentem emiſli, refrattique, coEunt in GE, imaginem pingentes: quamobrem[1] ibi planum aliquod, ve- luti charta, aut ſpeculum vitreum ſemipolitum ab unä parte, politum ab alterä fuerit, apparebit ſpectatori S, objettum in EG depittum, ſed inverſe. Cum autem objettum malumus videre erettum, ponatur ſpeculum HK planum ſub angula ſemiretto ad baſin Machiny, hoc radios per lentem transmiſſos reßletter, ut imago objedti pingatur in NM, quare vitrum ſemipolitum hic poſitum, imaginem exCipiet, qux 8 ſpeCtatore P videbitur erecta. ß. 1323. Nunc fabrica'Teleſcopii oblique re- Nettentis primo intuitu patet: in capfulä cavaä an- terius ad C aperiä ſpeculum jacet planum DE ſub angulo FDE ſemiretto, capfulzy adnexum eſt te- lescopium Batavieum MBA. oculo deorſum cernenti apparent objetta, quorum lux in ſpecuy- lum DE incidit, quod replicat illapfam ad teles- Copium. C. 1324. Jucundiſfſima quoque ſpettacula repre- ſentat Laterna Megalographica, ab als Lucerna Magica appellata, a Kirchero inventa& deſcrip- ta, ab aliis deinde emendata: in qua C flamma candelz vel lampadis, raädians fere in centro 0E: culi Sa Fil n eu[7 DD 1 KR p 0 penn wp cm u mi] H: 6, 1619 alda aim 1 tele XL Im (u, [511 Nee ee jed MÜ temp; Oleo (rans! mw hadert 1 Vogt [1076 fü „| 1, 5] mae vd; m 0 ve) 13 Wa Bomaäng SZR. 1208= ZE I [ eg RAZER WU( )(ek- Na m 11(dieß aner, | Catoptricd, 563 ] ; 4:4 culi ſphrrico- Concavi AB, hoc lucem ad lentem üMBIC DD repercutit, qux Iidcirco lucem ex EE uE |. ket& poſteriori facie Namms recipit, eamquerefrin-*!8: 18 dbi gendo diſponit, ut omnis in imaginem ſuper Vvi- . ed tro piſtam E, E, quam reprxſentare animuseſt, iche cadat: Lux ex quolibet puncto imaginis EE e- winn miſſla divergens, Illapfaque in Jentem convexam iE G, refringitur, ut evadat convergens, ita illapſa MEN. 1 1 : 0 fois in alteram lentem H, ab hujus refrattione red- m 4..>..- wa ditur magis convergens, cumque radil ſe in- Slefn terſecant in L& K, imago in albo plano Ann KL inverſa,& admodum amplificata pingi- aInwod je: tur. i 06(eam7aD. 1325. Loco lamm& C optimo cum ſucceſſü „Dpa Kircherus Sole uſüs fuit, nec tum lens DD eſt gam ſed neceſlaria:& quia non ſemper radios, a Sole di- 3163 hre rette emiſſos in pifturam EE, quocunque diei Zamaſcd tempore excipere licet, Joco DD ponitur charta; Sc 110 Oleo Terebinthinyg uneta, per quam radii Solis De transmiſſi, pieturam EE aquabiliter illuminant. au Cf. 1326. In ſuperioriBus f. 1274. Teleſcopii Ca ium? tadioptrici Newtonianrmentionem fec1, id parum 5| 4 Nob. Hadleyo emendatum, preſtantiſſimum Br eſt inventum, cum exigux ſit longitudinis,&re- 111508 motiſſima objetta reprxſentet maxima, diſtinttis- S| m 0 ſima, Clarifſima, ita ut id, quod pedem longum, Bini“ idem ac Dioptricum 12 vel 14 pedum efficiatz i- 57(erh mo quod ſex vel ſeptem pedum eſt, non minus, Yin ſa quam Dioptricum 100 pedum przxſtet. EſtTab. 35:3; Ye ad 1 ABCD tubus amplus, in cujus fundo BC ſpecu- Fig. 1; 2. MU lum Metallicum ſph&rico- concavum GH poni- PET tur, radii ab objetto remoto PR emiſſi, EG; „Lum FH, feſe alicubi interſecant, adeo ut EG, eg, 8 4 deſenip- Parte inferiori ObJeeti;&Ffh, FH, a parte ſüperio- " fam? 11 objetti adventant: hi ingreffli tubpum, 4 parte 7 an je- anterior] patulum;& illapfſi in ſpeculum EH; (ul Ny 3 fes 564 Catoptrica. repercutiuntur convergentes, Concurſuri in 144 & imaginem hic depitturi; ſed antequam hocef- ficiant, dimittuntur in KK exiguum metallicum, planum ſpeculum, ä quo repercutiuntur ad fora- men laterale L, ſeſe interſecantes in 9 S; ibique imaginem 953 pingentes 3; ponitur vero in fora- mine L lens ſphxrica convexa, cujus focus eſt in S8, hxc radios refringit, ut qui ab uno punc- to objecti emanaverant, paralleli evadant, qui au- tem ab extremis objecti punttis emiſſi ſunt, ad ſe cConvergentes ingrediantur oculum O, qui imagi- nem S 9, tanquam objettum ,' per Microſcopium L contemplatur: quamobrem objettum amplifi- catum, inverſum, clariſſimum, diſtinetiflimumque apparebit. Amplificatum autem videtur reſpettu Nimplicis conſpettus, veluti eſt longitudo foci ſpe- Tab. xx11.'Culi, ad longitudinem foci lentis, ſive uti AI ad Fig. 2 IL. Apparatum reliquum, quo tubus facile di- rigl verſus objetta poſiit, reprzſentat. Fig, 5. Tab. XSL. ß. 1327. De Teleſcopils Catadioptricis egit quo» que Jacobus Gregorius, atque in Opticä promotä Propoſitioni 59. addidit Epilogum, in quo trac- tans de Teleſcopitis triplicis generis, Dioptricis, Catoptricis,& Catadioptricis, de his inquit; Hoc tertium genus aureum nulla habet incommoda,€5 om- nes priorum generum proprietates habere poteſt, ſi len- tes€5 fpecula rite diſponantur: fatetur tamen Auc- tor, irrito ſucceſſu hxc Teleſcopia tentata fuiſſe: ſed Cl. Hadglejus Anno 1726. ea levi mutatione Fab. zz Perfecit: EE TYMZSSNYT canalis, in quo Pig. 3. Speculum metallicum ſpherico-concavum L/J2D, ad X perforatum: anterius in EF eſt ſpeculum ſphyerico-conceavum minus, brachio mobili RT affixum: fit objet&tum remotum AB,€ cujus ſü- priemo A radii cd, CD, emanant, velutt 6 par- te 7, m hocefs tallieum, ad forg- ; Ibique 0 forg- 0cus elt 0 punc- » QU AU» tg 11 IMagi» ſcopium mpliß- umque ſpeetu Cl ſpe- Al ad eile dr Fig, 5, gi quo romoti, 0 trac: (rie, t; Eo 9 oM filen- Auc- Meni 10 nud| anguut keſcopit |. 33 Optice ſaplum ;: do Ma ue, bum( Grego Molyn onlbus in Elem R. Smit, pälmam« | I) int |(qu N Catoptrica. 5685 te B radi:/, IL. hi antequam ingrediuntur ca- nalem, ſe ſecant: Radii illapfi in ſpeculum LD Concurrunt in foco KH, in eo imaginem inver- ſam pingentes; deinde ulterius progrefli incidunt In ſpeculum EF, cujus focus foret in f; ab hoc repercuſffſi concurrerent prope SS, alteram ima- ginem pitturi erettam; ſed prius ponitur Lens MN, refractione efficiens, ut citius co&ant in PV, ibidemque imaginem, forment, qu trans Meniſcum SS in O ſpettatur amplificata& erec- 14: magnitudo objeetti Teleſcopio viſa eſt ad eam Tab.xxr nudo oculo apparentem, uti angulus TOS, ad Fig. 4. angulum bGA. Externum apparatum hujus Te- leſcopil repreſentat Tab. xx11, Fig. 6. g. 1328. Ita pauca,& qu&x fundamenta prima Optice ſunt, delibavimus: preſtantiora& magis ſublimia invenirl poſſunt apud Dechales in mun- do Mathematico, Barrovium in Let&tionibus Op- ucls, Hugenium in operibus poſthumis, Jaco- bum Gregorium in Optica promota, Davidem Gregorium in Elementis Dioptrice& Catoptricz, Molyneux in Dioptrica nova, Newtonum in Lec- tionibus Opticis,& in Optica, s'Graveſandium in Elementis Phyſice Lib. v: ſed inprimis apud R. Smith, in Compleat ſyſtem of Optiks, qui palmam omnibus eripuit.| CAP. XXXVIEL De Atere. C. 1329. 8 ER orbem undique circumje&u amplettitur Aer, Auidus, inviſibi- lis, intattilis, pellucidus, elaſticus, ſonorus. An- tüquis Spiritus appellatus propter ſübtilitatem, Nn 3 quam m [ a) Continuat. Exp. Phyſ- De Aere:. quamvis ſit cCorporeus: Terram hac animabili Ppirabilique natura circumfuſam eſe patet, quia übicungue homines fuerunt, A&rem inſpirarunt & reddiderunt, in eo ſuſpenſas obſervarunt nu- bes, volitare aves, tum mare, per ſe languidum & jacens, ab eo 1incitari, eumque reſiſtere cor- poribus quibuſcungue motis. Qux omnia preſta- re aer non poſſet, niſi corpus foret. Ff. 1339. Omnis Atr terram amplexus imu] cum | univerſis in ipfo natantibus Corporibus, Ztmoſphe- | 7a Terreſtris Vocatur. Cf. 1331. Que componitur ex vaporibus, exha- Jationibus, five parübus ſübtilifimis,- volatilibus omnium corporum terreſtrium, gque firmorum, ac fluidorum, ut& ex igne, ſive Solis, Altro- rum, incenſorum terreſtrium corporum, ſive ſub- ſ: terraneo ſurſum erumpente& adſcendente, Sf 1332. Id tamen quod proprie Aer" eſt, eſt | Auidum ſai generis, a vaporibpus& exhalatio- 14 nibus diſtinettum,& cognoſcendum ex propriis ' charatteribus, etlamfſi nunc cunttorum terreſtrium 5| corporum particulis refertum& inquinatum ſit. ']„Nam 1*. Aer metallicis vitreisve vaſis incluſus, i- dem& inmutatus ſemper perſtat: ita autem vapo- res comparati non ſunt, qui frigeſcentes elaſtici- tateim perdunt, lateribus vaſorum applicantut, defuunt, in maſſam redeunt, ita ut vaſa, que antea hoc elaſtico vapore pleniſſima fuerant, pos- tea quaſi vacua ſint: Exhalationes quoque reii- guorum corporum ſucceſlu temporis quaſi pereunt, cum partes amiſſä elaſticitate conjunguntur, in denſius Nuidum converſe, veluti pluribus experi- mentis Boyleanis(4), in Are fattitio ex uvis, paſta faring, carnibus, allisque rebus fermentanti- bus, pid ie rel. Sime P11,3 8, erbt: oatIbt 1101, Allro- (we füb« 8, et, halt -propril veſtrium um I Iufüs,| ) 1400 altiet aur TAB TN TIL GE Ne TM AN bu: us 5 ter hal mal &l Hall um Inf gul Aro: 1108| Pyirm id Pp plo es | pione 8 1797 tans .| dem, |- | fereo ſDiratic » quilibet non Dot 18 vix v De Akre, 567 bus, putreſcentibus, efferveſcentibus( a), combus- tis; tum& ex Haleſianis nonnullis( 5) conſtitit. C. 1333. 2*. Aeri facultas eſt in pabulis ignem terreſtrem conſervandi, contra vapores& ex- halationes ignem citifſime extinguunt, flam- mam vividifimam, tum fuülgorem prunarum, ut & ferri candentis ſuffocant, veluti pre&ſtantiſfſimus Halleyus obſervavit,& in Aere getierato ex An- timonio& affuſo Spiritu Nitri, Rev. Haleſius(c). In fodinä Hungarie fammam 4 vaporibus extin- gui Brownius( d), ut et in fodinis Lithantracum Arverniz ab exhalatis, /a pou//e vocatis, Monnie- rius(e): in antro Italiz canino,& in Japicidinä Pyrmontanä faces ardentes prope ſolum, etiamſi id ſpiritus ſulphureos exſpiret, detehte, extem- plo extinguuntur, notante Miſſono(f)& Seip- plone( g). Cereus ab halitibus, quos Veſuvius A* 1737. eruttabat, extin&tus(35). Vinum fermen- tans gas ſylveſtre ex dolii gula ejaculatur, arden- tem extinguens candelam( i). g. 1334. 3%. Aer ab animalibus inſpiratus eft produtte vite& ſanitatis quaſß cauſa, in vacuo tere omnibus animalibus ilico exanimatis: Sed re- ſpirationl& vite animalium ädmodum noxii ſunt quilibet vapores atque exhalationes, ut hoſce non homini ducere, non ferx tutum ſit, imo il- 1is vix venenum magis lethiferum detur: ide fru- | Men- (a) Fournal des Scavans A*. 1676. päg. 45- (b) Vegetable Statiks Exper. 83.€* in Hamaſiatice Ah- vend. Lxper. 2. (c) Hamaſtatic. Append. Exp. 3. pag. 215. (4) Fournal des Scavans A*. 1682. pag. 116. Ce) Obſervations d* Hiſt. naturelle pag. 196. (7) Itinerar. Italico. (85) Philof. Tranſ. N*. 448. (9) Philof: Tranſ: N*. 455. (5) NEUMAN de Vino. p. 365. Nn 4 368 De Aerze. mento, quod in horreis autgranariis ſervatur( a)z id de novis parletibus calce obduttis, de fornaci- bus novis(2), tum de ſulphuris incenſi exhala- tionibus liquido conſtat: hinc in antro canino& Japicidinä pyrmoncana, tum in puteo effoſſo in Inſula Veeti(c), ſpiritus ſulphureus, qui ex ſo- lo exhalatur, inſpiratus ſtrangulat cito animalia (ad). Hujusmodi antra Plutonia ubivis terrrarum ſunt obvia(e): etiam ocyſMfime interimunt ani- malia(Ff) candefacti eris exhalationes, ut& il- 1x, quas carbones lignei ardentes(&), prunz ce- ſpitum Hollandicorum, ſpiritus vini ardens, o- Jeum terebinthinze incenſum(5), lignum quer- num viride ardens exſpirant, idemque facit vini aut cerevifig fermentantis vapor(ii); quoties non ſunt lethales foſfforibus in cryptis candelarum fa- mi, tum n07&x erumpentes exhalationes? aut in antiquis puteis A&r diu ſtagnantibus vaporibus ingquinatus(8). C. 1335. 4*. Eſt Aeris intenſio ſive elaſticitasin determinatä& conſtanti proportione, nempe ut denſitas, occupatque ſpatia, qux ſunt in ratione inverſa ponderum comprimentium; ſed vapores & exhalationes, paucis eXceptis, ita ſe non ha- bent; obſervavi enim vapores elaſticos ex paſtä, ä la) HaLrs the uſe of ventilators. Cb) HoPMANNUS Meliic. ration. Tom, 2. (c') Philoſ. Tranſ. N*. 450. (d) HALES the uſe of Ventilators Pag. 40- (e) GEOR. AGRICOLA Lib. 4. de natura que effivunk de Terra. Philoſ. Tranfſ. N*. 452.- (Ff) HAvkS8EE Phyſ. Mech. Exp. Append. Exp. x1. (g) L'Biſt. de! Acad. Roy. A*. 1710. (b) HaLEBSs Vegetahle Statiks. p. 170. (i) CAMERARIUS in Epiſt. Taur. p. 31. NEUMAN ge Cereviſ. p. 280. (k) Feournal des Scavans Tom» 2, Pag: 61. HERERNT ERSIN EN ui äd; SENEN 0 lvl dwp! quadrup" ſandus!! tantum 1 maus en zes alt? (aus, 30 um ſpat eaſticitas ejusmod (132 Jatanbuid 16, ober 8 paco 6 Tes tv ii A, men ey ze amon! produtg 13, alta (1331 dum, ding maret fp Di InCCDN u Ing EMatur» ' 133,9 Wporbus 45 WINE WR PEEbUS Cy j 0 c umg c EEN Gi 1.<..5 Men enen wun imi | ex| 'an100|& ftoloin 11 ex ſo znimalia etrarum [0 40» ( Wb NUDE 17608,| 0 1m quer pace Yinl (ries 200 NOR [083? jaut [| vp pHlalheibsl0 1, nemo m 7 in rape aq vyppres ſe whit zer M, „es (' Dab, 3% Ruvnk? De Are. 569 4 vi duplo majori comprimente fuiſſe in ſpatium quadruplo minus redattos; in aqua CI.'s Grave- ſandius bullam conſpexit, quz, elaſticitate YEris tantum trecenties inminutä, in volumen 150009 majus expanſa erat( 4a). Fateor tamen exha at10- nes elaſticas conſtantes,& ejusdem condenſabili- tatis, ac in Are eſt, dari, quales ſex anno- rum ſpatio 4 ſe conſervatas,& paris ac in Are elaſticitatis Cl. Halefius deſcripfit(2). Verum ejusmodi exhalationes ſunt rariores. C. 1336. 5%. Effeettus Aäöris ex vaporibus& exha- Jationibus produ&ti diſcrepant ab iis naturalis A&- ris, obſervante Cl. Coteſio(c), quippe in Ae&re produtto€ ceraſis fruttus colorem ſaporemque melius ſervant, quam in a&re vulgari: ina&re pro- dutto& pyris color fruttuum mutatur, ſapore ta- men conſervato. In a&re produtto€ paſta in No- re cariophylli mutatur color: in genere in A&re productto non tam cito putreſcunt piſa, Pyra, Mar la, aliaque Corpora, quam in a&re vulgarl. C.1337- 62. Si quoque Aör non eſlet aliquod flul- dum, diverſum ab exhalationibus& vaporibus, cur manet ſuperſtes, poſtquam tonuit& pluit? tum e- nim incenduntur exhatlationes, qux ſimul cum va- poribus in terram ſub formä pluvizx decidunt; ſed obſervatur A&r modo purificatus, poſtquam pluit. Cf. 1338. Adeoque eſt Aer aliquid ab exhalatis corporibus diſtinetum, quod creatum ä Deo ſimul cum terrä 3; quod ilico ſuo pondere& reliquis pro- prietatibus eſle potuit cauſa vegetationis plantarum, ut& animalium vitg, ſimulac creabantur. Aer igitur ex aqua, in vaporem converſa, DON PproO- 85“ Ca) Inſtit. Philo: 6. 655. (b) Hemaſtaticg. Adpend. pag. 320- Cs) Le&ion. Preum. Leit, XV1. Artic. 3. Nn 5 570 De Aefe. gignitur ſecundum philoſophorum nonnullorum o- pinionem(a): neque etiam ex igne ſecundum A- riſtotelem(b)& antiquos po&tas, quos explicat Plutarchus(c). S. 1339. Aer in aliquä notabili copiä collectus, huc usque obſervatus fuit ſemper manſiſſe fluidus; neque diuturnä morä in vaſis; neque intenſo fri- gore naturali in locis Boreis; nec ſummo artificia- 1i frigore ope Spiritus Nitri& glaciei; neque compreſſionibus in maſſam firmam reduci potuit. Eft ejus fluiditas magna, quia particule ſunt 2d- modum rargz, ſpherice, mobilifimg, parum ponderoſe, nec ſe magna vi trahunt, adeoque facile 4a ſ2 removeri poſſunt. ß. 13409. Non exigua eſt Aäri gravitas, ſibi Ii- bere commiſſts 4 centro terry? nunquam recedit, quemadmodum levia, ex Principio levitatis, ab Ariſtotelicis agi dicebantur: ipſe Ariſtoteles A&ri pondus adſcripſferat(d), aſſerens uterem infſa- tum graviorem efl8& compreſfſo; quod tamen ve- rum non eſt: Gravitatem Aeris Galilzus incepit probare, quam deinde confirmaverunt Torricel- lius, Merſennus, multique alii: nunc vero pluri- mis experimentis demonſtratur. 1*. Si ex reci- piente A&r exinaniatur, in id, ſuperiori parte a» pertum, ilico Aer ruit, vas inplet: ſi Ar levis foret, deſcenſus hic contingere non poſlet, 2%. A&r vi ingenti corpora, quibus incumbit, deprimit, ideo(1 orbis vitreus vel plumbeus, pla- nus, (ANB ANW OM EDDNZO TE OCR ET US 1:01.2V 7872 Ci» CERO 1, 2. de Mat. Deor. SENECA Qu. Nat. Vos- SIUS de motu Maris Cap. 20. (b) In Lib. de Generat.€? Corrupt. Tom. 1. Lib. 2. Gap. 4. (c) PLUTARCHUS de primo frigido pag. 949 (d) De“ Glo 1,16. 4:'C3D. 43 / ws, t8N / egantlial? / cpl? NB Pyeumatif! wylun 360 / apprinun (. Hel |(bi inp0; | end vaſp na divels FE / mond | cb: pondet / vi mils awo: ü eme vod / Nebztonio dere em humida 1 Vaeuumh Pemepk Driotis eit Tendm Ualinum 41 altem ] pf nube [0 gas, 1 Titert, » BIM Dai) 0) Nan; Ude my. Crime k € pb Da mite TEU 10 De Are, 5»1 Ams nus, tenuis, inponatur recipienti, ex quo Aer ;"Un exantliatur; 8 pondere incumbentis Aeris in re- Eci cipiens premitur, frangiturque- 3*. Vaſa ſpherica vel fornicata, tabulg Antlix in Pneumaticx inpoſita, edutto interno Afre, ad ta- 8: bulam ab extrinſecus incumbentis A&ris pondere EDE apprimuntur. MEC 4%. Hemiſphgria Guerickiana Cuprea, cava, Dire ſibi inpoſita, orbata interno Agre, ad ſe ab ex- | Im| terno valde apprimuntur, ita ut non nifi vi mag- | Sim)| na divelli queant. | M 5*. Verum quam clarifſfime A&rem eſſe gravem |, EU| demonſtramus, ejus pondus ad ſtateram exhiben- | do: ponderetur enim phiala Aeris plena, hxc 7) Db|| vacua multo eſt levior; admiſſo Ag&re, iterum | breed gravior: Attamen oriri poſſet ſuſpicio, an non j Mau,| omne pondus Atris ab admixtis vaporibus& ex- | Wia halationibus oriatur? ponderis partem ab lis pen- ) 463 71 dere eſt quam certiffimum 3; ſi enim tempeſtate | Sa humida Aer ſficciſſimos cineres clavellatos in vas | Wm| vacuum, ſed prius una cum Afre ponderatum, | ol perreptaverit, nequidem ejus pondus dimidium | Sr prioris erit: verum celo ſudo ſi id fiat experi- | Siet)| mentum, ejusdem ponderis eſt Agr, qui Salem E95 alcalinum pertranflit, ac qui ante eduttus erat. 2U9.CE S1 autem A&r purus gravis non foret, quomodo 9%| in ipſo nubes natare aut ſuſpendi poſlent? hz quip- wu I pe graves, ä nullo ſuſtentatz pondere, deorſum vONR ruerent. j d( | gf. 1341. Gravitas A&ris ſpecifica comparata „0 cum aquä, vobſervara fait nonnunquam uti 1 ad 809. Non tamen eſt hoc pondus conſtans, ſed quotidie mutatur, pro diverſä puritate, denſitate, & calore Aeris: videtur in Europx nonnullis lo- cis cComprehendi pondus ſpecificum reſpettu aqur intra limites, qui ſunt uti 1 ad 606,& inde us- que ad 1000, NK E242, [>] en ja [ſcm We en I 03 10ventum tübus A non 13) 04 adim! pClices 19 fehorem€ 27; poll. lieh 1003; atlm3[at Winter( "1 vi Ee mereg mem eiri hge nN | De Aere. 581 et Ven.; 7 pen G ad D, ſpatio 40 pollicum: deſcendente Vero 0%, Scey) mercurio ex F ad R ſemipollicem, deſcendet 3 zwolt 9 petroleum 40 poll. a G ad 1: quamobrem mo- ) free tus in hoc barometro conſpicuus erit 80 poll. fl Bi der mercurius in baroſcopio vulgari duorum pollicum alii mutationi tantum ſübjiceretur. j (956) Pulcerrimum foret hoc inventum, ſi tria habe- |. fm rentur fuida diverſiſfſimg denfſitatis, qux ſüperti- WE ciel vitri non adh&ererent, nec ſecum permilce- [ A rentur, ſed adſcendendo vel deſcendendo, vitrum ne; relinquerent, uti in Mercurio obſervare datur: EM| his nondum dqetettis, invenimus ſüucceſſu tempo- Peng ris nimis adherere oleum utrumque ſuperficiei tu- ude, bi CD, ita ut hic quodammodo opacus redda- lus(0): tur, nec de verä altitudine ſuperficiei terminantis kunt, tem G, ob ja&turam liquoris, adhzerentis parietibus, „WEST judicium ferri queat: Rarefattionis liquorum ä SN calore etiam ratio habenda erit. 2901074 C. 1356. Amontonſius(a) Anno 1695. ſequens ) infen/k inventum cum publico Communicavit: Capiatur dr, WI twubus AB, conicus, cujus baſis B aperturam 60,40 non majorem- pollicis habeat, Mercurius„Tab. xx eim, u] qui adimplere poteſt partem ſuperiorem AC, 3oFig. 7 .z Boa pollices longam, poſſit ſua copiäa partem tubi in- . Ruunene feriorem& ampliorem DB,& longam modo. cn polit 27 3 poll. adimplere, fi fuerit tubus AB 45 pol- etrone lices longus, tum, Barofſcopio vulgari ſante in , alitnn altiſſima ſtatione 30 pollic. erit mercurius in hoc r bi tubo inter C& A,& ſi mercurins fuerit in Ka- r Caput? roſcopio vulgari in humillimä ſtatione 27 5 poll. ultra geld" erit mercurijus in hoc tubo in DB, quamobrem jo dimidtn Intervallum inter A& D eſt 17 4 pollic.&mer- - petrol curii in hoc tubo fere ſextuplo major motus, quam G In Baroſcopio vulgari erit: vocatum fuit hoc in- VEelr (a) Remarques€5 experiences Phy fig. Oo 3 582 De Aere. ventum ab aliis Barometrum marinum, qu1a 4 Nau- tis facile poteſt tubus inverſus ſervari, quem in- ſpetturi, in ſirum AB tantum invertant: Caven- dum autem ſollicite eſt, ne minima mercurii gut- tula ex orificio B excidat, quippe tum levior e- jus columna non amplius eſt in equilibrio cum Atmoſphzra, niſi in loco propiori fornicl. A. 2*. Nimius mercurii attritus inmobilitatem magnam infert: 3*. Quia A&r aperturam B ingreditur, ſuos humores& ſalia parietibus tubi apponit, qui liberum deſcenſum mercuriit impediunt, eum in- quinant,& in partes ſeparant. C. 1357. D*. Caſlinus,& poſtea preſtantiſli- mus Mathematicus Joh. Bernoullius, tubo am- Tab. zx pliori Barometrico AB, inflexo parum ab infe- Fig. 8- riori parte BH, tubum gracilem horizontalem& apertum CH, adnexuit, cujuslongitudo cum ca- pacitate ſua& tubi AB ita Conveniat, ut 2 5pol- lices Mercurii ex AB inpleant tubum gracilem ex C ad H. quamobrem, ſi Mercurius in tubo fuaerit ad altiifimam ſtationem in D, erit in tubo gracili ad H,& Qi fuerit in humillimä ſtatione ad L, erit in tubo gracili ad C. cumque tubus CH pollit eſle cujuslibet longitudinis, modo capacitas DL tubi amplioris augeatur, habetur hoc modo Baroſcopium mobilifimum. Attritus& attrattio inter Mercurium& tubum CH, longe inmobi- Jius reddunt hoc Baroſcopium, quam primä facie apparet: hinc quidem notabiles in vulgar1 Baros- copio mutationes in hoc fiunt multo majores; ſed minim,& in vulzari bo jam con!picuz, in hoc non extemplo comparent. j; . 1358. Alia inventa, ſed minus celebria, tra- diderunt alii Philofophi, que anguſti? Inſtituri noſtri non permittunt, ut eEXponamus: Liquet ſa- tis ex his omnibus, implex Barometrum elle huc- US- 15908 diendas requirit &utin: cur ober| (135 138, vel nem 29 euro 1m perkele tantum moſer enbolo x Khbolum, pils qu queleetz MES polit, ram, 1 majorem ram; aq Atmohh qud ind ab Dere| umu (lem [100 [00 ea ICH NB 100 (tio j0bl- faele 10% : ſed hoe De Aere. usSque optimum ad obſervationes accuratas Ca- piendas, fi id probe conſtruttum fuerit; ad quod requiritur, ut Mercurius ab omni Ae&re ſit purgatus, & ut in ſuperiori parte tubi inter fornicem& Mer- curium nihil omnino Aeris relinquatur 3; quomodoid obtineri queat, dixi in Diſſertationibus Phyſicis, gG. 1359. Edit Agr ſua gravitate plurimoseffec- tus, veluti enim mercurium in tubo ad altitudi- nem 29 pollicaum ſaſtinet, ita fi in tubo, qui Mer- curio inponitur, concipiatur embolus, qui a ſü- perficie Mercurii in altum attollatur, removendo tantum A&rem, Mercurius prefſus 3 pondere At- moſpherge tubum neceſſario ingredietur, atque embolo adhzrebit usque ad altitudinem 29 poll. Embolum, quamvis tum altius ſublatum, non am- p1ius ſequetur Mercurius, ſed in eadem altitudine quieſcer; nec emboli reciprocatio aliquid ulterius producet, cum tantum Aerem ex tubo removere poſlit. Hinc diſcimus, aquam in Antliam ſuCto- riam, utcunque reciprocetur embolus, non ad majorem altitudinem quam 332 pedum adſcenſu- ram; aquz pondere nempe in hac altitudine cum Atmoſphere pondere xzquilibrato: Non igitar a- qua in Antiiam adſcendit, quia ſugitur; ſed quia ab Agre premitur: Adeogque ſi claudatur antlia cum aqua in Vacuo, reciprocato licet embolo ne quidem aqux gutta in antliam adſcendet, nec ex clauſo vate aque penitus pleno Antlia in ſeaquam reciplet, utcunque agitetur embolus. y. 1360. Ab actione Antlix vix differt Sattio Animalis: id enim, quod ſugit Animal, A&rem ex ore deglutit, nares claudit, labiis papillam un- dique prehendit, genas extrorſum pellit, va- cuum in ore facit; Aer externus ubera ſua gravi- tate premit, lac pellit ad loca, in quibus ſüublata eit reſiſtentia, hoc eſt ad papillam,& ex ea in O0 4 Os .«057657 Gaial 584 De Aere. 05 ſugentis. Similis eſt fumigatio tabaci. Tum(Sipho Tab. zxzimrättio Cucurbitarum Chirurgicarum, ex quibus, vis KE Fig. 9. cuti inpoſitis, Antliy ope, vel alio quocCunque euro, Fig. 10. modo educitur Aer, ad cutem idcirco cucurbitze perlon : ä pondere Atmoſpherz apprimuntur, ad harum(as Dei j cavitatem propelluntur humores, 4 quorum atf-| ifiett IT fluxu twumeſcit locus. Eſt quoque Aer ſud gravi- rogue 1 tate cauſa noſtry reſpirationis. qudem, Tab. xxur|. 1361. Inter effettus, qui ä pondere Aris 10 erus Fig. 11. Corpora prementis pendent, etiam Aqua trans- Mercur fluxus per Siphones inequalium crurum numeran- LA 8 dus eſt: Sit enim ejusmodi Sipho EACD ple- mantel nus Aque, crurique breviori AE appoſitum ſit fere der vas B, Aer ſua gravitate in utroque crure Aquam||ſ16 ſurſum premet, hxc tamen ſüa gravitate niitur julto am deorſum,& quidem majori vi in crure longiori CD, quam in AL: adeoque datur major ratio| fun, Inter actionem Aeris ſurſum,& rcattionem Aqu| n 19 deorlum“ in“erurefbreviori"AE 5 quam iin'CD| mH Jongiorl; proinde Aqua EA majori vi ſurſum,| fah BH quam CD premetur, ergo adſcendet Fluidum in| Iimitid EA, transpelletveliquuinänm ACVCD ,/& qua(| 1,4 eadem caufa exſiſtit, quamdiu Fluidum eſt in va- früdine; ſe B, eMuet ex orificio D omyoe Fiuidum. edit pl 107 Tab. xzzur JS. 1362. Crediderunt nonnulli Eruditi aliam,(136 / Fig. 11. quam Aeris gravitatem, hujus transfuxus efe al Caufſam, led hanc eſlg veram apodietice demons- m,&, trarl poteſt: quia fi Sipho E ACDincludatur Re“| TCoy Cipient1, eX quo omnis Aer educatur, ut fit va- MW Wan cuum Torricellianum,( quod fieri poteſt Reci- EE IH piens inplendo accurate aqua, omni Aere prius hun fen orbatäa,& deinde educendo hanc aquam,) tum On er In accurato hoc vacuo nullus fit aguz per Sipho-|(136 114 198 Tab. zxzinem translüuxus: Impedirur quoque ex Siphore|.E | Fig. 13: EAD aque efiluxus, vaſis BB orificium C clau-| ke | x) dendo, acrisque preffionem intercipiendo. Aut ſ (Uno CUrbIE harum 10 fs gtavl: Aeris ts IE D dk m dit quam jur ß jorl 1a AR m(Ch ſun, 19m 1 Con fim , ali us eb emons ur Re ſit Vir Rett- De Are. 585 ſi Sipho E ACD conſtet ex cruribus, quorum bre-Tab. xxnr vius EA ſuperet 30 pollices, inpleaturque Mer-PVig. 12. Curio, nullus«fiet ex breviori crure adſcenſus nec per longius crus Mercuri transfluxus, ſed ſi extremi- tas D etiam ponatur in vaſculo, Mercurius in hoc influet, relitto arcu ſuperiori AC, atque in crure utroque AE, CD, ſuaſpendetur ad altitudinem candem, ac eſt in Barometro vulgari: Si ve- 10 crus AE fuerit brevius, quam eſt altitudo Mercuril in Barometro, fit omnis Mercurii ex EA transfluxus per AC in CD,&in vas D, manifeſtifſimo indicio, Siphonis effettus 4 pon- dere Aeris pendere. C. 1363. Si ſiphonis crus brevius EAC fuüerit'Tab.xxu multo amplius crure longiori CD, os E, imple« Fig. 14. tu aqua ſiphonis, immittatur vaſi BB capienti a- quam, ellivet per CD omnis aqua ex vaſe. g. 1364. Sit crus EAC duos altum pollices, Tab. xx crus CD 14 pollices,& ſiphoni infuſaaqua, jam Fig. 14.. vaſt BB infundatur mercurius, cai orificium E inmittitur, eMuet aliquid ague ex crure longiori CD, adſcendetque mercurius in crus EA ad al- ütudinem unius pollicis, tum utrumque crus ma- nebit plenum. SZ130508Sp veroticerus/ EAC. füeritut antes Tab:xxuz poll. altum, crus CD plusquam 28 polliceslon-Fig- 14. gum,& ſipho aqux plenus, tum immiſſo crure EAC vaſi capienti mercurium, eluet ex crure CD omnis aqua, dum adſcendit mercurius in crus EAC, ſuperaturus incurvatam partem AC,& aquam ſequens efluit omnis ex vaſe BB. Quzx omnia ex priori fundamento fluunt. 3. 1366. Movit dificultatem Reiſelius(a) Si- pbo- „[a) Journal des Scavans A*. 1685. p. 198. Alla Lipſfien- 324 112. 1690, PD. 142, OG 5 EIER-| FIRES 1STD 7.00. 3..5 MESH BOGA"= ONI DOENIIGE EI Eider mr 5=. TE. 295 8 -<< 557 TZ 586 De ere, phone zqualium crurum EFG, invento ä Joanne Jordano, qui aquam uträlibet parie transmittere dic- tus eſt, cum enim orificia E, G, Jaceant in ea- dem horizontali, admotä aquä ori E, eMuxus Tab. zzm ü8 ex G,& admotä Aquä ori G, fit effuxus ex Ei2.0m50 E: Verum effiuxus memoratus non fit, niſi Aqua admota alterutri orificio ſua altitudine effecerit, ut crus hoc brevius, alterum longius evaſerit: quem- admodum inſtituenti experimentum,& ſollicite at- tendenti patebit: Ope hujus do&tring multi ef- feCtus, qui in Natura contingunt, qualis eſt fon- tis, qui eſt prope viam ä Pontarlier ad pagum 7 ouil- lon.(a) facile explicantur, nonnulijaque alia, at- Tab. zx que arüficialts Tantali potatio intelligitur. F32..210:- g. 1367. Inter proprias dotes ACris precipua eſt illa, que vocatur Llaſticitas, vel Palintonia, propter effeetus nonnullos analogos iis, quos in Corporibus elaſticis obſervamus: Poteſt nempe AEcr in ſpatium minus adigi compreſſione, quä cellante, iterum ſ2 ſponte reſtituit in priſtinum volumen: Claudatur enim Aer in Antliä, adiga- tur embolus ad fundum, id aliquantum fieri pote- ritz cedetque Aer preſlioni, in ſpatium multo minus abiturus. Dein define embolum urgere, hic extemplo ab A&re ſe reſtituente in prius vo- lumen ex Antlia expelletur. ß 1368. Hec elaſticitas a&ris pendet 8 vi re- pellente, veluti ä centro, qua partes quamquam ſ2 non contingunt, ſe repellunt direetionibus ä centro oriundis: id tamen in firmis corporibus e- Jaſticis aliter eff comparatum. C. 1369. Quemadmodum in prezcedenti expe- rimento A&r ab embolo comprimebatur in angus- 1ius ſpatium, ita quoque inferior ä pondere Aeris ſa- (a) Fournal des Scavans A*. 1688. Pag. 455- eredie- Ine [Nux Yus ey Aqua mt, ut Ue» beat iu ef- t fon- 4 10102 nid s IN 00e , qud INU dg pote« nulio ere, vo- TABA KZZT. ſyperior habet/ Antlie pua Ae ditu,! here es (137 eſt com ſint in! Hane 1 ex eq! metro mercun quantitas jur merc BE, A Vis, 9 Wua: alutud Armoß teſt: h autem AB, a eitas, 1 rem[ aum coll eurü col AE eum ovale€ Cs com ner CB ab. Abe tür efs ſunt in tum, 9.13: De Akre. 587 ſuperioris cComprimitur, quamobrem non ſecus ſe habet A&r prope Terrx ſuperficiem, quam qui in Antlie cavo valde compreſlus habetur: hinc exi- gua Aeris cCopia In veſica, quzx recipienti inclu- ditur, ſeſe expandit, veſicam explicat, inflatque Aeg&re'es retipiente exhauſto:"* 1! y. 1370. Prout Aer prope Terrz ſuperficiem eil comparatus, ſeſe2 ita dilatat, ut volumina ſua ſint in ratione inverſa ponderum comprimentium: Hanc regulam ſtabiliverunt Boyleus& Mariottus Tab. xxrv ex ſequenti experimento. Sit tubus AB, Baro- metro inſerviens, qui rite preparatus ſuſpendat mercurium ad altitudinem BC, huvic inmittatur quantitas ACris AD, tum non amplius ſuſpende- tur mercurius ad D, ſed tantum ad altitudinem BE, At&re AD ſe expandente in ſpatium AR. Vis, quäa A&r Atmoſphgricus comprimitur, eſt equalis ponder! Atmoſphere, quacum mercurius altitudinis BC eſt in equilibrio: adeoque pondus Atmoiphereg columnä mercuriali CB exprimi po- teſt: hoc pondere compreſſus fuit Aer AD. Hic autem fatto experimento ſe explicuit in volumen AE, adeoque Aeris ita rarefatti ſuperſtes elaſti- citas, fſimul cum pondere mercurii EB, zquili- brigm faciunt cum pondere Atmoſpherx,(ve cum columnä mercuriali CB, demtä proinde mer- curl columnä KB,&aquilibrat Aeris elaſticitas in AE cum reliquo pondere Atmoſphere, quod eſt zquale column mercuriali CK, eſtproinde PON» dus comprimens Aärem expanſum in AR, veluy- ueſt CE. Si menſüremus dein Pala AD 7 AE, ab. Atre in utroque caſu occupata, deprehendun-. wür eile ui-GE ad CB, ergo volumina Aeris junt in inverſa ratione ponderum comprimen- vum. 3. 1371. Eadem regula locum etiam habet JEIN „Agr SIN TO GER IRREALIEN EN Ae 1 mi TIES HESS BE WEH WURD". O7 DINE IRTEPADG:ZUGD 7080 70 nul iin =.“ SENSE SSEN 3588 De Aere. Atr comprimitur in minus volumen, quemadmo- dum probe evicit ſequenti experimento Mariot- rus(4). Sit tubpus PONM inflegus, clauſus in M, ei infundatur tantillum mercurii, qui adim- "pleat partem inferiorem NO, ut intercipijatur A&r in NM, qui cum ſit eque compreſſus ac re- Tab. zx1v liquus Atmoſphere Aer, poteſt concipi preſfſus ä Fig. 2. pondere column mercurialis CBin fig. 1. Intubum PO infundatur mercurius, veluti ad altitudinem XO, Comprimetur A&r in cerure NM, uttantum occupet volumen MZ, duetä nunc horizontali ZF, erit Aer MZ compreſſus cum ä pondere Atmoſphere, tum 83 pondere aftuſi mercurii Tab. xzw XF: menſurando ſpatia MZ& MN ab Adäre Bie BiZ. Z. ocCuPpata,& pondera comprinrentia, qux ſunt uti CB, in Fig. 1.& CB+ XF, in Fig. 1.&2.0b- ſervatur hec proportio, ut it MN, MZ::CB +X F. CB. adeoque iterum ſunt hzec ſpatia, ab A&re occupata, In ratione inverſa ponderum com- primentium. Obſervavi, cum Agrem MN plus quam in volumen quadruplo minusredegeram, ip- ſum non amplius auſcultare regula: tradite, ſed plus reſiſtere viribpus comprimentibus, veluti olim etiam annotavit Nob. Boyleus, deinde Rondellus (6). Neque poſſe regulam ſemper efle conftan- tem inde patet 3; quod ſimulac partes Aeris ſeſe contingerent, maſlamque omnino ſolidam com- ponerent, non poſſent amplius ab ullis naturx vi- ribus in minus volumen reduci, quia corpus eſt inpenetrabile. y. 1372. Queritur, quantum A&r Atmoſphe- riCUS,. proüt.,fe. habet“ad- Terre ſüperficiem,"a viribus noſtris comprimi poſfit? Limites aliquos 10On- (a) Mouvement des Eaux. p. 141. Cb) Commentar, Bononiens Pag. 209. | ondum 7 eum hun? Alleyus radis 0 Aren 10 rum pe? ſium 1! (ey duplo! cohdenſa nehtes€| qun en? wunus de dent mentbus „1974 ſetper& 119, 93 vy 2Ql pal eübus a] tubo, 4 tend Brome 16(mp % af v (1) De Acre. 539 Spen ag 2254 (EE nondum animadverto, id tamen certumeſt, Boy- j 0| Jeum hunc Aerem decies ter denſiorem reddidiſſe: /R 0| Halleyus. ſe Adrem ſexageſies. denſiorem vidiſle im/ tradit. Cl. Haleſius(4a) ope preli condenſavit wm| Adbrem in ſpatium trigeſies& otties minus: ve- TE» rum ope Aquz, in glaciem denſät2, Atrem in ;ä ſpatium I551 minus quam ante reduxit, ita fuis- UU um ſet duplo denſior Aquä, adeoque cum Aqua in- mE en condenſabilis exiſtit, particulg A&rem compo-"EN um nentes erunt prorſus diverſe ab Aqueis 3; cetero- 1 quin enim modo in volumen 600, 700, vel 800 ls| minus circiter comprimi potuiſſent, tumque ejus- wü.| dem denſitatis ac Aqua viribus quibusyis Compri- We| mentibus reſtitiflent. M C. 1373. Quoniam Afris compreſſi elaſticitas b- ſemper eſt in Xxquilibrio cum pondere premente z 8 1 ille, qui 3 pondere Atmoſphzera compreſſus eſt, 0-+ 4 vi quali huic ponderi reaget* idcirco Aer in 01) phialä claudatur cum mercurio, in quo eſt longus ps| tubus ab utraque parte apertus, demto Aere ex/ [vs| tubo, aer in phiala clauſus mercurium ſua elaſti-| Ie| tate ad eandem in tubo altitudinem pellet, ac in/ Win Barometro vulgari eſt; ſi nempe Ar phialx in-| Ius terim non rarefattus ſit. 11. ß. 1374. Si autem Agr in aliquo vaſe duplo 6:1. 19 denſior reddatur, duplo magis elaſticus erit, adeo- vor que mercurium in tubo aperto ad altitudinem ean- iM dem, ac eſt in Baroſcopio, poſet pellere: ſive a.| mercuril Joco, aquam ultra altitudinem 32 pe“ | dum: Quamobrem denfiſſimus A&r vaßi DD BB, 736. xxxy 1p- quod fonti componendo inſervit, incluſus, aquam Fig. 3. [7 AABB ad magnam altitudinem expellet: Ab A&- ww| re compreſo,& hinc magis elaſtico» JaCtus A- Os:| qu&x ex fonticulo Heronis& Niewentytü pendet, Tab. xx1) - Q. 1375. Fig- 4. (a) Hemaſtat, appendix pag. 348. C&C. R TET EIE 590 De Aere. Tab. xx1v F. 1375. Hinc quoque intelligitur, quomodo Ng. 7: Aer valde condenſatus in Sclopeto Pneumatico globum plambeum vi fſummä explodere poſſit, a- deo ut effettus vix minores quam pulvis pyrius edat. Tab. zxv| 1376. Ex iisdem principiis explicari pote- Fig. 5- runt vitrel Urinatores, Fonticulus Sturmii dieto bis 8- audiens, aliaque phenomena. PA Cg. 1377. V1s quä particule Ag&rex ſe mutuore- pellunt, eſt in ratione reciprocäa diſtantiarum, qu ſunt inter particularum centra. Tab. xx1v Sint duo cubi zquales XAE, ZBI, qui con- Tig. 95 tineant Aeris quantitates inequales, ita uc diſtan- ; tie inter centra particularum in XAKE, ſint ad eas in ZBI, uti 2 ad 1. erit numerus particula- rum, confſiderandarum in latere DE, ad eum in HT, 671. 2925 50emque/ el in lätere /EG,& IM, um in DX& HZ. Quare erit numeruspar- ticularum agentium in ſüperficiem DG, adeumin HM, uti 1 ad 4.& numerus particularum in cu bo XAE, 2d eum'in ZBI; uu rad 8: Vires" quxz in ſuperficies equales DG, HM, agunt, ſunt ur vires, quibus A&r comprimitur: Poſlunt etiam vires, quxz premunt has ſuperficies DG, HM, Conſiderari tanquam compoſite ex numero parti- cularum agentlum,& attione ſingularum parti cularum. Adeoque hc ratio compoſita debebit Conſtare ex rationibus componentibus, qux ſunt in A, ad eas in'B, ut 1'29'8.: Sed numergs Particularum operantium in ſuperficiem DG, eſt ad eum in HM, veluti 1 ad 4. adeoque altera Componens ratio neceflario eſt utl I ad 23 ve= rum hec eſt ratio attionis ingularum particula« rum,& diſtantix centrorum ſunt uti 2 ad 1: 1 gitur erit hec attio particularum in XAE, ad eam in ZBI, veluti diſtantig centrorum particu- larum in B, adeas in A, REZ 70» (1378 vomodo (R Aßr ex y fundo 4 plens Com! deme€ dange 111 10 erifat: Bs | fundo 1€ (1 Aßr ex recipient Cal embt ope Andie que jareſee! zante hab qu Antik ebam y Pr 11 Guerick elt adeo p In Üüperior Mercurio Veſandus do| C. 1378. Cognitä Aeris elaſticitate Intelligitur, eo| quomodo ex recipientibus Ope Antlie Pneumati- +| ce Aerexhauritur: Concipiamus enim embolum w&faundo Antlie abduci,& inter hanc atque reci- || piens communicantem tuübum dari; Aer ſuä elas- te» üucitate ſe expandens Antliam ingredietur vacuam,'Ä (io donec in hac,& in recipiente que rarefa&us/ Sil exiſtat: Expulſo hoc Agre ex Antlia,& iterum„“e Ne a fundo remoto embolo, qui ad eum adattus erat, N, ut A&r expelleretur, denuo Ar ſe expanders ex! recipiente in Antliam ingredietur: 1dque recipro-) Wij ww/ cato embolo in Antlia continuo fiet, quamobrem - ope Antlie Aer recipientis perpetuo magis magis- "0 que rareſcet, donec qui ſüpereſt, pro nihilo pre iW raritate haberi poſſit: Supereſt tamen ſemper aer, || quia Antliä tantum rarefieri, non autem prorſus C&C| exhauriri poteſt.| wm| ß. 1379- Solet Yacuum, Antliäa fattum, voca-( ww ri Guerickianum, vel Boyleanum 3; quod proinde non| Ww| eſt adeopertettum, quam Torricellianum, quod eſt| 4 13,| 10 ſuperiori parte Barometri,& quod in Tubo ä 8| fw| Mercurio efiicitur.;] j im| 6. T389: Inventor Antlie Pneumatice Circa 0, elapſi ſeculi medium in Germaniä fuit Otto Gue- w| rickius, conſul Magdeburgicus, qui pulcerrima 8| cum-ea feeit pericula'7 hee. Ppoſteg Inpulerunt "2. Boyleum, adjutum operä Gratoricis, Hoo- 0 ki,& Papini, ad ſimilem Antliam in Britanniä 8 conftruendam, quäcum plurima inſtituens EXpe- d& Philoſophiam Naturalem ſummopere pro- iz, hinc Machina, vel Antlia Boyleana ſepe vw| Vocatur. Eädem tempeſtate Leydx 4 Cl. Volde- Ww| 16 alla inventa fuit, quäcum An. 1675. in Labo» bi| Tatorio Phyſico experimenta inſtituta Leydz fue- 3| unt: Hanc machinam noſträ tempeſtate C1.'s Gra- fin.| veſandius ad magnam perfettionem& implicita- 0| lem 592 De"dere. tem evexit, ita ut levi opera& breviflimo tempo re ex recipientibus maxima Atris copia exantliari poſlit. ß. 1381. ACrem igni expoſitum rarefieri prodi- tum eſt in€. 980. adeoque Aeris elaſticitas au- getur, qua ſe quaquaverſum explicat, vel dilatare nititur: A&r contra 4 frigore in volamen minus condenſatur, ac(i elaſticitatis partem amißiflet. Calefatti Atris vis demonſtratur, cum tenerz vi- tree incluſuſus phiale, hermetice clauſe, igni magno exponitur, quippe ſe rarefactione adeo diſtendit, ut cum inſigni crepitu phialam diſplo- dat(a). Veſicam antea non turgentem inflat, ut crepet. Verum accuratiora circa vires rare- facti Acris inſtituit Amontonfius( 5) tentamina: quibus inventt, Atris magnam aut parvam quan- utatem, vali incluſam, ä calore Aqua ebullientis tantam vim ſua rarefactione acquiſiviſſe, qux ad pondus Atrmoſpazxrz foret, uti 10 ad 33, aliquan- do utl 10 ad 35. quod aliquoties etiam obſervavi, quippe Ar ita calefattus elevare potuit Mercu- rium in tübo ad altitudinem 8, 286, pollicum, ſlante mercurio in Barometro ad pollices 29. g. 1382. Cum autem Aer in vaſe denſior, quam eſt Atmoſphericus, reddebatur,& pari modo e- jus vires in Aqua ebulliente explorabantur, de- prehenſus fuit habuiſſe expandendi vires in pro- portione denſitatis ſue(6): ita A&ärſiccus eſt com- Pparatus, ſed vel tantillum humidus vires longe majores acquirit, qux tamen non ab Aere, ſed ab elaſticitate ſummä vaporis pendent,& ideo quoque eventus experiment] Amontonſiani non eſt T? Hiſt. de| Acad. de Roy. A*. 1710, 1? Hiſt. de 1! Acad. Roy. A*, 1708. L? Hiſt. de FP Acad. Roy. A*, 1702. & omi! ſübjieitur! y. 1301 pott? 3 cipientis a Britannia x (a)l datur pro) erpanfiond Jumen AR lorem, 94 cat, vel] pol oblerny ie,(um 1 [edidimo 3 Sj nok 4 ein een ven 1, bins(c) 4 aeis Vol aliquantung men duody (119CIplenig Detjo[100 V134 Weſgrbar) 4 Quad ad lang We ege: ma Robbe: Cy Db, i ND. Juri 00. 1 M Ihtare ninus Öle, tP vl „ipnt 2(080 )(pl0- | 3 Jare- mina; QU30« Wettig Wu „26 em, | Mecy- NO 2). y, qua n0d0 e* x, de 1 p10- ſtcon- 8,(cd % 1080 | n90 pls „mat, ENTRE TEE. SII De Aere, 3593 eſt omni tempore& loco idem, ſed varietatibus ſübjicitur. 9. 1383. Quantum vero Aer ab igne rarefieri poteſt? Aeris expanſionem a termino glaciei in- cipientis ad ſummum calorem gſtivum, qui in Britannia datur, efie uti 6 ad 7 obſervavit Hauks- bejus(a), quzx& in noſtra regione fere etiam datur proportio, quodam tamen fervidiſſimo die expanſionem paulo majorem deprehendi: Eſt vo- lumen Aö&ris ä ſtatu incipientis glaciei usque adca- lorem, quem Aqua ebulliens cum eo communi- cat, veluti 2 ad 3. Verum Cl. Bernoullius Petro- poli obſervavit expanſiones Aris in aquä ferven- te, tum die xſtivo calidifimo,& die brumali frigidiffimo, uti 6, 4, 3(b). Eſt volumen A&- ris, frigidi inſtar glaciei, que formari incipit, ad eum calentem in vitro, quod liquefieri incipir, velutt 1 ad 3, fi nempe Akr fuerit ſiccusz; Ro bins(c) in catapultä ferreä frigida& candente aeris volumina obſervavit uti 1 ad 4. fi autem aliquantum humidus fuerit Aä&r, rareſcit in volu- men duodecies majus, imo ulterius, quam in ſta- tuincipientis glaciel fuerat. Hecexperimenta per- petuo pro A&ris humiditate& ſiccitate differunt, ß. 1384. Queſitum fait an Aer ſul elaſtici- tate orbari omnino, vel pro parte poſit, ita ur quaſi ad languorem aliquem reducatur? Elaſtici- tatem Iintegram perſtare 16 annorum ſpatio affir- mavit Robbervallius(d): illibatam eam, in A&re coompreſſo, quinque annorum intervallo mandliſſe, dC- (4) Phyſ. Mechan. Exper. Pp. 170. Jentam. Florent, pag. 30:40:17 (b) BERNOUrLLI Hydrodyn. Sett. 16. (c) BENJAM. RoBINs New principles of Gunnery Cap. T. Prop. 5. Pag. I2«. (4) Dv Hape, ZWift. Acad. 1-4 8, 6: CG I. Pp MEGGEN --- wies 594 De dere. accuratiſimo mihi conſtitit experimento. Ex non- nullis experimentis opinatus fuit Hauksbejus, AC- rem compreſſione ad languorem poſſe reduc1; cum in vaſe A&r condenſatus aliquamdin manet, dein- de vaſeaperto ſibi liberecommittatur, ut exeat quid poſlit, tum vas iterum claudatur, idque eque ca- lidum elapfo tempore aperiatur, denuo eXxibit ali- quid Aeris, qui ad aliquem languoremredattus vI- detur, cum ceteroquin prima Vice ex vaſe egredi potuiſlet: non tamen diflicultate caret obſervatio: ' Cxzteroquin A&rem ope ſulphuris incenſi elaſticita« te orbari poſſe Halefius demonſtravit; partibus fü- mi Sulphuris trahentibus a&eas, harumque repul- ſionem minuentibus, uti fübtiliter ſuſpicatus elt Deſagulierius(a). C. 1385, Aer ſibi commiſſus,& ä cauſa com- primente liberatus, in Auidorum interſtitiis ſ2 ſemper in formam ſpherx expandit, velutt vi- dere eſt, cum fuida ſub recipiente ponuntur, at- que ex hoc& illis Antlix ope Aer exhauritur. C. 1386. Quantum Agr fibi commiſſus, necam- plius ä vi externä compreſſus, ſe ſua elaſticitate ex- pandere poteſt? Dificillime huicqueſtionireſpon-» deri poteſt, quia ex diverſiflimis Nuidis elaſticis Atmoſphgra cComponitur, quorum elaſticitas ad- modum differt: fi igitur queeratur, quantum Aer virgineus, quantum quodlibet aliad Auidum elas- cum expandatur? prius hzc fluida pura& non permiſta capienda ſunt, quod faetu difficillimum. Deinde altera dificultas datur; quomodo in ſpatio inan] ponemus ejusmodi particulas, ut non am- plius in ſe operentur, ſed una vel dux ſibi libere Committantur? nondum ſolutum eſt hoc Proble- ma: Ex craſſioribus nonnullis eXperimentis In mas- ſd a) Pkiloſ: Tauf. N*. 454» De 177% = ire a Sn a alan jh notabH prout aM vum nt wert: 18 Aeris möb haltionel gjo01s, X fen nie pndile n 304 Auf val, UN 18 Aqua 18 3die, 1 9 Aue 13878 (eſe jopes, Ef Flhres, 4 de pepeirzt 19 zum; g eu quod) DV um, 19 boſenums Unſeen 1 Dene a 4 | Puh) dah (WiE9 Welti. we Wa tt 1309 awd 16C4« NE vv oled : NA ift d n 0 4 | | e us el (011- x WO 7 al u jed 7 Fe epo pſfels 5 ade hör 6)45- non DU für u De Are. 5395 ſA notabili Aöreß captis colligere licet, Atrem, prout ad terre ſuperficiem fuerat, adeo rarefac- tam intumuiſße, ut ſpatium 4000 majus OCCuP4+ verlt: raro tamen tantam rarefactionem in maſß3 Aeris majori obſervabimus, quia non ſemper ex- halationes ejusdem elaſticitatis ei infſunt, ſed nunc majoris, nunc minoris,& ideo aliis temporibus Atrem modo in volumen 600, 700 majus ſ2 ex- Pandiſle deprehendi. Verum ad fluidum elaſticum 7 quod Aqux admiſcetur, attendendo, ſepe obſer- vavl, unicam ejusmodi Auidi particulam in tepen- te Aquä ſe in volumen 4.665 6000000 majus ex Pandiſle, Verum hujusmodi particulg non ſem- per Aqux inſunt. ß. 1387. Interim A&r tenuibus conſtat particu- lis, ideo irrepit in multorum corporum Poros; in quyx Iirrepit Corpora, permeare poteſt; inque iis deliteſcit; hujusmodi ſunt Radices, Bulbi»'Sto= Jones, Caules, Stipites; proinde Ligna, Folia, Flores, Fruetus omnium vegertabilium hucusque exploratorum, five ſiccorum ſive viridium; non penetrat ſe ar, per picem, reſinas, Colophoniam gummi: Ex animalium corporibus permeatur ſic- cum quodlibet Copium Agninum, Vitulinum;ns quinum, Bovinum. Sed non Corium oleo velſe- bo plenum, nec Cornu, Ebur, Veſica Urinaria ſimilesve membransz, nec Sebum» Vel Cera. Ex Fos ſilibus penetranturquedam uti, Pumex» Later coc- tus, Lapis Benthemenſis&c. non perreptat a&r - Metalla, Semimetalla. V Itra, Marmora alba, ni- gta, variegata, ſilices, illave Corpora, quorum Meatus particulis afreis anguſtiores ſunt. 8. 1388. Eſt Aör admodum neceſſ2rius Anjmali- bus plurimis, more humano reſpirantibus; nam hec a ſpiratione Atris ſuſtinentur: ideirco Animalia in- cluſa recipienti, ex quo Aer hauriwr, reſpirare 1B-.. iE Iv 2; ain- 596 De Aere. amplius nequeunt, nec pulmones explicantur; ſed hi ſibi commiſli propria vi contraetili ſe conſtringunt, vaſa ſanguinea cComprimunt, ita ut non ampliusfan- guis permeet pulmones, nec ex Corde dextro in ſinis- irum trajici poflit; ideo ſuüblato ſanguinis circulo de vita animalis attum eſt: volatilia majora, ut& ter- reſtria animalia, ſatis Citoin vacuo moriuntur: piſces diutius quidem vitam protrahunt, moriuntur tamen: nonnulla inſeeta in vacuo viva diu& lxte perſtant' absque ullo incommodo, alia moriuntur: Intumes- cunt tamen omnia, propter Aä&rem in fanguine& omnibus humoribus, qui ſüblatä Atmoſphxera ex- trinſecus comprimente 12 in valis expandit, atque ita umorem univerſo cCorpori congiliat. C. 1389. In condenſato Agre animalia diu, be- ne,& hilariter vivuntz; precipue ſi continuo no- vus Aer adferatur,& aliquid antiqui ex recipien- te emittatur: Hinc Urinatores vivunit ſatis bene in ampläcampanä, merſa ſub Aquä, cuiineſt Aer 4 300 pedibus Aquz2 compreſſus,& novies den- ſior, quam eſt ad Terr&x ſuperficiem; tantum novo Adre aliquantum reficiantur homines,& aliquid antiqui Aeris ex Campana expellatur, velutiquoti- dianis obſervationibus confirmatur( a). Cxtero- quin animaJia plurima in eodem Aere,& nonre- novato, claufa brevi moriuntur;& quidem eo Citius, quo vas, cul inſunt, füerit minus: An id propter exſpirationes e ſuis pulmonibus, tum& ob reliqui Corporis transpirationes, noXias vite, inutilesque reſpirationi? An quia animalia A&rem in reſpiration2 conſumunt, aut eum ex ſtatu elas- tico in fixum reducunt(5)? An potius eſt ali- quid in A&re, quod ſpiritu duttum alic& ſüſten- tat (a) Philoſ. Tranſ. N. 444. CLARE motion of Fluids, (b) HALEZs bemaſtatie. ab. Exp. 6. P38. 323- al be 6 WESEN N diu dame EEE 5a EE hn DÄN adh tat anm continu4 ſangulnl mali 10 V Pilofopt ſmu! con] . 1390 lian nece [a yegetal va t que gern plantue, di 272, jeu allid! un()), „1291 patio, 103 Vege tes Teo vaporibus lorum cor pore corp lubgant:( es 88 er am. , be- 010- WT pen eher G(er 000v0 . ug 19 Mw Aer)» ant ne jn 11 (1 vs Ye, eren » lat NEE juſter- 19 vid | De Aerze. 597 tat animantes, quod neceſſarium eſt ad vitam continuandam, quod continuo ab A&re ſecretum ſanguini in pulmonibus admiſcetur, quo ab ani- mali in vaſe conſumto, attum eſt de vit4? Stanr Philofophi pro hiſce ſententiis: Forte, qui omnes ſimul conjungit, propius ad veritatem accedet. 8. 1390. Quemadmodum Akr ad vitam anima- lium neceſlarius eſt, ita quoque primaria eſt cau- ſa vegetationis plantarum: nullum enim ſemen in vacuo terre commiſſum, humettatum, fotum- que germinat, veluti in aprico(4): imo omnes plantuly, ve] muſci minimi fuerint, vel aqua- les algt, in loco, ex quo abeſt Aer, aut ubi idem aſfliduo ſtagnans quieſcit, Ctatim moriun- tur(56). 9. 1291. In Aetre aquei vapores natant, nunc Pparciores, nunc Copioſiores: Aqua autem in po- ros Vegetabilium& Animalium ſe penetrans, par- tes removet, relaxat, tumefacit: Adeoque Aer vaporibus ſcatens,& cum iis ſe in poros nonnul- lJorum corporum inſinuans efliciet, ut ab hoc va- Pore Corpora easdem, ac ab Aqu4, mutationes lubeant: Operam dederunt Philoſophi, ut vapo- rum copiam, in Atre diverſo tempore Nnatantem, menſurare poſſent: Inſtrumenta huic ſcopo inſer- vientia, appellantur Hygrometra, Hygroſtathmi- ca, Hygrofeopia, ve] Notiometra, quorum inven- tum adſeribitur Maignano. Conficiuntur diver- ſiſimg figure ex Lignis, Funibus, Chordis in- teſtinorum, Pergameno, Spongiis, Corio,"E02 t0n20, Spicils ariſtarum, Oleo Vitrioli,&c. Pra- ſtantiffimam methodum Florentini(c) tradide- x runt? (a) Philoſ. Tranſ. N. 23. (v%) BOERHAVE Chem. Vol. 1. Pag. 428. (€) Tentam, Flor. pag. 14.& ſE: Pp 3 ==zu=- MRTven Er EEE c GENEN BREL EEE<< 598 De Afije. runt: varids plurimäsque alias Leupoldus(a) col legit. Verum nulli confidere licet, omniagte re- cenſita magnis defettibus ſübjiciuntur; plurimum ettam differunt mobilitate recentia& vetera. C: 1392. Net inutile, nec inamoenum erit, y- niverſfam Atmoſphzxram conſideraſſe, cujus par- tem quaſi tantum huüuc usque perſpeximus. Atmo- ſphera ab omni parte Terrarum orbem ampletti- wr; qui fi una cum Atmoſpnaxtra quieſceret, nec circa axin diurno motu circumageretur, ex legibus gravitatis Atmoſphxrxy figura ſphyrica foret, quia non poteſt quieſcere Auidum, niſi 4 centro Sravi- tatis univerſa ſuperficies Xqualiter diſtiterit. Cg. 1393. Verum Terra circa ſium axin motn diurno,& cum ei ſimul Atmoſphxra vertitur: quamobrem Hhujus partes diverſis viribus centri- fugis ab axe recedent, eo majoribus, quo ab axe plus diſtant, per y. 506.& quidem direCtione per- Pendiculari äd axin recedent. CF. 1394. I1deirco figura Atmoſphere evadet ſph&xroidea 3; nam ejus partes in XKquatore,& in vieinis ab nträque parte locis, multo plus ab axe diſtant, quam in locis Polos propioribus;& ſupra Polos erit vis centrifüga minima: Atmoſph&r& i- gitur axis major per /Kquatorem, minor per Po los tranſibit. g: 1395. Quoniam in plano dutto per Equas torem vis centrifuga gravitati eſt dirette oppoſi- ta, Agri Kquatori& locis vieinis incumbenti omnium maxima jJattura gravitatis erit: ſed eo minor, quo Aer regionibus polo propioribus incu- buerit: adeo ut in locis polaribus vis centrifuga ni- hil de gravitate Aeris tollat, cum in eam ſüb Equa- tore direttione perpendiculari operetur. Quam- ob- (a) Theatr. Static. Univerſ. Part. 1: C, 7. ohren 1 jppare!! aamod euntz el talip Mercur) q]; qu fm, (19 8 mr vusqu quam 1 for(reh 1139 WS ere Ir 1 Wr, vag Jes, eil 11d 180 in vl Verlet] wionibd ereub a hug x( WW. Wdhleho- [Plürim tern, ert,& US ats 1 ftin0- nf. 8, nec Dinh ie, on [iv drapk "G Ün 11021 rtitur: M eent- RWE bine [e: endet je, Cin 03 ab ae bp dfn hjere I ner Po“ fEquts pool „bent ea eo gincl 941 Kqua Quan: "a /y De Aere, 5959 obrem pondus Atmoſphera in Fquatore debebit apparere minimum, prope Polos maximum: quem- admodum obſervationes Baroſcopicx quoque evin- cunt; cum in Saruma, qux jacet in America aus- trali prope Äquätorem, Condamineus uirtitudinein Mercurii in tubo obſervavit 24 pol. 2 linearum (a), que in Hollandia aliquando füit 30 polli- cum. g. 1396. Sed& Aer ſupra Kquatorem debet elle multo rarior, utpote minus ponderans, imi- nusque inferiorem, cui incumbit, comprimens, quam in locis majoris latitudinis, in quibus ctas- ſior ſive denſior exit. q. 1397. Quamvis igitur easdem exhalationes Corporum terreſtrium Atmoſphxra ubivis in ſere- Ciperet, erit tämen Ar prope ſuperficiem Terre in diverſis regionibus admodum diſcrepantis den- ſitatis& raritatis 3; diſcrimen augent montes, val. les, exhalationes valde diverſe, vapores; velu- tü id homines eXperiuntur, cum in nonnullis re- gionlbus Aerem conditioni ſui corporis magis col- venientem, quam in aliis animadvertant/ 5). Hinc Noſtalgia( c). nam in aliquibus montibus habirä- us atmoſphere pondus zquipollet 24. pollicibüs mercuril in Baroſcopio( d). cum in vallibus vel regionibus humilibus equipollet 29 aut 30 poll. mercuril, adeo ut a&r diverſifimo pondere cor- pora humana comprimat. 1398. A&r in ſuperiori parte Atmoſphere übi libere eſt commiſſus, adeoque ſe, quantum 1057 (2) CONDAMINE Abrege d'un voyage dans 1' Amerique Merid. pag. 21. DYE EU CREE 10:82 152 VI: VALTTOT- (ce) SCHEUCHSERUS in Äerographia Helvetica part» I. F- 17 Commentarii Bonon. Vol. 1. pag. 307. (7) MONNIER obſervations d'hiſtoire Naturelle pag. 146. Pp 4 1 A RE 7 ESL IREN WOLE T Si ed wm PRE /wn 1' 1? 5 DZ -| 17 j Goo De Aere. poteſt, expandet: Quo editior eſt A&r, eo eſt fri- gidior, hinc nive xterna altifſimorum montium vertices ſunt teeti, uti de Alpibus Lapponicis tes- tatur Linneus: de Arärat Tournefortius; de Perua- nis Condamineus: quo Ater longiusä Terrarum col- Juviereceſlit, hoc ſincerior puriorqueeſt:& eo ſalu- brior notante Mortono, in humilioribus enim lo- cis frequentiores morbi ſunt, quam in altioribus (4). Pars ima& vicina Terris comprimitur 4 pondere ſuperioris, erit hic igitur compreſſus, ſpiſſior, in minus volumen adattus: Quamobrem 11 ref&taim conceperimus ä ſüperficie'Terrx ad ſu- premos Atmoſpher8e limites, in hac particule AC&- rer varie magnitudinis erunt, eo majores, quo Atmoſpherz limitibus ultimis propiores fuerint, 6 omnes ſbi ſimiles fuerint,& paris magnitudinis, que zquali vi comprimuntur: Si autern particu- 1x diſcrepent magnitudine, tenuiores editiorem Atmoſpherz regionem occupare poſſunt. g. 1399. Quoniam in Baroſcopio Mercurius 4 pondere Atmoſphxrye premitur, ut in hac regl0- ne in ipſo terrz ſolo ad altitudinem 29 pollicum plerumque adſcendat, fi quis cum Baroſcopio tur- rim vel montem adſcenderit, in cacumine non tanta cCopja Atris, quam ad radicem, Mercurio incumbet: ideo In cacumine minus preflus etiam ad minorem altitudinem in tubo ſuſpendetur:& ſi baroſcopium in profundam fodinam dimittatur, mercurius ä majori a&ris pondere preſlus altius in tubo adſcendet: periclitationes in multis diverſa- rum regionum montibus,& in fodinis Norvagigä Cl. Stroetmer, tum in fodinis Clauſthaliz(5) capte id comprobaverunt: ipſe in TrajeCtina altiſſima fUr. (a) Hiſtor. Natur. Northamptonsh. pag. 327. (6) Bibliotbeque raiſe A*, 1747. part. 2, Pag, 63. ver Tanga je und! poll RUB 7 - nerife 091 9,0319 bexaped: On aus tantulB| amen 19975 zone, vl! 74 000 Ü60E nee 10p/803 nec zue Ie ee 1 nnt, an mia), (4 1400) "RIU 5 | | ac mug DOrtlbuSyn dus; 1d]g) tem alti) d1negrungy 05 ned) [140,38 Wantur eh is, Merian H M. per Mag Sur; des 1, Uantz (z'. «| Tohny On, h h]? AU m. es (WO UAE ; US (9) WW / eS c)Qm 118 9 vl [uo ſ[am 6 cur, ſs 11 jerſa ap [ima tür 6. De Are, GOTr turri ſum expertus, Mercurium in tubo deſcen- diſle unam lineam, quotiescunque 82 pedes& 4 poll. Rhen. adſcenderam. Feuilleus in littore Te- neriffe Mercurii altitudinem obſervavit 27 poll. 9. 83. lin. excelſßifimum deinde montem 2193 hexapedarum adſcendit, in cujus vertice Mercu- rius tantum altitudinis 17 poll. 5. lin. fuit. Non tamen Id perpetuo pari proportione in eadem re- gione, vel in diverſis obtinebit; quia Atmoſphe- ra non ſemper eſt zque gravis, nec eque pura, nec inpregnata exhalationibus eque ponderofſis z nec que calida, aut frigida, nec zque elaſtica: Inde evenit, ut, qui obſervationes alias exa- minat, eas non prorſfus inter ſe congruere ani- madvertat, etiamſi in ecodem monte captz fue- rin.(a).' ß- 1400. Quoniam ae&r editus ſincerior eſt imo, nec totidem vaporibus& exhalationibus impletur ac imus, in locis altiſſimis Mercurius in tubomi- noribus varietatibus ſübjicitur, quam in humiliori- bus: ideo Caſſinus in monte Puy de dome Vvarieta- tem altitudinis tempore trium annorum tantum 6 linearum obſervavit, quein urbe Claramontiifuerat 8. 5. linear. Parifiis 15 lin. Holmig 26, 25. lin.(3) y. 1401. Si experimenta cum Baroſcopio inſti- twantur in diverſis montis excelſiffimi altitudini- bus, Mercurii deſcenſus non eſt in conſtanti pro- portione, que ex Lege elaſticitatis ſequitur, ſed ſemper Mercurius minus deſcendit, quo altius ad- „Kenditur; veluti obſervationes plurimg 4 Caſii- no, Plantade, Clapjes,(6)& Scheuchſero(d) ' Cap- (a) Tentamina Florent. Pag. 51.& ſeq. PEiſt. de 1' Acad, RN: A. 1740. DP-, 100: (b) L'Biſt. de! Acad. Roy. A. 1740. Ppag.. 113, (<) L' Hiſt.? Acad. Roy. A*. 170524489. 1733: (a) Philoſ. Tranſ. NZ 405. PP 3 De Aerze. captx oſtenderunt: procul enim abeſt, ut Ad&ris expanſiones ſint in ratione inverſä ponderum pre- mentum, cum in ſublimi Agre expanſiones fuerunt inmajoriratione, quam ininverſä duplicat4 ponde- rum: hzc pendent 12.8 variis viribus centrifügis, quibus in diverfis altitudinibus partes AEris ſurſum pelluntur. 2*. 4 differenti Aeris gravitate ad varias diſtantias ä cenro Terrz, ſecundumſg. 288. 3*, Sed & Aeris puritas,& hinc oriunda elaſticitas in alti- tudinibus varlis diſcrepat. 4*. Quia omnes ae&ris par- ticale? non ſunt zque elaſtice. fieri poteſt, ut qux ſunt minus elaſtice, ſint graviffime& ſolo proxi- mz2: alie magis elaſticx ſint leviores,& proinde in editiora loca adſcendant. Sed etiam in fodinis ob- ſervata fuit inxqualitas 4 Cl. Stroemer, mercurii deſcenſu lineari interdum reſpondente alttudini 52, alibi 71 ulnis Norvagicis(a). q. 1402. Quoniam igitur Lex Klaſticitatis in ſu- perior1 A&re nondum cognoſcitur, ex eä Atmo- ſphere vera altitudo erui non poteſt, quemadmo- dum Mariottus& Halleyus tentaverunt(6). Metho- dus illam ex crepuſculis determinandieſtquoque ad- modum ivcerta, cum horum initium& finem accura- teaſlignare non licet. Hane viam ingreſſüs fuit Aiha- zen, perpolire Halleyus& dela Hirius(c) anmf: ſunt, Cf. 1403. Si oculos ſurſum tollamus, coelum vi- demus ceruleum; quia ſpatia celeſtia ſupra At- moſpheram ſunt inania 3; ideirco apparent nigra; verum Aker refleetit lucem Solis, eam non in t2- diolos ſeparando; hec lux albet:proinde celum,& nigredinem cum alba luce permixtam contemplan- tes, cColorem ceruleum percipimus; eodem modo äc pictores Ex albo nigroque pigmento c&ruleum CoN- (a) Bibliotbeg. raiſonnee A». 1747. part. 2. Pag. 63. (ZD.)--PbilOF TSDGAM SUN SS ZNO (€) LD PEi/L de WAcam Roy: 1 1713: 602 vopfiein! Jeum 2/41 fexam' |'| M, mentant fur, vel tur es[6m emſpiel eo tame mus 10/01 |Atmoſy 8 (woe> ur; ded tlmo )), Cotti ſuluml;, m | | ' 1405h! | DE 19 fetatumd klnante€ ſum db/€ t! Hoos ſeumtam, (| 1406,€ Reis ND unt pdE "bis, ſum dias *, Bed 101 Wa We pal ) nk in 1n90b- eu 1adinl jW 9 NIO (udo pWefno- 3 18a pech |: Allge y ſint, nv jd MIER 0 1 0, plan „moo „eum cor 6 De Aeie. conthieiunt, Non antem Aer ex luce colorem cerü- Jeum ſeparat, quia tum omnia objetta, lucem re- flexam ab Aere excipientia, c&rulea viderentur. Cf. 1404. Quotieſcunque corpora terreſtria fer- mentantur, efferveſcunt, putrefiunt, comburun- tur, vel Floida ſüpra ignem ebulliunt, ejaculan- tur ex ſe exhalationes fuidas, raras, tenues, vix conſpicuas, elaſticas, ſonoras, Aeri ſimiles, ab co tamen proprietatibus differentes, veluti vidi- mus in f. 1332. Hexc, ut& alia fluidaelaſtica in Atmoſphera deprehenduntur; h&c examinanda quoque forent, niſi anguſtiis temporis excludere- mur; de hiſce nonnulla videri poſlunt apud pr&es- tantiſimos Philofophos, Boyleum( a), Mariottum (5), Coteſium(c), Reaumurium(d), s'Grave- ſandium(ee), Haleſium(Ff). CA3 Pr"XR RVF: De Sono. G. 1405. SZ varia notat 1%. aliquam Condi- tionem in corporibus ſonanibuss; 2%. quendam motum in A&re 8 corporibus ſonantibus eXcitatum. 3*. affectionem organi auditus ab a8&- re ſonante. 4%. Ideam, quam Mens format, poſt- quam ab Aere ſonante organum Auditus affe&um fuit: Hoc ordine breviffime quatuor memorata percurram. ß. 1406. Sonum excitari obſervyamus, quoties- cun- Ca) Continuat. Phyſic. Mech, Exb. 12& 24. (b) Mouvemens des Eaux. Cc) Hydroſtatical and pneumatital Letures. Lebt. 16. (d) 1? Hiſt. de?' Acad. Roy. A*. 1731.; Ce) Elementa DUYJCEN MSDE A ICA4D 3.? (7) Yegetable Statiks. Cb. 6. and Heinaſtatiks. 604 De Sono. Cunque corpus Firmum vel Fluidum per A&em Celeriter movetur; veluti cum tenue vimen an- trorſum& retrorſum celeriter vibratur. 2%. vel] cum Afr in corpora Firma quieſcentia rapidilſime incurrit, uti cum ventus ſpirat in arbores, ry- dentes, fiſtulas. 3*, vel cum duo Corpora Firma In ACre colliduntur. Nunquam autem Aer ſolus per ſe ſonat, neque Corpora firma in vacuo poſi- taz; ſed oportet, ut& A&r,& Corpora adſint, qux in eo moveantur. y. 1407. Inveſtigandam igitur eſt, quis motus In corpore Firmo requiritur ad Atrem ita afficien- Tab. xx1vdum, ut inde Sonus eliciatur. Ob oculos pona2- Yig. 11. tar chorda elaſtica refa AB, tenſa utrimque in A,& B, hxc ä cauſfä quäcunque D, in ſitum AIB, infledtatur, tum ſubito laxata ſe elaſticita- te reltituet, eundo etiam in ſirum oppoſitum ACB. Quando ita vibratur, partes, qux fbi mutuo in- Tab. xx1v polite erant, veluti in F G, partim 4 ſe rece- Fig. 12- dunt, cum chorda in ſitum HIK, inflettitur; Din. 15 Partim ad ſ8 comprimuntur, quia decreſcit chor- de crafſities: adeoque partes Componentes nunc a ſe recedunt, nunc ad ſe accedunt, Chordä ex una inflexione in aliam eunte& redeunte. Inhis motuum generibus non confiſtit corporis Sonus, Tab. xx1v Verum ſi chorda AB, 8 corpore quodam duro Fig. 11. percutlatur, ita ut non modo infle&atur in ſitum AIB, ſed etiam partes percuſſx alio adhuc moty tremulo& veloci agantur, tum durante partium tremore Sonus excitatur.* ß. 1408. Hoc patet ex ſequentibus experimen- t1SE 6. SIELAB H des clavicymbalt, que calamo Tab. xx1v Corvino percutiatur, oſcillabit, ſonabit; deciden- Fig. 11. te clavi obduttä panno, ceſſat ſonus, ſed pergit vibrari fides; prope eam corpus durum teneatur, in quod incurrat, iteraum ſonabit, MERN pb oC ||. 14'* uta al jhrabitdo füm 3070 jereuſ'ibn 10dbuM |V 190 ſnom) fel ad ü m m 1081 Wert CEN || 140 Ion vo(7 per(s enno 1pue Mil Deeiniiop: [2Va4(,9810 M| Hatiogt 1 Img: emu [4 tabufes Un peng ſr,(5- Dom ex ene Wor 08 ey ()1'g Wem han Vvel Uma 8 NU Dima ! us ) pM ditt, v4 3 mus Hc )" 08 In [eur ita | WW (0 [11 16(p- „it; 19:(> 6.100 1: 90005 00108 maro wum h olU gpum paen- y.am0 4(det eigt ZW, jam? hoc De Sono. 605 hoc corpore oſfcillationes impediuntur, non au- gentur z; excitatur autem Sonus, quia novus tre- mor partibus attactis inducitur. C. 1409. 2*. Chorda A B ſupra violinum tenſfaper- cutiatur vehementer plettro, untto ſebo veloleo, vibrabitur chorda, nontamenelicietur ſonus z;plec- tum autem exaſperetur Colophoniä, ab eoleviter percuffus nervus ſonabit, nunc non tantum oſcil- Jantibus partibus, ſed ſimul trementibus alio motu. Cf: 1410. 3*. Prout chorda AB tenſaſupra vio- linum varia direttione, vel rettainlongitudinem, vel obliquä percutitur, alivs auditur Sonus, qui non ab oſcillätionibus pendet; nam chorda eodem modo vibratur: ſed ob alium partium tremorem differt Sonus. g. 1411. 42. Si chorda longa percuſſa ſonet, non modo unus ſonus, ſed plures,& quaſi inte- ger auditur, Muſicis peritis Mer- ſenno, Sauveurio, Mairano teſtantibus( a): pre- cipue audiuntur toni acutiores, uti Duodecima, Decima quinta, Decimaſeptima, quitoni ſunt oc- tava quintz, dupla ottava altior toni principalis, & dupla ottava tertiz: fit autem una tantum oſ- cillationis ſpecies, tremoris vero plures, prout nonnullg partes facilius,& citius, alig lentius tremunt. g. 1412. Nec tantum in fidibus& chordis, ſed in quibuscunque corporibus ſonantibus id obtinet: nam percutiatur campana, ſonum edet; exſpec- tetur, donec Sonus non amplius audiatur, tum nondum campan&x oſcillationes deſinent, deinde Jentiffime admoveatur ope cochlex ſtilus, vel ali- quod corpus durum campang, in quod vibratio- nibus ſuis incurrat, iterum edetur ſonus, licet nunc nul Ca) L'Biſt, de?' Acad: Roy. A*. 1737. p33. 15. BENENNEN emma TEE RENEE IE: 606 De Sond, nullus novus excitetur motus, ſed potius ſiſtatur, qui adhuc in campandä erat ſuperſtes. ß. 1413. Si in campanam nix ceciderit, pulſa- ta Campana VIX ſonabit; non quia oſcillationes de- ſinunt, ſed motus partium ſubſultorü, ä mallei ic- w Cat induety, ceſlant. Tab. xx1v- h. 1414. 7*. Si tenacula ACB prius addu&a, Fig. 14. deinde laxata, elaſticitate agatur,& contremis- » 1000 ſonabit, verum pars CA extrinſecus in aliquod durum corpus incurrat, gquodoſcillationes potius minult, 1lico audietur ſonus. Ä g. 1415. 8. Si fides vel chorda parum tenſa lit,& vellementer percutiatur, parvus vel nul- Jus tur ex ea elicietur ſonus, quamvis in magnas 294 oſcillationes,( vero valde tenſa fuerit, licet parum percutiatur, clare ſonabit. Qui pluribus hanc ſententiam adſtrufam cu- plat, conſulat Perraultum(a), Carreum(2), de 12.E Lirium(c). g. 1416. Quoniam igitur Sonys in motu tremuy- lo vel ſübſultorio partium in corpore ſonante con- ſiſtit, atque varil tremoris gradus, MajJores ml- noresqne elle poſlſunt, etiam Soni intenſitas, cum a magnitudine tremoris partium, tum 4 multitudi- ne partium pendebit: Idcirco ad Sonum intenſum ſüſcitandum cauſa vehementer percutiens corpus requiritur 3; tum ut dara ſit: hine fi 4 malleo lig- DECO moll] Campana percutiatur, vix ſonabit; 6 ä Metallico, vel ferreo durifſimo, eiiamſßi zque S gravi feriatur, multo, intenſius ſonabit: ſi cala- », miſtro corvino fides percutiatur, gratus& in- tenſus orietur ſonus, ſi id vero flegiliys fuerit ſa A -Ch & " ex » Eſſay de Phyfig. T I HUF des BZGad KON: DEITTCO. ) L'Bift. de R Acad. Roy, A% 1716 14. 149 dpiends?| 102, er glentia DIB (halybe; 78 Jann0, 10 nenta NDL dir 90) M Joan 11 percu 180 is molly garutitur Sr dur | 141916 ſpentaucas lea 30m 108, apf em Jet 4 cforda caps referunth (qm In qu ti) Dende di ej ponun, eſnbalo, -1419, 5% Neum ceig Vi, Vel An, len [tone obl:g Au ds u, Ns Ü% ſ. 10,5 <== .) Milk SONMe (Ie | Wt, ) Dmg 115 10 Nas | 30(wl 1.918 ZU J19s CE I Ur aus) NN De Sono. ex anſere vel alia ave, percuſſa fides vix ſona« bit.:. - FS. 1417. Quoniam omnia corpora elaſtica Con= cipiendis& continyandis tremoribus ſunt aptiſlh- ma, erunt quoque maxime ſonora, veluti expe- rientla probat: hinc fides fiunt ex Orichalco& Chalybe: Campanz ex xzre fu!vo, Orichalco& Stanno: Chord2z ex inteſtinis Animalium: Inſtry- menta Muſicorum ex lignis admodum elaſticis, que Sonum exeitagcum aliquamdiu producunt, Mollium vero partes vix contremiſcunt, hine percuffa hujusmodi corpora vix ſonant, aut ſonum unius momenti tantum edunt, veluticum plumbum percutitur, vel Auidum ex vaſe alii fluido affun- ditur. ß. 1418. Si day chordy tenſyp percutjantur, ſonentque, atque altera lentius, altera citius oS cilletur 3; Sonus ab utraque excitatus& compara- tus, appellatur Tonus; horum ille Gravior dicetur, quem lentius oſcillans excitat; alter Acutior, quem chorda celerius agitata edit. Omnes idcirco Soni referuntur ad Tonos Graves& Acutos: termini au tem in quibus deſinunt Graves,& incipiunt Acy- ti, pendent ab arbitrio; hi nonnunguam 4 Muſ- cls ponuntur, ubi eft media littera C in Clavi- cymbalo, gf. 1419. Videntur proinde celeritates tremo- rum cum celeritatibus oſcillationum utcunque con- venire, vel harmonic2z eſe, ſaltem in plurimis oc- Caſionibus, etiamſ id non univerſaliterverum ſit, ut colligimus ex tonis editis 4 chordä, que di- rettione obliquäa vel re&tä movetur; tum qux 3 digito ad obſtaculum levius vel fortius apprimi« tur, qux cum oſcillationibus üsdem tonos diver- 0 mos edit. 8. 1429, Chorda tenſa& non 3 nimis magn? v2 Tab. XXV. Vig 1. Vig. 2. 608 v1 percuſa, ab initio ad finem tonyum eundem edit. Obſervatum enim fuit, chorde AFB inflexio» nes ACB, ADB, AEB. ä ponderibus in medio P,C,D,E, appenfis, eſle ut hxc pondera; autem elaſticitatis attio ſit ut pondus infle erit ea uti eſt inflexio, ſive diſtanti Proinde attio e Tab. xxv.P quum tens, a ä puntto F. laſticitatis cum gravi in Cycloide QR moto comparari poterit, cu eſt ut diſtantia ä puneto infimo 2 ve 2zqualibus temporibus ſuas oſcillationes magnas parvasque abſolvit, per 5. 469; quamobrem chorda elaſtica etiam 2qualibus temporibus ſuas us vis ſemper unde hoc gra- oſcillationes ACB, ADB, AEB Peraget„0 numque eundem edet. poſſe fieri 72 majorem. g. 1421. Cl. Sauveurius(a) ſupputavit viam 3 chordä certo tempore abſolutam, cum maximis oſcillationibus agebatur, poſtea cum minimis, e- dendo tamen eundem tonum; obſervavitque viam In primo caſu tempore minuti ſecundi fuiſſe 72 majorem, quam in poſteriori caſu; ex quibus ſe- quitur, Son intenſitatem, nondum mutazto t0N0, ß. 1422. Cum vero elaſticitas in inſlexionibus majoribus, in majori proportione, quam ſunt in- Dexiones, reagat, chorda valde percuſſa& in- DNexa velocius ſuas oſcillationes abſolvet, adeoque tonum acutiorem edet; imo fieri poteſt, ut ſtri- deat: hinc quoque Tibia vehementer inſlata to- num multo altiorem edit, quam fi leniter infle- tur. Id ex comparatione cum duobus pendulis eque longis, ſed adtis a varilis viribus Sravitaus, de- monſtrari poteſt, erunt enim tempora oſcillatio- (a) 1 Hiſt, de P' Acad: Roy. A, 3700, NUm Cs “ E aI ſz Hi Lee Hh bh 7 4:6 De Sono. 609 num in ratione ſubduplicata inverſa gravitatum DEL R 170:.; q. 142 3. Obſervatum fuit, aliquam chordam Tab. zxv. AB, 96 pedes longam,& äquodam pondere ten- Fig. 3." ſam, tempore minuti ſecundi ſemel oſcillaſſe: Poſito pettine in medio C, partem dimidiam pari tempore duas oſcillationes abſolviſſe; poſito alte- ro pettine in D, medio ipfius CB, partem BD quater oſcillaſſe: poſito pettine in hujus me- dio E, partem BE otties eodem tempore oſcil- laſſe. 9. 1424. Quamobrem prout erat chordy longi- tudo, ita fuit ſemper reciproce numerus recur- ſuum. 2 g. 1425. Obſervyamus preterea, Chordam A BTab. XXV. tenſam, aliquem edere tonum, chorda CB edit Fig, 3. tonum Otftava altiorem, DB iterum eſt in Oc- tava,& hujus Ottava eſt EB, quamobrem a- cuties tonorum ſunt reciproce uti longitudines cnordarum. C. 1426. Toni proinde excitantur 4 chordis de- terminatas oſcillationes quodam temporeabſolven- übus: Quoties oſcillationes pari tempore peradtx ſunt inter ſe veluti ſequentes numeri, Toni his nominibus infſigniti fuerunt 4 Muſicis. I ad 1 Uvifonum. 5 ad 3 Sexta major. 9äd.T Ofra: 8 ad 5 Sexta minor. 3 ad 2 Quinta. 9 ad 5 Septima minor. 4 ad 3 Quarta. I5 ad 1 Septima major. 5 ad 4 Tertia major. 6 ad 5 Tertia minor. q. 1427. Septem Toni conſtituunt Ocetavam, ottavus enim Tonus eſt primus ſequentis o&ta- VL. S9. 1428, Auris exercitata poteſt in Ofavä dis- Q q Un- “ j „kel 0.--<=<< um a knee nn m SSEN a EE= (1. a SSS 610 De Sono, tinguere Tonos 43 diverſos(4a): jacent inter ſin- gulos plurimi alii intermedii, quos humana Auris diſtinguere nequit ß. 1429. Octave tam adſcendentes quam des- cendentes poffunt eff2 mult?: Omnem Sonum, qui diſtinette& cum voluptate ab homine audiri poteſt, in decem Octavis contineri opinatur Sau- veurlus, 4n otto Eulerus(bd): idcirco tonus acu- uflimus 1024 oſcillationes conficiet, quo tempo- re graviffimus unam abſolvit: in qualibet enim Octava altiori elt tempus dimidium prxcedentis eſt autem+7. numerus+ elevatus ad decimam potentiam. y. 14392. Numerus vibrationum, quas chorde tenſe dato tempore perficiunt, eſt ut radix qua- drata ponderis tendentis, divifi tum 4 pondere Chordx, tum a ſua longitudine: ideirco fi dux chorde ejusdem longitudinis& craſſitiei tendantur diverſis ponderibus, erunt pari tempore numeri oſcillationum, uti radices quadratzx ponderum ten-' dentium: poſitis igitur ponderibus uti1 ad 4, e- dent chordy tonos in oftava. Sf. 1431. Si duz chorde ejusdem craſfſitiei dif- ferant longitudine,& tendantur ponderibus, qux ſunt veluti quadrata longitudinum, oſcillationes Parl tempore wque multy erunt, adeoque ſunt u- niſonx, ß. 1432. Si dux chordey xque longy differant craſſitie, tenſz in ratione craflfitiei ſunt uniſonz. ß. 1433. Idcirco dux chordy longitudinis& crafſitiel diverſe, tenſe in ratione compoſita, ex ratione craſfſitiei& duplicatä longitudinis, erunt uniſonx. ß. IT34» (a) D'Hiſt. de P Acad. Roy. A*, 1700» Cb) Tentam, Muſice C. 1, | 1434 nitrumen diguando! chord b! au:€ d cdorda di] 77.080 num molibet 1; uus ad 4 um auß wma Ml 5x 1024 R [1435-4 71 med 71018 100014 hart 11 Dus, DN anda Beu do velutt] ldem, qu contingerd Cum enim, vs, perſtry Un0X 111 an wun, ut to) uur mh; 78 dumlibel 1717 „436. V hw in/ Teo par 700 leyong 1 (rodbug(an -"tte Soy (a) Michi De Sono. G13 Cg. 1434. Ex hac dottrinä patet, quamobrem in Inſtrumentis Muſicis chorde diverſe craſflitiei,& aliquando diverſe longitudinis tendantur: Quare chordeyg breviores percuſfe tonos acutiſſimos e- dant:& quomodo ä tono graviſſimo Baſſi eadem chorda diſponi poflit, ut ſtrideat acutie? Quo- modo numerus vibrationum cognoſci poſſit pro quolibet tono, a primo audibili& graviflimo, uSque ad acutifſimum,, fere ſtridentem& ingra- tum auri humang: cum illius oſcillationes ſint intra M". ut, 12,5 hujus vero 12800, nam 12, 502G LON NZ 02 800: ß. 1435. Quexcunque de chordarum oſcillatio- nibus memoravimus, obtinent in omnibus corpo- ribus ſonor1s, quxz percuſa in ſimiles oſcillationes & partium tremores excitantur 3; uti patet in cam- panis, poculis vitrels,&c. qux percuſſa ex ro- tunda figura ovalem induunt, eundo& redeun- do veluti ad oculum demonſtramus. In his vero idem, quoad tonos& oſcillationum numerum contingere, patet ex Experimento Galilei(a). Cum enim oram ſcyphi vitrei, aquam continen- ts, perſtringebat digito, ſonus excitabatur,& unde in aqua? digito dein validius ſtringente vi- trum, ut tonus eſſet in Oetava altiori, und& nas- cebantur minores, que infinitä cum accuratio- ne quamlibet undam ex prioribus bifariam divi- debant. ß. 1436. Videamus nunc quoquebreviter, quid ſit Sonus in Agere, cujus Theoria ſübrilifſima eſt: quam non parum promovit Nob. Newtonus; ve- rum leviora tantum fundamenta ſternam, qux 3 tyronibus capi poſſunt. Quoniam undx in Akere ſuſcitate Sonum producunt, breviter, quomo- do (4) Mechänice Dialog. 1, pag.“ q2 === u = Smp 612 De Sono, do unde in Atre ſint comparatx, expedia, g. 1437. Concipiamus igitur animo particulas Aereas„ a5 bb, Ged, 04 FL equal a ſe poſias intervallo. Sit in, a, Corpus elaſticum, vel fir- mum contremiſcens, cujus partes in ACrem incur- rant, eumque moveant direttione a f: vel Aeris vehementer compreſſi notabilis copia ſubito laxetur, parique modo incurrat in aliam a&rem directione &f; paruculxe ejus, a, 6, es celerrime motz, imcurrunt in partes anteriores, quz ipfisreſiſkunt; 'yab. xxv. Das autem promovendo acervant, condenſantque, Fig.&6 donec denſati Aeris elaſticitas fuä reſiſtentiä mo- zum partium incurrentium ſuſtulerit; ideo in in- termedio aliquo loco e, inter d& f, denſitas KeEris fit maxima, minor in; d, 6, b, minima 10,94. Ak&r denfior& magis elaſticus in e, proinde re- tro aget particulas, qux ex ſuo loco receflerant, ita UL, a, redeat in priſtinum locum cumaeliquis mier, d,& da, intermediis.; Sg. 1438. Formata ita fuit prima unda Afreaz quoniam vero particuly, e, f, elaſticitate ſe quo- Fab. xxv. quoverſus expandunt,'direttione ad m quoque Fig. 6. ferentur; affſumtäque diſtantiä Fm zquali af, maxima Atris denſitas iterum generabitur inter&, & 7, minima in medio inter e,&&, quoniam partes elaſtice e, f ſe reſtituendo, motu accep- to in majorem raritatem expanduntur, ab adtione elafticitatis major1 inter,&,& m, retropellen- wr iterum particule direttionibus /e, /7, donec intermedix priſtinum locam& denſitatem recu- peraverint: ita formata eſt altera unda: pari mo- do ſequentes formabuntur. C. 1439. Non autem hz undx ſe habent velu- 1 orbes in aquxz planä ſuperſicie concentrici, ſed in A&re fiunt qual in ſuperficie Sphzr&, 1*. ein &r nl"Seme:< T-- AFGERETEIS Sie ZE am- Bun. mme een DERE 53.602 Fig, 5. | ka cone! | andit, f perficie| 9. VUndas zl alto ſnus mas Spoum pt: gfu ( 1441 6m ſphl veeupat, penda, dal ql auns 1 1nWione dl rejſonante, | 1a | aj vag H u 100 pertt dietur ady tem termy 1118, defi deyt 4 mi po ef, 0 10), ex 70 tei: Fox ta ſeliea es ,& u, quz€ terium FN; hakum, Veh ve oh om 19G nd Nn„am Sy Zit Lbun (J. wong 002, Uhr; a, 18 in0- [0 10- enlitas jmma d 1ſhte« oe, m hien; 9.008 110012 ſ' m „a fs nta n eeep- „ore ellen „donc ; tee NIVEUDG MVW NIN u „4 (0 3 Acr condenſatus ſe quoquoverſus vi gequali ex- pandit. 2*.& non fiunt hx undx in ſuprema ſu- perficie, veluti in aquä, ſed in medio Are. 3?. Undarum aquearum velocitas differt pro v2a- rla altitudine, cum ſoni celeritas ſit eadem, ſive ſonus magnus ſive ſubmiſſus fuerit. Hz undy Sonum producunt, qui modis ſequentibus propa- gatur. ß. 1440: Omnis Sonus propagatur in expanſio- nem ſphzxricam, cujus centrum corpus ſouorum vocCupat. Sit Campana in loci ampli medio ſus- penſa, hec pulſata audietur ab omni parte, in qua auris ponitur: hinc Soni intenſitas decreſecit in ratione duplicatä inverſa diſtantiarum 48 Corpo- re ſonante. g. 1441. Sunt quoque cuilibet ſono ſui termi- nl, ultra quos non amplius auditur. Si quis enim altä voce locutus ad diſtantiam 100 perticarum audiri poſflſit, hic nequaquam au- dietur ad intervallum 1000 perticarum. An au- tem termini, ultra quos non amplius auditur So- nus, definiri poffunt? nequaquam; nam hi pen- dent 4 magnitudine Soni, que determinari non poteſt. Quousque quidem propagatus fuerit ſo- nus, ex nonnullis obfervationibus utcunque ha- betur: Florentige rogante Joan. Newtonotormen- ta bellica exploſa ſunt, quorum ſonus auditus fait Liburni,& in arce vetere ſupra montem Rotun- dum, que quinque milliaribus ulterius diſtat: in- tervallum Florentiz& Liburni eſt 50 Milliarium Ltalicorum, ſolum intermedium eſt montoſum,& Ventus vie foni non favebat. Ceteroquin exploſa Laburni tormenta audiuntur usque ad portum Fer- rajo, inde diſtantem 66 milliaribus: Gallis Ge- nuam expugnäntibus, tormentorum ſonus auditus Zait Libural, qux diſtantia eſt 90 milliarium Ita- 04.3 li De Sono. 612 614 De 8910. licorum(a). Niuhil autem certi quoad limites fo- ni determinari poterit 3; etiamſi magnitudo Soni cognoſceretur, quia ejus propagatio pendetä ven- to, ab Aeris puritate, intermixtis exhalationibus, elaſticitate, denſitate, calore,& ab intervallis inter ſingulas particulas. g. 1442. Nam(G in recipiente claudatur campa- na, in quo a&r condenſatur; Sonus in majori in- tervallo audietur: a&re duplo denſiori ad daplo majorem diſtantiam, aere triplo denſiori Sonus ad triplo majorem diſtantiam propagabitur: cum autem aeris elaſticitas in ratione denſitatis etiam inereſcat, Soni1 intenſitas erit non modo in ratio- ne denfitatis, ſed& elaſticitatis a&ris:; Klaſlicita- te a&ris aueta, ſed eadem perſtante denſitate, in- creſcit ſoni intenſitas in ratione elaſticitatis, uti patet a&re in recipiente calefatto, campanz ſonum ad majus intervallum propagante: quzx experi- menta primum ſunt inſtituta ab Hauksbejo, repeti- ta 4 Cl. s'Graveſandio, expoſita 4-Nob. Zanot- to(b). C. 1443. Propagatur ſonus ſatis lente(c), non tamen ſemper pari cum celeritate, ſive in eädem, ſive in diverſis regionibus, quamvis ventus nul- Jus ſpiraverit. Videtur Gaſfſendus inter primos fuiſſe, qui ad ſpatium 4 ſono intra datum tempus percurſum attendit. Hic invenit, Sonum intra minutum ſecundum pedes 1473 percurrifl2: ac- Curatius tamen Florentini Philoſophi ope incenſa- rum Balliſtarum, 4 quibus dato intervallo aberant, velocitatem Sonl determinaverunt; cum enim Namma eodem fere tempore ab adftantibus& re- MO- Ca) Philoſ. Tranſ: N. 113. n Cb) Commentar. Bonon, Vol. 1. pag, 173. (7)- 5 0:C REER 0/82 DEVI: Ve100, mots 18 poris 17 oblervar taten v- M0, pe (imi Phil omerull » ais anf, j0 fal pedes|) 1105 10,0 probavid Curator 0, D8 ed, Pas, FIR 20330 10 160); padarup ſono ex zend 34 mMerlca x Wtantan buit 74 rebendif | diam 8 (0) Tatz (e) LH (H) Ly / j(e) Ny [duplo Anus 11) em js ktiam 1 1A00- beite te, IM 8, UU [jm Dv 0) pet |, Zot [[c) non geilen, wes zul „Dm1008 empus | 10614 je: AC jcenla- ' jeranty 4 enim " „ A vp ,) R)i9g De Sono. Ers motis ſpettatoribus conſpicitur, intervallum tem- poris inter viſam lammam& auditum ſonum ab obſervatore, in dato ſpatio 4 Balliſta, dat celeri- tatem Soni: ſecundum Florentinos Sonus intra M“, pedes 1185.(a) percurreret: poſteaclaris- fſimi Philoſophi, Caflinus, Hugenius, Picardus, Romerus, in Gallia eodem tempore ſimul degen- tes, atque eidem examini intenti, Sono viam 1172 Pariſ. pedum(5) aſfſignaverunt. Flamſtedius& Halleyus in Britannia idem repetentes, poſuerunt pedes Londinenſes 1142, hoc eſt, pedes Pariſfi- 105s 1070, quam menſuram Nob. Newtonus ap- probavit 3; attamen Nob. Caſſinus de Thuryex ac- curatiorl Comparatione pedis Gallici cum Britan- niCo, pedes Lond. 1142. ponit&quales 1072 ped. Pariſin. deinde repetens in diſtantia 14636 hexapedarum, invenitSonum percurrifle 173 hexa- pedas tempore minuti ſecundi(c). Sequenti an- no repetitis eXperimentis in diſtantia 22572 hexa« padarum, qux tempore 130 M“ percurruntur, ſono celeritatem adſcribit tempore M“, percur- rendi 173 hexap. 3 pedes(d). Condamine in A- merica prope Cayennam capiens eXperimenta in diſtantiä 202 30 hexapedarum, celeritatem Sono at- uibuit 183 hexaped. ſed prope urbem Quito de- prehendit ſoni celeritatem 175 hexaped.(e). A- lil allam celeritatem invenerunt. Nee dubitan- dum, quin in Ktruria, Gallia, Britannia,& Ame- rica ſumma cum curä obſervationes ſint capte: Ex quibus concludendum, Sonum non ſemper, aut non übivis Terrarum, ele zque velocem. 9. 1444» (a) Tentamina Florent. p. 113. (WDH ANWEL LEGE) Acad. Reg.) 2. Sed. 3. Cap.2: (6) Hit. de KAcdd. Roy. A*, 1738. pag. 103. (4) L'Hijft. de' Acad. Roy. A*. 1739. P38- 169: (2) Voyage de Ia riviere des Amazones Pag. 206. Q9 4 E=uul FE.>>= Eien u«EI CEHIE DER 516 De Sond, Cf. 1444. Placitum tamen hoc dubium fecit C). Derhamus, dum ajit, in omni tempeſtate, ſive celum ſit ſudum& ſerenum, ſve nebuloſum& turbidum, ſive.nix decidat, five nebula, ſeuto- net aut fulzuret, ſive Kſtus vel frigus adurat, G- ve dies vel nox ſit,„Lſtas vel Hyems, ſive Mer- curius in Barometro adſcendat, vel humilis fit, in omnibus Atmoſphere mutationibus( ventis tan- tum exceptis) celeritatem Soni nec majorem, nec minorem, ſed tantum Sonuri magis vel minus clarum eſle, Verum tantum in eodem loco Bri- tannix captz ſunt hx obſervationes: afirmat e- tiam: Caſlinus(4) Sonum c&lo ſereno& pluvio- ſo, nottu& interdiu ele 2que velocem; uti in Gallia obſervavit. S. 1445. Ex cognitäa hac celeritate ſoni in ſpa- tio determinato percurrendo, numerus pulſuum ſive undarum,& earum diſtantia in Aäre, ope Reguly? a Nob. Newtono tradite(5) cognoſci poteſt. Inveniatur numerus vibrationum, quibus Corpus ſonans dato tempore agitetur, per hunc numerum dividatur Spatium, quod pulſus eodem tempore percurrere poſſit,& pars inventa erit pulſus unius latitudo. Invenit Sauveurius fiſtu. Jam apertam, longitudinis pedum circiter quin- que, tonum eundem edidifle ac chordam, qua tempore minuti ſecundi centies oſcillat: adeoque undx ſonorz plus minus 100 in ſpatio pedum Pa- riſ. 1070 excitabuntur: hinc queelibet unda ab 2a- lia pedibus 10, 7 diftat. Quoniam tonus Muſßſ- cus admodum acutus editur 4 chord3ä, 6400 re- curſus faciente tempore M", ejus undx tantum 2 poll. 075 lin. diſtabunt, GS. 1446 (a) 1'Hiſt. de' Acad. Roy. A*. 1738. (b) Phiiof. Navur. Lib. 2.|. 52. | j | ſy | im ex |€ percep | noſcere pl pens, CO, ditantias| ecellz ndeet ee ie in 3 144 ler 10 ed pls pati 1191[üs ex Bis inv eim pala pre Nl (em Cal J. 144 decurdu( equabils Prim| dtantia auen mhuta ſec 100 tem) paleg ſuis (4), eum| feige€. Mime er „h1449, 01.10 dy a, ') ve (1m fip. [EE Mp Tt, In (an 1, 0er [wg NN Yb DAU Ba Wuvi0- Inn 0 ſpa AWN [,M Gol; Jroubs +.[u genen 13 ei 19 fill. NU que '“ que 4» 0; pP 1! bd& pfui "ND (mum [440« De Sono. y. 1446. Hxec Soni Lex nautis eſt magni uſus, cum ex exploſfis tormentis, viſä nempe lammä & percepto Sono, quantum naves abſint, Cog- noſcere poſſunt. Prodeſt militi in obſidio urbis, ut quanto abſit intervallo, cuniculos agere inci- plens, Cognoſcat. Prodeſt quoque Geographis ad diſtantias locorum menſurandas» quotlescunque 1nacceſle rupes inter loca intermedix jacent: Nec nocet ſecuritati noſtrx, ut Fulminis diſtantiam 2 loco, in quo verſamur, ſciamus. SJ. 1447. Sonus magnus& parvus eſt pque ce- ier in eodem ſpatio percurrendo, licet magnus plus ſpatü in ſuo progreſſu conficiat. Id Floren- uni füis experimentis, captis cum diverſi generis Balliſtis SH idem confirmavit Derhamus, cum pulſatio mallei,& fragor ſclopeti, paritem- pore Miliiaris intervallum percurrerunt, nec dis- ſentit Caſſinus(a). C. 1448. Sonus idem ſemper eque velox in ſuo decurſu obſervatur, adeoque undarum Atrearum zquabilis eſt celeritas. Primi hoc obfervarunt Florentini, cum enimin diſtantia 3000 cubitorum varia tormenta bellica audwifſent explodi, numeraſſentque 10 dimidia minuta ſecunda: ad intervallum duplo minus di- midio tempore Sonum pervenifſ&e notarunt: idem poſtea ſuis obſervationibus confirmavit Derhamus (5), cum nempe motusSoni eſt horizontalis, con- ſentitque Caſſinus, ſaitem celeritas ubivis eſt ſibi proxime equalis(c). S. 1449. An vero Sonus&xque celeriter adſcen- dit in altum, ac deſcendit? Forte aliquanto Cl» G17 (a) 1'Hiſt. de!' Acad. Roy. A*, 1738. (b) Phil. tranfſ. N. 313 (c) L'Biſt. de 1 Acad. 008 8.117738 Qs ASTETT Q9 5 GIi8 De- Son0, Citius in montem adſcendit, quam deſcendit, ve- lui Derhamus collegit. Hic diſfſentit Caſſinus 3 Derhamo, inflexiones locorum nihil mutationis atferre expertus(a). g. 1450. Ventus ſfecundus Sonum accelerat,& eo magis, quo iImpetuoſius ſpiraverit: Ventus ad- verſus Sonum pro ſuo impetu retardat. Gaſſendus ex ſuis experimentis, Ventum nec accelerare, nec retardare Sonum collegit: Flo- 'entini Captis experimentis idem confirmaverunt, Verum Cl. Derhamus, ſumma fruens oportuni- tate celeritatem Sonorum obſervandi, invenit, Vento ſecundo Sonos intervallum inter Blackheat & Upminſterum tempore 111 ſemiſecundorum minutorum percurrifle: Vento autem flante ad- verſo, elapſa fuiſſe 122 ſemiſecunda minuta, ut Sonus eandem viam abſolveret. Derhamo adſti- pulatur Caſfſinus, ponitque ſoni celeritatem eſſe qua tempore M" percurrit 173 hexapedas, plus vel minus celeritate ventil Conſpirantis aut ad- verl(b.). g. 1451. Ventus ſfecundus Sonum ad majus in- tervallum defert, quam quidem flante Vento ad- verſo propagäatur. Cg. 1452. 91 ſclopeta directione verſus locum ob- ſervationis, vel direttione averſä, horizontali, vel ſüb angulo quocunque cum horizonte explodan- tur, ſonus in ſuo decurſu ſemper zque celer elt, & decurrit par1 velocitate ſupra loca terreſtria ſinuoia, incurvata, quam plana, quod etiam con- Armavit Caſſinus( c). Cg. 1453. Diverſum Atmoſphere pondus in GE 14 (a) TENS de 14604. R0v: Ao 11738-4C As. 1730: 042, X 7G. (b) I Miſt. de? Acad. Roy. A*. 1738. (ce) L:Biſt. de PAcad, Roy.>22. 1738.& A*. 1739. / [ia onB" te Meni 7 2) DN taten I ji4 non aua Adligr: QUE | gers Dt! | um dol7 |U unden|; |(e&1,99) [1.08 gs, T 1 Imago[91 | v" brevifn Cauſe ta af |atund 3 cedehh jab 3/ſ0 (a, 8 jvVIEX 1101 (empoIEHN Leo his to 0dh [aun|E : |(148 |fenant | Amy x»"G DT (8) [ lgt, Ü beit, lrheat anm IE dd- 11907 ME 11: M8 0 Jus Du Id 08311 ep Id [yob- "KO Jalan eil, para yeOli“ De Sono. 61) lia ſono variam celeritatem non infert, cumſtan- te Mercurio in Barometro ad altitudinem 27 poll. 7.5125; lins autad 27 poll“ Dr Jin: jeäandem celeri- tatem animadvertit Caſſinus( a). confer F. 1444. gG. 1454. Sonus major minorem ſuffocat, ut vel non audiatur, vel non diſtinguatur. Adlis enim campan? maximzx ſonanti, te lo- quentem non audiet proximus: nec melius intelli- gerls poſitus inter tympana bellica& tormento- rum exploſiones. g. 1455. Quoniam Sonus in Aefre eſt ſpecies unde, ä corpore, in quod incurrit, poterit re- getti, adeoque redire ad locum,€ quo exierat. Cf. 1456. Sonus idem reflexus ad locum ſux ori- ginis, qui percipitur diſtinttus a primo, vocatur Imago, vel Echo. C, 1457. Inter hane& Sonum primarium eo brevior mora intercedit, quo obex repercutiens cauſe ſonanti fuerit propior: ſienim obicis distan- tia ä Caufä 535 pedibus abfuerit, inter Sonum pro- Jatum& reßlexum tempus minuti ſecundi inter- cedet.. Adeoque omnes voces intra hoc tempus ab aliquo prolatP, poterunt., ipſo deſinente lo- qui, iterum audiri, quaſi prolatz ab Echo: quo obex major intervallo ä cauſa diſtiterit, eo plus temporis intercedetinter reditum imaginis 3 quare Scho kujusmodi poterit efle Polyſyllaba, qux, po- ſito obice cauſe ſonanti proximo, monoſyllaba tantum eſt. g. 1458. Quoniam Sonos, infinita celeritate ſe ſequentes, Aure humanä Mens non diſtinguit, ſed mora inter eos requiritur, ut diſtineti audian- tur, ideirco quamvis locus Sonum reddiderit ad loquentem, Echo ob propinquitatem obicis non au- (4a) L'Hiſt, de l' Acad. Roy. A. 1738. <==== EE Ee=<, De Sono. audietur: Muſici periti ſupra violinum diſtin&os tonos intra M“ plerumque ex nervis eliciunt 9 vel 10, cum celerrime ſive Preſtiſſimo cantile- nam ludunt, adeoque Auris exercitati Muſici j- maginem tantum poſer diſtinguere, cum Sonus reflexus direttum zque celeriter, ac in cantilenz Zonus tonum ſequitur: qui ut percipiatur, obex 3 cauſa ſonante pedibus 53. poll. 6. abeſſe debe- bit: fi enim 50 pedibus Par. duntaxat abfuerit, dubito an peritiſſimus ſonum ſequentem 8 prima- rio diſtingueret, ſed tantummodo audirer clango- rem: Auris vero minus exercitata majus interval Jum obicis poſtulat, ut imaginem audiat diſtin- Suatque a Sono primario. Ideo Merſennus, ut E- cho Monoſyllaba audiatur, diſtantiam 69 pedum ab obice reverberante requiri adſeruit: Mortonus Echo Monoſyllabep aſſignat diſtantiam 90 ped. Lond. Diſyllabz 105 ped. Triſyllaby 160 ped. Tetraſyllabe 182 ped. Pentaſyllabe 204(a) pedum. 3: 1459. Si ad varias 4 loquente diſtantias ab- fuerint obices, quorum proximi humiliores, re- moti altiores, aut tantum duo excelſiſſimi obices fuerint, qui ad eundem locum reddere Sonum poſlint, diverſz repetitiones ipſius Echo audien- zur, quarum una fequitur alteram. Quoniam ple rumque vox eo debilius auditur, quo& longin- quiori loco venerit, erit prima Echo fortiſſima, quz€ loco proximo; ali? debiliores: quamob- rem vox 4h prolata gemitum moribundi expri- met. Repetitas imagines quoque dabunt muri pa- ralleli aldiffimi, quales fuerunt Ville Simonettz, deſcripti a Kirchero, Srhotto, Miſlonio, in guorum uno feneſtra, per quam qui loquitur, qua 620 (4) Natur, Hiſtor» Northampton. Cap, 5. p. 358, „1:f0 que EC gul 1dD: hamus 9! | 58 hit, 16/91 jdeiteo/10! ſe, Wer pi geſi; anfrac hy Hine 14 clo(00: ent!(ZU -( ||. 141 peep| quod]; äquog ho ca) Oblery] 91 quz dye 18, 1101 (e 106 ja nod! Cg 13 20 Oft 0nus Ix Ww 2 KE) OIS DW alte nie 3 fm, 7 deinu en, (NI fan, 1 inhos 0 9 ee le) 1» Sus Ee] Obpy ehe wit, De Sono. 821 quadrageſies verba ſua repetita audit. g. 1460. Quia autem Sonus in ſuo decurſu eſt zque velox, zqualia temporis intervalla inter ſin "gulas repetitiones intercedunt, uti de Lanis& Der- hamus obſervaverunt. F. 1461. Quicquid Sonum ad locum, unde ve- nit, repercutere poteſt, cauſla poteſt eſſe Echo: idcirco muri, menia urbium antiqua, ſylveden- ſx, vdes, rupesque trans lumen poſite, cam- pi ceſpitibus ac virgultis exafperati, ſaxa cava& anfrattuoſa, tum& nubes, Sonum reddunt: Hinc tonitruum mugitus,& repetita murmara z colo ſereno explodatur tormentum, unius mo- menti fonus fit: in Agere pendeant nubes, ſoni a- Hquomodo continuati elicientur, Sg. 1462. Poteſt quoque Sonus conſervari, im- pediendo quominus in rotundum ſe expandat, quod fiet, fi tubis vel canalibus longis inmittatur, a quorum parietibus refleftitur, ut illibatus ab y- no Canalis extremo ad alterum perveniat: Hinc oebſervante Kirchero Sonus illibatus defertur in A- qux duttibus Romanis 500, imo 600 pedes lon- gis, in quorum extremo qui loquitur, audiri at- que intelligi in altero extremo poteſt. Ope eJUS= modi canalium, etiamſi inflexorum, poteſt So- nus ad quemcunque locum dirigi. Poteſt quoque Sonus lucis inſtar colligi in exiguo loco, qui qua- Ni focus ejus exiſtit; veluti probant nonnully ca- merz, quarum Jacunar, fornix eſt elliptica, in cujus altero foco ſi quis ſubmiſſe loquitur, poteſt in altero foco clare audiri: Tubxg quoque confi- ciuntur, quz ex lato ore A in anguſtum canalem B deſfinunt, auri inferendum;z Sonus os latius in- greiffus, replicatusque aliquoties 4 Tubs lateribus condenſatur quaſi, ut ex anguſtia Aurem ingre- diatur, atque ita validifime membranam Tym- pani Tab. Xx. Hie 7. & 8. eL LINE ENEN IEEE- Ö23 De Sond, pani concutiat: Idem obſervatur, cum Aurem Tubx Stentore? anguſtiori orificio applicueri- mus, latiorem partem ad ſonum obvertendo* hoc modo auxiliamur ſurdaſtris, veluti fenibus perſpicillis. Poteſt quoque Sonus minui,&quali ſuffocari; cum in corpora laxiora, minus elaſti- ca, Inxqualis ſuperficiel, eum reddendo inepta incidit: Hine vox perorantis admodum obtundi- tar in camera, cujus parietes tapetibus laxis or- natl, aut cum in frequenti concione ä multitudine auditorum, propter crebros hiulcos& veſtium laxi- tatem, Sonus Continuo intercipitur& ſuffocatur. g. 1463. Ope Tubarum Stentorearum augetur Tab. xxv. Sonus,& ad multo longius intervallum propelli- Fig. 9. tur: Augetur Sonus ab elaſticitate Tube, que 4 a ſonante Agre& ſ2 ſphxrice explicante, ac in D| Jatera: BixC, D„EijiF3incurrenteiimots, aliquam: | diu contremiſcere pergit, eundemque ſonum, in afrem incurrendo& movendo, quaſi repetit, hoc patto idem fere fit, ac fi vox eadem 8 plu- ribus hominibus ſimu] ederetur: Cum tamen in- ter primum ſonum, ejusque continuati tremores ultimos, notabile temporis intervallum interce- dit, auris primum ſonum ab ultimis diſtinguere poteſt, hinc oritur clangor, efliciens ut ſonus mi- nus diſtinetus evadat: ideo ut vox per Tubam poſlit, oportet ut lente& articulate qulibet vox pronuncietur. g. 1464. Alexander Magnus ejusmodi Tubam habuiſſe dicitur, qua totum exercitum, quamvis diſperſum, convocavit,& ita prefentem ſtitit, ac ſi ſingulis preſens loqueretur, cujus iconem Kircherus exhibet(a). qui deinde aliquam ſimi- lem Ca) Ars magna Lucis& Umbra L. 7. Part, 1, Cap 7. prolata ad intervalluam magnum diſtinete intelligi jm fier) BU 3(a),181 - jedum feel (b) ani'Em pol Ami T 7 exeitavit IE ve dar Ils ven Calli: (6), WWP 008 IH ſtan fadß 7 veßedtatu 8 eQ deteifir 183[0117(AAS aafverit fi S? wus ever Untogbiy os, quilur bus, fe(fs |. 1400 ſenoro Fh! utrusgueiH Sint daD (10bus Tnigy und(dg: vehor ex 84 Debi xx us eur. um, qua N=: en taell lr 4 „u, W 4) Tul ) dut 1 1, Ww,| (ce) Vm, (2) Tn us ul at et 00 j0r- u 1 1 an ell. 118 11 0 1,0 , M nt ns erb jert m Ja lig! 703, am vs ut, jen 10- el) „ NW; [] De Sono. 623 Jem fieri curavit: polt ipſum Anno 1654. P. Sa- lar(a), Parifiis in uſus Muſicos Tubam 5, 5 pedum fecit: Verum poſtquam Nob. Morlandus (2) animum ad emendandas has Tubas applicuit, poſt Annum 1671 inprimis innortuerunt: hic vero CXCItavit Eruditos, ut optimam figuram, que Tu- by dari poteſt, inveſtigarent; Problematis ſolutio- nem Caſſegrainus(c), Conjers Purshal, Cl. Hafivs (7), alügque tentaverunt, verum minus felici huc- usque ſücceſſu, uti ab experientiä concludo: for- ſitan figura erit optima,( in tuba ſonus ſ2pius reflecttatur& metallo valde elaſtico» antequam refta determinatus exeat; repetite tamen reflexio- nes ſonum non reddant indiſtin&tum: fi enim tube ea ſuerit figura, ut tantum ſonus una vice a parle übus repercuffus evolet, uti& Tuba parabolica, diſtinetus quidem erit, ſed parum au&tz intenß- tatis, qu1 multo fit intenſior 4 crebris reßlexioni- bus, ſe celerrime excipientibus. S. 1465. Poſtquam quid ſit Sonus in Corpore ſonoro& in Aedre vidimus, plurima alia, quz ab utriusque actione pendent, intelligi poterunt. Sint due chorde muſice uniſonz in eodem vel in duobus Inſtrumentis non admodum diſfſitis; per- cuſſä unä ſonabit quoque altera chorda, ejusque tremor ex Inpoſito leviſſimo corpore ad oculum apparebit, Cum enim 4 tremente chord3 Aer in undas cietur, hx incurrunt in alteram chordam, quam, quia hec pari velocitate cContremiſcere po- teſt, facile in Nmiles tremores commovent. ß. 1466. Si ſint dux chorde in duobus tenſe Ins- (a) Fournal des Seuvans A*. 1672. PAZINNIS Cb) Account of the ſpeaking Trumpet. Fournal des Scavans A*. 1672. Pag. IG. (€) Fournal des Scavans Anno 1672. P.- 13 (4) Trattat, de Tuba vrenteropbonica. Een ddt 624 De Sono. Inſtrumentis, vel in eodem,& in oGavä, per- cuſſä toni acutloris fonabit altera, atque hxc in medio ſu longitudinis nodum quieſcentem babe- bit. Quia Aer in undas, duplo celerius euntes agitatur 3 Chorda acutioris toni, quam moveri poteſt ab alterä chordäa, eam tamen concutit,pa- risque celeritatis tremoribus agitatz idcirco hc in medio ſux longitudinis punttum quietis habere tenetur, nam ſi fiat duplo brevior, erit uniſona cum alterä toni acutioris: Obſervantur vero plu- ra puntta intermedia quieſcentia in chordis, qu percuſſy varias Octavas ſonarent, ſed hoc modo uniſone evadunt. Sg. 1467. Ex his intelligitur 1*. Quamobrem nonnullis corporibus ſonantibus etiam noſtri ar- tus, oflaque contremiſcant? tum quare vitra fe- neitrarum, ſcyphi, zdes, aliaque in üs corpora ſonent? omnia enim, qux Uniſone, vel in Oc- tavis gravioribus tenſa ſunt, quam corpus ſonans percuſſum, confonare tenentur, velut in chor- dis S. 1465, 1466 contingit. 2*. Cur in vacuo Boyleano omnis ſonus ces- ſat? quia etliamſi contremiſcat campana, in va- Cuo ſuos tremores nec cum Afre, nec cum ullo Corpore ambiente communicare poteſt; adeoque nihil eſt, quod Agrem externum moveat, concu- tiatque organum Auditus. 3%. 91 autem Experimentum non accurate ins- utuatur, ſed campana, etiamſi recipiens omni Agere orbetur, ſuos tremores cum recipiente, vel alio ſoblido corpore, cuil inſiſtit,& quod tremo- res Afri externo inpertit, communicare poſſlit, tum percuſſv campanz Sonus aliquis auditur. 4". An non in Aere rariori Sonus minuitur, propter minorem rarefaeti Aeris elaſticitatem? i- deo in Atre denſiori eſt autta Soni intenſitas: P9- „eltquell - npius 171 „udor](0118 4 Ae On ( quemad13D „dignem SI vi quot p, Ann re(rund 1 Joleurren„3 plieantutd 0 forming Jarum tan€ Plirima JD at, KISy polni, „14640 qua 10m q20d fieſpal exponanf turt, dehflen 77040, jp necellaringt |. 14648 7e),(ens, 1 FemoreIp wcange| wms: (Mo, 1642: "beretnig g it Nw(<< WDS eat Cn hib8« 18 eihtes | Moſer Uhpa- co|exc habere long Ue Ü,(18 00 100 nobten ſel at» 4 f8- 0002 mM. 3(ans 0 dor nu(es „DN 10.410 koqus 0ny- 6 118- om) vel reno poſlit, r tur, em?! cpu: 00 De Sono. poteſtque campana in Atre condenfato clauſa ad Jongius intervallum audiri, quam cum in At&re rarior1 ſonabat: hoc ſi verum, tum quoque auc- ta Aeris elaſticitate,& manente denſitate eadem, ( quemadmodum fit, cum Aer incluſus recipienti ad ignem caleſcit,) Soni intenſitas increſcere de- bebit: quod fieri notarunt Philoſophi f. 1442. 5*. An ſonus in inflatis fiſtulis pendet 4 tremo- re arundinis aut lingule, ut& ab Aere per fiſtu- Jas currente, cujus undx vel citius, vel lentius ex- plicantur pro fiſtularum longitudine differente, aut foraminum lateralium ſitu? an vero Sonus fiſtu- Jarum tantum ab Aeris interni tremoribus pendet? Plurima hic reſtant, que Sonum in Are ſpec- tant, ſed qux in his Inſtitutionibus tradi non poſlunt. ß. 1468. Oportet ut breviter nunc videamus, quid ſit Sonus in mente,& quomodo hxc audiat, quod fieri nequit, niſi aliquomodo Aurisfabricam exponamus, veluti Oculum, Viſionem explici- tri, deſcripfimus. Du&g homini Aures datz eo modo, ut quicunque Sonus ad caput allabitur, neceſlario alterutram, vel utramque Aurem feriat. S. 1469. Eſt ſübſtantia propria Auris cartilagi- nea, tenuis, elaſtica, ut facillime ab A&ris undis in tremores concitetur: membranis obducitur, ne Soni clangoſi evadant: in ſüperficie externa A BTab. xxy. ſunt nonnulle eminentixt&cavitates, deſtinatxg ca-Fig. 16. piendo, refßlettendo, dirigendo ſono inconcham, ne laberetur atque erraret, priusguam ſenſus ab hoc pulſus eſſet: Poteſt quoque ope muſculorum internorum& externorum(a) ita tendi, expan- di, applanari, ut quibuscungue tremoribus,& ſo- (2) ALBiN1 Hiſtor, Muſcul, Lib. 3. Cap. 2. 3. 4» 26. 27. 28. 29. 30% Rr 625 3 <-=-wmmgemmm unn umme IE EEA- KAESE R Pi Pee ue MT REEP RN 7 G26 De Son. ſonis capiendis, vel aliquomodo arcendis, apte- „tur,& cum 115 etiam harmonice contremiſcat. Tab. xxv. 9+ 1470. In fundo Conchz, ſub Trago carti- Fig. 10, Jagineo C, incipit meatus Auditorius, elliptice Ügurz, cujus apertura plerumque eſt 555, linea- rum Quadrat. Pollic.& magnitudinis reſpeCtu to- tus Auris, uti 1 ad 50. quamobrem Sonus in Aurim illapſus,& meatum ingreſſurus, poteſt eſ- 12 quinquageſies intenſior, quam fi absque Aure meatum intraſſet: Hic duros& quaſi cCorneolos habens introitus, eſt tuba DE, partim oſſea, partim cartilaginea, 9 lineas longa, 4 alta, 3 lata, cylindro-elliptica, ſerpentino progreffu DE adſcendens., tum deſcendens FE, iterumque ad- ſcendens, terminatur ä membrana Tympani Gz oblique appoſita, formante angulum obtuſum& parte ſuperiorl, acutum ab inferiori, ne Sonus recta ipſam feriret, ſed poſt varias in hac tubare- flexiones, admodum oblique illaberetur in mem- branam a parte ſuperiori deorſum, quo artificio diutifſime ſarta tecta manet, nec facile 4 Sonisin- tenſioribus rumpitur. Cf. 1471. Membrana Tympani undique artte adheret margini meatus ofl2i, nullo pertuſa fo- ramine( a), cConcava eſt ä parte Auris externz, Convexa ä parte interna: ipſi adhgret manubrium h. mallei, quod ad ejus medium fere excurritz Malleus autem articulo conjungitur cum Incude k, hec cum oſliculo exiguo i, hoc cum Stapede n: quorum ofliculorum figuras accuratiſlime de- ſcripfit Caſſebohmius. Tres muſculi Malleo affixi eficiunt, ut membrana Tympani tendatur, re- mittatur, Convexior vel planior fiat, quibus mo dis (a) CaASSEBOHMIUS de Aüre Trat. 3. p2g. 33. H i3- S TERUS in Comp. Anat. 1106, 69, 3 diſpl cent? tür; h0;? princeps! [14 ſus RIN cqvitas 79 eypori(IE cjer Lindl tor melo! quot 81! faneſlrae chtanzW ojlbereitz ] ems Idc[S1 7?"KSC! (iodes bn 201, ! 97.8 elt, 1100 ekemun Lipeas Ii? dinfeum lnhunfs eilez y| Iinelhro IMeret Gege 48 das, D WÜ we eb (u Wi un oe WB 1, IMtG- mn 400(Ittl- | CÜheg ir 1p4« [Dedlto» vonus in Yieſteſ- kabe Wos a, | ala 3 WW DE [que jd- jim Gz; um ä vj 008 [N2« 1:10 1181 | AO 5 Qonpls ve ante J'uß 1D- jem, „brun zur; ncude japede me e- 0 al De Sono, 629 dis diſponitur, ut harmonice cum Sono, ipfam afficiente, contremiſcat: Stapes a Stapedio regi- tur; hos elegantifſime delineavit Anatomicorum princeps B. S. Albinus(a). 5. 1472. Poſt Tympani membranam cavitas in- ſignis ſequitur, que Tympanum, vel Tympani cavitas appellatur, irregularis figure, elliptico corpori ſimilis, longitudinis& latitudinis 4 cir- citer linearum: in hoc Tympano poſita ſunt qua- tuor memorata oflicula, hiant gquoque in eodem aliquot foramina cellularum maſtoidearum, tum feneſtra rotunda 3; feneſtra ovalis,& tuba Eu- ſtachiana M; per hanc Ar ex cavo in internum os libere exit,& ingreditur ex ore in hoc cavum, ita ut ejusdem elaſticitatis cum Atre externo ſit. Idcirco Ae&re ſonoro exteriori afiiciente membra- nam'Tympani G, etiam ab hujus tremore in miles undas concitabitur Agr internus Tym- panl. C. 1473. Altera Auris pars interior Labyrinthus eſt, in quo primum occurrit veſtibulum, quod eſt cavum, irregularis figure, utcunque ovatz, duas lineas longum& latum, ſfesqui altum, ofli petro- ſo inſculptum: in eo hiant quinque orificia trium canalium ſemicircularium 0, P, Q, orificium cochley 8, orificia quinque pro nervis ſupra S, & feneſtra ovalis, quo membranä occluditur, cul inh&xret ſtapes 7. C. 1474. Sunt autem tres canales oflei ſemicir- culares, 0, P, Q. quinque tantum orificis prXxX- diti, intus cavitatem ellipticam habentes, hiantes in veſtibulum r, quemadmodum quoque Cochlea S, quz eſt canalis conoideus, offeus, ST circa conum ſeu nucleum convolutus, duas ſpiras cum di- Cs) Hiſtoria Muſeuloruan Lib, 3+ 915"32. 337434: 1-2 623 De Sono. Tab. zxv. dimidia abſolvens, qu&x tendunt 3 baß ad apicem M9. 0762 acutum T. Cochlex cavitas dividitur in duo cava. quz Scalx dicuntur, altera Tympani, altera veſtibu- Tab. xxw.11, a ſe diſtintta ope ſepimenti tenuiſlimi X Z, par- PiS: 12% BEAD SSV Fig. 10. tim ofſei a, a, a, pariim membranacei D-BBE HS Jus membrang tenerrimg, pellucidy& tenſy fi- bre decurrunt ab axe Cochlea ad exteriora» Ve- luti Radi circuli a centro ad peripheriam, ſunt proinde, a baſi latiori ad apicem ſupputando, di- verſiflimg longitudinis: quamobrem hyc mem- brana eſt quaſi Scala Triangularis, compoſita ex plurimis chordis tenſis, diverſifimg longitudi- NIS. S. 1475. Cavitas altera Cochleg terminatur ad oramen rotundum, membranä tenui clauſum: hoc foramen definit in cavitate Tympani, 0pp9o- niturque centro membrang Tympani. g. 1476. Ambo cava Cochlex in apice extre- mo Cochlex foraminulo inter ſe a&rem communi- cant, tradentibus Cl. Mery, Winſlow, Caſſe- bohm.. S8. 1477. Nervus Auditorius incipit conſpici in Cerebro ad protuberantiam annularem Willi 3 bifariam diſtinetus, in mollem durumque; qui ambo ingrediuntur foramen latum in ofle petroſo: Mollioris pars V per quinque foramina prope s Ingreditur veſtibulum r, formando ibi membra- nam, obducentem ſuperficiem internam veſti- buli,& canalium ſemicircularium ov, EE 15110058 tum decurrunt intra duplieawuram Scala Trian- gularis XZ, Fig. 12. in cochlea, in quä expli- Cantur: Eſt hic igitur proprie Organum Audi- tus. 8. 1478. Cavitates hujus Labyrinthi neceſlario Inpleti ſunt A&re, ejusdem claſticitatis ac eſt in Tympani cavo, qui tamen per ſingulare fora- men nen nc cum hul10 nerv! gal morbus 1enova [EM pengiue| [pita A: deatung0d 1,[5 qui eftiD' que agil 7 ban, ae! 11 170 OY (ehe 1 vim ad75) dit Mat (38 es fil! tanditunn ram Ml wr ea! ue Oi,u temat, zu pal affigg' Cim Ae gi ake 1607 Cilium qy nul3g: Vp aui 4 QU fürl 13, Wt| Ms Ne 4 FE CA, ieem Wa, Welby X dar )Dhhy- "en für 'r;„Ne 1, dant 0, di: l nem- ) Walex Dod ad füh; Upp)- 1 VS 13 M 0(I- De Sono. 629 men non Iintrat, nec exit, ſed tantum advehitur cum humoribus, qui ex vaſculis evaporantur, ut nervi molles maneantz; qui Agr cum lisdem hu- morlbus quoque reſorbetur, atque ita perpetuo renovatur, ß. 1479. Quamobrem Auditus ſequenti modo Tab. xxv. peragitur: Sonus in Atre externo eXcitatus, al» Fig 19. Jabitur ad Aurem AB, ingreditur Concham, tum meatum Auditorium DE, in tremores redigit membranam Tympani G: hac tremente, Aer, qui eſt in cavo Tympani, in undas ſonoras quo- que agitur; hx occurrunt foraminis rotundi mem- brane,& hanc in tremores cient, hxc Atem in uno cavo Cochlez contentum, qui in ſcala Cochlex 5, nervos aflicit, hic motus per ner- vum ad Cerebrum delatus, efficit, ut Mens au- diat: forte non admodum diſtint&te, audit tamen; ſed eä diſtinetilſime cupiente cognoſcere Tonos, tenditur membrana Tympani G ope Muſculo- rum Mallei, ut harmonice contremiſcat, tendi- tur etiam ope Muſculi Stapedis membrana fenes- uz Ovalis, ut& hzc harmonice cum oſliculis tremat,& vehementius, quam 4 ſolo Ae&re Tym- Pani affici potuiſſet: tremente hac membrand, etiam Aer interior in Labyrintho r, cremet, qui afliciet nervos, expanſos ſupra canalium ſemicir- cularium o, P, Q, internam ſuperficiem, at- que ſimul afliciet eos in Scala Cochlex 5: Sonus vero quilibet in hoc Aere excitatus, afficiet ali- quot fibrillas, 5, 43, b, Fig. 12. harmonice ten- las, per 6. 1434,& 1435. hx Nervos, qui hos Motus per cerebrum ad Mentem deferentes efi- ciunt, ut hxc diſtinetifſime Tonos Sonoros per- CIPLAL. 630 Generalia de Meteoris Aereis. CA: PD: ZCXX DEU Generalia de Meteoris Areis. C. 1480. eteora vocamus omnia corpora ſub- limia, inter ccelum Terramque verſantia, qux in Atmoſph&xra ſuſpenſa, natan- tia, mota, propulſa, incenſa, conjuntta, ſepa rata, adſcendentia, vel deſcendentia, Phenome- na qualiacunque excitant. 5.1481: Varia& multa Terrarum orbis exſpi- rat, quz in ſublime adſcendunt, atque cum Aktre permiſcentur, qux ſunt Meteororum materix& cauſe: Sunt hec ſubtilifimge fere omnium terre- ſtrium corporum particule, ſive Firmorum five Fluidorum füerint, ſive 4 Natura, ſive ab arte produttorum: veluti ſunt; 1*. Quicquid Spirirum odorum quarumcungque Plantarum, Florum, Fruc- tuumve conſlituit, qui ſponte ex 11s exhalare ſo- let,& volatilis ek, 2*. Aqux Plantarum om» nium exhalantes ſpontez; vel a Sole, dum exfſic- cantur 3“elieite.€ 152% Spiro ardentes;„UNex ſuccis Plantarum fermentatis conficiuntur, qui magna copiä in uſus humanos arte preparantur, & volatiles ſunt, quibus ſimiles Natura gignit, quotiescunque ex ſfücculentis Plantis elapſus Il- quor tepenti Agri committitur 3; aut Plant ipſz, Aquä humedttatz, eidem Atri exponuntur: THinc ronnullorum Fluminum Aquz fermentantur,& Spiritus ardentes eruttant, veluti de Aqua Tha meſis id eſt notifſimum,& de Aqua Auminis A- Jute idem notavit Tylkowsky(a). 4*. Planta» rum Olea Sol volatilia facit,& dispergit per A&- FEM» (a) Philoſopb. Curiof. N SINNE. 20008'„" [S4] 1534 WIK W ZW DYK AKK -E-=-=-=emd | 0 11 vi X-: A.. D m o/ba Ho! x 1m Han ul« ef Jatil | etia! nere j ad | Ve Lräl iſta Cim rem Pw ram ne| ſpr; tto wuſt: ann plurl lilim lv ün] nr ANSEHEN TIERE SCEE: % 4"Schm. Saufelle eiiis Generalia de Metgoris Aereis. 637 rem, ut docet earum exficcatio, qua ita oleis ſuis orbari poſſunt, ut non amplius Ignem alant: Horrendas fetor', qui in laboratoriis ſaponario- rum datur, pendet tantum ab oleo volatili. 5». Plantarum Salia quoque in A&rem adſcendunt, „utl combuſtarum fuligo ſalſa docet: ſed& pu- trefattione, exſiccatione, fermentatione ſalia vo- latilia evadunt, 6*. Fuligo preter Salia& Olea, etiam multum Terrx volatilis ſeum vehit: Ci- neres montium ardentium, uti Ktnx& Veſuvii ad centena milliaria in At&re provolvuntur(a). Venti tenues Kgypti, Athiopie, Senege(bd), Arabie, Guzarath, Lybigque arenas undarum Inftar per Atra deferunt, quibus olim exercitus Cambyſis obtettus fuit(6): 7*. In Atmoſphae- ram ſ2 recipit, quicquid ſüubtilifimum ex omnium Animalium, non tantum majorum, ſed& Inſe&o- rum, corporibus undique exſpirat,& ſub nomi- ne perſpirati Santtoriani venit; imo ipſa ova ex- Ipirant perpetuo partes tradente Boyleo(d), Pe- uto(2), aliisque: recentia enim ſünt plena, ve- uſta multum vacui complettuntur, 8*, Sador animalium, licet omnia non ſudent, uti canes(7) plurima tamen(g). 9*. Olea Animalium ſübti- liſlſima ex putrefattis cadaveribus genita. 10*. Sa- lia volatilia Animalium. 11% Ex Foſſilibus au- tem plura ſübeunt in Atmoſphzram, quam me- morarl poſſunt, precipua autem hzc ſunt: Va- 247 (a) Philof. Tranſ:'N*. 27. (5) DAMPIER Traite des Vents. PaS. I9. (€) SENECA Q MN. L.2.C. 30. VARENIT Geogr. S. 6. C. 21. MANDELSLO in Htiner. Lib. 1. DE 2052 4) De Atmoſphera Corporum Conſiſtentium. e) Fournal des Scavans. Tom. 2. Pag. 77- F) MOLINETTUS Diſſertat. Anatomico batholog. wel Fownal. des Scavans Tom. 5. Pag. 68. (g) H aNov1vs Jiwmftr, Meinorabilia Nature, Ri 4 REES>< a= FREIE GEAR NUDEN TE 200= EITE SCEE en izt- IEE SR R el EE I KRE W ZLIPN EEE« äl R ps-. I TERER Ne 2570- EINO M u HE bebe ei EEE ia GE rTRER: I 7; X NEE-- md== 8 Ö32 Generalia de Meteoris Abreis. pores Aquarum dulcium& Oceani. 123%. Sul- phura non incenſa(a), que ex montibus Vulca- nus coploſe eruttantur, aut ſunt in lichanthracum fumo(b): Horum ardentium ſpiritus volatiles 3 acid1!, admodum ſuffocantes. Huc referenda ſunt Arſenicum, Auripigmentum, Cobaltum, Sul. phur Antimonii, Bismuthi, Zinci: Tum qux in alis locis ex Terry ſuperficie exeunt,& ſxpe in- cenſa ardent, veluti in Lyciäa Hephzſtii montes (c)- Campi phlegrai in Scotia(d), Forum Vul- Cani jJuxta Neapolim(e), tum inpeninſula Okes- ra(7). In Apolloniatarum regione(2), apud Gratlanopolin,& in agro Petremaly 4 Blanchi- no deſcripta(46), qualia etiam Galeatius ad Bari- gatlam profettus notavit(1):& alia ardentia, quz Cl. Ripa elegantiflime deſcripfſit(4). Sunt eam multy fontes, quorum Aqux, imulac Flam- ma admovetur, incenduntur, propter tenue ali» quod Sulphur, vel petroleum, ve] bitumen ex Terra ſfimul cum Aquä eruttatum,& hac volatilius(7), Haud Ca) Fournal des Scavans A 1677. p2g. 164. (b) HoPnann1 Obſervat. Phyſ. Chymic. pag. 225. Phi- loſ. Transatt. N*. 452. CON PHEEN LU SIE 102 Cap>100: Pag. 122 (4) SIBBALDUS in Scotia Illuſtrata Lib. 1. Cap. 3. (e) PLiIN1vs Lib, 3. Cap. 11. MERCATUS Metalletbecg Vatican. pag. 79. (7) KEMPFER Amenitat. exotic. P4S- 273. (8) KErtaNnt Var. Hiſt. Lib. 13. STRABO Geogr. Lib.*. (b) 1? Biſt. de? Acad. Roy» AU€700: (i) Gmmentar. Bonon. Vol. 1. P- 106. (k) Diſſert. Meteorol. (27 ND EDICR ER. JENIN 87. 9. Comes MARSILIde Dautubio Tom. 1. pag. 93. Tomo 3. pag. 49- Giornali de Litterati Ü' Italia Tom. 32. Art. 9. Fournal. des Scavans A*. 1677. Pag. 120. A*. 1679. Pag. 82. A*. 1684. pag. 25. Alta Bres- Javienfia A*. 1726. Aprili Claſl. 4. Art. 7. Pag. 472. Philo- Jopb. Tranſ, N*. 452.]aCO81 BERNOULLI Oper, Vol. 1, Pag, 267. Jaud(AM ndiad 1 87,'y! 8 Montelßi 7 4 9,58 aliquan[7 qtal 115] Alumy e! Spurt ü ab 1a! dum 10397; metall! 15: dv zum p 891 | ve Kes Iüpeda ' 4 eq! NW COSVM: e| n fchin eru 0 du fu 1 dynie) ( ] 11, Y don]. 4 N vi ernis[ay 11 ſ9) "ul I Vilege Thom LM K 0 M Sy) ul 1x 1 j d Yin Kmig vl vm tän0 M zy JEN) „uu Bar 18012, Mun 110.20« 31386 amen 3los/) Dil 4 1) 3q„M Ih NEE bn " ant] jpttera) 8 1077 iW(i .» Drei 4 phils ).Vok! Generalia de Meteoris Aereis. 633 Haud auble fimilis eſt cauſa Lacus ardentis in Ys- jandia 15 diebus,& ita ter quolibet anno( a). 13?. Olea Terre& Petrolea: eſt enim quod ex Monte Ciaro colligitur, admodum volatile(532 14%. Sala diverſiffimorum generum, qux omnia aliquantum volatilia ſunt, atque Atmoſphxram quaſi inplent; precipue matrix Nitri, Vitrioli, Aluminis, Sal marinum,&c.& horum acidi Spiritus, ex montibus Vulcaniis erumpentes, aut ab igne ſübterraneo hinc inde produetti; tum Aci- dum vagum Fontium& Fodinarum, hoc enim metalla& alia corpora in A&re corrodere ſolet. 15*. Imo& omnium Metallorum& Semimetallo- rum partes in Igne vulgari volatiles fieri poſſunt, ſive ſole, ſive ope additorum corporum. 16%. Inſuper innumera alia ex viſceribus Terrx conti- nuo exſpirant ſurſum: precipue ex fodinis me- tallarils, qu pallidas reddunt hominum facies 3 cosve interimunt(c). quadruplex diverſum Senus In fodinis Lithanthracum deprehenſum notavit Li- ſterus(4), quod Foſſorum candelas aut exſtin- guit, aut eos ſuffocat(e), vel in convulſiones Conjicit, aut incenſum omnia viribus inmenſis disjicit(f). Quibus addatur halitus qui ex A- vernis vel Charoneis Scrobibus exſpiratur admo- dum ſuffocans, veluti apud Cumas, in Ipſfa Athe- narum. arce, In Syria(g), in antro Ribarienſi, Hungarizx(45), tum in Singeſlano Agro& Puteo- lano (2) JonaNn ANDERSON Machriehten von Trland. (6)'Hift. P Acad, RONACHER TZ 02 (Ce) WERE TIS 1,46.-M 858 (4) Philoſ. Tranſ. N». 119. Philof. Transa&. N*. 201. (e) Bibliorbeque raiſonnee A*, 1747. Part. 2. pag. 63. MoN- NIER Obſervations d' Hiſtoire naturelle Pag. 196. (Ff) Journal des Scavans A*. 1678. pag. 233. (EU UDC R F37 0 8 ib VBENVErl 740. (5) Philoſ. Tranf. N*. 452. Rr's ER IE RANEEEN EIE FREENET WENGE „"gms eG 634 Generalia de Meteoris Aereis. Jano prope Lacum agnanum mortifer Spiritus ad pedis circiter altiwdinem 8 ſolo in crypta canina, aut in Lapicidinä Pyrmontanä aſlurgens( a), ficu- 1 in pratis ros mane cernitur: tum in Hungariz comitatu Neoſolienſi prope Veteroſolium: in Tran- ſylvaniä prope provinciam Crik, non procul ä pago Accida(5): ira Veſuvius Ao, 1737. ex Va- riis partibus pecori lethales exſpirabat halitus ſub forma frigidi vent] ad altitudinem trium circiter palmorum(c), ut&ille, qui ex puteo in Inſula vetti, adeo lethalis exſpirabat( 4). Ex monte Phrygiz prope Hierapolin peſtilens vapor exit(e). Idcirco quicquid arte Chemica ope Fermentatio- nis, Putrefattionis, Solutionis, Attritus, Effer- veſcentiey„, aut Ignis produci. poteſt,&"volatile üt, id quoque a Natura, üisdem uſa operationi- bus in Atmoſphyram aflurgit, qux ita Officina Chemica inſtruttiſſima evadit, comprehendens ex omnibus corporum generibus partes,& produtta innumera diverſa. 179. Prxter hxc omnia natant plurime per A&ra disperſy plante, velut! ſunt Mucores, Muſci, Semina ſubtilifima& inviſibi- lia Plantarum, Fungorum, qux miros motus in terrenis corporibus ſuſciant(f). 18*. Diverſis- ſima Animalcula. 19*. Preeterea in Atmoſphera natat ingens Copia Fluidi Ele&trici. 20*. Lux& Ignis:& haud dubie preter hzec in Ad&re delites- cunt innnmeraalia, que diligenti poſterorum inve- Nigatione eruentur, memoratisque addi poterunt, Cf. 1482. (a) Philoſ. Tranſ. N*. 448. (b) Comes M aRSILI de Danubio Tom. I, P4Z. 94. (663)„Ebilof- Jranfs IN25 455. D48: 246: (dad) Philoſ. Tranf. N*. 450- CARDANUS de rerum 0€- tate Lib. 1. Cap. 10. Pa33Z- 26. (2) PE UNT USEHWEND:S2: Cap. 93- (/) Nezpun an Microſcopical, Obſervations pag« 76- [3 jus ves! orion, qm pi 0 mol[0 „arius COS ſeretz 1901 natent, 1801 raritatel 00 exercen:; Firmun0; zutam 2ÜEl bd dum 10 83! ul, oe MSCOND74 (es ec zu! 2orund 7 aufen partes Ol moßph Terre mu ſublime Jondunlg, 1; nÜO 0nun'e: hing 101 Net unhEn 0, wn fam 01 jein"tr; [132 maß WWE bins ioabwig; 1 ad (ib | Oijer (bl „miſe | 16793) U1talD- M 1 N"ade j00)- Pein fn „ta 0 näht nt pn 09 | erl: | jem 4 C | Nt63- He (run, 1402 Generalia de Meteoris Aereis. 635 C. 1482. Nonnunquam ingentes copix& trac- tus corpuſculorum ejusdem generis in Atmoſphzr- ra natant, quy tantum differunt a conditione priori, quum colletta maſſam componebant, quod 3 Firmo in Fluidum, vel ex Fluido in Fluidum rarius converſa ſunt, eorumque partes remotius ſecretx nunc in A&re, ſibi nequaquam Contigux natent, quamobrem multas proprietates, quz ä raritate non mutantur, retinuerunt, viresque eas exercere poterunt, quas antea, cum Fluidum aut Firmum componebant, vel ſimulac iterunm in u- nitam maſſam conjungentur, gy. 1483. Hujusmodi trattus uniformium par- tium in Atmoſphera volitantium, ä ventis pro- pulſi, occurrunt alils diverſi generis partibus, qui- buscum permiſcentur: tum vero lidem, vel ſimi- les effettus orientur, ac artificiall permixtione eorundem corporum fieri obſervamus: Quoniam autem mortales pauciflima corpora huc usque in partes diflolverunt, easque miſcuerunt, in At- moſpherä autem natent fere omnium corporum Terreſtrium partes, qux ſibi occurrunt,& in ſublim1 permiſcentur, orientur ab lis effettus nondum obſfervatti,& quibus ſimiles non vidi- mus; quamobrem plurima Phgnomena, qu2 nec clare intelligi, nec demonſtrari poterunt, orien- tur 3; niff poſtquam plurima experimenta permix- tionum Capta fuerint, quarum tamen perfetta Ggottrina propter numerum haberi non poterit, utl patet unicuique in Combinationum ſcientiä verſa- to, quamobrem nonnullorum Meteororum cau- fam ſemper ignorabunt Philoſophi. ß. 1484. Sed& plurima diverſaque ſecum per- mixta ſimillimos ſuſcitant motus, adeoque in ſu- blimi ſepius ſimilia Phenomena 4 variis exhala- (Jonibus ſaſcitabuntur: adeo ut earundem appari« 110« 636 Generalia de Meteoris Aöreis. donum non ſemper eadem caufa fſütura ſit. 6. 1485. Cumque propter Terr motus ingen- tes in ejus abditis viſceribus fiunt mutationes, cruſteque ſive denſiores, ſive lapidee, qux an- tea nonnullorum corporum Exhalationes foris e- rumpere inpediebant, franguntur& removentur, Poterunt nunc illx dirupto ſolo& patefactis fau- Clbus in ſublime aſlſurgere, nova& nondum audita vel conſpettaexcitare Phznomena, quz durabunt, quamdwu ejusmodi materiei fomes ſübſiſtit; quo iüblato aut conſumto iterum ceſſabunt. g. 1486. An hinc nonnulla ſecula non ſunt fer- tliora aliis in progignendis Meteoris, alia vero ſeriliora? gy. 1487. Erunt quoque Meteora ſuo natali ſolo propria, cum 3 diverſarum regionum exhalationi- bus, inter ſe admodum diſcrepantibus pendeant: Ad accuratam igitur Meteororum cognitionem de= ſideratur, ut quilibet in ſuä regione illa obſerver & deſcribat. 9. 1488. Quodcunque ex Terrä in altum adſcen- dit, vocatur Yapor, Exhalatio, vel Anhelitus. Va- por conſtat ex quibuscungque Aquoſis& humidis partibus: Exhalatio ex partibus ſubtiliſimis quo- rumceunque corporum Firmorum vel Fluidorum, nec Aqueis, nec humidis. gy. 1489. Ingens Vaporum& Exhalationum quantitas continuo ex Terra in altum adſcendit, quibus dum Atmoſphera inpletur& inquinatur, neceſſe eſt ut plurima Phxnomena ſuſcitentur: Ultrajecti deprehendi ex Evaporationibus Aqux multorum annorum in loco aperto, ſed tenebrico- ſo, mediam aliquam capiendo, eam anni ſpatio circiter eſie xqualem 29 pollicibus Rhenolandicisz a qua obſervatliones Sedileavil in Gallia capte( a) VIX (a) Memoires Matbem,€&& Phyſig. A*. 1692. „ix differ yano, 6 poſto, ut poſſent, tos reperit 1181, 29 p 16 natantes ddinem 7 bunt, Sic Aua,& adſurgere, Cque cine nem perpen 183 Coliorun Mediterrane ] experim (9), 2880 ehm 77 Terz ſp: us, 0 die, tv exhalaty verſpirant; lim Hall Deies[pati Öerſpraba; a M ex fur; tom atto)) Eun ey [Ch Coplam, Onw aff; Amalia eta: Um hom;“ "m| 1) Pur 7 )y y] (2) Vegeta: wn fü, [13 10» "zog, 012 fore» ven, 0 fall dla Inh, 5 hp| 0 9/ 19. 0 vp | il 300): NEE Den 1670 MG) wi Vl „10 [q10* | um, j7um nN dit; „ur, ur) 3qus „co: pui0 wes wa(0) vd Generalia de Meteoris Avreis, Ö37 vix differunt. Cl. tamen Halleyus ex vaſe Aqur pleno,& intra xdes Collegit Greshamenſis ita poſito, ut Solis radii& venti eo penetrare haud poſſent, toto anno exhalatione periſle otto digi- t0s reperit: di autem noſtris obſervationibus in- nix1, 29 pollices evaporaſie ſtatuamus, hi in A&- re Nnatantes,& ad minimum millies rariores, als Utudinem perpendicularem 2416 pedum occupa- bunt. Si dimidia Terry ſüperficies ponatur tea Aqua,& übivis parem Aquz copiam in altum adſurgere, inpleretur univerſa Atmoſphgra un- dique circa Terram 4 ſolis vaporibus ad altitudi- nem perpendicularem 1208 pedum: Quot millio- nes doliorum navalium Aquz ſingulo die ex Mari Mediterraneo ſub formä Vaporis adſcendant, pul- Cro exXperimento determinavit Inclytus Halleyus (4), adeo ut quantitas Vvaporum quotidie adſcen- dentium multa ſit& aſſidua, ut fidem ſuperet. Terre ſüperficies reliqua ubivis conſita eſt plan- ts, fi diſerta quedam arenoſa exciplamus; plan- te exhalationum& vaporum maximam cCopliam perſpirant; nam ſecundum obſervationes lauda- iſlimi Haleſi(5):; Heliotropium 9%... altum pedes ſpatio duodecim horarum aq minimum 1, 25 Ib exſpirabat, adeoque fere tantum, ac Sol intra diem ex ſuperficie Aquz trium pedum quadra- forum attollere ſolet: poſitä Gmili reliquarum Plantarum exſpiratione» Vegetabilia non mino- rem Coplam in altum emittent, quam ex aquis omnibus afſurgunt Vapores. Ex ſuis corporibus Animalia etiam quam plurimum perſpirant, adul- u enim hominis perſpiratio eſt ad cam Heliotro- pl memorati, velut I41 ad 1003 ita& reliquo« rum (a) Philoſ. Tranſ. N*, 189, (5) PVegetable Statiks GE 638 Generalia de Meteoris Aereis. rum animalium ponere licet: Nam notante Kei- lio, homo 24. horis exſpirat 21 Unicas, Haie- ſius vero Heliotropium 22 Uncias eodem tempo- re perſpirare obſervavit. Quamvis numerum a- nimalium in Terrä ſimu] viventium ignoremus, ſcimus tamen eum eflß& maximum, quamobrem Exhalationes animalium non parum Atmoſphz- ram inplebunt: quibus ſi Exhalationes Vegetabil- lium, que per univerſum orbem exſiccantur, putrescuntve, tum incenſorum corporum in uſus quotidianos copioſiſfſimi fumi, ut& ardentium montium; tum perſpiratx varie partes eX Viſce- ribus Terrz, ab 1gne excuſly ſubterraneo, acce- dant, liquet continuo ingentem copiam KExhala- tionum& Vaporum adſcendere in ſüblimem A8&- ra, inque eo Meteororum abundantem ſcaturigi- nem continerl. C. 1490. Vapores& Exhalationes in altum va- rias ob caufas adſcendunt, quarum hz ſunt pre- cipux. 1%. a. Ignis terreſtris, ſubterraneus,& Solis, ingrefſus corpora, eorum partes rapido a- gitat motu, tenuiſſimas& ä cetu materix depul- ſas eXcutit€ corporibus, magnäque rapiditate, ſecundum leges percuſſionis, in altum propellit. BP. Ignis quoque corporum particulas ingreditur, easque rarefacit: Si igitur aliquas 4 reliquo cetu ſeparaverit,& deinde rarefecerit, ut, quz antea ejusdem gravitatis ſpecifice ac Aqua fuerint, dia- metri fiant decies majoris, erunt millies amplioris voluminis, ſfüb quo eandem materie copiam una cum pauco igne concludentes, Are 1 pecifice le- viores erunt; quamobrem adſcendent, donec ra- riori A8ri, parisque ſecum denfſitatis, occurrant. Quo igitur A&r eſt gravior, eo minor Corporum rarefactio, ut adſcendant, reguiritur: quo Acet levior, rariorque; eo major rarefactio EE E- ehderatu ſationen pores adf wbo al: obſervavit| nuilimas 11 wreligua 11 a parti Aera 10 70 Jeviores, 1 Aßre ext dere,& Ü Typus in zd ju&[pa je exo 4 Int, M0 dum ve 1em Woll quilibrit 10 wr: hace [vo[one de 101 Veſper 18 a0fcen,g andert (tante gels Hors, qu ( ' (0eſeund 7) Que- rant quali, 7260 ale Re Ho 5 no as ey u (a) Phil, | meKeſ. 4) ee 1 tem: UM. vem, (Obren Dphy. Aah. 9 ay, 0 1; D erin M 7 EE ain a0 7 dE Mnigl- DW Dt 8p:3, 00 i- wr EM 9 dah, yt) „eat intel j1' de; jpliors „1 una „(ee|e- „nec Iz“ NE „oom N" a „op n Generalia de Meteoris Atreis. 639 deſideratur: idceirco quoties Mercurius humilem Nationem in tubo Torricelliano ſervat, Ppauci va- pores adſcendent; ſed copioſiores, Mercurio in ubo alte ſuſpenſo; veluti Cl. Garden frequenter obſervavit(a). y,. Ignis Corpora in partes te- nuillimas ſolvit; 6 proinde aliquas ſübtiliſfſimas C reliqua maſſä excuſſerit, qux prz tenuitate ſin- gulis particulis Atreis leviores ſint, poterunt per Agra in altum ferri, non ſecus quam ſpecifice leviores. 8. Plurima corpora eidem Igni una cum Atre expoſita, plus Ignis quam A&r in ſe reci- pere,& aliquamdiu retinere poſſunt: cum vero Ignis in zquilibrio cum omnibus vicinis Corpori- bus& ſpatiis eſe nitatur per ſ. 991. ſimulac partes exiguas corporum ä reliquo cetu pepu- lerit, atque earum poros Coploſius, quam vi- cinum Adrem ingreſſus ſit, una cum illis in A&- rem avolat; eo rapidius, quo majus diſcrimen>- quilibril in calore A&ris& Corporum partibus das« tur: hac ratione autem partes volatiles mn] cum ſuo Igne zque lateraliter, ac ſurſum abripiuntur, uu veſperi diebus ſerenis gſtivis in Vvapore ex fos- lis adſcendente,& ſe zque lateraliter ſupra prata expandente, ac adſcendente, videre eſt; velcum durante gelu veſpertino tempore infſignem in gla- cle aperturam facimus, ex qua vapor Aqux ca- lidioris, quam Aer eſt, Copioſiſſime aſſurgit. e. Quotieſcunque corporum partes Igne aſe ſeparan- tur, atque ex ſpherä ſux attractionis exeunt; Intrant quaſi ſpheram repulſionis, ſeſe fugando, quo patto ab Igne volatiles redduntur; fi proinde bzc repulſio quantitatem caloris ſequatur, uti ali- quomodo colligere licet, facile patet, quam ob- rem ex Aqua in Atre aperto omni tempore Yapor ECX1= (4) Philoyſ. Tranſ. N, 17.1: unmit dee en Eden EN Ria än ENE>< 4 AEFRARESE OBIGE Da eri STER EEE ERTE x SZ LIN ENE SAMEN NY- SENE y al N N"in N 7 zz Ww? I il« nar>+ Ir-.. 26 D... Kin-=--. in; Generalia de Meteoris Aereißs, 640 exire poſlit? cum enim per€. 898. vapor ebul- lientis Aquxe ſit 14000 vicibus Aquä rarior, ca- Jor autem tum gradibus 212 in Thermometro Fahrenheytu indicatur, erit poſito calore&ſtivo graduum 91, vapor 5943 vicibus rarior quam Aqua,& poſito calore graduum 32 in hoc Ther- mometro, erit vapor 2113 vicibus rarior quam Aqua: ſed eſt Aär plerumque ſexcenties vel ſep- ungenties rarior Aquä, adeoque vapor ejusmodi Afre rarior adhuc erit: idcirco hyeme ex apertu- ra in glacie affurgens vapor in Agrem adſcendere poterit, veluti rerum eventus quoque docet(a). Particularum& corporibus in altum adſcendentium ignis preCipua eſſe cauſa videtur: nunquam enim plus Aquzx in ſublime adſcendit, quam diebus 2s- tivis, Sole admodum urente: Corpora firma quo- que in Igne volatilia fiunr. 2%, Non tantum corporum partes Igne ſpara- tz vim repulſionis acquirunt, ſed quoque, qux Fermentatione, Putrefattione, Permiſtione, Se- . paratione, Efferveſcentiä de cxtu ſeparantur 3 id- circo plurimum vaporis& exhalationis ex corpo- ribus, qux hujusmodi actionibus exponuntur, ad- ſcendere tum ſolet. Ne autem dubium reſftet, an partium volatilitas ſeparatione ſolä oriatur, obſerva, quotiescunque fluvius ex precipitio in rupem cadat, quam verberet, quantusvapor hinc oriatur: In Canada ex altitudine 156 pedum prz- ceps delapſum flumen Niagara cum ingenti cir- cCumjacentium regionum ſtrepitu nubem ex elifis particulis, ſpecie aſſurgentis roris ſpiſlioris, for- mat, ad 5 Milliarium diſtantiam conſpiciendam (5). Simile quid de fluvii Velini precipitio tra- dit (a) Hans Egede deſcriptio Groenlandie Cap. 4. (b) Philof. Tranf« N. 371. ji Cafluml voldus(! 3, 48 tur, aiqu! aqua& 14 f alioruml muc de(1 dent, per 7 42, Vell cipue aqui line pan nr, 53 Tauf ram partes vydant» ers pd Acre 3 113 SW? ne wech 18 Qmu ik ſ. 14948 mus, 1%| entare eq Montes,| Detent, 3% 7a qual fül aelbus& pf glam Sol henenter 7uls 192,( Ch gravi) Wine Cine 9 ile, 48 0 le ja. ' ali |"4 Net Nah ll, iy. Om GE | wi N:(9, 1000 ni blue ain 4007 900 71) vi | 3,0 a, ziel; | u; 99 I ye ' um"Be y a ih nils inhfor u da wwe 1 qU EN Generalia de Meteoris Aereis, 641 dit Caſſinus( 4); tum de Giotha EIfin Suecia Leo- poldus(5). 3% Aer ab aquäs& multis aliis Auidis attrahi- tur, atque ita ft ſolutionis ſpecies: pari actione aqua& Nuida trahuntur ab Aere; idcirco aque & aliorum fluidorum partes ab Are attra&y, ſi- mulac de cxtu ſeparat& fuerint, in ACrem adſcen- dent, per quem diſtribuentur. 4". Venti quoque multas cCorporum partes, pre- cipue aqueos vapores elevant,& ſecum abripiuntz hinc panni humidi, vento expoſiti, cito exſiccan- tur. S?. Tandem quicquid efficere poſlit, ut corpo- rum partes ä(2 ſolute, ſpecifice leviores Atre e= vadant, erit cauſa adſcenſus: Si particuly ejus- modi Afre ſpecifice multo leviores, occurrunt a- liis gravioribus, quibus adh&greant, maſſam ad- huc ſpecifice leviorem A&re componere, cumque 11s ſimul in ſublime adſcendere poterunt. ß. 1491. Vapores adſcendere ex terrä detegi- mus, 1%. Cum ſolum remotique montes fumum eruttare conſpiciuntur. 2*, Cum admodum difliti montes, celo etiamſi ſereno, quaſi in nebula herent. 3*. Cum omnia procul diſtantia COrpo- ra quaſi ſübſultare videntur. 4*. Cum vapor ex lacubus& paludibus ſub forma nebuly adſcendit. 5*. Cum Sol& Luna orientes occidentesque ve hementer rubent, 8. 1492. Quia Atmoſphere denſitas,& proin- de ejus gravitas ſpecifica in variis 4 ſuperficie ter- rp alttudinibus diſcrepat, poterunt vapores& exhalationes in A&rem adſcendere ad altitudines diverfas, illz, qu ſunt rarniffime, aut ingenti vi (2 a) Memoires adopt. T. 6, b) Relatio Epiſt. D» 97% "WET am Ss eer NETT n-EEE 642 Generalia de Meteoris ARreis, ſe repellunt, ad maximas: ille ad minimas, qua- rum gravitas ſpecifica vix ab Aere prope ſolum differt; aut que exiguo motu, ſive Mechanico, five repulſionis furſum propulſg fuerunt: illy ad aliquam intermediam altitudinem aſſurgent, qua- rum gravitas cum A&re medix regionis eſt in zquilibrio. C. 1493. Ex quibus liquet, ob quam rationem nubes in diverſiffimis 4 terrä altitudinibus formen- wur,& meteora alia nunc prope terry? ſolum, nunc in majorl ab ea intervallo contingant: Tum quare mutata Aeris denſitate in eodem loco, ex- halationes in ipſo ſuſpenſy adſcendant, deſcen- dantve? CS. 1494. Quo Atmoſphgxra eſt denſior, eo va poribus& exhalationibus gerendis aptior eſt; quo Ar rarior, eo ineptior erit: Eſt vero hyeme At- moſphera frigida denſior& gravior, uti obſerva- tiones Barometrice hujus regionis-oſtendunt, quam- obrem hyeme Atmoſphera maximam vaporum& exhalationum copilam in ſe recipere, atque retine- re poterit 3; ideo tum temporis plurima meteora contingunt: Et quia hec ratio potiſlimum in fri- gidis regionibus locum habet, manifeſtum eſt, quare in His plura meteora, quam in calidis locis obſervantur. ß. 1495. Pergunt in Ae&re ſuſpendi vapores& halitus, quia Aer eſt in perpetuo motu, uti vi- dere eſt in pulvisculis volitantibus in radio So- lis, qui ſe in cameram obſcuram infundit:& ve- Jluti limus& arena in fluvio currentis aqux n4« tat. g. 1496. Deſcendunt vapores& exhalationes ex Atmoſpherä ad terram ab his potiſüimum Cauſis. 1%, Simulac Aeris denſitas,& proinde gravi- tas 3 ſpecili eam 000 prto eruntl velutt ang Aer hümid! nubecula t! dre; 1de0 vamus,€ humilis Aid (iat, * Qu“ dum rarefg, antur,& 4 j* Deſcal ey vel ab a) | Quay Jola Grein 0083 el) la cauf, 6 Deeifice 10 P. Quay Tentes Tig feine denty us Chemie 0 Quanc- 090 natantzl 7) di ventg am Imoſpls <> KEI <-> „Dpei Ater 0" H) Ke feddun,| D, QU2« llm Tiunjo; « 1lpad ", ja- el in Bonem jl Im» N füm, M Tm 10),(&- 1(Ceſt- | yp“ 3Wquo 0 At EFG Zn 30[UK u EE 107802 am d- Generalia de Meteoris Abreis. 64 5 tas ſpecifica 8 quacungque cauſd inminyuitür“ rum enim non amplius exhalationes cum eo in equili- brio erunt, ſed gravitate prevalentes deſcendent: velüti analogo probarum eft experimento, cum Ar hümidus in recipiente ope antlix rarefit 5 MOX nubecula formatur, quz cadit, plus rareſcente Afre: ideo ſepe pluviam, allaque meteora, obſer- vamus, cum mercurius in Barometro admodum humilis Atris pondus denſitatemque exiguam in- dicat. 2*. Quando qux adſcenderant ab igne adino- dum rarefatta, poſlea amiſo Igneiterum conden- ſantur,& ſpecifice graviora Aäre evadunt. 3*. Deſcendunc, conſumto mota, quo ab ig. ne, vel ab aliis cauſis ſurſum propellebantur. 4*. Quum plures particule, ſive 4 ventis OP poſitä direttione flantibus, ſive 4 ventis Contra obices reſiſtentes compulſe, vel 4 quacunque a- 11a cauſa, ſibi occurrentes count; quo concurſy Ipecifice graviores Atre fa&tzx deſcendant. 5*. Quando nonnulle exhalationes bi occur- rentes 1llius ſunt indolis, ut efterveſcant, atque deinde dentur prxcipites, veluti in Precipitationi- bus Chemicis contingit. %*. Quando ä ventis exhalata imul cum Afre, in quo natant, deorſum pelluntur. 7?. S1 venti horizontali direttione flantes infra eam Atmoſphere partem, in qua ſuſpenduntur exhalationes, Atrem ex loco propulerunt; tum enim ſuperior Atmoſphere pars ſuä gravitate MN mul cum omnibus, quae compleetitur, in locum a priori Atre relittum deſcendit. 8". Sed& radii Solis orientis occurrentes ex- halationibus, eas ad Terram determinant; cum que fimul Acrem rarefaciunt, ſive ſpecifice levio- 'em reddunt, eo magis exhalata deſcendent. 0:57 2 9*; IEEE>< a. R Rake 225 inem<3] me 644 Generalia de Meteoris Aeris. 9*. Quando in Atmoſphzxram plures exhalatio- nes& vapores adſcendunt, quam ab ei ſuſtineri poſlfunt, relabentur ſuperflug, motu, quo ad- ſcendebant, prius amiſſo. C. 1497. Meteora commode dividi poſſunt in tria genera. 1*. In Aquea, veluti ſunt Nebula, Ros, Pluvia, Pruina, Nix, Grando, Turbo, Iris, Halo, Parhelii, Paraſelene&c. 2%, in Ilgnea& Jlucentia; veluti ſunt Jgnes Boreales, cum ſuis va- ris ſpeciebus, Stelle cadentes, Jgnes fatui non u- rentes,& alit inf/ammantes, Ignes Lambentes, Bo- lis: Eulgur;;4Fuwmen,! Tonitru Se.„3% in Areas quz ſunt Venti: Hoc ordine Meteora breviter ex- ponam. CA: FP:4NE: De Meteoris Aqueis. CG. 1498. WEH in Atmoſpherä prope terre ſolum vapores vel exhalatio- nes eä ſunt copiäa, vel eo modo conftituuntur, ut plurimum lucis intercipiant,& Ae&rem folito opa- Ciorem efficiant, Nezu/am adefle dicimus. Cf. 1499. Formantur Nebulye ab exhalationibus & vaporibus, qui ex terrä lente adſcendunt, aut ex alto in eam lentiſlime relabuntur, adeo ut in eodem loco ſuſpendi, vix promoveri, videantur, Cum componuntur ex vaporibus, humide& u- dez ſunt nebuleg; tum non nocent Animalium ſa- nitati, nec fcetent: ſed qux ex exhalationibus conſtant, ſepe ſotentz; aliqux nox12 ſunt ſanita- tü, plurimorum morborum cauſe, imo ſunt alle lechiferge. Nebulas ſepe ex alia materia, quam ex aqueis vaporibus componi, liquet; quia poſt 2as nonnunquam aqusz ſuperficiel innatans pelll- Ell- a 8 milis, 18 prepares! ESEL , Jente v40O) 0, ä gm dblerva! T1 zim val9 4 wfrige, 10 örrelh m [0 pradug „Blate 1681 rum 01) Jan dq qe nebur 6006182 hoo Io? ra Abs 1adits 3 zl ſiciunm 1 Embrig| PropteIgn Dres Ai: ip, Daply Aflate: job Ee NEE "R, S 1 VER bus, (a) hy) ei» + beri ) qu a | ffir: in | Neha, NW, Iris, Ua& Un füglyg- Nb I | ett) Bde | if vil es oin? pop 7 ze M0 Wnouniut UN u 79(onlbus 4 zum[3 py a0niDus ME ;[unc ab? ſ', weil) 18, E, "Kas jaa vy cula, pinguis, rubicunda, conſpicitur, illi 6- milis, quam Chemici, ſulphur avratum antimoni3 Praeparantes, obſervant. y. 1500. Fiunt Nebulys clo tranquillo, ca- rente vento, nunquam regnante impetuoſiori ven- to, ä quo ſolent diſcerpi& diſcuti: Plerumque obſervantur veſperi, in primis(i Sol diurnus ter- ram valde calefecerit,& ipſo occidente Aär cito refrigeretur, quia in hunc calefattze corporum terreſtrium partes copioſe adſcendere Coguntur: 1d precipue in Belgio Vere& Autumno, rarius „Kſtate contingit; quia inter eſtivi Aäris veſperti- num& diurnum calorem minus diſcriminis es quam tempore Veris vel Autumni. Fiunt quo- que nebuly? mane ad Solis ortum; cum Ar citius ab eodem calore rareſcit, quam que in eo ſuſpen- duntur exhalata, qux cum ideo[ſpecifice gravio- ra Atre evadunt, deſcendunt; partim quoque 3 radils Solis deorſum pelluntur. Frequentius con- ſpiciuntur menſibus Hybernis, Novembri, De- cembri, Januario, Februario, rarius gſtivis 7 Propter frigus Atmoſphers ſubito condenſans va- pores& exhalationes; hinc ſi Hyeme animam ef- las, nebulam vides, cujus nullum eſt ſignum Eſtate: Idcirco in locis polo ſeptemtrionali vici- nis, pluribus ſequentibus diebus dantur nebul» (4). Contingunt plerumque flante vel preceden- te Vento Africo, vel Auſtro, vel Euro ,raro cum alis Ventisz; illi enim ex vicino Oceano plurimos Vapores ad nos advehunt. Contingunt nebule regnante& perſtante gelu, ut& clo clementiori. 7501. SI diebus aliquot ſequentibus adfue- rint, non raro pluvia, vel nix inmediate polt ſe- quitur, vaporibus tandem in moles majores coEun- bus. g. 1502. (4) HaNs EGkDE in deſcript. Groenlandie Cap. 4. vs'3 De Meteoris Aqueis. 645 =<== zZz=z=<= NEE IN* WERDPY E42 12000 6:9 UEEROEHETHREIERNNPE FTI: 72 1665087 0 BORDE GIIGEEIEEGIEITEEETEN id<< *% 646 De Meieoris Aqueis, gf. 1502. Obſervantur nebulg, mercurio alto humilive in Baroſcopio: Fiunt mercurio eleva- tiorl, quando colum diu trangquillum manſit,& accumulati interim ſunt copioſifſimi vapores vel exhalationes, Agrem ſua copiäa& partium inor- dinato ſitu reddentes opacum: Vel quia exhalata ſua gravitate per A&rem pigrum ſuübſidere inci- piunt. Dantur nebule mercurio humiliori, quan- do nec diu ante celum fuit tranquillum, nec pos- tea imanet, atque ex ſe ſua contenta demittit, qux propter ſuam raritatem in ſe ſoluta retinere Nequitsy quod:experimentoin Kaun Ne. memorato probatur. Cg. 1503. Quum nebula denſa in Terram dela- bitur, eam pluvix inftar irrigat: conſtat enim[2 p2 lisdem, ac hzc vaporibus, ſed rarioribus, qui magnitudine etiam differunt, aliquando ſuä ſubti- wlitate aciem fügiunt, interdum'majores videri poſſunt, exiguas guttas referentes: Idcirco mi- rum non eft, in jis Iridem ſubalbicantis coloris potuiſle conſpic1, qualem obſervavit Dechales (4a). Labitur nebula ſine diſcrimine in omnia Corporum genera, ſive polita, rudia vel aſpera fuerint: interdum, ſi admodum humida ſit, ſ8 in zdes penetrat, parietibus omnique ſupellectili ſeſe adjungit,& guttatim deſluit. g. 1504. Nebulsx aliquando plus, aliquando mi- nus diurnx lucis intercipilunt? interdum tanta ca ligo effünditur, ut conſpettum in vicino ſtantium eripiat: Hec Aeris opacitas ab inordinato par- rium fitu, irregularis figure& magnitudinis mea- tus efliciente, pendet; tum ab admodum diſcre- pante denſitate inter exhalata& Acrem; quibus fit, ut dum lux tranfſire nititur, inxquabilifſime 02 (a) Traft. de Meteoris S. 4, gahatur' tranare 9 paucis reat, qu! | guabilius% f. 154% quability bere 1 vol inſp2! lidus, MV to cru (lum it |(1504 11vas maE km& vs. jel props jar, GW: per candy (14, tin2 Nagl tbus,(37 wehebau 0150 7a(0, Viet Yebule au 3! Tar Miet 130 YIDorEs 29 18 we(ero DIN p bine d, Need Ein,(F [Une Forman, "ga Wo alta 1 deva nit& des ve) un) 1107» ennalata a ICH m Quan „Kk 008» Gitt, anfing 1,0 1, 1711) 29- N 0101(B» 008, QUI "WOUND negli 970 111 is ori metals nin(m 1027 20erg || ſt| ſs eli do mi ta Cas „antium jo Dar nis 1060 ] die |) 90,008 „Diſione ki va“ De Meteoris Aqueis, 647 trahatur,& continuo ä reo deflexa tramite per- tranare inpediatur: Hinc crebro evenit, ut Ae&r Ppaucis foetus vaporibus nebuloſus& opacus appa- reat, qui pellucet, Aere plures vapores, vel X- quabilius diſpoſitos, colligente. SF. 1505. Aliquando nebulx ſunt rariſime,& Vquabiliter per magnam Atmoſphere regionem diſperſe, aliquantum lucis intercipientes; tum Sol inſpettus oculi aciem non 1xdit, apparet pal- lidus, absque radioſo jubare,& interim ſobſoli- to ceruleo colore conſpicitur Atmoſphgra, ac cwlum fere ſerenum foret. S. 1506. An non ſerenitas ſequitur Nebulas zs- tUvas matutinas? quia hg facile propter paucita- tem& raritatem vel ex Atmoſphzerä excutiuntur, vel propter Solis radios adeo attenuantur, abigun- tur, diſperguntur, ut penitus ſolute in minima per eam vagentur. ß. 1507. An non in montibus multz& repen- tin2 Nebulg oriuntur ä ventis in montes incurren- ubus,& vapores, quos raros, ſparſosque ſecum vehebant, condenſantibus? g. 1508. Cur ex montium latere, 4 Sole illus- t7ato, videntur ſpettatori in valle ſtanti aſlurgere Nebulx, fumi craffi inſtar ex camino adſcenden- ts? Tantum quia ſpectator lateraliter& oblique Inſpicit radios Solis in montemillapſos, trans quos vapores adfcendentes facile videri poſſunt, veluti pulviſculos, in Ae&re radiisque Solis natantes, 4 latere cernimus. 4. 1509. Naubes eſt tantum Nebula, ſed egreſſa 10 Müblime,& altius ſupra Terram in Atre ſuſpen- 1a: Idcirco nebula adſcendens in nubem verſa vi- detur, Conſtat id liquido, fi ad incenſorum quo Y'umcunque corporum adſcendentem fumum, ilico iormantem nubem, attendamus. 95 4 552 = EN Kn Ennen 6. a Zine 3] «IEE 648 De Meteoris Aqueis. 2*. Quotquot itineratores in nubes, montibus inh&rentes, adſcenderunt, eas trantum nebulas eſ- ſe obſervarunt, veluti id Cabxus, Frelichius, Sturmius, Mariottus, Dechales, Lamyus, Fre- ziertus&c. oculati teſtes prodiderunt; nec un- quam eas ex nive, glacie, vel mole firmä conſti- ulſle deprehenſum fuit.; 3*. Figura earum perpetuis mutationibus eſt obnoxla, quod non niſi rarioribus exhalatis& Duidis, non firmis concretisque corporibus com- petere poteſt. 4*. Simulac nubes in maſſas firmas concrevis- ſent, gravitatem ſpecificam multo majorem ea, quz elt in Agre, acquiſiviſent: adeoque abrupto pondere preſſe ilico caderent, niſi ab impetuo- ſiflimis ſuſtentatze ventis rapidifſime promoveren- cur: Quietz pernicl1 velocitate deorfum ruerentz quod non contingere in nubibus, quz ſolidiſli- mz elle videntur, quotidiana experientia teſta- tur. Cf. 1510. Nubes tamen opaciores nebulis appa- rent, Candidiores plerumque, non aliter, quam ſ1.mera. nix, Vel.;corpora alba. ſolida, fuilent. Hec apparentia non adeo ex diverſa conſtitutio- ne partium inter nubem& nebulam oritur, quam quia ſpettator nebula cinttus, luce, qux nebulam ingreditur, afficitur, cum nubem intuitus, lucem ab exterioribus partibus reverberatam,& admo- dum copioſam, ſuis oculis haurit: eſtque relexa lux copioſior,& proinde fortior transmiſlä. CF. I511. Nubes in Atmoſphzrä ad diverſiffi- mas altitudines ſuſpenduntur: nonnunquam ali- quot ſupra ſe, diſtineteque cernuntur, prout va- ria earum gravitas ſpecifica cum Adfre zquili- brium agit: Cognoſcuntur facile ex diverſis, qui- bus propelluntur, directionibus;: Altſlimx"iE a 3] parent ,) ſapra 0/7 ſpectantys cacumen 10 & nebulans aus allurdg jedum| vertices D1 ſupra de, ſtivata 200) nubes aal wum ad 211 ven exha0 Jutudinenſt Jundllis 98: Pata 00: |. ek 9 rum Aen) 4 Ter x dies fexig quamobnit js lim)] (eofarent Waria Ey |» 1512] y| WOHN bus Be (du, „ſte“ cUn- onft- | 4 wel a 0 kn [er "1 d' Arp UO (rel "RN 108 0 Ci 90.2004 De Meteoris Aqueis. 649 ad parem cum excelfiſſimorum montium cacu« minibus adſcendere videntur altitudinem; nam ſupra nubes multos ſe montes attollere procul ſpettantibus apparet. Nob. Monnier obſervavit, cacumen montis Canigou plerumque ſupra nubes & nebulas eminere, his tantum ad 2 altitudinis ejus aſlurgentibus, hoc eſt ad altitudinem 5766 pedum(4a). 2*. Multi, qui horum montjum vertices adſcenderunt, infra fe nubes, non ſupra deferri, obſervarunt. 3*. Ricciolus, in- ſituta menſura Geometrica, nunquam altiſſimas nubes ad 5000 paſſus evehi notat: Keplerus tan- tum ad+ partem Miiliaris Germanici. Forte ta- men exhalationes quzxdam rariflima: ad majorem alitudinem aſſurgunt, uti ex Auroris Borealibus nonnullis conjecerunt aliqui: Et ſi vapor agux in ſpatium 14000 majus rarefieri poſſit, erit A&re, qui eſt prope Terram, decies ſexies rarior: ve rum Aer intervallo 14 milliarium Britannicorum a Terra foret, ſecundum legem elaſticitatis, de- cies ſexies rarior, quam ad ejus ſuperficiem; quamobrem ſi vapores, aut Exhalationes, his ra- ritate ſimiles, in ſuo adſcenſu per A&rem non con- denſarentur, poſlent, ex lege xquilibrü, ad 14 milliaria Britannica elevari. 8. 1512. Nubium figura& magnitudo quoli- bei temporis momento mutatur, nunquam enim Agr, quo ambiuntur, omnino quieſcit, idceirco partes hinc inde abripiuntur, alig aliunde adve- niunt: Si autem aliquis ſenſibilis ſpiraverit ven- tus, qui nubem inferius vel ſuperius attingit, Perpetuo magnz partes ab ea diſcerpuntur. C. 1513.'Yermini nubium ſunt valde Irregula- res,& quaſi aſperrimi; ex quibus ſequitur, nu- bem (3) Obſervations d' Hiſtoire Naturelle P. 222, DIS 5 650 De Meteoris Aqueis, bem non eſle molem ex unitis conjunCtisve par- tbus conſtantem, quippe fluidum unitum in alio fuido natans, ſphericam induerec figuram; qux maneret, ſi id Quidum in ſolidum verteretur. g. 1514. Nubium magnitudo eſt diverſiſfſima, ſunt enim alie nubes exiguxe, ſunt aliz, quas Mariottus(a) milliari longiores deprehendit: Sunt quedam admodum craflfe, ut ex copiä pluvix, ex eadem nube deciduax, colligi poteſt, quam aliquando altitudinis unius pollicis Rhenol. equa- lem obſervavi, unde concludendum, eraſlitiem ejusmodi nubis ultra 100 pedes fuiſe. g. 1515. Disputant Philoſophi, utrum nubium ſuperior inferiorque ſuperficies plana, an inequa- lis exiſtat; certum eſt, utrumque obrinere; ex- ſlantiores tamen partes vi ventorum prius 8 reli- quo cextu abripl. g. 1516. A ventis prerapidä celeritate ſepe promoventur nubes, adeo ut horz ſpatio iter 6 vel 7 milliarium Gallicorum conficiant: Aliquan- do 3 vento adeo diſcerpuntur in partes, ut ilico evaneſcant: hine nonnunquam ſyvientibus pro- cellis coelum eſt ſerenum. Aliquando nubes dis- fipantur, ut ex conſpettu evaneſcant 5; radiis nem- pe Solis vaporis crafliores,€ quibus nubes com- ponebantur, attenuantibus, quo non tantum ad- ſcendunt, ſed per alium Agrem diſftribuuntur, ut ſimul cum eo pelluceant. Hoc modo interdum nubes 8 Sole ſtrieta, fumum aſſurgentem edidis- ſe viſa fuit, atque in altiores nubes mutata, Dis- ſipantur quoque nubes, Aeris pondere aueto, tum enim adſcendunt, ut cum Aere ſuperiori& rariori in equilibrio ſint, atque ita per purum dela- tz A&rem ſolvuntur, ac infenſibiliter deliteſcunt. GITSTZ: Ca) Mouvement des Eaux, C. 3. (15 verls 0 parent dä parztäm! bes ali) nat, qu! rant; M apparent propiorl Hi co) cidas 1 reflexä, 1 rum nund (lein fet] iquantan) ut, qa Int, 9 Amend [15] coplo ct dens M eptioren firco et) feng 10.1514 1 0 1, 23. n torte; qportunik ant, 90 "eim| 15 dieß 18 Dlarmy (» Vier P 132 QUE Tory / De Meteoris Aqueis. 651 C. 1517. Conſpiciuntur nonnunquam nubes di- verſis ſuffeetz coloribus; plerumque tamen ap- parent alb?, quarum partes lucem Solis, non ſe- paratam in ſuos colores, repercutiunt! Sunt nu- bes aliz fuſcz& nigrx, quales illx, quando to- nat, qux lucem in ſ2 abſorbent, vix reverbe- rant: Mane& veſperi oriente& occidente Sole apparent Nubes rubrg, quz Sole horizontem propiore videntur violacezy, mox cgrulez: Hi colores oriuntur a luce ſtringente pellu- cidas vaporum ſphwerulas, eas intrante, dein reflexä, mox exeunte& refra&ta in colores, quo- rum nunc rubri, nunc violacei, nunc cxrulei a- ciem feriunt, pro variä Solis altitudine, ſimili a- liquantum modo, ac in Iride. Exinde Intelligi- jur, quare nübes quoque virides apparere pos- ſint, quales Frezierius conſpexit,& in Itinerario Americano notavit. 9. 1518. Quare ſübſidente mercurio in Baros- copio celum fit nebuloſum? an non quia ſubſi- dens Mercurius Atmoſphgram fieri leviorem» In- eptioremque gerendis exhalatis, indicat, quz id- circo etiam deſcendunt, cConjunguntur, colum nubemque opacam formant? ß. 1519. Nubium inſignis eſt utilitas, 1*. De» ferendo pluvig materiam ad omnes terrz regio- nes. 2?. Tegendo terras, ne 4 perpetuo ardore Solis torreantur, atque ita vegetabilia tempus& Opportunitatem preparandi ſuum alimentum ha- beant, 3*. Videntur eſe nubes precipuxy cauſe ventorum liberorum, 4*. Ut lux Solis diverſis- ſimis direttionibus ad terram reſle&atur» atque ita plurima corpora, non dire&e 3 Sole 1llumina- ta, videri poſlint.| 3. 1520. Terrarum halitus& vapor, plerum- que raritate aciem fugiens, interdum nebulam 1m1» ITIEIP GI= me IT KOREA ITEIE EEE 2 u ri --€ EINE EE 4 KHEEIHEEE 245 CEELA NÖ BEE u+ WiRe ET RET 7 ] tx ' 652 De Meteoris Aqueis. Imitatus, in altum adſcendens, vel iterum ex cop- lo in terram deſidens, Ros appellatur. g- 1521. In variis plantarum, cxlo expolſita- rum, partübus, nottu& mane gutte quedam aquez colliguntur, qux Ros dietx fuerunt; ce- Pitque opinio fidem, hunc no&u& celo deciduum elle vaporem, in foliis plantarum colle&tum, imo hunc ſolum eſle Rorem. Verum multz& ac» Curate obſervationes, has guttas tantum eſle plan- tarum ſüdorem, ex vaſculorum orificiis continuo exſpirantem, evicerunt: Nam quxlibet planta ſuo rorat modo, pro varia vaſorum fabrica,& orificiorum ſitu(a): 2*. Planty vaſis incluſz, tettzve, noftu copioſiorem Rorem colligunt, quam quz in aprico ſteterunt. 3*, Colliguntur gutte in lis modo locis, ubi vaſculorum orificia manifeito patula ſunt, non in univerſfa foliorum facie, nec in locis humilioribus, uti fieret, Gi ex ambiente& deciduo halitu aut vapore oriretur. Hic plantarum ſüudor perpetuo quidem ex iisdem Vvaſculis exhalat, ſed aut& vento, aut ä calore diurno abripitur, vel diffipatur: no&tu poſt diem calidum,& Are carente vento, ex vaſculis co- pioſe effunditur, colligitur, nec in auras eva- - nefcit, priusquam Sol oriens liquorem calefecerit, reddideritque volatilem. ß. 1522. Sol ſuis radiis aliquousque in terram penetrat, cuntta calefacit, rarefacit, concutit- que, ut in altum evolent: quicquid interdin as- ſürgit, aciem fugit, per A&rem cito diſtribuitur: majori tamen copiä, Aere poſt Solis occaſum fri- geſcente,& per totam nottem, adſcendere cum Igne calefacti halitus ex Terrä petgunt, lento de- Jati motu, ut nonounquam ſpatio ſesqui horz tan- tum (3) GERSTEN Zenta, de Rore, tum al pris cl celſior! 198 nä lod j ſor, 1b11 metallis4 porlbus zd bus ſul Ros 718 14, alf pellitur( (erepant/ 4 gantur 3 rpo IQ) ,) hy, 1 ſublime loca, 1] tamen dem 1 | 1526 WA; Vorelnlig Yelu) A ? pro "| Wg zim ; O- (um imd KH 9 u Dh "€ ivw, wut ) ur ien 10 iM 4 wett den 13 08 den M0 478 pit, De Meteoris Aqueis, 653 tum ad 31 pedum altitudinem elevati fuerint,& prius corporibus, 4 ſolo propioribus, quam ex celſioribus, adhgferinr. SF. 1523. Differt hic adſcendens Ros pro va- ria loci natalis& ſoli conſtitutione; hie erit aquo- ſior, ibi plnribus ſpiritibus, oleis, ſalibus, terris, metallis, aliisque diverſfifimorum generum cor- poribus conſtabit; diverſis idcirco proprietatibus przditus varia phenomena& morbos animali- bus füſcitabit: Hinc dantur regiones, in quibus Ros nunquam attingit, labiturve in metalla poli- ta, allave quedam Corpora, dumque ab his re- pellitur, ab alils ingenti vi, quamvis etiam dis- crepanti, attrahitur, magnäque copiä colligitur: dantur alix telluris plage, in quibus ab omnibus corporibus fine diſcrimine Ros attrahitur, inque omnia, Celo aperto expoſita, labi videtur. y. 1524. Sunt loca, in quibus tantum Ros in ſublime adſcendere, non labi obſervatur. Sunt loca, in quibus& adſcendit,& labitur: majori tamen copia ſurſum, quam deorſum fertur: Cum vento promovetur, ä quo aut condenſatur, aut diſcerpitur, ut evaneſcat. Sg. 1525. Quantitas Roris qualibet note, aut toto anno, adſcendentis determinari non facile poteſt, propter ventos, pluvias, aliaque incom- moda: diſcrepabit hec quoque variis in regio- mbus pro ſoli conſtitutione, ſitu,& calore, quem Sol cum ipſv eommunicat, g. 1526. Quoniam Ros diverſiſfſimis conſtat ex- halationibus, in variis, imo& diverſo anni tem- pore inlisdem locis, collettusdabit varia produtta, veluti Aquas, Spiritus olentes, Sales, Olea, Terras: quemadmodum Chemici experti fuerunt. ß. 1527. Quum zftate Sol vehementer calefa- cit arbores& herbas, elevantur ex üs quoque olea, a< re... „BEE -<<.- 2 M R<== SIEDORS WEN. 1944... 207 00000077 EEE IEE 654 De Meteoris Apueis. olea, qux decidua in Terram conſtitnunt Royen Oleofum vel Melleum: hic lapſus in aquam, natat in ejus ſuperficie, quam pinguem reddit. Vidi hunc plerumque ante meridiem diebus fervidiſfi- mis decldiſle, ſed in locis, in quibus arbores erant conſitx. ß. 1528. Pluvia eſt multitudo parvarum aquea rum guttarum diverſis temporibus ex alto Atre relabentium. y. 1529. Pluvia fere ſemper ex nubibus cadit: obſervavi tamen pluviam, ſed in exigua copia& rarloribus guttis delapſam ex Ae&re, in quo nualla cConſpicua nubes, eſtate, cum celum aliquamdiu fuerat tranquillam,&ſtus vehemens& quaſ ſuf- focans, quo vapores plures elevabantur, quam ab Afre ſuſtineri poterant, qui mox remiſlo ca- lore condenſati colbant& relabebantur. ß. 1530. Pluvia formatur, quando vaporis partüculy, nübem componentes, propius ad ſe accedunt, ita ut ſe trahere queant, artari, con- gerl, coire cum aliis in concilium, guttulam for- mare, quzx Afre ambiente ſpecifice gravior 1a- bitur, alijis guttis particulisve aqueis occurrit, cum iis Concilio conjungitur, increſcitque in eam magnitudinem, quä in Terram Jabitur. 6. 1531. Si tota nubes in omni ſui parte 2x- quabiliter mutetur, ſed lente, ut vapores pede- tentim cotant, in guttulas minimas abibunt, qua- rum ſpecifica gravitas cum ab Aere vix diſcre- pat, lente per illum deſcendent guttulz(2), plu- viam tenuiſimam& roriferam, ſive pſecadem formaturg; contingit hzc, ſed minus frequen- ter. Eadem tamen eveniet, cum ab inferiori parte nubes cxperit mutari, atque mutatio 0 um (a) L'Hiſtoire de 1! Acad, Roy. A*. 1728, pag. 376. jm"entiO gas C0as quant en jam pervd 0 153.10 - eur, ſenf d infer1o ur goal lecidus 19 uz, ql a, Eq [tillicidhurg Kendentes3 910 altius; W6561 eſta, CY alt Iabant pa(ame) (Qui deor! argue In 1 nübes vap( terteſttes| leyatas, 1 Cogunt? id eifaneur, vinfä Lane du) Town] polis pluy Mo tatum fer) 30( fm m|; eS(Omprin M Gur in Ahle "11, ed] Zubes ing Win) "Vj „di er eg 8 NOM Ug 0171 in 1008 „in Mik 1 00) 1901 n8Ä: 3007: De Meteoris Aqueis, «“ lum lente proſerpſerit, tum enim vapores in exi- guas coaleſcentes guttulas, lente deſcendent,& quant erant nubem relinquentes, tante ad Ter- ram perveniunt. g. 1532. Si vero nubis ſuperior pars prius mu- tetur, ſenſimque mutatio per mediam prorepens ad inferiorem partem pertingat, prius formabun- tur guttuls minores in ſupremä nubis parte» qux decidusx in inferiores, cum his Coibunt; continuo auetz, quo plus deſcenderint; id frequentiſfſimum elt,& obſervatum ab üs, qui in valle magnum Mtillicidium experti, montem in eadem nube ad- ſcendentes, deprehenderunt gSuttas eo minores, quo altius adſcendebant. ß. 1533. Cauſas, quxz efficiunt, ut omnia me- teora,& proinde quoque nubium particule ex alto labantur, tradidimus in g. 1465., Preci- pua tamen pluvix caufa venti eſſe videntur, 1*, Qui deorſum in nubem Nantes, eam condenſant 3 atque in unionem vapores cogunt, 2%, Vel qui nubes vaporoſas ex Oceano oriundas ad regiones terreſtres provehunt, pelluntque contra terras e- Jevatas, montes, ſylvas, atque eas in pluviam cogunt: ideo montoſy regiones copioſiori pluviä itrigantur, quam plan: nam in Britannix pro- vinclä Lancaſtriä, altis ſcatente montibus, ſecun- dum Townleyi obſervata, quotannis circiter 4x pollices pluvig decidunt; cum obſervante Derha- 79 tantum 19, 5 pollices colliguntur Upmin- ſteri. 3*. Quemadmodum montes nubibus reſi ſtunt, ita venti direttione adverſg ſpirantes nu- bes comprimunt: unde in oceano FXthiopico& regione Guineg urceatim imbres interdum cadunt: ita in his regionibus, poſtquam aliquis ventus ſyp- viit, ſimulac ab OPpoſito ad quietem redaucitur, nubes intermedig ab utroqug cCompreſſzg in plu- yviam 656 De Meteoris Aqueis. viam ſolvuntur. 4%, Quia ex Oceano copioſiſli- mz vaporoſe nubes formantur, venti illas ab O- ceano ad noſtras Terras propellentes precipue pluvioſß ſunt, cum alii venti ſupra continentem ſpirantes, nubesque inde advehentes, raro plu- vioſi obſervantur: Ex annotationibus, aliquot an- norum ſpatio captis,& inter ſe comparatis, Ul- trajecti intra idem tempus pluvioſi fuerunt Favo- DU 203. abtricl.13 5: Auftri 61:4Eurii 27.5 Solani 22.„Aquilanes29.: Bore„54.,-Canri: 61: Ex O- cCeano Germanico afMflant Favonii adeo pluvioßi: partim ex eodem Occano, partim ex ampliſſimis oſtus Scaldis, Moſe, Rheni, aflant Africi, ideo etiam tam humidi: Borex& Cauri, quia ſunt fri- gid1, non adeo copioſas nubes ſecum advehunt, hine minus humidi, qui alioquin omnium humi- diflimi forent, cum& ex Oceano Germanico,& ex Lacu Flevo adſpirent, ſed plerumque absque nubibus. y. 1534. Animadverti etiam eſſe dies pluvio- [05 quolibet anno ad ſficcos cum Ultrajedti, tum Leydz, veluti ſunt quinque ad duodecim. Leydx ſunt pauciores dies ſereni, toto anno plerumque tantum 52: hi anno medio conveniunt. Sed hxc omnia cullibet regioni ſunt propria,& tantum ex ſfingularibus obſervarionibus cognoſci poterunt. Arimini in Italia Auftrini venti& Orientales ne- bulofi, pluvil,& procellofi ſunt omnes: Aqui» Jonares contra& occidentales ſereni, licet pro- cellofi interdum(4a). In Xgypti partibus Mari mediterraneo adjacentibus, Roſetta, Damiata, Alexandria, Syria, Africa, pluvia datur verna & Autumnalis interdum copioſiffima,& hyeme ſpatio trium menſium, ſed in altiori parte ASP» 9] (a) Janvs PLANCUS in Specimine Eſlus Marini pP. 64r (non 3 00, DS tu; 10100 Africe M pluit(02 brim, 1''€ jemporits; je Gam! D irjum aD qux 90187 pi tem Novem)„2! 406 1590B Jue 9 Ji) Wd ſien 98'V emund 077 Jbierva (emQR 1,0 rem, lud Quinatug que ad ms] ür Aqu 1%, mehzl erimeipan inl Varg 1 fernga; Im ſecines m pes fait Tr (Et- WP. ne enim 0 NEI U- (Wh WL h- im: S do ih vu, yml- 1: C 180 b u“ j un ji) 3P |(298 ſ 17:0 De Meteoris Aqgueis. 659 ti non niſi rariflſime pluit, modo bis terve in an- 00, ab occaſu pluvia eſt ſalubris, noxia ab or- tu: in regno Algeriano tota gftate non pluit: In Africe regione, qux vocatur Jereed, nunquam pluit(a), In Abyflinia pluit a Junio ad Septem brim, nullo die ſudo(2). In Arabia tantum temporibus equinoctiorum pluit. In Perſidis ur- be Gamron rariſlime,& nequidem ſemel ſpatio trium annorum pluit(c). In Americxe colonia, quz Sorrinama appellatur, ſunt quatuor quaſ an- ni tempeſtates, tempus breve pluvioſum incipit Novembri, definit finiente Decembri, ſiccitas ab hoc usque ad Martium, poſt medium Martii us- que ad Majum imbres. Condamine in via 4 Loxa ad Jaen Sylvas peragravit, in quibus quotidie, ſal- tem.undecim menſibus anni pluit(4). hoc modo obſervationes in toto terrarum orbe captz adnec- tendz erant. Sg. 1535. Quia pluvia ex alto delabitur per A&- rem, haliubus Terre omnis generis ſemper in- quinatum, eas ſecum lixivii inſtar conjungit; at- que ad Terram vehit; quamobrem pluvia non e- rit Aqua pura, ſed ſalibus, ſpiritibus, oleis, ter r13, metallis&c. infeeta, quorum magnum erit diſcrimen pro differentiä ſoli exhalantis, tum pro anni varia tempeſtate. Hinc pluvia verna prx aliis fermentationi apta: Inpurior eſt poſt diutur- nam ſiccitatem& ardorem, quam quz brevi poſt aliam pluviam ſequitur: Inpuriſfſimam eſſe depre- hendit experienuſlimus Boerhavius(e), qua tem (2) Thom. Sanaw travels to Barbary. p. 226. (%) LoBo in Hiſtoria Abyſſinie,€ Fournal des Scavans A. 1685. D+ 310- (<) MANDELSLOo fn Itinerar. Lib. I. pag. 27. (4%) CONDAMINE Voyage de Ia Riviere des Amaz0nes p, 27. (e) Chemia Vol, 1. pag. 597. Tt De Meteoris Aqueis, 661 Comparata, pro anno, dedit Ultrajecti mediam altitudinum 24 pollicum Rhenolandicorum: dif- ert proinde hec copia in variis Regionibus; Har- lemi& in Inſulis Flandriz obſervartur eadem lapſa quantitas 24 poll., Delfis& Harderovici 27 poll. Dordraci 40 pollic. Medioburgi in Zeelandia 33 pol- lic. Parifiis 20 poll. Pariſ. Lugduni 37. Rome 20 „poll. Patavii 374. Piſis in Italia 34. Algerize 27 vel 28 poll. Lond.(a). Tigurini in Helve- tia 32. poll. Ulm? in Germania 265 poll. Rhen. Wittebergz 16:2. Berolini 19:4, In Britannigs provincia Lancäſtria 41 poll. Lond. Upminſteri 197 poll. Lond. Plymuthi 30, 909 pol. Lond. Edenburgi 22, 518 poll.(2) Upfalig in Suecia IS pollices. Ex quibus adnotatis colligi poteſt, an num ſicciorem eff2, cum minor copia pluviz in his locis ceciderit; humidum contra, copioſiori pluvia labente. Diſcrimen hoc 4 viciniä marium, lacuum, flyviorum, montium, ſylvarum, 3 ventis, calore& copia adſcendentium vaporum ex aquis vicinis, tum ab aliis concurrentibus caus- 1is, pendet. ß. 1545. Uſus pluvizg eſt 1%, Humedtare& e- mollire terram, quam Sol exſiccat, eamque red- dere fertilem, ut poflit plantas alere: 2%, Atrem lavare a ſordidis exhalationibus, reſpirationi ani- malium noxiis, vel inutilibus. 3% Aeris, terre ſolo propinqui, calorem temperare 3; nam pluvia ex alto colo frigidiori delabitur. 4%, Eſt pluvia origo fontium, rivorum,& proinde fuminum, quamvis non ſola; nam ad hee concurrunt Vapo res, qui nottu frigeſcentes, delatique in ſuperH- Ces Clatas montium, uniuntur, in aquam con- ver- 267 a SHAW Travels to Barbary. pag. 219. 69) Medical EsS4a15 Vol, 5. Pag. 39. -„ cs dd... Du ERR 682 De Meteoris Aqueis. vertuntur, quy deorſum ſtillans, copiam quoque incredibilem humoris fonubus& fuminibus ſüup- peditat 3 ideo in collium verticibus etiam fontes exi- unt. Cf. 1546. Contingit aliquando, ut duo venti di- rettionibus parallelis, ſed adverſfis,& parum 43 ſe dittantibus nubem intermediam comprimant, con- denſentque ſübito in aquam; verum propter mo- tum ab utroque latere oppoſitum eam retorqueant, & in orbem ſine exitu Dettant, ita ut nubes cir- cumlata in ſe ſorbeatur,& vortex efficiaturz; ac Qi rote alicujus intermedig extremum ambitum Oppoſitäa directione utrimque percuſſifſent, qua hc circa centrum gyraretur: Nubis pars circum- gyrata, rotundum in vorticem effetta, ſua gravi» Tab.zzvn late ex alto deſcendit, columnam format cylin- Fig. 1,2» dricam ve! conicam, qux baſ latiorl reliquy atre 3,4 ſpilleque nubi adhzret, apice deorſum ſpettante; diverſy eſt craſfſitiel, aliquando 50 hexapedarum & ultra(4a), aliquando vix 4 vel 5. vocatur Co- Jumna vel Preſter, vel Jurbo Aqueus, Greece nergie(b). Belgice een Hoos. Gallice Trombe de Mer.(c) Angiice /Vaterspout, C. 1547. Turbo hujusmodi coloris albi, ſed tur- bidi, intus aqguäa vacuus obſervatur, partibus nem- pe ob vim centrifugam ä centro recedentibus: in ſuperficie internä caväa cochleam refert Archime- Tab.xxvi Jeam 4a, propter aquam ex alto delabentem& Fig. 4. circumattam: ab exteriori parte undiquaque mul- tz aquez partes eXxcuſl?, pluviam formant den- ſam, multo amplioris ambitus, quam turbinis eſt. Velociter ä vento prevalente rapitur, decurrit- que (a) Philoſop. Tranſ. N*. 454. Pa3. 229. CD.).-1.V CR ETLUNSUG VI. N-.42,35 (5) Fournal des Scavans. N?. 1682» Pag. 162. C, 243. [] que fupr fera ade vatur ex allurgens bins, 10 rardfattus medium ti tem undi copioſidlu hze cun haditus( ut 1b1 fret inchbuit, ſternit ma) 2diia, a 1apfülimt nu 1 ternh Qs vi miten hal neus delar Corrumpitt horä guide eit, M 1548, ve] Fradtur do Inmenſz porg abi in nunglare Dof 11 deCtione "mpreile (ee ant 9 Dube In 0 UW aber, Antal| 78 wb Su M) Wi "8 1 1[5], Ut de 0:i8 On: IC 10 I 1097) 11158) ; fan Ü m. 000 109 30 17.00 7 00208; zg mrd UEG | H" Ww ſ De Meteoris Aqueis. 663 que ſupra mare& terram: Si mari inminet,& fere ad ejus ſuperficiem usque decidit, ex eo ele- Vatur exigua columna B, occurrens decidug, aſlurgens 8 preflione Atmoſphere ad medium tur- binis, in quo ob vires aquyx centrifugas Ar eſt rarefactus, unde manifeſto levia corpuscula per medium turbinis adſcendere obſervantur: Cum au- tem undique circa aſſurgentem ex mari columnam copioſifſima tarbinis aqua cum impetu decidit, hec cum excuſlis ex oceano particulis ſpeciem habitus C undiquaque adſcendentis format, adeo ut 1bi fretum fervere videatur. Quacunque turbo incubuit, ſolum nudat, Corrumpit autem& pro- ſernit majori impetu omnia, quibus occurrit, uti zdificia, arbores proceras, naves» quam venti rapidiſſimi: ingenti diluvio cune&ta inundat: ſo- num terribilem, inſtar plurimorum curruum velo- cillime vectorum ſupra ſtrata lapidea, ſecum co- mitem habet: nec definit, priusquam'nubes pe- nitus delapfa eſt. Quo major eſt turbo, maturins cCorrumpitur: nemo turbinem toto die vidit, ne horä quidem, mira velocitas ejus,& mira brevitas eſt S. 1548. Hine intelligitur, quid de Exhydrig, ſive Fradurd Nubium ſtatvendum it,& quomo- do immenſa aquarum vis ex colo breviſſimo tem- pore labi in terram, eamque immodicis imbribus Inundare poſlit, nube 4 Ventis impetuoſis, adver- [3 directione Aantibus, valde Condenſatä, adeo ut compreſſyP co&untesque aquex particuly ſuo pon- dere ruant ad terram. vonlam vero ventus, nubes in oppoſitum montem apprimens, idem ac duo adverſi preſtare poteſt, liquet quamobrem in montoſis locis frequentiores hujusmodi fraetu- 72 nublum, quam in regionibus planis contin- gunt. Et 4 C.1549« 664 De Meteoris Aqueis. C. 1549. Si ros nottu ex plantarum vaſculis ex- ſadans, aut vapor ex terrä aſlurgens,& ſuper- ficiel ſoli corporumque humilium inſidens, hyeme ab Atre frigido, particulis conglacantibus foto, abeat in glaciem, plantarum terrgque ſuperficiem obducentem, dieitur adeſl2 Pruina. g. 1550. Obſervatur hzc quoque, cum nebu- Ja ad terram repens corpora ambierit, iis ſe appli- Cuerit,& mox ſecutum frigus aqueas partes in glaciem verterit: qux ſüb formä parvorum cor- puſculorum, autexilifim&g nivis, undiquaque iis ad- hzret; qualem pruinam, in Belgio non infrequen- tem, etiam obſervavit C]. Dechales in Galliä(a). Cf. 1551. Hc interdum in corporibus ſub dio politis ſpettatur, cum nempe Hyeme poſt ante- greffum gelu Ag humidus tepidusque ad Corpora acceflerit, cujus vapores condenſat1, corporibus- que frigiais,& gelu plenis appoſiti, ilico in gla- giem vertuntur: prxcipue autem hoc ad vitra fe- neftrarum apparet, quia vitrum fortiflime aquam urahit, tum quöque ad muros,& tetta lapidea, qux canitiem contraxiſſe videntur. C. 1552. Si nubes vertatur in pluviam, cujus ille decidug per A&rem& conglaciantes Copio- fas particulas concreſcunt in Corpora globofſa, Conglaciata, vocantur G7rando. Cg. 1553. Grandinis magnitudo plerumque eſt ut guttarum pluvix: veluti proinde illa guttarum, ita quoque grandinis magnitudo diſcrepat: Quo- niam pluviz ſtille ſunt exigugy, que in nubis parce ſuprema formantur per 8. 1532. grando, quz in vertice montium cadit, minima erit, ma- jor, qux In vallibus; idcirco cl. Scheuchzerus grana grandinis admodum exigua in Alpium jugis Oob- Ca) Trat. de Meteoris Prop. 4. R WEENER SSS SNN SESSPE GOCKENGE SEINEN MEERE obfervav ex From h. 253 perfedtut plerumqu cwaz€ vento dec phie 9 cantibus| nönt. N perüeie 203,& 1 lare tranq medio nuc dinor, pe plus gent ql dam a pole grandinis cadere ſol: P. 1555 grandinat, nitudo 0 Ciftari ad !. pondus träim, Img Nd grandi; defiduam pe "peſto,[x "ÜKnem co mau territ Minam; Vel m aQueam ve 21CQ iw ion em iw"m Exa UN | f- ele (ey, fielen ebU- u Un 10131- Mud. u uur De Meteoris Aqueis, G65 obſervavit; idemque aliis in montibus contingere, ex Fromondi& aliorum obſervationibus conſtat. g. 1554. Raro tamen granula grandinis ſunt in perfettum orbem corrotundata, verum hinc inde plerumque applanata, compreſa, anguloſa, con- Cava 3; qualia inprimis ſunt, ſi ſpirance fortiori vento deciderint; hec enim oriuntur 4 ventis, pluvig guttas iaxquali preſflione in variam redu- centibus figuram, quam, dum congelantur, reti- nent. Nonnunquam grando eſt mollior,& ſu- perüiciei quaſi farinä aſperſy?; eſt autem hxc exi- gua2,& facile liqueſcit, delapſfa plerumque ccelo fere tranquillo, humido, tepido. Sepe grandini in medio nucleus ineſt opacus, albus, quem cortex , pellucidior ambit: videtur hic nucleus prius genitus, delapſfusque in pluvizx guttam, ä qua dum in rotundum ambiebatur, hanc quo- que poſtea in glaciem convertit: hzc enim grandinis ſpecies, ſimul cum intermiſt4 pluvia Cadere ſolet. ß. 1555. Aliquando glaciei magnis fragmentis grandinat, nec in copiä exigua, quorum mag- nitudo ova columbina, gallinacea, anferina, Caſuarii adzequat; imo ceciderunt tanta, quo- rum pondus ſclibrae, trium quartarum,& librae, trium, imo& ſex librarum fait: Annales hujus- modi grandinis in Europa cuſtoditi oſtendunt, eam deciduam zſtate, menſe Majo, Junio, Julio, Auguſto, ſeviente procellä, nubes in atram ſpls- ſitudinem condenſante, cum caligine maga4,& mugitu terribili tonitruum, ac ratilationibus fal- minum: Venti proinde nubes condenſarunt 56 in aqueam verſy ſint maſſim, qux ſibi commiſa 1ico ſub formä fractz nubis gv. 1548. cecidiſſetr: Verum fulmina ab incenſis nitroſis& ſülphureis exhalationibus oriunda, Atrem Spiritu Nitri im- DES plent, en 41 14 | |] 666 De Meteoris Aqgueis. plent, qui conglaciantibus particulis, in Atmo- ſpherä tunc natantibus, occurrens terribile frigus inducit 4. 1065. N*.23. Per hunc Ae&rem ita com-. poſitum,“imbrem ex nube delabentem vis frigoris Concreto gelu adſtringit, proindeomnis illa aqua ili- Co cogitur in glaciem, majoris minorisve magnitu- dinis, pro variä ejusin maiſam unitx copia. Hujus- modi grando magnas clades edit, ſernendo, con- tundendo ſegetem, herbas, fruttum decutiendo, imo frangendo arborum ramos, dium tetta, fe- neſtras; animalia in paſcuis, aves in A&re,& Ip- ſos occidendo homines, quos ferit. Cf. 1556. Grando nonnunquam diverſifſimam, ſed eo tempore in omnibus granis eandem, induit figuram, nempe planam inſtar lamellarum duos pollices longarum, unum latarum(4a), conicam, pyramidalem, ſemirotundam, anguloſam, com- preſlam: An hec non pendent ab exhalationibus conglaciantibus, propter admixta alia corpora, diverſz fabrice, atque aquam in glaciem, ſub for- mä diverſarum cryſtallorum, ſed certo tempore ejusdem figure, cogentibus? Cf. 1557. Quare non, aut raro decidit grando in Vvallibus, ita jacentibus, ut montes ad orientem habeant, u“ obſervavit Scheuchſerus in Helvetix vallibus, in Glaronenſi, Walliſia, Weſen, Gaſter? an non propter Copioſiſfſimos Solis radios, a monti- bus reßlexos, grandinem labentem refundentes? C. 1558. Non frequenter grandinat Ultrajeet & Leydx, aliquot annorum obſervationes inter ſe comparate oſftendunt, quolibet anno tantum oCties grandinare: nunquam flante Euro grandi- nem obſervavi 3; ſemel ſpirante Auſtro: Quoties gran- Ca) MoRToN in Hiſt, Natur. NORTHAMPTON C. 5. PAS, 341, „andi aqnorum] 13 vlelbus 9, Solano! cubus fred 01x nemp jacent, inpl vent, Aus ns(a), x trlonal p1: nare, ni Middletord (. 15590 do ad terra imldere auch VniO 10 AUT anna 0 Kien; quoqueſ (. 1564 gelet in fit 14 mods ag aum vel m |, il 560 les vel ai Üumgque| OjETVaVI 35 am 4 vely 6N Vapc 4 Wtuntur 1x om ſy 10- 2U5 jm, n. (11 - US“ Cle M NE nn 0 dios "m, We b gra wee wei aller! kontur ps“, je „nier j nurn ] ran0t- wou aN WON" De Meteoris Agueis. 667 grandinaverit Nantibus variis ventis ſpatio quinque annorum hoc modo deprehendi: ante Favonio 13 vicibus* Cauro 8. Septemtrione 9. Aquilone 2. Solano 2. Africo 5. Sunt tamen alid loca, in quibus frequens grando, obſervante Dechales, quzx nempe a Septemtrione aperta inter montes jJacent, inprimis, ſi tum Boreas ſupra lacum afll4- verit. Hnuic vento grandinem quoque tribuit Pl nius(a),& Gaſſendus(5): In America Septem- trionall prope Auvium Churchil nunquam grandi- nare, niſi in principio& fine hyemis, prodidit Middleton(c). g. 1559. Quamdiu grandinat,& antequam gran- do ad terram decidit, interdam fragor& ſtrepitus in Agre audiuntur(d), quia granorum nonnulla ä vento in alia propelluntur, que cum ſint corpora duriſfſima, fonant percuſforum duorum inſtar: ſed & feriunt alia, quibus occurrunt, corpora, unde quoque ſonus, Cf. 1560. Si vapor aqueus ex nube decidens con- gelet in filamenta oblonga, quw varis ſibi inpoſi- ta mods forment foccos, id effingitur, quod Ni- vem vel Ninguem appellamus. 9. 1561. Floccorum figure diverſz ſunt, regu-Tah.xxv1. lares ve] anomale: aliquando emulantur tenuem Fig 1. ſiccumque pulverem, qualem in Lapponia nivem obſervavit Maupertuiſius, in hac nive ad altitudi- nem 4 vel 5 pedum deciduä nemo incedere po- teſt: vapores nubium adeo celeriter in glaciem vertuntur, ruuntque, ut in Nocculos coEundi tem- pus non ſuperſit(e): Similis eſt nix, quxz cadit In a) Hift. Nat. 1. 2.'Cap:- 47. by) Ebyfica Wib. 2, Sett. 3. Cap. €) Philof. Tranſ. N* 465. (19) FNUIG REID TSE VIT SE. €) La figure de.la terre determine. pag. 49. A Wm Fan Ca Valid) (0%) . 663 De Meteoris Aqueis. in America Septemtrionali(a): aliquando nivis Docculi ſunt ſpicula tenuia, oblonga, AB. Fig. I., que concreverunt tantum ex particulis vapo- ris Fig. 2. in lineam rectam diſpoſitis, atque ita in ſ2 deciduis, acervatisque: Si inordinato admo- dum fitu ſpicula in ſ8 jaceant,& hic breviora, bi longiora fuerint, concreverintque, flocculus nivis anomalus eficitur: Sed regulares flocculi, aliquando efigiem ſtellg hexagonz radiorum te- nuium, angulos 60 graduum comprehendentium, exhibent, utcin Fig. 3. cum tria ſpicula AB. Fig. 1. in ſ2 mutuo cadunt, concreſcuntque: aliquando Nix eſt Lilüformis Fig. 4. hexangula tamen: a- liquando quilibet ex ſex radiis, aliis radiolis mi- noribus ornatur, Fig. 5., vidi Nivem, cujus fi- gura erat uti in Fig. 6. aliquando Pocculi racemos retulerunt, Fig. 7., qualem Nivem Caſſinus ob- ſervavit(b): nonnunquam dotelle duodecim radio- rum ceciderunt, imo& aliarum figurarum, quas eleganter exhibuit Hookius( c), tum Comes Mar- filius(d), nemo autem plures collegit,& de- pinzit quam Experientiſfſimus Engelman( e). Sed Jubuit adnectere 1illas Nivalium foccorum figu- ras 20., quas hyeme ſeviſſima anni 1740. Medio» burgi in Zeelandia obſervavit,& accurate delinea- vit Vir induſtrius& eruditus L. Stokke. M. D. Tab.X3V1. pjlüres tum fimilium, tum aliarum figurarum foc- a Pig. 7.. SEES: ad 27. C0s collegit, deſcripfitque Cl. Kundmannus(/). Quotieſcunque ninxit ſpiculis oblongis vel ſtellis hexangularibus, frigus hz intenſum ſecum in ter- ram Tab.XXvr. (a) Philoſ: Tranſ: N* 465. (b) Memoires de 1 Acad. Roy. Anno 1692. (c) Micrograph. pag. 88. (4) In Opere de Danubio vol. 6. (e) Verhandeling over de Sneeuw figuren. (Ff) Rariora Nat,(7 Artis S. 2. A. 24. | j | ur ZE= Yu"6% DE WZ 4% / Z- “« ///- JIM RW ZJQD= & Md Ua | | Fg: I5- (1,0 )D „> 4049) DI WO „(CK DD V>+ (; 16 2 irc>, WD N L(N ram Ww Infolat rumcu vor el varn12q 12 Nirv cjantib! ſcentät vari quomc floccu Aere| (. 1 admod decrdt, dileavi 6 pelt tabuil ſe Ar ſolito num p ſe Anr 12VeEn! Rellatar aqua er |. 15 0,&' det per] mum! in evaniſelt enollit, atque 1a De Meteoris Aqueis, 669 ram tulere, paucis horis poſt lapſum ſecutum: Inſolentior eſt Nix regularis Ügurx, decidua ple- rumque celo tranquillo& carente vento; frequen- vor eſt, qux conſtat Nocculis fügurg anomalz2, varieque magaitudinis. Videtur diſcrimen figu- rx Nivis pendere ä diverſis exhalationibus congla- ciantibus, qux? vaporibus& nube deciduis admi- ſcentur; veluti ſalia in aquä ſoluta in cryſtallos varie figure abeunt: animo concipi enim nequit, quomodo ceteroquin nonnullis temporibus omnes focculi regulares, ejusdemque figurx formari in Ag&re poſſent, y. 1562. Solet maſſa Nivis modo decidux eſe admodum rara, que tamen flocculis majoribus decidit, minus rara eſt reliquä: Deprehendit Se- dileavius(a) plerumque Nivis acervum, 5 vel 6 pollices altum, in unum aqua pollicem con- tabuiſſe, quod de la Hirius confirmavit, addens ſe Anno 1711.(db) Nivem duplo rariorem ſolito obſervaſſe, cujus 12 pollices tantum in u- num pollicem aqux verſi ſunt. Cl Weidlerus(c) ſe Anno 1728. Nivem noncuplo rariorem aquä inveniſle tradit: Anno 1729. Ultrajeeti Nivem ſtellatam examinavi, que vigeſies quater rarior aqua erat. 9. 1563. Si Nix copioſe ceciderit in aliquo Jo- co,& gelu perſtet cum tempore ſereno, ſubſi- det perpetuo,& evaporans ex ſe quampluri- mum nminuitur, unde tandem penitus in auras evaneſcit: Sol enim ſuo calore Nivem perpetuo emollir, tabefacit, partes ſolutas volatiles reddit, atque ita Nivem conſumit, C. 1564. (a) Memoires Mathemat. A*. 1692. Cb) L'Hiſt. de! Acad. Roy. A*, 1712, (9) Obſervationes Meteorologice, ZT IM 2222 0 WIE Kör 0: mari 670 De Meteoris Aqueis. C. 1564. St perſtante gelu ningat, ſemper flo: culi ſunt minores; ſi autem celum calidius fue- rit, ſunt Nocculi majores: imo hi interdum ſimul cum pluvia labuntur. g. 1565. Cepit opinio fidem ac ſi urgente acri gelu ningere non poſſet; id autem non eſſ2 con- ſentaneum experientix, Annis 1729, 17409, 1741, cConſftitit, diebus enim nonnullis ninzit, acri gelu perſtante, imo increſcente: Neque ſem- per frigus remittit, cum ningit, etiamſi id ſepe contingat; obſervavi enim poſt delapſam Nivem frigus increviſie. Erronea quoque eſt opinio, in marl alto non ningere(4), cum in Oceano Hy- perboreo id frequens ſit. gf. 1566. Veluti interdum ingens Pluvie quan- titas in aliquem locum decidit, ita& Nivis; in Inſulis Fero nix copioſiffima effunditur, qux ſepe obtegit oves menſis ſpatio, ut videri nequeantz;z tandem deteguntur ex vapore denſiori nivem per- reptante(5), obſervatum fuit Anni 1729. menſe Februario, in Suecix Norvagixque limitibus uno quaſi ietu tantam Nivis cecidifle copiam, qux plures quam 40 domos ſepelivit, unaque omnes in üs ſuffocavit incolas, ſimile quid in Sileſia& Bohemia contigiſle tradidit Celeb. Wolfius: Prexe- ſtantiflimus Maupertuiſius memoriz prodidit, tem- peſtates in Lapponia ſevire nivoſas, periculi ple- nas, in quibus ventus ab omni parte adflat, ni- vemque magno cum impetu in vias effundit, via- tores occxcat, mole obruit& extinguit. Hxpe- rientiflſimus Iſac. da Bois prodidit, in novo Ebora- co Americx Anni 1741. Januario, Nivem 48 ho- ris deciduam, altitudinem 16 pedum adxquaſl2, g. 1567- (a) PLinius L:'2.: Cap. 106. Hiſt. Nat. (5) Fournal des Scavans A*, 1676, Pag 174- | 3307 ne relledid zajas quod crolcopto ct ſpicula lint quuntur, Jui nationem p! wur, velut! Y- 1308.1 quas fepeliv ſervare, C; quam, cun bus, 11vs reg10nIbys 7 a tabelcente| Ius, que& lum Obtegen temas, H Ideo In 1eg; tenebris pre [acere licet, verſus putre . 1569. val, qu Dedtatoris in Um dt) lim! ), 1570, A imn) | 1 Conſpiei Cn colorib Na 20p€ dri hadi, VN uf' (6) Dural| I hs. 1X fn] DU 8 ge 10! Con- Clo, Mit; 1 oa /0:| 1 HUN dT,| MP, Hy.| Mg M in 1 1 jd pe wem 30003100 38 0? 08[08 IN CH m le ni "V"ge | ps“ 0 am E ) zU: De Meteoris Aqueis. 671 g+ 1567. Nix plerumque eſt albifſima, fortifli- me reflectens allapfam lucem, licet glacies ſit, cujus quodlibet ſpiculum ſeorſum ſumtum,& Mi- croicopio conſpettum pellucet; verum cum inter ſpicula ſingula pori maxime Irregulares relin- gquuntur, Jux eos ob inordinatam ſpiculorum at- tratctionem permeare nequit, ſed fortiſſime repercu- ttur, veluti a vitro pellucido in pulverem contrito. gf. 1568. Uſus Nivis eſt 1. Herbas hyeme, quas fepelivit, adverſus gelu ejusque injurias con- ſervare,& poſtea fertilitatem afferre GAN 5018: quam, cum tepore refunditur, ſuppeditare fonti- bus, rivis& fluminibus? ideo in Europ&z multis regionibus menſe Aprilis& Maji tument flumina 4 tabeſcente in montibus nive. 3*. Cotrcere har litus, qui€ ſolo in altum evolarent, ideo Nive ſo- lam obtegente in regiomibus boreis obfervatur(3 renitas. 4". Lucem illapſam replicare omnem, ideo in regionibus boreis, que hyeme perpetuis tenebris premuntur, gque nottu ac interdiv iter facere licet. 5%. Conſervare piſces& carnes ad- verſus putredinem(5), uti fit in Yslandj4. Sg. 1569. Nonnunquam in clo apparet Arcus verſicolor, qui& Iris appellatur, cum Sol 4 tergo ſpectatoris in colo fulget, 4 parte anteriori nub:- lum eſt, ſimul cum pluvi4 intermedi4. ß. 1570. Aliquando in clo duo aut tres arcus Tab.xxvr ſimul conſpiciuntur ſibi concentrici: quorum in-Fig. 7. 3 S Z>. Tab.xxvaue ternus Coloribus gaudet vivaciſſimis, atque Iideo g. 5 EN Fi Primarius appellatur: Excernus lJanguet,& Secun- darius audit, Si tertius adſfit, quod rarius, ſub admodum languentibus coloribus apparer. G. 1571. (a) PLinivs Zift. Nat. Lib. 17. Cap. 2, SIBBAL- D Us Scotia illuſtrata Lib. 1. Cap. I1. (2) Fournal des Scavans A*, 1675. Pag, 138. Sent N- 0 g Zus NIEE Inalinkä fe: LZ Sim IRRER-- nI"iin“5 R ai. 3: = EE ETI HEN WEUN I mm 0
  • 7»+ a x D-=-„Kllal<- Se TD mne NEI<= UV n Tab. NAVIIT« Fig. 1. 678 De Meteoris Aqueis, exterior? in ſecundo annulo purpureus, c&ru- leus, viridis, Bavus, palleſcens rubeus: in ter- tio annulo ceraleus palleſcens,& rubeus palles- ſcens ſe ſequebantur. Hugenius in ambita inte- riore colorem rubrum, in exteriore c&eruleum palli- dum obfervavit, Aliquando interius colorem ru- brum, exterius album;& alio tempore colores eo ordine ac Newtonus in intimo annulo conſpexi. Weidlerus colorem interiorem flavum, exterio- rem candidum notavit. Fuit in Gallia obſervata Anno 1683 corona, qualem exhibemus. g. 1595. Sunt corone admodum frequentes, plerumque enim quolibet anno in Belgio ultra 50 interdiu cerni poſſunt, ſed minus notantur, cum non ſolemus intueri Solem. Middleton in Ameri- ca Septemtrionali ee frequentiſſimas prodidit, quoniam qualibet ſeptimana ſemel vel bis circa So- Jem, ſemel vel bis quocunque menſe circa Lu- nam cernuntur.(a) Sg. 1596. Harum Coronärum caufa in Atmo- ſphexrä non longe a terra exiſtit: nam 1, licet animus noſter judicandi imbecillitate deceptus, Circa Ipſum ſidus coronas putet poſitas, circa dieta ſydera Atmoſphere aut non ſunt, aut ne- quaquam tantz. 2*. A paucis tantum obſervatori- bus ſimul, raro ad intervallum duorum vel trium mi)liarium conſpiciuntur. 3*. Rumpuntur obor- tis ventis. 4%. Non colliguntur niſi ſtabili Aere & pigro. 5*. Nunquam cdelo apparent fereno, ſed rarä nebulä obdutto. 6*. Nebula hac ä vento propulſa, ab ea parte rumpuntur. Rg. 1597. Arte Coronam imitamur, cum tempo- re frigido vaporem calide aqux inter candelam& oculum ad adſcenſum cogimus; hinc in balneis Cir (a) Philgſ- Tranſ. N* 465. ] | | eirca 1u vitreum quod ca quem de dwerls Quamob! modd ac 1 lu8e v fra,: rente,( in colo! rio! Cau lia inter Lante 10 nua rädio! tur, Ih ar aq188 0 nam pro ſüs tam! jeltur va Aa, BB ſies R! laponace: 1adis for lpondced Vapore er: leum Annu pl A] De nbunf, f tranfbint [unt kant Tad Tang Omneglad Kuderfex (a) Bv: X) Ute '' 10 We 8 Dall, 3 Thy Iles 184 Dall DÜ tü VOD lores Ul, NÜT er. Üben wr 1 Ders, Yan 50 ZN(m fer dt, ISG Aa Ur 0779,00 N80,(et REN, V(104 a! 1e- Yl 7 mum Mwol- (qiere 1191:00" hten "04 ws 1 30 | || De Meteoris Aqueis, 679 circa lucernam adſpici ſolet: Tum Ni in recipiens vitreum& vacuum Atrem readmittamus, ultra quod candela ponatur, fimulac enim Aer ad ali- quem denſitatis gradum pervenerit, Halo cum diverſis coloribus circa fammam videtur(a). Quamobrem quz in ſublimi apparet Halo, imili modo ac arte produtta efficietur: Hec autem vel a luce vaporis particulas permeante,& bis re- fraeta, aut ä luce inter interſtitia vaporum cur- rente,& viribus attrattricibus inflexä, ſvosque In colores ſeparatä, oriri poteſt: Quarum poſte- rior cauſa minus verofimilis eſt, propter InzPqua- lia intervalla, quyx globi equales,%qualiter di- ſtantes inter ſe relinquunt; ut zquabilis& conti- nua radiorum inflexio inde vix oriri poſſe videa- tur. In annulos vero coloratos lux ſeparatur, cum aqueas bullas cavas, ſapone inſpiſſatas, permeat z nam pro variä pellis crafſitudine in bullis, diver- ſus tam reflexione quam tranſitu oritur color. Sit Igitur Vvaporis exilis pila X, in quam radi Solis Tab. As, BB, Cy, D3, Ee, illabuntur, ſitque cras- 67%; ſities Po xqualis craffitiei pellis in magnä pil4 ſaponaceä, ubi annulum rubeum transeuntibus radiis format, fit yc craflities vaporis, qualis in ſaponaceä pilä annulo flavo convenit: ſit 3d in vapore craſſities, qualis in pilä ſaponaceä ceru- leum annulum format,&c. adeoque in vaporis pila X per locum annularem Bb, radii Bg tra- habunt, formaturi annulum rabeum: per yc tranſibunt radii ſolis Cy, qui poſtquam exive- rant, annulum flavum eflingent: veluti per 84, radii transmifi annulum faciunt cgruleum: Hi omnes radii axin Axa ſub vario ſecant angulo, tendentes ad&, 6, g,f, r, magis perpetuo diver- gen (4) BoyYLE Contin, prim, Exper. Phyfic. f. 44. Vv 4 ZEE DIGE an Mm ÜS X "Tab. XVI Fig. 3. Tab, KXVIIL Fig. 3. 630 De Meteoris Aqueis, gentes: oculus autem in locis his k, 1, g, poſitus colores memoratos ſpettabit, eosque ad varia lo- ca referet. Cf. 1598. Sint in plano KX aliquot ſphere ejusdem magnitudinis, ſpettator in S, radu e Spl&emill!e KR, RER Z5 parallel In.cas-1nas dant, formenturque 4a radis transmiſſis aliquot an- Dull. celopati 4 DULANSS: 15072 4 SILILLD. 2,5018 ad ſpettatorem S dimiſſus,& perpendicularis in planum KX, Solis radu PE, illapfi in eam ſph&- rx partem, ut transeuntes annulum rubrum for- ment, deinde ferantur ad S. Radu PK illapfi in alterius ſphere partem, ut transeuntes annulum cxruleum forment, poſtea dirigantur ad S: quod ſi tum circa ZS, tanquam axin, circumferantur ES, KS, generabitur Conus, in cujus baſi circu- Jari poſite in ſublimi Atre ſpherule poterunt ex ejusdem coloris annulis, iüb eodem angulo ESZ, KSZ, dimittere ad ſpettatorem S radios ceru- Jeos& rubros: quamobrem ſpettator S videbit circulum coloratum, intys rubeum, extus CXxru- Jeum: Si plurimi diverſi colores cadant intra an- gulum KSE, apparebit hic medius circulus al- bus: fi vero in KSE alterius annuli colorati ra- dü ferantur, ejusmodi coloris Circulus queque vI- debitur, f. 1599. Veluti ſic unius circuli colorati Theo- riam dedimus, poſſunt concipi plures priorem am- bientes. Si autem radii colorati ex plurimis annu- lis ſphxrarum K, E, lapfſi ſupra ſe ad S perve- nerint, tantum annulus KSE albus apparebit. C. 1600. Si ſpheruly KEZ fuerint varlus tem poribus majores vel minores, ordines Colorum in annulis diſcrepabunt, ideo non ſemper idem or- do colorum in Coronis obſeryatus fuit. Sed& qui eundem dant colorem, no ſüb eodem 54 0 Jo ad 0 amplituc quia ex diverlo% in X Fig | verd radi 1deg prot eodem ſr ſüb dive atque 1 creviſle 70a, 6 16 Pluviz, 2 pe enim quilum 5% dert pol? 201 apud BEZ, dizs ext! Ii 0paco explicuit De Meteoris Aqueis: ÖST Jo ad oculam S perveniunt: Idcirco diverſä ſub amplitudine corony conſpiciantur neceſſe eſt: Et quia eadem vaporis pila transmiſlis radiis multos diverſosque annulos coloratos format; quorum in X Fig. 2. modo quatuor depinximus, horum Tab. vero radii ſub diverſis angulis axin A a a ſecant SNNVIIE« Ideo prout hs pilz altius 4 ſolo, vel propius ab Fig. 2. eodem ſuſpenduntur, variorum annulorum radii ſüb diverſis angulis ad ſpe&atorem pervenient, atque ideo Corona amplitudine increviſſe, aut de- creviſſ2 ſpettabitur, quemadmodum in eadem co- rona, aliquamdiu perſtante, obſervatum fuit. Sy. 1601. Has coronas eſſe indicium venti, vel pluvizx, aut inſtantis procelly, fabuloſum eſt: Sy- pe enim animadverti celum die ſequenti tran- quillum perſtitiſe. Subtiliora huc ſpettantia vi- deri poſlunt in Newtoni Optica Lib. 2. Part. 4. aut apud Hugenium in Poſthumis, Smith Optiks B. 2. Ch. x1. Hugenius autem ex hypotheſ gran- dinis extrinſecus pellucidy, interius nucleo niva- li opaco conſtantis, ſubtilifſime quoque Coronas explicult: quam ſententiam propter obſervatio- nes 4. 1597. amplexi non fuimus. g- 1602. Nonnungquam in Celo uns cum Sole Tab. aliquot ſpurii Soles apparverunt, qui Parhelii ap Pig. pellantur, quia in propinquo fere ä Sole viluntur, aut quia ad aliquam ſimilitudinem Solis accedunt: Horum numerus variat, aliquando enim unus vel alter, aliquando quatuor, uti in annexa Fig. 4. Interdum plures, usque ad ſex conſpetti ſuerunt Parhelii. y. 1603. Magnitudo Parheliorum eadem ac ve- r1 Solis apparetz figura 3 rotunditate ſüubinde re- cedit; fulgor plerumque languidior quam in Sole, aliquando idem; ff autem multi adſunt ſimul, aliqui hebetes minus ſplendent, pallentque: Illo- Vvs5 rum "Dab. XXVIII, Fig. 4. 632 De Meteoris Aqueis. rum limbi, Iridis inſtar, Coloribus tine&ti ſunt: multi caudam lohgam, 4 Sole averſam, ſübig- neaim ubi ſpurio Soli ädhxtet, ſed autto inter- vällo pällidioreim habent; alit cCaudäa carent: Cau- da in circulo albo Horizontali exporretta Jjacet. gf. 1604. Parhelios comitantur fere ſemper cir- culi nonnulli, quorum alii coloribus Iridis uingun- tur; alii albi ſünt; vario hi etiam ſunt numero& magtitudine: omiium tamen eſt eadem latitudo, que zqualis diametro Solis apparenti. Sunt cir- culi, qui Solem, iv ſuo centro poſitum, ambiluntz hi colorati ſunt,& diametrum 45, imo 90 gra- duum habuifſe obſervati: Horum planum eft per- pendiculare ad rettam, duttam 4 ſpettatore per centrum Solis: Idcirco eorum ſitus pro variä So- lis altitüdine ſupra horizontem differt, quo horum colores ſuht vivaciores, eo lumen Solis apparet Janguidius. Sant eirculi alii horizonti paralleli; plerümque unuseſt amplifimus, albus, omnes Par- helios complexus,& qui fi fuiſſet integer, verum Solem pertranſiret, hujus centrum eſt Spettatoris Zenith: ejusmodi circuli diametrum 135 graduum ſpe&avit Hevelius. Aliquando huic concentri- ci fuerunt arcus ininorum cireulorum, qui dum priores coloratos pertranſibant, eos tantum ſuä Jatitüdine obtegendo, in plano transeunte per Ze- nich& Solem, Coloribus etiam tingebantur, a- Jiosque Parhelios continebant, Fuerunt& ali cir- culi ſitu obliquo reſpeetu omnium memoratorum. Ordo colorum in cireulis coloratis eſt veluti in Ini- de; ſed in parte interiori Solem reſpiciente rubeus eſt, veluti in multis Coronis quoque obſerva- tir. C. 1605. Solent Parhelii jacere in eirculorum interſed&tionibus: quos Caſſinus obſfervavit Anno 1683, extra circeulum Coloratum jacuiſſe tradit, Cam enam 6 ad ſolum ſ.! 60! 3110 quatt nes elevat termtrional cernl ab€ cum Parb una parte miha 10 tandem f (. 16 in Atmoſ ratl, eS( materia pi 22,[Sec Uepenn, ni), nunquam C pelluc: ſant viva a, Vixt ſNimul cor Ano 179 parerunt 18 füm€ [uſe kä, li& 14| . 1 MUR ze De Meteoris Aqueis, 683 etiamſi eorum caude exporrigerentur in circulo ad ſolum parallelo(a). ß. 1606. Parheli ſpatio unius, duarum, trium, imo quatuor horarum, Sole ad diverſas altitudi- nes elevato conſpetti fuerunt: In America Sep- temtrionali dicuntur aliquot diebus perſtare,& cerni ab ortu Solis ad occaſum(5). Evaneſcunt cum Parhelii, tum orbes pedetentim, primo ab una parte, deinde ab alterä, reditum crebro in iis minati locis, ubi evaneſcere ceperunt, donec tandem penitus deſinant. gy. 1607. Parheliorum materia hgret quoyue in Atmoſpherä Terreſtri. 1*. Quia orbes colo- rati, eos cingentes, ſunt tantum Coronz, quarum materia per F. 1596. in A&re noſtro ſuſpenditur. 2*. Secundum obſervationes accuratas Hevelii, Hugenü, Caſſini, Maraldi, Verdriefi, Weidle- 1(6),& noſtras, Coelum Parheliorum tempote nunquam fait perfette ſerenum, ſed nebula tenui, & pellucida obduttum. 3*. Quo Colores orbium ſunt vivaciores, eo magis lumen veri Solis pallet. 42. Vix in duobus locis, quamvis parum diflitis, ſimul conſpiciuntur. Nam Parhelii, qui Harlemi Anno 1734. Febr. 22. viſi ſunt, nequaquam ap- Parvuerunt Ultrajeeti: ita quoque Paraſelenzy bi- nx cum Coronis Anno 1734. Marti 12. inſignes Conſpett& fuerunt in pagis Catvico& Koudeker- kä, ut& Leyde: nec haruim omnium quicquam Ultrajeeti conſpettum fuit. 5*. Obſerväntur ple- rumque tempore brumali, frigido, cum mediocri gelu, ſpirante Vento leni Borea, vel ex Boreali plaga, 6*. Deſinentibus Parheliis aliquando pluit, aut (a) Fournal des Scavans A*. 1683. pag. 210: Cb) Pbhiloſ. Tranſ. N*. 465. (6) Philoſ, Dranſ. N*. 454» Tab. XXVIIT. Fig. 5. DaB: KXVIIK, Pig. I. G84 De Metedris Aqueis; aut ningit ſpiculis oblongis, uti Maraldus, Weid- lerus, aliique obſervarunt, quia autem particulis glaciallbus five ſpiculis ſcatet A&r in America Sep- temtrionali, ab 1is ceu caufſis Middletonus Parhe- lios derivare non dubitavit. y. 1608. Quoniam Parhelii non ſemper cum üsdem ph&ynomenis apparent, eorum cauſfy qui- dem poſſunt eſſe ſibi imiles, non tamen erunt ac- Curate exdem; adeoque in Theoriä, quam dabi- mus de una obſervatione, aliquid mutandum erit, quotieſcunque alie apparitiones in alis Parheliis aderunt. ß. 1609. Supponamus ſpicula glacialia, cylin- drica, tenuia, in alto Are ſuſpendi, qualia ſub Nivis forma interdum labuntur: atque hzc 4 ra dus Solis incipiant refundi, ita ut CD nucleus medius opacus, non ſolutus ſir, ſed exterior pars AB, AB, liqueſcens pelluceſcat; reſolute au- tem Aquye pars deorſum ſtillans formet globu- Jum BEB: ejusmodi ſpiculum, propter centri gravitatis ſitum inter D& E, in Aere eretum natabit. His poſitis non difiiculter Parheliorum phenomena explicari pofſunt: veluti in his ob- ſervatis oſtendam. Negque ſunt hzc admodum temere poſita, 1%, Cum ejusmodi ſpicula cylindri- Ca actu in a&re dentur;z; 2*. Et tempore Parhelio- rum cecidiſle obſervata fuerint, f. 1607. N*. 6. Atque 3*. imilia arte confeeta ex vitro Aqux ple- no, cum immiſo opaco ligno,& in ſublimi ſü- ſpenſa, notante hujus ſententig autore Hugenio, Parhelios exhibuerint. Cf. 1610. Cum in Ae&re hec ſpicula pendentia nonnihil de lumine Solis intercipiant, apparebit verus Sol minus fulgens, quam ccelo ſereno. Sit Sol SR, ex diametri extremis ponantur emiſli ra- dü SP, RQ, quiillapfi in AB ſüuperficiem, n 3 Jheam cvam Cufli fü? 3pedtal debe f> ſt; alf dem rel feſtatv cens 110 pra ho longitä füb pal relle, [9B]| ale Zen fernt 3DV pare que te! dem albu ris Jatinik 10. 118 qu pig gun b CſeUntay Ww TY Saua Its Ihen Y Nneo dD& 7 anbie. lis all mis Cebunt Wel pf) zn zÜs 14 Wae| 0003 : 30 1] | 3900| 1611 |(iv: uE | vfl“ ; Uy 1,0 We De Meteoris Aqueis. 685 jineam modo incidifle ponantur, adeoque tan- quam in ſpeculum planum incidunt, 3 quo reper- cuſli ſub equalibus angulis, ferentur in PN FONZ Spectator poſitus in V lumen hoc recipiet, quod debile erit; dum QP tantum lineola refßle&tens ſit; aliud autem lumen ad latera hujus in ſuperfi- ciem reliquam illapfum, aliorſum quam ad V re Netatur. Apparebit autem in V objectum 1u- cens in hoc ſpeculo PQ ſub eadem altitndine ſü- pra horizontem, ac eſt Sol SR,& ſub eadem Jongitudine'cum SR, per 511289. non"verg ſüb pari latitudine, quia PQ tantum eſt linea rellettens. g. 1611. Siigitur Spe&ator fuerit in A, ejus- Tab. que Zenith in B, atque anguli FAB» EAB,zzvur fuerint 2quales angulis ZV P, ZVQ, figurg g„Lis- 4. apparebit ipſi in A, ob radios 4 ſpiculis undiqua- que repercuſffos annulus albus CEGHEERD! ejus- dem altitudinis fupra horizontem ac Sole 8,& pa- ris latitudinis, ac ejus diameter eſt. g. 1612. Sol quoque radios SP, RQ vibrat, Tab. qui pellucidum corticem ſpiculi ingrefli, refrin-xxvu, guntur ad PT, QX, in ſübſtantiä hac glaciali; lig: 5- exeuntes vero ad TX, in Adrem feruntur in re- ds TY, XY, parallelis prioribus SEG & quia craſſities PT eſt admodum eX1gua, Spec tator in Y hos radios non judicabit ex altius col- locato objetto venire, quam eſt R S. Non au tem ad Spettatorem in Y tantum radii lapfi in lineolam PQ ferentur, ſed quoque alü vicinarum lineolarum. Cumque omnes refringantur exeun- do ex TX& vicinä ſuperficie, in ſuos colores ſeparabuntur, quorum plurimi in ſe cadentes. priftinum candorem exhibebunt: per' 6. 1365 ali] nimis ad Jatera delati ſuos colores retinere vi- debuntar, 5. X6F% Sm... > as«aud Tab. XXVIII. Fig. 4- Tal. XXV Fig. 6. "Tab. KN AVIIE, Fig. 4, 686 De Meteoris Aqueis, C. 1613. Si conceperimns hzc ſpicula in cir culo albo, quem modo explicui in fg. 1611. liquet ad Spettatorem in A multos ejusmodi delatum iri radios per ſpicula transmiſſos, qux inter ipſum & Solem S ſuſpenduntur, datumque iri aliquem Jocum, in quo ſpicula copioſiflimam lucem refrac- tam ad Spettatorem mittent, que efliciet, ut ſpurius Sol in D& C, in circulo hoc albo appa- reat: cumque vicina ſpicula ſemper eo pauclo- rem lucem, hoc modo transeuntem, ad locum A dimittant, quo magis remota ä Sole S fuerint, ideirco fulgens cauda Parheliis C& D adhwgrere videbitur, fed circulo albo incluſa 3; atque ob 1a- terales radios, in colores refrattos, Parhelil& caude cum limbis coloratis conſpicientur, Cau« dzque ä parte poſteriori minus fulgebunt, expor- rettz ad+ partem ecirculi a Sole S. C: 1614. Si Solis radii OM deferantur in pla- no AB, qui retta ad K perrexiſſent, hi refratti ferentur in ſpiculo, ejusque plano BC, ad P; ab ejus autem poſteriori puntto P repercuſli, feren- tur quidem in plano CD, ſed in eo ä puncto P ad G, exeuntesque ex ſpiculo,& refracti ex G ad EF, inplano ED movebuntur. In his delati planis, duetä paralleläa HF ad latus ſpiculi DG, pervenient ad F, ſüb eodem angulo EEG, ae ſi dire&te 4 puntto K repercuſſi faiſſent, adeo- que ſub eodem angulo ac in ſpiculum inciderunt. C. 1615. Concipiantur iterum ſpicula in circu- lo albo; radii ex Sole S emiſſi ad ſpicula F& E refradti bis,& ſemel reflexi, pervenient ſüb an- zulo FAB, E AB, ad ſpettatorem in A,& qui- dem copioſßi: quamobrem hic iterum apparebunt in F& E Parhelii, quamvis minus fulgentes prioribus, quia etlamſi ä poſticä parte ſpiculo- rum multi radät repercutiantur, nihilominus mul- uU quo parum (70 bol B. nulos C ug vidi (11597 bebunt? "0 q Dluresv 12Mpe| 8 Solis! (. 10) non find (aique, Q quzmobt gpparedt ER J Parheliiſ Weidler (. 161) Seene,( 08, qu ontnrum) liofum, Dutanda, |. 1679) Cir Vig Wrmes,- coin an en 9020 ar: 105 Citary ekbentihe | eaſe ENEN 190 [nd 1,10 ten „407 wr 6 dq at | 6, pe De Meteoris Aqueis. 687 uU quoque transeunt;& ideo eorum caude tam Parum lucent, ut diſcerni nequeant. g. 1616. Spiculorum inferiori paru gytwula glo-Tab. PCrtranans, AN ie. nulos Coloratos format FG EIR DD Wee 5- boſa BEB adpendet, quam lux uti vidimus in globis fieri, qui Halo producunt y. 1597. HY proinde ſmiles ſpecttandos pr&x-Tab. bebunt annulos Coloribus Iridis tin&tos, MN O vu I/ EEE. 4. PQ, qui Solem S cingent,& vel ſimplices, 5 pluresve numero erunt, poſitique in alio plano, nempe quod perpendiculare eſt ad rettam, inter S Solis centrum& ſpe&atorem A duttam, ß. 1617. Si Aeris motus hec ſpicula quiescere non ſinat, ſed ad Jatera tantillum moveat» remit= tatque, continuo fulgor Parheliorum mutabitur: quamobrem quaſi in perpetuo labore conſtituti apparebunt. Qui plura& ſubtiliora deſiderat 5 adeat Nob. Hugenit Diſſertationem de Coronis& Parhelis, Cl. Smith Opt. B. 2. C. xx ,0CH Weidleri Commentarium de Parheliis. ß. 1618. Circa Lunam quoque apparent Para Selene, cum ſimilibus Caudis,& circulis colora- us, quos in Parheliis dari memorayi: Horum omnium cauſa procul dubio ſimilis eſt illi Parhe- liorum, eruntque phznomena eodem modo ex- plicanda, ß. 1619. Sol aliquando& nubibus emittere vi- detur YVirgas, uSque ad Terram exporrettas, co- niformes, prope Terram latifſimas; plerumque Conſpiceiuntur poſt meridiem, calore pregreſſo. Dantur cum Nubes ſpettatori Solem eripit, per anguſta autem Nubium aliarum foraminga radii te- nues diſlantesque ad Terram diriguntur, qui ad- ſcendentibus occurrentes vaporibus,& laterali- ter conſpeeti Viſum fortius afficiunt: velutj cum 90! in aliquem clauſum Jocum infuſys eſt» Vi C- 688 De Meteoris Aqueis, demus corpuſcula minima in adverſum ferri, alia ſurſum, alia deorſum, varie concurſantia: ä la tere autem radii inſpetti, qui 8 corpuſculis retiec cuntur, ſub forma ejusmodi virgarum apparent. EFA PERE De Meteoris Igneis; CF. 1620. bſolutis precipuis Meteoris ÄAqueis ; ad Ignea accedamus: Cavendum autem hic ſollicite, ne fulgentia& non 1gnita cum ardentibus confundamus, dantur enim ſplen- dentia, veluti ſunt Parhelia,& Halo, que for- tius Viſum feriunt Ignitis: imo Nubes interdum Lunz lucem fortius repercutiunt, magisque ar- dere videntur, quam nonnmullgs Aurora Boreales, Cavendum quoque, ne cum meteoris his confun- damus Crepuſcula matutina& veſpertina, trattus Juminoſos Vig Lattex» aut Lumen Zodiaci-] Caſſino obſervatum(a),& ä Mairano egregie deſcriptum(b).: C. 1621. Ignea Meteora vel languidum lumen emittunt, ita ut potius ſplendentia ſint: vel lu- men clarum vibrant,& ardent. Ad priora Au- rorz Boreales cum ſuis ſpeciebus pertinent: ad poſteriora, Fulmina, Fulgura& alia ſimilia: Sub- luſtria prius examinemus. C. 1622. Antiquitas Luminaribus varia nomina, figure eorum convenientia, indidit, curatius ad hxc, quam ad eorum caufam attendens: Om- nium quamvis ſimilis materia eſl potuerit, for- fitan tamen infgni diſtincta fait diſcrimine, prop ter (a) Fournal des Scavans. No. 1683. Pag. 131, (b) Traits Phyſig. de 1 Aurore Boregle« | i | j we vbe! num, q! batur,€ Jum app: ſed in ct! fuſum lun pro faltan Indalt for orum 3p aingente effofle 1 ſmile va orate vid [. 102 les od'treg cid 1m fob 108, 162 gqaotles 1 mine ful qua nomi hz ad A mine coll ventaban niam ali, 035 x ſe lent, Eju Üinguune Ofervandi k; vd 41 18 Bofegle: Cs|& Nperi in nEila, [ig| ZEE Ie , Daran) . 1008638 |(Ubi De Meteoris Igneis. 6389 der ubertatem variarum Terreſtrium Exhalatio- num, qux incenſzx fulgere poſſunt. Trabs voca- batur, cum lumen oblongum, horizonti paralle- lum apparebat, Sagitta habet formam Trabis, ſed in cuspidem deſinit(4a). Facis quolibet ſity ſuſum lumen in latius extremum definit(3). Ca- pra ſaltans audiebat, cum lumen vi venti varias Induit formas, nunc interrumpitur, nunc inte- grum apparet. Bothynöe, cum velut 4 coronä cingente introrſus ingens coli receſſus eſt, ſimilis effoſl) in orbem ſpelungg. Pithie, cum lumen ſimile vaſto rotundoque dolio fertur, vel diff a- grare Videtur. g. 1623. Poſtquam hoc ſeculo Aurory Borea- les ob'frequentiam melius cognoſci cgperunt, in- cidi in ſuſpicionem, an non memorata luminaria ing. 1622. Aurorarum ſpecies forent: cum ali- quoties in clo Nubes obſervaverim, placido lu- mine fulgentes, diverſeque forme, quibus anti- qua nomina optime conveniebant? erant autem hz ad Auroras referendy, uti 1*. Ex earum Iu- mine colligebam. 2*. Quia ex plagä Boreä ad- ventabant, aut in ea conſpiciebantur. 3*. Quo- niam aliquye, poſtquam placide fulſerant, colum- has ex ſe emittere ceperunt, veluti Aurorx ſo-. lent. Ejusmodi Nubes non adeo facile ä reliquis diſtinguuntur, niſi quis füerit Auroris Borealibus obſervandis aſluetus, attenderitque, an non 3 So- je, vel ä Lund illuſtrentur. Poſſunt igitur Auro- rv Boreales in duas dividi ſpecies, nempe in pla- Cidas,& in coruſcantes; ad Placidas meteora, ſuperius in f. 1622. memorata, referenda erunt z at& iſta Aurora, quz 9, Ocftobris Anni 1730. con- Ca) MoRTon Matur. Hiſt. NORTIAMPTON. Pp. 349. cb) SENZECA Qu, Nat. 1,1. C. 1. MAN1L1US L, 1. Aſtron. AX G90 De Meteoris Tgneis, conſpetta fuit& Cl. Caſſino& Mairano in Gallia hec absque columnis& jattibus, horizontaliter extenta a Septemtrione verſus Meridiem, qux in medio fratta, in duo ovata luminaria abit( a). ß. 1624. Huc pertinet phönomenon conſpec- tum in Ruſlia, Germania, Belgio, Italia Anno 1737.» erat exlum in plaga occidentali fam» meunr ,. hora 7, 8, 9 zque lucebat ac tempore plenilunii„ quando Luna per tenuem nebulam lu- Cet, tatä notte Aurora Borealis coruſcans in I- ralia& Belgio cernebatur, ſed nec in Germania, nec in kuſlia coruſcabat, clo nubibus condito, ubivis tamen Rammeo(2), S. 1625. Aurora Borealis coruſcans alteram Ju- minarivm conftituit ſpeciem. H&xc eſt, quxz vulgo: Aurora Borealis„ Lucula Borealis, Syrmata €5 Coruſcationes Boreales, Pharus, Noorderlicht, Belgice appellatur. Non eſt Meteorum novum, ſed ab antiquiſlimis usque temporibus cognitum, deſcriptum ab Ariſtole(c), Plinio(4), Seneca (e),» alüsque; deinceps ab Aldrovando(f)& Mar- cello Squarcialupo(g) ſatis accurate depittum; ejus optimum catalogum CI, Frobeſius conſcrip- fir(6): verum infrequens in cultiori,& 4 Polo boreo aliquantum remotiori Europy parte: poſi annum 1716 in Belgio creberrime fulgere Cepit. Quamwvis in locis Septemtrionalibus ſit frequentiſſi- mum, nam in Inſula Hitland qualibet notte Sr Qir Ca) J-/ Hiſt.'de P Acad. de Roy. A*. 1732. (b) WEIDLERUS 771 Commentar: de ParheliiS. c) Meteorologic. Lib. 1. C. 4, 5- (4) Hiſtoria Natur. Lib. 2. C. 26. (e) Queſt. Nat. L. 1. Cap. 15.' (f) ÄLDROVANDUS in Hiſtoria Monſtrorum p138. 733- (g) Diſſertatio de Cometis pag. 78.: (b) Nova& Antiqua Aurora Bor, Spettactt/G. FS ſolſtatiu! aw, 1 taten f mat 01,8 ronus(d nidus Cl. ſulgentiot ironomus ſervanda: eonſpet viſe ſun lia, rand! vix aliet Bononiz| 1n Italiä pl | 1727. iv odlervati deirco€ Lus, 11381 ſervaverv ß. 162( diverſe/ 'umque ho reg) QUE of que ad Oecaſur jacet in ho 40 zradibus (e) Oſer (7) Om (8) Piley N | 1 1a, ET gp py 11),| ID Thel: 38 10! 3 ens| M3| 3060 | gl | 0, ) 090, ; Wähle a 162 » vv A De Meteoris JIgneis, 69: ſolſtitium hybernum, teſtante Preſtono( a) ſpec- tatur. In regionibus axi terrz propioribus crebri- tatem fere quotidianam eſſe oculatus teſtis affir- mat CI. Krafftius(6), Hans Egede(c),& Middle- tonus(d): nihilominus conſtat ex obſervatio- nibus Cl. Burmanni& Celſi, in Suecia Auroras fulgentiores olim fuiſſe inſolitas, adeo ut hic As- tronomus poſt annum 1716. incitatus ad eas ob- ſervandas, ab eo tempore ultra 316. in Suecia Conſpectas collegerit(e): Frequentiſſime etiam viſze ſunt in Britannia& Germania, rarius in Gal- Jia, rarifſime in Italia: nam ante annum 1799, vix alicui quedam apparuit,& ab eo tempore Bononix bis terve tantum, adeo ut oppido rarum in Italia phenomenon habeatur, id Commentariis Bononienſibus teſtantibus(f), cum Aurora anni 1727. fuerit prima, qux in Italia ſub Aſtronomi obſervatione poſt hominum memoriam ceciderit: ideirco Cl. Polenus, Boſellinus, Baldinus, Zanot- Lus, magna accuratione Auroram Anni 1737 ob- ſervaverunt& deſcripſerunt(g). g. 2626. Non ſemper exdem apparitiones, ſed diverſe Auroram Borealem concomitantur: Ple- rumque hoe modo ſe habent. In plagä Celi Bo- reä, qux aut verſus Septemtrionem eſt, aut ab eo ſe usque ad Ortum, vel ab alterä parte usque ad Occaſum extendit, apparet Nubes, quzx aut Jacet in horizonte, vel ad paucos gradus, raro 40 gradibus altior, aliquando tamen altius aſſurgit. Vel (a) Philoſ. Tranſ. N*. 473. (5) In Orat. de boreal. Climat. Drerogat. pag. 21. (c) In Deſcriptione Groenlandie Cap. 4. (4) Philof. Tranſ. N*. 465. (e) Obſervationes de Lumine Boreali. CF) Commentar. Bonon. p. 285. Vol. 1. (8) Poleni Sopra 1 Aurore. Boreale, j . 7.< TAACAM, quoque€ vertis,€ 80/200; Danübus te Aquilo: tantym 11) pria;| Ali P.[1655 dolent lulp ie Prein 710 18p d Kum, 7 Conficity qu quing GE ) ork | übro- ehr: mige 18 q110 [3bule Uy WEB (3 M0: | ReCOn: rehfu (as 1. 8. WAG terer 16 ICE nen DQ 4107 „Auen, » quod ee Col“ „[um- Jos quoque eſeit, tamen 4 12018 » focun va nübe KWE | 1033 De Meteoris Igneis. 00 g. 1653: Fulmen vocatur ffamma fulgentiſſima, ſübito orta, magno impetu& prerapida celeri- tate lata per Atrem in quamlibet determinatio- nem, ex terra ſurſum, horizontaliter, oblique, deorſum, in lineä re&tä, vel in pluribus rettis, ſerpentinis quaſi du&tibus, ad varios angulos jun- Ctis, ſepiſlime cum ingenti fragore definens. Sg. 1654. Ex obſervationibus Ultrajeeti captis Patet, quolibet anno ibi decies quinquies fulmi- nare, numero quodam medio ſumto: omnium creberrime& paribus vicibus menſe Majo& Ju- lio fulminat, ac his quidem menſibus triplo plus quam Aprili, aut Septembri z duplo crebrius quam Junio vel Auguſto! pari enim numero falminat Aprili& Septembri;& toties quoque Junio quam Auguſto: raro aliis anni temporibus fülmina pre- micant, quam memoratis menſibus: Fulminat quoque ex qualibet plagä flantibus vel pregreſis ventis, creberrime flante Auſtro, minus ſpirante Solano; zque crebro, quamvis adhuc minus, Hantibus Euro& Favonio, omnium rariſſime flan- te Aquilone, Borea,& Cauro: Sed hzc omnia tantum Ili Urbi,& ſolo circumjacenti, ſunt PrO- Pria: Alis in regionibus alia obſervabuntur. ß. 1655. Quoniam loca fulgurita incenſum re- dolent ſülphur, vix dubitari poteſt, quin ſulphur ſit precipua materia inflammabilis, qux Fulmen ingreditur: Namma coruſca ejusque colur,& fra gor ſecutus Fulmen, merum ſulphur non efle pro» bant, ſed alias permiſtas exhalationes, qux in aperto Atre Incenſe cum fragore explodantur: Ars ita comparatum eſſe Balſamum ſulphuris, ni- mio igne in vaſis clauſis agitatum,& deinde pro- jettum, detexit! quando Spiritus Vini zthereus conficitur, oriuntur ſpecies florum ſulphuris, qu quinquies vel ſexies cohobati retortam magno NNZ cum 710 De Meteoris Igneis. cum impetu diffringunt( a): in aperto ACre incen- ſa cum crepitu diſplodi plara novimus, veluti ſunt Aurum fulminans, Auripigmentum cum Ni- tro& Sale Tartari, Antimonium diaphoreticum cum ſapone nigro(db), Pulvis fulminans, Fer- rum in Aquä regia ſolutum miſtumque cum Sale "Tartari; Plumbum in Spiritu Nüri ſolutum&c. Sed multa alia innotuerunt, qu in loco claufo incenſa, cum fragore dillagrant, veluti pulvis pyrius, Arſenicum rubrum cum Spiritu Nuri di- geſlum(c), Spiritus Nitri Geoffroyanus cum O- leo quocunque ſtillatio permiſtus; tum& omnia Olea& Spiritus, qux in vaſis clauſis a nimis Vve- hementi igne urgentur: forſitan Natura plurimis aliis exhalationibus& inflammabilibus, cum ſul- phure miſtis, utitur, ad eosdem effeftus pr&z- ſtandos; quamobrem omne Fulmen non erit idem, atque in variis regionibus diverſifſimum, . 1656. Omnis fere terra ſuülphureos traetus, ut& Petrolei& Naphtchx ſurſum in Atmoſpheram exſpirat, una cum plurimis alils exhalationibus, quzx fulmen componere poſſunt: Natant in Adre Copioſiflimi ſales, precipue nitri matrix, qux procul dubio ſulphureis aliisque exhalationibus oC- currit,& una cum iis miſcetur ad fuülmen com- ponendum: quxnam alive exhalationes pro fulmi- ne concurrant,.temeritatis eſt determinare: qua- leſcunque fuerint, eas omnes in ſequentibus Mate- riam fulmineam appellabo. Hujus trattus, quam vis ſub formä exhalationum in Atmoſpherä voli- tent, ſe habent inſtar linex ex pulvere pyrio for- matz, cujus Namma ab unä parte incipiens, 1g- nium 1? Hiſt. de? Acad. Roy. A*. 1739. Pag. 85. 12 Hiſt. de? Acad. Roy. A*. 1736. BoONETUs Medic, Septentr. Lib. 2, nium 1 verla€ cy 1) m0do 10 Exim run, q| Naphtho qulper pluresvi L| lin els A quod f cu DU ex ran mque nch terd jet dar, 1 fab pe vc | nen rior [ebitu |. 16 fahnen( terla ex| us ad 4 re:| hin fülninat, mu un S0 ſul nedolea, mid vix Seo didi 3, frie tonat hi to dib; ay mayy ſrequent; ( a) P1 Tjen. M pe Wm]. Wiek MU Feh 0 5 Nhe nE 19 ml no nun ) Mm 1801 naus pul Mild BI 0 1109.18, 00:70 <> De Meteoris Jgneis. 71 nium modo alimegtum ſuum ſequitur,& per uni- verſa grana usque ad alteram extremitatem de- currit, donec omnis Combuſtus fuerit pulvis: pa- re modo inflammati in Aere trattus fulminei ab u- no extremo difflagrant, currente lammä ad alte- rum, qua illam vena ſui pabuli ducit, veluti in Naphtha eſt notiflimum( a): hinc radii fulminis, qui per Aeta vibrari,& aliquando diffindi in duos pluresve trattus videntur, nunc redire, nunc in lineis ad angulos varios junttis projici, tantum quod famma tractibus vario ſitu jacentibus, ſe- Cumque cohzxrentübus occurrat, Ideirco fulmen nunc horizontaliter, nunc ex alto deorſum, nunc ex terrä ſurſum currere videtur, fi enim perſpi- rans€ terrä fulminea materia prope ſolum accen- datur, ſurſum prorumpente flammä, videbitur fulmen ex terra ejicil: ſi idem trattus 4 parte ſu- periorl accendatur, deorſum prorumpet famma, videbiturque fulmen e celo labi. Cf. 1657. Quamobrem iis in locis potifſimum fulmen obſervabitur, ubi ex ſolo fulminea ma- teria exſpirat: quamvis tamen hecexſpirataä ven- tis ad alias plagas deferri poſlit, ibique diffagra- re: hinc in nonnullis locis ſepius quam in aliis fulminat, creberrime in iis, quorum ſolum ab ar« dente Sole torretur,& varia olea ac copioſiſſi- mum ſulphur exhalat z rarius in lJocis, qux intus nec olea, nec ſulphur alunt, aut in aquofſis, hu- midis, frigidisque regionibus: ideo in Groenlandiä vix tonat& fulminat notante Hans Egede: in Scotia tonitrua& fulgura non eſl frequentia tra- didit Sibbaldus: de Scythiä& locis rigentibus id affirmavit Plinius: nihilominus in Yslandia tonat frequenter, imo ſepius hyeme quam xfſtate: ſed . no- (a) PLUTARCHUS in Vita Alexandri, YXy 4 712 De Meteoris igneis. notum eſt hanc inſulam abundare ſulptiure, cujus virginel maſſyg ibi ſunt magnitudine pugni(a): monul JF. 1654. Ultrajetti decies quinquies falmi- nare, ſed Leydx tantum decies fulminat, funt- que fulmina ſemper innocua, vix ſeculi ſpatio damnum Iinferentia, Ultrajeeti autem frequentes a fulmine calamitates: in AKgypto& Ethyopiä vix falminat, in Sicilia& Italia frequentiflime(5). in portu Suratte a Mayo usque ad Septembrim vehementifime fulminat& tonat, teſte Man- delslo(c). Cur tamen medio in oceano fulmi- nat? quia per aquas ex fundo oceani ingentes trattus ſulphurei furſfum pelluntur, veluti cum fontium aquis in variis contingit locis, quorum aquz, candelä admatä, inflammantur(4); ac- Cenſis nempe ſulphureis exhalationibus, una cum aquä erumpentibus, aut ä ventis huc peiiuntur. In- |. cenditur fulminea materia in A&re, cum exhala- (48) tionibus vel vaporibus occurrit, quibuscum igni- | vomä efferveſcentiä vehementer efferveſcit. | CF. 1658. Quoniam in hiſce regionibus 8 frigo- | re hyberno, nive, glacie, terre cortex exterior [| conſtringitur, vix hyeme ex Iinteriori terra ex- M! ſpiratur ſulphur aliave fulminea materia, hinc DUN hyeme apud nos non, aut oppido raro fulminat, 3.0 uti quoque in Rritanniä obſervatur(e). fIimulac 19/8| autem ä verno Sole terra incipit recludi, exſpi- | ratur aliquid menſe Aprilis, quod incenditur: Ve- rum ä majori calore Solis, in terram profundius penetrante, cortex menſe Majo magis aperitur, nunc (a) JomanN ANDERSON MNachrichten von Teland. (PYR LNIVS Lib. 2. CapH51: (c) MANDELSLO Itinerar. Lib. 1. Pag. 59.' .(4) Commentarii Bonon. pag. 119. LUCRETIVUS Lib. 6, Philof. Transatt. N. 334- (€) MoRToN Hiſtor. Natur. NORTHAMPTONPag, 348, gunc col autequic ſurſum& ſimuml quam Cal Minor cc ecrtice 1 ceribus 11 PIEDATA1e quali cay zque fr) tem zl) deereſce) parcior 17 aiqge Lin br]& rex ſeigore 1) videmus &(auro1 Inigore ne238 exha Are natz te Auſtro: te, japerit 11a In altur (| 1659 tradus ful; pidilime D Proyolvere Potat; h: C ilterim maten in may 0€ ZU Inven Poltquam gur, De Meteoris ITgneis, 713 nunc Copioſior fulminantis materix exſpiratio,& quicquid collettum concluſumque hyeme fuerar, lurſum ex terrä in A&rem rapitur, ideo frequen- uſlimum fülmen Majo menſe:& prezcipue poſt- quam calor uno alterove die intenſior preceſflerit: Minor copija ejusdem materiz reſtitit in ſuperiori Cortice terre? pro Junio, ſed& profundioribus vis- ceribus interim nova adſcendit, que attenuatur, Preparatur, ita ut a ferventifſimo Julii ardore quaſi catervatim eleyetur,& accendatur; hinc zque frequens fulmen Julio ac Majo: quo au- tem zſtas eſt calidior, eo frequentius fulminat: decreſcente dein calore ſequentibus menſibus, Pparcior fit ex terrä exhalatio fulminantis materix, atque hinc parcius quoque fulminat, donec Oo- bri& reliquis hyemalibus menſibus conſtri&a 3 frigore noſtra Tellus exſpiret fere nihil. Idcirco videmus, quam ob rem flantibus Aquilone, Borea, & Cauro, rariſſime tonet, cum hi venti Terram frigore conſtringunt, atque ita erumpere fulmi- neas exhalationes impediunt; aut ne erupty& in Afre natantes efferveſcant, eficiunt: contra lan te Auſtro„vealide: humidoque, omnia reſolven- te, aperitur Terra,& abundans fulminea mate ria in altum exſpiratur, quz facillime accenditur. g. 1659. Videtur famma, quy ab una parte tractus fulminei incipit, dum totum tra&tum 1a- pidillime percurrit, nonnullas ſecum deferre& provolvere partes, quas non tam cito incendere Poterat; has cum in aliquä accumnlaverit copiä, S interim valde calefecerit, ut una cum reliquä materia incendi poſſint; tum incenſz ſubito& maximo cum impetu diſploduntur, atque ita fra- gor ingens excitatur, quem Tonitru appellamus? poſtquam enim delir Fulmen, mox Tonitru ſe- quitur, Ly 5 Cg. 1660, wir än SN NEE Ier went REG 714 De Meteoris Tgneis, GF. 16609. An non accumulata illa materia fulmi- nea,& propter Copiam nondum tota ardens, ig- neos iſtos format globos, qui gravitate ſua€ ce- lo in locis fulguritis decidifſe obſervatu ſunt,& qui deinde adeo calefaeti, ut ſubito per totam ſüb- ſtantiam ignem concipiant, ſua diſploſione ingen- tes ſtrages ediderunt, calamitatesque triſtiſſimas intwlerunt(4a)? 1d mihi verofimile videtur ex captis 4 me,& ab aliis obſervationibus: faten- dum tamen qualibet tempeſtate, quä fulminat, hos globos non conſpici, cum nempe aut exigul ſunt, non enim pugno majores deſiderantur, aut ſi plus abſunt, quam ut acie diſcerni queant, vel cum Fulmen ex alia materia conſtat. F. 1661. Quamvis Tonitru unum tantum fra- gorem excltet, nihilominus ſxpe ſub ſpecie gra- vis& diu continuati murmuris auditur, aliquan- do 30 vel 40 minutorum ſecundorum(5), prop- ter varias ejus a nubibus& ab objettis terreſtri- bus repercuſfliones: hinc enim in vallibus, quas varii montes ambiunt, tonitruum terribilis& div- üſlime continuatus fit mugitus z; cum prope all- quem exploſum tonitru tantum unum fragorem edere obſervatur: nihilominus fi Hamma duos, tresve, aut plures incenderit trattus fulmineos, ſinguli in fine cum ſuo fragore deſinent, aut quo- ties aliquam accumulatam in Traetu fülmineo Co- piam incenderit, idque in eodem tractu pluribus fecerit locis, plures fient fulminis explotiones, atque ita plures ſoni aut imu], aut breviſeſequen- tes audiri poſfunt. f. 1662. (a) Philoſ. Tranſ. N*. 336- 357- 390. Colleftiones Breslav. As. 1717 PAaS. 15,7» Miſcellan. Berolinen]. Contin. 9: 1Du4%% Pag. 114.'SCHEVUCHSERT Meteor. Helvetic, pag. 2: eq. FOURNIER Hydrog. Lib. Xv. Cap. KX: (b) DELISLE Memoires PhyſiquesS, ß. 17 mus, 1 polit? peget 1 unt Int Virgiliu Aexand a:q1e 10 gollunt nes, ſit cum ve 2%, 5 ſemper zull 60 1 nan ex| Mafieus proeu( vocavit ardens' ſiplliag! un imm (ie <> - zua gs] x. BE IE] z RS EE R SSR RI ii =[<> O< =. Zz De"=o „-- = ZZ= SP ND DR DDD ZZ De Meteoris Jgneis. 715 y. 1662. Ex hac dottrinä clariffime intelligi- mus, 1*. Quare clo ſereno fulminare& tonare poſſit? quamvis id rarius flat, imo fieri poſſe neget Lucretius(a), contigiſle tamen prodide- runt inter veteres Homerus(2), Horatius E% Virgilius(2), Cicero(ee), Ovidius(f), Alex: ab Alexandro(g)„Plinius(5), Julius Obſequens(i), atque inter recentiores Scheuchſerus(&),& alü(7). pollunt enim ſemper incendi ſulphurex exhalatio- nes, ſimulac€ terrä eruperunt, five celum ſu- dum vel nubilum fuerit. 2*. Et ſequitur manifeſto fulmen& tonitru non ſemper in nubibus generari, neque in is hxrere, niſi eo usque exhalationes fulminex adſcenderint: nam ex terra Fulmen in altum adſcendiſſe, vidit Maffeus(m), tum Abbas Lionus(az). Simile procul dubio antiquitas vidit, Fulmina enim inferna vocavit, cum€ terra exſiliunt ignes(9): imo ardens Veſuvius fulmina emiſiſſe viſus eſt(p), ſimiliaque& fodinis adſcenderunt(9). Sed toni- tru immediate ſequens fulmen, demonſtrat frago- rem (4a) LUCRETIVS I. vi. V, 246, 400. (WDZO7 ENEV (FC ZHNINS10NEe (d) Lib. 1. Georgie. (e) Lib. 1. de Divinat. (F) Faſtor. Lib. 3. (02) 1 0E SD CADIL37 3) Hiſt. Nat. Lib. 2. Cap. 5x. .. De Prodigiis Cap. 83. (*) Meteorol. Helvetic. P- 2. (!) Philoſ. Tranſ. N*. 455. (m) Littere MAFFEI ad VALLISNERIUM« (11) Diar. Italico Tom. 32. Art. 8. (0) SENECA 81. L.;2. G. 49. PrLINDS E,2. C. 53, ZIiſt. Nat. (vp) Philoſ. Tranſ. N*. 337.& N*. 455. (9) WOOoDwARD Geograph. Phyſ. Part. 4. „16 De Meteoris Jgneis. rem non in nubibus, ſed in eo loco excitari, ubi fulmini finis fuit; quod globi fulminei, exploſio- ne ſua tonitru excitantes, penitus confirmant. 3*. Plerumque autem in colo denſyP atrequs- producuntur nubes, miris agitatg motibus& di- rettionibus, antequam Iincipit fulminare& tona- re; tum etiam durante hac tempeſtate 3; ex qui- bus qualecunque prefagium de inftanti fulmine formare ſolemus: Sed hz oriuntur ab efferveſcen« 14, fimulac fulmineis exhalationibus occurrunt, inde enim illi Aeris quaſi labores: dum ex ejus in terſtitiis ſparſy vaporum particule? expelluntar, condenſantur, qux nubes denſas& atras compo» nunt: hz ſimulac ab incenſo fulmine magis com« primuntur, in pluvjiam denſam coguntur, quo plerumque fulmen& tonitru comitatur, 4%. Falminis vero diſploſiones iteraty Atrem ex iis locis quaquaverſum vehementiſſime expel- Junt, in qux iterum, tanquam in vacuum alius Agr ruit: hinc furibundi illi vent)& procelly, qui comitantur& inſequuntur fulmina. 5*. Quomodo animalia& homines fulmine tac- uü& percuſſi concidunt& exanimantur, in qui- bus nullum 8 fülmine veſtigium? an quia metu horrendi fragoris& ignis, in quo medii verſan- tur, ſtupent, in totum ſibi excidunt,& tandem exanimantur? an quia ä ſpiritu ſulphuris incen- ſi, preſentaneo veneno animalium, ſuffocantur? an quia fulmen exploſum, Atrem ex eo loco pel- lit, vel ejus elaſticitatem deftruit(4), ita ut as nimalia in vacuo, vel in Ae&re reſpirationt inepto relinquantur? forſitän hec tria fimul concurrunt, aut quodlibet ſeorſum cauſa mortis exſiſtit. N ON» nunquam animalia fulgurita lethalibus combuſtio» mbus, (3) HaLBSs11 Vegetab. Statiks, P+ 227. DIDUS 4 vulnera „PU es fulm Corpora rit, 10C€ proferas iregerlt, cumque dentes| ſint, et ſepta,| ſum fai Tecyrrel explſcant flamma tam, qu ſums, Quate c auditur, nit vel Ina Corp Quatre 1 fermenta deln ta, Joſt aliorfum fulmöän( wum Expl vs np; (aL 0% 58 NC'" N Simi ve| (b) M Pag, 345, De Meteoris Tanels, 215 mbus, contuſionibus, vulneribusque conſpicuis vulnerantur, tum mortis cauſa patet. 6?. Cum igitur fulmen ſit vera Namma arden- us fulminex materip, minime mirandum elt, 6 Corpora quecunque inflammabilia, quibus occur- rit, incenderit, liquefecerit metalla(a), arbores proceras(5),& Corpora cujuslibet firmitatis dif- fregerit, dirverit, proſftraverit, evulſerit, fiderit: cumque exhalationes ſubtilifimy& Terrä adſcen- dentes ligna, lateres, muros permeare facile pos- ſint, etiam patet, cur fulmen per contignationes, ſepta, lacunaria,& fornices xdium cucuriſſe vi- ſum fait, quia fulmineus exhalationum tra&us ſic decurrebat. Verum multo plura facileex premiſlis explicantur, veluti hzc ſunt, Quomodo ex viſä flammäa& intercedente temporeinter tonitru audi- tum, quanto intervallo a loco exploſß fulminis ab- ſumus, cognoſcl poteſt? videatur Ff. 1443.& 1446. Quare diſcerimen ſummum datur, quando tonitru auditur, fimulac fülmen conſpicitur? Quare to- nitru vehementer mugiente tremor zdes& pluri- ma Corpora pertentat? videatur Ff. 1465, 1466. Quare nonnulla Auida, quo tempore faiminat, fermentari incipiunt; alia in fermentatione poſita, deſinunt? Quare plurima, licet in cellis recondi- ta, poſtquam tonuit, corrumpuntur? Quomodo aliorfum determinari,& utcunque avertü poteſt fulmen, ſonitu campanarum majorum& plurium, tum exploſione tormentorum bellicorum? quam- vis campanarum ſonitum alio tempore non pro- fuils- (a) LveREPTUS"Lib.&. SrNnrrva Qu. Nat. LL. 2, Cap. 31. KUNDMANNUS ff Rarior. Natur.€s Art. See. 2. Art.'24. Philoſ. Zranf. N*. 236. Bibliotbeque rai Nonne ASE ATS Bart 2 PDS 51 (b) MoRToNus Nat. Hiſt. NoORTHAMPT, Cap 5 pag. 345. Bhilof. Tranſ. N*, 454. Pag. 235. -v 718 De Meteoris Jgneis, ſuiſſe conſtet(a). Elegantifſime hoc thema ex- plicuit Erndituſſimus Richterus in Trattatu de vero ſulminum loco natall. 7*. Ex hiſce patet, fulmineam materiam non eſſe Elettricitatem, quia utriusque differunt. phX- nomena& effettus: jattus enim fulminei ſerpen- tinis duttibus vibrantur per Ag&rem: elettricitatis undofi duftus tantum eveniunt in vacuo, nun- quam in Atre. 2*. Fulmen ſepius relinquit in pa- rietbus ſul decurſus veſligia: electricuas nulla, 3*. Fulmen temporis momento refundit metalla, & perforat: elettricitas nulias tenuifſimas bractteas cupri, auri, argentive refudit: 4%. Fulmen ſo- Jum in A&re cum crepitu disploditur absque alio corpore preſente: elettricitas ſola in A&re nun- uam crepitum edidifle obſervata fuit. CF. 1663. Uſus fulminis& tonitru eit, 1*. A&- rem ab exhalationibus ſulphureis,& oleofſis ſuis jnflammationibus purificare; exhalata incendio attenuando, mutando, ut animalium ſanitati& vite non noceant, ſed potius cum huicapta Kant, tum vegetationi plantarum 3; ideo pluvia, qu tum temporis delabitur, combuſtasque fulminis partes ſecum vebhit, fertilior reliquä putatur. 2*. At- moſphyre eſtum temperat fulmen; ſemper enim obſervavi, frigus paucis horis poſt fulmen fuiſſe ſecutum: antequam fulminat, ſemper efferveſcit Ar, caletque: conſumto ſulmine ſedatur effer- veſcentia, mox frigus ſequitur: quamvis& hoc pendere quoque videatur ä ſpiritu nitri, in incen- dio nitri& ſulphuris produtto. C. 1664. Sunt preterea alia Meteora Ignea, veluti Serpentes, Turbines ignei(5), aliaque» ſed ? Hiſt. 1" Acad. Roy: A. 1710. “ ZE de Scavans. ke, Ao Ce: 708. Phiioſopb. Tranſ. N*. 465- jed xk ' min! omitterel by y. 1 cd N 665./ | in q (Quamob Car/us 4 ſ u, 160: ex[meris quäkdam Ty aneh velut! 0f Atmoſph 10 /0cum pellit, V exhalatio! & promo mo) tis.) oy eur| ſü€ nun 1Mm 1667 olitun en ſü! 1; de reti en ad 7.200007 Ventiproi ( an / l 4) Ku . 6 UbR (6) C1 0 &- >= >> = =- De Meteoris Aereis; ſive de Ventis. 719 ſed minus frequentia, quz ne prolixiores ſimus, omittere tenemur. GA 20. 4X 115 De Meteoris Aereis 3; ſive de Ventis. GE T065: votiescunque aliquis Aeris tra&tus Q cum ſenſibili nobis impeiu ex lo- co in quendam alium movetur, Yenutum facit. Quamobrem ,non male ab Antiquis di&tus fait, Curſus Aeris aliquo incitatior, Aeris unda fluens, fuxus, effüuſio, fumen( a). gf. 1666. Adeoque Ventus non tantum conſtat ex meris vaporibus, aut exhalationibus, vel ex quädam ſpecifica ſübſtantiäa, Corporibus cxcis(2), anhelitibus terre frigidis(cc), ab Atre diverſis; veluti opinati fuerunt multi Philofophi: ſed eſt Atmoſpherz pars cum omnibus contentis ex loco in locum delata. Quodcunque igitur A&rem pro- pellit, Ventum ſuſcitat: idcirco ſive vapores, exhalationes, vel quxecunque alia fuerint in A&re, & promoveantur, nihilominus ipſe quoque Aer mobiliffimus, cui occurrunt, movebitur. Sg. 1667. Si terrigena ſe in centro ſui horizon- tis. poſitum Cconcipiat, poterit A&r ſui reſpettu mover ſurſum, deorſum, cum omni obliquo de- curſu; deinde horizontaliter cum infinitis diver- ſs direttionibus, veluti radii 83 centro circuli in- numeri] ad omne punttum ambitus duci poſſunt: Venti proinde diverſiflimarum direttionum dabun- tur. (4) HiPPOCRATES Lib. de Flatibus. SENECALib5,. Cap. 6. QO. nat. (GUDE CREUSET EE VAGI 8 (€) CICERO Cap. 6. de Divinat. 720 De Meteoris Aereis; * tur. Quemadmodum Mathematic1 peripheriam circuli in partium determinatum numerum partitl ſunt, ita quoque ab 111is plage Ventorum diviſye fuerunt 3; precipue in Nautarum uſum hodiernt triginta duas plagas ſuflicere judicaverunt; cum Veterum nonnulli tantum poſuerunt quatuor, ſed hebeti ut mox judicatum eſt ratione(a)z alil ſex(6), ali o&0, ut Andronicus Cyrrheſtes 5 Ariſtoteles decem(c)z cum Varrone ali duode- cim(d), alu viginu quatuor(2) ſed minus commode: Quandoquidem aliam diviſionem hac etate inſtituinus, antiqua nomina recentioribus Ventorum direftionibus non conveniunt 3; quX Kircherus tamen hiſce accommodare ſtuduit(f)» Ne igitur de nomine oriatur controverſia, nos pro noſtris obſervationibus ad ofto plagas potiſli- mum attendimus,& appellamus: Ventum ab OC caſu equinoftiali alantem Favonium, Weſt: ab Occaſu brumali Africum, Zuidweſt: 3 Meridie adfbirantem Au/trum, Zuid: ab Oriente brumali Furum, Zuidootk: ab Oriente Mquinottiali Subſo- Janum, Ooſt: ab Oriente Solſtitiäli Aquilonem» Noordooft: ä Septemtrionibus Septemtrionem, Noord: ab Occaſu Solſtitiali Corum, Noordwelt. Adeoque Ventos tanquam ex alio loco ad noſtrum accedentes; plagam vero ä noſtro loco ad alium extendi animo concipimus. C. 1668. Venti commode dividuntur. 1*. In generalem& conſtantem. 2% In anniverſarios. „€ HoMERUSs Odyſ.= V-295- SETIRUAFPLORE- M Lib.-5. CapP.440» IEEE LN ECH CH Ls 5» C.16. PLINIUS Hiſt, Nat. 1095 SASE VITRUVIUSs L,I- C. 6. drs Magnetic, L« 2. Part: VIs Deriphen eam par 70m dvs 7 hodiern| Int; eim wor, fed (0); dlü moet; Zit Cues fed minus (onem bas Centiorbus nt; qu dut(), (4, 1105 voti DQ Net D ) Meri tebrumal 00 (pute 001020 4 ordre, Inoftrum 2 alm Te In er(41108« LABKAVIT. P k. X E K 3 ſunt cn( Ocea & In tur v pICO! Vent ſtant quos tem anfpi lineis 0 annl Parüi! Meri Na terna' rer€ terlus nNonnu 29%, hunc/ quo m dum in ad Eur Aquilo! EE Merice 3% In Marinos& Terreſtres, ſive Altanos» qui ſunt Tropzi& Apogei. 42. In Liberos, ſive Va- 805, quorum nullus ſtabilis curſus. y. 1669. Ventus generalis inter Tropicum Can- cnt& Capricorni, aut parum latius, ſpirat ſupra Oceanum Atlanticum, Kthiopicum, Pacificum, & Indici partem. In aliis Terre regionibus dan- tur vent anniverſari; inque iis, que extra Tro- picos Jacent regiones, obſervantur venti liberi. Venti generalis hiſtoriam optime tradiderunt Prx- ſantiſfſimus Halleyus(a),& Dampierius(6), quos hic ceu fidos duces ſequemur: oportebit au- tem ad clariorem intelle&kum, Tabulam xx1x. Inſpicere, in qua fagitte, in umbraticis poſite lineis, Venti decurſum notant. gf. 1670. In Oceano Atlantico& FKthiopico, Tab, Inter utru nque Tropicum, vel parum ultra, toto zx15, anni decurſu ſpirat Subſolanus;. ita tamen ut hic pariim ex quadam Septemtrionali plaga, illic ex Meridionali accedere videatur. Nam 1?. Simulac nautz Inſulas Canarias prx- ternavigaverunt, circa gradum 28 latitudinis Bo- ree experiuntur Aquilonem, qui raro multum ul- terius ad Septemtrionem vergit, accedit tamen nonnullis temporibus propius ad Subſolanum. 2*. Qui Inſalas Caribas petunt, deprehendunt hunc Aquilonem propius ad Subſolanum NEhSele, quo magis Americe appropinquant; ita nt inter- dum in verum Subſolanum abeat, imo tendentem ad Eurum, nihilominus ſepius aliquantulum ad Aquilonem vergit, placidiusque continuo ſpirat. 3". Hajus venti limites ſe latius ad littora A- merice, quam Africe extendunt, cum in LDE us Philof. Tranſ: N* 182, (a) (6) Traite des Vents. “ ſive de Ventis, 720 722 De Meteoris Aereis; bus Americanis usque ad gradum 30& 32 ex- currant, pedetentim leniores flant, donec ad grä- dum 40 penitus deſinant: idemque in Meridiona- tibus Americe littoribus, latius ventum generalem expertis, quam Promontorium Alrice, quod Bo- nx Spei appellatum, obſervatur. 4%. A Jatitudine Boreä quatuor graduum usque ad 28 gradus" latitudinis Auſtralis ſemper ſpirar Eurus, accedens nonnunquam ad Subfolanum; verum prope Africam ſemper auſtralius, quam prope Braſilie littora ſpirat; quo enim magis ad hec appropinquat, eos plus vertitur in Subſola- num. 59, Mutationem aliquam hi venti pro diverſä anni tempeſtate ſubeunt, ſequunturque Solem; nam Sole inter Tropicum Cancri& Aquatorem commorante, Aquilo ſpirans in parte Terry bo- res propius ad Subſolanum accedit;& Eurus, qui mare Kthiopicum perſlat, tum magis ad Auſtrum „ccedit. Contra Sole hemiſphxrium Terry Au- ſtrale largä luce condiente, Aquilones in Oceano Atlantico Borealiores aliquantum evadunt:& Eu- ii in Oceano Athiopico magis ad Subſolanum vergunt. &. Attamen hic notandum, circa littora Afri- Cx, nempe Caffariam, Angolam, Biafaram ſpi-. rare Auſtrum:& ad diſtantiam 100 leucarum ä littoribus Guinez, Eurum mutari in Auſtrum;& propius ab hujus regionis littoribus, Auſtrum ver- ü in Africum: circa littora Nigritanie Aquilo- nem verti in Corum.. 72. Ad partem Zäquatoris Boream, Inter gra- dum quartum& decimum latitudinis, atque inter meridianos, qui completuntur Inſulas Heſperi- des, plaga Oceani datur, in qua dominantur Ful- mina, Imbres, Procelle, Malacix, qux GEE 2 ſe[ubi cum 0! 1nſpecta (. 16 cujus ac verſi 1 FEquato! lefacit, Quaquav adſcend minet, hinc bre & raref: vic( dere, tun ad medi Quadion refacta( 10 detern monetri bit, den! dium 13 In tota 9 freie a en dalef: 5 milligr; un um fere Kimi; ocCybatur Column lg quantum| r1umeb ade Em In int 28 vel CVI, ſun, Y( ſive de Ventis. 723 ſe ſubito exeipiunt, Dantibus ſepe ſimul Ventis cum omni genere direttionis: Hxc omnia ex Inſpedta Tabula xx1x. optime intelliguntur. ß. 1671. Hujus generalis Venti cauſa Sol eſt, cujus actionem clare concipiemus, ſi primo illum verſari in Kquatore fingamus: Cum redta alicui „Kquatoris loco imminet, A&rem vehementer ca- lefacit, rarefacit, eique majores vires inſpirat: quaquaverſum hinc Aer ſe expandit, in altum adſcendens ſupra reliquam Atmoſpheram pro- minet,& lateraliter ex lege gravitatis diffluit: hinc brevior continuo fa&a illa dimanans, calens, & rarefagta columna, viribus minoribus reßiſtit vicinis columnis, que tum ſua denſitate& pon- dere, tum ſuperpondio ex ſuperius aflluente Are, ad medium calentemque A&rem propellentur, Quantum Atmoſphera, Soli retta ſubjacens, 1a- refatcta calore adſcendet, accurato quidem calcu- lo determinari nequit, ſed ex obſervationibus Ther- momertricis intra Fropicos captis Concludere lice- bit, denſitatem a&ris no&turni frigidi eſe ad eam diurni rarefatti, uti 9 ad 8. Si hoc xquabiliter In tota atmoſphere altitudine obtineat,& hujus frigide altitudo ſit 45 milliarium Britannicorum, erit calefact& ultra 50 mill. adeoque exceſſus ſit 5 milliarium: Aer hic quoquoverſus difluit; po- uſffimum ad latus utrumque: difMuat igitur pars fere dimidia ad Auftrum, pars altera ad Boream, occupatura altitudinem 2 milliarium; erit quxlibet columna lateralis, mediz calefa&t& adſtans, gravior, quantum ponderat A&r in hac altitudine 2 millia- rium: adeoque hoc prepondio partem ſui inferio- rem in intermediam columnam ad minimum eo im- etu pellere poterit, quo ventus generalis Bare ob ſervatur. Interim Sol movetur ab Ortu ad Occa- ſum, vel Terra potius contrario motu, quod DIAZ hoc 724 De Meteoris Aereis; hoc in caſu idem eſt, cum tantum ad Aerem, qui ſucceſlive caleſcit, attendimus: adeoque datur plaga alicujus longitudinis, in qua ab ortu verſus occaſum Aer frigidor non tantum 4 calidiori pro- pellitur, ſed etiam minoribus viribus reſiſtit, quam qui ab utroque latere adſtat premitque 3; quamob- rem- hic utrimque appreſius ad locum minus reß- ſtentem, duplici direedtione feretur: ille ſcilicet, qui eſtin hemiſph&rio Terrz boreo ,direttione compo- ſita ex Orientali verſus Occaſum feretur, pro motu ä tergo;& ex direttione a Septemtrione verſus 4ZKquatorem: ejusmodicompoſita directio Ventum progignet Aquilonem: ille, qui eſt in hemiſphx- rio Terry Aufſtrali, feretur direttione ab Ortu ad Occaſum,& ädlatere direttione ab Auſtro ad X- quatorem; hinc motus compoſitus fit, quo pro- ducitur Ventus, qui Eurus appellatur. In regione Soli immediate ſubjacenti ſibi Aquilo& Eurus oc- currunt, ventum alium compoſituri, qui verus Subſolanus erit. C. 1672. Quoniam Solis calefattio ſucceſlive fit, nec cum vehementi ſubitaneoque impetu, Ven tus ſic excitatus ab Ortu Occaſum verſus non im- petuoſus erit,& xquabili delatus tenore: Inci- piet vero, ubi A&r non ä montibus, ſylvis, alils- que obſtaculis lateraliter afluere impeditur 5 ad- eoque incipiet Ventus Orientalis in Oceani locl1s, aliquantum ä littoribus remotis: Veluti ad diſtan- iam fere centum leucarum A littoribus Africe ob- ſervatur oriri. Huic vento appropinquanti litto- ribus Americe montes refiſtunt; idcirco eo pla- Cidius ſpirabit, quo propior eſt Amecice, velutt pautz teſtantur: montes lateraliter ventum deter- minantes eficiunt, ut paulum latius expandatur ad littora Ämericx, quam quidem 3 Parte ÄAfrice inchoavit. Cg. 1673- . 16 zum 1; fuum ab tei: tut nens, di cauſa fül pulſum, props x) autem qus frigl bacur, 19 feretur ai ſrali, qu Je 167 deugte Soi talior, in teralermn Dd imminet: vertetur 1 phxrium Janom hi quantum 114 ad al congruun 1.1675 ua 70pl Ulterlus ex ve] 50 gr, dop 1pen Are que aueh later 1108) füffic 4 Se cal noſnkere reſtitvents Pandendo Jive de Ventis.. 706 9. 1673. Comitemur jam Solem, hemiſphz- num Terrg boreum illuminantem,& curſum fuum ab Mquatore ad Septemtriones infle&en- tem: tum Atmoſph&ra, Oceano Atlantico immi- nens, directe ä Solis radiis calefa&a, Subſolani cauſa fuiſſer; ideirco propter lateralem Aeris ap- pulſum, qui ſpiraverat antea Aquilo, nunc paulo Propius ad verum Subſolanum verget: Auſtralio- r! autem Kthiopico Oceano imminens Aer, jam- que frigidior, quam cum Sol in /Equatore verſa- batur, ideo quoque denſior, maJorl impetu laterali feretur ad afrem calefattum,& motu magis Au- ſtrali, qui facit, ut Eurus fere in Auſtrum vertatur. 9. 1674. A Tropico Cancri ad Kquatorem re- deunte Sole, ſenſim Atlantici maris Aquilo orien- talior, in verum Aquilonem vertetur, propter 1a- teralem Aeris affuxum ad ea loca, quibus Solretta imminet:& Auſter Kthiopici Oceani pedetentim vertetur in Eurum; donec Sole peragrante hemis- phexrium Terry Auſtrale, Eurus magis ad Subſo- Janum hic vergat:& Aquilo maris Atlantici ali- quantum plus tendat ad Septemtrionem; qux om- nia ad amuſſlim cum obſervationibus premiſſis congruunt, ß. 1675. Manet vero hic Ventus Orientalis in- tra Tropicum utrumque, vel ad paucos gradus Ulterius exporrigitur, nempe ad latitudinem 28 vel 30 gr. utrimque ab„Equatore: Quia Sol mo- do perpendiculariter radios ſuos vibrar in Terras Atremque, intra ambos Tropicos jacentes, qui autem lateralis adjacet Aer ad 4 vel 5 gradus ulte- r1us, ſufficit ad implendum At&rem intermedium, a Sole calefaftum, cum extemplo ä parte At- moſphere ſuperiori recipiat Afrem affuentem, reſtituentemque ſua copia, quicquid alter ſe ex- pandendo amiſerat. Lz 3 C. 1676, +0. 9 De Meteoris Aereis; C. 1676. Difficilius affertur vera caufa Vento rum Auſtralium, qui juxta littora Caffariz, An- gole,& Biafarze ſpirant: tum, quare non pro- cul 4 Guinea Venti ad Occaſum convertantur, mutati in Africos, veluti illi ad Nigritarum lit+ tora abeunt in Coros? forte hi oriuntur, quia ſ0- Jum Guinex& Biafarx admodum arenoſfum, Vve- hementer 3 Sole incaleſcit, caloremque diu reti- net, quamobrem Aer ſolo huicferventi imminens, multum rarefit; adſcendit, diffluit lateraliter in ſuperficie Atmoſphere: Aer lateralis, quique 11 berrime accedere poteſt ad eum, qui Guinez& Biafarxe iaminet, eſt ille, qui Oceano juxta litto- ra Caffariz,& Angolx incumbit, qui ideo Vver- ſus Guineam delatus, Auſtrum progignit: quo autem propius ad Biafaram accedit, eo plus ad hanc regionem deternunatur, mutatus in Afri- cum: Pari modo pars Venti Orientalis in libero Oceano, non procul ä Guinea, propter A&rem hujus regionis multo minus reſiſtentem, inverti- tur, contraria direttione pellitur Occaſum verſus, atque etiam mutatur in Africum. Nigritarum regio non habet ſolum a Guinea diverſum, ideir- co etiam Aäör Oceani Atlantici verſus hc littora determinabitur, unde non Aquilo, ſed Corus ab infult Palma ad littora Billedulgerid& Nigrita- rum Habit. C. 1677. Meminimus quoque loci in Oceano Atlantico inter latitudinem boream 4& 10 gra- daum, in quo malacie& procellz: Ett hic, ubi inter Ventum generalem Orientalem,& inter Africuam ad Guineam tendentem, datur zquili- brium, adeoqueg ASris quies: Ninhilominus cum creberrima hie Falmina& Tonitrua obſerventur, fandaus Oceanl magnam Bituminis, Sulphuris& materiz falininex Copiam in auras eruftabit: qu2 con- cont In hanc Jemcun materid (1 feruntu? ceano 2% ſe ab 9 20, u tis his 9 Pluvia» turquer Conqun An0mao inde al br]&j qu Ar netun ſter, q cum lh Quibus€ fricum,/ net; 100 Aby |. 1676) € vepty Wrque k General |]. 16 equi, 7 mt Pherar five de Ventis. 727 continuo efferveſcens& incenſa, nunc Ventos in hanc plagam, mox verſus aliam, imo ad qua- lemcunque ſpirantes, ſuſcitabit; donec exploſä materia iterum A&r ad tranquillitatem redeat, g. 1678. Interim Nubes 4 Vento Generali de- feruntur ad hunc locum, ut& ſimul aljy ex O- ceano /Ethiopico elevateg huc confluunt, propul- ſe ab Africo; alie prognate in Oceano Atlanti- Co, huc accumulantur 4 Coro: ideo Nubes 4 Ven- tis his oppoſitarum direftionum condenſatz, in Pluviam coguntur; qux denſifſima tum fit, labi- turque, cum fulmina Nubes vehementius adhue conquaſlant,& in denſas moles compingunt, quz jam gravifſime, nec amplius ab A&re ſüſten- lat2, quaſi agmine fatto deorſum ruunt; atque ita imbres urceatim€ colo demitti videntur. Jy. 1679. Circa littora Brafiley quxedam alia anomalia obſervatur; quippe ä menſe Aprili,& inde aliquousque flat Africus: 3 Menſe Septem bri& deinceps fat Aquilo. Littora Americx, qux Aufſtraliora ſunt quam Brafilia, multum in- Hecttuntur Occaſum verſus: idcirco ventus Au- ſter, qui menſe Aprili ſupra Oceanum Xthiopi- cum ſpirat, determinatur 4 Jittoribus Braſilex, quibus co&rcetur, ita ut neceſlario mutetur in A- fricum, Menſe Septembri autem Sol refa im- minet Brafilie, ejusque ſolum valde calefacit, hoc Agrem, velutu in Guineä fieri di&um eſt g. 1676. quamobrem Aer ex frigidiori Terrz par- te Septemtrionali huc determinabitur, ſuſcitabi- turque Aquilo. Primaria hec ſunt, qux Ventum Generalem hujus Oceani ſpectant. SF. 1680. Ex quibus opinamur ſatis manifeſto ſequi, ventum Orientalem non oriri propter mo- tum Terry circa ſuum axin volute,& Atmos- ph&eram relingquentis, veluti 4 nonnullis creditum 2,744 ſuit, aD KXIX« De Meteoris Aereis 3 fuit. 1*. Quia Ventus generalis non eſt verus Subſolanus, ſed Eurus vel Aquilo, cujus direttio aliquantum mutatur pro vario Solis in Eclipticä Joco. 2*. Quia velocitas hujus venti multo minor eſt, quam terr? circa axin converſe; quippe hic ventus celerior non eſt, quam ut intra unum M“. 8 vel 10 pedes percurrat; cum /Kquator eodem tempore 1423 pedes perficiat. 3*. Quia Terra perpetuo in A&rem incurreret, precipue ſuis mon- uübus, eum ſecum abriperet, motumque brevi tempore ſuſcitaret in eo xque celerem& eadem directione, ac ipſa circumtorquetur, proinde ces- ſaret ventus, ſi quis ante ab hac cauſa ortus fuis- ſet. 4*. Non relinquit Atmoſphgera terram in motu annuvo circa Solem, verum pari velocitate utraque moveturz cur jgitur terra in motu diurno eirca axin Atmoſphwzram relinquerec? hujus ratio nulla apparet. 5*. Tum quoque in apicibus mon- tium ubivis terrarum ſpiraret Subſolanus, qui non obſervatur, 6*. Penitus ruit hec opinio propter alios ventos in Oceano Indico ſpirantes, de qui- bus mox agam. 1681. Sed nec caufa hujus venti generalis poteſt eſle Luna, quia Subſolanus non ſequitur mo tum Lung circa terram; nam tum quolibet menſeg Lunari mutaretur inter ambos Tropicos,& plu- res quam 24 unius anni decurſu mutationes in generali vento obſervarentur, quales nunc tantum dux contingunt: Quamvis non negemus, Lunam ſua gravitate aliquem in Atmoſph&ra ſüſcitare mo- tum, uti infra probabimus. 3 gf. 1681.* In Oceano Pacifico regnat idem Ventus generalis, quem in Oceano Atlantico& Xthiopico deſcripfimus:? quippe ſupra hemiſph&- rium Terrx boreum Hat Aquilo,& ſupra Auſtra- Je hemiſphgrium Bat Eurus; uterque Ventus= a tamen dental rern I do. ac h 10 rum va ſed pr ſibus q buys 11 ne fert zii; Be 80) dum, 10vam! ſun, 9 ſolamun 90,] ner|: megſibt bri] 08 reliquis 4. 1 labdriz; hare 0 ad April ſus, que Conitant ad April Cold ſere Aqfo 9 ſupa M: „m AUE rs: a Sie de Ventis. 729 ad gradus 28 vel 30 utrimque ab /Equatore ex- tenditur. Circa littora Americye occidentalia tamen anomalia datur, flantibus hie Ventis occi- dentalibus, quorum ratio 4 calefatto ſolo, AG- rem rarefaciente, petenda eſt, parl prorſus mo- do, ac diximus in. 1676. ß. 1682. In Oceano Indico major eſt Vento- Tab. rum varietas: Eſt enim in eo Ventus generglis 3 XXIX: 5 ſed preeterea dantur Venti perlodici, qui ſex men- ſibus quandam verſus plagam delati, ſex ſequen- ubus menfibus quaſi redeuntes, adverſa diredtio- ne feruntur; hi vocantur Motiones vel Anniver/ſa- rii; Belgice Mou/ſons. Omnes ita ſunt comparati. 1%. Inter latitudinem Auſtralem 30& 10 gra= duum, inter Inſulam Divi Laurentii& Hollandiam novam ſemper ſpirat Eurus per totum anni decur- ſum, qui tamen aliquando paulo propius ad Sub- ſolanum accedit, 2*. Inter gradum 2& 10 latitudinis Auſtralis, inter Javam, Sumatram,& Laurentii Inſülam menſibus Majo, Junio, Julio, Auguſto, Septem- bri, Oetobri ſpirat Eurus: verum 4 Novembri ſex reliquis menſibus regnat Corus. 3". Inter Africe littora Ajane, Arabiz, Ma- labarie; tum in ſinu Bengalenßi, ſuper omnem hanc Oceani Indici partem usque ad MKquatorem ab Aprili ad Oftobrim ſpirat Africus, impetuo- lüs, quem atr& pluvioſeque Nubes& procells Comitantur: ab Oftobri reliquis menſibus usque ad Aprilim regnat Aquilo, lenior priori, cum cwlo ſereno: uterque Ventus, cum Africus, tum Aquilo placidius ſpirat in ſinu Bengalenſi, quam ſupra Mare Indicum. Dr 4?. Inter Zanguebariz littora& inſulam Divi Laurentii ab Ottobri usque ad Majum datur Eu- rus: a Majo ſequentibus ſex menſibus flat Favo- Gz 5 nus; ' 1:0 KEENE EE ENE ARENEERDEE Ni 022 BE ICHOI TER LEER TTF KIER RER EON had en,.+7 ES 3 M I mab j 73 De Meteoris Aergis 5 nius: qui ſimulac ultra infulam Laurentü eſt pro- greſlus in liberum Mare MKquatorem verſus, mu- ratur in Africum, parum divergentem ab Auſtro. 5*. Inter littora Chinenſia, Malaccam, Suma- tram, Borneo,& inſulas Philippinas, ab Aprili ad Ottobrim Africus, parum declinans ab Au- ſtro, ſpirat: ab Ottobri usque ad Aprilim fpirat Aquilo, parum differens a Borea, imo Aettitur in Boream& Corum inter Inſulas Javam, Timor, Hollandiam novam,& Guineam novam: quemad- modum Africi loco hic ſpirat Eurus, qui quaſi ä Nexuoſo ſitu Timor, JavXx, Svmatre, Malacc2, in Africum determinatur.. Quotieſcunque Motio- nes hz invertuntur, ſtant in nonnullis locis quie- 1x, ac ſi Aär neſciret, quorſum ſe verteret, ſed in aliis locis definunt Venti ſummo cum furore, ilico in oppoſitos converſi. C. 1683. Ventus Generalis Oceani Indici eſt idem, ac explicuimus in f. 1671. Verum aliarum Motionum caufam, ut nulli ſcrupuli ſuperfſint, afferre nondum potuerunt Philoſophi: motiones videntur pendere ä pluribus cauſis: 4 montibus, corumque exhalationibus, quas ſtatis tempori- bus exſpirant,& que Atrem certis directiontl- bus propellunt, tum ä reſolutä nive,& plurima- rum aliarum rerum, hucusque incognitarum COon- curſu: forte 4 cauſis ſubterraneis€ fundo maris erumpentibus, quales Oceanum Indicum ſtatis temporibus reddunt la&eum Jucidiſimumque(a). igitur hxc ſapientiori ſeculo relinquenda ſunt, Vi denturque Eteſix ſive Anniverſaril aliarum Terra- rum Vent(5) non bene intellig1, nec demon- ſtra- (a) RunmePnivs in Muſeo Ambo. Lib. 3. Cap. 28. (b) VARENI1 Geogr. S. VI. Cap. XXI. Memoires de L9n- guedoc Part, 2. Ch. VI111. ſteart pl aceuratl rium, 0 ab hus Pp (. 16: ni fas rx de die es Tertent recipiun nun, (. 16 quando pellunt, reddunt elapla diem, u powerd vel ſert ditutl: 0x dit mum ſut uno alte ß. 16 bus obſe tar in lit in/ulgs. (116 rum ve perilant| var] an! que Ipira (168 ſula ver] ps ſe mm 11as EXC Ant, (ones 78 08, Dos )„onl '") Ng“ 0 M 18 7 18 "| pv| mr V,| 3011“ ſim ſive de Ventis. 731 Neart poſſe, niſi oculati regionum inſpetores& accurati obſervatores Huminum, montium, ma» rium, ſylvarum, ſoluteque nivis fuerimus, nam ab his potilimum pendent cauſis S. 1684. Sunt quoque Venti Marini& Terre- nl ſatis regulares: Marini in nonnullis littoribus de die ex Mari ad Terram adſpirant, nottu ſilent. Terreni ſilent in die, nottu ex Terra ſ2 ad mare recipiunt; quo patto per univerſum ſpirant an- num, g. 1685. Marini hora nonä mane ſurgunt, ali- quando ocyus vel ſerius, leniter ad Terram ap- pellunt, ac fi eam transgredi non auderent, mare reddunt placidum, vel in parvas ſaſcitant undas: elapfäa ſemihorä inſurgunt ſenſim usque ad meri- diem, tum vigent, ita perſtant usque ad tertiam pomeridianam, tum miteſcunt usque ad quintam vel ſerius, deſinuntque tandem, ſequenti die re- dituri: In principio oblique appellunt ad littus, mox dirette, prexcipue colo ſereno, quo potiſl- mum ſunt regulares: humidä tempeſtate interdum uno alterove die otiantur. g. 1686. Inprimis in Promontorüs eminenti- bus obſervantur, in ſinubus miteſcunt, dominan- tur in littoribus intra Tropicos,& circumvolitant inſulas. Cf. 1687. Venti terreni excipiunt marinos, ple- rumque veſperi hora ſextä incipiunt, totä notte perflant usque ad horam matutinam 6, 7, 8, pro vario anni tempore& litorum ſitu diutius brevius- que ſpirant,; F. 1688. Egrediuntur ex continente; qu2x ſi in- ſula fuerit, 4 medio quoquoverſus ſe recipiunt ad mare, potiſlimum prope flumina defluunt, quxz ſe in mare exonerant. Ad varias ä litore diſtan- tias excurrunt, nonnunquam ad 3 vel 4 RI all SEZIERT im 7 35 732 De Meteoris Areis; aliquando prope littora manent; quo longius ex- currunt, eo ſunt brevioris durationis. C. 1688.* In quibus regionibus ventus potifſimum generalis, in his vent] marini terrenique mitiores. CF. 1689. Ex promontoriis pauciſſimi venti ter- rent, ſed fortiſlimi in ſinubus, Cf. 1690. Hi venti marini terrenique intra Tro- picos regnant, adeoque in regionibus, qux A ra- diis Solis interdiu retta feriuntur,& vehementer incaleſcunt; longis tamen noctibus non parum re- frigerantur, ut magn caloris frigorisque ſint vi- ciſfitudines. CF. 1691. Sol mane hora ſextä oriens bihorio vel trihorio ſolum non parum calefecit, Afremque ei imminentem ob radios reverberatos rarefecit vehementius, quam qui mari incumbit, Aer cale- CaCtus affurgens in ſammo Atmoſphersz lateraliter deflait, quo Aär marinus gravior, tum& prop- ter Copiolos aflfſurgentes ex mari vapores, ad ter- ram pellitur, ventum marinum ſuſcitaturus: qui abit, quamdiu Aärterrenus plus marino inzaleſcit, proinde usque ad horg occaſum: Quoniam Sol A&rem maxime incendit ab horä 12 ad 3 poſt me- ridiem, ventus hoc tempore erit fortiflimus: Sole vergente ad occaſum, A&r prope terram continuo minus minusque incaleſcit, quo ventus marinus Gdebilitatur magis magisque. C. 1692. Tandem Aer ſupra mare& terram ejusdem caloris, ſibi equilibratur, ventusque ſi- jet: tum Aker marinuüs citius terreno refrigeratur, przcipue ob continuo adſcendentes vapores: ideo Adr terrenus ſe expandere pergit quoquoverſus ad mare, nottu ventum terrenum ſuſcitaturus, qui mane in ortu Solis iterum definit, ACris terrent marinique expanſionibus zquilibratis. SEB CF. 1693. In reliquis Terre regionlbus GE pl- ſpyant n2c p! verſun que A vere p( ſylvaru que al verſus u erut nee gio ſin cognit Helve jero,( (05) e04 nil pro Cu ſolam bus, nN Ultraje parum parte, ſeryatic ' In Alls runf,| cerloru denflo, five de Ventis. 733 ſpirant Venti, qui nec tempus, nec periodum, nec plagam, nec impetum obſervant, ſed quaqua- verſum diriguntur: Horum cauſa eſt omnis illa, qux Atmoſphere partem ex loco in locum mo- verze poteſt: determinatio pendet a ſitu montium, fylvarum, aliorumgque eminentium corporum, que allabentem A&rem determinant, ut certas verſus plagas potifimum dirigatur: Idcirco Ven- u erunt ſingulares, propriique ſuis regionibus, nec cognoſtendi, nec explicandi, nili prius re- glo ſimul cum reliquis undique adjacentibus bene cCognita& deſcripta fuerit. Obſervationes in Helvetia 4 Garcino, Norimbergyg a Doppelma- jero,& noſtre in Belgio inſtitute, docent, ven- t0s eodem tempore diverſos in his locis ſpirare, nili procella quedam diuturnior regnaverit. g. 1694. Septem foederatarum Provinciarum ſolum eſt ſatis planum& wquadile absque monti- bus, niſi quod intervallo'Milliarium duorum ab Ultrajecto Mons Amisfurtenfis, ſed exiguus& parum altus detur; plures tamen in ea Gelrixg parte, que Velavia appellatur, reperiuntur: Ob- ſervationes Trajectine plurimorum annorum, tum ' in alils federati Belgit provinciis capte oſtende- runt, utcunque determinatum eſſ& anni ſpatio certorum Ventorum numerum, plurimos ſibi ad- dendo Annos, medium compoſui aliquem, ex quo Ventorum numerus cognoſcetur, parum ablu- ſürus a veritate: ſecundum hunc Ultrajetti ſpi- rat Septemtrio 42 diebus, Corus 33, Favonius 77. Africus 58. Auſter 33. Eurus 26. Subſolanus 53. Aquilo 43. An von Favonii& Africi ſunt adeo frequentes, quia Mare Germanicum reſpeettu noſtre regionis ad occaſim jacet, atque ita A&r marl huic imminens frigidior apprimetur ad cali- diorem rarioremqus, ſolo noſtro incumbentem? au 734 De Meteoris Aereis; an vero eſt pars Venti Generalis Aquilonaris, re- temponbt exi a littoribus Americe Septemtrionalis,& op- rut(4). poſita directione per Fretum morinum& ſupra An-(. 169) glix partem Auſtralem afflantis? forte utraque in Terrel cauſa obtinet. Atmoſphaf g. 1695. Cur autem pauciſſimi apud nos Euri? magnam"5 an non quia ſolum noſtrum humidius Germanico, teſtäntur I Jacente in hac plaga,& proinde admodum frigi- 13x, C des dum, multo minus calefit, quam Germanicum 3& allerer! unde Aer noſtro ſolo imminens, etiam minus ca- bigajd ex leſcit, rareſcitque, quam Aer, qui terre Auſtra- tes Ventl | liori& ficciori incumbit: ideo non niſi raro Euri panniques | ſlüſcitabuntur& Auſtri; ſzpius vero Borez, ex plurimas M frigidiſlimis ad calidiores delati plagas. ſü Terra 4,1 I. 1696. Cur autem frequentiffimi apud nos ſendus alis m Subſolani ſpirant? hi ſemper frigent, etiamſi me- Cornor(f 341 dia zſtate allaverint 3; brumali tempore Aquam in regno) || in glaciem cogunt, rarifſime enim gelat, niſi Sub- Bayz, d] || ſolanus ſpiraverit: Quoniam igitur Aer noſtri pla- Cracovia] j| n1 ſoli calidior eſt illo, qui locis montoſis Germa- Veſuvio | nix incumbit, reſpettu noſtri in plaga Orrtentall ex imo ni |f jacentibus, Aer ibi denſior frigidiorque ad noſtram Intümeſces | regionem frequentifſime apprimetur, Subſolanum- in fürentd Bil /| ſuſcitaturus. An potius erit pars Venti genera- cu Legnic 197||| lis? Cur rariores quoque Cori, adeo periculoſi cu Heam: BY| noſtris aggeribus? an non, quia Scotiz ſolum erumnoſ: 4 19/08 admodum montoſum hos intercipit, unde, qui(Min 1/08 ad nos afflant, potiſſimum ſunt Aquilones, qui in(4) Plivy Scotix montes allapſi repercutiuntur ad nos? Ve- 1.3, tus eſt traditio, Ventum illum 14 dierum ſpatio(Vi apud nos regnare, qui tempore Kquinottil Ver- ih Di n1 ſpiraverit, in primis fi fuerit Corus vel Bo-(INRive reas 3; accuratz obſervationes in Belgio captz id 8 f635. p. . verum non eſſe oſtenderunt: ſed in Italia,& pre- v a N X NEIGE ET-) Mar, cipue Romy obtinet, uti olim Plinius( a), noftris(i) Vita tem-(8) Phj| (a) Hiſt, Nat. Lib. 2, Cap, 47. WO five de Ventis. 735 temporibus Nob, Blanchinus& Revillas tradide- runt(a). S. 1697. Caufy Ventorum liberorum ſunt vel in Terre viſceribus, aut in ſüperficie, vel in Atmoſpherä, vel ſupra hanc. Terram ipſam magnam vim Atris ejicere,& ex abdito ſpirare, teſtantur multy obſervationes: De Senta Dalma- tix,& de rupe in Cyrenaicä provinciä Plinius(5), & aſlerente Gilberto in Comitatu Britannix Den- bigaja ex quibusdam cavernis ſunt tam vehemen- tes Ventorum eruptiones, ut inje&a veſtimenta pannique magnä vi efflentur: Scheuchſerus quam- plurimas deſcripfit(c) cryptas Kolias, ex reces- ſü Terrarum interiore Ventum exſpirantes: Gas- fendus aliam in provincia prope Lauſonem(2Y Connor(e) prodidit de Cumanz Sibyllg antro in regno Neapolitano idem; tum de cavernis Bay&x, de fodinis aliquibus Germanix, de Salinis Cracoviz: Eſt quoque prope Terni(f),& in Veſuvio(g), in Catalonia(3). Sed& Ventos ex imo maris adſcendere,& Aquam ſübito fluttu intumeſcentem perrumpere, erumpentesque abire in furentes Typhones, alii teſtantur, veluti deLa- cu Legnio Gaſſendus(i), de Vettero Suecix La- cu Hearnius(&), tum de Chinenſi ſalo admodum erumnoſo nautz Batavi, aliüque(/). C. 1698. Ca) Philoſ. Tranſ. N*. 466. CE)Iee 25 40. 45 ZUM) Mat. (c) Stoicheiograpb. Helvetic. pag. 122.€F6.- (4) Ad Lib, x. DroGEN. LAEBRBTII. Pag. 1008. (e) Diſſert. Med, Phyſ. p. 33» Art. 3- (F) KiRenrzar Mund. Subt. L. 2. Fournal des Scavans AD? 1685-0. 44:9. &) Miſſon. Itiner. Tom. 3. b) Marca Hiſpanic. L. 2. C. 22. DD) HUG De/ci W1D:1 5200 417. R) Philof. Tranſ. N*. 298. ! ( C ' (2) Obſervat, Phyſig: envoye de Siam a!' Academie, SEESEN ee 52 LS De Meteoris Aereis; Cf. 1698. Cauſe ventorum ex cryptis AKoliis allurgentium poſſunt eſe varie: Concipiatur 2- nim animo crypta inſtar ingentis ampullyg, ca- paciſlimi ventris, anguſtique colli; ARris ſit ple- na frigidi, hyemalis, denfſique: Atmoſphera igi- tur ſupra terram leviori fatta, Aer minus preſflus ex ventre ampully ſua elaſticitate per collum e- rumpet, ventumque referet ſurſum ſpirantem. Vel ſtillet aqua rivuli inſtar per rimas terry in Ca- vam cryptam, multum Aeris aqua ſecum devehet, quo ventum fortem, vix follibus majoribus imi- tandum, ſuſcitare poteſt(a), uti quondam Hero probavit, hic deinde ex antri ore erumpere CO- gitur. Aqua in Terras Sulphureas, Martiales, ſive Pyriticas inciderit in cryptis, ilico gignetur calor, aqua in vaporem admwodum elaſticum ver- tetur, qui ex antro Afrem cum impetu expellit, & ipſe apertum ad hos efflatus iter occupat, ac per cavernam in noſtras ſedes effertur: quemad- modum aqua in FXolipilä calefatta ſub venti for- mä ex tenui foramine erumpit. Ignis ſubterra- neus 4 qualicunque cauſa ortus preſtabit idem, Si aliquot crypte Folie ſecum communicent, & ſuis quxlibet fit inſtrutta oſculis, fieri nequit, quin vel altera recipiat ventum ex Atmoſphzerä ſuperiori, quem per totam cryptam ad 08 0pp0o- ſirum apertum deferat, vel alterum hoc os idem preſtet. Cauſe ventorum per aquas erumpentium ſunt terrx motus ſub aquis ſuſcitati, qui ab effer- veſcentiis, äut& inflammationibus oriuntur, ä qui- bus multum Qfuidi elaſtici generatur, ſummo impe- zu ex fundi hiatu ſurſum propulſi, quod ubi ex aquz ſuperficie emerſit, ſe niſu maximo quoquo- verſus expandit. C. 1699. (a) Philoſ. Zranſ. N*. 475, ue 1. HT 4; te rem m Numina u: tum terra, 1 volle, 6 J. 17 moſphz ſunt mc Centia€ aut per aique in exlialati eldſticun Jektate' peu,& per vent n1Im ex! mihor p tempus eodem x dusß nun 3 te lurredß fue de Ventis. 737 F. 1699. Ad Cauſas ventorum, qu in ſuper-- Icie terrx ſunt, referenda ſunt omnia, qu2x ACE rem movere poſſunt: veluti ſunt undz maringx, Numina, unde in r1pis& littore fere ſemper ven- ü: tum exhalationes& vapores adſcendentes ex terra, ignis excitatus, nivis& glaciei reſolutio ä vole,& innumera alia. ß. 1700. Plurimi venti a caufis, qu ſunt in At- moſpherä, ſuſcitantur, quz variis operari pos- ſunt modis. Precipua cauſa confſiſtit in efferves- Centiä exhalationum variarum bi occurrentium, aut permiſtione exhalationum cum vaporibus, atque inde orta efferveſcentia: Simulac enim dux exhalationes efferveſcunt, expanduntur, fuidum elaſticum gignunt, Aöärem majori minorive Ce Jeritate propellunt, pro diverſo efferveſcentig im- Petu,& acttione prognati elaſtici fluidi: Ideo ſem per venti oriuntur, cum fulminar, tonatque: Quo- niam exhalationum varia Copia, nunc major, nunc minor permiſcetur,& poſt unam permiſtionem tempus elabitur, antequam altera permiſtio in eodem vel vicino loco Nat, ventus inde oriun- dus nunc incitatior, mox lenior ſpirabit,& in terrupto iterum impetu, violentius mox ex quie- te ſurreeturus; veluti in omni libero vento obſer- Vatur, qui equabili tenore nunquam duorum Mi- nutorum ſpatio ſpirat, ſed viribus diverſis: Id- que co magis, quo validior fuerit: fß Exhalatio- nes pauce fuerint, ut A&rem non reddant Opa Cum, plerumque mitiores fiunt Venti: 0) vero ſuä copiä Nubes denſas formaverint, progignunt Impetuoſiores Ventos; ideo plures Venti tempo- re nubilo, quam ſereno obſervantur. Sunt Ny- bes, qux cum omni humido efferveſcunt; hz Ventos generant, ſuper quzxcunque loca tranſi- verint; dantur hs ſepe zſtate, colo cxteroquin Jevel e 12- SESIS EHSPREB UE u . GERE NIS F8% 7 238 De Meteoris Aereis; ſereno, atque 4 Nautis e longinquo diſtinguuntur Sic vero quaquaverſum rueret Aer, veluti frequen- ter etiam fit; ſed potifſimum eo incumbit, quo liberior exitus invitat,& loc1 laxitas, tum mag- na& patens area. Sunt nubes atrz ſzxpe cauſa Ecnephie, qui in mari Athiopico,& in Pro- montorio Africe extimo, Guinea, Lowango, Guardafu, vehementer furere nonnunquam ob- ſervatus eſt(a). C. 1701. Sepius tum in hiſce, tum in prece- dentibus mentionem fecimus efferveſcentie, qux in Atre contingit; ne quis de veritate dubitet, pauca tantum pericula capiat, ut convincatur, nos nihil aſumſiſſe, quod aftu non contingit. Po- natur enim phiala aperta, in qua Spiritus Salis Ammoniaci, evolabit aliquid, magis olfattu, quam viſu diſtinguendum 3 idem erit ſi nitri Spiri- tus pari examinetur modo: Verum utramque phia- lam juxta ſe ponamus; jam Exhalationes ſibi oc- currentes in A&re conſpicuam efferveſcentiam, Nubemque excitabunt calentem, uti Thermome- trum oſtendit. Tradit eximius Haleſius(5), ſe ad minerale Vitriolicum affudifle Spiritum Nitri, efferveſcentia hinc orta eſt, quä ſedatäa& Aere jam pellucente, admifſus fuit novus Adr, 1lico renaſcebatur efferveſcentia, 4 quä Aer facttus tur- bidus& rubicundusz repetique hoc aliquoties p9- ruit eodem ſucceſſu: idem obſervare datur in phia- 14, in quä Limatura ferri cum Nitri Spiritu ſait: aut in recipiente, in quo Vapor Aqu fortis man- ſit, poſtquam Pyriti affuſa fuerat. CF. 1702. Cauſe? ſupra Atmoſphegram ventum exCitantes ſunt Sol& Luna; hzxc corpore ſua gravi- ta (2) VARENTI Geogr. Se&. vI. C. X31. 6. X. (b) Abpendix ad Hemqſtatic. Exper. 3. eate ati S im X tamen guum, dum pa nes, mj] att altitudo minimt iantum altitud! inter 1 ' Aßrear na Aer 24 901:" endam poſtea bitur: qua att phere nag vic cinas ſ vIxXICOT DICH te Tröpiei IN ätmc reglonib 40 CIE Je' 813 flire de 1 Ube, trankmil Neclrare bc? 4 Aer mz Atrem ſive de Ventis. 739 tate atmoſpheram trahentia motum ſuſcitant analo- gum zſtuj marino, ab ils quoque pendenti: Eſt [amen in Atmoſphera, cum propter pondus exi- guum, tum Afris raritatem, eſtus A&reus admo- dum parvus,& vix excitando ſenſibili vento ido- neus, Nam ſi aqua 4 gravitate Solis& Lunz(ſi- mul attolli ponatur ad altitudinem 30 pedum; qux altitudo' eX major"vera; wm: Aer 5* qui et ad minimum 600 rarior, etiam 600 minus gravis, tantumdem minus aflürget, adeoque tantum ad altitudinem 2 pol. Exiguum diſcrimen diſtantie inter Lunam& Aquam oceani, vel Atmoſpheram ' A&ream in calculo nihil fere mutat: Igitur colum- na Aäris, immediate Soli& Lunz ſubjetta, erit 3 pol. altior vicinis ambientibus, ad quod faci- endum Aer 43 latere alluens vix movebitur;& poſtea defluens iterum pene inſenſibili motu agita- bitur: Sed licet Agr ad eandem altitudinem ac A- qua attollatur, columna zqualis alütudini atmos- phzerz, una cum exceſſu 30 pedum ſupra colum- nas VviCinas, non poterit hoc excellu prepondil vI- cinas ſenſibili motu agitare: Ideo etiam nulla, aut vix conſpicua, mutatio in Baroſcopio intra Tro- picos tempore xſtus marini contingit: nec extra "Lropicos fimiles regulares motus, acin mari unt, in atmoſpherä obſervantur, licet in nonnullis regionibus&ſtus marini ſint magn. CF. 1703. Sol inſuper ſuo calore Atrem rarefa- cit, eo vehementius, quo radils pluribus, tum ma- gis directe eum ferierit: fi igitur in ccelo hinc 1n- de nubes, Solis radiis partim interceptis, partim transmiſlis, lata Aeris plaga non zxque calefatta, nec rarefaetta erit; unde Venti; nam ex lege equi- librii liquorum, attioni egqualis eſt reſiſtentia: A&r maxime 3 Sole rarefattus pelletur interdiu ad Adrem frigidiorem ſub nubibus: contra noftu A&r "Kaa den- “s H ; Y EL mean fR lEä 740 De Meteoris Aereis, denſior ſub nube ad alium rariorem, qui 4 frigo- ce ſuperveniente condenſatur, ſe expandens ven- tum ſuſcitabit. Sg. 1704. Ventus lenis raro iter longum confi- cit: verum vehementior& aliquamdiu durans per Vvaſtum coli ſpatium vaſiſſe obſervatus fuit,& per- curriſle Britanniam& Galliam, uti ex Maraldi ob- ſervationibus Pariſiis,& Derhami captis Upmin- fteri liquet( a): alii pervaſerunt totam Britanniam, notante Townleyo& Derhamo(2): alii perfla- runt Britanniam, totam Germaniam,& Helve- tiam,& forte quidem ulteriores regiones, quem- admodum ex obſervationibus Scheuchſeri& Der- hami comparatis conſtitit(c): attamen ventus, qui in una regione vehementius ſpiraverat, longe mitior in ali!s fuit. gf. 1705. Ventorum liberorum velocitas admo- dum differt; qui tantä moventur rapiditate, ut arbores ſylvasque convellant, obſervante Mariot- to, intra horgy minutum ſecundum 32 pedes Pa- riſinos percurrebant: Verum ex obfervationibus accuratioribus Derhami colligitur(4), ventos impetuoſiſſimos tantä rapiditate promotos fuiſſe, ut 66 pedes Britannicos Minuto ſecundo,& 45 Milliaria Britannica horx ſpatio abſolverint. Hi quidem faribundi ſunt,& tantarum virium, ut Japideam ſtatuam, 12 pedes altam, 5 latam, 2 cras- ſam diffregerint, integrasque ſylvas proſtrave- rint(e). Furor ventorum aliquando eſt immen- ſus, cum Iintegras xdes in altum elevant,& pro- Jiclunt non diſloblutas ad diſtantiam 25 paſſuum: IMO (a) 1'Hiſt. de?' Acad. Roy. A*. 1699. GEDBEBUOE LATER ESINS. 2,07. (c) Philoſ?'Tranf. NO 32T. (a) Philoſ.“ Tranf: N*.'313. (ee): Philof, Tranſ. N*t 114. jmo er: ipls el 7 Var Eeclelia 100 pal gr[mo] jetz(| eguitem tum 10 vunt, dicenda ſit„| c] Verulat Phyßca proſfat, h.117c Aör) in bus inqu purior It tuts];€ ſi enim 110 vitiv mord& mult M 24 V: rant Cr non poll Orlehtali rant Inter tes& tel noſtrſs rex NU Vent (a) zm (db) PB (ce) Ei | ſive de Ventis, 741 ip| imo eraſſa eccleſip turris una cum campanis ab ww| Ipfis elevata& procul diſtanti zdificio 1mpoſita„. | ut Varſaviz A*. 1680 evenit: in Galli turris Wa| Eccleſie cum campanis elevata,& ad diſtantiam Wer| 100 paſſuum projetta in pago Bouchy(a). inte= gre moly a fundamentis ſublatz,& procul dis- DS.| Jette(5). Sunt autem alii venti adeo tardi, ut N Cquitem non precurrant: qui modice Celeres„tan= E,| tum 10 Milliaria Britannica horg ſpatio abſol. --|' D= LN vont. Verum muülto plura de ventis reſtant 48%| dicenda: quomodo eorum Cognitio comparand2 1| ſit, clariffimo& inimitabili exemplo magnus h1. Veruülamius in Hiſtoria Ventorum docuit, qua in | Phyſica vix aliquid magis abſolutum hucusque Ap| Proſtat, [59 ß. 1706. Uſus Ventorum eſt magnus; 1*, uf ax Aer, in quo vivimus,& qui noſtris exhalationi- | 0 bus inquinatur, removeatur, everratur, aliusque M:|| purior in ejus locum ſuccedat, qui vitalis eſt trac. , fh.|| turis: tum ut aſſiduä vexatione ntilis reddaturz 2 u fi enim Aer pigreſcit, precipue Eſtate, creſcit || in vitium, oriuntur ubivis"Terrarum Contagioſz ) Um, morbi& peittis, veluti poſt Hippocratem(c-Y 4" /W multi Medici memorit prodiderunt. |(M| 2?. Venti Agrem 8 calore Solis toſtum tempe- | M rant& reficiunt; ita ut regiones, que habitari | m non poſſent, habitabiles evadant: ita in Indiis | nb Orientalibus& Occidentalibus Venti Marini ſpi- 41“ 08 rant interdiu; Terreni veſperi, ſua aura reficien- |.) tes& refrigerantes A&ra, Terram, Aquas. In | m noſtris regionibus Kſtate plures perirent Meſlores, )) nil vento reficerentur, quo ſilente nonnunquam letha« |(a) Fournal des Scavans A*. 1680. Pag. 241.& 203. (b) LU Hiſtoire de 1 Acad. Roy. A*. 1741: D. 221, (c) H 1PPOCRATES Lib, 3. Epidemicar. na a .<.<. f A X us",<= wos wenn m. m R nN: 3(A SEE g<=> ;-<- F> än lin lt u neee tem eten im mmm rr. Ee Melanin“ ee Ama 742 De Meteoris Aereisz Jethalis eſtus(a). ILdcirco ventus 4 menſium ſerventifliomorum gravitate nos defendit, 3*. Venti calorem& frigus ex unä regione in alteram transferunt, hinc apud nos Auſter calo- rem, Boreas& Corus frigus adducit: imo in uni- verſa Europa fere eodem modo Auſtri& Borez ſunt comparati: Auſtri potifimum Vere& Au- umno perflant Helvetiam, Vere ingentem Co- piam Nivis calore refundentes, Autumno brevima- turantes Uvas, ſed excitantes Tertianas& Ca- tarrhos(2). Auſter menſe Junio& Julio in Afri- cz regno Algerino Afrem incendit, ut incole pavimenta irrigare aqua teneantur(6) /Quia ven: tus vel nullos Solis radios a ſolo reverberatos, vel omnes ſecum vehere poteſt in alias regiones: in Perſide&ſtum ſuffocantem imfert Baadi Samuur circa urbem Gamron(d): contra advehbit Boreas frigus,& gelu omnia conglacians& interficiens in Mare glaciali, Novä zemlä,& America Septem- rrionali( e). 4%. Qui fſicci ſunt Venti, uti apud nos Subſola- nus& Aquilo,& in totum omnes ä Septemtrio- ne, exficcant humida quxecunque, quo modo mor- talibus egregie in plurimis occaſionibus opitulan- zur: qui humidi ſunt, uti Zephyrus& Africus. irrigant pedetentim exſiccata, penetrando in p0- ros corporum, nec hi ſua utilitate deſtituuntur, 50, Venti Nubes ex vaporibus oceani formatas deferunt per A&rem ad quaslibet regiones, ut im- bres terris ſubminiſtrent, quibus omnes. plant? creſcunt, vegent, vivunt. Sed& ventil nim108 im- (a) DerRuan Theol. Phyſ. Lib. 1. Cap. 2- (b) HuLZERS Reiſe durch Schweitzerlandes Pa8. 39 (c) Tnopm Shaw Travels on Barbarye. Pa8: 218. (4) KEMPFER Amenit. Lyxotice, Pag. 721» (e) Philo|. Tranſ. N*. 465. imbres modo« di ppi ravit tt Aer|im aich 10 uno commu 61,! [uſſet experte natalis Vigiort ad itz remlr; mex) 11 fierent foret, ita libe muc "R foſläru! 3) wein 1ngent! Leqpis prolixio eſt, ey; Jive de Ventis. 742 imbres compeſcunt; nam modo addacunt nubes, modo diducunt, ut per totum orbem pluviz divi-- di poſlent: Pari modo exhalationes, quas exſpi- ravit terra, deferunt ad varias regiones, quibus Afr impurus averruncatur,& ea, quz ad vege- tationem 1)etiorem conferre aliquid poſſunt, non In uno tantum manent loco, ſed pluribus fiunt communia. 6?*. Dedit Deus ventos ad ulteriora noſcenda, fuiſſet enim imperitum Animal,& fine magnä experientiä rerum Homo, ſi circumſcriberetur natalis ſoli fine: dedit igitur Deus ventos, ut na- vigiorum curſibus ſuppeditarentur omnes undique ad vitam Copisx, plurimisque maritimis rebus frue- remurz; ut univerſo geveri humano res pulcerri- mz, in remotiſlſimis nate regionibus, communes fierent; ut omnibus inter ſ2 populis commercium foret, quo gentes diſſipatas locis miſceret, atque ita liberaliffimi Conditoris potentia, ſapientia, munificentia innoteſceret. BIE 7*. Venti aquas oceani, paludum, lacuum, foſſarum, movent, ne ſtagnando putreſcant. 8*. Ventorum ope Machinx plurimy moven- tur, moly agitantur, quibus labori mortalium ingent! cum emolJumento& ſolatio ſuccurrunt? Ecquis omnia enumerare poflet? in his facile prolixiores, quam harum Inſtitutionum ſcopus eſt, evaderemus. | MEN dE 0 el aan) OR- GIT ODO ORD FXD A OM TLRAnNVD»D in ma m u os) van)(0,0) iQ u <+ O Dao=Fr+o: ww NIN00..60 0a -i DJ OX .. << d=] 1“) es << 4 Oo A ed GS FASSTE: V MI 1,77 C TARTARIA Q W W 5; 7 177 WWG zn 102 Y V; ZZ, 5574 SWW En 17, YUYUMUUPRFdä 55 7,07%; 2 7,777 DIA [atf SE wi) x 7 DW/ Rs>» ZZ 2,7; SP 527:,./0// 1277 Zint; 3>74' Ww 40, S3 R 0 Je 1 x DR AINT N LEW W 2- 40 "m Gk ora 25. 40 SIAXWS Ber algala- IND TIA SAGL N Imperium MOGOLIS „7 -„- BE PE das PERSIS Leu EE z== Peclauonts|. GEES EE= NOJYA WM= M I „m - --- =4--. EE), 1:04 EEE ==" we -" --"“ ee - --" „- I| A BLSSENIA kb Kw B&O GERMNMANIIA AHL EBT EDULCERID 0. Seer S MARIJOCCO B 77,7 a » Bermudos VENZ7 „X DeR FE 4 jerra de I RUE: (0 R UDE De Z|, Z; I=)| Su; T- N 77 76 7(4,69 || KW KROINWN N 12 2(QV de .: NIS AUW'WÜ Y« EDi*> M QU 35 7 1X4 xS|1|€ W u prntzis VN| DD V W Ky d JW| ==. [*= = 442 "*. ee DEL 1 ArEeien Klalin dm I I SIZE(I ee -„4J---- 1a rm > 0; Terra F1 -.- XT HVUVDf- SONI Em Mb C Virgini Carohna Crao1a ICQ ward 1) JE: > TRÄNALTIS G 4 RIC SEPTEN “AME G7dwur Deckunatonum O7LES ſunt 2744. CU Pente UCHL3, €I VZ2ZLE. VNNEN JG NM NV W Ww x NN wn Ww 0 x N AC ZAUM Ww zn M y VV. nt x Wt 40'' "Vn wu WON Wf) WIC 55 ; D/K) WON W ZU Y Wan WEN N 17 [5 ER Wg Wa 1/7 RRRVARAMA<=TI WTWRD DO IIRYQ