M DiSPOSitio : chemico- physiologica alimentorum hominis et animalium | WOU domesticorum ] quam ;- consenszu hstris medicorum ordinis in Academia | Goeitingensi ad subhmittit 8 WC tor GEORGIUS ERNESTUS GUILIELMUS CROME, Einbecensis, A Rege Borussorum ProfesSor denominatus, gcientiarum naturalium in instituto 0eco- nomico, quod Moe gelini foret, Praeceptor, Societatis botanicae Ratisbonens3is, et Societatis naturae curiogorum VWetteravicae sodalis, Summos in medicina khonores obtinendos eruditorum examini Hannoverae, XT MPENSTYS FRATNRUM Hany, STSILI, Da M Aae(040.260 Privusquam de' hominum, animaliumque, quae vulgo domesgtica di- cuntur, alimentis, horumque vi nutrienti diversa, partium consti- tutivarum habita ratione, accuratius agimus, liceat quaerere: quid Sit alimentum. Organismus vegetabilium nec non animalium, etsi eum plane perlustrare nobis non licet, admirabilem tamen ostendit texturam organorum, quae ut partes machinae multa arte compozgitae aptissi- me inter 8e cohaerent, atque 5e invicem moventes ex aeternis naturae institutis operantur. Sed ut omnes naturae res, ex materia exigua for- oitan ortae, gradatim crescunt atque giganteam adipiscuntur magnl- tudinem; Sic et ipsa corpora organigata, Palma cerifera(Ceroxylon andicola) et muscus, quem pede conculcamus, Elephas et culex ori» untur ex ovulis, quae ne millesSimam partem corporum, quae ab iis originem ducunt, explent. Licet animadvertere, uti embryon et ge- mina terrae foecundae impozita, gradatim cre3cant et SuUccrescendo eandem, quae parentibus est, naturam, formamque adipiscantur. Nec I1* minus anatomia illorum corporum nos docet, ea organis praedita es- 8e, quorum aliis ex materia, qua circumdata Sunt, Substantias quas- dam extrahunt, quas aliis concoquunt, i, e. corporis partibus adsimi- lant. Sed et animalibus et plantis jam adultis, illae Substantiae, quibus ab initio yitae utebantur, opus zunt. Corpus enim eorum nullo temporis puncto idem, quod erat, manet. Quotidie enim, quin Singulis horis quaedam corporis partes vitiosae deteruntur, at- que auferuntur. Quo detrimento quodque corpus organizgatum brevi certe periret, nisi Substantiaes, quibus detritae et ablatae particulae restituerentur, adsumeret Sibique adjungeret. Tandem corpori cuique viribus quibusdam propriis opus est, quibus functiones vitae exsequatur, Ssubstantias ad vitam Producen- dam et ad corpus augendum, necessgarias adsumat, easque Sibi ad- Similet, et denique alia Sui generis animantia procreet. Nec non his viribus ei opus est, ut malis, per vitae spatium obviis suffi- cienter resiStere possSit. Perpetuo illis viribus ei opus est, Perpe- tuo consumuntur, perpetuo ergo restituantur necesse est, ne ma» china corporis detrimentum capiat, Hae substantiae, quibus ani- mantia tenera congummantur, adulta congervantur, et quibus vires reSarciuntur, alim.enta vocantur, Sed pariter, ac corpora organigata, et divergisSima unt,“ qui- bus utuntur, alimenta. Quoties Corpora organisata intuemur, anim- advertimus vegetabilia Simplicioribus Solummodo alimentis indigere. Reliquiae corporum animalium, nec non vegetabilium, quae terrae immixtae illud goli genus efficiunt, quod Aumus(Dammerde, Moder- erde) appellari Solet, eis primariam alimentorum partem Suggerunt, = 5 PEIIENE Aqua Scilicet pluvia et humor Soli partes istius humi dissolubiles ab- Iuunt, easque fibrillis(radicibus Abrillosis) plantarum Suppeditant, Sed praeter haec principia alimentaria, quae humus continet, ve- getabilia magnam alimentorum copiam ex uberrimo aeris et aquae' receptaculo hauriunt. Aqua enim, cujus magnam vim cum ex aere tum e terra Sumunt, Sine dubio per organismum disjungitur. Scili- cet pars ipsius, Hydrogenium, in plurimis plantis in Succum abit, et tali modo ad constructionem partium constitutivarum, quas posStea in plantis reperimus, multum confert, Hujus vero Hydrogenit pars ex nonnullis plantis rursus exhalatur; Scimus enim halitum odoratum multorum florum magnam partem oleis aethereis, haec autem Hydro- genio et paululo Carbonii constare. Ex indigenis quidam flos(Dic- tammnus albus Linn.) noctibus tepidis tantum gassi hydrogeniü exhalat, ut aörem circa plantam illo praegnantem lumine accendere po8SimuS, Altera aquae pars, Oxygenium, plantis non tam alimenta, quam StI- mulos vegetationi neces8arios(ut animalibus, quod postea videbimus) addere videtur. Ad acidorum aliarumque Substantiarum, quibuscum Oxygenium conjunctum eat, e, 9. Sacchari, Camphorae, Resinae etc, in plantis constitutionem certe multum confert, Qui quidem Stimu- Jus non nisi modicus, ut plantis ingit, necesse est. Hoc enim Sti- mulo praeter modum in plantis adcumulato, hae pallescunt et ae- grescunt. Sed ejus in plantis abundantiae minuendae caus3, in Natura * principium lucis efficacissimum est. Ejus enim viribus 80le lucente id, quod de Oxygenio Superest, ex partibus plantarum viridibus, exhalatur. Sed ipse a&r aimosphaericus et Substantiae, quas Solutas reti- Det, Per poros, qui plantis et maxime parti foliorum(quae Lin- ---==€ um ne optisszime pulmönibus comparat) inferiori insunt, görbentur, et per. organiszmum vegetabilium ita Subiguntur, ut et alimenta et Stimulos praebeant. Sic dubitare non potest, vyegetabilia magna Parte principil Azotici, quod Simul cum a&re(qui auctore L.avoi- Sier 21 part. Oxygenil et 79 p. gassi Azotici constat) hauriunt, Pro ali- mento uti, cum principia quaedam Proxima vegetabilium, praecipue gluten, albumen et principium vegeto- animale leguminum, docente analysi chemica illo principio Azotico abundent. Sed ne hoc nimis cumuletur plantae noctu et in umbra gas Azoticum exhalant. Praeter haec principia commemorata vegetabilia certe etiam a- quam et väporiformem et aöriformem, in are atmosphaerico natan- tem hauriunt. Etenim quantum vigoris et alimenti a&r atmosphaeri- cus, et quas continet, substantiae yegetabilibus Suppeditant, Satis ex eo intelligere posSumus, quod plantae, quarum Superficiem oleo aut vernice obducimus, iisque poros obstruimus, Sstatim flaccescunt. Ante omnia vero principium carbonicum plantis alimenta prae» bet. Hoc principium. frequentissime in humo, cujus paulo antea mentionem fed, cujusque maxima pars est, invenitur. Nec mi- nus idem cum Oxygenio conjunctum in gassi carbonici forma partim aquae fontanae et humori, partim aöri atmosphaerico admixtum est, Sine hoc principio plantae perfectione et praecipue vi generationis et matura Semina proferendi potestate, plane privantur. Longe alia Sunt alimenta animalium, quorum corpora multo artificiosius constructa SUnt, et quae ea de causa alimentis magis Praeparatis indigent, ut crescant, congerventur et functiones vitae exSequantur. Vegetabilia maximam partem naturae materiis Simpli- riff cioribus aluntur; animalia partim vegetabilibus, partim animalibus alimentis utuntur. Quare in illis tantummodo terrae partibus, qui- bus vegetabilia reperiuntur, animalia degere possunt. Sed eadem, quam inter animalia animadvertimus, varietas exsistit et inter alimenta eorum; quin Singulae animalium 8pecies proprio yictu indigent, ita ut, SI omnium animalium alimenta describere, ea- que ad chemiae principia exponere vellem, sane librum longe copio- SISSImUum CONSCribere NnecesS8e esSet: et certe jam disgertationis fines excederem, 81 modo alimenta hominis et animalium domesticorum primariorum describere, eaque ad chemiae principia componere pro- PosSitum mihi fuilsSet. Ceterum ordini et perspicuitati aptissime convenire mihi videtur, Primum alimenta trium naturae regnorum enumerare, et tum ali- menta hominis et animalium domegticorum primariorum exponere. Haec dissertatio ergo mea duas partes habebit, in quarum prima de alimentis omnibus generatim Sermo eritz; in altera vero describentur homini animalibusque domesticis Salubria, == mmm Reel CP CE GR CE NIE ED E08.27 ds ZIERER 0 nnn TL. De alimentis in universum. Alimenta regni näaturae anorganicl. S. 1. Aqua, Airun Solum alimentum est, quod homines et animalia domestica e regno naturae anorganico hauriunt. Aqua permultas naturae Substantilas,'et 1ipSas nU- trientes Solvit, quas alio modo forsitan neque homines, neque animalia Sumere PoSSent, easque organis digestionis Suggerit. Ceterum e copia aquae, quam in animalium corporum Partibus, e. g. in Sanguine,„nusculis, os5Lbus etc. reperimus, Satis apparet, aquam ipSam, Praeterquam quod Ssubstantias, quae corpori SUggeruntur, et quae ex eos egeruntur, Secum vehit, vim nutrientem habere. At mihi opponi posset: esse homines, qui, etsi plane nullam bibant aquam, non modo vivant, Sed etiam Sanitate et vigore gaudeant; Sed probe n0- tandum, eos non parum aquae Sumere in cibo et potu, qui partim aqua adparan- tur, Partim magnam aquae copiam continent, quibus e, g. vinum et poma ad- numero; atque fuisse adeo alios, qui So10 aquae us1 Sine ullo alimento longum tempus 8e conservarunt., Sp2*% Ex eo, quod Lavo151ER et antea jam CAVENDISH et PRrSTLEY experimen- tis instructi docuerunt, SCIMUS, aquam non esse SImplex corpus, Sed ex 0,85 Oxygenit et 0,15 Hydrogeniü(pondo), quae Principio caloris liquescunt, con- == 9 Beam| Stare, Et jam extra omnem dubitationem positum est, aquam per organisemum vegetabilium in partes Suas constitutivas disjungi, quae multis aliis Substantiis varie 5e conjungunt. Ex analogia quidem conjici posSet, aquam et in corporibus animalium dissolvi, quod vero re non est comprobatum.== Saepe in corpori- bus animalium in vapores transformatur et tum cum aliis excrementis mixta, per SUdorem, urinam, excrementa etc, Secernitur. F5 424 Sed adhue restat, ut aquam quoad majorem et minorem puritatem et quoad vim variorum generum ejus in corpora animalia diligentius consideremus. A- quae atmosphaericae, aqua pluvia, nivalis et roralis certe ab alienis parti- bus purissimae Sunt; et idcirco etiam hominibus Sanis(quos hic puto) Saluber- rimae, Si tranquilla tempestate, ubi ventus iis pulverem immiscere non potesf, vasis puris excipiuntur, iis aeque ac aqua destillata uti possumus. Revera etiam Ista aqua destillatur; nam in terra principio caloris in vapores mutatur et in a&rem evehitur, tumque aut aucta gravitate a&ris, aut remoto principio ca- Joris forma vaporum abjecta, guttatim decidit. Puritas et Suavitas fontium mon- tanorum ex eo proficisci mihi videtur, quod ex aquae vaporibus oriuntur, qui in cacumina montium delabuntur et tantummodo per pauca terrae Strata perſluunf. ; S5. 4 Minus purae lis aquis, quarum jam mentio facta est, Sunt aquae fonta- nae. Continent enim alienas partes Solutas; at maxime variae Sunt, ideoque variam in organismum vim habere possunt. Partium admixtarum minimum dam- num dat gas carbonicum, quod aquae, dum Sensim Per terrae Strata permanant, excipiunt. Exigua copia, quam continent, non modo innoxia, geddum organis di- gestionis Stimulos lenes admovet, organismo commoda est. Saepius aufem aquae fontanae tantum acidi carbonici inest, ut, cum SUPer Strata calcaria labitur, ma- gnam Ccalcis copiam Solvat eamque Secum trahat. Talis aqua, quia calcem in cor- Pora facile deponit, eoque ei molestiam exhibet, corpori animali minus Salubris est. Aliter res Se habet in conditione aegrota, ubi medicamenti loco adhüberi Potest. Sed facili negotio aquam istam meliorem reddere PosSUmUS, S1 eam ali- quamdinu aeri exponimus aut fervefacimus, quo acidum carbonicum, ei nimis co- 2 P10se admixtum et calcem Solutam continens, diſfugit, et calx ut Sübstantia in- Solubilis decidit, unde lapis ahenins(Pfannenſtein) originem ducit. Si aquae tam multae partes alienae admixtae Sunt, nut proprio Sapore et propriis qualitati- bus praedita Sit, aqua mineralis'nominatur, quae in materia medica re- Censetur. 6. 5 Ab aqua fontana bene Secernenda est aqua uminum, Jlacuum et stagnorum, quae praeter aquam multas alienas Substantias excipiunt, quibus aqua alimen- to minus idonea redditur. Hoc praecipue ic se habet in aqua lacuum et stagno- rum, quae non fuit, quaeque fere 3emper magnam copiam plantarum et anima- Jium, quae in ea interierunt et putruerunt, Solutam continet, ita ut ipsi Sanitati detrimentum afferre possSit. Idem animadverti potest in fuminibus, quae Op- Ppida perfiuunt, in quae inutiles et noxiae Substantiae tamquam in cloaca inji- ciuntur. Aqua hujus generis inter nostras bestias domesticas praecipue ovibus vehe- menter nocere videtur, quae, 81 talem aquam bibunt, mox morbo, nomine mor- bi putridi(Faulfranftheit) noto, implicantur. In aqua istis Substantiis putrescen- bus repleta multa etiam amphibia vivunt, et jam fuerunt, qui una cum aqua ranulam aut parvam Jlacertam devorarent, et haec animalia per longum tempo- r1s Spatium Secum portarent. In regionibus, aqua pura egentihus, opus est a- quam ope lapidis filtrationis(lapis arenosus multis perforatus poris) ante usum Purificare aut per pulverem carbonum percolare, qui Substantias alienas retinet et So]lummodo aquam puram transmittit. 5.6 Praeterea aqua marina hic commemoranda est. Haecce non modo multas Partes Salsas Solutas continet, quae eam potni inutilem faciunt, Sed etiam anima- Jium et vegetabilium, quae in mari interierunt, dissolubiles partes. Quae aqua, inopia aquae in navibus orta, ut mihi videtur, non nisi auxilio vesSicae destilla- toriae, quae'in navibus collocari po33et, potulenta reddi potest.=- Quae ratio an jam adhibita Sit, nesci0, Sed eam Sine negotio adhiberi, eoque inopiam aquae Potulentaedn nayibus tolli posse, persuasissimum mihi est, Ww Alia eregno naturae anorganico, alimenta 8ic dicta. S8. 7. ». Etsi e regno anorganico S0lam aquam alimentis adnumero, tamen, ut qua- rundam aliarum Snbstantiarum ex is, quae ſorsitan in numerum alimentorum re- feraniur, mentionem faciam, Opus est,-- Primum de a&re atmosphaerico agamus, Quamquam Sine a&re neque homo, neque anima] ullum vivere potest; tamen ex eo quod in praefatione de alimen- tis generatim exposul, eum inter alimenta referri posse nego; non magis enim ad augenda corpora, quam ad amissas partes et vires regtituendas confert. Qua de causa existimo stimulum eum esse, et quidem efficacissS imum stimu- lum, Sine quo nulla animalia vivere possunt: BPrincipium oxygenicum, quod air continet et quod inter respirationem Segregatur et cum Sanguine miscetur, illum stimulum efficere videtur. Revera ergo vis vitalis corporis est, quae 1ne- que corpus Sustentat, neque partes Singulas reſicit, WE Sunt etiam quidam, qui Sal culinare(i, e, natrum acido muriatico 5a- turatum) alimentis hominis et bestiarunm domesticarum, nullo jure autem, ad- numerent,-Haec Substantia nil nisi Stimulus esse videtur, cul organa nostra dige- Stionis usu quotidiano ita adsueta Sunt, ut non amplius eo carere PO0sSiImus, nisi pe- riculum morbi ingredi volumus. Praecipue actionem Systematis 1ymphatici magno- Pere augere videtur, cum homines, qut multo Sale utuntur, multo magis exha- lant, quam ali. Bestiarum domesticarum Solam ovem huic stimulo adsuefeci- Mus, qui ei in conditione, in qua versalur, Sane utilitati, non alimento est. 6.9. Et lapidum hoc loco mentionem ſaciam. Nonnmulli homines, uSque eo0 pro- gress1 Sunt, ut usu aut fame praeternaturali agitat), Praeter victim consuetum ma- gnum lapidum numerum devoraverint. Apud nonnullos homines hoc jam ita in consuetudinem venit, ut quotidie ad intolerabilem inanitatis Stomachi Sensum leniendum Jlapides glutire coacti Sint, Interdum etiam idiosyncrasia ex aegrota- tione orta eos impellit, ut quibusdam lapidum generibus vescantur. Sic pueri inveniuntur, qui magnam copiam cretae(caleis carbonicae) ad aciditatem gucci ga- 2,8 - Stricl Saturandam edant. Singulare exemplum in:/[. HvFELA*DIT et ill. Hrmry Diurnis narratur+), ubi cel. ZUGENBÜHLER testatur, feminam per tringinta annos 45 centenaria pondera ſchisti vorasse, Quae autem ſames praeternaturalis et hic ex aegrotatione orta erat, NNotanda est etiam consuetudo nonnullarum nationum Americae australis, quae praeter victum consvetum multum cujusdam argillae sub- tilis consumunt. Haec argilla Sine dubio ad digestionem eis opus est, quae vero eos non aleret, nisi principit extractivi, quod c9rpus nutrit, magna copia admixta ESSE.>») Quod attinet ad lapides, quos animalia, quae Seminibus vescuntur, devorant, res pariter 8e habet. MAlimenta, quibus utuntur, id postulant, utpote Istis Japidibus Semina testa cornea obducta frenduntur, et ad digestionem praeparan- tur, aliter enim, licet ipsis Sit Stomachus validissimus, hoc pabulum comminuere non possent, et quamquam alimenta nutriendo aptissima Sumerent, corpus amit- terent. II. Alimenta regni naturae organici. A. Alimenta regni vegetabilis. 010: Ex Paucis decenniis demum, postquam Analysin chemicam vegetabilium ad Principia meliora aptioraque revocavimus, KReri coepit, ut partes constitutivas vegetabilium multo accuratius cognoverimus. Olim Satis habebant plantas com- burere, rati, ex cinere, partibusque quae crematione(eu destillatione Sicca) Sol- vuntur, partes vegetabilium constitutivas fniri posSse. Sed illius temporis chemi- *) Journal der practiſchen Heilkunde von Hufeland und Himly; 1, Band, 38 Stuck, S. 109, im J. 1809. **) Anſichten der Natur, von Humboldt; S,. 2142 c, cos plane transiebat-- de quo nostra aetate nemo dubitabit=- hac via partes constitutivas proximas vegetabilium destruil, et principia remota, quae solvuntur, conjunctione nova Inter Se mixta Substantias longe alias exhibere, quae non tali modo plantis insunt, Sed vitiosa manipulatione proferuntur. Haco ratione ana- 1ysis chemica maximis vitiis laboraret necesse erat, et praeter Salia fixa cum car- bone in residuo conjuncta, terras et metalla, nil nisi aliquid acidi pyreo- oleos1, aquae et olei empyreumaticl inveniebatur. Maxime Germaniae chemicis honori est, hic primum viam aperuisse; et certe ea, quae HERMBSTAEDT, SCHRADER) Ei1nnoF etc. exploraverunt atque exposuerunt iis, qui in posterum hanc chamiae Partem elaborare aggredientur, viam pandent atque expedient. Sed jam principia alimentaria vegetabilium accuratius cognoscamus, et Sin- gula consideremus. GETUNT BWLer Inter omnes partes constitutivas vegetabilium proximas gluten vi nutriente inprimis excellit. Haec Substantia praecipue in Seminibus frumentorum inveni- tur, quorum pars constitutiva maxime valentissima est. Gluten recens Separatum fusca et lenta Substantia est, quae extendi potest, exarescens autem indurescit tumque Substantiam corneam exhibet. Aqua quidem non Solvitur; spiritu vini (Alcohol) vero, et praesertim acidis et alcalibus causticis. Eam ob causam, et in fermentatione frumenti et germinatione seminum Solyvitur, tumque plantis teneris alimentum primarium Suggerit. In pane coquendo, ubi etiam massa leni- ter fermentatur, cum aliis partibus constitutivis frumenti arcte se conjungit. Analysis chemica docet, gluten ex principio carbonico, azotico, hydrogenico et Oxygenico constare, in quibus azoticum et hydrogenicum maximam partem con- HGciunt. Propter tantam ei insitam vim naturae animali prope accedit, et omnia vege- tabilia, eorumque partes, in quibus inyenitur, yalidissimis alimentis hominis et animalinm adnumeranda Sunt. 64. 125 Substantia vegeto- animalis lLeguminum, Partem constitutivam proximam vegetabilium glutini in omnibus ejus pro- Prietatibus Simillimam nunc demum, nomine Ssubstantiae vegeto- animalis legu- === 14 EURE EWE H minum novimus. Hanc substantiam nonnisi in Seminibus leguminum reperimus, et praecipue in Seminibus pisorum, lentium, fabarum etc. magna vis nutriens ei inesse videtur. Proprietates quod attinet, inter eam et gluten magna est Simili« tudo. Recens Sejuncta et adhuc humida, glauca et caseosa materia est; exaresCens autem Subfusca, fragilis et parum pellucida. Recens Subacidum Saporem habet, qui-e calce phosphorata, quae ei adhaerere Solet, naseitur. Inter eam et gluten vero hoc maxime interest, quod illa facilius in acidis et alcalibus Solvitur. Prin- cipla consStitutiva ejus Sunt principium carbonicum, hydrogenicum, oxygenicum| et azoticum, quae maximam partem hujus materiae explent, ita ut Sine dubita- tione ipsim gluten- vi nutriente Superet. 9.1322 Albumen vegetabile. Praeter has duas Similes Substantias albumen inter partes constitutivas vege- tabilium vi nutriente excellit, Nomen„albumen“ propter Similitudinem,| proprietatum physicarum et chemicarum habita ratione, cum albumine animalium| ei inditum est. Non Ssolum in frumentis, Sed etiam in aliis plantarum parti-| bus invenitur. Sic EiNnnÖoF id in radicibus Solani tuberosi et Dauci Carolae re-| Perit, et ego nuperrime magnam ejus vim in plantis pabulos1s, quas perscrutatus Sum, inveniL Solvitur in aqua frigida; quare ex plantarum partibus plane ex-| trahere, et cum in aqua fervente indissolubile Sit, in hac rursus conjungere et Sic| pondus ejus cognoscere posSuUmus. Secernitur tum in forma Spumae, Seu flocco-| rum subtilium, qui arefacti et indurati Substantiam nigricantem praebent. Acidis| et alcalibus causticis quidem, non autem spiritu vini Solvitur. Prunis combustum Plane odorem corporum animalium reddit. Principia ejus etiam principium car- bonicum, hydrogenicum, oxygenicum et azoticum Sunt. Ammonium, quod inter destillationem Siccam copiose Solvitur, magnam vim azotici probat, et certe albu- men principiis alimentariis validissimis adnumerandumr est. S. 14. Albumen viride zeu coloratum(grünes Saßkmehl). In plurimis plantis, praecipue in partibus viridibhus eorum albumen jam in- duratum cum cera vegetabili viridi arcte conjunctum reperitur, quae in unum Cor- ---= I35 Y=- Pus conjuncta Sunt, eui nomen»„albumen viride“ est. Haec snbstantia jam prae- Parata contextul celluloso plantarur inest, ita ut grana Subtilia SiIngula per micro- ScCOpium acutum cernere pOoSSIMUS. Cum haec Ssubstantia in aqua dissolubilis Sit, et praeterea plantis laxe modo adhaereat, facile aqua frigida eam abluere possu- mus. Tum in aqua separatim natat, paulatim vero decidit, quo, facto filtro an- gusto emitti potest. Haec substantia Partibus plantarum colorem viridem imper- it et cum maxime albumini convenlat, pro valida parte constitutiva vegetabi- Jium recte habetur. Sed caveas, ne hanc Substantiam cum amylo, quod nonnulli etiam farinam praecipitatam(Saßmehl) appellant, et de quo statim agam, com- anutes, 6. 15- Amylum. Amylum omnium fere vegetabilium pars constitutiva est. Invenitur in Semi- nibus et radicibus plurimarum plantarum; rarius vero in caulibus et foliis.-. Sic V. c. reperitur in Seminibus frumentorum, Jeguminum, multorum graminum, in radicibus Solani tuberosi1, Aronis maculati, Bryoniae albae, et in medulla Cyca- dis revolutae et. Amylum Sine magno negotio ex partibus plantarum Sejungi Potest; nam quod in contextu celulloso jam praeparatum invenitur et in frigida aqua indissolubilis est, hujus ope eluere possumus; quo facto tanquam pulvis albus, Sapore et odore carens, decidit. Amyli jam mentionem facit PLINIvUs; cujus temporibus incolae insulae Chili in Archipelago praestantissimum amylum conficiebanf. In nonnullis plantis et plantarum partibus amylum principio acri commixtum reperimus, eg. in radicibus Ari maculati, Byryoniae alba, Jatrophae Mani- hot etc. a quo principio autem abluendo, facile removeri potest. Lichenes etiam nonmlli, qui alimento ingerviunt,€ g. Lichen islandicus et rangiferinus L. am ylo abundant. In aqua frigida amylum quidem omnino indissolubile est, in aqua fervente autem mox Solvitur, et tune amylum Solutum(Kleiſter) profertur. Alcohol vini etiam nullo modo amyIum solvit. Principia constitutiva amyli Sunt carbo- nicum, hydrogenicum et oxygenicum; deest ei azoticum, quod substantiis, de qui- bus Supra locuti Sumus, adhaeret, quare vi nutriente amylum iis longe inferior ==. === TI0 Wia est. Nihilominus Substantiam vegetabilium valde yalentem ze Praestat;: et cum glatine, albumine, Substantia vegetabili- animali Jeguminum, mucilagine et Sac- charo(cujus postea mentionem faciam) conjunetum, mixturam nutriendo aptan. conficit, et Substantias has per 3e difficiles concoctu, faciliores reddit. ß. 16. Mucilago zeu Gummi. Inter partes constitutivas proximas plantarum maxime communis mucilago est, quam induratam Gummi vocamus. Nulli fere Plantarum parti deest; fre- quentissime vero eam in radicibus et Seminibug Plantarum induratam vel crassam reperimus 3; Soluta e contrario partem primariam Succi Proprii plantarum efficit. Partibus adhaerentibus ab ea renmotis, tam aqua frigida quam fervente perfecte sol- vitur et ad copiam mucilaginis aqua plus minusyve-mucilaginosa reddit En Spiritu vini rectificatissimo dissolubilis est. Igni apposita non liquescit, Sed tu- mescit, bullas magnas viscidas emittit, vaporem acrem exhalat; tandem carbona- cea facta uritur; difficile autem perſecte cinerescit. E Principio carbonico, hy- drogenio et oxygenio compozita est, quare etiam in destillatione Sicca liquorem Suübacidum, gas carbonicum et hydrogenicum emittit. Cinis remanens e calce car- bonica et phosphorata compositus est. Quodsi arte chemica Oxygenil cOpla in eo augetur, in acidum Saccharinum geu oxaticum mutatur: non dubito, eum inter Processum vegetationis ope oxydationis vario modo mutari, e. g- vel in Saccha- rum, vel in amylum, vel in acida vegetabilia. Quod attinet ad vim nutrientem ejus, circiter cum amylo aequatur, nam ob- zervationibus multis jam factis, Scimus, plures Plantarum partes et Substantias quae plurimam partem e mucilagine consistunt, e, g. Gummi Mimogae niloticae (G. arabicum pharmac.), radices Orchidis Morionis et masculae, medicamenta, magna vi nutriente praedita aegrotis praebere, S. 17. Saccharum. Saccharum etiam partibus constitutivis plantarum interdum adnumeratur, Utilitas ejus in potu ac cibo componendo tanta est, ut in analysi chemica praeci- Pue ejus ratio habeatur, quo patet, Saccharum fere omnibus Plantarum partibus, Praecipue radicibus, fructibus et Seminibus, rarius-autem caulibus, foliis et flo- === 17 Ezzamenmn ribus plantarum copiosius inesse, Inter radices e. g. commemoro radicem B etae vulgaris altissimae, Sil SiSari, Dauci Carotae etc.; in caulibus folisque Saccharum officinarum, Zea Mays et praeterea gramina plura eum continent. Complures plahtae magnam ejus copiam in partibus florum zin- gularibus, quas Nectaria vocamus, in liquoris dulcis forma, qui Nectar dicitur, Secernunt. Inter Semina tandem graminum et plurimarum plantarum grana eo abundant. Sed in omnibus his vegetabilium partibus, cum ceteris plan- tarum partibus constitutivis e. g. mucilagine et principio extractivo intime mix- tum reperimus, ita ut Separatio et puriſicatio ejus difficultates haud minimas afferat. Ceterum Succo proprio nonnullarum plantarum, praecipue plurium arborum, nominatim Aceris dasycarp43, A. 8Saccharini et aliarum Aceris Specierum, uti etiam Succo Betulae albae et Fraxini 5specierum nonnullarum tam co- Plose adest. ut eum ad comparationem Sacchari adhibere possimus. Et cortex Fraxini OrnietF, rotundifoliae aestate Syccum cum mu- cilagine et principio extractivo conjunctum, qui exSiccatus Manna dicitur, ex- SUdat. Mellis etiam ab apibus e nectariis Norum collecti mentio fiat, cum ma- ximam Partem e Saccharo et mucilagine, quibus principii extractivi et olei aethe- ric1 aliquid admixtum est, consistat. Saccharum, arte chemica a partibus adhaerentibus Secretum et mundatur, Swhstantiam colore et odore carentem, albam, chrystallinam, Semipellucidam,' pulvyerulentam offert. Tritum vel percussum, in tenebris Splendorem phosPphori- cum emittit. jIn spiritu vini dissolubilis est; praecipue autem in aqua, ita ut pon- deris ejus vix quarta pars aquae ferventis eum solvat. Quodsi e mixtione cum aqua Ppraecipitatur, chrystallos octo&dros format. Si partibus alienis Solutum igni apponitur, fuscaiur, vaporem acrem, albentem exhalat, tumesScCit, et post cremationem in carbonem valde porosum mutatur» BPrincipia ejus constitutiva auctore I/l. LAvorsIER constant ex centum partibus, oxygenit 64 P-, carbo- nicl 28 p. et hydrogenit 8 p. Cum acido nitrico mixtum et coctum, Pro:co- pia ac viribus acidi, Sive in acidum oxaticum(seu Saccharinum) Sive in aci- dum tartaricum vertitur, tumque majorem copiam oxygenili reCipit« BProbabile 3 „meet; FN"dmm tam mihi quam multis rerum botanicarum et chemicarum peritioribus videtur, omnino partes constitutivas plantarum inter procesSsum vegetationis Saepe mutari, et mucilaginem et amylum ope oxygenit in Saccharum verti; quod in germina- tione Seminum Saepe Oobservatum est,; quoque magna principiorum constitutivo- rum Pars plane evanescit, Sacchari autem magna copla profertur. Ceterum Saccharum substantiis nutrientibus vegetabilium adnumerandum est, et in conjunctione cum amylo, glutine et albumine in Seminibus, et cum amylo et albumine in radicibus nonnullarum plantarum utilitas principalis ejus in eo posita mihi esse videtur, quod has Substantias per se difficiles concoctu, faciliores reddit. 7 23: Principium extractivum sgeu 5 aponaceum. Praeterea mentionem faciam illins parfis constitutivae proximae plantarum, quod mox principium extractivum, mox Saponaceum vocatur. Hoc principium jam chemicis priscis notum fuisse videtur, nam I/l. BOERHAVE commemorat ma- terliam hermaphroditam plantarum, quae in hanc Substantiam convenire mihi videtur. Hoe principium extractivum etiam partibus constitutivis proximis plantarum vulgo adjungitur, et plurimae vegetabilium partes, praecipue caules, folia et radices eo ahundant. In aqua et spiritu vini(non autem in spiritu vini rectifi- catissimo) dissolvitur, His liquoribus conjunctum Solutionibus fuscum ant yarium colorem addit, e quibus autem, si a&ri atmosphaerico exponitur, per oxygenigemn in forma cuticulae versicoloris in Superfßicie Sejungitur; quae cuticula, formam pulveris fusci; exhibens in aqua indissolubilis praecipitatur, tumque princi- Pium extractivum indissoIlnbile vocatur: mox autem cuticula recens in Superficie Separatur, rursus decidit, et hoc modo Separatio usque continuatur, donec fere omnis principil extractivi copia Secreta Sit. Principil extractivi Solutio Jeni igne evaporata et exSiccata, tandem in Substantiam fuscam, fragilem, sub- pellucidam abit, quae facile autem ex a&re vapores aquos0s adtrahit, et in Substan- tiam fuscam fluidam Solvitur. Acidis complurimis, praecipue acido muriatico, SICHt etiam Salis mediis metallicis e Solutionibus in pulvyeris yvaril coloris forma Praecipitatur, == 19 wm Saporem habet pecuiliarem plerumque amarum, et substantia ila, quam chemici nonnulli nomine principil amari commemoraverunt, a principio extractivo non diversa mihi videtur. Ex analysibus et observationibus Cl. SCHRADERI apparet, Principium adstringentem, olim principiis consti- tutivis proximis plantarum adnumeratnm, et Speciem hujus substantiae esse. Principium extractivum, ceteris jam Supra dictis Substantiis analogum, ex car- Hbonico, 0xXygenio et hydrogenio compositum est, in quibus carbonicum partem maximam efficere mihl videtur, Adnumerandum quidem substantiis nmutrientibus plantarum, cum vel nullam vel parvam coplam ejus in animalium excrementis reperiamus; Sed quanta ipsSi Sit vis nutriens, adhuc incerium est. S5. 19: O'le nt wun Ewa Contemplationi nostrae insuper olea, quae ad Substantias plantarum consti- tuendas magni momenti Sunt, se offerunt. Dispertienda Sunt in olea pinguia et Olea aetherea Seu essentialia. ' Olea pinguia in multis plantis reperiuntur, praesertim in fructibus et Semi- nibus, rarius in radicibus earum. Radicum oleosarum tantum duae, Scil. radices Lathyri tuberosi et Cyperi esculenti notae mihi Sunt, E contrario tantus Seminum et fructuum oleosorum numerus est, ut vix exemplis opus Sit: Semina Oleae Europaeae, Lini usitatissiml1, Papaveris 50m nifert, Cannabis Sativae,; Amygdalae communis etc, forsitan in usu Sunt, Plerumque olea pinguia Sunt liquida, rarius butyro Seu Sebo Similia, Alia frigore rigescunt, alia fuida remanent. Colore, Sapore et odore, quae attributa e Partibus admixtis oriuntur, valde diversa Sunt. In aestu aquae ferventis non evaporant, Sed tantum calore 600? Fahrenh.ebulliunt Simulque disjunguntur. Calefacta facile incendi PoSSUnt, et ope ellychnil facile uruntur. Nec in aqua, nec in spiritu vini rectificatiss1mo olea pinguia Solyuntur; per mucilaginem vero cum aqua commisceri possunt: ad cujus commixtionis Similitu- dinem prope accedit praeparatio emulsionum; nam Semina quae emulsionibus- ad- hibentur, jam olea pinguia et mucilaginem continent, quae inter conterendum Z* - 9 270) Ziemann nl cum aqua facile commiscentur; Sed emulsio haec, at&ri exposita, mox acescit et dirimitur. Multo magis quam mucilago, Alcalia idonea sunt, quae olea pinguia non Solum cum aqua Sed etiam cum liquoribus nonnullis misceant. Alcalia Scilicet eum oleis chemice conjunguntur Sicque Sapones producuntur. Ari exPposita olea pinguia vario modo mutantur; alia Semper Jutosa et liquida manent, alia autem exSiccantur; haec posteriora, quae ad vernices pictorum ac artiicum adhi- bentur, olea exSiccantia dicuntur. Olea omnia Pinguia tempore corrumpuntur, in fermentationem, et tandem in conditionem abeunt, quam ranciditatem Vocamus. +s Sine dubio olea pinguia partibus valentissimis vegetahilium adnumeranda Sunt et conjuncta cum variis plantarum partibus constitutivis et homini et anima- libus domesticis cibos nutrientes praebent. Principia remota constitutiva oleo- rum pinguinm Sunt carbonicum et hydrogenicum, quibus Saepe aliquid oxygenii admixtum est. An etiam cerae, quae ab oleis Pinguibus tantum copia majore oxygent dif- fert et cui,-etsi Substantiam Singularem offert, tamen cum oleis pinguibus pro- Prietates multae communes Sunt, vim nutrientem tribuere Po0SSImUS, in medio relinquo, Certe Substantiis, quae haud facile coqui et 80lvi possunt,; adnume- randa est, 96-.:.205 Olea aetheren, Longe ab oleis Pinguibus diversissima Sunt olea destillata, aetherea Seu esSentialia, quae etiam ad Principia proxima constitutiva plantarum ad- 5cribenda Sunt, In aqua fervente volatilia, in Spiritu vini rectificatissimo Solubilia Sunt, nec non in destillatione cum aqua facile 50lvuntur;(quo jam ab oleis pin- guibus differunt), In multis plantis et omnibus plantarum partibus, quae odorem aethereum, specificum et essentialem exhalant, ea reperimus.| Colore, odore et Sapore, ratione plantarum ex quibus producuntur magno- Pere diversa sunt, quae diversitas magis a proportione principiorum constituti- Yorum eorum, quam a substantiis iis admixtis oriri mihi videtur. Solutio aquosSa oleorum essentialium aquas destillatas Sic dictas profert, quarum magna copia ad uSium medicinalem in officinis pharmaceuticis Praeparatur, Haec olea aetherea principiis alimentariis plantarum hic adnumero, cum ex- Perientia docet, iis cum homines tum animalia domestica ad Secretionem lactis ad- juvari; quae vires Siye orlantur a Stimul0, Sive ab assimilatione; tamen 1is nil abrogare poSSUmus. Principia constitutiva Sunt hydrogenium, carbonicum et aliquid oxygen; ex indole volatili autem et inflammationis facilitate eorum adparere videtur, hy- drogenium partem constitutivam primariam esSe. Quodsi in calore modico ae&ri atmosphaerico exponuntur, tandem inspissantur et in Suübstantiam reSinogam vertuntur. Extra ergo omnem dubitationem positum est, reSinas ex oxXydatione oleorum zaethereorum Pari modo, nt cera ex vleis pinguibus, orirl. De resinorum yi nutriente Sine ulla dubitatione eadem, quae Supra de cera Statui, locum habent. Difficile Solvuntur et concoquuntur, quare dubito magnopere, an I1psis yis nutriens tribul POSSItE BO 8 Aliae plantarum partes constitutivae., Ceteris vegetabilium partibus constitutivis proximis, e. g. Camphorae, acidis vegetabilibus, Salibus neutris et mediis, quas in plantis reperimus, vim nutrien- tem tribui posse valde dubito. Exciperem tamen-calcem phosphoratam, cujus in plurimis plantis, e. g. plantis leguminosis haud paryva invenitur copla, et quae ad formationem 05Sium animalium, quorum principium est, non Pparum conferre videtur. Sed contra illa materia fbrosa plantarum, Seu illa materia dura, fibrosa, odore et Sapore carens, quae 5eparatis Substantiis nutrientibus, remanet, non negligenda est. Hand raro enim amylo et mucilagine constat[praesertim in multis plantis radiciferis(Wurzelgewächſe), quarum radicibus fruimur], et ita indurata est, ut nonnisi diligenter terendo et coquendo solvi possit; quod Sine dubio pari modo in ventriculo vi digestionis efficitur.=- Saepinus etiam haec materia non exiguam calcis phosphoratae copiam continet, de qua id, quod antea hac de Substantia ex- posul, yalet, B. Partes nutrientes corporum animalium. VE 122: OS ß- 5 P]..7... ubstantiae, quas nobis regnum animale offert, vegetabilia vi nutriente ante- cellunt. Plantae recrementa corporum organicorum et Principia Simpliciora in a8re et terrae SuPperficie diffusa colligunt, eaque Ope organismi, quo Ppraeditae Sunt, ita praeparant atque Ssubigunt, ut in longe aliam conditionem eamque Per- fecliorem transeant, SIVe Ut aliis utar verbis, ut aliam conditionem S1b1 assin1u- Jent. Ea ratione animalibus victum praeparant, Ita ut haec facilius Substantias jam organisatas(Sit venia vocabulo) Sibi assimilare possint, quam 51 alimentis, quibus principia Simpliciora adbuc inzunt, uti deberent. Sed et ad hanc immu- tationem aut potius progressum alimentorum e natura vegetabili in animalem anit- malibus herbivoris mulia organa necesSarla Sunt, quibus animalibus, quae aliis hbestiüs VeScutur, non OPUS est. Horum enim organa mastication1s8 et devorati0- nis magis ad lacerandum et devorandum victum, illorum autem magis ad eum con- terendum, manducandum et per fauces glutiendum aptata Sunt. Ventriculus carni- , vororum quidem Simplicioris constructionis est, Sed succus gastricus acrior est quam in herbivoris. Contra ventriculus horum, praesertim ruminantium artifici0- 818S1me COoMPoSItUS-eSt, SCILcCet ut herbas digestu difficiles SOlyere, corporique assinilare POSSIt, Quae omnia indolem digestioni aptam Substantiarum animalium non minus pro- Hant, quam Parva copia alimentorum, quae-carnivoris opus est,; cComPparata cum ea quae herbivoris necessaria est, vim nutrientem harum Substantilarum demonstraf. 0.1.23: Ex e0, quo Plantae earumque Partes auxilio ch ales rectius COgnoSCere edocti Ssumus. Aliam emiae diligentius exquiri COepta Sunt; Sgubstantlas quoque anum nempe chemicae analy Sseos viam, quam Vveteres» in analysi corporum animalium ingredientes, eamque certiorem, hanc tanti momenti chemiae partem ad Solida Principia revocavimus, et cognitione partium constitutivarum coOrporum anima- Jlium magnopere progressi Sumus, Ergo Ssperare licet fore, ut aequales et posteri viam, quam IL FovacR0Y,-VAUCQUELIN, HERMBSTAEDT» HILDEBRANDT) BosToc etc. ingressi Sunt,; Sequentes, eOXumque inventis. recte utentes, Hhanc hemiae partem magis magisque eXgolant. Wg gr Pertractabimus nunc partes constitutivas Proximas nutrientes regni animalis Singulatim Sicut Substantias regni vegetabilis explicavimus. De partibus constitu- tivis remotis, ut pauca dicam, azoticum inter principia SImpliciora primariam Par- tein corporum animalium efficit. Quod principium animalibus inspiratum, etsL detrimentum eis afſerat, haud parvam famen vim nutrienten continere multis de causis patet; nam omnibus Substantiis, quae experientia teste vi nutriente pluri- mum pollent, magna principis azoticl copia inest. Praeter hoc principium in cor- poribus animalium, quemadmodum in plantis, Principium carbonicum, hydro- genium, terras nonnullas et metalla reperimus-, - EG. 24. Albumen animale. Ex nomine hujus Substantiae jam intelligere possumus, eam oyorum partenr constitutivam primariam esse. In his purissima invenitur, et foetus ex ea et ex vitello 0vi primum alimentum capit, Praeterea etlam in pluribus partibus corpo- ris animalis albumen animale et liquidum et induratum est. Proprietatibus-cum albumine vegetabilium convenit, et ea, quae de hoc exposul, etiam ad illud trans- ferenda Szunt. Ceterum albumen validissimis Substantiis adnumerandum est, PTrae- cipue in conditione naturali, nec aqua fervida coagulatum; et conditio concoCh: difficilis ovyorum coctorum Satis ex e0 apparet, quod neque aqua neque aliis Auidis S01vi posSsunt, CG. 125: Omer aub u mie Praeter albumen gelatina ad partes constitutivas animalium referenda est, Reperitur vel liquida vel dura in Sanguine, lacte, carne, cartilagine, 0SSIbuS; unguibus, membranis etc. In aqua facillime Solvitur, ejusque ope a ceteris Par- tibus constitutivis Separari potest. Si decoctum gatiiratum, aquoSum ex Carne re- cente paramus, et ad certum gradum evaporamus, liquor residuus inter refrige- rationem coagulatur, et pellucida, lenta Substantia, quae extendi potest, et cul gelatina nomen est, Sese exhibet. Siccatione in calore continuata, Substantia rigida, magis minusve pellucida, cornea, in aqua plane dissoInbilis oritur, quam tun collam, aut 31 ex carne recente comparata est, gelatinam SiccaIn Sew tabulanz jJuSCUtL VOCAMUS: 4 RIEREN 24 Menn==m Ratione formae externae gelatina cum mucilagine plantarum convenit; alio- quin ab ea differt. In aqua et frigida et fervente plane Solvitur, tumque et Sa- pore et odore(81 purissima est) caret. Aqua diluta in calore primum in acidam fermentationem, mox in putredinem abit, tumque odorem ammonil exhalat;z quae omnia in mucilagine non anhnadvertimus. Praecipue autem eo conspicua est, quod in frigore rigescit et in calore rursus liquescit. Praeterea a mucilagine plantarum affinitate cum principio adstringente distinguitur, quocum conjuncta ex commixtione in forma fuscorum indissolubilium Boccorum praecipitatur; acida quidem gelatinam coagulant; postea tamen in aqua SOlvitur; et alcalia eam Solvunt. In destillatione Sicca valde intumescit,; liquescit, nigra et carbonacea facta odo- rem foetidum emittit; gas inflammabile et carbonicum exhalat, ammonium in Ü- j quore aquos0 SOJutum et praeferea multum Siccl ammoni carbonici et olei empy- reumaticl reddit; cinis remanens maximam Ppartem calcem phosphoratam continet. Ceterum nemo erit, qui dubitabit, gelatinam Sübstantiam corporum anima- Jium valentissimam esse 3 et dissolubilitate in aqua et frigida et fervente multo facilior concoctu quam albumen redditur. 9. 26. Mucilago animalium,;; Til. FovRcRoy et VAGCQUELIN Statuunt, esse adhuc mucilaginem animalium, quae in omnibus membranis mucosis, Iintestinis ventriculo, vasi1s urinifer1s-etC Secernitur; invenltur etiam in cute, et epidermis ex ea orta esSe videtur: hic autem 1p31 paululum olei admixtum est; ne aquä per cutem Penetrare PosSit. Est pars tonstitutiva plurmm liquidarum et Solidarum corporis partium, e. 8. urinae, Sa- T1vae, liquoris Jacrymalis, bilis, SUCC1 gastricl), unguium; immo Janae, pennarum, bombycis etc. Omnibus partibus alienis remotis muoilago haecce exhibet colore carentem, viscidum et adipalem liquorem, qui inter quassationem Spumat et leni inspisSa- tone Sine coagulatione mutatur in Substantiam semipellucidam et fragilem, quae in igne carbonario Jiquescit et urens odorem corneum emittit. Mucllago liquida in aqua SOlyitur; non vero arefacta, quae Sohummodo in aqua fervente mollitur. In destillatione Sicca ammonium, oleum empyreumaticum et gas hydrogenicum carbonicum exhibentur. In acidis facile Solvitur- Huic mucilagini igilur cum muceilagine Plantarum magna Similitudo esse videtur; Sed cum azotico vonjuncta «quasi indolem naturae animalium adepta est. Quod attinet ad ejus yim nutzien- tem, certe gelatinae et albumini longe postponenda est. 566 72% Principium extractivum animale., Adferendum mihi videtur etiam principium extractivam animale, quod par- tim purum consequimur, s1 carnem, aqua frigida partibus Salsis et albumine ab 1psa ablatis, spiritu vini digerimus; partim cum gelatina commixtum, 51 resi- duum aqua vehementer percoquimus. Hoc principinm extractivum et in aqua, et in spiritu yini Solvitur, et Sapore proprio, in inspiSSatione acuto et amaro insigne eSt. Ab eo color, sapor et odor jusculi carnis proficiscuntur. Ex Proprietatibus chemicis ejus, etsi parum adhuc notis cCOnjicil potest, Id principio extractivo vegetabilium fere congruere et non nisi paulnulo azotici ab illo diflerre. CG. 28 Ädeps animalium, Adeps pluribus et certe plurimis animalium generibus adest, et jam S8ePa- ratus in pluribus corporis partibus, imprimis in contextu celluloso invenitur, Quoad principia constitutiva et proprietates ejus, oleis plantarum pinguibus con- gruit, nisi quod paulo solidior est. Ea ergo,, quae de illis dixi, etiam de hoc valent. Inter genera adipis animalium Sicut inter pinguia olea plantarum Solidi- tatis differentia intercedit. Adeps herbivororum Solidus est,; et Sebum nomina- tur, carnivororum et avium, qui mollior et liquidior est, axungia vocatur, Cetorum tandem et piscium adeps plane liquidus, quem nomine axungia ceti notum habemus. Aetas animalium et ipse locus corporis, ubi adeps existit, Sae- pius consistentiam et proprietates ceteras ejus mutant. Adip1, etsi admixtione partium constitutivarum a puro adipe paululum diffe- rant, adnumeranda Sunt, butyrum, medulla, et Sperma ceti; Sed hic modo duo priores in recenSum veniunt,; De butyro postea, 51 de lacte agemus, plura, 4 x 20 mau Medullae ossium paucae partes fbrosae inhaerent, quibus Separatis purus adeps Sese exlüibet. Sed a medulla Spinali, quae spinam dorsalem explet et ex cerebro oritur, bene distinguenda et. C. Substantiae nutrientes composSitae animalium corporum, Hic modo de eommixtione chemica hujus liquoris contemplatione dignissimi ejusque proprietatibus, quae eum nutrienten: reddunt, nulla corporis cui inest habita ratione, agamus, Sanguis corporis animalis omnium prineipioyrum alimentariorum vehiculum est, jamque a priori coneludi potest, eum ex complurimis Substantiis corporis animalis compositum esse, quarum vim nutrientem cognosciinus. Si Sanguis re- ' cenS, Sectione yenae acceptus, aliquod tempus a&ri exponitur, ad substantiam ge- latinosam coalescit, quae mox in partes duas diversas Separatur; in substantiam rubram Sanguinis Scilicet Seu cruorem, et in liquorem illum, cui ceruoy invatat, Scilicet 1ympham, Haec Iympha(Serum aliorum) colore flavescente-albido- viridi, Sapore insipido, leviter Sals0', consistentiaque mueilaginoga est, et Sieut alcalia colores vegetabilinm immutat; ad+4- 52% calefacta pellaciditatem Suam amittit, lacti At Similis, et coalescens maximam partem albuminis ceti instar in Substantiam Solidam, albidam, aqua non solubilem, pars autem remanens fluida refrigeratione in gelatinam vertitur. Pars altera, Sanguinis rubra Scilicet, quam Supra jam memoravi, Seu cruor, aeque in partes duas dissolvitur, si fltro imposzita tam diu aqua frigida eluitur, donec aqua clara deſlnit. Filtro Substantia alba, fbrosa, tenax remanet, nomine Partis fbrosae Sanguinis nota,> Haec pars fbrosa neque aqua frigida, neque calida, nec spiritu vini, nec oleis, 8ed Solis alcalibus fixis ac acidis Solyi potest. Maxime ad glatinis farinae Similitudinem accedit, illius instar enim mox in Putredinem foetidam abit; igni apposita odorem insuavem, cornibus ardentibus Similem exhalat et praeter prinoipium carbonicum, oxygenicum et hydrogenicum -- 29 etiam azoticum continet« Adnumeranda est illis Substantilis, quae maximam ammonil quantitatem producunt. Si iquorem rubrum eluto cruore fervefacimus, flocci rubicundi praecipitantur, qui facile per filtrum Separari posSunt; et albumini cocto persSimiles apparent, nisi quod exigua copia ferri Oxydati 1pS1S adhaeret; quod combustione facile deprechendi potest. Ex hoc ferro oxYydato color ruber Sanguinis Proßciscitur.= Partes constitutivae ProXilhae Sanguinis igitur Sunt albumen, gelatina, sub- Stantia f (albuminis, gelatinae et Sübstantiae Abrosae) magnam vim nutrientem jam CcOgno- brosa(glutini Similis) aqua ac ferrum oxydatum. Trium priorum partium vimus; ab illis vis maxima alimentaria Sanguinis Oritur, 6. 39. Lac. Contemplationi nostrae Lac quoque Se offert, liquor ille memorabilis, Sanguini quodammodo Similis, qui in mammis animalinum nutrimento animan- HAD XODEXOBUN SECFetUr- Lac ipsum rTecens SICCUS est. albi noti coloris, non Fellucidus, Subdulcis, lenis, tenuis Speciſici vix percipiendi. Nec acidum, nec alcalium reagentia commutat, ideoque liquor est plane neutralis. Partes constitutivae proximae lactis oleum Seu buty rum, albumen Seu caSeosa pars et Serum Sunt, Hae Partes Jacte in loco subfrigido vi a&ris exposito jam facile disjunguntur. Mox enim in Superficie lactis Substantia paululum crasSa, ceremor dicta, Secernitur; quae plurimam partem ex oleo pingui Seu pinguedine composita est. Cujusque Singulae partes» partibus CaseosI1Ss et Serosis ei adhaeren- tübus quasSatione in conficiendo hutyro Separatis, consoclatae butyrum producunt. Secretlionem cremoris et effectionem butyri dxygenium aeris atmosphaerici maxime adjuvat,; nam conjungit Se cum Partibus oleosis, eas Solidiores facit, et in butyrum commutat. Lace cremore ablato loco tepido facile acescit, quod fermentatione partium Sacchari in Sero lactis SOlutarum eſſicitur. Quo magis calor, cui Jac admotum est, ad-+ 20* R. adpropinguat,.co facilius et maturius acescit. Acido produeto Partes caseosae lactis Coalescunt, decidunt, et liquor Supernus, clarus, Serum lacti1s vocatur. Butyrum non est pars constitutiva lactis, Sed modo vi oxygeniü et quassatione' a Jacte Secernitur. Proprietatis chemicae ejus et in oleis pinguibus inveniuntur. > mme“ 28 ſb"SN Partes caseo3ae lactis omnino eum albumine conveniunt. Serum lactis in magna copia aquae, ipsi admixta, Sal essentiale, quod Saccharum Jlactis dicunt, quodque Per evaporationem et christallisationem accipimus Solutum continet. Praeterea gelatinae aliquid et exigua copia kali muriatici, natri phosphorie1, et calceis phosphoratae, per christallisationem quoque Secernendae, ei inest. Pro diversis animalium lactantium generibus, quantitas partium constituti- varum lactis maxime differt; alind genus animalium multo magis butyri, aliud Casei majorem cCoplam, et aliud plus Seri dat.“ Sed etiam una eademque animalium Species tam copia, quam natura lactis pro alimentis, constitutione, aetate ani- malium et tempore mulctus, valde diversa est; neque de quantitate partium caqn- ztitutivarum lactis in eadem animalium specie aliquid certi et accurati constituere POSSUMI1S. Ceterum Jac tam homini, quam bestiis domesticis Tliquorem maxime nutrien- tem praebet; et cibi lacte praeparati omnino alimentis yalidissimis et Saluberrinüs adnumerandi Sunt, G37: Oi zt: 12,202 Inter partes Solidas corporis animalis, quibus alimur, Praecipue musculi, no- mine carnis noti, digni Sunt, quos eonsideremus. Partes constlitutivae carnis Sunt substantia albumimosa, gelatina, oleum Pingue, Principium extractivum peculiare, salia nonnulla et Substantia fibrosa. Hae partes, arctissime inter 5e connexae, diffieile SePararil posSunt, et inter omnes analyseos vias illa optima videtur, qua carnen» comminutam et divisam, Primum multa copia aquae eluimus, tumque digestione cum Sspiritu vini et ebul- latione cum aqua caeteras partes removemus. Quibus exactis Substantia fibrosa, alba, insipida, in acidis, non vero in aqua Solubilis remanet, quae cum sub- Stantia fibrosa Sanguinis, cui originem debet, convenit, Salia, quae caro con- tinet; nondum accurate explorata Sunt; alii kali phosphoratum, ali natrum phos- Phoratum, ammonium atque calcem Phosphoratam esse existimant.-, Satis quidem apparet, carnem alimentorum nostrorum essge Praestantissimum, et carnem variorum animalium, immo unius ejusdeimque animalis Speciei, aetatis, constitutionis ac alimentorum, quod quantitatem partium constitutivarum altinet, habita ratione, diversgam esSse; analyses vero accuratae adhuc desunft, ita ut hac de re nil certi et explorati habeamus- G.. 52. | OsSa, cartilagines, ungulae et eornua Os5a mammalium aviumque, Sicut 0sSa amphibiorum, Spinae piscium et N cornua non pellucida, e. g. cornu cervi et ebur elephanti ex Substantia fibrosa, gelatina repleta, et in cavitate interna Saepe medullam continente, Ossibus a partibus alienis liberatis, et gelatina quam continent per fervidam aquam quantum fieri potest remota, Substantia alba, insipida remanet, quae Propter constant. contextionem Sstructuran organicam retinet, et quae plurimam partem ex calce phosphorata cum exigua gelatinae ei adhaerentis copia constat, quam terram | 055ium(Knocenerde) vocamus- Verum enim vero proportio in mixtione harum | Partium in diversis animaliunz Speciebus et aetatis eorum habita ratione valde diversa est. In ossibus pullorum e. g. nunquam tantum calcis phosphoratae repe- ritur, quantum in is adultorunm; nam quotidie plus hujus Substantiae deponitur- Igitur animalia aetate provectiora(licet Sint macilenta) Semper plus pondopendent nN j quam pulli. De mednulla ossium jam Supra Jocutus Sum. Cartilagines Sicut ungulae et cornua maximam partem ex gelatina cum non- nullis partibus fibrosis, Substantiae fibrosae Sanguinis Similibus, constant.== In aqua, ollae Papinianae inclusa, fere perfecte Solubilia Sunt et nobis gelatinas et juscula, Praeparationis ac compositionis respecty valde diversa praebent-. Onmmes hae partes animalium ob magnam gelatinae copiam 1is insitam all- mentis nostris maxime egregiis adnumerandae Sunt, Sed diligenter praeparentur necesse est, ut concoctu faciles reddantur, TIT. Alimenta hominis et animalium domesticorun, 1. Alimenta hominis. Ait Ban iel Bim 0,2020 68060208 DAG DG 137 Substantiis nutrientibus regni anorganicl ac organicil enarratis Superest, ut ali- menta hominis et bestlarum domesticarum exponamus. Primo de alimentis ho- minum e regno vegetabili Sermo erit. Regnum vegetabile magnam alimentorum copilam nobis offert, quam optime perspicere poterimus, s1 eam partium plantarum habita ratione breviter per- CCNSCMUS- 6. 34 EULE SGD 1 WU TROL MEN ISE Radicibus multarum plantarum alimenta maxime egregia debemus, et ab hor- 4ulanis et agricolis plantae multae coluntur, quarum radices nobis victum Prae- bent. Omnino hae radices in eo inter se conveniunt, quod magna pars amyli aut Sacchari et mucilaginis eis inest, Saepe etiam ex omnibus his partibus consti- zutivis composzitae SUnt. Inter radices amylaceas Praecipue radix Solani tu- beros1, quae apud multos homines in quotidianam vonsuetudinem venit, me- moranda est. Sed etiam radices plures-et indigenae et peregrinae, e. g. Bryo- niae albae,; Ari maculati, Lathyri tuberosi, Helianthi tube- rosi, Jatrophae Maninhot etc; maximam partem ex amylo constant et ali- EEHLO inserviunt. Aliarum plantarum radices inprimis mucilagine et gSaccharo abundant, inter quas Ppraecipue referendae gSunt radices Dauci Carotae, Sii SiSsari, Pastinacae Sativaäe, Apiil graveolentis, ApiiPetrogelini, Betae vulgaris, Betae Ciclae, Brassicae Rapae, Symphiti tube- rosi, Scorzonerae hispanicae ets.. Magnam copiam harum radicum prae- Sertim familia plantarum umbelliferarum suppeditat, et inter ipSas plantas indi- genas hujus familiae certe multae reperiuntur,€. g. Species generis Pimp1- === ZI... Sn nellae, Chaerophyl11i, Cari Carvi, Siifalcariae etc., quibus corpus alere pvSSUMUS. 4 Aliae radices fere maximam partem mucilagine constant,,quo familia orchium pertinet, ex qua Orchis Moxio, Orchis magcula et aliae Species hujus ge- neris radicem Jalappae(ut dicunt), eui haud parum alimenti inest, nobis prae- bent; multae etiam inter plantas bu quae vero Saepe principium acre continent, praeditae Ibiferas e. g+ Species nonnullae generis A11i 1 radieibus mucilagino0s1S, n radices plurimae ex hac Plantarum familia, S1 convenienter cole- e. g- radices-Galanthi nivalis, Ornithogali unt, Forgita rentur et PpraeParaFentur;, umbellati ete alimentis nostris adponendae essent. Conspeeius planioris causa las plantas et plantarum partes analysi cehemica jam exploratas, in tabula adjuncta enumeravi, ad quam in hoc et in Sequentibus paragraphis relego.- 5. 35- Turiones, caules ete, Multo minor copia est harum' partium plantarum, quibus ad ahmenta uti- mur; ex quibus tantum turiones Asparagi officinalis, cibum vernum tam jucundum, memoro0. Plurimam partem mihi ex mueilagine et Saccharo compositi esse yidentur; interea non dubito, in compositione eorum: Simul Sgubstantiam PeC- euliarem efficaelsSimam esse, cum in Secretione urinae tantum proficiant. Clar. VaveQuELIN iuriones Asparagi obiter cehemice exploravit, et substantiam chry- Stallinam, huc usque parum cognitam, reperit. Praeterea, ut de caulibus pauca dicam ,- et hisce partibus plantarum umbelli- ferarum nonnullarum, e- 9g- Aegopodii podagrarlae et Angelicae Arch- angelicae etc., nec non plantarum nonnmlarum ex Tetradynamia Linnaei, e. g. Sinapis arvensis etC., ad eibum uti posSumus; Sed modo ex mucilaginis et Sacchari exigua copia, contra autem plurimam partem ex partibus fibrosis et S1CCO aquoso constare videntur. Cicas circinalis et Cicas reyolutä, terrarum australium indigenae,, 'n caudice medullam continent, ex- qua Sagu, cibus ille yalentisSimus, maxi- mam partem ex amylo compositus, apparatur. 5. 26. WE 01.0007 Etiam foliorum magna copia est, quae partim obsontis, partim cibis aceto Pperfundendis, partim condimentis usui Sunt. Inter obsonia Praecipne varietates BrasSicae oleraceae, Spinaciam oleraceam et Rumicem ÄAceto- Sam hic commemoro. Folia Brassicae oleraceae, tam viridis, quam nigro- rübentis, nondum quidem chemice explorata Sunt, Sed ex Spuma albumino3a, quam inter coquendum in Superßficie projicinnt Suspicor, ea insienem copiam materiae albuminosae cum albumine viridi, nwmoilagine et Saccharo conjunctam, continere. Spinacia oleracea et Rumex Acetosa praecipue albumine viridi et mucllagine abundare videntur. Insuper Rumicis folia propter acidum oxaticum 5eu Saccharinum, quod gustnm jugundum leviter acidulum eis tribuit, notanda unt. Magna est illarum plantarum copia, quarum folils ad cibos acetarios utimur. Nullius harum plantarum analysin chemicam notam habeo, et cum- ad tam di» versas familias pertineant, nihil certi de iis Statui Potest. UsSitatissimae earum, e. g- varletates multae Lactucae Sativae, Praeter mucilaginem, quae Sine dubio maximam partium constitutivarum copilam earum conßficit, Salem continere viden- tur, cui proprietatem Suam refrigerantem debent. Lepidium Sativum, Sisym- brivum Nasturtium et plurimae plantae ex Tetradynamia Linnaei, praeter- quam quod aliae partes constitutivae iis insunt, Sine dubio albuminis aliquid, et principil acris continent; ex quo SAPOr Proprins acris earum Oritur. In littoribus maritimis etiam nonnullae plantae marinae, e. g. Salicor- nia herbacea, Plantago maritima, Crambe maritima etc. crescunty, quae ad cibos acetarios adhibentur. Verum enim vero, tam paucis experimentis in analysi plantarum factis, de multis plantis quibus Partim jam ad cibos acetarios utimur, partim aliquando utemur, certi aliquid, quod Satisfaciat, dicere non posSsumus. Folia denique, quae condimenti causa cibis nostris admiscemus, Scilicet Rutae graveolentis, Apii petroselini, Scandicis Cerefolii, Thymi vulgaris, Origani Majoranae, Ocymi Basilici, Saturejae hortens1s, ArtemisSiae Dracunculi etc, praeter alias partes constitutivasy olei aetherici aliquid, unde 5apor earum aromaticus nascitur, continere solent. Ee 33 6. 37. Flores& florum partes Paucae Sunt plantae, quarum ſlores alimentis nostris adnumerare pos3u- mus, et exceptis BrasSicae oleraceae foribus et Cynarae Scolymi calycibus, nulli fores, qui nobis cibum praebeant, mihi noti Sunt. BrassSicae oleraceae Botrytis, ejusque aliarum varietatum Qflores, quibus interdum ut alimentis utimur, probabiliter Sacchari mucilaginosi cO- piam continent, eoque aegrotis et convalescentibhus cibum gratum concoctun fa- cilem praebent. Calyces Cynarae Scolymi1 abundant etiam mucilagine, SI- mulque SUCCO aquos0, quaPpropter vim nutrientem magnam eis attrihnendam esse vix credo. Passim etiam flores Sambuci nigrae, lacte cocti ad obsonia adhi- bentur. Sed, ut omnes sciunt, hi Nores Sudorem excitant, ideoque hoc cibo non adsuetis; non alimenti Sed potius medicamenti loco sunt«, 5. 38- Eructus et Semiäina, Semina cum pericarpiis productum, ut ita dicam, totins vegetationis Sunt, et re vera in his partibus tantam copiam partium constitutivarum nutrientium, ad propagationem plantarum confertam reperimus, quantam vix in aliis plan tarum partibus, radicibus exceptis, quae etiam nonnullis plantis Servandarum Partium nutrientium causa insunt; ita ut ab his vegetabilium partibus(scil, fructibus et. Seminibus) maxiunam: partem alimentorum e regno vegetabili ac- cipilamus. Primo pericarpia, quorum tantam copiam horti, Sylvae et campli Prae- bent, consideremus. Praecipue huc referendae Sunt plantae pomiferae ac bac- ciferae, scil. Pyrus Malus, P. communis, P. Cydonia, Mespilus communis, Amygdalus perSica, Prunus domestica, Pr. arme- niaca; Pr. Cerasus dulcis et acida, Rosa canina, Rubus Idaeus, BE SSNIUS,. Nacclnlum Nis NIlae ae Vi Myrtillus, Ribes iu- Brumm B. Grossularia, Vitis vinifera, Eragaria vesca ete fmiiqua- rum fructus cihum perjucundum praebent. In plurimis magnain Sacchari miu- cilaginosi copilam, cum acldo citreo, Mmalico, tartarico, 0xatico ete. COmmmIX- f 5 -= 3>- tam, reperimus. Fructus et pericarpia multa, quae terrae exterae nobis porri- gunt, transeo, nisi quod fructuum Cucumis Melonis, C. Cucurbitae et C. Sativae, qui in hortis nostris proveniunt, quique, praeter magnam copilam SUCCL aquosgi et Sacchari mucilaginosi Substantias Salsas 1ipsis Proprias, nondum vero Satis exploratas, continere videntur, mentionem faciam. Quod autem semina attinet, haec Sine ullo dubio illae vegetabilium Partes Sunt,; quibus cibos e regno vegetabili maxima vi alimentaria praeditos) debe- nus» Semina omnium plantarum e graminum familia, praecipue frumenti, Cp vet al1ls cenealis, Araticl, Hordel) PDamger! Avenae, Ory- zae Sativae et Zeae Mays praeter magnam amyli et Sacchari mucilaginosi coplam, quam continent, plus minusve albuminis et glytinis comprehendunt, ideoque cibis maxime alentibus adnumeranda Sunt. Leguminum Semina, in- primis Lentis esculentae, Pisi Sativi, Viciae fabae, Viciae Sati- vae,; Phageoli vulgaris, Ph. nani, Latbhyrisativi ge wv nutriente Seminibus frumenti ac graminum quin antecellant parum abest. Et haec se- mina amylo et saccharo mucilaginoso abundant, praetereaque substantiam pro- Prilam, quam antea Substantiam animale- vegetabilem leguminum vocabam, et albumen continent. Pol ygonum Fagop yYrum etiam, quamyis neque gra- minum, neque Jeguminum familiis adnumerari potest, Ppartes tamen constituti- vas Seminibus frumenti Similes, continere videtur, Etilam Semina et pericarpia arborum et Fruticum, quae ex oleis pinguibus et mucilagine, Saepe etiam amylo constant, Scilicet Fagi Syl1vaticae, F, Castanliae,; Juglandis Regiae, Coryli Avellanae, Amygdalae communis, AesculiHippocastani etc. commemoranda Sunt. Non minus plantarum oleiferarum Semina, e. g. Oleae Europaeae, Brassicae Nap1, Br. oleraceae, Br. Rapae, Papaveris Ssomniferi, Lini usitatissimiz Cannabis Sativae,; Sinapis albae etc. mentio facienda est, cum oleo pingul, quod ex illis exprimitur, vario modo in ci- bis nostris utamur, Plontae tota8s Inter plantas minores cryptogamas Sic dictas denique plurimae Sunt, quibus vesci possUmus, et de his ut aliquid dicam, mihi Superest. In regionibus frigidis borealibus frequentius quam apud nos Lichenes non- nulli cibo inservinnt, e. g. Cetraria islandica et Baeomyces rangi- ferinus, quorum vis nutriens Satis cognita es. Ill, PaouvsT, qui Cetra- riam iSlandicam chemice exploravit, magnam partium nutrientium copiam reperit, quod etiam frequens usus ejus in illis regionibus, et apud nos contra Phtisin pituitosam, debilitatem viscerum et diarrhoeam habitualem probat. Per- SuaSum mihi est, multas ex hac familia plantas, e, g. Species variae generis Bae- omyces, Lobaria etc, cibos nutriendo aptos praebere. Etiam ex familia fungorum plures cibo utiles Sunt, Scilicet Tuber ciba- uu, Amanita caegarea, Agaricus camDesStris, A. deliciosus;, Merulius cantharellus, Clavaria flava, Helyvella esculenta, Morchella esculenta etc. Sed etsi non nego, plurimos fungos non modo innocuos, Sed etiam valde nutrientes essze(cum propter putrefactionem velo- cem ex magna copia. principil azoticl compositi esse videntur) tamen in eorum usu ad cibos maxima circumspectione utamur, necesse est; nam multa vegetabi- Jia huius generis venenata Sunt, et imprudentia in colligendis his plantis facile malo esse potest, et--quod dolendum est-- Saepe jam fuit, Saepius mihi jam in animo erat inquirere, an fungis propter putrefactionem celerem et tan- tam principil azoticl copiam fortasse ut fermentis util possimus, Sed adhuc tempus et occasio mihi defuerunt. Ex algarum familia denique plantae plurimae in insulis et in terris littoreis ad alimenta adhibentur: Fucum esculentum et F. saccharinum nomino, qui aeque ac plures hnius familiae plantae, cibum praebent. Substantia cartila- ginosa harum plantarum jam probat, gelatinam maximam partium constitutiva- rum coplam efficere, easque idcirco vi nutriente maxima praeditas esse, =<==z6 36 Wia B. E regno. animali. 9. 40. Saepe jam historiae naturalis Scrutatores de quaestione disSengerunt, utrum alimenta e regno animali an illa e vegetabili homini magis prosint, Sed e forma dentium hominis Satis apparet, eum tam e regno vegetabili quam animali cibos S10s SUmere P0383e, et ambo genera ciborum pariter ei prodesse. Jam alimenta Praestantissima e regno vegetabili perlustravimus, nunc quoque alimenta regni animalis accuratius consideremus. ; 657 ar Praecipue carne animalium ad nutrimentum utimur. Non dubito, quin non golhum caro familiarum, Sed etiam Specierum et varietatum animalium vario» rum, 51 chemice eam exploramus, quoad attributa chemica diverza git, at ut jam Supra dix1, analyses chemicae accuratae desunt, et igitur in universum de hac re loquar. Verum tamen et Sanguine, Jlacte, axungia, ossibus, cartilagini- bus et ipso0 corde, pulmone, hepate, renibus, intestinis tenuibus, ventriculo, cerebro et plurimis corporis animalis partibus ad alimenta utimur. 6. 142. Animalia domestica inter omnia cetera in carne Sua alimentum efficax et 8a Jubre nobis offerunt; et caro boum omnibus antecedit; cibum valde validum nobis praebet, quinimo caro vitulina aegrotis et consanescentibus alimentum of- fert utile, Inter boves et vaccas praecipue illi ex Podolia et Jutlandia, qui inprimis Saginationi apti Sunt et carnem longe praestantissimum praebent, magn habentur, Carni bubulae haud Scio an caro ovilla et vervecina bonitate proxime acce- dat. Vix quidem cum carne bubula quoad vim nutrientem comparari potest, at- tamen et verveces et oves non nimie Saginati, cibum facilem concoctu prae- bent, Difficilis concoctu e contrario, nec ulli homini, praecipue aegrotis Sa- Jubris caro est Suwum, praesertim s1 pinguedo adest. Etiam caprarum carne 10- mines passim vescuntur, et carni vervecinae fere aequiparanda esset, nisl PrO- Pter Saporem et odorem 5speciicum plurimis hominibus ingrata esset« Passin -= 31== etiam caro euniculorum, quae autem valde tenera:et mollis est, neque carni aliorum animalium aequari potest, ad cibum adlbetur. Caryis equorum edendae tantum mos Ppaucarum terrarum est; Sed non du- bito, quin animal hoc domesticum ad cibum utilis Sit, cum illi, qui carne ejus veScuntur, Saporem jucundum ejus Jaudent; et praeterea natio quaedam culta Germaniae vicina hoc testimonium comprobayit, Caro quoque duorum aliorum anumalinm domesticorum,'quae alias non cibi causa Sustentatur, Scilicet canis et felis passim comeditur, et nonnullis nationibns canum Saginandorum posteaque carnis causa mactandorum,» consue- tudo est, Sed et in SyIvis et campis nostris ferae vivunt, quarum carnem magni aesti- mamus: Ccervus, caprea, lepus, cuniculus, aper, dama, alces etc. carnem Svavi Sapore nobis praebent- Omnino caro ferina contextu fibroso.tenuiore'Saporeque Proprio est, ed facile putrescit. Quod attinet ad praeparationem carnis, carnem assam facillimam concoctu es3e, non dubito. Fumo durata assae quidem proxime accedit vi nutriente, zed difficilior concoctu est. Muria condita multis hominibus ob Salis copiam nsalubris esse videtur. In carne coquenda aqua multas partes Solubiles dissol- vit, quo caro ex Parte vires Suas nutrientes amittit, contra vero jusculum hoc modo praeparatunm alendo inprimis aptum est, 6. 43- Lac, nutrimentum tam vulgare quam Salubre plerumque a vaccis» inSuper et ab ovibus et capris, rarinis ab equis et asinis accipimus. Ex lacte vaccino bu- tyrum praestantem praeparamus; Jac ovillum pinguedine abundat, et magis Praeparando caseo, quam potioni et cibo inservit; etiam caprarum lac butyrum non contemnendum et caseos pretio80s praebet, Sed Sapore proprioy Jac asini- num et equinum multum Seri continet et nonnunquam Pro medicamentis S1U- mitur; Jac equinum etiam nationes vagantes ASiaticae, nomades vulgo dicti; ad alimenta adhibent. -= 3>- Caszei e lacte confecti, pro diverso eos conficiendi modo magis minusve diffi- ciles concoctu Sunt,; nam plurimam partem albumen durifactum continent. ß, 44: Avium alimentis nostris utilium magna copia est, et non 50olum earum carne, Sed etiam ovis vescimus. Inter alites nostras domesticas praecipue gallinae et columbae carnem non valde efficacem quidem, Sed concoctu facilem et salubrem Praebent. E contrario caro anatina et anserina propter pinguedinis copiam, diffi- cilior concoctu esse videtur. Caro etiam galli Africani certe contextus fbrosi Crassioris, magis pinguis, ideoque concoctu difficilior est, quam caro gallinae et columbae. Quod ova attinet, gallinacea comedimus, rarins anatina, angerina, et gal- Jinarum africanarum; haec cibum quidem valde nutrientem at yero=- Praecipue cocta=- concoctu difficiliorem praebent, Et avium ferarum permultae carnem praestantem nutrimentoque utilissimam nobis porrigunt. Inter ayes majores Otis tarda,'Tetrao perdix, T. bonasia, T. Lagopus, T, Tetrix, Anas anser, A, boschas etc., et inter minores Scolopax ru- Sticola, Oriolus Galbula, Alanda arvensis, A. cristata, Turdus pilaris, T. Itia- cus; T. musicus, T, Merula, Ampelis Garrulus, Emperiza hortulana, E. citri- nella, Fringilla domestica etc, hic memorandae unt. Etiam caro avium fera- rum a carne avium domesticarum 5apore feris omnino proprio et contextu fibroso tenuiore discernitur. 6. 45- Amphibiorum familia in terris nostris pauca alimenta nobis ministrat, et tantummodo ranarum, quarum caro valde tenuis passim(praecipue in Gallia) cibo adbibetur, mentionem faciam. In regionibus calidioribus e contrario non Solum caro tesztudinum(praesertim Specieruim maximarum), Sed etiam Serpen- tum cibum exhibet nationibus istis valde jucundum., Tanto major piscium alimento utilium copia est. Carnis eorum natura a carne quadrupedum aviumque longe discedit; caloris albo-rubicundi, contex- tusque tenuioris esse Solet, 5ed parum albuminis, plus gelatinae et pinguedi- == 39 Mixer 118, nibil autem aut paululum Principil exfractivl, carni quadrupedum ac avium Propril, continere Videtur, Quare vi nutritia carni quadrupedum postponitur. Maria, Stagna, PpiScCInae, Aumina et rivüli innumeram multitudinem piscinm diversisSimorum esculentorum complectuntur, attamen quae huc usque de eorum vi nutriente diversa dicta Sunt, tam Parum Satisfaciunt, utabs re mibl1 esse vIl- deatur, nomina Singula horum aquae, tam Salinae quam dulcis incolarunm, qui alimentl causa capiuntur, referre, Praeter carnem et ovis piscium nonnullorum pro cibo utimur, e. g. Acipen- Serum(Caviar), quae inter res venales magni habentur,. Praeterea et inzecta et vermes aliquid alimenti nobis praebent. Inter insecta modo Cancerem Moenam, C.Pagurum, C. Gammarum, C. Astacum etc. nomino. In regionibus australibus GrylJlJus migratorius et in India orientalilarvae Curculionis palmarum cibo adhibentur, Inter vermes praecipue sunt esculenti nonnulli ex familia tesStaceorum, e. 3- Ostrea edulis, Venus mercenaria,; Chama Gigas; etali. Passim etiam Helix pomatia alimentum praebet. Omninm horum animalium COor- Pora potisSimum e gelatina cum pinguedine compozita esse videntur. 2. Animalium domegticorum nutrimenta, a Mammalium, . 6. 46. Mammalia, ab hominibus domata, üsque adsuefacta, praecipue distinguenda zunt in Herbivora, Seu animalia'quae vegetabilibus aluntur, Omnivora, quae tam vegetabilibus quam animalibus, et in Carnivora, quae non nis1 carne animalium vescuntur, Herbivororum praestantissima Sunt Bos taurus, E- quus caballus, E. Asinus, Capra ovis, C. hircus, omnivororum Sus Scrota et Ca- nis familiaris, et carnivororum Felis catus, DIE 27 15 05400/7000 Alimenta bubus et vaceis longe utilissima Sine dubio Sunt folia tam recen- ta quam Siccata, caulesque illarum plantarum, quae gramina pabularia et herbae pabulares vocantur;'e. g. SPecies multae generum Poae, Alopecuri, Dactyli, Phlei, Festucae, Avenae, Bromi, Lolit, Trifolii, Medicaginis, Viciae, Hedy- Sarl, Brassicae, Spergulae etc. Agricola vero, qui animalia domestica praecipue Stercorandorum agrorum causa alit, Saepe iis alimenta offert, quae natura 1illis non destinavit;€. g. caunles Solani tuberos1, Brassicae Rapae, Dauci Carotae, Pastinacae Sativae, ſfraces Seu reliqua quae POSt expresSionem 0olei ex Seminihus Lini, Brassicae, Cannabis etc. reSident, et alia. Inter nutrimenta Equi Semina quaedam frumenti optime naturae ejus conve- "mire videntur, nam justa cOpia Seminum Avenae Sativae, Hordei vulgaris, Seca- 1is cerealis, Viciae fabae, V. Sativae etc. ei SUggesta, bene valet; Ppraeterea au- tem et vegetabilia tam virides quam Siccata ei utilia Sunt, Sed caveamus, ne equum non nisi his herbis et graminibus alere constituamus, Facile etiam ad mu- trimenta e radicibus,; Scil. Dauci Carotae, BrasSsicae Rapae, Solani tuberosi etg. insita adsueſfieri potest- Ceterum prima lex in tractandis equis esto mundities Studios1sSima, Asinus eodem pabulo, quo-equus yescitur, Sed etiam vilior1 cibo contentus est, aut potius contentus esse debet, cum in terris nostris Parvi aestimetur et in tractando eo nulla fere adhibeatur cura. Ovi etiam vegetabilia recentia et Siccata nutrimento utilia Sunt, ex qui- bus Saepe herbas eligit, quae a ceteris animalibus Spernuntur, quibusque bene Sc habet. Plantae 1psi gratissimae Sunt e. g. Festuca 0vina, F. rubra, Poterium Sanguisorba, Lolium perenne, Trifolium repens, T. fkliforme, T. procumbens, Medicago Iupulina etc. Pascua arida eligit, humidiora e contrario, limi causa, quem aqua relinquit, quique maximo detrimento ei est, quippe qui morbum putridum ei infert, fugit, BPraeterea Seminibus frumenti et leguminum crässius molitis Libenter vescitur; Sed cum hoc nutrimentum nimis praetiosum Sit, etiam radicibus comedendis adsuefacta est; et jam in Anglia et Gallia(passim et in Ed 4T Wa Germania) oves radicibus Dauci Carotae, Brassicae Rapae, Solani tuberos1, nec non fructibrvs Fagi castaneae alt Solent. In Svecia, Silesia etc. Lichenes, e.&- Lobariam julmonariam, L. fraxineam, 1. prunastri, Cladoniam rangiferinam, Usneam hiriam etc. commendantur quo yictu oyes aeque ac vituli brevi tempore Pingueßeri dicuntur. j Capra etsi easdem, quas ovis amet herbas, adhuc magis circumspecte pabu- Jum Suum eligit, atque instinctu Peculiari duci videtur ,; quippe quae pabulo in- conyveniente facile morhum Sibi contrahat. Omnmnmnziver ün Suem inter vegetabilium partes maxime radicibus et fructibus edendi1s a na- ura esse deStinatum, Satis ex eo intelligitur; quod a natura probosgcide et den- tibus incurvis praeditus est. Quercus, Fagi, Cory1i, Hippocastani etc. fructus», et radices multarum plantarum, e. 8. Dauci Carotae, Pimpinellarum, Sil Fal- cariae etc. inter alimenta non Solum apro gratissima Sunt, Sed etiam Sus domesti- cus, 51 Simul cum radicibus Solani tuberos1, Dauci Carotae, Brassicae Rapae et Seminibus Pisi Sativi, Viciae Sativae, Secalis cerealis, Hordei vulgaris, Zeae Mays» Viciae Fabae, Polygoni Fagopyri etc. ipsi dantur, eis optime Saginatur. Prae- terea notumest, Sem etiam carnis cupidum esse, pullos volncrum immo Saepe pullos Suos 1ps05s, et alios Sues infirmiores aut aegrotantes devorare. Hanc ob cau- Sam videamus necesse est, ne porcae pullos S10s devorent, nam S1 hanc escam Semel-gustarunt, in proximo party hanc consvetudinem malam repetere Solent, cul tum quoque porcelli facile 8e dant; Saltem porciilli Saepras pullos S10S, in ip3a grege, S1 absque custode vagantur, Jaedunt, Canis, hominis Socius fidelis, omnibus 1illis nutrimentis alitur, quibus homo ipSe utitur, ct vix ex-cibis nostris, Si fame laborat, aliquid rejicit- Nullum ani- mal domesticeum alimentis tam diversis et diversimodo praeparatis quibus canis adsyetum est, Reminiscor canis cujusdam, qui et decocto fabarum Caffeae 6 tostarum, Amwygdalis tostis, Pomis, plurimis cibis conditis ete. Sliberiter vesce- batur,. E dentium forma canis Satis quoque apparet, eum a natura ad usum tam animalium quam vegetabilium alimentorum destinatum. esse., quamquam nutri menta e regno animali praeferat. 5. 49. Carnavora Felis, quod formam dentium ejus attinet, carnivoris adnumeranda esty Sem- Per etiam etsi mansvefacta, cibos ab alimentis a natura ei destinatis Jonge diver- SISSIMOS NON rejicit, Omnibus tamen carnem anteponit. Reliquum est, ut aves domesticas contemplemur, et praecipue gallinas ,, co- Jumbas, gallos Africanos, anseres et anates commemoro. Nutrimenta naturalia trinm priorum avium inprimis Sunt Semina plantarum varlarum, e.&. Hordei, Secalis, Avenae, Pisi, Lentis, Panic, Fagopyr4t, Vi- ciae etc- Verumtamen et radicibus plurimis, e. g. Solani tuberosi, Dauc1 Ca- rotae; obsonlisque nonnullis, e. g, foliis BrasSicae contentae Sunt, quin carnem et lac non reformidant, 81 1is offeruntur. Ad concoquendos cibos Japidulis sili- cibus Seu calcariis conjunctim cum nutrimentis consuetis eis opus est, nam SIne his, etsi pabulo maxime nutriente vescerentur macrescerent. Data occasione commemoro etiam bulbos Allii Schoenoprasi pullis gallinarum Africanarum nutrimentum gratissimum praebere. Anser et anas, quibus aqua locus commorationis optatus est, non Solum plantis aquatilibus, earumque radicibus et fructibus vescuntur; e. g. Lemnis;, Seminibus Polygoni amphibii, Potamogetenum etc. Sed etiam limacibus, ver- mibus, insectis, piscibus et amphibiis nonnullis, Ipsis Saginandis vero nutri- menta diversa,€, g- radices Solani tuberosi coctae, Dauci Carotae, turundae, frumentum crasSius molitum, obsonia etc. maxime prosunt. Sed jam huic dissertationi meae, quae materlam maximi momenti et quae cCOPplosius exponatur dignam exhibet, finem ponens, tabulam ,. quae partes con- Stitutivas vegetabilium eorumque partium Singularum explicabit, et ad quam Jectores jam Supra delegavi, adjungam, Si forte lectorum, ut Ulas partes Serie enumeratas conspiciant, non nihil intersit. (Hinter Seite 43.) UEBE 7 BE lu E; Tabuls. en E 0 2(2... 08< M ME e 10 E Partes constitutivas vegetabilium nutrnientium ED Hes E I 28 E45 iam EPF E Z 5 I S EE 6|8 En 837 8: ch Proximas. Z E- Zs 5 E= E E 3 Ze E O 8 Baadices Solani tuberozi. SEE 50 710/80)|175- 1,50.|=>--=[55 4-==-- Einhof. -- BrasSicae Rapae(var. Rota baga)- 85 95---= 0,38.-- 8,88.|-- SE„ds<> 50: ORE El GEE Einhof, -- Brassicae Rapae(var. Steckrübe)= 87,50.|--- 0,50-- 6,50.|===--= BTGO| Einhof. -- Brasgicae Rapae(Var, Waſſerxübe)=. 91,75---- 0,50-- NOMEN EE EE=--=< 2,88.|- Einhof. -- Dauci Carotae,+. 3.. 36,38.|=-= 0,86.|--(EIA 0 DG DBE<=g-------- MOZ. 7 Einhof. -- Betae vulgaris altisSimae(Runkelvübe) 86,38-|---- 0,25-- 10,25.|----------- 212.1= Einhof. -- Pastinacae Sativae 2.. 70/454| 1,705|== 2,09-- 5478| ves-- 6,01.|=--- 5,12.|= Crome. Culmi cum foliis Hordei vulgaris recentes 34:--- 0,66.|==-- 2,34.|== Z. 0,50.|-- O/50:|= Einhof, Culmi cum foliis Hordei vulgaris Sicci(Stroh) CLH 7 DS 4---- TO.= I. 09,75:|== Einhof, Caules cum foliis Medicaginis gativae recentes 75.-= ii E31(OSHE EE 7-=- 2,20.|- 5,10.|=== TÄ 35. I> 7 Crome, -== Trifolii pratensis 3. 70;--== 2,---- T,39.|-- 5,67.|== 13,88.|= Crome. =“== Trifolii repentis. 2. SO,=-= I,51--- 1,01,|= 4.--== 11,46.|-- Crome. ='--">=. Vicige Sativae“| S| 77,50---- 1,95----- 2,59:|- 7,55.|=> 5 I0,41.|=> Crome. --“== Viciae narbonensgis,. E NN<=-- 0,67.|--- 3,83.|= 2,62:|==-- TI1I,45.|=> Crome. -=-=-=- Spergulae arvensis.; 678---- 2,29---- T,30.|-- 5,20.|---- THEO|:== Crome. --"==== Pisigativli„;: 2 80- 1,63.|-- 0,90-- 4,53.| 1,89.|=- 0704 1 OMO.| u 10,31.|- Einhof. Semina Tritici cerealis..% 9,50.| 60,50 WEN WISEES-- 13--=.- LEE ZE 12,50.| Einhof. = Secalis cerealis.- s;. TO. 54-25.|.= 6,| 25.-|= 9.--------= 0207 Einhof. -- Hordei' vulgaris: E JO 59/50.|= 4,| 30:=|= 6.-------= EE I9. Einhof. - Hordei-- coelestis 5« 10. 54,66.|=“ 7,| 75.=|=| 10,34.|-------- EE-»| 17,215.|PInhof. - Avenae Sativae,, 2 4 10.= EB 50|== 1»-5 ZZ 5|= 2558, u 29,50.| Einhof. -- DEB LIESALIND: 4;; S I4- 48,50.|=„<| IV40.|/==-- FOH 2=- 10,50.| Einhof. - Lentis esculentae. s Z IZ. 33/40.|=--.| 32.-|--- 8,60.|---------- DE: Einhof. -- Viciae fabaze. 3. 15,50.| 46,50|=>| 12,75.|=>|> 9.<< ZZ-- EE 16,25.| Einhotf. Phaseoli vulgaris. 2 6 2 16. 39.---<< IE. 2 S 5[58 g. Einhof, 4 Se1euined 81 21 91 81 vIL Lr el 4¹ dr 3 9 2 9 4 — f— 1 Lkei — oelg 1000/9 euAM eluebeh MOIISAXA u10 ueAO enlg 6ʃ ——J———