——— — 41. COLLEGIIM EXPERIMENTALE SCGRIOSONM. 1NODULIS ET B 5 7½ 3½ 9s, PER INSTANTEM ÆSTATEM ANNI ACADEMIK GISSENfÆ SECULARIS MDCCVII. habendum, G E VERSSI3 ET FLO RENTISSIMIS DNN.— ACADENMIGCIS 5 intimat MICHAEI. BERNHARDUS VALENTINI. P. P. GS E-HASSORDM, Typis HENN 1NGI MULLERKI. (0) 50 88884& Wetseeetatess 4 AA K e K 487 1 18 5 E K n Kr d iit iar 2292SVSrnnnenne 7. F Uum proculcatò Schola. rum Pedantiſmòô hodienum ele- gantiot, ut vocatur, literatur- Atantum extollatur& unusquis- ſ quc ſuam, quam profitetur, ar- Lraat tem& ſcienriam hoc nomine Commendare ſtudeat, haud inanis eſſet quæſtio, an Scrutinium Naturæ, ſeu Philoſophia Natura- lis, eò quoque titulo prenſari poſſit? Vüilerur quòd non, cuùm in catalogò comptiorum ſtu- diorum, ab aliis collectò, partim omiſſa, 4 T. 16 ita comparata ſit, ut generoſa pectora tædiò quo- dam& pudore ejus teneantur, licet quondam publicè eandem ſiat profeſſa. Ita quippe VUVila- ſius, magnus quondam Angliæatro- Philoſophus, puduit, inquit, puduit me hactenus precariò fuiſſe Philoſophum& Poeticam quandam Phy- ſicam Auditores meos& me ipſum deliniviſſe & utrisque noſtrům ceu incantamento& præ- ſtigiis 20)5e ſtigiis feciſſe fucurn. Aſt ſalva res eſt. Non enim ge verâ beic& elegantioti, ſed de pedanticã; Scholaſtica, inani&(ne quid gravius dicam) fu⸗ tili agit Philoſophià, cui plus eloquentiæ aut gar- rulitatis, quàm ſapientiæ& gravitatis ineſſe, Ge- neroſus Verulamius alicubi, non ſine causâ, do- let, dum, ſatis, inquit, ſcimus haberi Hiſtoriam Naturalem mole amplam, varietate gratam, diligentiã ſæpè curioſam; attamen ſi quis ex ed fabulas& antiquitatem& auctorum citationes & ipanes controverſias, Philologiam denique& ornamenta eximat(quæ ad convivales ſermo. nes hominumque doctorum noctes potius, quàm. ad inſticuendam Philoſophiam, ſunt accommo- data) ad nil magni res recidet. Longè aliter cum pretiosa Modernorum Philoſophià Experi- mentali comparatum eſt, quam ènumerò Scien. tiarum comptiorum adeò non excludendam eſ- ſe cenſeo, ut pocius agmen inter illas ducat. Non enim in mucidis Scholarum caulis, ſed ſplendidis Magnatum aulis primuͤm orta& nunquam non exculta fuit, nec humi repentia glebæque ſuæ adliætentia, ſed ad altiora nata, in- genia requirit. Hinc videas& Regibus& Prin- A 2 cipibus ——————————— 2(0O) 5e⸗ cipibus aliisque Nobilitate Generis æquè ac Vir- turis Illuſtribus eandem perpetuò in pretio ha- beri. Non dicam jam de Societatibus Scientia- rum Curioſis, à Potentiſſimis Angliæ, Galliæ& Boruſſiæ Regibus hunc in finem inſtitutis, ubi novis& elegantiſſimis inventis prænobile Natu. ræ Studium indies augetur: Liceat ſaltem Ma- gnos Cattorum Heroës, binos ſc. HASSIA utriusque LaàaNDGRAVIOS SERENISSEL MOs, humi proſtratâ facie, hic adducere, qui arduas& indefeſſas Regiminis glorioſi curas dulciſſimis experimentorum deliciis ſæpe tem- perare eaque propter ingenioſiſſimos Artifices, ad paranda Thermoſcopia, Barometra& Hy- droſcopia, ex Helvetia& ltalid nuper accerſere non dubitarunt, ut veriſſimè de CàAROLO fuo haud ita pridem cecinerit Poeta Marburgenſis: ———— Quicd pulchra Mathemata dicam Mechanicasque Artes? quas ſic complecteris omnes, Sic colis, ut varios hinc Patria ſentiat uſus. Hinc quod Petrus Ramus tempore Pr. Wilhelmi IV. dicti Sapientis,(qui in Studio Phyſico-Me- dico —=—————ü— —— 2(O) dico Eruditiſſiwis ſæpe negorium faceſſere ſoli- tus eſt) Pariſiis ſeripſit, adhucdum obtinet: Caſſellas ſc. alteras Syracuſas eſſe, ubi Archimedes habitet. Quemadmodum ergò Politici, ſeu, ut rectius dicam, Moraliſtæ elegantiores iis, qui aulas frequentare geſtiunt, ſedulò inculcant, ur artium& exercitiorum, queis Principes excel- lunt, notitiam ſibi compararent,(quod præ aliis ſolicitè urget Author libri: Lart deæ plaire a la Cour) ita nec illi, qui vitam aulicam poſthàc ſe- ctaturi ſunt, hoc in ſtudiorum genere planè ho- ſpites ſint, ſed aliquem experimentorum prægu- ſtum quoque habeant, oportet, ſiquidem gra- tiam& favorem Principum ed felicius lucrari velint. Admiratio ſanè inſcitiam arguit. Quod- ſiergò ad conſpectum experimentorum ſtupore quodam& admiratione teneantur aulas noviter ingreſſi, eaque ut bos horrea recenter incruſtata adſpiciant, quid aliud, quàm contemtum& ne- glectum ſui expectare poterunt? cùm alii ob parilem, quâ cum Dominis ſuis ducuntur, ele- gantiam aut curioſitatem, tum amorem Princi- pum, tum majorem ſui exiſtimationem ſibi con- ciliaverint. Novi ſanè Nobilem in Aula Prin- A 3 cipali, 23(0) 5 cipali, qui per hanc viam ſummis dignitatibus & muncribus aulicis admotus fuit;& ls ipſe ferè eſt, qui primam mihi anſam miniſtravit, ut Philoſophiam experimentalem ,ante decen- nium& quod excurrit, in almatn hanc Lu- ovicianam introducerem. Cum enim in con- 3 viviò quodam ſolenni accumbentibus Proceri- bus narraret, qudd in itinere ſuo inter alias machinas globum quendam æneum(loſtru- mentum puta Magdeburgicum) obſervarit, cujus hemiſphæria, facilimè aliàs& à puero ſe- paranda, extractò artificiosè aëre, vix à XVI. equis divelli potuerint, hæcque aliis, in vulgari Scholarum pulvere enutritis, pagi(quod dici- tur) Bohemici viderentur: non potui mihi temperare, quin inſtrumenta ſimilia, in Belgiò, Anglià& Gallià olim viſa, propriisque manibus tractata, mihi compararem& ne quid in Acade- mià noſtra patrià deſideretur, in exteris tanto- perè laudatum celebratumque experimentorum ſtudium heic pro virili patefacerem. Obtentis ergò machinis jacta eſt alea, nec infeliciter. Aperta enim hunc in finem collegia non Comi- tes ſaltem& Barones LHluſtriſſimi honorificà ſua præſen- a h. b præſentià exornare, ſed& numer6 DNN. legarum, pro ſingulari, quà in Naturæ Studi feruntur, curioſitate, crebrius inviſere dign ſunt. Horum nunc exemplò ducti Generoſt quidam& Plorentiſſimi Cives Academici, in- ternuntiis primum Excellentiſſimis quibusdam Profeſſoribus, mox& ipſimet domi me rogaâ- runt, ut, ob adverſam partiin valetudinem, par- tim& alia obſtacula, per aliquot annos inter- miſſum usque, Collegium Experimentale repe- terem, certâ ſpe detenti, fore, ut qui operæ pretium mereretur, ſufficiens Auditorum nu- merus ſe truſurus ſit. Cuùm ergò laudatiſſimo illorum deſiderio minus reſpondere piaculo mihi ducam, in animum induxi Collegium, ut vocatur, Curioſum de novò pandere& abdita Naturæ phænomena eorumque cauſas ope machinarum& inſtrumentorum undique hactenus collectorum ita ob oculos ponere, ut vel cœco appareat, Philoſophiam Experimen- talem tantum inter elegantias Academicas emi- nere, Quantum inter lenta ſolent viburna cu- preſſi. Quibus 4 o)5 Quibus jam volupe eſt dictis modd demonſtra- tionibus intereſſe, haud grave ſibi ducent ejus me certiorem reddere, horam ſibi commodam determinare& de reliquis huc pertinentibus mecum deliberare. PP. Giſſe Aie AMan. Anno M DCCLVII. WS , V 28 4A P OLLE GIUIℳ nsoanen, Oolour& Srey Sorirol Srart sd Blue Cyan Green vellow Hed Magenta Wnite Grey 1 Grey 2 Grey 3 Grey 4 Black —— j ND 1 CCVII. habendum, CEVEROSAI3 E1 FL ENT/SSIM1 DNXN. Eir nch E Ee ACADENMIGCIS Gr. Hiess. Unv.-K'ieihok 1 1— ‧ intimat 12 4 1 3 4 5 6 3 8— 10 11 1 1 14 15 16 6 8 L 9 5 p C/1S-HASSORDM, Typis HENNINGI MULLERI.