Toͤnges Bruͤder/ Antoniter Herrn. Der 5. Antonius viennensis, ist ein Einsiedler gewesen A. 314.

6 GISSENsIS
RECITIOR 5 CONRARNOI. UI
SS. THEOIL. zT PHIL. D. nHuruSVE PRIME ET RATION. P. P. ORO.
DE PARALLELLTMO
ANITONVIANMORDINIS
1 RECTORALIS(188. DIeNITATIS, 1 b ER BA racz ubs, SOLENNEMH Mais TRATUS ACADEMICI PERRMCUTATIONEM-
ROCEREN CHEE ACA DEU õ˖⏑⏑ꝛi,
„ GENERIS PROSAPIA, STUDIORUMVE PRSTAN TIA E 1 CONSPICUOS, i 755 5
NEC NON
rabrokxEõ, PATRO NOS ET AMI COS CE ZERO. 5 NIA PECEr,
N H UMANITATE Ac OoBSER VAT IA 0 X OGA EIN rAr 5 P. P. sub Sigill. Acad. Maj, KaTENMD. JANUAR. A. S. R. MDC Cx XVI.
IE SsaE, Typis Vid. Joh. Reinh. Vulpf, Acad. Typogr
Liber Bibliothecae Academicae publicae Senkenbergianae.

1
0 2 08
— .
. —— 8
8 8 8 8 95 Sc 7— 8 S 32 f
in finceritate religio, in religione charitas, in charitate liberalitas, ex-
. mpla ad nostram aetatem& documenta supersunt plurima, antiqui- tate sua venerabilia, utilitate, ad primam suam originem reducta, spectabi · lia: Basilicas templorum, ac immensi fere operis& sumtuum structuras. assim in orbe terrarum, præsertim Europæ, urbibus episcopalibus con- templamur& admiramur, templi Salomonei excellentiam æmulantes& prope superantes: templis juncta cœnobia, monasteria, domiciliaque, sa- erorum cultoribus& ministris primum consecrata, hodie non ad decus tam um& ornatum, sed ad luxum quoque& luxuriam incolentium, instru- cta, stupentes sæpius conspicimus; quorum tamen originem& primorum fandatorum pietatem ubi rimamur, multum, à fine& usu intento, le quioribus temporibus ea declinalle, deprehendimus. Frustra hic monacha- ls asceticæque vitæ promachi, primordia illius quærunt, ex prima Lega-
totrum Christi disciplina; ad abdicationem privatarum opum, in aposto- lica functione pet univerlum orbem obeunda, vocatorum; quos enim man- datidivini specialis ac immediata necessitas,& muneris, certo loco ac Ee- clesiæ singulari non alligati, lanctitas, obligavit, ad linquenda privatorum
illi exemplo esse nequeunt Anachoretis, sine
fundotum impedimenta, f mandato; sine promissione,& sine fide, privatas res deserentibus, opi- bus vero publicis in otio& luxuria diffluentibus, licet fortunis nudi, nu-
dum sectari simulent Chtistianæ Magistrum reipublicg, ut proinde fallant fallanturque, qui ex Eusebii Cæsuri ensis, non satis fidi auctoris, L. 2. c. 16. 15. proferunt D. MaRCUM Evangelistam, Anackoretaruni ducem nun-
Q. priscæ simplicitatis Christianæ in fide sacta fuerit sinceritas⸗
cupatum. 1 3 54: pl quidem alcetici studii sectatores, in prioribus Christianis- mi plantandi ætatibus, reperimus,& sanctitate vitæ& morum disciplina
gommendatos; eos tamen necessitas& metus persecutionum gentilium,
non mandatum divinum, in tece ssus
sylvatum ac solitudines abegit, quos 4 cum
2 8, e e ee eee ee

893(
cum æmularentut alii, sanctioris famæ cupidi, religiosæ porro superstitio- nis super veniente opinione, sicque, ut vulgo dicitur, Ecelesiæ& Rei- publicæ inutilia essent pondera, Episcopi, quibus sanctioris disciplinæ& Ecclesiarum ædificationis cura erat solicita, emendationem tentarunt, in ptimis Seculo IV. BASlLIUS M. casareæ Cappadociæ Prasul, ex quo d vi- ta monastica, quain, blandimentis Juliani Imp. apostatæ ad abnegandam fidem invitatus, cum Gregorio soclo fuerat orsus, Cæsaream vocatus, ad Egelesiæ curam, rediit, referente Max ianxeno in Monodia, quam funeri S. Basilii cecinit, Anachoretas& Monachos, procul ab urbibus, in soli. tudinibus habitautes, ad urbana& suburbana cœnobia seu convictoria invitavit, ut non tantum fibi, sed& aliis prodessent, atque ab iis po- pulus divinum cultum, gratamque superis vivendi rationem edisceret, id est, juvaret ut alter alterum,& monachorum vita per conversationem eorum, qui in communi agunt, pia fierer, ceterique ex monachorum in- formatione, quietem, fidem, constantiam, sapientiam, docerentur, quod, javentutem præceptis, ætatem vero adultiorem exemplis erudiendo, præ- stitum, ut hinc cœnobiis Scholæ Christianæ sua exordia, Scholisque cœ- nobia sua postmodum incrementa& opes referant accepta; sumtuum enim atque peregrinationum, studiorum causa faciendarum, quo compendium foret. nec amplius bonarum literarum ac artium studiosi abire cogerentur, vel Antiochiam, vel Alexandriam, vel Athenas, vel Romam etiam„ alia- que celebriora& solennia hactenus sapientiæ Gymnasia, potissimum ta- men tribus prioribus seculis profanæ gentilis Philosophiæ Professoribus in- structa; unde sæpius ia lat eAoylas potius, 0 N l seientiarum, quam sanæ sapientiæ, gloriam retulerunt; hinc malo huic remediuns allaturi Ba- silius, atque ejus zelum imitantes alii Ecclesiarum Episcopi, cœnobia ista literarum& sapientiæ phrontisleria esse voluerant, vel in urbibus„ vel juxta urbes episcopales, instituta: hoc enim pacto juvari posse vere cte. debant, ptivatam piorum institutionem in lancta fide, quam runc mora- batur, tum gentilium Philosophorum, mysteriis divinis per rat ionem obstte- pentium, versutia, tum conversorum ex vulgo simplicitas ruditasque, siquidem 5 ννοα coco ue ld c oN d ol, ND 10 Neve& αααν r luuga rd lde SAR ö Gebe, kr ue Jiu, r i οο˖ H. Cor. I. 26 27.
uic privatæ& domesticæ informationi ut su p petias fer- rent Ecclesiarum antistites, postquam ipsæ ex Palæstinæ angustiis liberatæ, per uniyersum orbem ducibus Apostolis& eorum successo-
A 2 ribus

29408
ribus, amplificarentur, profugos in solitudines Anacheretas ad conversa- tionem civilem revocarunt, ac inprimis, eum Seculo IV. per CONST ANTI. NI M. conversionem, pax quiesque Ecclesiarum congressibus accede · ret, publicæ conversorum ædificationi, cœnobia ista succenturiarunt, at- que dum 2elus erudiendæ plebi, urgeret quoque peritiores& ad fidem con- versos Philosophos, in scholis Sræcorum, Ægyptiorum aliorumque erudi- tos, scholasticam hic informationem exorsi sunt,& pubi adolescentulo- rum succurrerunt, tum ad Philosophicam, tum Theologicam scientiam perducendæ, fatetur id Georgius Cassander,& moderatioris ingenii& profun- dioris doctrinæ fama celebris, Ferd. I.& Maximil. II. Impp. Consiliarius& Theologus, in censura Confessionis Augustanæ inquiens: Monachorum eceus initio eæ illiteratis tantum fere constabat. Moæ cum( literatis ho- minibus hoc vitæ genus allubesceret, cœperunt in Monasteriis studia non so- lum rerum diuinarum, sed& liberalium artium exerceri, ic, ut ibi adole- scentes in liberalibus artibus,& pietatis potissimum stadiis imbuerentur, ac randem ex iis Ecclesis Ministri g Pastores assumerentur. At que laudabile hoc institutum D. AUSTIN fuisse quoque familiare, testatur i e- jus vita Possidius, referens, quod in Episcopium suum adseiverit pulcher- rima ingenia, cum iis tractaverit sacrarum lĩterarum divitias, vixerit cum illis, ad formam veteris monastice,& eos, in sanctissimis illis exercitatio- nibus, fecerit eruditionis& virtutum fructus, ut ex convictu Augustini, cer- tatim in universa Africa Episcepi, Sacerdotes, Vixi ad rempublicam Chri- stianam necessarii, fuerint desiderati; quo facto AuCUSTINUS, vel ipsius Romæ, in hae monasticæ vitæ constitutione, secutus est exemplar, Romæ, mimque ait, plura cognovi collegia& diversoria, in quibus singulis pietate, prudentia, divinaque scientia prapollentes, ceteris secum habitantibus pra- sunt, Christiana charitate, sanctitate& libertate viventibus: Ut proinde multum ab instituto Augustiniano desciverint, qui hodie Augustinianos, sive Eremitas, sive Regulares, se appellant,& ficto regularum Augustinia- narum titulo se tuentur, has enim inter Augustini Opera latitantes, vel ipsi Lovanienses Cen sores adulterinas esse fatentur, quarum infirmitate cognita& ipse B. LIITHERUs, istorum ordini primum adseriptus, postea renuncia vit. Non immerito igitur Principe& Confessores in Aug ust anæ
Confess. Cap. Vl. de Abus. gravissime queruntur: Augustini tempore Mo- nasieria erant libera Collegia; postea, corrupta disciplina ubique, addita sunt
dora, ut, tanquam excogitato carcere, disciplina restitueretur; e adiguis

29102
indignis modis hujusmodi vota, Castitatis se. Panpertatit Obedientia, conscientiis irretivis, juniori ætati, sexusque, præsertim fœminini, im- becillitati nocuetint, ae ficta sanctitate Christianorum& libertati impo- suerint,& aliorum opibus varia supplicationum, pro ipsorum peccatis ex- piandis, jactatione ac meritorum osteutatione, insidias struxetint, imo ipsam præceptorum divinorum veritatem, simulata perfectione, destruxerint; ju · stislimis querelis pientissimi Confessores I c. persequuntur, ut, qui jussu Cæsaris atque Princ ipum Pontificiorum. Confutationem Augustanæ Con- fessionis adornaturi erant, Censores Theologi Papales, nihil reperetint, quod regererent, præter solam negativam,& fere decretoriam senten- tiam; dictitantes, sed sine ratione: rejicienda sunt omnia, quæ in hoc ar- tieulo contra Monastica sunt producta, nempe, quod Monasteria libera fue- vint Collegia, quodqus vota il demum sint superaddita: aliud enim do- cet accuratum antiquitatis scrutinium, per priorum seculorum decursus institutum, quo demonstrari poterit, indigne ac temere, tum ab istis Cen- soribus, tum a Cardinale Rob. Bellarmino l. 2. de Mon. c. 6. nec non a Dil- lingensibus tis in Composit. Pacis, c. g. 9. 6r. negari 1 monasteria instituta esse, ut essent ludi literarii, seu scholæ in quibus alerentur Magisiri& Studiosi sacrascriptura& aliarum artium: gratis namque ista negari, vel sola sequio- rum etiam seculorum experientia,& ipsa monastica documenta, pro- bant; nonne fatebitur Bellarminus aliiq; monachalium cœnobiorum Patro- ni ĩ istis temporibus, quibus irruptione barbararum Gentium, in Italiam, Gal- liam, Hispaniam, nec non Græciæ provincias, omnem bonarum literarum culturam ac professionem, ex publico civilis con versationis commercio, in sola fere monasteria fuisse relegatam, exque illis ad Reipublicæ ministeria accersitos esse, non solum qui sacris, sed& ipsis Principum ac Imperato· rum aulis, præessent, ut præcipua, Cancellariorum, Sacellanorum, Secre- tariorum munera, defungenda essent viris, religiosæ professioni consecra- neis: cujus rei vestigia adhuc refert, sublimis illa in Imperio Romano trium Archi Cancellariorum eminentia; quid? quod ipsius quoque Phi- losophiæ tractandæ ratio, in monasteriis recepta, postea hinc Scholastica vocari metuerit. Atque ob istam sapientiæ prærogativam, qua Ecclesiasti- cæ professionis doctores excellere credebantur, non olim solum, in omni- bus fere judiciorum forensium tribunalibus, isti admiscebantur, sed solen- ne adhuc est in Præsidiali Galliæ foro, Edicto regio Sextili Mense, An. 173. calculum suum adjiciente, teste] Cto,& in Senatu Galliatum primario Ad-
A3 vocato

89 6(
vocato celebri, Kenat. Schoppino- Monastici L. Il. Tit. ll. 5. io, ut Regis nu- tu, suprem Galliarum Senatus jam olim conflati fins, ex Ecclessastico per. inde ac profanorum j udicum ordine, sicqus accuratius Ecclesiastici, opes su- 715, tanquam suds, tueantur: eaque autoritate quoque, ab antiquis tradita, hodieque in Senatu Imperii Romano Germanici, gaudent Eeclesiastici, Ar- chi. Episcopi, Episcopi, Abbates Abbatissæque, quibus dignitas immedia- ti Status eompetit, ut inter Ordines Imperii locum obtineant præcipuum, de salute Keipublicæ vota ferant, deque rebus in commune consultis, judi- cent ac decernant; per æmulationem non solum priscæ Hierarchiæ Ju- daicæ. ubi potestas judicandi in concilio, vel potius leges divinas inter- pretandi, data fuit sacerdotibus Ezech. xl Iv, 24. in hunc finem Frim& Zlummim, in pectorali super corde portantibus, Exod. xxIIx, zo. quod ideo judicium recti& persecti vocatur, Num. xXVIII, 21. sed& per con- templationem priscæ gentilium religionis, qua justitiam, quam Orpheus & Chrysippus apud Gellium, Noct. Att. J. 14. c. 4. DI CEN Sræce appel- lant, finxit augustam Jovis filiam, apud quem illa assidens, queribunda incuset humanarum mentium pravitatem, si quis obliquo judicio ipsam læserit: cui vitando veteres Celtæ Druidibus, ptæter sacrorum procurato- tionem, etiam mortalium controversiarum notionem accommodabant, ipsique Magistratus, Ypiano l. l. F. de fust.& fur. Sacerdlotes juris S aqui vocantur, ut severiori etiam religione judicia tractatent. Ex tali sapien- tiæ, Ecclesiasticis, ut putabatur, propriæ, persuasione,& in docendis arti- bus literarumque mysteriis credita ipsorum cognitione nec Ron acceden- te postea singularis sanctitatis& meritorum superstitione inprimis cum, invalescente Purgatorii, post excessum animabus imminentis, opinione, precibus ipsorum se juvari, exque tormentis liberari posse, crederent, acci- dit, ut donationibus, legatis, aliisque muneribus principum plebejorum- que ditarentur,& divitiis abundarent 5 lmperatorum Paparumque, quo. rum res potissimum hic agebatur, privilegiis& immunitatibus muniren- tur, sicque, opibus diffluentes, tandem muneris sui immemores, ventri potius suo& otio indulgebant,&, juventutis cura susque deque habita, a prima ordinis sui institutione declinantes, ex piis Musarum collegiis in Ot iosa ignorantium Fratrum consortia degenerabant. 5 5
Huic quidem malo, ipsa etiam honesti contemplatione monita, Pontificum quorundam Romanorum cura, videbatur aliquoties occurrere, pœnis, in de- sides, ac ad fœda vitiorum trans fugia monastieo otio abutentes cucullatos sta-
tutis,
*

890208
tutis, veluti Choppiuus Lib. I. MAonast. Tit. 2.. 7. refert, PII, II. Papæ d. 5g. Dec. 1469, resctiptum, hoc Titulo: Quod Carmelitarum Pralati possiut eucarcerare& punire Fratræ apostatas& criminosos; istæ tamen pœnæ, licet gravissimæ sæ pius fuerint,( veluti squalidum cjusmodi horridumque carceris monastici ergastulum, adhiuc hodie, in ruderibus chnobii Antonia · vorum, Grunberge in vicinia monstratur,) in publicam utilitatem parum proficiebant, sed vel privatos tantum intra parietes Cœnobitarum hætebant, vel aliorsum in monasteria ad pœ nitentiam, pluribus haud invitis, transmittebantur agendam, quale decretum Cboppinus l. c. F. I. refert, Antissiodorensi in Conventu Francici Cleri, factum esse, Canone 23. Desidem Censorio officis Antistitem monasterii, in aliud extrudi, ægendæ pa- nitentiæ gratia: idque toto die adhuc fieri, rerum& actionum monasti- carum gnari profitebuntur. Vt vero securius fruerentur delieiis suis Mo- nachi, rerumque sacrarum administri Ecclesiastici, vel potius, seeundum piam Fundatorum intentionem, ut sanctius offieio sacro defungerentur, deque altari nuttirentur, qui altari servirent: variis muniebantur privile- glis ac immunitatibus, per benignam Imperatorum, Regum Principumq; indulgentiam, liberalitet concessis; præferendo antistites ipsorum, Abba- tes, Præpositos„& Priores, Guardianos,& quo nomine veniunt alio, præ- rogativa, reliquis reipublicæ ordinibus præpollente, hine PRAELATI vulgo dicti, quod, quanto sublimiorem hominis partem, animam scilicet curarent, tanto ceteros digaitate ac honore etiam præirent, qui rebus or- poris ac negotiis civilibus occupabantur; hac vero præ eminentia ipsos pol- lere, ut dignoscerentur ab aliis, sacra, ut vocant, TJonsura insigniuntur, quam ne amplius oecultarent, capillitiis adscititiis interdixit præsens Papa BENEDIC TUS XIIl. Porro Iufularum majorum atq; minorum, pro gradu ordinis, aliorumqʒ insignium nitore fulgentibus, annulorum, tunicarum dal- maticatum, baculorumque ac lituorum pastoralium usus, ab sede Romana fuit arrogatus: ut taceamus cucullorum varios colores, quibus monachi distinguuntur, sibique plus placent, tribuuntque, quam regio alioque dia- demate insigniti Principes seculares: de quibus honorariis Cœnobiarchon multotum pfrivilegiis ac prærogativa, pluribus agit dictus Choppinus L. 2. Ecclessast. Polit. Forens. Tit. El. art. 18. tanta etiam, ex insignibus hujusce- modi ecclesiasticis, accessit Clero veneratio, ut, si quem cucullo vesteque monastica spectabilem virum notaret vulgus, venerabundus fere adora- ret, quem cultum Beda venerabilis, Monachus Cœnobii Apost. Petr.&
B Pauli

— 2
pauli, in Anglico Cantiæ oppido, tempore Justiniani II. Imp. elarus, Sacre Histor. Anglor. L. I. c. z6. ita depingit: Quocunque adveniret Monac bus, gaudenter ab omnibus, tauquam Dei famulus, excipiebatur; etiam. si in itinere pergens iuveniretur, occurrebatur,& flera cervice, vel manu signari, vel ore illius se benedici gaudebant: verbls quoque ipsius adhortatoriis diligen- ter auditum præbebant. Qualis quidem sacri ordinis cultus, quoad di- vinis limicibus circumscriptus est, merito laudatur ab Apostolo 1. Tim. V. 17. oi ger rel dim rilaꝶs di νννο, duplici honore digni æstiman- tor; qui vero? non, qui Alexandri Papæ fastu inflati, Fridericorum Im pp. eollis insultant, aut supercilio inflati alto, Henricos, Ludovicos, indigno anathematis fulmine feriunt, aut in arcana Principum sacraria consilio- rumque aulicorum mysteria se intrudunt, sed l ανιε, vg fe, ud NS 7 Led les E Ad 4 did ανj, qui bene præsunt, maxime qui laborant in verbo& doltrina. Et hic est modus in rebus, sunt certi denique fines. Nec substitit regalis munificentia in ista, Clero delata, prærogativa ho- noris; porro processit, atque Pontificum Romanorum fastu, technis ac insidiis vexata, multa etiam potestati supremæ Imperatoriæ& Regali dero-
gantia indulsit, quibus, cum Papalis eminentia, exemtionem porro a Ju-
risdictione& superioritate civili, vique metuque extorquendo, abuteretur, restitit quidem sæpius atque cohibuit hunc fastum, Imperatorum ac Re- gum justitia, non destitit tamen, quam plurimis aliis beneficiis religionem in sacra, liberalitatemque in eorum ministros exercere, indulgendo, personis rebusq; religiosis, immunitates a foro civili, ab hospitationibus militum, a portoriis ac vectigalibus publicis, præsertim ex iis, quæ monastico usui vi: cxuique, Christianis Eleemosynis erant comparata, nec nona tributis ordi- nariis, extra namque ordinem tributis etiam, præsertim decimarum col- lectionibus, ex Ecclesiæ bonis sublevandam quoque esse publicam neces- litatem, ac jure Majestatis ipsas exigi posse,& Imperatorum& Regum do- cumenta probant, licet Papa Clexusque ipsius inviti patiantur, piam hanc Christianorum in servos Dei, qua sola victitant, modo non luxurientur, largitatem tributis onerari, atque Depossta pietatis, ut Tertullianus in A- pologetico vocat, in civiles ac profanos usus eonverti. 5
Ultut vero, tam prolixa piorum liberalitate, tam religiosa sancto- rum intentione, tam munifica Principum indulgentia, tam verenda vo- torum obligatione, Cœnobitæ atque monasticæ vitæ professores, ad reli- giose obeunda Institutionis suæ officia excitari& adigi debuissent, ne a
b prima

. 9 11(
22. 8 5— prima fundatorum piorum intent ĩone declinarent, sed, cum propriæ pieta- tis exercitiis,& plebis, salutem suam sitientis,& juventutis, juxta sacro- rum notitiam, bonarum quoque artium, morum& disciplinarum in- formatione indigentis, curam haberent; omnium tamen institutorum immemores, sibi potius suoque genio indulserunt, atque salutis publi- ct securi, satisfecisse suo muneri existimarunt, si statis modo horis con- tilenas latinas, vel paueissimis intellectas, incondito sono tonoque de- cantarent, vigilias nocturnas atque diurnas agerent, sicque pro anima- rum, tum viventium, tum mortuorum, supplicationes fecisse, eredulæ plebi persuaderent, eeterum otio atque luxuria diffluentes: quique alios præcedere debebant sanctitate, vitiis laborabant, qui scientia& artibus præcellere jubebantur, tenebris ignorantiæ torpebant obruti, qui elee- mosynis, suæ curæ commendatis, egenos& pauperes sublevare teneban- tur, iis in vanitatibus suis ac turpitudinibus abutebantur, his væ] mina- tur Bernhardus: Cum, inquiens, in Clericis avaritia regnet, ambitio im- peret, dominetur superbia, sedeat iniquitas& luxuria principetur; time- ant Clerici, timeant ministri Ecelesiæ, qui in torris sanctorum, quas possi- dent. tam inique gerunt in stipendiis, ea, quibus egeni sustentandi forent, avare sacrilegeque sibi retinent,&, in usus suæ superbiæ atque luxuriæ, vi- tum pauperum consumere non verentur: in quam Clerieorum degeneran- tium vitam corruptissimam acriter jam, Anno Seculi XV. quarto, post Bernhardum in vectus est pohannes de Hamburgo, Cart hustensis prope Pragam, in epistola ad Hur. Olumannum, Canonicum Northunensens; Barbariem vero ipsorum,& tum latinitatis, tum elegantiarum ignorantiam salse ri- det, vel Huttenus, vel Reuchlinut, in Epistolit ob scurorum, Vir. quippe nullus fere sub eorrupta istorum temporum ætate fuit, quem vitia seculi non traherent, ut Ephesi natos diceres, ubi neminem oportuit excellere; con- venienter ita viventes regulæ, quam Fanciscus Seraphicus, numerosissimæ soboli suæ per otbem sparsæ, præscripsit: Molo Fratres meos cupidos esse scientiæ I librorum, sed volo fundari, super sandtam humanitatem,& imi- tar i puram simplicitatem, sanctam orationem s dominam paupertatem: quorum alterum quidem facjendum, alterum vero non omittendum esse, vident, quotquot sapiunt; viderunt nonnulli, quibus politioris literatu- ræ, Seculo xv. paululum ex tenebris emergentis, radii perstrinxerunt o- culos, Laurentius Valla, Hermolaus Barbarus Rudolphus Agricola, An- gelus Politianus, Lud. Vives, Jo. Picus Mirandolanus, Joh. Trittenhe-
B 2 mius,

9 12(
mius, Joh. Reuchlinus, Erasmus Rotterod. alii: viderunt inquam,& quam deplotarunt monasticæ barbatiei turpitudinem, conatu laudabili absterge · re instituetunt, ut hine sequenti Seculo xvi.& Sactarum& profanarum itetatum reformatione, divinitus cœpta, Consessores Augustani religiosissimi, religioni duxerint, sua culpa defraudari amplius suis fructibus, primam monasticorum cœnobiorum, institutionem& fundantium pietatem: hine re ista in Concilium ac Consilium Sanctius revocata, Decreto unanimi Pro- testantium Principum, Statuumque Imperii suffragiis, Spiræ A. C. 1526. in Comitiis Imp. collectis, concluserunt, ar finguli Ordines Imperii res mona- sticas, suis in territoriis ac flitioni bus, eo constituerent modo, cujus& Deo& Cesareæ Majestati, reddere rationem queant salvam& irreftagabilem. ganctiori huic Protestantium Ordinum decreto accedens, PHILIP- PVs Hassiæ Landgravius, rebus pro Ecclesiæ& Imperii salute gestis, ve- re MAGNANIM VS, ordinibus ditionum suarum CASSELLAS convo- catis, die Mattis post Dionysii ferias, A. MD XVII. serio& devote de- liberandum exposuit, weil sich/ aus G Ottes Wort und verlaussener Zeit/ oͤffentlich befunden/ daß das Closter⸗Leben unchristlich/ aͤrgerlich und Gott hochmißfaͤllig/ derhalben dann auch der mehrer Theil solcher Per⸗ sonen sich daraus und in die Welt begeben: occurrendum huic esse can- dalo, modo& inftituto, ipsi honestati ae primæ Fundatorum pietati,
dec non verbi divini regulis conformi; qua re serio expensa, convenere tandem, nihil hic conscientiæ libertati, nihil superiori Principis potesta- ti, nihil etiam Veritatis Evangelicæ, ex tenebris eluctantis, promotioni derogandum esse: cumque plurimi, votorum monasticorum laqueis huc usque capti, ex illis modo extricati, eam amplius ferre nequirent iniqui- tatem; atque, Monasteriis desertis, sanctiorem vocationis divinæ vitæque rationem, qua Ecclesiæ& reipublicæ, non sibi solis, servirent, inierint: reliquis, quorum conseientia, licet erronea, aliud suadere videbatur, li- centia facta, quoadusque libuerit, in ccnobiis, licet aliis usibus jam suerint dicata, permanendi, ubi, per residuos vitæ dies, ipsis de victu&c amictu prospiciebatur, donec, vel religione aliud suadente, libere muta- rent sententiam, vel suo fato defungerentur; Ipsa vero Monasteria, per universam Hassiam sparsa, eorumque reditus ac proventus, nequaduam Prineipali Fisco, uti criminabantur Adversarii, nee profanis usibus sunt ad- leripti: Sed pia Ordinum Hasfiacorum conventione statutum est, ut duo
cœnobia, alterum ex Supetioris, alterum Inferioris Hassiæ, Principatibus, eorum-

30 1( 4
eorumque reditus, sancta religione administrandi, dotandis Nobilium Familiarum filiabus illustribus, dicati impendantur, exqʒ; illis earum singulæ, ut primum dignam nubendi conditionem reperiunt, trecentorum Floreno- rum, plus minus ve, dote donentur: totidem monasteria alendis& sustentan- dis ægrorum, infirmorum corpore& animo, pauperumque& male af- fectorum necessitatibus applicentur: reliqua vero, promovendis sacrarum ac profanarum literarum studiis, denuo fuere consecrata; hinc passim Scho- le triviales, Pædagogia& Gymnasia bonarum artium ac disciplinarum, constituta, præcipue vero Vuiversale Studium Marpurgi fundatum, d. ul · timo Augusti A. MDX XIX. Statutis ordinatum, Privilegiis Academicis ab Imperatore CARkOLO V. Ratisponæ d. xvi. Juli A. C. MDxLI. confir- matum, munificentissimisque beneficiis dotatum,& ad nostram ætatem conservatum, floret. Quæ vero ex Monasteriorum reditibus residua vi- debantur, sacris porto usibus aliis, communi Ordinum consensus, fuere data,& quidem, præter Professorii ordinis, in dicta Vniversitate Mar- purgensi, Viros, diseentium quoque cura, præsertim Stipendiariorum fuit maxima, ut hinc Reipublicæ& Ecclesiæ utiles olim ministri formarentur, largisque beneficiis& victui ipsorum& institutioni necessariis afficeren- tur: imo& ceterorum Ecclesiasticorum exigua stipendia, annue quodam auctario supplerentur, quotum administratio ac dispensatio, curæ ac fidei, quatuor tunc per Hassiam constitutorum Superintendentium, commit-
tebatur. Hoc pacto laudatissimus Princeps PHILIPPVS Senior, consensu atque suffragio Ordinum suorum provincialium, ad prima cœnobiorum instituta, universa totius Hassiæ Monasteria, Zelo pietatis ac religionis orthodoxæ excitatus, reduxit, edictoque perpetuo sancivit sanctam hu- jus Reformationis constitutionem, quam& ipse Princeps propria manu, & ex universa Nobilitate Hassiaca, sex primæ& ultimæ originis Nobiles, cum duarum urbium, CASSELLARHM& MARNENRGI, rogatu cetera- rum, Deputatis, subscripserunt, appenfisque Sigillis muniverunt, Marpurgi A. C. MDxxVII. vi eujus conclusi, eodem adhuc anno currente, reductio Mo nasteriorum fuit suscepta, atq; ringentibus licet& maxime indignanti- bus adversariis, ac nonnullorum Prælatorum odiis, tamen perfecta; cu · jusmodi irarum exemplum refert illustre, B. D. Dietericus in Oratoria In- situtionibus, Classe Il. Generis Demonstr. qua factum Philippi Magnanimi H. L. Cœnobium Haynense, Cistertiensis ordinis, in enodochium con- B 3 verten-

ut,
—ñ———„ A vertentis, commendans, ostendit, gravissima etiam minarum papalium ful- mina, salutare hoc institurum evertere non potuisse. s.
Talis PHILIPPINA PIETAT IS documentum quoqʒ est, Cœnobii AN- TONIANI GRVNBERGENSIS, ad sacros& Scholasticos usus reductie, quod per amieam Principum Hassiacorum, CASSELLANAE& DARM- STATTINAE LINEAE, reconciliatorum compositionem, GISSENSI ACADEMIAE NOS TRAE, cum aliis eiusdem sacræ conditionis prædiis. est adscriptum, uti solenni transactione, inter WILHELMVM VI.& CE- ORGIVM II. Landgravios Hassiæ, Marpurgi d. AIV. Dec. A. MDC AI.
uondam convenerat. Sedem huic Cænobio Antoniano, jam olim præbuit GRVNBEROGA, oppidum superioris Hassiæ haud ignobile, situm ad radi- ces montium, vulgo des Vogelsberg/ perpetuo fere jugo in Ftanconlæ fi- nessexcurrentium; hoc an per Romanas Legiones, ductu& auspiciis TRA- IANI Imp. A. contra Cattorum& Cheruscorum invasiones, sit loco castri
conditum, ac ab Imperatore Jyajanoburgum, postea cortupte Tranburgum, hine tandem, accedente literarum& gentium mutatione. Cromburgum, di- ctum, incerta est traditio, quippe vox hurgum, istius ætatis latinitatem non sapit, sed potius Germanicam originem arguit, a elivo modico, cui insidet,& a virore pratorum, sylvarum, hortorumque circumjacentium, Grunberg/ vocatum fuisse,& condi cœptum, ex relatione M. Zachariæ Rivandri, fide digniore, temporibus medii ævi, a LVDOVICO v. cognomine MITI vel SANCTO, Thuringia atque Hassiæ Landgravio, qui Seculo XII. liti- bus cum CON RADO, Archi- Episcopo Moguntino, districtus, quas nec ipse Imperator FR DERIKCVs Barbarossa, Erffutti, A. C. 1184. compositione tentata, extinguere valuerat, ut contra Moguntini invasiones se muniret, Castrum Grunbergam extruxit, veluti ex adverso Archi- Episcopus Felsber- am in finibus Thuringiæ, contra Landgravii molitiones excitavit amolien- das. Hujus LVDOVICI in Palæstinæ sacra expeditione defuncti, ex fra- tre Hermanno& successore Nepos LVDOVICVõ, cum uxore Hungarica ELISABETA Sancta, procul dubio Grunbergæ aditum aperuit AN- TONIANIS Cœnobitis, eosque largiter donatos successoribus commen- davit 5 quippe HEAVRICVS Infant Brabantinus, Elisabeta Sanctæ ex filia SOPHIA, HERMANN O Brabantiæ Duci, uupta, Nepos& Communis HAsSSILE Landgraviorum modernorum Sator, ex quo, HASSIA sola con- tentus, illi cœpit dominarf, ejusque successores usque ad Reformationis ætatem, cum ceteris cœnobiis, ANTONIANOs tanta liberalitate fove- runt,

N 91(
runt, ut numerosa hujus ordinis soboles, etiam ex illustriori Nobilitate ale- retur, inde dicta, die Antoniter Herren/ uti varia adhuc, in ruderibus hujus monasterii, præsertim templi olim sat magnifici, reperiuntur hujus nobilitatis& dignitatis documenta, quæ inter eminet lapis sepulcralis, ex solido griseique coloris saxo, Vll. pedes& Il. digitos longo, IV,. pedes la- to,& IA. digitos crasso, in area Grünbergensis monasterii expositus, hac in circuitu inscriptione, literarum priscarum& tempestate fere exesarum, insignis: Hic jacet in tumba Frater NicOll Aus fbs. bujus Domus Pro- visor& Basilice Pater Rector, Ano Doi. McCcCc. cui plura antiquitatis monumenta, hic conspicua, nunc addere angustia chartæ prohibet · Ipsius vero Ordinis Patriarcha extitit S. ANTONIVS, non Padaa- nus, sed ex Delphinatu Galliæ Piennensis, qui Sec. Chr. IV. RAVLI cu- jusdam Eremitæ institutum secutus, cum Martyrii gloriam, sæpius in Ita- lia& Ægypto petitam, consequi non potuisset, in solitudine degens, cre- brisque vigiliis ac jejuniis maceratus, tantam sanctitatis famam sibi com- paravit, ut non solum CON STANTINI M. Imp.& SVLVESTRl, Rom, Episcopi favorem, sed&& ATHANASII amorem meruerit, inprimis cum asceticæ vitæ studio, plures sectatores& discipulos suos, ad egregia Ecclesiæ munera præ parasset, sctiptisque ad innocentiam vitæ provecasset, licet Regulas Monasticas, quas TNIITH EMUs in Bibl. Patr. Antonio huic ad- scribit, dels arguant accurati Scriptorum priscorum Censores. Hinc ta- men prodiit secta Manachalis Antoniana,& primam sedem in Delphinatu Galliæ fixit, ubi titulo HOSν ALA NOx S. ANTON Piennen- it celebrata, quod Hospitale alias Praceptoria Antonianæ Domus Papin- censis Delphinatium, seu, Geueralis Commenda S. Antonii de Gap en Dauphi- ve, secuta atate vocabatur, cumque Eleemosynis per fratres& quæstores collectis, nutrirent ægros peregtinosque, multis Paparum& Regum Gal- lie, præsertim Caroli VIll. privilegiis, immunitatibus bonisque fuit do- nata: teste Choppins Monafl. L. Il. Art. IIl. 5. 23. ES L. I. Art. Ill, f. 13. Hæc Sanctitatis Antonianæ fama, per reliquas Europæ provincias diffusa, AV- To, quoque Grunbergam provexit, quorum fragmentis resi- duis, quæ non perierunt, Joh. VI, 12. adhuc fruitur Academia nostra Gis- sensis, Munificentia Fundatoris& Nutritoris Serenissimi hucusque con- servata. Sanctitatis autem& officii speciem refert ipsa S. ANTONIl ima- 80 frontispicio hujus Invitationis, Chalcographi nostti opera, præfixa,& ex ftagmento setiniorum meorum lacero, ne periret, eruta. Prostant fi- mul

———
mul in hoc typo ĩpsius symbola, Crux scilicet decnsata, quondam cœru-
leo colore tiacta, qualem Hieronymus ex Ezech. x, 4 autumabat esse Li- teram TAV, quæ apud priscos Hebræos formam crucis exptesserit: hanc
circulo inclusam, tunica pectorali suspendebant, ꝓrout exemplar argen-
teum, cujus ectypoma tefert præmissa imago, in pulvere ruderum Grunber- gensium casu repertum: Academiæ dono dedit, tedituum principalium ibi- dem Quæstor præsens, G.. EHE ER, antiquitatum scrutator curiosus. Dex- tra refert Campauulam, ad pedes vero sequitur percus macie deformis, qua sigura forte signifcabatur; Antonium exeitasse somnolentos, atque, instar Orphei, luxuriosæ& sordidæ vitæ cultores, ad pietatis& teligionis stu- dium excitasse; hinc male intellecto hoc Mysterio, vulgus S. Antonium existimavit Porcor am Patronum, quique ineptiis sordidis nugabantur dicti sunt, mit der Sau⸗ Glocke laͤuten/ emanavitque inde dicterium, quo Grunbergenses incolæ hodieque sarcastice, mit dem grossen Guͤnther oder Sau⸗Magen/ laduntur, dum porta quoque oppidi Antoniana adhuc die Sau⸗Pforte vocatur, licet aliis quoque notetur- ipsam urbem in cli- vo luo siructam, referre fotmam Stomachi suilli conferti. Sic AN TO. NIl Srola nigra, sauctam ejus gravitatem: Crux. constantem patientiam: Circulus includons, æternam fidem: Liber sinistra prælatus, S. Script ura eultu- ram: Campanula, Vigilantiam: Porcus adstant, impios con vertendi studium, significare videtur. g Talia sunt,& plura longe excellentiora, quibus ex Antoniano hoc cœnobio Academia nostra fruitur, privilegia, prærogativæ& immunitates, tam præ- diorum, quam honorum: quando hoc jure locum quoque inter PRAE- LAT OS obtinet primarium, convocaturque ad Comitia Provincialia, li- teris Principalibus appellantibus: Insere Praͤlaten/ Ritter und Staͤn⸗ de. Atque hujus dignitatis& eminentiæ gradu cum fulgeat, Rector Caputq; Academie nosttæ, hine Rector, Magistratum hunc Academicum hodie Ho- ra pomeridiana l. in solenni Brabenterio abdicaturus, Parallelismum An- roniani Ordinis& Dignitatis Koctoralis, bre vi quadam collatione, pro ro- stris academicis exponet, gloriamque hujus dignitatis Rectoralis, in Re-
ctorem, pro ordine Statutorum eligendum, transferet. Nuic igitur salenni
Muneris Academici permutationi, no vique Rectoris Investituræ, ut frequen-
tes adsitis, PATRES CIVESOQVYE ACADENMICI, nec non FAVTO-
RES& PATRONI Studiorum nostrorum, simulque pro felici Regimi- ne NOVIRECTORIS MAGNIFICI& totius Academiæ salute, vota fa- ciatis precesque, ea qua, par est, humanitate& observantia, rogamini,
invitamini P. P. Gissæ Kalend. Ian. A. S. R. MDCC VI.
——