3 4
UrBitk
CGiessen
Gymnaſium zu Caſſel
Lyceum Fridericianum
Einladungsſchrift
zu den
im Gymnaſialgebäude dahier am 10. 11. und 12. April
ſtattfindenden
Prüfungen und Schulfeierlichkeiten.
Inhalt: Dissertationis de latine scriptis, quae Graeci veteres in linguam suam transtulerunt, particula II; 2) Schulnachrichten. Beides von dem Director.
Caſſel 1848. Druck von Theodor Fiſcher.

Dissertationis
de latine scriptis, quae Graeci veteres in linguam suam transtulerunt
Particula secunda.
Constantinus Magnus, qui imperio Romano Byzantium translato optabat, ut lingua latina in urbe nova eandem nancisceretur civitatem atque graeca, latino tantum ¹) ser- mone in rebus publicis usus, omnia quae ad senatum Constantinopolitanum et ad alios magistratus vel dicebat, vel scribebat, latinis composuit verbis, ita ut pauca tantum, si opus esset, interpretibus ²) publicis magistrisve epistolarum graecarum ³) traderet graece convertenda. Id more receptum a posteris quoque imperatoribus retentum est; cujus rei exemplum invenitur apud Themistium oratorem, qui Constantii imperatoris epistolam sive orationem, anno CCCLV ad senatum Constantinopolitanum ⁴) Mediolano missam, graece servavit. Et habet sane epistola, quae latinum redoleant sermonem; neque tamen ab ipso Themistio, quod Joannes Harduinus ⁵) putat, sed ab interprete quodam publico
antiquissima, quantum sciam, legitur apud Euseb. Vit. Constant. II, 23 sqd.
²) Euseb. Vit. Const. IV, 32.
³) Cf. Notit. Dignit. Orient. XVII, 4. p. 50 Böcking, ubi est magislter epistolarum graecarum, quĩ
¹) Euseb. Vit. Const. III, 13, ubi Constantinus in concilio Nicacensi(COCXXV) coram episcopis graecis latine perorasse dicitur, et Themist. Orat. VI p. 71, c. Hinc explicandum est, quod et postea in conciliis mixtis oratores latini graecis
prius loquebantur, et quod imperatores in consi- storiis quoque ex more vetusto(Dig. IV, 2, 13 et Cod. IX, 47, 12) latine vel interloquebantur, vel cognoscebant(Cod. Theodos. I, 10, 3 et IV, 20, 2), ita ut adeo partibus graece agentibus la- tine responderent; sic Diocletianus in Cod. Just. X, 48(47), 2 ot Constantinus Magnus in Cod. Theod. VIII, 15, 1, ubi leguntur fragmenta eo- rum, quae in consistoriis sunt acta. Nihilomi- nus Constantinus leges, quas dicunt bilingues, et latine et graece scriptas edidit, quarum una
Dissert. II.
eas epistolas, quae graece solent emitti, aut ipse dictat, aut laline dictatas transfert in grae- cum. Nomina ejusmodi magistrorum vide in Gruteri Insript. p. 587.
*) Photius quidem(Biblioth. Cod. 74 p. 52 Bekk.)
epistolam Constantii Romam esse missam dicit, sed errat, ut ex epistola ipsa(p. 20, d; 21, d 22, a) et ex Themistii gratiarum actione, Con- stantinopoli habita, apparet; cf. et Gothofred. ad Cod. Theodos. T. II p. 46. 3
*) Ad Themist. p. 376; cf. et Dissert. I p. 21. 1

— 2=
vel magistro epistolarum in graecum est translata; nam Themistius ipse in gratione sexta ⁶) sive eο* ρ⁴αωσκσσασmσta se lingua latina uti posse negat. Incipit vero epistola, quae latine non exstat, his verbis:
EI*) dueig derd 1ν ddeεεοωο uyοανεe,„dανς e ⁵κe⁷ιινι εέα α 1 στ*ισασασιπσιαιον vytalνοειαενν.—
Xaloeνν dsας eiνς, d rrareε ‿yyeyduνμιμαέ̈νο, α 2 τπανναέι τ⁴ντ⁴αροοστιασ⁴υν sdν qoυνοαιένονς, ad iς ιοιοσα elννυνεᷣ dορα dπο⁵αiονταςO ν del reεεέυνιαασι πτνααοον Tiες νnν εεεέν τννα σον τνυοσοετι⁷εευμαι ταυν νmνπααινν νν P‿νιμααeοων νꝓννευαιοο, v» d tdναᷣ dꝓενεναων εεενοεςᷣνεν dεα τυ dν⁶‿ρκιυνν ος ε*ιννειασααι τονς dνπννG οεĩDyVal»P d) zdyεννςσ υeed- 1ars, Sd⁴τεοον τοτπνν ⁷τↄτοοεdοννννεςι di iν uνν˙εεαν,*) 1r01S0ενν chyysllav zeνοο- 1ε⁴ασιν, 1 υναοο elρινιννηι εέ̈νααοdοο⁵ανεᷣ Sy d Sdαeαυκνα‿ρσννκννν vυιοαμνμἀνυο εm 16„Oν dο τνυ*τοαυυένν eνεðένν τν sνρασοο νκν dιν τααοραꝓσmxνdνεν, dld œ 1νυν½νεαα Brασιον ⁴eνοσα εἀανν νυσόνν olòν τε 06„O1⁴αemάmν⸗x οονσ⁶⁶dα 1νννε⁷τↄποσιφάνπουοασαη‿mMu(οQvGετσασ. Enel acd zijg«oν dedelae iirord ⁴ddru pleeru eoig, örcy e drαστον dνσα- 1ασιι rdeνπαινιμινμταιι doze elie zœ νυν νκιμοσ⁵ουν ρσςοονπσ⁶ισωνε*τ να εέeντααατν sι τιος, zodro 1d²gre OOντστνον rrO0nTOudnos,&ννο οέ, el 2 162 938 einεrv, xul dnvtu 2α μeνρα iνε π ᷣQνυι⁶στ τνμςᷣ(, 20νν J10ιςσ⁶ςεαν Oddeutœæ„do dοs eᷣrd T6yo 2α 2⁴σειις ⁶ϑ⁶ονμιμν αμόωννοω το TxM.εαιmνμ⁴φσςοοοοοο τ⁵νra, d⁴ ττοοτ⁴ννεραται—εου⁶νν o⁷do" rrαντιι τιν ενμο⁵αουν τππτονπνν.
Quanta vero auctoritate lingua latina tunc Constantinopoli apud imperatores polluerit, ostendunt Libanius(CCCXIV— CCCLXXXVI) et Joannes Chryjsostomus (CCCLIV— CCCCVII), quorum ille ³⁵) latinarum dicit literarum potentiam tantam fuisse, quum, qui latina callerent, honores et divitias accepissent, ut studium linguae graecae negligeretur; alter ²) vero, mores aetatis suae describens, linguae latinae bene gnarum in aula principum esse insignem ibique pro lubitu omnia administrare affirmat. Pro- pterea et Hermogenes, qui anno circiter CCCLX proconsul Graeciae factus est, ut rebus agendis idoneus esset, linguae latinae cognitionem sibi comparavit ¹⁰).
Quod doctrina christiana ¹¹), quae per Constantinum Magnum publicam in orbe ter- rarum Romano nacta est auctoritatem, Graecos inprimis permovit, ut linguam latinam addiscerent et latine scripta in usum suum verterent, ejus rei testimonium exhibet S. Athanasius Alexandrinus, natus anno CCXCVI ²²). Etenim quum inter eum et Arium
⁴) Ab init. p. 71, c. eineg ody re fy, Jiiusal'dunr 2velrυ Ʒννπõtßueis 1e*ar ouroue, rs 2ije d ri pAdrra 0s rods xstus zie lees na- a⁴ειν odεy. or juοeνα. ³) Serm. ad fidelem patrem T. VI p. 190 J. 34
ed. Eton. G τ ralν pdodαe dxnαςεναες εν
7) Vv.&l— vpMrone“ desunt in Cod. Mediol. 72„*. ) 74 58 1 Saetos So 1,1νοĩ al dyra dper varl s-
³) Orat. de fort. sua T. I p. 133 R.„upf? dnd gei 1 Ʒν⁵σοωπ. rijs 10 ν EAArον—ρovfe, n20⁷⁸—ε n, Traltlas, i,ß- 1⁰) Himer. Orat. XIV, 28. roure zar Laelru dαe εασ rode„do h 26- 1) Cf. Dissert. I p. 19.
Tous rνν νων εκνεέισασι dυeroregoue nah elyal μέια ¹²³) Cf. de eo Saxii Onomast. T. 1 p. 395 sq.

1
3—
dissidia illa de natura Christi exorta essent et Lucifer episcopus Caralitanus libros duos pro Athanasio ad Constantium imperatorem latine scripsisset, Athanasius intra annum CCCLV et CCCLXI, dum profugus in desertis Thebanis vivit, eos SDeu ¹s) ul veri vindiices atque in graecum stilum transtulit. Graeca interciderunt.
Unde augurari licet compluria, quae graece exstant apud Athanasium, ab ipso e latinis esse conversa. Habet vero duas fidei christianae formulas ¹⁴), quas dicunt Sirmienses, se- cundam et tertiam, quarum verba latina leguntur apud flilarium ¹⁸), complures Constanti imperatoris ad ipsum epistolas ¹⁸), concilii Alexandrini ¹⁷) subscriptiones et concilii Ari- minensis ad Constantium imperatorem epistolam ¹³⁸), cujus initium, quod latinum legitur in fragmentis Hilarii de synodis ²⁸), hoc est:
Epistola Ariminensis concilii ad Constantium imperatorem.
Jubente deo ex praecepto pietatis luae ereddimus fuisse disposilum, ut ad Ariminensem locum ex diversis provrinciis occidenltalium episcopi ve- niremaus, ut fides claresceret omnibus ecclesiis catholicis et haeretici nosce- rentur. Dum enim omnes, qui recte sapimus, contrectaremus, placuit qui- dem ut fidem ab antiquitale perseve- rantem, quam per propheltas, evange- lia et 2e dnho, per ipsum Deum et
Dominam nostrum Jesum Christum
salvatorem imperii lui et largitorem salutis tuae accepimus ²²), quam sem- per obtinuimus, teneamus. Nefas enim duæimus sanctorum aliquid mutilare
²³) Marcellini et Faustini libell. precum p. 38(p.
72 ed. Paris. 1650); cf. Dissert. 1 p. 21.
¹¹) De synod.§. 28 Tom. I p. 695 ed. Commelin.
et§. 8 Tom. I p. 674. ¹3) De synod.§. 11 p. 291 cd. 1523. ¹⁴) Athanas. Apolog. T. II p. 597 sq. ²7) Epistola ad Antiochens. T. I p. 452. ¹) De synod. T. I p. 676.
Huc pertinet et epi-
Enιστπ τν 6»„ A1αμ⁴ν⁶ G 6 Gονι ετμς 10„ BM.αα⁴αερα.
„fu 1 ²⁰) ziο roο 9 εν eelei⁸ε ταοαν ς oijg euœερε⁵ας T0osrytucros rd rdaα Joyux εꝓναα reyeidu Tireεονεν elg ydo Aoltu- „0y SxX mσεέν 105„ 11009 dd⁸νν τττι⁶εςιν eis 10 aετ ππαντεες oο εππ⁵οσνοιοιισ ⁶αeνmꝙDy)dοσμεν, Ti x 2 niouts un a*duxis Sxx*οσασς„νυοεεσνινν εœ 0t Tcœαυνε qoovodreg Sw⁶ν⁴ enerce. 92G vd9 en ‿εοτον diανονονννει euνννκαηααν, doe- 0⁷0 ν egpcin r tlOrt»ν 1νν eemeen 2¹) Gecsνd. Gay, xæcl 0l oogitcu nal cd eucyyeœ zal 0i dnατο⁵οι dι νο νυνυο⁵ου 1⁴⁴ννντ τνσοα Xi- 900 Sx* ‿eεμαάσ 0d dl ris dis Haoujelas qꝙoou- dod—ò nij oig O3Geρ½ ¼πτ0001TO9, T νν eœταισννννε ρνeενesõ ν σαeττοντε ⁴μεν re.2ouεᷣ diεατενσσωινμε. ArOον„νο α dνοέινιμτοωõ Soν⅔ν 16νν ꝙιορνσις εα dexuuνς dο⁸σσέςμνουν τ νπε
Valentis ad Julium papam(T. 1 p. 602), for- tasse Liberii episcopi romani epistola ad Atha- nasium T. I p. 396 sq. et epistola concilii Sar- dicensis(Apolog. Tom. I p. 588 sqq.), cujus exemplum latinum in fragmentis Hilarii legitur
p. 7.
¹) Cf. Coleti Concilia gencralia T. II p. 905.
²⁰) Eadem leguntur apud Socratem in Hist. cccles. II, 37.
stola Constantii ad episcopos, qui Ariminum con- venerant(Tom. 1 p. 716), epistola Ursacii et
2¹) Al. xν αᷣαιοο. ²²) Vales. add. accepimus.
1*

— 4— et eorum, qui in Mcaeno tractatu con- alldoœενν ναά ανν εν εηůa Ouν ετ τν εν sederant una cum gloriosae memoriae dorordrov o, τασατος uα Saαe Kaygravrl- Constantino patre pietatis tuae.„OνoꝗmƷ&ασνιικέκνων.
Ex graecis apparet Athanasium sive quis fuerit interpres graecus, qui latina, quantum ſfieri potuisset, graeca esse reddita testatur ²³), a latinis hic illic multum reces- sisse, alia aliter collocasse, nonnulla male intellexisse, e. g. eredulitatem pro crudeli- latem, omnino in errores esse lapsum.
Symboli Athanasiani, quod alii ²⁴) ab ipso Athanasio, quum Romae commoraretur (CCCXL vel XLI), latine compositum ²⁸), alii ex graecis Athanasii verbis latine conver- sum esse dicunt, quatuor formulae, inter se discrepantes, a variis, qui ²⁶) vel cum Graecis negarent Spirilum S. a Filio procedere, ut a quibus formula graeca prima et Quarta profluxit, vel id cum ecelesia oceidentali proſiterentur, ut in secunda et tertia Formula ſit, sive a Vigilio Tapsensi(a. CCCCLXXX), sive a Vincentio Lirinensi(a. CCCCI.)) in graecum translatae, passim leguntur ²⁷)y. Quae vulgo pro interpretatione Athanasii habetur, in scriptis ejus certe legitur ²⁸), ita incipit:
Symbolum Athanasii.
Quicungque ²⁹) pult salvus esse, anle omnia opus habet, ut teneat catholicam fidem. Quam nisi quisque integram in- violalamgue servaverit, absque dubio in aeternum peribit. Fides autem catholica haec est, ut unum deum in trinitate et trinitatem in unitale veneremur, negue con- fundentes personas, neque substantiam se- Parantes. Alia enim est persona Patris, alia Lilii, alia Spiritus sancli, sed Patris et Filii et Spiritus sancti una est di-
UHO40* r00 Heyd1o AS ανααlov.
EI 1α ϑεαει⁴ ³⁶) Gανσναε, 1τ00 πννιιν εον c⁴τι τιν‿mεεαιοοινπν οακνα—νάννν el 1un) 3¹) zi½ dpyt d* ικμιυια mṽͦ ονσενεεν πάἀον d-ιαιοεοα εxν³⁶ ig 20 aidνα ddezat. Hloriς dο eααοιιν sαᷣτν&œνπν, α ⁸να ϑειονν 8» 10οα⁴ε*Qα τυ⁴⁴ε ενννν ⁴ιωνέαε σι⁵εέν ³²), uuns uyxéoyres d οοοσσπσα, 2ε 1i» 00- lceν dιαονεᷣ. AA,„d soοτευꝙQ υ 3VÖa- 1008 dn6αeταασις, ³3) d2 105 uνονꝙ„ dn T0 dylov νε⁴ιρααν οο, dl παιος να mοο nal dyõou esuᷣαr a eort Sedri, I0
²³) De synod. p. 675 4μννQεκντα ærd dd,νμn.
²⁴) Concil. generäl. Coleti T. IV p. 625 et Fabric. Bibl. Gr. T. VIII p. 741(T. X p. 652 Harl.)
²³) Alii symbolum hoc vel ab Hilario Pictaviensi (350), vel ab Eusebio Vercellensi(355), vel ab Hilario episcopo Arelatensi(445), vel a Venan- tio Fortunato(600), vel ab Athanasio Nemetum episcopo(640), vel ab Anastasio bibliothecario (850), vel a Bonifacio latine scriptum esse vo- lunt; cf. Fabric. I. 1. T. VI p. 316(T. VIII p. 209 Harl.)
²⁴) Verba Fabricii I. I.
²²) Collegit Montfaucon in edit. Athanasii T. II p. 728—733.
²³) Tom. II p. 38 ed. Commel.
r²) Verba latina transscripsi ex Hahnii Bibliotheca Symbolor. p. 122.
³⁰) Conversio in Concil. general. I. I. quae singula melius reddit, soτ αeν νhονινται— Te* oœreiw.
³¹) Convers. I. I. u*h els Lrœoοτοο oda aa dudαμν r¹o. dνεν diστανο.
³²) Convers. I. I.*5⁴εα μ. G. rde dnoorddei. 1. oU. Aeαααοtᷣεοντe.
³³) Convers. I. I. undor. 100 n.

— 8—
vinitas, aequalis gloria, coaeterna maje- doa ³⁶), Guν⁶eαιυ⁴ειουασέι ιηεενε. Olog stas. Qualis Pater, talis Filius, talis et ò πσπτ, 1oνο‿τος α ⁵⁶ε, 10οστν ε Spiritus sanetus. Inereatus Pater, increa- 10 νενmνια ε⁴d ⁴ονεQ dxrioro rarno, A- tus Filius, increatus et Spiritus sanctus; vriατοσ uͤg, dvεriοεον xcel ⁊0 diyοον πμεννια‿ immensus Pater, immensus Filius, immen- dνεαος ⁵⁵) 6 πασmQο, auerbos d ulög, d*οεινον sus et Spiritus sanctus; aeternus Pater, zcd*6 πmπηνεαννμαι το dũyνεονB aνν crno, aeternus Filjus, aeternus el Spiritus sanctus. al†νμος ³, Mlα‿ενκοων αα 1⁶ ⁶e³ον 1τννα
Seculo quarto Symbolum Apostolorum, quo ecclesia romana semper utebatur ³³) incorrupto, et quod latine scriptum primus, quantum sciam, Rufinus ³) Tyrannius ( CCCCX) affert, graece redditum habet Marcellus Ancyranus(† CCCLXXII). Legitur vero in epistola eius, anno circiter CCCXXXVII ad Julium episcopum Romae scripta, apud Epiphanium episcopum Cypri ³³⁸) his verbis:
Credo in deum patrem omnipotentem Ifioorsd ei Sedν αeπετοννοαοςα u elg et in Christum Jesum, unicum filium ejus, NXOiuοτν ιασονmνττον vεο᷑ν αντον ον οeνν εv, dominum nostrum, Qui natus est de Spi- 10ν*εμο ⁷1ι⁴αισ 10 eνννεένεα ́æ eediace ritu sanclo eæ Maria virgine, crucifiæus ros d́ylou α Maolas zie αρινένοω„, en sub Ponlio Pilato et sepultus, tertia die IIovlou TIidroν σεανυοσνεμννια ᷣ τυινέν resurrexit a mortuis, ascendit in coelos, zal zi roεrsh uueo dαεd νa ex 1⁴5ν εερόν sedet ad dexteram patris; inde venturus dvogdyra elc 1od 00Oνο⁴ς*α*αννκαυεννοον est Judicare vivos et morluos; et in Spi- dεέιισα rον τππαιοο, 59ey SOXrli„lpeu, ritum sanctum, sanctam ecelesiam, remis- as vuò²*εκαοαςεi d elo 10 dpιον επωνεαc, sionem peceatorum, carnis resurrectio- dylav gerlioia», äosoiν d-uα‿νετινν αmρφᷣσ- nem. Orσe,„, mν*ν a³ε‿⁵υιοιν.
Quibus inter se collatis verbum de verbo expressum esse vides, praeterquam quod ab initio vv. 10»„ xreεc librariorum ³²) fortässe culpa excidisse videntur et in fine vv. 10„hy lενναον addita sunt, quae leguntur et in symbolis ecclesiae Ravennatis et Cartha- giniensis. Cujusmodi translationes, ad verbum expressae, quas afferre plerumque ob- scuritätem, dum custodita verborum collatio eandem absolutionem non possit ad intelli- gentiae simplicitatem conservare, jam Hilarius ⁴⁰) Pictaviensis(† CCCLXIX) dixit, tunc plurimum erant in usu apud scriptores ecclesiasticos. Publici contra interpretes in convertendo hoc sibi sumpserunt, ut a latinis multum recederent, quod videre licet in epistolis Imperatorum, quae apud Eusebium in historia ecclesiastica leguntur.
,) Conyers. J. l. 68a. owyaids i geGehs.) HHeeres. 72. Opera ed. Petav, T. 1 p. 836. ²¹) Convers. I. I. hic et postea dzarädzros(rop).
*) Ambros. epist. ad Siricium papam T. V p. 186 Legitur certe zarcoa in alia symboli formula,
4 Marcelliana consentit, apud C. G. F ed. Paris. 1661. Tuaohcnm H* 22 ¹n) Expos. Symb. Apost. in Operib. Cypriani ed. Walch Biblioth. Somdol 8 P. 36. ONon, 1682 p. 17.**) De synod.§. II. p. 290 sq. edit. 1523.

6
Huc pertinet et Socrates ⁴¹), qui Constantinopoli natus et educatus*²), sermonis latini sciens et literis latinis, quantum ad rem ecclesiasticam pertinebant, admodum eru- ditus fuisse videtur. Etenim non modo laudat Symmachum ⁴³) propter facundiae lati- nae praestantiam, Hilarium, quem libros latine scripsisse dicit ⁴⁴), alios, sed etiam compluria latine scripta vel legit, vel ex latino in graecum transtulit. Habet vero in historia ecclesiastica duas fidei christianae formulas ⁴³), quas supra dixi, complures Constantii ad Athanasium et ad concilium Ariminense et ejusdem concilii ad Con-
stantium epistolas ⁴⁰), ex Athanasio procul dubio haustas ⁴), siasticarum scriptoris locos aliquot ⁴⁸), quos ipse e latino ⁴⁹) in graecum vertit.
pli loco haec transscripsi: Rufin. I, 70.
Moris apud eos(¶ beros) esse dicitur, ut si parvulus aegrotet, eireumferatur a malre per singulas domus, quo scilicet, si quis experti aliquid remedii noverit, con- ferat laboranti. Cumque mulier quaedam parvulum suum per omnes circumtulisset ex more, nec aliquid remedlii cunctas do- mos lustrando cepisset, venit etiam ad ca- ptivam, ut si quid sciret ostenderet. Illa se humani quidem remedii nihil scire le- statur, Deum tamen suum Christum, quem colebat, dare ei desperatam ab hominibus posse salutem confirmaut; quumque cilicio suo parvulum superposuisset atque ipsa desuper orationem fudisset ad Dominum, sanum matri reddlidit.
et Rufini rerum eccle- Exem-
Socral. J, 20.
v*ανει d 10ν ταοο αιεεςι ετμαά‿dα u ITriOν νταν dςοαυσερ πμεκοιπιμνεοαεμνννqᷣmα 8εκα τ⁸ Syοο⁵ τααοασ τo ddae purataag 1) 105 Sc- ⁵εαας„νν πτεναιπε τ⁶eν τπωάσαι⁴ ⁶εοαασσαενινν 06 ³⁴εκνον„&InOv e S0„αᷣα mπ⁶ς Q1᷑ rèTmPMoο ex eloc enlorxyr e de s0εαφeανες d Irc und i οωο παον ο⁶e*⁴α ετνν— ενκέιν εοαmεdα eν εασνε, εdοs dεεα 0ς T-ν diναιαένααστον z dò I M.αοωισ⁵ επμομόνμν yvve⁶ννν sννεον dier S0,Onεαα m—ποοσεεοεεω ou- dε!νν.· 0008 ꝛao vmiorro. Oesiεν⁷ 6d⁸ ror Trœdcæ cd eig 10 e« 100X0 ogaueeο aurij QrO³⁴ςeτ⁵ον 5) dcanοα doyo erεενν ἀνπ³ον 6 XE*ενε, Thol, 6 rollodς laαeναμᷣ οο uα r00⁷0 10 Sεᷣ†ασς dσετα. Eneνε‿αραριμννε εε‿ ⁸νπν τ 46„% 20⁰r ꝛc Smdx⁵εοένεν⁸ 90„ rOcO jtuc 6 ας eeοαννντο ad lxey es erelroννμαμς.
In quibus animadvertes alia esse mutata ⁵¹), alia addita, inprimis nomen reginae,
*) Cf. de eo Fabric. B. Gr. T. V p. 118(I. VII P. 424 Harl.) et Dissert. I p. 21 sq.
¹²) Cf. ejus histor. eccles. V, 24.
4³) Hist. eccl. V, 14.
4¹) Hist. eccl. III, 10.
*³) Hist. eccles. II, 30. 37.
¹⁹) Ilist. cccles. II, 23. 29 ct 37. Huc pertinet et Constantini M. epistola sive Constitutio de Ario ejusque sectatoribus I, 9.
**) Ut multa alia; cf. Hist. eccl. I, 27. II, 11. 30. 45.
⁴³) Cf. Socrat. Hist. cccles. I, 12. 15. 19. 20. III, 19, ubi nomen Rufini laudatur, IV, 18. 26. 29. 30. 39 etc.(sine nomine Rufini) cum Rufin. Hist. eccles. I, 5. 14. 9. 10. 36. II, 5. 9. 10. 11. 6.
⁴⁶) Cf. Socrat Hist. eccl. I, 12. II, 1. III, 19. IV, 26 et supra Dissert. I p. 21 not. 248. ³⁰) Vocabulum, quod lexicis deest.
³1¹) Ut in aliis locis; cf. Socrat. I, 8 p. 20 et IV, 18 cum Rufin. I, 3 et II, 5.

— 7— procul dubio ut miraculi magnitudo augeretur, totum vero locum ex latino esse trans- latum, ita ut verba, interdum sane non intellecta ²*), in graecis et latinis sibi respondeant, dum Socrates Rufini historias plerumque brevius narrare vel in brevius contractas graece reddere solet.
Alia causa, cur Graeci conversioni librorum latinorum operam darent, fuit res rustica ejusque ratio et doctrina, in qua Graeci parum, Romani plurimum profecerant. Hinc fa- ctum est, ut geoponici quos dicunt scriptores et hippiatrici libros de re rustica latine scriptos ad praecepta agriculturae penitus cognoscenda adhiberent. Apsyrtus certe ve- terinarius doctissimus, Constantino Magno aequalis ⁵³), in componendis Hippiatricis M. Terentii Varronis libro de re rustica ita usus est, ut unum ejus locum, nomine tamen auctoris non indicato, graece redditum scriptis suis insereret. Legitur locus his verbis:
FVarro de re rustica II, 7. Geoponica XII, I.
Td εlasς 1mπιοοε, 6ν τπ! ⁰⁴ G₰— 0 Gειν„&Trααi xαυ eumπασmνέά o μινε ο sᷣxο Gασ ⁵ηάαάυd nx αραα 1dery, Adrog 1ε Sxecν 6„ν 1οες εμι⁵εσι iε εο‿d ul œτι⁶ εἀς 1ανꝙο- vag. T5 dε vO⁶eν 1εανπιινεέοας ετμν σ uiεε ετιειασρρεσιεοσασςσ εν i. T0„ d Iν τ 11009 dxelaν ο ναα ε οεονα* τ05 G⁴αα 108 1„αν,&uny*⁷ σι τοες μμέ⁵εσα K ds 05„d,eey d ioννμεᷣοᷣς εαουνκς, 10u- 160ν Gxe ιν M+aOlouubsςσ*æς owvlou, Tvc 6 rorsrds pérn,rat τεο⁷ τ exOcrντ⁴έeτ dα 105 SrouH* X1 oνασαάασ. †dε ν⁴ο εα Y⁵αιο⁶ςσςmsz s(mπαοο tisvag i„d ueocs i rd ds αετ⁴ τοωιπας dευναςν ‿‿νμεe α duyevi ylverai œ dνοεα Anοαστσασιανιαοων ε τν 1Iπον ατ⁴ τ⁶ν*ααοον iο dxelae dνπ zου ενeφ U
§. 4. Forma esse oportet magnitu- dine media, quod nec vastas, nee minutas decet esse equas, clunibus ac ventribus latis.
§. Fidendum ne sint minores tri- mae, maiores decem annorum.
§. 4. Equos, ad admissuram quos velis habere, legere oportet amplo corpore, Formosos, nulla parte corporis inter se on congruenti. 4
§. 7. Horum feturae initium admis- sionis facere oportét ab aequinoclio verno ad solstilium, ut partus idoneo tempore fiat. duodecimo enim mense die decimo aiunt nasci. quae post tempus nascuntun, fere viliosa atque inutilia eæistunt.
.
³²) Cf. et V, 17 cum Rufin. II, 29. Alio autem loco Istrum in Scythia contra Gothos et Sarma-
(II, 1) errores Rufini notat et correxit.
²²) De Apsyrto Prusacensi cf. Suidam s. v., Eudociam p. 65, quae fere eadem habet, Fabric. Bibl. Gr. T. VI p. 494(T. VIII p. 10. Harl.), Needham et Niclas. Praef. Geopon p. L, Schneider ad Ve- get. p. 16. 22 et K. Sprengelii Gesch. d. Arz- neik. T. II p. 306. Sprengelius frustra Apsyrtum seculo septimo post Christum floruisse probare studet; sub Constantino enim Magno, quem Sui- das simpliciter regem nominat, Apsyrtus ad
tas(Hippiat. Praef. I et 33 p. 113) militavit a. CCCXXV CCCXXXII; cf. Zosim. II, 21, Eu- trop. X, 7 et Victor. Caes. 41, 12. Laudat Ap- syrtus Eumelum quendam veterinarium(Hip- piatr. 10 p. 38. 39) et Hippocratem veterinarium sibi aequalem ibid. 12 p. 50; ipse vero lauda- tur a Theomnesto, cf. Hippiat. 69 p. 190, et sae- pissime ab Hierocle; cf. Hippiat. 2 p. 15; 9 p. 38; 10 p. 40 etc.

8
F. S. Admittere oportet, cum tempus anni venerit, bis in die, mane et vesperi per origam.
§. 70. Cum conceperunt equae, viden- dum ne aut laborent plusculum, aut ne frigidis locis sint, quod algor maæime praegnantibus obest.
§. S. Si fastidlium saliendi est, scillae ⁵⁵) medium conterunt cum agua ad mellis crassitudinem, tum ea re naturam equae, cum menses ferunt, tangunt, contra ab locis equae nares equi tangunt.
§. 5. Qualis futurus sit equus, e pallo conjectari potest, si caput habet non ma- gnum, nec membris confusis, si est oculis nigris, naribus non anguslis, auribus ap- plicatis, ³) non angusta, juba crebra, fu- sca, subcrispa, subtenuibus selis, implica- ta s) in deæteriorem partem cervicis, pe- ctus latum et plenum, humeris latis, ven- tre modico, lumbis deorsum versum pressis, scapulis lalis, spina maæxime duplici, sin minus, non exstanti, coda ampla, sub- crispa, cruribus rectis, aegualibus, potius Iigura altis, genibus rotundis, nec magnis, nec introversus spectantibus, ungulis duris.
8—
Sden de xon, u rolddxς Ʒ ιμιοαασς dν 12 dig 16 νο, oοz œl delleg Sdv de das 4α.0‿σόοσ ειυm õVcwrßGoogt, 10„ Agöera, uerd αεοαασς ππ⁴νινετιοοοσασνησιαον adνſ 2dν d ναυε 0d'εα τποοο⁶εeμιφναα, οναιςσέον ανπν, ds vd uedνᷣρν. Orν dε οσυναιά‿εισασι, πσσ „O*τνειο demπμα ται 1⁴α⁴νμσσσι ⁵ι⁴ι) π% déεοr- 109, 1ds Sεαοο diαeαmρσανυðάm doεꝑ εr- xvriοναι*αςο α*ενοασας 10 vduos. Tous d dενας n0O0⁵uα m160! nij ôxeic rou- -OQων ⁊³ dmonud)uu, 1019 vijo guqecos vis *εlas εοαιννοQην αννι τς ννυα.. T- dε 1O» 10» 800 ¼Gα εανον r⁴μꝓe ᷣον§εσαυωeκνοσσέ α 001½ d 1υνσ qυχOάGwœ M Ö h-ͤQα σιιαηιυναέ doοε 2002„, 0Olo d⁶ ⁴μυέιννᷣmσ oοωιιιαιο. T) εᷣꝓρα‿ Ly Exer 2ιαεν, duνμαα ⁴αέ‿αν, uαςν 1υ⁷,cwß·H- Terrroxulae, dr OgOrανέμνα, 1eννννοων drrλν, 2lrν εαηνοεxν, O010160œνν, Sd⁴ν s- iuεενoO 1 esναα των αά‿νένο, or] s doο, uενεενωιμιαεέ̈νονν, εμοιεας μενηας, Sœ Xlovas dνσσςσ, otν eεdνοyνον, d40ℳ⁴οςς ε roouè, ödxer μμνσσα μέν duαmπ⁷, el d 1 Nε*uοσ, 0dOdν ⁴μεσ⁴ςν, 001601 O, dαειμ 69 9, u„ος έιαιιμιιμόιμ̈οωα, dnd eunreolpα oy œ ⁴eντοεκν 6νμμαανις συνιναεενυαυν d- T0 Q)Q‚x ³εαον S 0ε0εν.
— Qui locus sane probat Apsyrtum sua ex M. Terentio Varrone vel ipsum trans-
tulisse, vel ab alio graece conversa mutuatum esse, non, ut supra p. 21 dixi, ex eodem fonte cum Varrone hausisse; sed praeterquam quod nonnulla(fortasse non intellecta, ut §. 8 origa) in graecum versa non sunt, interpres alia(v. c. solstitiun) verbis circum- scripsit, alia de suo et interdum inepte(e. g. quae de laboribus equarum ſetarum dicta sunt) addidit, alia in alium ordinem redegit. Judicare autem ea de re dubium est, quum non constet, quantum in his Apsyrto, qui scripsit, et quantum Cassiano Basso, qui eadem collegit, debeamus. Accedit quod Apsyrtus in Hippiatricis vocabula aliquot latina morborum veterinariorum habet; ita commemorat 1 p. 10 morbum, d ναονόσν°ν ετο
*⁴) Schneider de suo addit cervice molli. V. angusta corruptum videtur; fort. pro angustis. ⁵⁷) An inclinata?
⁵⁴) Mss. 2e|αστσ. ²²) Eadem fere, sed de tauris habent Geopon. XVlI, 5 ex Quintiliis scriptoribus; cf. et Colum. II, 27, 10.

— 9— 1³νν, ziν Ʒε ααάτ⁴‿εουν, νμαμααραινε ε αοινσσεσον⁸⁸); 51 p. 156 Oevneœra elg zc pôvœxra eunlroyra, drtα οz⁷οε τ⁷era †ουzιααιαι⁷; 52 p. 158 Oeuμανsulmree els zoug 6dag, d& zivee elmoy deloao, EreOοα§ϑ νιοαἀεμεασσα ⁵⁶), SE O0 Agyercν dεενρν αoνς ods rrodas, Oεεα⁴ςσσι Ʒε dεεαιι σοιαασι⁶emά᷑e ³¹), et 97 p. 229 reOεε⁴νμμαάτα dε Jsyer, d Ocoουιμαᷣν νμαη‿ T1oõσι m—†έα κ⁴ᷣνναισν)-&'-!1 de 2SO1α* εν 1 O⁴νάσασιν Ʒμ ⸗§ονοασι³⁸) zol sirove, u* Tvoërct vah dEen A⁵οαοασ̈ν α³⁶ααο. Ex quibus, quum nullum morbi nomen latinum recte sit scriptum, quod ab ipso Apsyrto factum esse ostendit Ifierocles, totus ex Apsyrto pendens et ipse 51 p. 157 v. Gaναεαααο pro léutvc falso exhibens, augu- rari licet Apsyrtum, sermonis latini ignarum ³⁴), verba illa Varronis e libro graece scripto, fortasse ex Didymo Alexandrino, sumsisse. Is enim Suida teste XV libros Ge- orgicorum scripsit, quorum fragmenta supersunt in Geoponicis, cum Varronianis passim
ad verbum congruentia ¹⁸).
Varro de R. R. II, 2, 13. Arietes, quibus sis usurus ad feturam, bimestri tempore ante secernendum et largius pabulo eæplendum.
FVarro de R. R. II, 11, 15. Agni discernuntur, ne noctu a matri- bus conculcentur.
Varro ibid. 7. Si qua in tonsura plagam accepil, eum locum oblinunt pice liquida. Tonsas re- centes eodem die perungunt vino et oleo.
Varro ibid. 9. Dies ad eam rem sumuntur sereni, et is id faciunt fere a quarta ad decimam
⁵⁸) Leg. dοοσπη⁴αον(suspirium); cf. Veget. Mulom. II, 10, 4.(I, 38).
²⁰) Leg. qleue; cf. Fest. p. 67 s. v. flemina et Plin. H. N. XXIV, 6.
*³) Vocabulum lexicis deest.
*¹) Leg. ougpodyra i. morbus suffraginum, vocabu- lum novum; ef. Columell. VI, 38, 2 mula suf- fraginosa.
¹4) Lege gaortuura; ef. Veget. I, 7. 14 et III, 2.
Dissert. II.
Didymus in Geopon. XIIII, 3, 1. Toue 2ιυ⁵ς ⁵π⁵οσς Juο εμνπναν ei dxelas Xισπσιοσ εα dασσ⁵τεςοςσ τοοꝓρσν ννσονοπεοωσνπ.
Didymus in Geopon. ibid. S. 7Tà2 ds zενανεντα ει⁴ 10 0νινηναυ τι 3.* 7 ydãααπτοο xααμονας αdτεον σeυ⁹ασινςνενα ydo zœ rexoνασes σsxirc.
Didymus XIIII S, 2.
Ta de e eloeαα σνμρἀννα τοωα- uœa„οσσιον dëlουσmσ, 2 d 10ιmπνν dρκάα SAl εμd olyov.
Didymus ibid. 4. 5.
TyOν dε xo*ν mπςσ ε νď⁴αeνμμ̈ν uerd
nodνν Cdoαν dyes=Oαiμι‿νσ viο ey Tονς colous
*³) Edit. ϑο. *.) Inde confirmatur, quod Sprengel. I. I. II p. 310
et J. G. Schneider ad Script. Rei Rust. T. IV p. 17 opinantur, multa, quae apud Vegetium le- gantur, ex Apsyrto in latinum esse translata, addito interdum ejus nomine; cf. Veget. II, 10, 11(1, 38) cum Apsyrto 10 p. 39 Hipp.
*³) Contra ex Didymo Palladius sua mutuatus est et latine vertit; cf. Pallad. III, 33, ubi Graecos commemorat, cum Geopon. IV, 14 etc.
2

— 10
horam, quoniam sole calidiore tonsa eæ sudlore ejus lana ſit mollior et pondlero- sior et colore meliore.
Apsyrtô aequalis Fronlo ³⁶) quidam
di»ντd ε&παιιιεεαοασνν dοσοσον etντα, u A0v Sy ic: G‿ν̈ς‿ισ„ο τον νιυμιοονέ̈νο dαιάραρνειασαα ι 1⁴ο ε&αν ευν Sεαυν, e⁴- XOodστεοασα ααα μάααναά⁴εεεα lverc.
videtur vixisse et libros de re rustica graece
scripsisse 6⁷). Ejus libri fragmenia aliquot supersunt in Geoponicis VII, 12. 22. XII, 10
et XIX, 2, quorum ultimum, iisdem fere translatum, ita habet:
Canes/ facie debent esse formosi, magnitudine ampla, oculis nigranlibus aut ravis, naribus congruentibus, labris subnigris aut rubicundis:... ſdentibus] acutis s a²), quos habeant labro tectos; capitibus et auriculis magnis ac flaccis, crassis cervicibus ac collo, internodiis ar- liculorum longis, cruribus reclis et po- tius varis quam vatiis, pedibus magnis et altis, qui ingrediienti ei displodlantur, digitis discrelis, unguibus duris ac cur- vis:.... Spind neque eminula, neque curva, cauda crassa, latratu gravi, hiatu magno, colore potissimum albo, quod in tenebris specie leonina.
verbis ex Varrone de re rust. II, 9, 3. 4
TO κνυναοονν Sννυν⁵ενουσι ταννς ⁴μινςð⁴dευωυν τισς ueαοᷣνες τος οσν ν ς ννσ, μέ³αυνο- ἀμιοωιι ⁶⁸), a‿υκνανmοα εμό‿ςοον ετοvr, Xeln) ueε³αeονντιαν υυμιιυορσσα ddbvrag öselg, eyα Aoxeqαοε, αντ υοσταιειονε, μασατηνοωιμα⁴οωισει, Ʒlα- xlovς συσεοεεος εααάν τασeνεα νονταε, eινν ⁶09, &I dè*, Geἀάαιι⁵εεοα εμέιωνπ 5ενιυαισ⁴ ⁵⁸), bJ dag syddove,&v dε τα επιιαεννετμαμτνυννμιμνοωνε, daνανσι‿³οωις dννοισιμέεμ̈νουςα, dxνας τρένανανιααινι „ous, oͤdxον sϑεν ασςι zi ouä 1n ds 0duοeνατμασe᷑αιαν, demπ ς xρασααοσς ⁴μμέιιοιοσι‿εο Oliι*ονπάν, A.νοᷣαα ερπονπασςσ εαςρμταατον, XOεμάασσ Aeuxονς να μάνιοτινα τοmςσ νμωm₰οdς 09 7rOuειο⁴ιοιςσ, αοοιοποοςσ τοστσ ενμάιόόαοι εηια 2έοωνπιοει deĩg, av τε dœυmσν ruνανωοσν ννες, d e u- oi. syx0νουασι ς Qα τα αμeιꝓνκα τ Ʒἀoονμα Exovyras, d*α⁵ας ε να τοονς ττονυαά̈ννεένας νά Traxurανοινα.
Quae verba ostendunt Frontonem nonnulla, ab ipso fortasse non intellecta(v. c. quae de labris resimis, de solo et de feminibus leguntur), omisisse, alia in brevius coegisse, in universum vero Varroniana satis recte, neque tamen ad verbum expressisse*⁰).
Eidem Apsyrto aetate par vel major Eumelus, veterinarius Thebanus*¹), quem
³⁰) Frontoni Valerio Apsyrtus cap. 68 Hippiatrico- rum inscripsit, eidem fortasse, qui ibidem c. 14 Caristanus nominatur; alius laudatur Ephesius hippiater, cui inscriptum est cap. 74 Hippiatri- corum; c. 75 est Julius Fronto centurio.
*n) Cf. Niebuhr Praef. M. Corn. Fronton. Reliq.
p. XXXI. *³) MSS. aliquot uεναοςραανουε.
*s a) Scripsi aculis pro aculos. *5) In MSS. nonnullis est lacuna; fortasse scriben- dum oͤa sd, nisi est error ipsius Frontonis.
²⁰) Alios Varronis locos habes II, 9. 10. 12. 14, quos conf. cum Frontonianis in Geoponicis XIX, 2, 13. 11. 10.
²¹) Hippiat. 2 p. 12 et 10 p. 38.

11
Apsyrtus saepius laudat*²), Columellae libris rusticis usus esse videtur. Exstant certe complures loci in Hlippiatricis, qui si non ad verbum ex latino redditi sunt, simillimi
tamen Columellae verbis apparent: Columella VI, 30, 1.
Si sanis est macies, celerius torrefacto tritico guam ordeo reficitur; sed et vini potio danda est, deinde paulatim ejusmodi cibi sub- trahendi immiætis ordeo furfuribus, dum con- Suescat faba et puro ordeo ali. Nec minus Quotidie corpora pecudum quam hominum de- fricanda sunt: ac saepe plus prodest pressa manu subegisse terga, quam si langissime ci- bos praebeas. Multum autem refert, robur cor- Poris ac pedum servare; quod utrumgue custo- diemus, si idoneis temporibus ad Praesepia, ad
aqudm, ad exercitationem pecus duxerimus, curaegue fuerit, ut stabulentur sicco loco, ne humore madescant ungulde.
Columella VI, 30, S.
At si bilis molesta est jumento, ven- ter intumescit nec emittit ventos; manus uncka inseritaur aloo, et obsessi naturales exilus adaperiuntur, eremploque stercore posl- ea"³) cunila bubaula et herba pedicularis cum sale trita et decocta melli miscentur, alque ita facta collgria subjiciunltur, guae ven- Irem movent bilemque omnem deducunt. Quidam myrrhae tritae quadrantem cum hemina vini faucibus infundunt et anam liquida pice oblinunt; alii marina aqua la- vant alvum, ali recenti muria.
7²) Hippiat. II. II.
²³) Edit. aιeπαμαμέππ ν
²⁴) Inscribitur Eounos e οe 3ακeι. 75) Edit. Enaxdue.: *⁴) Vulg. posita; correxit Ursinus.
Eumeli in Hippiatr. 68 p. 184. Eay diνα rεν deιααᷣνς ενναοοσισ„ε- vyrct oς οις οeν νν 2ερινο* rxeqovy- uναις eυανρσντσοπασιε τπταο‿ν αœά 01„o Sv 2— ⁴ν 1τν⁹σονέό ³) Sdcrs utyεμενοο, ενς 05 nn) œτ³‧—συν deνα 1⁴.ν⁴έοασι qε‿‿ι, dꝓσdνσεέν αα 2τόνπν 101ꝙ ,qꝗmꝗ⁴⅜ůů2⁴.α ττοιιμ τι το⁴ενφές deοντα, 11908 10 de. adziis lelordα iν bεsν zi 0οꝙ Aasucνetn: xO ds zal S» κ̈ εν au& IzJ. 70010 vde 2d 2 m⁴μασσι—Qπν pτο dνpsεν τρν Gννμρμ⁴αςεεα.
Eumeli u, in Hippiatr. p. 202.
Err½αν[ε ⁷ε)‿ XO³ dοτς εααχ‿ νααρεεοσσ Aeyòεαονs dixνονμoενεd ds? roiu 2usd- Aorra T LO. E7 1Oo» dgé²aeun Lν al ud uντν ⁶οενασνν dylen e eο- oraꝓœd acl las 2) Aerr uετd μενινος Sndα̈ ον dxes ad Ouxνια νινιοα Suαeννν roũro ro⁰hlcr rad αοε nc ijr XO**ν öndyet: aues 98 ꝗuν 464,6ε ig„o„*⁸) 22 OaO eie 10„ 1.ιό³e εαμ 5àG1vG„*α τυ ‿ᷣde‚ ςαςσν νeνσ d-elꝓouoεν ⁷ꝑ ετέοο 9⁸ Salarri d0œrο νν paασιεινοασ Adouou, d21 dε*εκαό⁶ρ dun 10 r ποστσιοννυσιν.
m) Schneider dlοε; possis&la, sed ef. Hippiat. 77 p. 209.— ²3) Edit. o y, Schneider y y; sed cf. H. Stephan. s. v. yo i. uncia. Excidisse videtur„ατπνασ post usrd.
2*

— 12—
His adde quae leguntur in Hippiatricis c. 11 p. 47 et c. 22 p. 73, quibuscum con- feras verba Columellae VI, 33, 1 et 31, 1. Quae docent verba Columellae ab Eumelo hic illic aucta et in formulis, non in ceteris orationis partibus, ita esse in latinum con- versa, ut is latina satis superque calluisse dici possit.
Quod de Pelagonio eodemque hippiatro dubius affirmaverim. Is enim, quem haud multo post Apsyrtum floruisse putant*⁸⁹), ut Codex Bobiensis rescriptus seculi quarti quintive ostendit ³⁰), procul dubio scriptor graecus ³¹), cujus fragmenta passim in Hip- piatricis leguntur, familiaritatem quandam cum viris romanis contraxisse neque linguae
latinae ignarus fuisse videtur; sed neque morbum herbamve latine appellat, immo c. 69 p. 191 Hipp. π‿ο⁴εμαοων herbam, nomine latino, ut apud alios fit cf. supra p. 9, non addito, simpliciter laudat, neque locum ullius scriptoris romani, quantum sciam, latine conver- sum habet. Vegetius autem sua ex Pelagonio, quem in prooemio nominat, hausit.
Accedimus ad Sophronium ³²), de quo Hieronymus ⁸³) haec scribit: Sophronius, vir apprime eruditus,— de virginitate quoque ad Eustochium et vitam Hilarionis mo- nachi opuscula mea in graecum eleganti sermone transtulit, psalterium quoque et pro- Phelas 5), quos nos de hebraeo in latinum vertimus. Ex quibus corrigenda sunt, quae Schoellius ³³) cum aliis de toto testamento vetere, per Sophronium graece converso, habet. Interpretatio libri de virginitate intercidit; vita Hilarionis, quae inter epistolas ⁵⁸) Hieronymi legitur, graece reddita exstat teste J. A. Fabricio ³⁷) in manuscriptis, qui exhibent Hieronymi monachi cujusdam Dalmatici nomen, a S. Hieronymo, ut videtur, assumtum, quippe qui vitas Hilarionis, Pauli ³²) eremitae et Malchi, a S. Hieronymo scriptas et a Sophronio graece conversas, contineant. Vitam Hilarionis graecam repe- rire non poteram; quae inter vitas Simeonis Metaphrastae legitur incipiens: Ey IIalα orlen rrlig Sorh Odx SAαετον ꝛάωs al weeοντα αeταsονs dενααα Ldενε αο *. x. 1. ³⁰) propter multa, quae recedunt a vita Hieronymiana ⁹⁹), neque a Sophronio, neque omnino conversa est. Vita Pauli eremitae incipit: Ey 710440e AAdxig Sure-
²⁹) Osannus in Dissertat. gratulatoria, Giessae 1843 edita, p. 19.
³⁰) Cf. Eichenfeld in Wien. Jahrb. XXVI Notit. p. 25.
³¹) Quod J. G. Schneiderus ad veget. Praef.§. 6 p. 24 indicaverat, id argumentis probare studuit cum Hieron. Molino Osannus meus I. I. p. 10 sqq.
³¹) Cf. de eo Cave de script. eocles. Tom. I p. 285.
³3) De vir. illustr. c. 134.
³¹) Supersunt practer alia Psalmi et IHiob; ef. Fa- bric. B. Gr. T. II p. 360(T. III p. 717. Harl.).
²²) Gesch. d. griech. Lit. T. II p. 304.
2
³6) III, 2(al. Epist. 51).
³¹) B. Gr. T. VIII p. 376(T. IX p. 297 Har.)
³s) Hieron. Epist. III, 1. 3(al, Epist. 50. 52).
*0) Fabric. B. Gr. T. VIII p. 374(T. IX p. 294 Harl.) et T. IX p. 83(T. X p. 235 Harl.) et Lambec. Comment. de bibl. Vindob. VIII p. 539. 552 et 557 ed. Kollar.
*⁰) Incipit ea: ilarion, ortus vico Tabatha, qui circiter quinque millia a Gaza urbe Palaesti- nae ad Austrum situs est, cum haberel paren- tes idolis deditos, rosa, ut dicilur, de Spinis floruit.

13
019 ²¹), apud S. Hieronymum: Inter multos saepe dubitatum est. Porro Sophronii cu- jusdam, quem Harlesius ²²) amicum Hieronymi fuisse putat, glossae hebraice, graece et latine compositaé expositaeque in Cod. Nr. 2331 bibliothecae publicae Cantabrigiensis
servantur. Fragmenta psalterii et prophetarum, a Sophronio graece redditorum, sub nomine
Syri ⁹³) i
. Hieronymi, collecta ²⁴) per Montefalconium in editione hexaplorum Origenia-
norum, viri docti*⁵), nobis superesse putant; et sane graeca Syri, quem dicunt, cum latinis Hieronymi fere semper vel in singulis verbis congruunt.
Psalm. X.
Quia laudavit impius desiderium ani- mae suae et avarus applaudlens sibi blas- phemavit dominum.
Secunclum altitudinem furoris sui non requiret.
Loquitur in corde suo: non move- bor in generatione et generatione, ero sine malo.
Vides, quia tu laborem et furorem respicis.
Quaeres impietatem ejus et non in- venies.
Praeparasti, ut cor eorum audliat dalis kad.
— 7 2 3.“"O11 ³6) dlpεαας ταασι⁴εουμοο vmτ n n- 2 7 Julaν 2α νεονοεέινμινν ενονσασς πισιαενουνε 710„ ⁹ιονν. 4 I ₰ 2 2 X8 4. Kœrd 1εετιεμαιιο⁶σιιν Hϑυινιααοαι αάνπο οd 1 Sxνσρ„. 6. Abyν εν ναεος αντον ον—ετdετ 4„„„ milỹ⁴α ei Jered œò yered, oöre—ο₰νααάι Sy acxσε*.—. 1 — 9* 14. 006G öri d Tvoy acd*οουνwœũSM ronreueig. A,. 5 15. Eeryryoνασι Mmbιεα αoν, L — 5. 2 νοεεν α—ς. de 1 17. Erorudoeie αο drdν ποοssxetv — oug Gov.
Psalm. XIX, 5.
Soli posuit tabernaculum in eis.
Psalm.
Quia tacui, attrita sunt ossa mea in rugitu meo lola die.
²) Cf. Montfauc. Bibl. Coislin. p. 399 et Fabric. I. I. T. IX p. 132(T. X p. 307 Harl.). Sophro- nium vero interpretem esse Cod. Norfolkianus Nr. 553 quodammodo confirmat, in quo legitur S. Hierongmus de monachis egypliacis graece conversus; cſ. Harl. ad Fabric. B. Gr. T. IX p. 160 ct T. X p. 103.
²²) Ad Fabr. B. Gr. T. IX p. 168.
*s) Causam, cur ita sit dictus, explicare studet J. G. Eichhorn Introd. in Vet. Testam. 1 p. 414.
,— 3 7 Ey lroe εεεο 1oν 1εεοι τ αeQσmꝙεε.
XXXII.—. 3. O11 dντε⁴αιιηνσωαά‧ ααααιν τά doτ oν ασ oν 60O89l 24 ςασ πμέμςοασm
*¹) Exstant fragmenta apud Diodorum Tarsensem, Eusebium Emesenum, Theodoretum, alios; cf.
Eichhorn I. I. p. 413.
*⁵) Joh. Chr. Doederlein(Quis sit Syrus V. T. in- terpres Altorfi 1772, 4), Eichhorn 1. I., Schöl- lius I. I.
*¹) Cf. Origenis Hexapla ed. Montfauc. Tom. I p. 485 et 511..

14
—
miseria mea, cum 4. MereœετοσσmνmQĩbb̅ ιw iε dεασοοeν αςᷣ ναά˙ν— - ειισν. 2„ 2 2— 3„„ 5. Eina: yoHενασ εαά ενμν τ dνοωιαtœαν
— 7 440ν9 20 200.
Versatus sum in exardescerel aestas.
Diæi: confitebor mino.
scelus meum do-
In quibus plerumque verba verbis respondere vides; nihilominus et singula mirum in modum recedunt, ita ut graecus interpres latino meliora interdum praebeat. Sed jam alii ³*), num Sophronius nomine Syri indicetur, dubitarunt, nec mea qui- dem sententia res ad liquidum perduci poterit, nisi forte ope Procopii Gazaei et IIesy- chii presbyteri Hierosolymitani, qui in commentariis suis S. Scripturae complures con-
versionis Sophronianae locos habere dicuntur ⁹⁸). Circumfertur porro liber Hieronymi de viris illustribus sive de scriptoribus ccele- siasticis, a Sophronio graece expressus, cujus initium hoc est:
Hierongmus Deætro.
Hortaris, Deæter, ut Tranquillum se- quens, ecclesiasticos scriptores in ordinem digeram, et quod ille in enumerandiis genti- lium literarum viris fecit illustribus, ego in nostris faciam, idl est ut a passione Christi ausque ad decimum quartum Theodosii im- peratoris annum omnes, qui de Sscriplu- ris sanctis memoriae aliquid prodiderunt, tibi breviter e;ponam. Fecerunt quidem hoc idem apud Graecos Hermippus peri- pateticus, Antigonus Cargslius, Satorus doctus vir et longe omnium doctissimus Aristoæxenus musicus; apud Latinos autem Varro, Santra, Nepos, Hyginus et ad cujus nos exemplum vis provocare, Tranquillus. Sed non mea et illorum similis est con- ditio. Illi enim, veteres historias anna- lesque replicantes, potuerunt quasi de ingenti prato parvam opusculi sui co- ronam texere. Ego quid acturus sum, qui nullum praevium sequens pessimum,
*n) Fabric. B. Gr. T. II p. 360(T. III p. 718 ed.
Harl. ibique Scharfenberg).
6 7 83 1200O ASTOS.
Ioorbènn, esros, doτε Tαeπνι⁵ ⁹) 2deo, uueε Tod 2erdαανοτννος ouνοαmρεᷣες acrd Tdsty 6r9εσνα³ æl neo exeενος drra- 0⁴⁹μωυ,mOοιννοο τοσς τπωςιφανες έι⁶ςρασς τισ⁹ςσ 13 Ʒ ννειαα συσρτd εαωσα erol"ve, dο 8y To vuerοςι ττοινπνσσ, oνν εασσν rodν πανουει τον ‿̈iο dνρι τεᷣοασσαςεᷣsεωαe- adrον ετουνι εοdοασdoν τν μ5άέασιεαυο, Tcvag r0—&ν em m*dεαυν ναςνν ονυνννοναηναευνουςα ru aα νεμάe· Maoded—dras 946 Soa- Lν Trε*ο IIerrouκαοειυντ ουν τνντο aπ⁶‿ πμαρ roοννυοωάᷣ¶ εiοανινηνοο sονππραν Tuuνν, Aurlyovos Kadνdr—, Xdrννοο dim ToAνιμα ᷣ rοαν πἀννν αασνκαενα 1⁸009 A0οσι:‧έοο ouουν⁷⁶s. Iladd dν T0G Pc³⁴αέαεος‿ Bdοεοφ, Tντοασe⁷ Nérrαυς, V)Tyog al 0ð elg vnoeuyue nuς 1τοοεεοασά Soulet, Todyxwuidos. 12* 0dx 2ν ε‿μ⁴οαν εἀeεκε⁵νμαωυν ⁶ρσο⁵αᷣ 7 oεαιςσ. Exενοαι Qάένià do, aαdς 1τοσο³ας τ εᷣdνστoν ετο deνανores durrdp- αα, ε6uνννσασρνo⁶σσαάνe μενα ον ευι⁴ιι
*³) Fabric. B. Gr. T. II p. 360(T. III p. 717. Harl.). *¹) Edit. Erasmi(1529) h. I. et infra Toaywr2.

ut dicitur, magistrum memet ipsum ha- beo? Quamgquan Eusebius Pamphili in decem ecclesiasticae historiae libris maximo nobis adjumento fuerit, et sin- gulorum, de quibus seripturi sumus, volumina aetates auctorum suorum Sdepe teslantar.
15
„og&AGmνανονον ποοeν τον oOiæεlον ενꝓυο orẽga- ν. EyGd de 2d d. 22 „o TsScur. Byd ds 21 deσOeηοαeερμσαι s*ννριιμμενν 2 80 G ένοο odde, dA εμαάαιυσσν εἀαέαοστοο, ς& A6„ᷣ&ο, ddοσπαοον εeνπων_„₃ↄ- s*α 1⁴α εαἀ Loτα Edαιιαοο J INa-‿ εον elg otwc wije Er- 5 f 1.„ e2*,ιαας τιαην εσσοοας 9110ug dsy⁶oνν juey 2 7 έεσᷣεεο ⁵εονισ⁵˙εαν α ²‿ έάτμοστοον, ευοε
ouyyꝗd†ειν μιοσεν, weuν ure ν olεloν 2 1 7 1nν εμανιυι⁴αμν μααριέε³ονα⁴σαι νπονονν
Jam inter veteres philologos de genuino libri interprete lis exorta fuit 1⁰°), quorum alii, ut Jsaacus Vossius ¹⁰¹*y, omnem antiquitatis habitum interpretationi demere volunt, duum tamen Suidas complures ejus locos ad verbum laudet ¹⁰³), alii, ut Huetius ¹⁰s), Sophronium fide et diligenter latina in graecum convertisse aiunt. Ego Joh. Andr. Bosio ¹⁰⁴) aliisque assentior, qui verba translata Sophronio indigna esse judicant. Etenim duum Hieronymus libros suos a Sophronio eleganter esse redditos ipse testetur, in graecis contra parum nihilve elegantiae inveniri possit, immo plurima, nimis presse et cum taedio quo- dam translata, sint dura atque sinistra, neglecto sermonis graeci ingenio, ita ut latina tantum audire tibi videaris, et quum praeterea in singulis nonnulla exciderint, multa contra usum dicta sint, v. c. praepositiones, et tota scribendi ratio ab iis recedat Sophronianis, duae apud Ignatium, Hegesippum, Clementem, alios supersunt, hanc libri Hieronymiani conver-
sionem a Sophronio esse factam negaverim ¹⁰⁸⁵).
¹⁰6) Cf. Fabric. Bibl. Gr. T. VIII p. 194(I. IX p. 158 sqq. IHarl.).
*¹¹) in notis ad Ignat. epist. ad Smyrpaeos p. 237 ita judicat: Versio ila innumeris in locis non est graeca, innumeris quoque in locis male ieronymi mentem eapressik. QOuidguid in Hierongmo est corruptum, eodem modo sese
Hhabet in graeco. Quaecunque in illo Hiero- nmi calalogo desunt,— desunt quoque in illo Pseudosophronio.— Sufficiat diisse para- phrasin illam graecam, quae sub nomine So- plroni eircumfertur, ubigue esse falsam, ubique ineplam et ubique imposturam sapere. Quac J. A. Fabricius Bibl. Ecclesiast. T. I p. 12 ex parte refutat, ostendens graeca hic illic latinis melius se habere, quibuscum cf. Bibl. Gr. T. VIII p. 196(T. IX p. 159 Harl).
Cf. v. Plawr T⁴. cum Hieron. c. 11; v. Tororos Tuſ. cum Hieron. c. 14; v. IIolbzagaoe cum
1 22²)
Mieron. c. 17 et decem alios locos, quos Index Küsteri v. Sophronius habet.
De clar. interpr. p. 215. Erasmus Roterod. ad Hlieronym. de vir. illustr. p. 158 Sophronium vertisse hunc librum neque id sane infeliciter fecisse ait.—
Introduct. in Notit. Scriptor. Ecclesiast. c. 3. Is largitur Is. Vossio conversionem nec valde antiquam esse, nec Sophronii, sed Suida vetu- stiorem, et assentientes habet Huet. I. I. et lib. 1 Origeniar. c. 2, Stephan. Monachus not. ad Var. sacra p. 418, Tillemont Hist. Eccles. T. XII p. 142 et alios..
De aetate interpretis nobis aliquid colligere licet ex eo, quod Anonymus Savilianus(cf. Chrysost. Opera T. VIII p. 293 ed. Savilii), qui post Constantinum Porphyrogenitum scripsisse fer- tur(Fabric. B. Gr. T. VII p. 557. Tom. VIII p. 458 Harl.), Sophronium nostrum, procul du-
1³3)
10⁴)
49⁵)

— 16—
Ad alium interpretem magis notum nobis est perventum, ad Paeanium ¹⁰⁰), a quo historiam romanam Eutropii graece conversam esse constat. Etenim pro necessitudine, quae tunc Graecis cum Romanis intercedebat, fieri non potuit, quin rerum a Romanis gestarum historia Graecis cognitu dignissima videretur. Et quum inter Graecos ipsos nemo esset, qui res romanas graece exponeret, neque multi eorum linguae latinae satis periti essent, Eutropium, quippe qui breviter satisque eleganter, prouti tunc erat recti venustique sensus, Romanorum facta enarrasset, graece convertendum elegerunt. Hinc duo prodierunt Eutropii interpretes, Paeanius atque Cäpito, quorum ille antiquior, cum Sapori et Ormisdae se aequalem fuisse ipse affirmet ¹⁰⁷), circa annum CCCLXXX
floruisse videtur. Cap. 1.
Romanum imperium, quo neque ab exordio ullum fere minus, negue incrementis toto orbe amplius hu- mana potest memoria recordari, a
Romulo exordium habet, qui Rheae
Silviae Vestalis virginis filius et, quan- tum putatus est, Martis cum Remo fratre uno partu ediitus est. Is cum inter pastores latrocinaretur, octodecim annos nalus urbem exi- guam in Palatino monte consliluit XI. Kal. Maji, Olympiadis sexlae anno tertio, post Trojae eæcidium, ut qui plurimum minimumgue tra- dunt, trecentesimo nonagesimo quar- 10o. Condila civitate, quam eæx no- mine suo Romam vocavit, haec fere egit. Multitudinem finilimorum in
Initium Eutropii ab eo conversi hoc est:
Kec. d.
Tyjs Podu Saαudlelae r 1οοιιοιςι Oddν Syërero ⁴εν τε ααα τ⁴αηαιμιαιταεέοοννι m1 1₰d νœd ε- 100„ l„νοεμ εαά als del 1οσνιτα εαά⁴ vi 0OlaOνλμεμν d=αασ οεeν, Od'Te Hεεειον, obre duναν T05reOO»,) 2εν,)rõνυν eνννϑραμνρμαιων σdενιν αᷣαε τνν rO⁴τνι εμννπd zœααo Pu⁵α‿οs, do ε& Peα ASlas, oODrοo mνταουνμιμνν Eoσιαᷣ α̈αεμeνον, 2 AOsl σeνιαιοοσσπνα, 6 rolde œrelxe Jyog, er 16εεμοι*Qνm G!GBdεs†ρ ννμρν προπιεσ eis †⁴—ς. Oð?ros, dvwrldeα—νεέενας ετ⁄ν oν νεᷣ„ονν roς Toi‿αες σ⁵G⁸‿ρσπσOέσνεμινν, ε⁴eςν τι τdzννιον εnt roë d0οuε ⁊τ HNalduνrioν ᷣᷣτeoσαάασο τ⁶m ¹⁰) rod Malou 1ενη⁶⁸ο, Srer 0ʃ ꝛν Lerns d1u⁴mπμι⁴ας ς, zijc òs Ilou œdασντιοοσ αας οοσ τ⁴ τταέοτνν e aα⁴ Ʒ&⁴eσνον τπαοο⁴εενπαεας τεα zerdο al Svεννπυασντν α σιοααοσσ. Olxlo da 6- T d aclegag auri es adroo Bdn, rO⁴τονσ 1εν τ ππααινιν ενα άσνν εαέαςριοενμαν eigedeνo,
bio quod is Hieronymi catalogum, in quo c. CXXIX de Joanne Chrysostomo agitur, graece convertit, inter eos, quibus ipse usus est, lau- dat scriptores; cf. Fabric. B. Gr. I. I. p. 556. (p. 457 Harl.) et Lambec. Comentar. de bibl. Caesar. VIII p. 635 sqq.
1⁰4) Ita enim, non Paeaniam, quod nomen Suidas habet, scribendum esse Libanii epistola XCll, Stephanus Monachus Var. Sacr. p. 502 et
analogia docent; cf. Tzschucke Praef. Eutrop. p. L. 1⁰7) IX, 24. NTdnnos e od ros Idnwot re van Oouls- 3 rots els rij usrsgaæν ⁷dιεter dρτοιαμe νοω; quae verba ab interprete, ut saepius, de suo addita in latinis non comparent.
¹63) In Cod. Eutropii, quem Paeanius habebat, nu- merus XI defuisse videtur.

civilatem recepit; centum ex se- nioribus elegit, quorum consilio omnia ageret, quos senatores no- minavit propter senectutem. Lunc cum axores ipse et populus suus non haberent, invitavit ad specta- culum ludorum vicinas nationes atque earum virgines rapuit. Com- motis bellis propter raptarum in- Juriam, Caeninenses vicit, Ante- mnates, Crustuminos, Sabinos, Fi- denates, Vejentes, haec omnia oppidaa urbem ecingunt. Et eum orla subito tempestate non com- paruisset, anno regni lrigesimo septimo ad deos transisse eredi- lus est et consecratus. Deinde Romae per Qquinos dies senatores imperaverunt; et his regnanlibus annus undus complelus est.
— 17—
emeera d 1od 00eS 61g elg darlay eresdiue- „9, 10 ν vεπμιέασπε τοις 10uO„ε⁶νααςς τιι crιεαυν ενέ‿ειοασς ανoνς αεαα zu⁴d ν τα T„οονντB ε&παεαέιιι Gε᷑νs Exe&νοινανοςσι—τοις νεμνοοο xas, odντον Elνes erde*αe 10 Gννεσ ο εέι r00 1r0 ⁸εοοι 1ιέην εοeς Saodledèorics, deεrd dν τανοναασ zodg undroue duyxcledy re rods et d Souldg al² Tννν ννʃρἀέοσττοιτ⁹ς˙‿α vονε. AAA“ Srrε³⁶ν 16 n1* 9 dεοεέν ν⁶ν 0uvoude Sorεναι0 Pvνανρν n ⁶νοο ᷣꝛ uenr 100s 2⁶oα rexen dedcxe 1αον τ¶mM᷑ͥ✉řet: xabrαες vdo ds enl Tiνα εαleωα ναέινννεένννσια ευν 29, ddνν 76*εε⁹νο αοε- oxεαε ²ννττμασαροέυνοσν,, OOαεε⁸ς an ry 1s«ενꝗ qεπηeνυeνοονο. Kdl zα⁸ εεν Eoxoν αεέdς dπ⁴ςσασννεε ετεκμοι ⁹έ⁶⁹ς SOyor&xlnGeεν, od Guœ⁴eν 7109 rr⁴τx Kauuecio² Lndueedecn, Koovorou- 1ενοο.*ενο, D40’d. α, B2εο½ι qurouæis 9⁸ Ioaν aꝰι*Qαm uu olxelcv deονν ενςσεù xc εεα εαντα 2rο*⁴ονιέαωάωυ ανντας Sre 2 nn Pdgen zcdg n6 1⁸O πGοοιεκοεεμρꝓα⁴ νντσα. T0⁶ν 0νο 7rOανϑνια
Te*ιαννεεεανε Lεiτμιειέόρν eςαων 10„ N⁴μν2ν Sεꝓ τοmνοσεκνεl εs 2eeiov 0è els 2d0e vemioevrau 71008 sods dν³ιπνσασα. Kaεινεσα˙σ oOõdHĩ5 α zννν dορνονεννν ery gagueucs aoνν rc, ncd Tbi᷑ντοντασ α εος 1μ⁶ευντενν πιέν dεπμνιmναον ν ν Saotlelan Srεrmενο 01 7οε⁵ενο Geνeτοες ενπ Seaαν⁶ν 5⁷ν ⁸ G110, du—ueοσννmεαμeντε zν Eεεοοmstae dn d³αν elc d³dοανς ⁴μςιιστασαμέειννο. 3
Paeanii liber, a compluribus sed seculi demum XII scriptoribus in usum ad- hibitus, v. c. a Zonara ¹⁰³), Nicephoro Gregora ¹¹⁰) et Stephano Monacho ¹¹¹), non multum habet, quo se commendet. Praeterquam enim quod passim, ut VI, 9— 11; VII, 3 et X, 12— 18, fortasse librariorum incuria, mancus ¹¹²) est, omnino potius paraphrasin, quam metaphrasin exhibet; etenim non modo verba Eutropü liberius exspatiatus plu- ribus circumscripsit et amplificavit ¹¹³), sed etiam multa habet addita, quorum partem
111) Var. Sacr. Tom. I p. 502, qui verba Paeanit I, 4 affert.
112) Nescio an ea, quae desunt, ex Cod. Nr. CI seculi XVI in bibliotheca Monacensi suppleri possint; cf. Hardt in Aretini Catal. MSS. T. I p. 34.
1¹3) Cf. I, 1. 11; VIII, 2, 3.
3
10°) Cf. Du Cange ad Zonar. XII, 31. T. IIp. 27. Nam, quod apud Stephanum Byzantinum Kaoxεdν commemoratur, ex eo colligi non potest, Paeanium Stephano cognitum fuisse; cf. supra p. 23 not. 268.
1¹⁰) Orat. encom. in Constant. Magn. apud Lambec. Comment. bibl. Caes. VIII p. 138, ubi locus ex Paeanii metaphrasi X, 4 laudatur.
Dissert. II.

— 18.—
etiamsi pro glossis et scholiis fortasse ab alio in margine adjectam esse concesseris ¹¹⁴), alia tamen ab ipso interprete, commodis usibusque popularium consulente, ut magistra- tus, mores ritusque Romanos suis explicaret, orta atque inserta ¹¹³⁵) esse apparet. Ex quibus compluria sane Eutropianis lucem afferunt, alia autem a mente hujus seri- ptoris prorsus recedunt, immo sententias pervertunt historiaeque imperitiam ostendunt, alia denique in brevius coacta omissave sunt ¹¹⁶), inprimis nomina propria et numeri. Omnino interpres suspectae est fidei ¹¹*) in convertendo neque satis diligens, dum saepius ab Eutropii oratione plus aequo deflfectit ¹¹⁸), multa, linguae latinae haud satis gnarus, male intellexit ¹¹⁹½) vel certe minus recte accurateque reddidit ¹²⁰). Scribendi vero ratio, qua usus est, si non concisa et luculenta, Sylburgio auctore, vel comta et pura, Cellario teste, certe perspicua et accommodata est, licet in usu singulorum verborum structurisque et in toto orationis habitu ab antiqua simplicitate et elegantia abhorreat. Unde factum esse videtur, ut Graeci in addiscenda lingua latina cognoscendaque bistoria Romanorum Capitonis potius Eutropio quam Paeanii uterentur. Nihilominus Paeanii liber haud inutilis est in recte constituendis interpretandisque Eutropii verbis ¹²¹).
Post Paeanium 12²⁷), ni fallor, neque tamen ultra seculum quintum, alter Eutropii interpres graecus vixit Capito Lycius; commemoratur certe idque saepius a Stephano Byzantino ¹²²). Capito, qui libros de rebus Isauricis de suo composuit, Eutropii historiam Suida teste*²⁴⁷) in graecum convertisse fertur. Verba Suidae sane dubium excitant, cum Eutropius Livii historias excerpsisse ab eo dicatur, sed sive erravit Suidas in dijudieando Eutropii breriario historiae Romanae et Floro epitomatore, sive re vera epitome Livii ab Eutropio facta esse tunc putabatur, non est quod cum Sylburgio ¹²⁸) de Floro cogites Capitonisque conversionem in dubium voces. Etenim praeterquam quod nihil de Flori epitome Liviana graece conversa constat, non modo Stephanus Byzantinus et Joannes Ma- lalas ¹²⁶) Capitonis interpretationem significare videntur, sed etiam Joannes Antiochenus*²*),
21⁴) Cf. I, 9. 12. 13. 14. 17. 18. 20; H, 14. 18. 20 ¹²³⁴) V. Kantro- T. II p. 240. Kantrov. Auxios
etc. for ogus odros—α Tæuνed Sidia i,(Va- 11⁵) Cf. I, 1. 8. 11. 12 et Tzschucke p. LV. lesius conjecit* propter Stephanum Byz. v. 114) Cf. I, 3. 6;3 III, 13; V, 1; VI, 16. 20; VII, 8. Atuada, ubi liber XV laudatur)„εrdραασν*ν 13. 20; IX, 17. 2nετοαάν łEÆHντοοmσou, Pouorh 2nereueros AiSο 21*) Aliter judicat Schoell T. III p. 304. 70„ Pᷣ⁵‿oν, aab egh Auxlas al Naupoltas. Ver- 22¹) Cf. inter multa alia VII, 21; VIII, 2. 6. ba repetiit Eudocia Violar. p. 267. ¹¹⁴) Cf. I, 9. 16. 19; II, 4. 8; IV, 5. 10; V, 2;3 VII, ¹²³⁸) Ad Pacanium init. Suidas praeterea T. I p. 5. 9. 10. 13. 14. 16 etc. et Tzschucke p. LVIII. 912 vitam Eutropii nobis servavit, solius apud 1²⁴) Cf. I, 10. 15 etc. eum scriptoris latini, si Suetonium exceperis. ¹²¹) Cf. Huet. de clar. interpret. p. 216. ¹²°) Chronogr. VIII p. 267 Oxon.(p. 207 Dind.) ²²²) H. Valesius et Kusterus Capitonem Paeanio Eorednios αdaρdèłα οονμα ν ⁷ ueragodce antiquiorem et Justiniano aequalem fuisse cen- aðroð, et XIII p. 24 Oxon.(p. 334 Dind.) sent, hic ad Suidam v. d.μμμασαιαν. ¹²⁷) Quem ab Joanne Malala certo distinguit Con- ²²³) V. AxagHaooοs, Allualda, Agrtat, Aouxavd et aliis stant. Porphyrog. de virtut. et vit. p. 4 in
locis. Excerpt. Peiresc, ed. Vales.

— 19.—
qui latinae linguae ut puto ignarus, sua ex graecis tantum libris compilando Cassium Dio- nem, Plutarchum, Herodianum, Socratem et Eunapium, transscripsit, et Suidas, qui vel Joannem Antiochenum recoquit, vel, quod malim, sua ex ipso Capitone hausit, complures habent locos Eutropii, vel ex parte ¹²⁸) tantum, vel ad amussim ¹²⁸) latinis verbis respon- dentes et a graecis Paeanii plane diversos ¹³⁶). Quam rem primus indicavit Isaac. Casaubo- nus¹³¹), post eum Henr. Valesius ¹³²), neque ullus, quantum sciam, iis adversatus est. Mirum quidem videri possit, scriptorem non optimum bis conversum esse, sed nonne Capito, ubi de Paeanio nihil constabat, eundem laborem suscipere poterat? nonne meliora et praestantiora a se exhibitum iri sperare? Neque immerito, quemadmodum jam ex eo colligi potest, quod scriptores Capitonis potius interpretatione usi sunt, et ex fragmentis ipsis, quorum unum simul cum Paeanii verbis, ut comparari possint, hic
exhibemus. Capito ¹⁸²). Or. MGxO%⅜ ³⁴) dνν, d SxArrsαl ααmπέμ ³μέᷣνον J&rcuve? 06oy, 00 devòg aoyov xais roı eν⁴οσο dοεrale&ε.ε‿αοωυμμέι ονι ευνꝙ*τπουννε»ε ⁸) Muias edorasf e u Jou νεον ƷlOν ποτνσυἀννεένοο, obre crd ds08, Obrs αν ⁷ο⁷σ Osis 10 7rO6ον
di ν m᷑oGGYnrore.. Eutropius VIII, 11. 12.
Post eum Marcus Antoninus solus rempublicam tenuit vir, Quem mirari facilius quis, quam laudare possit. A principio vitae tranquillissimus, adeo ut ab infantia quogque vultum nec eæ gaudio, nec ex moerore mutaverit.
Paeanius..
Moyo zoluv uustven emd ere doxie breooœ d'roνe Madros,„od Sau,⁵αα Hνον 9eiOν eενπ, d Srloug dααρισνμερννq Sεα*ποαε„do ιlds ue e gyvero vol Ya³νος iderv, dore uunds εα⁴ddς»τοοσ ⁶ννν d crνααiα, 1*ν s reᷣοu roντυυ ατον τ 1πο⁶εοσσισοοηõι—νιτεοονꝙ εαmπ‿α.
123) Cf. Eutrop. II, 6 cum Suida T. I p. 147 v. cum p. 834 et Suida T. I p. 382 v. A0diade; duuoos; Eutrop. IV, 7 cum Exo. Peir. p. 790 Eutrop. IX, 23. 26 cum p. 834. 836 et Suida et Suida T. I p. 651 v. Aluaulios; Eutrop. VI, T. I p. 595 v. orxduriuνs; Eutrop. X, 1 cum 15 cum p. 797 et Suida T. II p. 459 v. Aou- p. 837; Eutrop. X, 6 sq. cum p. 839 et Eutrop. ⁴ςσ Eutrop. VII, 14 cum p. 810; Eutrop. VII, X, 15 cum p. 841.
19 cum p. 817 et Suid. T. I p. 431 v. Beoge- 10) Unde corrigendus est Lambecius in Commentar. Mαlαeς Eutrop. VIII, 7 cum p. 818 et Suida de bibl. Vindob. VIII p. 145, qui Pacanium Ca- T. I p. 57 v. Adααν᷑; Eutrop. VIII, 8 cum pitonemque eundem esse putat.
P. 818. 820 et Suida T. I p. 234 v. Arrortyoe; ¹³1) Ad Vapisc. c. 37 p. 514.
Eutrop. X, 10 cum p. 841. ¹32) Ad Excerpt. Peiresc. p. 115.
¹²²) Cf. Eutrop. I, 11 cum Exc. Peiresc. p. 786 sq. et ¹²²) Servavit Joann. Antiochenus p. 821 sq., Exc. Suida T. II p. 542 v. ueracros; Eutrop. III, 7 Peiresc. et Suidas v. Maçwoe T. II p. 501. cum p. 788; Eutrop. VII, 11 cum p. 802 et ¹²⁴) Suidas incip. Maäozo; Saodede Poualan. S„
Suida v. T 64οοο⁹ Eutrop. VII, 21 cum p. 817 zenlyr. etc.
et Suida T. III p. 488 v. Trros; Eutrop. IX, 14 ¹¹s) Suid. addit 7. 3*

— 20—
Capito.
E„ει ε 1υ¶ ρ⁴οοσꝓαάν rou dmνπ zi roäs a.A* ν εμοα sε⁵νοανσαιυηηQe½ς oò ³⁴⁴⁶eεον 2œτ⁴³ νν r⁴νεαναμέατνν ꝓτινπιενασυν, dAad wd auœτd iν τυυτ—μάιναματαυν συαdννυ O01 Poıν eν„eεας νυιμια zi duνla SeA.ν εν ‧86), d π⁴επμς τν‿εdοεν π τοωνιοων ένιεαννσαασ 270„ ri Scœσelcg dyuyενν νεασον. Enel ds εꝓφανσααε ν Eοσερν† ττQννQm̃ᴵcrd 26ειοων τπᷣ³σ³α 7rOuνσέ⁴ρμμνεέννοο, xεν 1τυυη τνν Sxαυντπαονο dευαοσννπνν ερασeνςε, 00 à eναννοασαηνρνν sεꝓννοε d i e- Pcl Eddeger, dg dν ναάατd iνν τον—σιυνοννςα dια οαιν ee Ti εαοωνοασυ ντιμιααρι⁴σιν τ³ν ⁸ ½³1) Fo?ν?0 τν βαον sν oνπνφꝙοο⁴ςα οννο τνοςο ον⁴αισ ⁵εεεαι ¹³s), o0d zi, ε&‿ετ οιmoV-ν S⁴ασ⁴ alou 18)„geνοωοο deν‿⁵οωιωινεες. Kal errel αοναιενν elg riν νρQκναοωνοασν εαd οeνοναοροαάηράsεννοι,⁴ενοςσ acl τν dναeσdαoeicv aαοeοᷣννμενος, 1ο08 oddeulν dαεοsetcν dnix dore d* 7&1ενεαριοο lμ⁶εένέ νι⁴³)*εα dα‿ις εέν τονς e'ενεεννμααν, dyανι s α μιταεμμο ν τας 700„ 29 0 dοιαπσσι.
Eutropius.
Philosophiae deditus Sloicae, ipse etiam non solum vitae moribus, sed etiam eru- ditione philosophus. Tantae admirationis adhue juvenis, ut eum successorem paraverit Hadrianus relinquere, adoptato tamen Antonino Pio generum esse ei idcirco voluerit, ut hoc ordine ad imperium perveniret. Institutus est ad philosophiam per Apollonium Chal- cedonium, ad scientiam literarum graecarum per Seætum Chaeronensem, Plutarchi nepotem. Latinas autem literas eum Fronto orator nobilissimus docuit. Hic cum omnibus Romae aequo Jure egit, ad nullam insolentiam elatus imperi fastigio, liberalitatis promlissi- mae, provincias ingenti benignitate et moderatione tractavit.
Paeanius.
Odoασοσςςσ*e εραασστε dmπ zo Sroννοεςι τεινειαιιενυνμν̈νοσ, doe 1 4μνωσ ½‿ τ1νος 0dαυπο mπαό̈πάν α τονεςι ταρ̈eννεααινσαάανν dadd d i rrcy ν zi doyin dAA» 10„ Exeuuν. Od'rdν τε ν sννκιννεμι ε⁊ν νενοςσ, d A091α⁶ννροσπeπηονπο⁶,mά⁹ευννον„ ig νς ‿εεεεα ‿νν επαχο̈ι Telαlm, εmεεαμο ποοτεμαυν Qφναάννκάνιο tbν Ioν, rdu ανττeπνενοιννεννον, dναeνινασ τντον sνεεν did τν—*σπ⁸νον τι Ʒυνακια οeς, ανο ⅜eν επ aνντ⁶ν dx Tνοσ ⁴ᷣμἀαυωινο⁴ας ⁵ϑαeia ueνe,. AAdααιν 0 exoro rijo guoοσοgtas uε̈‿ᷣνοανυν⁶‿ τ Xalæidovlo, dnropelas d˙, Ednuuns 44„ Xσννεν 26 IMovrd Oνον upeve,, rijs Trαιυ ³ε Dooο 26 2016 1¹) dolον O76902. Pygrerο dν πἀeνιιννεαμἀιμστα αν gaaulevocνν vis Torντν coaovijs, r00% oddeœνά ουmσνέεο- 0ixν àοεςO να μέεναα⁵αυοοο ds ν ναά‿ τ⁴ 1υνν umππηννιαυν εν ρααάναοας dωπν⁷οεε.
Ex quo apparet, quod jam Casaubonus, Henr. Valesius, Kusterus, alii senserunt, Eutropium Capitonis Paeaniano elegantiorem magisque graecum, sed minus ad verba fuisse expressum, apud Capitonem quoque alia omissa, alia addita esse et omnino, quantum ex particulis quae supersunt judicare licet, non tam singula verba verbis
¹36) Suid. Kusteri skelaueren vel dεεauμνeν. ¹¹⁰) Suid. Kusteri ieudeçoc sine uey. 12³⁷) Suid. re. 4 ¹*¹) Ita Havércamp. pro Xeνεmν⁶ν. 13) Suid. Kusteri 5ον. ¹4²) Correxit Cellar. pro re.
13) Saoudelov deest apud Suidam.*

— 21—
reddita, quam sententias in universum circumscribendo et amplificando esse translatas. Quod quum propter imperfectam linguae latinae scientiam factum esse videatur, inde explices, quod non omnia accurate intellecta apteque conversa ¹¹) et quod errores hioc illic turpiter sunt commissi ¹⁴⁴). Attamen vel sic habet Capito, quo nobis placeat, graeco sermone satis bono usus et in constituendis Eutropii verbis adjumenta prae- bens ¹⁴⁵).. 8
Apud Hesychium quoque(CCCC) nonnulla inveniuntur, quae vel ad linguam latinam, vel ad antiquitatem romanam spectent, sed Praeterquam quod de auctore eorum dubitari potest, sunt pauca ¹⁴⁶) eaque non semper scite) disputata. Unum inve- nitur vocabulum vacantivi(axcvr!30¹) i. vagi et errabundi apud Synesium ¹¹s).
Porro apud Theodoretum ¹4⁰) Antiochenum, natum anno CCCLXXXXIII, denatum anno CCCCXXIII, episcopum Cyri in Syria et theologum praeclarum, qui historiae ecclesiasticae libros V supplementa Socratis scripsit, Anathematismi Damasi papae ¹⁵³⁰³), sive Confessio fidei catholicae, graece conversi leguntur, sed utrum ab ipso, an ab
alio, quod malim, sint translati, non liquet. Ita incipiunt:
Professio ¹s) fidei catholicae.
Quia post concilium Micaenum is error inolevit, ut quidam ore sacrilego auderent dlicere, Spirilum sanctum factum esse per Filium, anathematizamus eos, qui non tota libertate proclamant, eum cum Patre et Filio amnius potestatis esse atque Ssubstantiae. Anathemalizamus quoque eos, qui Sa- Bellii sequuntur errorem, eundem dicentes
*⁴³) Sic Eutrop. X, 15 verba Mimium amicis et fa- mmiliaribus credens, moæ eliam uworibus decdlitior transtulit in Exc. Peiresc. p. 841 zoTc tlol re vah olæslois ès rd adèοraæ uords: dad ze zyje zou 7Houe 0ο’ros val rale oOlxelais 10„ pvyιν a zoı uerotou(an 10 rοι ⁵) ae αροσμενοο.
¹⁴)h) Sic Eutrop. X, 16 verba sororis fllium, commo- dae indolis juvenem, interfecit, graece reddidit p. 838 z’¹ ddeaopHj 10„ uO Kouα⁴d⁵ Jανmρα/φetde* 963%, male intellectis vv. commodae indolis pro Commodae in dolis.
**²³) Cf. quae de Capitone disputant G. Voss. de hist. Graec. III, 4, Reines. Epist. ad Hofmann. 2 p. 9 et Tzschucke ad Eutrop. Praef. p. XLVI
—
Ouo*οyla ¹5²) zi*je ανμον εosν.
„Ereidi 1erd u d» Nα νοςον ν ry) 7) ITAcnj dvεννννey, Gors rondudeõy rtναςσ εε- Snερν σσρμασν eimen, 10 vefece 20 d*νοον ν⁸ε- yevijo Oau dud oi uoi, dvα‿ν,ενεQαεονεν roue 1 uεrd Trdονε Slevd elas erderoras 00„ 2 αο Gεαμς ⁶ iεν vni lald xal zijs adrig odolag ⁊s l* egovolag verdOxetν τ dον vεα. Ouolος 0 ⁸ cνακς ερμααάνe 0⁴ενð ακ☛☚
1¹⁴) E. c. Palilia, Dictator, eustodia, contubernalis, centenaria, libra etc.
¹*) Vide quae s. V. Audo de origine v. ludi profert.
15) Epist. 67 p. 256 ed Paris. Idem vocabulum explicat Suidas v. Baxartos.
14) Cf. de eo Fabric. B. Gr. Vol. VII p. 430(T. VIII p. 277 ed. Harl.)..
15°) Ab anno CCCLXVII O CCCLXXXIV. Soripsit anathematismos in concilio romano tertio, anno CCCLXXIII; cf. tamen Vales. ad Sozomen. Hist. Eccles. VI, 25.
121) Legitur Hahnio teste in Opp. Leonis M. Tom. IIc. 55 ed. Quesnel; transscripsi ex Hahnii Biblioth. Symbolorum.
113) Theodoret. Hist. Eccl. V, II et inde in Coleti Conçil. T. II p. 1063.

— 22—
roðs zi Taßeldlou droloudodprae Advn, r0„ απον Ʒε'οντασςσ α πμπασαιτεοσα slv ακσ vlKAr. Aαννέιφαααάσ⁴ε ονν ⁴ᷣοεον α Ev αιον, dt vn Io-„ duxosgelg, el ²αœl O ⁴α‿⁵ duœα ꝙsντα, r0» vd0 œ* ⁶έeiνμοων επυνεννμα ακνεμα elvcνι dιονννοεειονᷣτισα. Arαννειραάαλ⁴νοιέων τοας Maxedoνιασαυνος, olruε&x iᷣ AOεlou olsne ντασem⁸ινοο p"oʳ⁵=lü n) dsεααασν, dald vur OOννOαe sενυνανςσ Aανονένεαμαœαάενι ονον Hεενονν„ 1e τ0 ESlνοςσ αοεασιι ευνα— xνεεέινν‿ᷣςμνqVᷣiCοον ενμέαυ ⁷νποννά Xχ³οασισν 6νον ενα vi Maolag dαο⁵οει ⁸⁷.
esse patrem, quem et Filium. Anathema- ltizamus Arium atque ELunomium, qui pari impielale, licet sermone dissimili, Filium et Spiritum sanctum asserunt esse creatu- ras. Anathemalizamus Macedonianos, qui de Arü stirpe venientes non perfidiam mutavere, sed nomen. Anathemalizamus Photinum, qui Hebionis haeresin instau- rans Dominum Jesum Christum tantum ex Maria confitetur.
Apud eundem Theodoretum invenitur et colloquium Constantii 1⁵4) cum Liberio papa Mediolani latine procul dubio habitum; conversio nihil habet, quo ab aliis ejus- modi differat.
Tum Salamanes Hermias Sozomenus ¹⁵⁵), qui Constantinopoli scholasticus causas egit et anno circiter CCCCXILVIII historiam ecclesiasticam scripsit, duas habet Innocentũ papae epistolas, unam ¹⁵) ad Joannem Chrysostomum, alteram ad clerum Constantinopolita- num scriptam. Quas si accuratius perpendas, ex latino in graecum esse conversas, fortasse ab uno ex legatis Joannis ad Innocentium missis ¹⁵⁷) linguaeque latinae sine dubio gnaris, sive a Paulo, sive qui in epistola laudatur a Cyriaco, mihi quidem nunc propter lati- num dicendi modum. in verbis graecis conspicuum, verisimile videtur. Idem Sozomenus, qui Hilarium propter facundiam latinam laudibus effert ejusque libros legisse videtur ¹⁵*), non modo Theodosii M. constitutionem, quae anno CCCLXXXI de fide catholica latine edita est 1so), graece conversam habet ¹⁶), ita tamen ut praeter ordinem verborum mu- tatum alia omissa, alia addita sint, sed etiam epistolam Synodi romanae sive regulam Romae anno CCCIXIX vel CCCLXXII promulgatam, quam latine scriptam in Conciliis Coleti ¹³¹) ex L. Holstenii Collectione Romana legimus. Epistolae, quae Damasi papae nomine praefixo apud Theodoretum ¹⁶²) quoque exstat, initium hoc est ¹³³):
¹5³) Edit. Paris. ⁴⁴μααασeꝓέν. ¹34) II, 16.
¹3) C(T. de eo Fabric. Bibl. Gr. T. V p. 521 sqq. (I. VII p. 427 sq. Harl.).
scripta, quae graeca legitur J. I. p. 74, ab eo- dem interprete translata est.
¹⁵³) HIist. Eccles. III, 14 et 15.
15⁰) Cf. Cod. Theodos. XVI, 1, 3. G
14⁶) Hist. Eccl. VII, 9; aliam Theodosii constitutionem
¹5) Apud Sozomen. VIII, 26. 27 et apud Nicepho- rum Callisti XIII, 32.
¹*¹) Epist. Joann. Chrysostomi ad Innocentium in Sa- crosanctis Conciliis ed. Colet. T. III p. 53. For- tasse Honorii quoque epistola de cadem re
de Arianis(Cod. Theodos. XVI, 1, 4) sibi co- gnitam fuisse ibidem ostendit.
¹⁰¹) Tom. IIl p. 1043.
¹4²) Hist. Eccles. II, 17(al. 22).
¹⁰³) Sozomen. Hist. Eccl. VI, 23.

Conſidimus quidem sanctitatem ve- stram, apostolorum instructione funda- tam, eam tenere fidem eamque plebibus intimare, quae a majoribus institutis nulla ratione dissentiat. Veque enim aliter Dei sentire convenit sacerdotes, quorum pars est celeros erudlire. Sed Gallorum atque Venetensium fratrum relatione comperi- mus, nonnullos non haeresis studlio(neque enim hoc tantum mali cadere in Dei an- tistites potest), sed inscitia vel ex simpli- citate quadam scaevis interpretationibus aesluantes non satis dispicere, quae magis patrum nostrorum sit tenenda sententia, cum diversa consilia eorum auribus inge- rantur. Denique Auæentium Mediolanen- sem hac praecipue causa damnatum esse perscribunt 173). 3
23
Ioredοεμαεν rν dylaν ατνν ⁴ιe⁴ν 164) x„ Sy aj) didaoοναεεα τενν εστασντινιιν Ʒέιααεαέιι˙οε Gœeν αστιννσε) œi‿εαεαναν να raεi*ν 11 og*νεεοοα, rie d εeν JHιονοεννετιν*ταμνρd 1 τxτεεουν odενν 1G„ dιαρανε: oude 16) ydo à²d doν⁶εεε dεαυοεμιςσαα τσπσ νο Oe0d keoere, ig d diriνꝙ εοστι τοωι⁹ες 1l- n0de 167) rri⁴eεκνεςρα B dAAd du dνασοeς* 8» TaAAlg al Bererix ddeA6 Syνμεν vtνέας aOουιrοσσμο⁴αειεινο Jονen rcxd 03 H⁶νοωο a- Qagudrreda dgeilovoue 0?&rloνοeνηο, daad val dα eν½εοε ιυνν ⁷⁴ drrAGr-ri 16s) 70 gxci- aĩc ex„1εννν ⁵⁴⁵ινεεαμς„εέeοντιν,εe νσ⁵ςσταμο α‿ d*νπτ οıν*νν Jεαmισ ι⁶ασοσναai, diceν⸗ ud„oue 160) 1) 1αGc⁰( α εενν ½⁷⁴⁶), daad aad uεdov T0 TTaτ‿εεοσ uiòν aœrexe» i* p6μ, Codiε d did†οοοειm*§⁵οude zcie deoo ad- rê εmεεειεεοιυνu. TOαροσi⁴12νειειννιν ⁷τ Me6lOAc oOu ¹²²) SEαιοειειισ 8„ rourp 10 od- ucr³ rareausa!o9a 20eiyOanra.
Vides in his nonnulla ab interprete graeco male intellecta vel etiam consulto esse mutata, quum epistola graeca, ut inscriptio docet, ad solos IIlyrici episcopos, latina
ad omnes Orientis episcopos sit scripta.
Sozomenus denique vel latina Rufini historia, vel interpretatione ejus graeca usus est, ita ut res ab eo narratas respiciat ¹¹⁴), immo verba ipsa, quae Rufinus habet, interdum graece reddita retineat ¹³), sed quod ab interpretibus tunc fieri solebat, et addendo et omittendo narrationem Rufini interpolaverit.
Exstitit olim teste Photio ¹7e) liber zd usr» 2r2Ouadνεννν qƷτυνοοεασά Edelov rod TNau†σov, his incipiens verbis: Toug 1εν εμ‿ονς 1 10 dupd⁹eu sdκναιμνοι ναα 10„ ⁴αένυσι τ⁴ε εστοεαςι νs 1ανυν Toοσmκιναννεαννι syycxoras, quem Gelasius episcopus
1¹⁴*) Sozom, et Theodoret. 7⁶.mφ.
¹43) Colet. addit u,αmς.
¹⁴) Oudd— rod«e zoı non sunt apud Theodoretum.
¹⁷) Sozom. od.
1⁸½) Sozom. dπα. otæstaic 30,à. 4ν ϑεοτασeηοε dad ode 705„ Aiagagous d*dαααta diαeνuνμενιυ corrupte; pro scaevis interpres legisse videtur suis.
2⁴³) An d*αeeοοιμενι
2*⁶) Theodoret. eκν ιeφαι. omisso zal in seqq.
271) Sozom. G.„& Soudals egu„ s9.
2) Sozom. NM04OAd?ν.
1,3) Euagrius, Hilarius, alii..
1n) Cf. Sozomen. II, 29; IV, 10; VII, 13. 22 cum Rufino II, 12; I, 18; II, 15. 16. 33.
29n) Cf. Sozomen. I, 18; VI, 38 et VII, 15 cum Rufino I, 3; II, 6 et 22.
12) Cod. LXXXIX.

— 24—
Caesareae Palaestinae, Cyrilli Hierosolymitani ex sorore filius, avunculi impulsu com- posuerat. Hunc librum non proprio Marte scriptum, sed ex Rufini Romani historia per eundem Cyrillum et Gelasium in linguam graecam esse translatum Photius se apud alios legisse addit, rem non dijudicans, sed in medio relinquens. Recte vero jam Fabricius ¹⁷⁷) monuit, id propter temporis rationem ſieri non potuisse, quum Cyrillus anno CCCLXXXVI et Gelasius CCCLXXXXIV mortuus sit, Rufinus autem historiam suam anno circiter CCCC scripserit; accedit quod initium supra laudatum prorsus aliud est atque Rufinianum. Error fortasse inde est ortus, quod Gelasius Caesareensis et Rufinus, eandem rem aggressi, historiam rerum post Eusebium persecuti sunt, unde et explicandum est, quod alius Gelasius Cyzicenus ¹⁷⁸), Bithyniae episcopus, qui anno circiter CCCCLXXVI floruit 1⁷⁹), in Ivvre᷑μάαι τά ν mαηνα S Naxdl dyicν O6οeν 7r0ναεένι Gelasium illum, ut puto, et Rufinum conjunctos ¹⁸⁰) nominat. Neque cum Fabricio ¹³¹) utrumque Gelasiorum librum unum eundemque esse dixerim, ita ut prior partem hujus confecerit; Photius ¹⁸²) enim utramque historiam, quam ipse oculis lustravit, distinguit, neque initium illius libri in hoc, qui nobis superest, invenitur; sed Gelasius Cyzicenus, qui sua ex scriptoribus variis se hausisse dicit ¹83), Gelasii quoque Caesa- reensis libro usus esse videtur.
Idem Cyzicenus se nonnulla ex Rufino presbytero Romano sumsisse ait ¹⁸⁴), neque tamen, ut opinor, ex ipso Rufino, sed ex aliis, qui Rufini historiam excerpserunt. Hinc factum esse arbitror, ut Rufinum, quem et concilio Nicaeno interfuisse falso dicit ¹85), cum Gelasio Caesareensi confuderit ¹⁸⁶), et ut loci, quos pro Rufinianis laudat, alia atque in latinis contineant ¹8), vel ex aliis scriptoribus transscripti sint ¹⁸⁵). Propterea
un) Bibl. Gr. T. VIII p. 371(T. IX p. 290 Harl.); Fontanini vero in histor. literar. Aquilei. p. 350 Rufini interpretem putat esse Cyrillum Alexan- drinum, qui primus ex Graecis Rufinum lau- det, a Photio pro Cyrillo Hierosolymitano ha- bitum.
¹7³) Photius, errore inductus, Cod. LXXXVIII eun- dem episcopum Caesareae Palaestinae nominat. De Gelasio cf. Photii Bibl. 15. 88. 89. 102, Huet. de claris interpret. p. 219 sq., Cave Hist. lit. I p. 274, Fontanini Hist. liter. p. 348, Fa- bric. Bibl. Gr. T. VII p. 549(Tom. VIII p.
445 Harl.) praeter locos supra commemora-
tos et Schoell Gesch. d. griech. Lit. T. III p. 309 not.
¹7⁰) Fabric. B. Gr. T. XI p. 357(T. XII p. 581 Harl.); cf. Gelasium in Collect. Concil. Colcti T. II p. 122.
140) Hist. Concil. Nic. 7 Tom. II p. 132 ed. Colet.
Sye uᷣν ovgtros youe Teldoios rada Aeye dde, ubi vv. pouy Teldoios ab alio sunt addita; cf- tamen Photium 1. I..
¹61) Bibl. Gr. T. VIII p. 371(T. IX p. 290 Harl.).
422) 1. 1..
133) Gelas. Praefat. in Collect. Concil. Colet. Tom. IIp. 122 et Fabric. I. I. T. IX p. 291. Idem lau- dat II, 32 Theodoretum.
¹3¹) Gelas. I. l. et I c. 1 p. 122, ubi censuram Ru- fini facit.
¹³) I prooem. p. 121, sed ibi fortasse legendum aab zν pro riν zαBν, ita ut alii(non Rufinus) concilio Nicaeno interfuisse significentur.
¹86) Cf. supra not. 180;3 verba enim»yονν Leldoαms a correctore addita videntur.
137) Hist. Concil. Nicaen. I, 1 p. 124; 10 p. 141.
¹s3) Ita locus, quem Gelas. Hist. Nic. c. 10 Rufinũ esse ait, iisdem fere verbis graece legitur apud Socratem Hist. Eccles. I, 3 ct 4, et quae in

—
25
non est, cur Gelasius Cyzicenus Rufino in graecum converso usus fuisse dicendus sit. Nihilominus Rufini historiam ecclesiasticam nescio a quo graece redditam fuisse propter nexum ejus historiae cum Eusebiana verisimile est et colligitur ex verbis Photii supra laudatis. Rem vero quodammodo confirmat locus Rufini, in graecum translatus, qui Nicaeae ab Antonio ¹s*) monacho in concilio septimo oecumenico(DCCXXXVID
recitatus nobisque servatus ita habet.
Pergit roo) interea Eusebius Alexandriam ibigque, confessorum concilio congregato, pauci numeéro sed fidei inlegritate et meritis mult, Quo pacto post haereticorum procellas et per- fidiae 1οον) turbines trangçuillitas revocarelur ecclesiae, omni cura et libratione discutiunt. Als videbatur, fidei calore ferventibus, nul- lum debere ultra in sacerdotium recipi, qui Se uteumgue haerelicae communionis conta- gione maculassel. Sed qui, imitantes Apo- stolum, quderebant non quod sibi ulile essel, sed quod pluribus, vel qui imitabantur ¹⁰¹⁴) Christum, qui cum esset omnium vita, pro salule cunctorum humilians se descendit in mor tem, quo scilicet inveniretur et in mortuis vila, dicebant melius esse humiliari paululum pro- Ppter dejectos et inclinari propter elisos, ut eos rursus erigerent, nec sibimet solis purita- tis merito coelorum regna defenderent, sed esse gloriosius, si cum pluribus illuc mere- rentur intrare. Et ideo rectum sibi videri,
ait, tantum perſidiae auloribus amputatis, re-
EoGεεμειοοο εέν ενεααοις»ενιμμεοο eu- Oloxeε σνυο⁴ον 2Oorouu re9 ꝛijg au 2* dο⁹εσεε, ddlyν ε⁴έν 6ν 2νν Tννεϑ⁶νμτονν, XdOενι§dε vijs undo XOιασνπσο 6ονοας τ ⁴̈στα nOdereur 2dd Ae„εν Gνυωησαόέεαναο. Evuo* poũ du¹ ie euge- gelas leyo*, 4) Seues 3u) rols deaus- „Oιςα‿οειον νυυυνενν, νεο 39⁸ 5OAedOvT TrGvκ m³εαιέςεα Keeeo,, ee ra ckwa⸗- Sε.μασπσεε οννπνασςα, T mν mT_oldd mr, dr- J⁴.⁵νπνpcmπ³ꝶ⸗kντ, A0„ores d2½ our dqellouεν τά εανo Srbareh; A1 2 ToAAo Gοιαέαέςορ, Ed* 2c JA Xouor⁶e Totst, 9rνυνσ˙εε vnO) 20, de qdoen 26» dνα⁶σω q‧⁶ Teο O°bre„do ois „ty Ld- Saotlela» 20) oßgany apse- Seνειν οꝓεlονεεν, dndd va Ersgois ro*⁴- 10g, 8ς ναα ĩ⁶ν uε⁴eν 2ν e dcαυzς Sacdœvræ uπν Oogedesο ra Gν- Ljsdi eimeiy, iie Leoονeε cν erer- na Souldueyog, z ggOylda» rch dautu- 20o d1dcoo ναν τmιν σετ⁵ν ντιέσ πσ‿ιετοz.
liguis sacerdotibus daretur optio, si forte velint, abjurato errore perfidiae, ad ſidem Patrum slatulaque converti, nec negare aditum redleuntibus, quin potius de eorum con- versione gaudere, quia et ille evangelicus junior filius, paternae depopulator substan-
Concil. general. ed. Binian. Tom. III p. 306 Stephanus monachus ex historia Rufini recitasse fertur, leguntur apud eundem Socratem II, 27 et 38; sic et epistolae Constantini, quas Ge- lasius habet II, 36, apud Theodoret. Hist. I, 19(20.)
2*⁴) Cf. Concil. ed. Colet. T. VIII p. 725. Verba autem graeca leguntur in Concil. seneral. ed.
Dissert. II.
Binian. Tom. III p. 305. Exemplum Rufini graece redditi in bibliotheca Constantinopolitana as- servatum fuisse testatur Anton. Verderius apud Lambec. Commentar. bibl. Caesar. T. I p. 149.
100) Rufin. I, 28.
16 a) Edd. per fidei.
¹*¹) Fort. έᷣμιαμ.
191) Edd. imitarentur.

— 26— tiae, in semet ipsum reversus, non solum suscipi meruit, sed et dignus paternis com- Plexibus depulatur et annulum fidei recepit et stola eircumdatur.
Ex quibus cognosces interpretem sententias potius consuetudini graecae tradidisse, quam singula verba graece reddidisse, compluria, ut ipse dicit, coartasse et obiter tantum rem tractasse.
Graecam vero linguam jam ante aetatem Justiniani pariter ac latinam in republica administranda et in rebus forensibhus esse adhbibitam, ut supra Dissert. I p. 22 not. 254 dixi, constitutiones complures latine simul et graece scriptae promulgataeque osten- dunt ¹⁹²) verbis latinis ab interprete publico in graecum conversis. Sic ¹⁹³) anno CCCCXXXV Theodosius junior imperator, ut lex ab omnibus imelligi posset, bilinguem constitu-
tionem et latine et graece promulgavit, quae ita habet ¹*³⁴):
Imperator Theodosius A. Leontio Ph. P.
Damnato portentosae superslitio- nis auctore Nestorio, nola congrui nominis ejus inuratur gregalibus, ne Christianorum appellatione abutan- tur, sed quemadmodum Ariani ¹⁰e) lege divae memoriae Constantini ob similitudlinem impietatis Porphariani d Porphoyrio nuncupantur, sic ubique Partieipes nefariae sectae Nestoru Si- moniani ε* pocentur, ut cujus scelus sunt in deserendo deo imitati, ejus vocabulum jure videantur esse sorliti. Nec vero impios libros nefandli et saerilegi ³es) Mestorii, adversus ve- nerabilem orthodoæorum sectam de-
¹5²) Dirksen Civil. Abhandl. T. I p. 54 sqq., p. 68
et Antigraphum sequens in fine.
¹⁵³) Exstat sane lex antiquior Flav. Valentiniani et Valentis AA.(365— 373) de jure Nicaeensium, et latine et graece scripta, in Actis concilii Chal- cedonensis T. IV p. 1635 ed. Colet., sed inter- pretatio graeca anno CCCCLI fagta esse vi-
detur,
¹⁴) Latine legitur in Cod. Theodos. XVI, 5, 66 et
8
Avrly Oα ϑον νον νατ Ne- G. ο οb.
7T0 v* e'dsgeordrn Soyozelg mag uucn ogeud- Heνον σέςασς ονςο πειςοε τν dεον dᷓgesoig? xovras dincag re dẽlcuiο εαοἀνεεεσ οσ QO⁴‿ d,αααστ εν ανοτέννςρασασαενα oëε᷑νεοd⁵ aOoceνοοενεαρν Hodlercu, 609 5„ 195) del- deoα J0O51Sreg alciui drOενοεν Tiuονο⁵d, 700„ Anuxoνeοeeν x* 4ars SGαςα ταιιααοας, νον rag drtule eudg Srdxeln. Nærodlou Toννυνν τπον ⁷e 22cν⁴⁵⁶ονς 9*daοεναag i ITdοs raraxeriueeo Ael- erai 2008 d-οeνν⁴,ρσς oαάετον α νε doeelcs xol- 20vOdg dy0—0cere s,OuSei rarνενοσεμ lvc 707 7 700„ I⁴τιαηe drrox⁴⁵ενο rooνοες rodr dvd- Adι Oε‿ꝙνQτννοαο„ Cdy z0ο d⁶,„+νμααάατ qvsgsgounieg ee6 Gr, Gαĩ. Aid uντα οονμοεεεοννμμεκν τονς ανακνσ τ⁹ Neτοα⁵οο εμαον ενι υνννονσ εμά μωυνιαωνονς 3„Oμμρεέσ οα⁵ι᷑ ⁵οστπκι νἀςι τ‿ο⁹ςι ενυτmν το dεloον dπνπ-
in Cod. Justin. I, 5, 6, graece in Sacrosanct. Concil. ed. Colet. T. III p. 1729.
¹⁰⁵) Correxi pro dv.
¹⁰6) Cod. Just. ab Ario ex glossa.
¹⁰⁷) Cod. Just. Nestoriani male, ut nexus verbo- rum Ariani— Porphyriuni, Basilica(I, 1, 20, ubi cf. Heimbach.), interpretatio et res docent; significatur enim Simon Magus dei desertor; of. Gothofr. et Ritter. ad Cod. Theodos. I. I.
¹*³) Cod. Theodos. nef. Sacrilegii.

cretaque sanctissimi coetus antistitum Ephesi habiti scriptos, habere aut le- gere aut describere guisquam audeat; guos diligenli studio reguiri ac publice eomburi decernimus, ita ut nemo in religionis disutatione aliquam supra- dicti ²0¹) nominis faciat menlionem, aret quibusdam eorum habendi conci- lü gratia in aedibus aut villa aut Suburbano suo aut alio quolibet loco eonvenlticulum elcm aut aperte prae- Beat. Quos omni ²⁰²) conventus cele- brandi licentia privari statuimus, scientibus universis violatorem hujus legis publicatione bonorum esse coër- cendum. Dat. II Non. Aug. CD. DV. Theodosio A. XV et gui
uerit nunciatus.
27
qroopyj 10 E&*el*νουντμιμιουιιμειουσ dusενεuνα vr-) u‿ν Sreinc anoousa mO06yOHlce, 6„ 10)Q* Aoeta- „O!„6αραρ☛ᷣ mFↄtoũ zisſe Selas dece 199) Karreνπεεο TNoogvOueo! 6¹ 10 doον zie doselas ex Hoogu- olov nr0O0sνοοενοrca, de n dnn,di Sooxyœεtaν enu- veioiαν vi 10u Aoyo dvvciaer ecrrcyνεασαεοασ 9ʃ1obg Eœν ¹90) 0d Tr⁶eεεος ε Verocxea xæcx- z³εαναοισπσ. Kal uundéne ro³αμν τeς το Neoτοοlον v00 d9 spubro Tε ecdl Leoooou dcεενες gi8Aous„regt zijg æuνονς ⁴ν 3090068„ Oonœσeεa eci ecerd Tudr Joyludrn nn 81 Eqë009 rdo&rεασνοέννοανν Nyα 9ud- dou zcerενονυ 2 qc'yendogeee usruνο⁴ςσειινν ²⁶). Ag det 0 vdf rracy Enijoœzs n⁴οο⁶ι SeunlrOcονανς 10026 rd9 20 10 Q mdον⁹ ddsels 6⁸8ι 6 Sxxο- rxreic= 20 dedoν xcl derdeννον lio 00832 muνis ouu euεν νε dijosrca: 1070 10u Aunν τσν¶qoοόντιςσ druniSncon d»9O⁴* 2ꝝ Tuνια⁸ Sonoreias ducie, 8r0„% 9) 26 uαανος ⁰*uxns
rrOl**οα⁵, 5 oiulv τοας s⁴eο⁶eά TO0Odσεεαον 2 6vriναοον νον 26 0* 0νοον νπέννκα 26A„ 9⁊v’ qeuus rdοσεειν Toue 739 rolο‿αουε doirous nd⁴ο ευνdον ddεlo oreiνεεʃοαι moodiou 5„ros Öaou, d παοασα οωνν zε 10„aoy roꝰoy ach Neord- 01 uuμμονεᷣ νς dνμεᷣεασεε ⁶ν vcgxeen 2tnενʃ*οετα. H Le-oy rolyvv ul ε oaurg 909 2⁰4) Souvolc reruri 71⁴ν 17) Oddεαεο elg voun-νrντνν τνν τdeς&nαενH⁴ς Olxoοντεν dεατ⁶e⁴μασε Oννννοςσ dDein nadoοuedoο³i. 10“»„hao 6 0ο τον*σ ̈ᷣ Pεν‿αουν zsj xe EALſν ⁊τε᷑τμαηνα νꝙ ἀ‿ετν, d oe dαꝶmi᷑χ κᷣœ„νdοιοων elycu.
In graecis deest et inscriptio et subscriptio, sed plura leguntur in constitutione ipsa et in fine, quorum si illa, in medio addita, fortasse ab interprete, verba latina els 70 Adrog explicante, profecta esse existimaveris, quippe quae neque in Codice Theo- dosiano, neque in Justinianeo legantur, ultima tamen, quae usum constitutionum bilin- guium probant, jussu Theodosii scripta esse apparet. Id non modo exemplum edicti Prae- fectorum de libris Nestoriis non legendis, ultima constitutionis Theodosianae verba respi-
1⁰⁰) i, divinae memoriae. 201) Cod. Theod. supradicto nomine.
19a) Supplent v. aαοdoktas ex epistola Constantini, quae legitur in Sacrosanct. Concil. T. II p. 269.
¹⁰¹) Similia leguntur in Constit. eccles. Collect. I Cod. 5, 6 apud Voellium Bibl. jur. Canon. p. 1285 et, quae propius ad haec accedunt, in Ba- silic. I, 1, 26.
2⁰²) Cod. Just. omnes coelus cel.
203) Cod. Just. Kal. A. C. Th. XV. et Yalentiniano TVv. A. 088.
¹⁰⁴) Significat singulos Praefectos Praetorio.
4*

28 ciens ²⁰³), sed etiam aliud Praefectorum edictum adversus Porphyrium et Nestorium, ubi ad constitutionem graeco sermone scriptam ablegatur, ut nemo harum rerum ignorationem prae- texat, aperte docet ²⁰⁶). Conversio graeca, ut dixi, latior et prolixior est, ita ut sensum ver- borum magis explicet, quam singula verba accurate reddat; compluria tamen totidem verbis bene transfert, nonnihil ad latina rectius intelligenda conferens. Quod autem in geminis, quas dicunt, constitutionibus codicis Justinianei graece scriptis observarunt ²⁰), eandem legem mox pleniorem et integram, mox breviorem superesse, id in hanc quoque consti- tutionem cadit. Imperatorum enim edicta, quae uberius fusiusque perscripta ad prae- fectos mitti solebant, ab his promulgantibus plerumque constringebantur atque summa tantum servata in formam legis redigebantur. Cujus rei exemplum luculentum superest alia constitutio ejusdem Theodosii, quae graeca eaque integra in Actis ²⁰⁸) concilii Ephe- sini CCCCXXXI, constricta autem et graecis et latinis verbis in codice Theodosiano (IX, 45, 4) atque in codice Justiniani(I, 12, 3) legitur ²⁰). IIla, quae Praefecto Prae- torio Orientis inscripta, ut subscriptio ²¹½) indicat, et ab interprete publico Constanti- nopoli ²1) in graecum conversa esse videtur, post prooemium longius; in quo de reli- gione locorum sacrorum apud paganos disseritur, edictum imperatoris ita exhibet, ut sin- gulas legis partes, rationibus causisque earum fuse prolixeque additis, proponat explicet- que; haec autem, quae data X. Kal. April. Constantinopoli Antiocho V. C. el Basso CSS.(COCCXXXLD et eidem Antiocho magnifico PF. P. et Consuli inscripta est, summam legis excerptam continet, ita tamen ut verba graeca ex illa sive ex Authentico aperte transscripta et servata invenias ²¹²) et manum excerpentem atque conjungentem facile cognoscas. Additum est in hac breviori nihil nisi v. e ante ⸗reOteyxεt ενον et in fine u aoαeze— mutata vero sunt, quae propter promulgationis rationem mutari debebant, ut ⁴ν§. 3 in„οα‿νν et zard wnde m6c in zard T* detud 7rddν ¹¹), vel omissa, quae ad auctorem, non ad promulgatorem legis spectabant, ut§. 3 5dν ε 1ονο 1◻πνμαε Qou*⁵⁵αον α εvi eto. Constitutionem vero latinam una cum hac graeca Constantino-
²⁰¹) Cf. Sacrosanct. Concil. Coleti T. III p. 1732.
²⁰6) Apud Coletum I. I. p. 1736 Seorrlouœros d„dou- Audεros BEitd gcvf, dors undνα rodo, dyyolay
constat, Constantinopoli sedem habebat(cf. Bö- cking adnotat. ad Notit. dignit. Orient. p. 164), unde colligo, hanc constitutionem fortasse in
xοꝑαοσνεερν α Aegypto quidem promulgatam, sed a Cyrillo 60n) Biener Beiträge 2. Revis. d. Just, Cod. p. 216 Alexandrine episoopo in acta Ephesina esso — 219. relatam.
²⁰²) Apud Coletum T. III p. 1751— 60 et in Cod. Theodos. T. III p. 395— 99 ed. Ritter.
20) Cf. de ea Biener Revis. des Justin. Cod. p. 128 sq.
2¹⁰) N%s 20οετεν Ʒς⁴vœυταυνο reοααesæadezdry(i. anno CCCCXXXI), ν r4άρᷣe9uοσ ö. a. V. Id. April. Praefectus vero Praetorio Orientis, ut
2¹¹) Habet enim§. 2 et 3 aœrd zauryy sive ede 2 mπακινσ i. Constantinopolin,
2¹¹) Pauca neque gravia in scriptura recedunt, sed quae ad verba rectius constituenda conferunt, e. g. addendum αmσν(§. 3) ante emνπων ets- e-u†g. etc. 4
a¹s) Nihilominus legis brevioris auctor§. 2. vV. xard rauri rir mod intacta reliquit.

29
poli ortam, neque ex graeca conversam esse non modo ex eo, quod integrior est 214) et quod utroque loco hanc almam urbem i. Constantinopolin nominat, quum excerpta graeca pro iis§. 3 xH* detyx rdlc» habeant, sed etiam ex toto scribendi modo et colore latino colligi potest. Quamobrem existimo integram quoque constitutionem graecam ex latinis esse translatam aeque atque aliam Theodosii junioris constitutionem adversus Porphy- rium ac Nestorianos, quae in Actis ²¹³) synodi Ephesinae CCCCXXXI legitur. Prooe-
mium constitutionis brevioris hoc est:
Impp. Theodosius et Valentinia- nus AdA. Antiocho magnifico P. P. et Consuli.
Pateant summi dei templa timenlibus, nec sola altaria et oratorium templi cir- cumjectum, qui ecelesias quadripertito intrinsecus ²²) parielum septo ²²²¹) con- cluclil, ad tuitionem confugientium sanci- mas esse proposila, sed si ²²²) quid ulte- rius est usgue ad eæxtremas fores eccle- siae, Quas oratum gestiens populus primas ingreditur, confugientibus aram Ssalulis esse praecipimus, ut inter templum 228), quod parietum deseripsimus cinctu, et Post loca publica et januas primas ecele- siae quidquid fuerit interjacens, sive in cellulis sive in domibus, hortulis, balneis, areis alque porticibus, confugas interioris templi vice tueatur. Nec in extrahendos
²¹) Latina constitutio habet quas oratum gestiens populus primas ingreditur, quae et in Authen- tico leguntur, interioris templi pro graecis roð„aoò, ubi Authenticum 8 ϑαeτον adqit, et paulo post in exlrahendos eos, quae in graecis desunt.
2¹⁵) Apud Colet. T. III p. 1714.
216) Al. Ayoαιόαα. Constit. integra sive Authenticum Tors 0s06εασσν.
2¹?⁷) Plura hic habet Authenticum.
2¹⁸) Auth. 2eον.
2¹) Auth. ·6 edlxr. r0ν xα‿ē(al.»*άο) Tercνννμ̈νν(al. reroα᷑mdνQ roıοoy.
2²6) Deest in Cod. Justin.
AàrOXO60088 006G10g al Oda 16ντάι.. Aντι⁶ν àεναα‿ο- xosnsᷣordr&πν⁵⁴ενι α ,eπσ⁴⁴.
2veS9Gααmά ε⁶⁶) 20— Add60υάνρv α rod uενναο ⁶ϑεοο ³⁷⁷): 05„dg 6. ²¹8) z. Dela uιανννα„α 10» ²1) gdr*εον„, 10„ rerτ⁴ςωο τσν τεινιιυ ττενιιμοανν—) ZMw· ·xx rds- „o», elo do†ρἀεαν overeen 2ν εποοοꝓρρνενννο 1% Hανεεμομενν dA, S! 4 α παεοαιττιαεοσσ ττ rou vyxdveε, dO 700„ reeuelon 9*ονυρ nς Sxx2νοlaν ²²³), 2A0ν 0οον 2ols οπρονν 01» ²24)&pα——τνοοsεε⁴ειτνεν dνε μεαεαιει oν 7.o?, d» 2a) 7, OoeOleep 296,% mxeoune- qodxcx dtεrοναμνμμνέ, εε τν Acirnn 22²) uerd zodς dεμμοο⁵ονς τπο τν εꝛ⁸) Swrdn- ola μνν, rd ²0) 20 cge)xe! uenoy 250) ekre&y olxlaug) viοςι aidcus 7) Aourote 5) ²31) 2, rols rvyxcne-, rods edνεα—lα ²³2²) nοꝓꝓασ εαν duυο‿πα τον ²³s) œον ⅜ρν
2au) Ita Cod. Justin.; septu Gothof.
2¹²) S2 q. dl. est desunt in Cod. Theodos.
²²) Auth. addit dy rolg elεᷣ˙α meonOnus s m roy Sε ⁵αeεεν oupußalper.
2.) Auth. nosgeurovder.
22s) Cod. Theod. templi.
26) Auth. Ey 26. 16 doOspuyde Jeyg. aad.
2²⁷) Auth. pro v. 1. 20 τον et d=ulous.
2¹s) Auth. add. dylag.
2²⁰) Abest ab Auth.
23) Auth. z eεοαενOεsμενο.
²21) Auth.*a? addit.
22²) Auth. eldνeνοντ⁴s.
²³³) Auth. add. 8οοrd: u.

*
— 30—
eos conetur quisquam sacrilegas manus 7drτred* ²³s)„.H εάσ⁴˙μναμ ο³⁸) ro⁵νποσ εεοοουνοαι immittere, ne qui hoc ausus sit, cum dis-&niadetr Xeroαe, dy ⁄u) 236) 6 το /bατ, erimen suum videat, ad eæpetendam opem dν συιαμσσοσ taxυναπτ³⁶³ν ²⁸⁷) 16zy, nal dg SSat- ipse quoque confugiat 2³⁸). Hanc autem 2νν eαe νααταeρνινEUH. T00x0 d ²³⁰) z0⁵ν spati latitudinem ideo indulgemus, ne in duοτμιιυν νεοο dο vονντο ²⁴) uxονν ipso dei lemplo et saerosanelis altaribus dauev, wa u; urᷣ τνν επμνοορσεννοντν ²⁴) g„ confugientium quemquam manere ²¹s) vel τoνο ϑεο»οs 1&y 109 d⁴ονι ²ε⁴μτ) Sα vescere vel cubare vel pernoctare liceat, Gννοα⁴ο⁷ mOωαννν ⁷ι leνν ν aανσέ⁶⁶deνννν ππœυ ipsis hoc clericis religionis causa vetanti-»uxleuv ²4⁴) eE;, 1. ⁴μ̈ν mπμραμ τ- bus, ipsis ²46) qui confugiunt pielatis ra- ouelag Idοmπ τοντο εάνν⁶νμτιν, 205 245) 71009- zione servantibus. ꝓ⁰yν zije eddeelag Bueru ulcrruro.
Eodem anno CCCCXXXI in synodo Ephesina, praeter alia latine scripta, quae a presbyteris legatisque Romanis recitabantur, epistola quoque latina Coelestini papae, ad synodum data, a Siricio notario sanctae catholicae ecclesiae Romae urbis lecta est, et postquam id ex consuetudine ²⁴⁷) factum fuit, ut literae sedis apostolicae latine recitarentur, eadem epistola omnibus episcopis id rogantibus, quum episcopi non pauei latina nescirent, graece reddita atque a Petro presbytero Alexandrino et notariorum primicerio pronuntiata est. Quae epistola, fortasse a Petro quem dixi in graecum con- versa, in Aotis synodi Ephesinae nobis superest ²⁴⁸), ubi aliae quoque ejusdem Coele- stini epistolae leguntur, nimirum ex latino graece redditae ²⁴⁹), epistola ad Nestorium ²4⁴ν⁴) et literae Sixti III papae ad Cyrillum episcopum Alexandriae ²⁵⁰).
In seriptores graecos seculi quinti, qui scientiam linguae latinae produnt, refertur et Zosimus(CCCCXXIX). Is non modo antiquitates romanas habet cognitas et latinis laudat vocabulis, ut Jovem, Herculem, secularia, praetorianos, scutarios, do- mesticos, tribunum notariorum eto., in quibus singulare est, quod nomina graece vel conversa ²⁵¹), vel flexa sunt ²⁵²), sed etiam, quod a more aliorum abhorret, sententias affert
2³⁴) Hic plura habet Auth. 245) Auth. aal*ν*τοος*ρ. r§s. 235⁵) Auth.„„d. ele 7 28 εοꝛ⁷οραι oug. ²⁰⁶) Ed. Sichard. ipsisque.
3 4 4) Auth. add. n Tee— 2¹⁷) Acta Synod. Ephes. I. II p. 1141. 76 waεde 3y- ³7) Correxi pro εuτeν; Auth. a‿νμαφφ%εν sæυααν⁶σν vero zij uvyetaæ, vwa ra podauxe ris dατο
2 LS Tleddo Wnsn confugianl. ues νανννεςσ– ν τποαοε dονι⁵αοs eα̈eννμαρ σνďσ 210) Pre S. 1.ede⸗, ¹¹³⁸) Cf. Sacrosanct. Concil. ed. Colet. T. III p. 1144. d roũro Auth. 2ν ε³κέ oν ou ls ddea,, ¹) Tom. III p. 895 et 903 4¹1
Toi dudyer, ua²dou roi soνοxrere„a„. 7 4.— aus oeey. 3 9 ¹*2²) Ibid. p. 926, in synodo Ephesina recitata et
2ur) Auth. mPosmepevydrwy. postea in commentarios relata I. l. p. 914.
2¹2) Ita Auth. pro corrupto dν νο. ²⁵⁰) Ibid. p. 1691. 1693. ²4) Cod. Theodos. mane vel vespere cubare,; Cod.**) II, 10. 6 kabernae wamnleta; IV, 36 Pontifices Just. edere; Gothofr. correxit oescere. Taoꝓuοσ‿οο.
24⁴) Auth. rarrngleεννα.. 252) II, 23„d⁴ëνον ꝓααα V, 32, 10 Koalorwwge. 2) uue e

— 31—
latine expressas, quas graece reddidit. Sic Lampadii vocem ²³³): Won es: esta paa, sed pactio servitutis, convertit doulelav εαον ππιαισ loνκννν sα mτ Oœτεονμαμεννοον neglecta paronomasia, et inscriptionem ²³⁴): misero regi servantur, deo S01½ d.Q☚ vOdνν υorcz, et verba ista ²³s): pretium pone carni humanae, z00ro d Sorlo d0⁴σον-c dασσσσε mτρμα tiουmν
Stephanus quoque Byzantinus(anno circiter CCCCLXXVI) nomina habet latina, sed pauca, vel male intellecta, ut 5⁴e⁶ον ²⁵6), vel insolito more reddita, ut 19*α ²⁸:) (Minervium), AOoreuulαο(Dianium), ita ut linguae latinae parum sciens fuisse videa- tur. Non plura denique Malchus scriptor rerum gestarum(anno circiter CCCCLXXXXII!) habet, quae ad antiquitates romanas spectant, ut Foederatos, comites Prioatorum, domesticos ²³⁸).
Seculo autem sexto post Christum natum plures quam antea extiterunt Graeci, qui literis latinis operam navarent. Quorum in numerum supra Dissert. 1 P. 23 retuli Petrum Magistrum ²⁵o) sive Patricium. Is non modo in libro zreol oτuνi œεασνσεσις(hic est libri index Suida teste) scriptores latinos complures laudat, sed etiam in Excerptis historiae ²⁶) Aeneidos locum ²⁶³⁷), Virgili tamen nomine non addito, respicit. Ihi enim Galerium imperatorem ad Persarum legatos haec facit dicentem: zols vcnOLxelo r00- p6αυ ενμνννιαυν smεάον˙'εεν, olg 59 Geldeϑασι•⁴όεν εν d/ridcu, rrαeνQłꝛ:§σ§σο⁹ d z0„ dτιτατωιέινωαν. Neque sane mirum est, virum eloquentissimum et doctrina summum 2¹2), quem Justinianus in Italiam legatum misit, adeo literarum latinarum gnarum fuisse, ut Virgilium haberet cognitum.
BProcopius quoque historiographus(DXXX), antiquitate romana satis doctus, res a Roma- nis domi ²³³) militiaeque ²³¹) institutas saepius commemorat easque nomine sollenni appellat; pauca vero latina inveniuntur apud Menandrumaas) et Agathiam o) scriptores rerum Byzan- tinarum. Sed ejusdem seculi chronographus Joannes Malalas et linguae et literarum latinarum satis magnam habuisse videtur cognitionem. Singula enim verba latina affert*) et
25s) V, 29, 15.
23) V, 38, 11.
29¹) VI, 11, 2.
256) j. q. lury; s. v. Aldαα εα.
²s?) Cf. ibi Thomam de Pinedo.
²n²s) T. I p. 94(p. 237); p. 96(p. 240.),
*¹⸗) Cf. de co Fabric. Bibl. Gr. Tom. V p. 234(T. VII p. 538 Harl.). Noli eum confundere cum Petro Patricio seculi noni; cf, Fabric, I. I. T. X p. 330(T. XI p. 338 Harl.).
²¹0) c. 12 p. 128, 15 ed. Bonn.
¹u) Aen. VI, 853 parcere subjectis et debellare Suerενο.
²³²) Cassiodor. Var. X, 19.
20z) E. g. Janus, Penates, quaeslor, patrimonium, a secrelis etc.
2) Ut centuriae, nuliles limitanei, opliones, foede- rati eto.
2s) Cf. Hist. I P. 120(. 319) Aagyode i. q. Saννμε et p. 136(p. 352) odzoa i. epistola Imperatoris.
¹46) Cf. Hist. V, 4 curator.
207) Burdones i. q. mulos VII p. 226 Ox.(p. 178 Dind.), brumalia ex Licinio Romanorum scri- ptore VII p. 227 Ox.(p. 179 Dind.), consilia VII p. 232 Ox.(p. 183 Dind.).

32 interpretatur ²³³); tum complures laudat ex scriptoribus Romanis auctores rerum gesta- rum, praeter Brunichium ²⁶ο) quendam chronographum, de quo tamen nihil constat, et praeter eos ²⁷⁹), quos supra commemoravi(Dissert. I p. 24 not. 272), Virgilium ²ꝛ¹1¹) et Suetonium de re vestiaria ²*²ν) Quin unum locum Virgilii(Aen. IV, 302) in Chrono- graphia ²⁷³) graece conversum servävit: Touerνοια Bd‿ν byta oαονονοςσ ααναν οdr AGααοοε iμσαραν ε soν ετ Elανωνε ννμυοοσν τάν rτοεενοε νxe, dre d a6vο ν vuur! vi pGvf v S0O- 1d 9yldoν Ʒενυν ταφ Mεααοννε ⁶ε. In quibus singulare est, quod verba latina graecis literis sunt scripta et interpretatio admodum a verbis poetae recedit. Servii quoque commentarios Virgilianos(Aen. VIII, 646) respicit ²⁷⁴⁹), sed verba ejus non transscripsit.
Plura ex latino conversa leguntur apud Joannem Laurentium Lodum ²⁷⁵). Is scriptor gravissimus, sermonis latini optime gnarus, unde non modo multa affert voca- bula ²⁷³) latina eaque interpretatur, sed etiam originationi vocabulorum operam dat ²⁰, idemque in scriptoribus latinis multum versatus ²⁷⁸³), praeter locos aliquot librorum
deperditorum ²⁷⁹) haec habet ex Digestis in graecum translata:
Sext. Pomponius ²³) in Digest. I, 2, 22. 23.
Deinde quum aerarium populi auctius esse coepisset, ut essent ²⁸¹²), qui illi
24¹) Imperalor per adrozodrao IX p. 292 Ox.(p. 223 Dind.).
²⁵*) VII p. 239 Ox.(p. 187 Dind.).
2*³) Juvenalem quoque nominat(X p. 341 Ox, p. 263 Dind.), neque tamen ita, ut scripta ejus citet.
¹n) V p. 168 Ox.(p. 132 Dind.), VI p. 206(162), VII p. 226(178), IX p. 277(216), p. 283(220).
*n) II p. 39 Ox.(p. 39 Dind.).
27³) XII p. 374 Ox.(p. 285 Dind.).
²⁴) VII p. 229 Ox.(p. 180 sq. Dind.).
¹n¹s) Cf. de eo Fabric. Bibl. Gr. T. II p. 512 sqq.(T. IV p. 155 sqq. Harl.) et T. IX p. 437(T. X p. 729 Harl.).
²*⁸) Cf. de magistrat. I, 46. 47; V. c. yyusvra, gl- Sowiaœr, Saäνrsoν d tworjoa(de mag. II, 13), za- 9ero,e(II, 14), ord*, 0σνꝙπιουιικν(III, 59), drvimirdeoæ(III, 63), uœruοναsν υν νᷣστadd- Toν qudaxe(III, 66), ooßœrootas(ib. et 67), ręaxreuræs, xorridæeors(III, 68).
*n) Cf. de magistr. I, 42 de v. nepa et 46 de v.
Lodus de Magistr. I, 26.
Tcuog rolyvy 0 vOlας εν τρᷣ sντιυννιαωσι xν νod ad legem XII Tabularum, olov els 10„*,G✕ꝙο roν dνοκσααeααεντο, οs dα⁵
capita: oꝗro òt ro*⸗ drτd d,ν aogplrove Eud- ꝛeoœeννmοπ rodò dsge otover T⁶εέν, εννεν uππανν-- Oaoτiννς τ eyονμενα xanrouduν arlos ot Da- nοε dνοdετονο
¹n¹) Cf. quae supra Diss. I p. 24 dixi.
²*⁵) Cf. supra Diss. I p. 25.
¹30) Hic quoque locus, quem Gaii, non Pomponii esse inscriptio graeca docet, Lydium ipsis Gaii commentariis ad legem XII Tabularum usum fuisse, non ex Digestis sua hausisse, ut Schra- derus, Niebuhrius, alii judicant, ostenderi; cf. Dirksen Verm. Schrift. T. I p. 51 sgq.; sed idem Dirksen ib. p. 54 sqq. rem aliter se ha- bere et Lydum errasse demonstravit. Pomponii enim librum(enchiridion) ante oculos habuit Lydus, ut ex loco de Mag. I, 48 colligi potest, in quo verba Pomponii(Dig. I, 2, 34) graece 5 conversa vides; cf. Zimmern Gesch. d. röm. Privatr. T. I, 1 p. 349 n. 55.
¹³¹) Interpres vv. ut essent q. i. pr. non legisse vi- detur, ex quibus ut ess. ct quae sequuntur qui pec. praeess. Haloander non habet.

praeessent, constituli sunt Quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo, quod inquirendae et conservandae pe- cuniae causa creati erant. Et quia, ut diximus, de capite civis romani injussu populi non erat lege permis- sum Consulibus jus dicere, propterea Quaestores constituebantur a populo, gui capitalibus rebus praeessent, hi- que appellabantur Quaestores ²⁸²) par- ricidii. Secundus locus est Domit. Ulpiani in Digest. I, 13, I. 2.
Et a genere quaerendi Quaestores initio dictos et Junius et Trebatius et Fenestella scribunt. Verum excepli erant Candidalti principis; hi etenim solis libris principalibus in senatu le- gendlis vacabant ²⁸⁰).
Alius porro locus
Jul. Pauli in Dig. I, 15, 1.
Apud vetusliores incendüs arcendis Triumviri praeerant, qui ab eo, quod eæxcubias agebant, nocturni diecti sunt. Interveniebant nonnunquam et Aediles et Tribuni plebis. Erat autem fami- lia publica circa porlas et muros dis-
2¹²) Leunclav. Notat. II, 2 in Thesaur. Otton. T. III p. 1503 vult Quaesilores, qued jam graecatrespuunt. ²²³) Haec verba Ulpiani esse Lydus non aperte di- cit, sed rem ita se habere ex latinis, ex no- mine Junii i. Gracchani(cujus cum verbis haec conjuncta sunt, unde in graecis additur zan 9˙ Ereoa) et ex nomine Ulpiani in fine capitis
commemorato patet.
²³¹*) Hase conjecit„6„οκςα propter solis, sed addit
interpres al uouᷣrov. *ns) Cf. similia in Basilic. VI, 6, 1. Dissert. II.
33— n08 2Oινννεεασρ τααάν⁴—eφνεοι⁶⁸⁵ς ⁶ε 26 patogo Adrον rον§τμοων s α⁰dοσασνι πινε, ooο⁵xed- oicoòνοσασνν ναdoεαιοεε dmπσιν z⁵ adroo oovel- dog, drπ ziς εᷣοισπτοαινστνας el ꝓulaxije riv xonudrcν ouνςν dνοιαασεένεεε. Enεε⁶*ε r1602 neꝓaνυκ⁸ rνμαυο⁶αει odα sS rois dονονοα ναd du‿νμησα‿oον—πποι³⁴το ννρσςασασςσ οαα, 1εεν/⁸οπe Q uαστοες τασοV⁶⁴ο, dœαωάσε νριταν e de αστσα mτινν πσεας dνεν⁶νιτν.
Graece redditus legitur apud Lydum de Magistr. I, 24. 28.
241d ²8s) ds ziε Syriαεαννς oνετυο 6νυοωπμαα νπηνναε cντονς lοννe a Tosdrs ud Deveorella rrov. IIIhv SE„OHν 02 evalorοε 0?*⁵αοι ddro ooν Kalοααοοοε οτο*⁷ᷣ 1⁴e ³⁸³⁸) v0G 5 110G ols Sd Lis Bovis dαeυάνανινισνσναε „O¹ε ²ss) 2Q X0% lᷣ᷑ᷣeς̈ον x zας ε&πισοεαs τυνκν επα Gr⁵εαυν σμοοσꝓνονν.
graece conversus est apud Lydum de Magist. 1, 50.
IIaò' ³09 d v⁵μαοεέετ aντο 2 Laoοτσαονεονυν velνρ οτωυιε τ ουαμ½οιον Gdσσννμσα Hάeν ο⁸ Talος dι τοds 2uroναμοο Ooed2oro, 05 xal»vxreννο ενα ⁊od ꝗd⸗uœos SA,οντο. Nuvf 7αν Ʒ adros ua** d*οομέκεισιοαm—υα—dσeυμαρμοõ dουέ³ο ετι)z. Kolduyεν(dord oi‿ οοτκνααν,
28) Alii vacant. Cf. cum iis, quae Lydus neque tamen ex ipso(cf. Prooem. de Magist.) Junio Gracchano habet ib. I, 24 m³ Joreοοeν εέεέοναάeν ot waν §ddrο roũ Saodeus evalorwges, o ods dedyrν‿αν r Saddoeu peaudrey nad udyy o νdaεovr, et quae Dirksen de his verbis inter se commix- tis monet I. I. p. 66 sqq.
287) Fort. S*ννμαἀεετόε υνοeςρeνκά dε ανν Ceterum monet Dirksen I. I. p. 69 excubias nocturnas vigilesque, ab Augusto institutas, cum collegia- tis novissimae aetatis h. I. confundi.
5

posita, quae inde, si opus esset, evo- cabatur.
Quartus denique locus Aurel. Arcadii Charisii in Dig. I. II, I.
Breviter commemorare necesse est, unde constituendi Praefectorum Praetorio officium origo manaverit. Ad vicem Magistri equitum Prae- fectos Praetorio antiquitus institutos esse a Quibusdam scriploribus tradi- tum est. Nam quum apudl veteres Diclaloribus ad tempus summa pot- estas crederetur et Magistros equi- lum sibi eligerent, qui, associati prin- cipali curae militiae gratia, secun- dam post eos potestatem gererent, regimentis reipublicae ad imperatores perpeluos translatis, ad similitudinem Magistrorum equitum Praefecti Prae- torio a principibus electi sunt, data eis Pleniore licentia ad disciplinae Publicae emendationem. His cunabu- lis Praefectorum auctoritas initiata in tantum meruit augeri, ut appel- lari a Praefectis Praetorio non possit.
34— oneo zds aulds zis 6decςν Gæεr a d zsixy, doε ⁊νο ↄiαs αοασνε εννεέοααςο seiνουοσεαοναι „Oνςρν mσισνπσσ◻έιινσν.
legitur apud
Lydum de Mag. I, 14.
AO1⁴½ d vO⁴ιαο I-ννμααάονν◻ασεοες ετε- u*-εtαν rοντοσιι ενπιν mκανν ei εεεν„oεε 65::8 SOrε, 7r69v 1n dOXh» 0 1rO.αιιόο⁴οαυ drαρο ²⁸s) 2Oeν αnò 1ν εμmπην⁴ενον ²ε⁸⁷) 2dν‿ Toy: sis Gmπαο σαο sxεενο τον εμημαχεονοQñoen 0ι⁶σνινναα ρασσν Tols doxalois 2orν ole ποσα 7r00G„ασe eοουοα⁵α τνυνꝙ—πμωνGάεαν εmeQσιεεεεο.
Erelsyoro„d εαανιαονς ννέαμνααα 2ννν mπηmαιμν
E.ανπασ ²⁷)„0ιυόο Qννν d,εο ν dοωνς̈ α§ϑ 1 c aiεοσ τννναπμοσꝙνασν Toο εναατονε εον erl odg ædrosodronas ueεreves εντοε επτος dul- 10 0˙5 Lᷣορν επνυννQπαστιεο⁵ωιν ττοο*ιέν 2/„ 1—— 1 5 2 2 rτανονο. Kal dεᷣονι αάνι αμsεωeν⁷*) ναι εέκεᷣ? ——* vOν o½ν 1i 18 ²⁰¹) dεοκι⁶εέι τυνν ετνσσιmά⁴τυν xij zε æuταασασεανο ναἀά dmοσνινςσςςι τ̈ν̈ν αστςασσεο udrαν, aud ‿αοοσσ‿αες dmνπʒome, zal els 70000ToOy Snr*ον ⁷τσι⁴ειτν, d 2 6ν0 Setvct 8 2k 392 6, 2— 43 71009 59ν ²³⁶⁴) 00 Gαέά̈☛ò j†¼h 9 pJAdο Syανεςνσασ τη aντοιο νο⁵σ.
Quibus ex locis vides non omnia graeca latinis ad amussim respondere, sensum qui- dem satis aperte et perspicue redditum esse, singula tamen verba vel omissa vel addita, et nexum eorum mutatum, in aliis autem verbum ad verbum graece translatum esse, ut et inscriptio ²⁵³) xœurd sive 7r0 50 ,el„ et 1r009 A45i docet. Ceterum Hasio ²³⁴), editori Lydi doctissimo, quivis facile concedet, Lydum non admodum elegan- ter sciteque, immo negligenter interdum atque inconsiderate latina in graecum trans-
25⁰) An 2mπαρνπ
2⁰2) Cd. doρe— Sxzal., quae Hase emendavit.
*ne) Delevi; et scripsi gaau pro mdaw cum Hasio; ¹¹s) Cf. Hasium in edit. Lydi de Ostentis p. 100.
praeterea post zoxe“ distinxi. ²*0) Ita Hase pro kxæorov. 3 **¹) Cd. dé, quod Hase correxit.
156. 164. 202. 2⁰4) Praef. ad Lyd. de Ostent. p. XVI et XIX.

— 35—
tulisse, neque tamen ita ut aliis interpretibus ejusdem, qua floruit, aetatis posthaben- dus sit. Fortasse tamen loci Digestorum, quos attuli, non a Laurentio Lydo conversi, sed ex interpretatione Digestorum Stephaniana, de qua post videbimus, transscripti sunt ²⁰⁹⁸).
Plurimum vero operae interpretes graeci in convertendis legibus Justiniani navabant, ita ut studium latina graece reddendi, ex Constantini Magni aectate in rebus potissimum theologicis provectum, tunc in rebus forensibus summum quasi fastigium adscenderet. Etenim quum sermo latinus, quamvis imperatores ea in re magnopere laborassent, medios inter Graecos Barbarosque civitatem nancisci non potuisset, leges autem publicae, latine scriptaę, omnibus datae essent civibus, fieri non potuit, quin Justinianus, qui locis temporibusque obsecutus ²⁰⁷⁶) post Constantinum fere primus leges vel graece ²³⁸²⁷), vel utraque lingua ²⁰s) compositas promulgavit, praesertim cum usus linguae graecae communis,«O⁶* ²³0) esset et in ditione ejus latissime pateret ³⁰⁶²), legum suarum graecas conversiones vel permitteret, vel etiam instituendas curaret ³⁰³⁷).
Ipse enim, ne leges confunderentur atque perverterentur, in constitutione de con- firmatione Digestorum ³¹³²) modum convertendi(xyjv Trαοἀοσσ, qui leges ad verba (xarc Trédag sive 7106) redderet, manifesto praescripsit 3⁰3). Praeter hunc vero sub Justiniano et post imperium ejus alii legum graece convertendarum vel potius retra- ctandarum modi constituti sunt, primus œeeν επυιι οπν sive Gννꝑου⁶οςς, qui Sumriain legis breviter complectitur, secundus zœrd ⁴αέσηνν τ⁴deεςνν qui mediam tenet viam inter epitomen et paraphrasin, tertius eig 20 Q2αs qui dicitur et quartus u αοασοσοες, qui con-
2⁰⁵) Dirksen certe J. I. p. 65 et 71 Lydum ex Digestis mare sub eodem ordine eaque consequentia, sua hausisse docet. sub gua et voces zomaannaee Positae Sutet, hoc 2⁰⁶) Mylii Histor. Theophili T. II p. 1059 Reitz. quod Graeci vard πνα diount. 2⁰) Novell. VII, 1 ⁴ z⁷1 œrot Goν 20„6⁴μαο 5⁴) Qualem significaverit conversionem Justinianus, ovveyodoausy, dadd radrh Th wos rs 2œ*l Ʒιυι explicat Hombergk Praefat. Novellar. interpre- quibuscum cf. Novell. XIII, 1 et Inst. III, 7, 3 tationis his: Indicalur per 16 ατ πϑνά constitutionem(Cod. III, 4)— pro omnium nalda interpretatio, vera lamen et rationi atque notione graeca lingua— composuimas. naturae linguae, in quam gquid transfertur, ²⁰) Constit. de confirm. Digest. et Novell. LXVI, conveniens; quae leætui nil addit, nec detra- 1, 2. 3; cf. Novell. XVIII et Bach Hist. juris hit, quae nec paraphrasis est, nec commenta- Rom. p. 609 ed. Stockm. rius, nec epitome, sed mentem Joquentis exha- 2⁰0) Novell. VII, 1; XIII, 1.— et, non autem qude verborum seriem pueri- 300) Novell. XXVIII, 2 ‿νσυꝓOᷣð r)a5drz i. lter observal. Hane vero Imperaloris mentem 3e1) Matthaeus Blastares in Syntagm. ap. Fabric. fuisse, nec aliam, Satis apparet e; mullarum B. Gr. Vol. XII p. 369(Ed. I) Touorwixvde— legum graecarum, quae in Pandectis eæstant, Eri aal rde rhjv AA„pe rd Te rd Kadlrwy rranslatione. Haloander vero in Praefat. ad ra* rd rν iyoroν εᷣraedæs godοαν. Novellas: r6 αατ να misere verbis alli- 3⁰²) Constit. Tanta§. 21. Nemo— audeat com- gatum est et vocum inhaeret vestigüs, unde menlarios hisdem legibus annectere, nisi tan- et nomen sumpsit, nunquam se Ssolo tollens, lum si velit eas in graecam vocem transfor- nullum translaltionum lumen inserens.
5*

36
textui, vel ad verbum reddito, vel pluribus verbis exposito, de suo aliena addit et admiscet. Quarum convertendi rationum exempla nobis supersunt compluria.
Primus in graecum transferendi modus, quem Justinianus ipse in constitutione Tanta(§. 21) praescripserat, fuit ô uατd 1π³αςσ, contrarius interpretationibus verbosis, quae legis sensum distrahendo et amplificando obscurant potius quam illustrant. Hac ratione Codex repetitae praelectionis fuit graece conversus, saepissime in Basilicis nomine tamen interpretis non addito laudatus, cujus fragmenta supersunt ³⁰⁴) tot, ut integer paene restitui possit. Idem interpres anonymus in scholiis Basilicorum ⸗ν⁶σ ae³τα ⁶ε⁸) ejusque interpretatio, quae manuscripta etiam seculo sexto decimo in Creta insula superstes erat ³⁰⁶), 20 πα‿‿αον dicitur ³)„ respectu, ut videtur, ad Basilicorum
aetatem habito.
Interpretationis zcrd 7r60-&, qualis in Basilicis servatur, particula haec est:
Cod. II. Tit. 12(13).
1. Divus Antoninus Pius A. Se- vero. Cautio ratihabitionis tunc exigilur a procuratore, quolies incertum est, an ei ne- gotium mandatum sit. PP. II. Id. Oe- tobr. Gallicano et Vetere CS S.
2. Divi Fratres Sexatiliae. Quum rem pecuniariam esse dicas, potles per ma- ritum luum, solennibus impletis; appellationi adversariae tuae respondere, quum appella- liones pecuniariae etiam per procuratores eæerceri ab utraque parte litigantium possint. Accepta VIII. Kal. Aug. ipsis III. et II. A4. CSS.
3. Impp. Severus et Antoninus AA. Pomponio. Eum, qui res agit here- dum, a quibus libi deberi fideicommissum di- cis, evoca ad praetorem virum clarissimum,
3 ⁴) Cf. O. Reitz ad Theophil. T. II p. 1239, Hau- boldi Manuale Basilic. p. 197 sqq. et Zachariae in Richteri Krit. Jahrbücher 1844 p. 815 sq. et 828.
3⁰⁵) Schol. Basil. T. VII p. 499 et 849; cf. C. G. E. Heimbach de orig. Basilic. p. 35 sq.
²⁰⁶) Heimbach I. l. et Zimmern Gesçh. d. röm. Pri- vatr. T. I, 1 p. 400.
Rasil. VIII Tit. 2, 75.
H TOOXSNASv dadroaste Lepee 0dra: doodxeiα zi dewrie νσαεσο zdrε drauetra raο ꝛod e'roae⁸, 6*αας 6,ορσ⁶ν εσσιν,&dy τ ³⁶⁸) 20 aOayae evreεrαια.
Tbid. 76. Oalelalov. On6ε 10 rodιμœα νρνναανει⁴ ν 1 ₰ 2 1— Ayei, d⁴νασ ⁴ ο ἀee⁴¹⁷ς τυνν εν 96 τXqh9aq-³νοσισε̈νπτνν τmſ/fↄů-Pmsdn wie de rdiα σοοι ππωνπσοενιαασ εασ, drdre aA Sanl*τοο αἀά‿ εωνμμαριαινα οd τπτοοονυοατε 7 2— 00 pε⁴eεςeασ ες εᷣsνασαιεον εόςοοςα ν diεαανιοσοινανroουνασαηντα.
Tbid. 77. Oalelalov. Ewerrov, öGνι τ πτοdmμασνα τοαετee 2 309 7 2 7 7710¹ ³⁰) dοοινε τνωνꝙνααρονιέυνν, α᷑ I0εααυοσνσεέ☚νισςσα σιι⁶ ꝓφα⁶ειμκ⁴νμιμιιοσν ενεε½,
³⁰7) Schol. Basilic. XXIX, 1, 90, ubi Heimbach 190 2xœτd r6⁴α corrigere vult; vide tamen XXIX, 1, 113(2); sic et Digestorum contextus z6 πα-- 116„ dicitur ib. XXIX, 5, 28(4); cf. Heimbach de orig. p. 89 sd.
3½) Codd. adrd.
²05)„ονι ϑιικκ ex glossa, ut videtur.

Qui aut tibi respondere cogetur, aut ab ad- ministralione negotiorum secundum formam Jurisdictionis prohibebilur. Deliberabit autem Praetor, si non defendantur heredes, an miltere te in possessionem debeat, secuturus Jurisdiclionem, quae exerceri adversus inde- fensos solet. PE X. Kal. Septemb. Chi- lone et Libone CSS.
37
Oοgædsεαm1ιιοο τν 2ααωαμιαοεατον ν Lee 10⁰ο, τνι ⁷οιοοικινεμςι i d./τνπαοενιαχ α Goε dceQνακινιοττασ, ⁷ ω̈υινϋνοναεα§dε vijcx ⸗⁷τ τπἀνναά̈α ναν ε‿‿μeον⁶ν εαμι⁸ 10„ rijg daxαο⁶dοσdæς ισαπο. hiaoεerat „ ττιαεεωο,& 2 εᷣꝓσρν⁴εοσ οωος 2 00„ νο mG1‿eπmQάꝶπνςο,& dqellee ⁴‿ννα Gε½ ε&*½ vOεν νmνιν ρειεριςμμιι⁴d νυν 920
2—/ Sαοοον εᷣάη˙νασ, drο⁵οννιναν 1 dοdetννμααιτι εiο dιαο³⁶οοαε,—,eνα§ϑυιάαο⁶οοεαeν
21— 7 81% α᷑eι³˙ νν αεενςεντμι Syyαναεεεν.
4. Iidem Ad. Saturnino. Quia ab- sente te iuclicatum dicis, aeqaum est tibi rastitui causae defensionem. Nec oberit libi, quod uxor lua interfuit juclicio, aut etiam aequievit sententige, quum aliena negotia per mulieres non aliter agi pos- sint, nisi in rem suam et proprium lucrum mandaltae sint eis actiones. PP. prid. Non. Jan. Apro et Maximo OS8S.
78. Erel⁶ν αουαι αυ‿αηντο⁹ς 0*νακι mπέ pel νν diννν Ooluœ⁶‿ν oοτι dνανέα ννοᷣ GOι τν τπε duν⁸ raονε dycꝓνB αν ιι dyrlaeerε ⁶α, Jνν Qυηκνρ αουι ⁹Qπτασεε 2⁶ diααασσιυονν, dIr Soyoνναοε 2 dπποασἀ'ειν ral odr ésexaleœαο, Oεε τ dνοωνοι Todμακ d Pt 7) O8r d4A⁸ 9ncντα daxεοσεα, el 10) Se di 8) Svταααοσπ ci duæl 10 gydyedν Sn 2p zd&x ie ev N d-πανοιινενα αάτιq νε˙οανεεν
Qui locus aperte ostendit, ut alia conversionis fragmenta omittam, quae Basilica
et in contextu 1¹),
... 8. 8. et in scholiis ³1²), vel omissa vel addita nota 20„ατ³ 6dœ sive 160 continent, interpretationem hanc ad praescriptum Justiniani
(Constit. Tanta§. 21)
ita fuisse institutam, ut graeca, non modo singula vocabula, sed etiam eorum ordo,
consequentia, nexus, tota dicendi ratio, latinis ad amussim respondeant et ex verbis graecis latinus color resplendeat; quin juris formulae latinae plerumque sunt ser- vatae ²¹⁸), accentibus et literis graecis(ab interprete ipso fortasse latinis) scriptae; raro nonnulla vel explicandi, vel circumeundi causa adduntur ³¹³⁴) et quae desunt nomina legis conditorum ab initio et notationes temporum in fine cujusque constitutionis, ea ab auctoribus et Basilicorum et scholiorum postea demum omissa esse videntur.
Jam quaeritur, quis fuerit ille 2⁶σκτμεᷣ sive interpres anonymus Codicis xν œ: 60. Et quem alii ³¹s) prius conjecerant esse Thalelaeum, is nunc certo dici potest.
1
³10) Heimbach mavult„οαων à0x.
*õ) Cf. inprimis Basilic. VIII, 2, 1 sqq.; XLV, 4, 2. 4. 9. 10 etc.
³¹²) Basil. VIII, 1, 12. 14. 15. 17. 23. 24. 33— 35. 41; 2, 77. 90. 93 etc.
2¹²) Ex more fere omnium Ietorum graecorum, qui
sub Justiniano floruerunt; cf. Mylius et Reitz ad Theophil. T. II p. 1068 et 1237.
314) Cf. fragmenta supra§. 77. 78.
*1s) Biener Revision d. justin. Codex p. 40 n. 2, C. Witte in libro, cui index est: Die Leges, resti- tutae p. 30 ct Zachariae Anecd. p. XXXIV' et

— 38— 8-
Inter Thalelaeum enim et conversionem graecam Codicis z(QN zœurd ddag nexum quendam intercedere ex eo apparet, quod, ubi 10 ααάτ 60⅞ in scholis Basili- corum commemoratur, fere semper et verba adduntur 2u ραmα⁴αν v Oalεοs cum expli- catione Thalelaei ³¹⁶), et quod, ubi in Basilicorum sive contextu, sive scholiis adnota- tiones ³¹⁷) Thalelaei desunt, hoc est in annotationibus libri octavi Codicis Justiniani, fragmenta quoque conversionis zν νκαντ⁴ πda desiderantur. Accedit quod saepius in scholiis Basilicorum legitur: Oalelalou 26„α 1τ66ας ³²⁴⁸) z. z. 2. cum verbis Codicis graece conversis, vel 0 zœrd 766A.ꝓ% 90 er Oaledοs ³¹), semel raοανοαmρσ 2s z6 2αντ ας qτ Halelxlou ³²c), et quod Matthaeus Blastares ³²¹) Codicem Justi- niani a Thalelaeo editum esse certo dicit. Res vero dubia ad liquidum est perducta loco tractatus de peculiis, cujus scriptor anonymus non modo Thalelaeum ejusque adnotationes ad Codicem laudat ³²³²), sed etiam distincte Thalelaeum codicem ex latino sermone in graòëcum transtulisse et conversioni αd αmς ipsa verba latina apposuisse atque interpretatum esse testatur ³²³²). Quod vero in scholiis Basilicorum 20 2*ατ 1τας sine nomine interpretis laudatur, factum esse videtur, ut conversio ab annotationibus Thalelaei discerneretur, et quod nomen his adjectum sufficere visum est ²²⁴). Addiderat enim Thalelaeus conversioni annotationes, quibus partim res ipsas illustraret, partim verba z9̃ α πα interpretaretur ³²⁵), qua de re infra videbimus.
Thalelaeus ³²³⁶), ante annum DXXXIII Beryti ³²) verisimiliter antecessor et insi- gnis ³²⁸) multa doctrina atque eruditione, Constantinopolin arcessitus ³⁴⁶) est, ubi in
apud Richterum I. I. p. 796. 815; sic et Baldui- enueroν byrdv e zäy uuμœ⁵e did usragodoeur
nus, Haloander, alii apud Fabric. B. Gr. T. XII 8e νᷣ μνν‿‿α naasegous 00Re T00νο Seauoreoor
P. 473(Ed. D. LePeee paulo post ta Eera 7⁶ 222ege nar 314) Cf. Schol. Basil. VIII, 1, 14; 1, 15; 1, 17; 1, 76 2xd 6α, v ols adrd 2d Lobes r909-
23; 1, 24; 1, 33; 1, 34 etc. zaHels ouneuel, et p. 259 aal 1⁴ xœd ος ο ²17) Earum loco additus est commentarius Isidori auoν(Haleaatou], ubi locus Codicis graece
cujusdam; cf. Schol. Basilic. XLVII, 1, 37— conversus additur.
2, 10 etc. ³2¹) Zachariae Anecd. p. XXXIV inde explicat, quod. ³1s) Schol. Basil. XI, 1, 72; 1, 87(ubi est locus inter omnes constitisset a nemine nisi a Thale-
Cod. II, 3, 26 ad verbum gracce redditus); 1 laeo codicem zard 66αν conversum esse. 88; XXI, 1, 28; XXII, 5, 52; XXIII, 3, 67 ctc.**) Cf. Schol. Basil. XLVIII, 18, 1; 19, 1; 20, 413
41°) Cf. Schol. Basil. XLV, 1, 46; 2, 19; 5, 2 etc. 21, 6. 3—
²²o) Cf. Schol. Basil. T. VII p. 661 ed. Fabrot.*an) De eo cf. lleimbach de orig. Basilic. p. 25 sqq.,
*n¹) In Syntagmate apud Fabric. B. Gr. T. XII p. Zimmern Gesch. d. röm. Privatr. T. 3 1 p. 39 370(Ed. I) Galelaοs dyrusyουνο τονς Kdux et Zachariae Hist. juris gr. rom. p. 28 et apu eic nldros ²deGwre. Richterum I. I. p. 814 sqq.
³2²) Anecdot. ed. G. E. Heimbach T. II p. 248.258;*2.) Zachariae I. I. p. 811f. scriptor fuisse fertur seculi decimi vel unde- ¹*) Appellatur a Scholiasta Basilic. XLII, 3, 80(1) cimi. d r’jÜc vouuuss gdœs.
*ns) l. I. p. 257 zat aurds do Galeäaios xal 16&?- ³²e) Commemoratur in Constit. Omnem inscriptione.

— 39—
scholis, quas aperuit, Codicem et Digestorum partem ³o) explanasse videtur et ante Stephanum ²¹) mortuus est. Ipsum autem ejusque editionem Codicis Justinianei in magna fuisse auctoritate apud posteros ex eo colligi potest, quod conversione ejus et annotationibus saepius utuntur, ut auctores Prochiri ³³²), anonymus ²a) tractatus de peculiis et Balsamo ad Photii ³³⁴) Nomocanonem.
Jam quum Codex repetitae praelectionis zcrd rdas conversus sit, mirum videri potest, cur non aliae juris Justinianei partes, imprimis Digesta, ad verbum sint ex- pressae, ut in scholis judiciisque Graecorum auctoritatem atque fidem publicam nanci- scerentur. Fuerunt sane, qui Digesta ab eodem Thalelaeo zœτd 66a graece fuisse reddita contenderent ³⁸), ut Suaresius, Balduinus, Hlaloander, ali; sed nullus eorum, neque alius rem comprobatam dedit 336); Thalelaeus enim, ut ex reliquiis con- stat ³³⁷), Digesta vel viva voce, vel in raocνoale tantummodo explanaverat. Neque, quod jam Reitzius animadvertit ass), ullo Basilicorum loco conversio Digestorum ard rdas commemoratur; nam vv. 20 aœr π—⅔ in Basilic. XI, 1, 60(2), ut addita 8Eνϑσεσν εκαμαφςσειι ostendunt, locum non Digestorum, sed Codicis extrinsecus s*) allatum indicant. Nihilominus in contextu et in scholiis Basilicorum leguntur Digestorum loci ad verbum graece translati; sunt vero ex parte hi:
Digest. XII, 3, 11, 7. Basilic. XVIII, 1, 11 p. 171 Si institoria recte actum est, tribu- edl. Zachar. toria ipso jure locum non habet; neque Edv ⁶ιιο eu I zcν⁴ ro rοGeννσωάeοννs enim potest habere locum tributoria in dyν,1 οινοωνυοοa AdOer Odx Sxe- oaee meree dominieas quodsi non fuerit insti-„do dονιόαόεμει roνονeogia Sr 7078 deo*o- tor dominicae mercis, tributoria superest zixolg qoorloις ε K) 2 ooscrdde 200„ actio. deGmOιοαινένν ꝙφ5οεουν, 20O. f 19150ν 10019.
³30) Cf. Zachariae apud Richterum I. J. p. 814 et ³¹) In biblioth. jur. canon ed. Voell. p. 1078. Schol. Basilic. XXIX, 5, 27(3), ubi cum Do- ³4) Suares. Notit. Basilic.§. 19 et Fabric. B. Gr. T. rotheo et Stephano comparatur. Digesta ab XII p. 358(Ed. D; Jensius autem Digesta et
eo non zard 6⁴as in graecum translata, sed commentario, qui saepius in scholiis Basilicorum laudetur, explicata fuisse monet Heimbach de orig. Basilic. p. 25 sqq.
partem Codicis primitus graece composita no- bis ex conversione latina tantum superesse opinatur; cf. Bach Hist. juris p. 597 sq., p. 608 et Biener Revis. des Justin. Cod. p. 99 sq.
¹2no) Bach J. l. p. 628, Heimbach de orig. Bas. p. 25 ³³²) Zachariac Praef. Prochir. p. LXII; cf. Prochir. sq. et ex eo Zimmern Gesch. d. Röm. Privatr. II, 7, quae sunt verba conversionis Thalelaea- T. I, 1 p. 398 sd.. nae. cum schol. Basilic. XXVIII, 2, 3(10); ²2*) Heimbach 1. I. p. 26 et Zachariae apud Richterum Prochir. II, 8, quae explicationem Thalelaei I. I. p. 814. continent, cum schol. Basil. XXVIII, 2, 20(1) ²²s) Exc. XX ad Theophil. p. 1239. et Prochir. VII, 28, qui est locus zν œrd ²²0) Cf. Schol. Basilic. XI, 1, 72(6)(ita enim pa- 6as, cum schol. Basil. XXVIII, 4, 38(1). ratitla vel æενοιαπνπαν significantur, cf. Reitz ad ¹²s) In Anecdot. Heimbach. p. 248. 257. 258. 259. Theophil. T. II p. 1246) et Schol. Basil. XXII, 3, 1.
*³1¹) Schol. Basil. XII, 1, 58(1).

Digest. XXXVIII, 10, 4 pr.
Modestinus libro XII Pande- ctarum. Non facile autem, quodl ad no- strum jus attinet, cum de naturali cogna- tione quaeritur, septimum gradum quis excedit, quatenus ultra eum fere gradum rerum natura cognatorum vitam consistere non Patitur.
Tbid. H§. 2. Cognationis substantia bifuriam apud Romanos intelligitur. Nam quaedam cognationes iure civili, quae- dam naturali connectuntur, nonnunquam utroque Jure concurrente, et naturali et civili, copulatur cognatio. Et quidem naturalis cognatio per se sine civili co- gnatione intelligitur, quae per femi- nam descendlit, quae vulgo liberos pepe- rit; civilis autem per se, quae etiam le- gitima dicitur, sine jure naturali cogna- tio constitil per adoptionem. Utroque Jure consistit cognatio, cum Justis nupliis contractis copulatur. Sed naturalis qui- dem cognatio hoc ipso nomine appella- tur;, civilis autem cognatio, licel ipsa quoque per se plenissime hoc nomine vo- cetur, proprie tamen agnatio vocatur, videlicet quae per mares conlingit.
40
Schol. Basilic. XLV, 3, 2(1).
Tadra rod dro eee 0⁄ Sd xe- 0, d00 eis d oreoa diadiα dvijxey, vlac er—oouis doyysvslag Cyretral, 10„ Sa.⁶ πααχο εεε⁶μεεα, snε* odd ꝙuiς dεerai, oneo rodrον eν ανσ⁶eνέάετννν Sn Td dννιοσσισπσν εmQeάεαιαεsνεςσσασα.
Ibid. 2. Tadra 1o ro er: H ris ouyyevelas Gοασσασαασσς τανᷣ σνσος uπτποοεια⁴ιρσς oεετ νυινς εαμ̈ν dνο σeυνέυνεu xcœτ³ τ ³4⁴⁰) rrO 2ιταν ⁶εταον, zνιυνανιςσ ϑε τνάσαρα⁴ 10 ꝙvGιπν συναεκανννντασι ³⁶]). 209 1e ds 2α Erτεον diευασαον συσυννπσνεινναď, at 1 †¶ꝙᷣισ dauœl autb ²τ ᷑ꝛ⁰˖VJu dn⁴‿ν ᷣ oᷣσëηꝙνε ver εσ ρσσσαπηmMευνοdèduvpyéyeid ⁴αμν νάχά εxæν T-„oeετεα dϑνα iς eνμμον οσνυpevelas,) duα T6 νυνακόν oοσυννντιιμεέρουαα εαάν εέεννεέεροισαι εα Trovelag zlxærouναᷣ ⁸ννουιαοας dε συνꝓνένιιαα ααηχ ανπννν ꝙ⁴ εαά ε᷑νοπτt μαα ναάoαμά̈ν εάοε zο ꝙdgeσσ σeiorœx d³ι i εασέισςεει ενατενοαν d duxœ!, ναᷣᷣ να*νομμι, utoraras ovyyëvet, ore dr„ανμν ννσααοο σeelda Pérrcv ardes rlarovrar dl— y Gενα œvyyéveiœ[aœz] æd zoοντo aeτ ερονꝓννε velx, dν Ʒeννααμοσοε, st d αἀτ 2ααάς εᷣνπνν T8εlν ακααεται συꝓενεᷣα,*uνοεααςα ε 5οάανς
(daαναανπιιεο νeν⁵ατε ddννστlωe‚)zéyerat, de dοσεεμνυυην‿ τνπτι ασνιιμαςνονασmσ.
Possis quoque huc referre, et quae ad verbum expressa apud Laurentium Lydum reperiri supra p. 32 sqq. dixeram, et quae aliis in scholiis Basilicorum exstant, ad XXVIII, 8,
63(5), quibuscum cf. Digest. XXIV, 3,
66, 3, in scholio Basil. XXXVIII, 9, 1(7),
quae conferri possunt cum Digest. XXVII, 9, 1, 4, et in scholio Basil. XLV, 1, 3(1), quae respondent Digest. XXXVIII, 6, 3, denique quae ex Digest. L, 16 et 17 graece apud varios conversa et in unum collecta apud Reitzium in editione Theophili p. 964 — 1022 habes. Sed quum ejusmodi locos éx αoue, quo nomine vulgo Stepha-
34⁵) Vv. xara rd.— rorde t addidit Heimbach.
3⁴¹) Edd. urtedprverat.
—

41
niana editio Digestorum, interdum et Dorotheana significatur, sumtos esse verba diserte indicent ³⁴³⁸), et quum in utraque editione, certe in Stephaniana, Digesta ad verbum ex latino expressa fuisse constet, alios quoque Digestorum locos ad verbum conversos, etiamsi nomen z⁰⁰νσ π⁴ ue non sit additum, ex Stephaniana vel, si ad lihrum XXIV et sequentes pertinent, ex Dorotheana ³¹⁴) in Basilica transscriptos esse mihi persua- sum est.— 3
Huc pertinet et Theophili interpretatio Institutionum, œzd n6das quidem facta, sed raoæoodoet ejus inserta, de qua postea dicetur. Praeter Theophili paraphrasin alias quoque Institutionum conversiones graecas, fortasse a Dorotheo et a Stephano 4) editas, exstitisse, quibus Graeci inde a Justiniani temporibus per duo fere secula usi essent, Zachariaeus ³⁴⁴) existimat, sed neque indice Codicis Parisini, quem in praefatione Prochiri attulit, neque duobus quos laudat Prochiri locis ³⁴⁷), ad Institutiones spectantibus, id mihi probavit. Fragmenta graeca ex libro secundo et tertio Institutionum in Cod. Bodlejano Nr. 195 leguntur ⁴s), sed cujus haec sint, non constat.
Supersunt vero procul dubio fragmenta conversionis Institutionum, ab Anonymo factae, in Collectione constitutionum ecclesiasticarum ⁴⁴⁹), quae excerpta continet cor- poris Justinianei in graecum translati. Exempli loco haec addidi:
Instit. I, I1, 1. Jurisprudentia est divinarum atque humana- rum rerum noltitia.
Instit. II, I, S.
Sacrae res sunt, quae rite et per ponlifices deo consecratae sunt, veluti aedes sacrae et donaria, quae rite ad ministerium dei dedicata sunt; quae eliam per nostram constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemlionis captivorum. Si quis vero auctoritate
Institut.. bLr. al. 3. Soqla vóuou sorνν ⁷ν Qνέυσασο τανν Ʒεέ⁵ου 7 ua dHευmνeν oαyεαcν.
B1. 6. r!1.. 2 ₰ Savoœo Sorl zd d εlην§⁴ rod „ 9 IeOεαυει ⁵ ε dνινεοιααενα, dg oOf»Mοie 7 „ τ⁴ σηκι, driνα ob're rudoxerat, 7 1 u de dde odðre urort derat, et 2εν q doèuαœαm „ al uα‿ευνε να ονν„α̈α zœrore- 6 7 0C 7 00„ uενεέι ι rπιτοο εαος d oι
³4) Cf. Basilic. XXVIII, 8, 63(5); XXXVIII, 9, 1 et XXII, 5, 1(2), sed verba Stephani ad com-
(7); XLV, 1, 3(1. 2), quibus adde, ubi legitur odεεεεαι εε τ᷑ ατοο, XXXVIII, 1, 44(2) et
3, 19(2). 2⁴) Non ex editione Anonymi, qui summas tantum habet Digestorum. Dorotheum laudat XXViII, 9, 1(3), XLV, 1, 28(20) et XLVII, 3, 42(2) et ad 7 midros scripsit; cf. Schol. Basil. XLV,
1, 16(7). **²) Zachariae in Hist. juris p. 26 pro testimonio us rei affert scholion Basilic. XXI, 1, 14(t)
Dissert. II.
mentarium potius, quam ad interpretationem spectant.
34⁴) Praef. Prochir. p. XII et not. 3.
*) p. 83 n. 2 et p. 135 not. 1; neque fragmento de obligationum causis etc., ex Theophili para- phrasi hausto, ut docuit Haubold in Opuscul. T. II p. 350 sqq. ed. Wenck.
²¹2) Cf. Zachariae Prochir. p. 283, c et i.
³4°) Apud Voellium Biblioth. jur. Canon. T. II p. 1308—1310..
6
*

— 42—
sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non ds deæoos, oy wis acr oinelav νεν est, sed profanum. Locus autem, in quo aedes laν ςο σeον ττονινοω*ν. sacrae sunt aedificatae, etiam diruto aedificio sacer adhue manet, ut et Papinianus seripsit.
Quae, ut alia Collectionis fragmenta, ex interpretatione graeca hausta sunt, sed in brevius contracta.
Huc porro referri possunt constitutiones, quas dicunt geminas ³⁵⁰) sive bilingues, i. leges, quae et graece et latine promulgatae ³³¹) in libris Justiniani leguntur. Ne- gant ³⁵²) quidem ejusmodi constitutionem ullam, quae genuina sit, in Codice Justinia- neo reperiri; nihilominus epistola Justiniani ad Joannem archiepiscopum Romae latine scripta ²s³) et alia ad Epiphanium archiepiscopum Constantinopolis graece composita ³⁵4) non tantum, ut ipse Justinianus dicit ³⁵⁵), similia continent, sed etiam inde a§. prima usque ad finem ita sibi respondent, ut altera alterius verba paene eadem reddat ²se). Idque ope interpretum publicorum saepius esse factum, praesertim si lex ad ecclesiam graecam et ad sacerdotes graecos spectabat, et per se verisimile est, et aliis exemplis, cum Theodosius eam rem praeivisset, comprobatur. Etenim quae in Codice Theodo- siano ³⁵²) exstat constitutio de iis, qui ad ecclesias confugiunt, latine totidemque verbis graece scripta ³⁸²), eadem legitur in Codice Justiniani ³⁵) ita tamen, ut dubium sit, utrum in hoc utraque lex bilinguis ³⁶³) fuerit; sed constitutionem de confirmatione Digestorum tam ³o¹) graeca lingua ³oz²) guam Romanorum explicitam esse, procul dubio ut omnibus imperii civibus et graecis et latinis nova juris dictio innotesceret, ipse dicit Justinianus, quamquam alii interpretationem ejus constitutionis graecam Codici serius demum inde ex Antoniig Augustini aetate additam esse docent ³⁵³). Denique constitutionem ad Ante- cessores Omnem etc. tam latinam, qualis nunc superest, quam graecam fuisse colligi potest ex duobus locis ³⁶⁵⁴).
Cujus interpretationis exemplum addidi hoc ³⁶⁸):
¹sc) Biener Revis. d. Just. Cod. p. 198.. est dubia; cf. Heimbach apud Biener. I. I. p. *2¹) Const. ad Antecess. Omnem pr., Cod. I, 17, 13 Append..
22 et Novell. LXVI, 1, 1. 2. 3⁵7) IX, 45, 4. ³sz) Biener I. I. et Geschichte der Novell. p. 15 sq. ³³²) De qua cf. supra p. 29.
cum not. 40. ³5⁰) I, 12, 3. ³23) Cod. I, 1, 8. ³²c) Graecam tantum fuisse receptam arbitratur Bie- ²²—) Cod. 1, 1, 7. 1 ner I. I. p. 99 et 129.
²¹¹) Cod. I, 2, 7 pr. 0 5y(IIdrαe) aal Sulον rou—. rois yeyodoauey.) Constit. ad Antecess. Omnem etc. pr.
²⁵⁰) De aliis constitutionibus, quae latine in Codice*¹s) Cod. I, 17, 3. (I, 1, 43 3, 23; 5, 6. 8) et graece in conciliis*³³) Biener Gesch. d. Nov. p. 16 not., p. 176 et Re- Chalcedonensibus et Ephesinis exstant, cf. Bie- vis. des justin. Codex p. 132. ner Revis. d. Just. Cod. p. 98 sq. Sunt for. ³³³) Cod. I, 17, 2§. 22 et 3§. 22. tasse et aliae ejusmodi constitutiones, sed res ³35) Cod. 1. 1.

— 43 Imperator Caesar Flavius Justinia- nus d. ad Senatum et omnes po- pulos.
Tanta eirca nos divinae humanilatis est providentia, ut semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. Post bella enim Par- thica aeterna pace sopita postque Pandali- cam gentem ereplam el Carthaginem, immo magis omnem Libgjam Romano imperio ite- rum sociatam et leges antiquas iam senio praegravatas per nostram vigilantiam prae- buit in novam pulchritudinem et modera- tum pervenire compendium; quod nemo ante nostrum imperium unguam speravit, neque humano ingenio possibile esse penitus existi- mavit. Erat enim mirabile Romanam sanclio- nem ab urbe condita usque ad nostri imperii tempora, quae paene in mille et quadringen- 10s 3⁷) annos concurrunt, intestinis proelis vacillantem hocque et in imperiales constitu- tiones exlendentem, in unam reducere conso- nantiam, ut nihil neque contrarium, neque idem, neque simile in ea inveniatur, et ne ge- minae leges pro rebus singulis positae usquam appareant. Namque hoc coelestis quidem pro- videntiae peculiare fuit, humanae vero im- becillitati nullo modo possibile.
10„*eεlεαμαενον εꝓρσ εᷣνo αονετdᷣeνα ννμυᷣι qAeννοοοοσπ⁴ας ⁴⁵⁴ιον σ, d d d οσυπτειν εαοας̈ 2σο.
Adroròατνο Kadao i. Iouονιαs, Aaναρeirds, Torderds, DOνκ, T- uœνυυνν‿ς, derts, Alcvurds, Bœrdaιαα*ς, Agoαeυ, Eosßus, Eörunie, Eydogog, Nixiοmε, TO0αον ςτο, eiεαœαασοοο, 10 youoros zi ueεyddn Gouif, 2c* 2 d-νꝗ 2 dols rals ziς oiuοννμενσ μυνmðΤ᷑⁸εdt. 4dνεs Sury d edg, esrd e„1008G IIéoOdas elOu, ueεrd 1 αœν Bœνον 100 ον Ʒα ν 2 Ai⁴νςᷣ riοσν ex T-) vijs 6-αιαoον⁸ Kaoνν⁶ουνο Sa. „dA„dν, 2* 2⁶⁰ js&mαανεdσενας ευ T.*αον νσνμωνν ευνον sig ε‿οαςν dycyelv, dεο 0ν0 16 7100 vνάꝙmƷαεέ☛ρασιενυνκ 100» 386) 0⁰⁰Vε, vOνν Sε⁴ααεσ οασι*φτπτωασεν , odre dνατ⁶ν ds vj ννουνον quoes dr ένυνν εννυωιμιςινν. H„⁴ο ϑασυμαeν τiν PMεαμααεουν ⁵ομμονοεασ⁵αe drd roõ n*gu- rsοαε lε eriobixrοs 2 105„ ri aus- zεᷣοαασςσ Baα³deiα IO6*ον, olareo du†o α allia vad duασα eiν boexouou, 03 » roς αeςι ⁴μ‿νοων, dAdd xœl e alg Haoοιμναάs Jiœdeεεσmραινε d=παασσe diεν ²⁸³) Guν‿νααa zs vdd Jdu—νtce, xal 10 1„ 2em⁴dievoy auεν ³⁶⁴)&⁸4, ds 1αντνν re aad dιοονν εεμοιοννσσάσοι uiœe d xdννς?déœαν 37⁰) Tœασσνρν, 60 GT8 gya 4 v6 G⁴μο vn d*ννεν Jmns val wije drs9e „ uννος dicwolas i syxeεοεινκο ⁷ᷣ Ʒυνα
*
Singulare autem habet haec sive interpretatio de latino expressa, ut Porta ³⁷¹)
vult, sive, quod cum Contio ³⁷²) malim, latina
e constitutionis metaphrasis graeca, cum la-
tinis eodem certe tempore, ut subscriptio indicat, composita, quod latinis pressior for-
mulas juris latinas, ut tunc fieri solebat ³¹³)
²⁶³⁴) Male addunt zmei.
¹⁰⁷) Alii trecentos recte.
²²) Corrig. fortasse det slvc. ³⁰°) i.„αμοεςοσ⁵αςα; aliil adrolc.
, retinet et ad intelligendum facilior est,
2¹*) Al. s!deav. 2n¹) Corp. Jur. Justin. ed. Spangenberg T. I. ²7) Praef. edit. Pandectarum, teste, Spangenbergio. ²2¹) Zachariae apud RichterumJll. l. p. 799. 6*

14
——
ita ut eam ad restituenda et explicanda latina ³⁷⁴), dummodo id caute facias, optime adhibere possis.
Ad conversionem denique zard r6das factam eae quoque Justiniani Wovellae referri possunt, quae bilingues ³⁷²⁵) nobis supersunt. Etenim quamquam nunc constat Novellas, inprimis quae ad res ecclesiasticas et ad usum communem omnium civium pertinebant ³⁷⁴⁶), maximam partem graece*⁷*) fuisse scriptas, aliae tamen(XIV sive XVD, quae vel ad terras occidentem versus, IIlyricum et Italiam, vel ad munia publica magistratuum spectant, anno DXXXV ³ꝛ⁸) et sequente latine sunt editae. Et quum ratio ita ferret aliaeque juris Justinianei partes in graecum essent conversae, facile fieri potuit, ut singulae quoque constitutiones et decisiones, quales sunt Novellae, ex tabu- lario principali, Triboniano ³⁷⁹) vivo, simul latine et graece scriptae exirent ³s0). Fue- runt vero hae ³⁸¹): Novella XVII, quae nunc graeca tantum exstat excepto prooemio latino, quod in graecis deest ³⁸³²), Novella XVIII, cujus exemplum latinum intercidit 5ss), Novella XXXII graece et XXXIV latine scripta ³⁸⁴), quae tamen ita inter se differunt, ut altera ex altera conversa esse dici non possit, et Novella CXI 5s5). Quibus si non plures nobis supersunt, ejus rei causa in collectione Novellarum non publice, sed privatim facta quaeras; utrae vero prius sint scriptae, latinae an graecae, ad liquidum perduci non potest. Jam vide unum, quod habemus, exemplum Novellae conversae.
„
Haec sse) constitutio innovat con- Ieo* ³³7) 05 O⁴νον τν οαοεον- stitulionem, dquae praescriptio- G α—νωνν emςσεᷣαmνιια τιeOοιιmς.
nem centum annorum venerabili-
²²³) Graecorum contra interpretum audaciam in ali- quot Novellis notat Pet. Fabri in Semestr. III, 24 p. 389 sqq.
27²) Cf. Novell. LXVI, 1, 1. 2.
***) Biener Gesch. d. Novell. p. 20.
377) Nov. 9. 11. 17. 23. 33— 37. 62. 65. 75(104). 111. 114. 138. 143(150); of. Biener I. I. p. 440 sdq., qui ibidem(p. 19) etiam plures No- vellas latine promulgatas in vulgata, quam di cunt, latere existimat.
²²²) Itaque statim cum Codice repetitae praelectio- nis latine scripto; reliquae vero Novellae eae-
que pauciores(111. 114. 138. 143) ab anno
DXLI DLXIII.
³⁷⁵) Is enim, cui omne ministerium legum perscri- bendarum impositum fuit, vir latine eruditus, Novellas quoque latinas composuit; unde for- tasse explicandum, quod plures Novellae latinae anno DXXXV et sequente, paucae vero
Oreo 1d †φαἀ⁴ᷣ́ ομαανηάα ταςι*οσονεε, oνντο αν
postea i. post mortem Triboniani sunt promul- gatae. 3
²3c) Hugo Lehrb. d. Gesch. d. röm. Rechts p. 755 (1822).
³1) Earum numerum aliter constituit Fabric. B. Gr. T. XII p. 372(Ed. I).
332) Biener I. I. p. 442.
²²3) Biener I. l. p. 19 et p. 442 sq.
2s¹) Biener I. I. p. 27 et 445.
⁵63) Hombergk Praef. Novell. Interpretat., Spangen- berg Röm. Justin. Rechtsb. p. 73 et Biener I. l. p. 91 et 462.
³³³) Constit. Authent. CVI. Verba latina, qualia ex- hibuimus, una cum graecis fuisse edita docet Biener I. I. ex eo, quod Julianus(Nov. CIV) et auctor Collect. constit. eccles. III, 2, 5 apud Voell. T. II p. 1350 eadem vel habent, vel indicant.
¹³⁷) Novell. CXI.

bus locis dederat. Imp. Justinia- nus Aug. Theodoto Orientalium Praetoriorum Praefecto.
Quod medicamenta morbis, hoc exhibent Jura negotiêis. Unde consequitur, ut non- nunquam a Judlicio discordet effectus et, quod eredebat conjectura prodesse, expe- rimenlo inveniatur inutile. Probat igitur hoc praesentis etiam necessitas sanctionis, in qua privilégium, ex religioso proposito sacrosanctis ecclesiis et monasteriis aliis- que religiosis locis constitulione nostra nuper indultum, necessaria correctione dis- ltinguimus. Dudum siguidem Jusseramus, ad centum illis annos exceplłionis propa- gari eurricula, per cujus licentiam san- etionis negotia quidem multa commota sunt, et velut anliquorum vulnerum ob- ductae paluerunt iterum cicatrices, et eorum sanitas provenire non potuit, pro- bationum scilicet difſicultatibus impedita, quoniam per tantum seculi magis quam temporis spatium nec documentis integri- tas, nec aelis fides, nec aetas valel testi- baas suffragari.
45
½ouαι τα„reiud roe Odμμανν ⁶ριεκν Ʒα26- 10 9» Sor nudoueu, d14 oldris ⁊d dοtuœ 99⁸ντα Trad Tενοοσ vναœeνν³εον 2 20 d,rorsecud, xu bne xααοσσν 9 9οε⁴ραGG½ 6v6*αεν S qelè glvat,&s auiu unjs Treloαν eε⁹ν 6 d'xoy Orον. feturdet 2or0 ꝛ³* ris eagdone„0½ ιε olas dvchen Sꝙ 1 20 rr0d 0 ,8 609 xO⁴s r00- „6¼˖„ 10 άαοέεέν Svνννο s edosgos O½ο F100 Tες d‿νdtcus ννοεας αν τον*ς uorc ornOεοs ²al zols 31olεα εκρμσασσμ⁴οςι εεοι εν vns ⁴αeειαεεοασας diœeεεμασο, dncνe Tνε 9¹οο 963081 Jiuορσάαεεν 389). 97 Vag xœ* 1„ T Acal&rexe leèweiie, rTI Srνι⁶ S*εαάινιονςι T0lg Ge αανκα⁴οςσ τινιωιι ος ni Taνο†σm 90G uou Teretrενσασ,*α ‿ν ddelæ zn oασα 1„G DO⁴ονερο⁵aς TroAAd 2d* 70„ 2exneren durro- 96 ε198, c ⁶οσmOσνσ dxlν r0œανυνGπσινων α tt ra³νρ εινοα dreidd ddtr Jr1d9nc, c* 7 100τwOOc·ſnsœmνπνεα nooseAei oðn 70ui, d„Aα ras duνεοuς 2ν drodeiEeo S- 0⁴σεμεςσα, mπειει⁶ ³⁰0) d⁴ 1oGοντιον Jiaσεν uuœos 105 l LcA102 nnre 1oν a⁶νou 0UrS*, dανεοαασαιιενι Tου dmodelgeon, 0dre loriει ν enονεον 0008 1„Aαl Txuse 0*σπσ ς Ld ονναοσ
Quibus inter se collatis apparet non tantum ex singulis vocibus, v. c. Orοναασαemς, O0/⁶⁵⁴ον Avdeiv, enrerradis(protelatio 30¹), rεσοσ⁴.εασ 2Giuτα, sed etiam ex orationis nexu ejusque structura, latina in graecum esse translata ³⁷²), ita ut nonnulla quidem hiæ illic interpretandi causa addita sint, tota vero Novella ad verbum sit bene satisque eleganter
expressa. Hombergkius ³⁹³) autem, omnes trarium possit demonstrari, arbitratus, in
Novellas graece esse scriptas, nisi ubi con- hac quoque Novella latina graecae dictionis
vestigia sibi invenit, ita ut ipsi ex graeco exemplo in latinum translata videatur.
Hic erat primus atque vere dicendus
5⁴⁸) Cod.&rdorov rdματοε eeas— dA ν το⁵; correxit Hombergk.
²¹0) Ex conject. Hombergkii. Cod. dεαανραάρ‿εονμέκονο.
¹0) Delevi cum Hombergkio ε, nisi vis corri. gere 7⁶.
convertendi modus, qualem Justinianus ipse
**1) Id est dilatio, quod vocabulum in lexicis deest.
³01) Idem arbitratus est Contius teste Spangen- bergio..
*⁰s) Praef. Novellar. interpretationis. 2

46
praeceperat; sed quum Imperator ³⁰⁴) idem sine dubio propter multitudinem et ambitum legum professoribus et juris peritis concessisset, ut Digesta per indices quoque expli- carent, alia leges in graecum transferendi via inventa est, quam rectius aptiusque leges docendi sive tractandi rationem dixeris. Indeæx legum enim apud jure consultos, ut Theophilus ³⁰³) docet, est id quod summa ³⁵⁶) sive brevis expositio, legibus proprie inscripta vel adscripta, ubi summa tantum capita, brevius longiusve ³⁸⁷) exscripta, servato ordine legum proponuntur; unde evenit, ut Scholiastis Basilicorum v. 1„ε*αννόι˙ει ꝙ³ ⁹⁸) sit id quod summatim ³⁸³⁸) exponere vel etiam interpretari ⁴⁵)(&JNνε εε et 1v⅛εαεοτ⁸ε, quo vocabulo saepius utuntur ⁴⁰⁴), sit is qui summarium rei fecit sive summam ex libro excerpsit ⁴²), Indices autem vel partem commentariorum longiorum efficiebant, vel Summas, quas dicunt, in unum collecti exhibebant ⁴⁰½). Cujusmodi indices œr eruo- ui facti vel œνντοιααο sive erιτοαα Jegum Justiniani, prouti res et usus postulabat, tunc plures quam aliae interpretationes sunt compositi; laudantur vero indicum scripto- res hi, qui sequuntur.
Primus est Anatolius ⁴⁰⁴) magister, qui et ipse apud Berzftienses juris interpres con- stitutus, vir ab antiqua stirpe legitima ⁴⁰⁸), a Justiniano allectus Tribonianum in colligendis Digestis ⁴⁰⁶) adjuvit. Is Matthaeo Blastare ⁴⁰²) teste brevissimam Codicis Justinianei, interpretationem graecam edidit; et sane quae in scholiis Basilicorum aliisque in libris
¹¹⁴) Const. de concept. Dig.§. 12. Sed sufficiat per indices lantummodo— quaedam admonitoria ejus(legum collectionis) facere. 2
³⁰) Instit. IV, 18, 11, ubi vv. summo digito et quasi per indicem ea letigisse graece reddun- tur zar dαρρν εααονσ τρ daxri dd dσeυντ- uou ædde⅛; ubi cf. Fabrot. Sic et Ascon. in Cic. Verr. I, 9 quasi per indicem rem e- Ponebant i. summatim et Gaius Institut. III.§. 54 et IV§. 15.
³⁰⁶) Reitz ad Theophil. p. 1246. G. E. Heimbach Anecd. T. I p. XVIII: Indeæ h. e. brevis totius tituli adumbratio secundum singularum legum consequentiam; adde ib. p. 221 et T. II. p. XLVII.
³⁵¹) Ita ut interdum paraphrases Theophili Institu- tionum et Stephani Digestorum nomine Indicis significentur.
²⁰) XVIII, 2, 7(1) Zachar.
²“) Hinc Scholia Basilicor. XI, 1, 63(8) ad Indi- cem remittunt i. ad Basilica ipsa, ita dicta re- spectu habito librorum Juris, ex quibus sunt exscripta.
4⁰°) Mylius in histor. Theophili p. 1066 Reitz.
¹⁰1) Sic dicuntur Cyrillus et Stephanus ad Basil. XXII, 5, 31(fi.).
4⁰³) Cf. ea de re Zachar. apud Richterum I. I. p. 797 sq.
¹⁰³) Zachariae ad Anecd. p. 178 et apud Richterum 1. 1.
4⁰⁴) De Anatolio cf. praeter Suares. Not. Basil.§. 20 Fabric. B. Gr. XII p. 345(Ed. I.), Reitz Exc. XX ad Theophil. p. 1244, ea, quae habet Heimbach de orig. Basil. p. 39 sq., et Zachariae apud Richterum I. I. p. 802 sqq.
4⁰½) Const. de confirm. Dig.§. 9, ubi plura de stirpe ejus leguntur. Fuit nepos Eudoxü, filius Leontii Antecessorum Berytiensium.
4⁰⁴) Eadem commentariis explanasse fertur, cujus rei testimonium afferunt scholion Basilic. XXV, 1, 6, sed res admodum dubia est.
4*7) Apud Fabric. B. Gr. T. XII p. 370(Ed. I.) rouc eddxα— 2 ⁶ε⁵ρκα ε⁴εως Eονμνμοννοdéνε ouvreru* ᷑rcs, ſrr ⁊ ouyroudregon Arardνos.

47
reperiuntur fragmenta ⁴⁰³⁸) Anatolii, indolem ejus interpretationis atque naturam, qualem Blastares indicat, in universum comprobant. En exemplum:
Codex II, 5.* De errore calculi.
Impp. Diocletianus et Maximianus AA. et CC. AHureliano Quarto. Errorem calculi, sive eæ uno contractu, sive ex pluribus emerserit, veritati non afferre praejudicium, saepe constitutum est. Unde rationes etiam saepe computatas denuo traclari posse, si res Jadicatae non sunt, vel transaclio non interve- nit, eæplorati juris est. Sed et si per errorem calculi velut debitam quanlitatem, quum essel indebita, promisisti, condictio liberationis libi compelit. Dat. VI. Kal. Mart. A. Conss.
Schol. Basilic. XI, 2, 61.
H Srνοαφφσ τν zεν. 40) 02 S- oν elendsrns. H TAGvy vis a,gov, elrs&y ul, elre y d*αρ⁶ςος Gαν⁴μeνμμάαι νέ̈ννπασ,‧ πυοnlee en da*εεαν, da* daπ⁴αμρέτα ³) τ T1dxæis ρ, E! 4) 120 οe μα επνο 9„ h eis dadauιν*φειτ⁷⁴ννν et ds zα cτd eν Tiρob d»etrνς τν du- A6ynoεν, exet 0ν⁴ενκσ*μιονυ 41¹) z4e- Oœærlovc.
Addam alios locos, quorum duplex triplexve interpretatio exstat et Anatolii, et Theo- dori, de quo postea videbimus, et ον ναρα 11ταe, ut graeca non modo cum latinis, sed
etiam inter se comparari possint.
Schol. Basilicorum XI, 2, 19.
Codex II, 4, 2.
T. I P. 691 Heimb.
Avcτοον
Ec is ent aan- 00„Oνμερα ια‿υοd᷑μμενος G⁴αꝓσνσιᷣ ϑο̈ν ναἀ et ddy eureαey, 0d oenerirsder e! de 10¹) eœτιαεν, diœεat, rdν ½ενεοσςσ ϑεαοσσσο.
¹⁰⁸) Fragmenta indicavit Reitz J. I. et Zachariae I.. p. 803 sq., ubig tamen locus Basil. II, 4, 19 (p. 85 Heimb.) non recte additur.
Imp. Antonius A. Luctatio.
Quum te proponas cum sorore tua de hereclitate transegisse et ideo cer- lam pecuniam ei te debere cawisse, etsi nulla fuisset quaestio hereditatis, tamen propter timorem litis transa- ctione interposita, pecunia recte cauta intelligitur; eæ qua causa 81 fisco s0l- visses, repetere non posses, et si non sol- visses, tamen jure convenireris. PP. I11 IdA. Aug. Antonino A. IV et Balbino II Conss.
⁰¹) i. tituli. *¹⁰) In lexicis deest.
O2⁶Gꝛ⁷d⁹οι*
Kal ³αν⁶ενας lag drroνοσ τ doοϑενe aœb σeιαισνυωνπτσαα deα⁶ rije 71005.ιυeα ⁴e‿⁷ dα L3Gεοοσςσ ον dυασιτεmνε rAεεù ⁴᷑ναμμα ι Oeόάα τν ey vul daœdeoς 100.αοαόνπο—σ zer.
¹11) Heimb. vult els, recte.

Basilic. XXI, 1, 26.
T0 xd 0dag.
Edv Bijνας σπ—wZ(eot edye- velcς„εννra, doσ—i i» dlaνν σαιοας ναα ε&εᷣν XoOνε, ols o,εdeis u6vot„do udorvoes els suyevelcs dν detενν oνκ dοονοσ.
— 48—
Codex IV, 20, 2.
Schol. Basilic. XXI, 1, 26.
Oð'rςσ εꝓέι 6 Auααe⁶‧
H edyενεια ⁴ο σνιο Aalc αœ dνοασν eττοdet- Secν dᷣꝓεller deεlνννυσιασ u6„+ν³ο μἀοειοες dνκ dο 205-&G 10„ εᷣ* sνεvelas A6yov.
T. II p. 402. Heimb.
Oe6⁴ωσο⁹ς Ey zn eo* euysvelag lun, 0Odx o! 46vOονi mHενκιο l T2εό⁴μενοιεμ εοτιιυοεε, d 12 œl αeτοουνμμινμενιν Ʒποε J Tdvrαςινι ε⁴ ο εναηνεαον 6 7 7— 1 4 -ο Ʒταe ε ⁷ν aα ztr.
rod ασνιννοι εαιπτεοιει* ν⁴ἀο sεντεανα 1εννέν 16ν⁶ν%deεεα ενπν eiestas. dyyνανοιεά Biilou& ver. ¹0/ didragtr& al wer. 1, didrarνν σν να ⁴⁴μμνσω Qα iς Jdicxdeς
105 ur. ro5 1lov.
Codex IV, 32, 11. Schol. Basilicor. XXIII, 3, 60. T. II p. 724. Heimb.
T0 œν πdQς eειοντσις.
Ea 1o ri, αασοε zoον elsς 8*ε εννοω dε⁶οιοέμνο ε dœvνεε G*ν μει τ τποενεννινναα Aυνυνν⁹ ιςν ανεοε, önreo 02*να S0 11, Lagery, 2dy οαιασσν sανε, ν⁵ενεεαεασι 70 IOεο εκαονεμα⁴σσινισαι ⁴⁵τ).
Ayαroslou: 84 43 6 N Eay dcdauze⁴ανι ππιοαε eveεxνέυννοο ασι*οτ rον νεοωι 11 deε᷑ενꝙταα αἀd, o za 6 ½ 7 1 Tol, ols d d erd raντασ εν τον νενιυοασέν 10 dνd, elg ne†αον τ 2σαοσοωνπταν.
0006ov:
„Edv 1 déεmνπα dœzei 9νο 1100G9&6,μ⁴εινινν α*ττm xOεοοε, dyyνderi usoyi- eo*ϑαιτς ανεε‿οσσςσ rοdς ναν Trods z⁰⁷˙ νενμοον ε½ 10 as- ꝙd³αον. Hε.μυνασο τi⁴⁶ diα. zdεςσ να ναάα 1˙ 2d Tur. x00 OONE Gℳεe ο ειναμ ο.
Ex quibus vides, neutrum cum interpretatione zoν ναααα πͥda congruere, neque
Anatolium ea usum fuisse. Ejusdem Anatolii esse fragmenta, quae ex libro octavo Codicis, inde a tit. 4 sqq., graece conversa in Basilicorum contextu reperiantur, Za- chariaeus ⁴¹½) opinatur. Summae vero Codicis rααeνοαρꝓρσd sive adnotationes, ut videtur, erant additae ⁴¹⁴).—
Indicem sive Summam Thalelaeus quoque, de quo supra p. 37 diximus, editioni suae Codicis adjunxit, ita ut singulis constitutionibus argumentum vel praemitteret, vel in mar- gine adscriberet 4¹³). Index vero ejus plerumque in contextum Basilicorum translatus est ¹⁶), passim in scholia. Exempli loco summam Cod. II, S(9), 3 et 9(10), 2 descripsi, qualis in Basilicis VIII, 1, 38 et 41 legitur ⁴¹⁵*ο), simulque comparandi causa summam Theodori addidi.
4¹¹) Fabr. corr. ⁴.μοα³τα. 21¹¹) I. I. p. 803.
¹¹⁴) Schol. Basil. XXI, 1, 39(11).
¹¹*) Zachariae J. I. p. 818. 41*a) Deest quidem nomen Thalelaei, sed Thalelaei haec esse verba ex scholiis colligi potest.
¹¹²) Zachariae apud Richterum I. I. p. 815.

Thalelaei.
Ta oĩ dyoßov dlxxix
d-τοαννππμιν rον ναιυν
lοννσνρν§νꝓοοοο ⁴ οος 16⁴α
raα dν⁴εματιι τον§dνιμμαοωσ⁵ον ꝗναοꝓσσσννσνσν τιιιαοει³ςσσ.
H 100ν Ʒιακηꝓνοεσισοννντννν ετ⁴e|ά de*ασει Ʒπμινν ν⁷νèGdsir v d,elxy Jerouε vig O0v zradtæνε, 2dν 609G veομννν deν˙ννν, 00d8» 7r2O yv dlu* 5110.
49
Codicis Justiniani.
Fisci advocatus, pPoenas metuens, caveat ne fisca- lia commoda oceultet, neve ullo negotio existente ſisci
nomine privatis audeat ca-
lumnias commovere.
Errores eorum, qui desi- deria i. e. preces scribunt, veritati praejudicium aſſerre non posse manifeslum esl. Et ideo si condemnationem, cujus mentionem libello in-
Theodori. My duoœꝓœννεετι, σeσν— vyooos uire 1dad⁴rae 2 r05 tαον ννλαασσ.
H MAdvy zGν deς detes oruννοοεινιυινυντιν oο eQuzs 17 A³νϑεαmν
sertam esse proponis, manifeste probare poles non intercessisse, allegationes tuas laedi non oportere is, qui super negotio disceptaturus est, non ignorabit.
Porro Theophilus, de quo post videbimus, unus ex professoribus Constantinopo- litanis sub Justiniano, indicem 700„ rr0 i. e. Digestorum Lib. I— III et librorum de judiciis et de rebus(Lib. IYV— XX) sive 800εννεεαάφά ⁴) i. e. interpretationem argumenti vel summarium cum commentariis 4¹⁸) scripsit ⁴¹⁹), cujus fragmenta, ex scholiis Basilicorum potissimum collecta, G. O. Reitz 4²⁰) typis exscribenda curavit et Zachariaeus 4²¹) plenius indicavit. Sunt autem, ut apparet, particulae enarrationis ⁴²²⁴) ex scholis Theophili ser- vatae, quae sensum cujusque legis pluribus explicant et exemplis illustrant, ita ut singula legis verba plerumque graece reddantur. En vero exempla nonnulla:
Digest. XVII, 1, 23. Schol. Basilic. XIV, 1, 23. Hermogenianus libro Ijuris 6ε0110 v. EI d⁸„6009 dεεκαιυσεων*ν e- Epitomarum. Sané si valetudinis eiens 9oa Taουννε εέεςσσ εᷣας Ʒμαοσν zu adversae vel capitalium inimicitiarum, 200 de⁴ανκ⁴ετοο 20 1uαν⁴dmτον ενεντασσε πeπν 24. Paulus libro II Senten-»al 26 dντααιέν, zal 2roAAdxis Sveεrerddαν tiarum. seu ob inanes rei actiones, doui wœœds dιονσοB Mä⁸ L dyαυds, νù dε 25. Hermogenianus libro II varavox¹αα aurcs al sε σσας dν Juris Epitomarum. seu aliam ju- 2vlyycas, dll esdoyov alrlr 7r006JOb, diœ stäm causam excusationis alleget, au- euysi ryr ucyddri zαd 1 dνοςσασeς diendus est.
* 7 10 dαdπσσν
4⁰) In edit. Theophili p. 944— 957. ¹¹) Apud Richter. l. I. p. 817. ¹24²) Ad eam remittit discipulos in Paraphr. Iustit. II, 3, pr.; IV, 6, 20 etc. 7
4¹⁷) Schol. Basilic. XXIII, 1, 44 p. 642.
2¹³) Reitz ad Theophilum T. II p. 1066 n. 44 com- mentarios ab indice diversos fuisse male dicit.
*¹*) Cf. Schol. Theophili Inst. II, 18, 1.
Dissert. II.

1
.
26.§. 2. Abesse intelligitur pecunia fidejussori, etiamsi debitor ab eo de- legatus sit creditori, licet is solvendo non fuerit, quia bonum nomen facit creditor, qui admittit debitorem dele- gatum.
§. 6. Non omnia, quae impensurus non fuit, mandatori imputabit, veluti guod spoliatus sit a latronibus, aul naufragio res amiserit, vel languore suo suorumgue apprehensus quaedam erogaverit; nam haec maxgis casibus, guam mandato imput ari 9nontes.
50— mid. 26(4). 08olAov. Edy 1cOοσσἀ:εα τνν επποεο udναυν ⁴ τιοιασα ,αεμιινονm τν Syyνσαησέμ̈νοω εε, Sydονμασ vẽõsõ αά ι⁸⁴deτ ενοσσσσν ε doet ou 6„O, v& απσιμααεν½ ½ τ, ddd x sν 6 10„ oixerov deετοαα εdeleydreuoe 2 8906 0ε⁴ετοοι, et al 1d⁴ ⁴μένι⁶στσα eιοο d dan- 100 dedeyuενdeis edosos. 2ν·1τ009G 22 elvat 6oανεν G Oe³ακεν˙s, et*ανεεeεμσαι ανσντ⁶ον ε 2s602000, 6 doeenansude 20²⁶ evνσπσασοναμαι dnd roð Syyuod. Ibid. 26(11). 049 91109. Edy SyrelAd- udl dσι—ιιαιταεα οvrt rirde wn Xασ, odal zu
rTrO*ννμα§ϑᷣaορ⁵oν αο, ou,oꝗε ds eol 1i d*τοeνηωνααeν rcνmνν dœmĩc ddœ ⁶»ν Juε⁵ov Syο ϑιν εέμαα̈υον τν εic diν drẽe, radra uu Pd dννα σε, doα c Sdcσπαοσααν, drauνσοωμ—τνο σσαανεον νοες εν᷑ τον ⁵ττυιαναιννον dνανναοσρααάνσο*ς Talou olov 2uœτας πνεοιεεντα dε νατ³d νν d0Oν συνέιν uνηννπαάι τς εοϑνιο,) vœvepiou œuατᷣα᷑ντοε, drre Eruxes Srrιμοωνμιν̈νμμεκνο, drdεοανο, vòdoον ros 0ols) val 0⁰⁷ aur mOosyεOns. me 22- Dedcveice Sdœmνπ⁴εσα—ς raðdrœ yd odr d=οσντeν 7 ruxyod τνν„do επιιοαέν*ν τm2ωαωdee 2ureνοyeaæt e det.
Similem rationem in exscribendo et interpretando jure Justiniani iniit Swpha. nus ⁴²8) antecessor Constantinopolitanus, diversus ab eo, qui cum aliis Triboniano praesi- dente digesta composuit ⁴²⁴). Is, qui Theophilo ⁴²⁸), Thalelaeo et Dorotheo ⁴²⁶) superstes fuit, magister Theodori ⁴²⁷), sub imperio Justiniani exeunte indicem Codicis, σισνιαων 05dοασαα sive υντοωοιμο qτον εαdινισςι scripsit. Cujus indicis fragmenta, saepius Lam- becio ⁴²⁸) teste ab Anonymo in collectione MS. legum variarum laudati, Zachariaeus in Anecdotis p. 181— 184 ex codicibus edidit, alia in collectione constitutionum
ecclesiasticarum 4²⁹) apud Voellium ⁴³⁰³) latere putat 43¹). Excerpta breviarii haec typis describenda curavi.
2²) Cf. de eo Bach Hist. jurispr. p. 629 sq., Theoph. ed. Reitz p. 28 sqq., Zachariae apud Rich- terum I. I. p. 813 et in Anecdotis p. 176 sqq.
2⁴) Quod C. G. E. Heimbach de orig. Basilic. p. 28 cum aliis putat; sed cf. Zachariae Anecdot. p. 179§. 7 et G. E. Heimbach Anecd. T. 1 p. 203.
²3) Schol. Basilic. XXIII, 1, 32(15).
4²⁶) Schol. Basilic. XII, 1, 58(1)..
4) Schol. Basilic. XXI, 1, 45(1).
4²³) Comment. de bibl. Caes. VI p. 11, ubi est 2⸗
rod dydòον ρνεον o duvyruον νᷣdενοσσ τeod- vou ArrirtyogPos 6 Slas urde v. r. 4
42*) Lib. I. tit. 1— 13.
4²0) Biblioth. jur. canon. p. 1223— 1302.
*321) Zachariae in Anecd. p. 177 et apud Richter. I. I. p. 796; et sanc plane eadem leguntur in excerptis Stephani apud Zachar. Anecd. p. 189
et apud Voellium p. 1296, fere eadem apud Zachariae ibid. et apud Voellium p. 1301 sq.,
similia apud Zachariae p. 182 et apud Voellium p. 1270.

Cod. VI, 23, 18.— Impp. Areadius et Honorius Ad. Africano Pf UV. Testamenta omnia cete- raque, quae apud officium censuale publicari solent, in eodem reserentur, nec usquam per- mittatur fieri ulla translatio. Mos namque retinendus est fidelissimae vetustalis, quem si
51——,
NrePdvon drrεν̈ναοο ο „6—1408*³2²). Ke g. 4 Ab dlαοννα val oca Ereo τάα τρ μά̈νεστσιι m⁷ vενασανπν εαιασνεεu⁹ ππσχο aτ diozel- 09σάηάν*Ʒ△ÿval„do dcMοαα*ςς νονοστον TOlεrν νν rον lestatoros Sod2νοσσσ.
quis in hac urbe voluerit mutare, irritam morluorum vidleri faciet voluntatem. Dat. XII. Kal. Octob. Constantinop. Caesario et Attico GSS.
Ibid. 22.
Imp. Zeno A. Sebastiano Pf P. Di- ctantibus testamenta vel aliam quamlibet ulti- mam voluntatem, legatum vel fidleicommissun, vel quodcungque aliud quolibet legitimo litulo testatorem posse relinquere, minime dubitan-
Thid. 29.
0 2 elevrd dacruνeᷣν ναiu Tœvdro legata" fideicommissa ols Sodu- Derat vad acrd lον loον⁶eνρνοε»d- 2uμον ttον, zcd aAεντ⁴τε dε, et So⁴lerat, role vf Soudεε εμινορντν ανο ο⁹σν.
dum est. Testibus etiam ad efficiendam voluntatem adhibilis pro suo libitu, quod vo- luerit testator relinquere, non prohibetur. Dat. Kal. Maii, Constantinop. Basilio Juniore V. C. Cons.
Vides breviarium Codicis Stephaniani, omissis iis, quae legem vel exponunt, vel probant, in fines angustos fuisse coactum, ita tamen ut summa legis inde facile cognoscatur. Describit Zachariaeus ⁴³³) Codicem Gυνντιισν sStephani his verbis: Ordine plane eodem compositus erat, quem Juslinianeus Codeæ sequitur. Nubricas titulorum Codicis latinas exhibuisse vidletur, adjecta forlasse versione graeca, nam in Codice Bodlejano 3399 rubrica tituli 30 libri VI Codicis latine eſfertur asi), in Ippen- dice Eelogae autem nec non in Collectione constitulionum ecelesiasticarum rubricae graece versae reperiuntur. Qulvis titulus fere duabus Partibus constabal. Prima pars singularum deinceps constitulionum epitomas sive summas conlinebat, quae tum bre- vitatis, tum vocum latinarum, quae quasi technicae essent, retinendarum studio conspi- cuae essent. Altera pars παστιτα ⁴s) complectebatur ²se) i. e. collectionem omnium locorum ad materiam ejus tituli pertinentium, qui deinceps in aliis Codicis titulis et in MNovellis Justiniani constilutionibus reperiri potuissent.
thaeo Blastare(ap. Fabric. B. Gr. T. XII p. 370 ed. 1), qui dicit raοtοντ νανον εeαασmτoν t rloy dyanlyjodosis Tora a aoedeαμμεεννυ Toyotucn.
**) Cf. Zachariae Anecd. p. 189 cum Paratit. con- stit. ecclesiast. apnd Voellium p. 1296, ubi ea-
dem leguntur.
432) Ex Cod. Bodlejan. Nr. 3399 F. 102 apud Za- chariae Anecdot. p. 181.—
4³³) Anecdot. p. 178.
4³⁴) Zachariae Anecd. p. 183. 435) Quaenam sint zœοerda apud Ictos, docet Za-
chariac apud Richterum 1. I. p. 796 sd. ex Mat- 7*

— 52—
Quam praeiverat viam Codicis Justinianei in brevius cogendi et edendi Stephanus magister, eandem Theodorus ⁴³⁷), discipulus ⁴³s) ejus, in eodem Codice retractando est secutus. Hermopoli ⁴³⁸) Aegypti natus, unde cognomen Hermopolitani ⁴⁴⁹) habet, Con- stantinopoli, postquam jurisprudentiae ibi operam dedit, scholasticus ⁴⁴¹) sive causarum actor sub Tiberio imperatore vel post Tiberium 4⁴⁸) est factus ⁴¹⁴) et anno circiter DLXXVIII summam Codicis, ut Blastares ⁴⁵) testatur, Kdεαναα vel Guνντομ⁴ονꝙ⁶οιις ⁴⁶⁸) scripsit. Haec summa, quae interdum et ipsa 20 Qαιτοε dicitur 4⁴*), hic illic in Basilicis, maximam vero par- tem in scholiis ⁴⁴⁸) Basilicorum plerumque cum excerptis ex editione Thalelaei conjuncta, reperitur, ita ut prope tota possit restitui. Cujus rei periculum fecit Zachariaeus in Anecdotis p. XXXVII- XLII. Ex scholiis autem Basilicorum fragmenta codicis Theodori transierunt in synopsin et eclogam Basilicorum; alia supersunt in Prochiro ⁴⁴) et in Epanagoge, in tra- ctatu de creditis, in recentiore 20ν 50ν recensione, in Synopsi Attaliotae et in codi- cibus ⁴³⁰), qui vel singula fragmenta, vel synopsin erotematicam Codicis continent; bre- viarium enim Theodori in minori quidem erat auctoritate, quam Thalelaei opus, nihilo- minus Graeci eo saepius sunt usi ⁴⁵¹). Fragmenta collegit Zachariaeus ⁴⁵2²). Locos aliquot
227) De Theodoro cf. Reitz Exc. XX ad Theophil. p. 1240 sq., Fabric. B. Gr. V, 30 T. IX p. 197 (T. X p. 397 Harl.), Biener Gesch. d. Novell. p. 64 sqq., C. G. E. IIeimbach de orig. Basil. p. 36 sdq., G. E. IIeimbach Anecd. p. 201 sq. et Zachariae apud Richter. I. I. p. 816 et in Prolegom. Anecdot. p. XXIIsqq. et p. XLV sq.
*²³) Cf. Schol. Basilic. XXI, 1, 45(1), quod G. E. Heimbach quidem Anecd. T. I p. 203 negat propter scholion Basil. XI, 2, 46(1), ubi Theo- dorus quidam a Thalelaeo commemoratur; sed is est alius, verisimiliter idem qui cum Thale- laeo in Inscript. constit. Omnem nominatur.
**²) G. E. Heimbach 1. I. T. 11 p. 297 et Zachariae Anecd. p. XXVIII, unde et O„Saros dicitur i. ex Hermopoli Thebaidis oriundus; cf. Heimbach apud Richterum I. I. 1839 p. 976..
¹) Non Hermopolita; ef. G. E. Heimbach Anecd. J. l. p. 202.
¹¹) G. E. Heimbach I. l. et 272 T. II p. 298 et Zachar. Anecd. p. XXVII sq.
*3) G. E. Heimbach l.l.p. 28 et Zachar. ll. p. XLVIlI.
**) Alius fuisse videtur ejusdem aetatis Theodorus,
qui Nov. 82 cap. 1 Cyzicenus esse dicitur et fortasse in Inscript. const. Omnem ad Anteces- sores commemoratur, alius idemque junior
Theodorus Hermopolitanus, qui»νμν νασßεενο 1r er d Saoudu Scripsit; cf. Biener I. I. p. 66 et C. G. E. Heimbach I. l. p. 37 sq.
4⁴⁶) Apud Fabric. B. Gr. T. XII p. 370 Ed. I. rods *ddαds— 220εοᷣνε ε⁴αιμςροsς Eouonoulärye oue- rerunusews.
4¹⁶) Zachariae Anecd. p. XXXI et XXXIV.
4⁷) Schol. Basilic. XL, 1, 18 et fortasse LX, 6, 25(4).
4³) K. Witte in libro: Die leges restit. p. 30 sq. dicit summam et contextui esse insertam, sed cf. Haubold. Manual. Basil. Praef. p. IV, Biener J. I. p. 66 sq. et Zachariae apud Richterum 1. I. T. XVI p. 809. 816. 822— 826 et 828, ubi scho- lia Basilicorum ex Codice Theodori hausta brevi in conspectu ponuntur. Turowc zar Er- oy* xæ 16*ευό⅜εμν εμο³ασο ρμαμᷣσπov in bibliotheca Vindobonensi asservari dicit Lam- bec. Comment. VI p. 15 et 33; cf. de ea Heim- bach de orig. p. 37.
*¹*) In priore ejus parte; cf. Zachariae Praef. Pro-
chiri p. LXII ibique not. 30; verba tamen la.
tina, maxime in formulis juris, plerumque sunt mutata; cf. Zachariae ib. p. LXIII.
*30) Cf. de his et de libris antea laudatis Zachariae Anecd. p. XXXII.
*²¹) Zachariae Anecd. p. LI sq.
*3) Anecd. p. XXXVII XLII.

— 53— hujus breviarii supra quidem p. 49 transscripsi, adjungo tamen initium loci alius a Zachariaeo restituti ⁴⁵⁵).
Cod. IX. tit. 42. De abolitionibus. Tlrlos us. Ieo* G½₰ Gεμ☚ ν.
I. Impp. Diocletianus et Maxi-*0*³)„xτυο aενν ε⁴ιιη⁴⁶ναι ονα mianus A. Paternae. Praeses provin- àrt*ν⁸ε 10 ατ εꝓrlμαά pdν⁴eν 1„ ciae, si perspeæxerit abolitionem ad omnia„ didr. 10d 2⁴⁵ε. 105 π ο⁶eτο‿ο 11. 14- crimina, quae mota sunt, pertinentem a se ovdaxy, or Ʒνν dοdατοννα 2⁶ impetratam, ne semel ſinita instaurentur, laßesy rt, 2deν αοανρανο⁵—, odxere„uν intercessione auctoritatis suae prospiciet. G.ι⁴ϊ*τ⁴ αι⁴ νννάωαι:xϑ5α ddr. Supplicatione vero porrecta nutui principali, 105 aτον μέε τιαον, d dνοτε 10ν praefata abolitione sopitum crimen ab eadem eyxliαeοο ei vuε πνυνπμηνον αoν, persona revocari potest. DP. XT. Kal.„ᷣuεαεαμαοαινοωρνν deταeνννσι τνν εε Decemb. Diocleliano III. et Maæi- g didraεe.— miano AA. Conss.
Ex quibus apparet Theodorum Codicem non zœrd L6œ transtulisse, quod scholia Basilicorum indicare videntur 4⁵³), sed breviarium potius Codicis scripsisse, quod epitomis sive summariis constitutionum constabat. Summaria in libros fortasse tot, quot habet Codex Justiniani, erant divisa, ita tamen ut auctor previarii non singulas cujusque tituli constitutiones deinceps excerperet, sed totum quemque titulum in par- tes, a numero latinarum plerumque recedentes, distribueret ⁴5⁰). Cum excerptis, quae Stephanianis breviora fuisse videntur, in unum erant conjuncta, aliter atque apud Stephanum, αορeα vel 1αοωασαταινηπ 45) 1. e. loci vel ex Codice ipso, vel ex Novellis hausti, qui rem quod attinet similia continebant. Addita quoque erant alia, quae sibi repugnare viderentur, et quaestiones, aαυντκσααειε, una cum responsis, d-επτνπαυασεσι sive Au†eso, quae rem dubiam disceptarent ³⁵⁸). Cum his vero confundi non debet Synopsis erote- matica, cujus scriptor codice Theodori usus esse videtur*⁵⁰*).——
Tum a Theodoro Digesta simili modo retractata et explanata esse dicunt ⁴⁰) et rem probaturi locum Basilicorum hunc afferunt: 4
Digest. XXII, 1, 1. Schol. Basilic. XXIII, 3, 1(1). DPapinianus libro II Quaestio- O20⁶³οοι num. Cum judicio bonae fidei discepta- Enl 1⁶ν ευναι †φe dονααντνο⁵ουν eeea-
*33) Anecd. p. XXXVIII sq., ubi vide reliquna, ex ²²⁶) Zachariae I. I. p. XXXV. quibus rationem totius operis cosnoscas.*³*) Scholiasta Basilic. XXIII, 1, 65(1) nominat *) Basilic. T. VII p. 927 Fabrot.. naοαeßᷣνοꝶ•άνν. *⁵²) Cf. Schol. Basilic. LX, 6, 21, 4. Zachariae*“) Zachariae Anccd. p. XXXVI sq. et p. XXXIX. in Anecd. p. XXXIII ejusmodi locos rectius*¹*) Zachariae I. l. p. XLI sq. constituendo explicat.**) Biener Gesch. d. Nov. p. 66.

54
tur, arbitrio judicis usurarum modus ex rrar ν υάαστεν dοeννυαᷣςσνννν μεε νν ro- more regionis, ubi contractum est, con- mυ νχαι τοτονεν ⁶οεεειιν ετο τᷣeρσ ⁸εν τ stituitur, ita tamen ut legem non offendat. lluι ⸗σν xdoντας τ⁴ᷣπονε, 8v al„yoe 10 ‿dνααάανραά, d6νον e 1 duο eyueriον r0d2 eore r6 6̈ 1 duαoτνν n00se- vsu 26S 2De⸗ rod πνειμαάασο, Jraν ο 10½09 d6 7uνναεέν 6„ Ʒ mεεμ⁴αασπσιι ευν ꝙᷣυαάκααστσοενηα νν „,leεαασανσισπνν△)F³⁵⁶‿³⁴).
Sed cum Blastares Theodori interpretationem Digestorum non commemoret et pauca tantum fragmenta ejus conversionis inter scholia exstent, neque ea quidem codicum auctoritate satis confirmata(cf. Basilic. XXVIII, 8, 18 ibique Heimb.), Zachariaeus ⁴³⁷)
hunc locum et quatuor alios Dorotheo potius tribuendos esse recte judicat.
Denique idem Theodorus breviarium ⁴⁴²) Novellarum cum adnotatione locorum similia continentium, 9⁶ντο,⁴⁴ον ⁴³) 20 veαρσς συ TTœοαπποαμανας composuit, editum a Zachariaeo ⁴³⁴) ex codice monasterii maximae Laurae in Anccdotis p. 1— 165. Novellae CXI summa, qualem Theodorus constituit, haec est:
De praescriptione C. annorum sub- lata, quae sanctis ecclesiis et aliis locis venerabilibus competebat.
Jubemus 46s) ut in negotiis, quae antehac XXX annorum removebat exceptio, nuné venerabilibus ecclesiis vel monasteriis et xe- nonibus, nec non orphanotrophiis ac brepho- trophiis et ptochiis XL. annorum protelatio conferatur, salva scilicet inter alias personas et causas virtute, quam semper tricennalis sibi praescriptio vindicavit, quoniam hane X annorum adjectionem religiosis locis prae- stamus, ut personales et hapothecariae actio-
430a) Vocabulum deest lexicis. ¹⁰¹) In Anecdot. p. XL et apud Richter. JI. l. p. 809.
4²) Cf. de eo Biener Gesch. d. Nov. p. 68 et Za- chariae apud Richter. I. l. p. 816 et in Hist. juris Graeco-Rom. p. 29. Breviarium sub Tibe- rio esse confectum opinatur Heimbach apud Richter I. l. 1839 p. 964.
¹33) Anecd. p. XXVII.
4½) Fragmenta ejus, maximam partem e scholiis Basilicorum collecta, antea ediderat G. E. Heim- bach in Anecd. T. I p. 225— 259; excerpta No- vellarum, quae ex Theodoro in Basilica trans-
Heol 105 IO6ον τιιυ½ ςςμιιοιυασα η d*ν νν τοςα εᷣανέι ᷣmOισασmς. Artva doyuarc.
TIdαœᷣα ⁴⁸) dyꝙ 100 0νσ.α qßs*ο 0, elre personalla ³⁶⁷), alre orrodu Ola Sorlν, obx urrsoluε τ μ, z0„ dνααονισοσαοσέινσν εηἀσσς olνν τατ εν̈eνκν rrOOgxlOυνꝙ◻ πταρꝓασ φσm⁵άτστουσσν dεντουO οος νμικοωιςι ναρινονυςιε Gιμο³αις ⁴³⁸⁸) ꝙyolν z old. vedο dνένοι Br. 2 r00 266. 10. 9 di⁶τ. uy, 2να Tyole 9 ereo 6„ν ꝗ'εοεεοσνσ 1de duougas r0⁴GR- 101½ Geενπντπ οα r1τπαέος dycde, 6⁴ομνς mα
ierunt, indicavit Heimbach apud Richterum 1. l. 1839 p. 991.
4³) Dedimus verha latina, qualia apud Julianum(Nov. CIV) leguntur; cadem(Jabemus ut—— re- ligiosis locis) exstant in Authent. Collat. VIII Tit. XII. Initium ejusdem novellae latinae cum graeco vide supra p. 44 sq.
46) TTaοα—„⁴yous in Basilic. V, 3, 16.
4⁰⁷) Scrimger.*rο⁴εmπνκ, ut in Basilicis.
438) duolos— didr. y desunt apud Scrimgerum et Ilaloandrum.
⁴³³) G. E. Heimbach vult 7ν mπν αe᷑ ααάαυν ⁶τσ ouν, Zachariae rον meot ent alxu.

7
5⁵5
rds snl zoig Sa‿*ϑεκεοσσν εες ⁴⁶ο) Luow- Guν ανναα⁴τειν. Mu„dασαασď, dra 5 OO&εεμεέν ida odr Suvναενας zdν er indgte 42e)*‿νένμνπν¶qoῦmUM‿y doxε O vO⁵α‿εαυ, Iri ⁴Hειeαιοι τοπ᷑/ô⁸: 100„ rij e᷑ærovrasriæ zdud ouxt ai zeαοραναοσν rasν⁸ εlοοννν 1dεμQ⁶σο ενm zijs 20
nes in tanto tempore propagentur, annali autem eæceptioni vel triennali vel aliis hujus- modi eæceptionibus non derogetur. Haec autem constitulio et in praeleritis tempori- bus locum habet, nisi quaedam causae ami- cali transactione vel Judiciali sententia so- pilae sint. Dat. Kal. Jun. CP. Imp. Dn. Justin. A. PP. a. XV. Basilio V. veαeοmς. EEepν˙σ uν Loeio Srr 18. 42²) C. 60s. riς Saoldelas urrœrelæ Baoldelov.
Inde apparet Theodorum, et a Nomophylace**³) grl.οσαντιμον appellatum, brevitatis admodum studiosum fuisse et rubricam, quam dicunt, Juliana et vulgata breviorem“**) habere. Idem inscriptiones Novellarum omisit*s), sed prima cujusque Novellae verba latina propter morem citandi tunc vulgarem addidit et sollennia juris vocabula hic illic servavit, a libra- riis demum postea neque semper reete in graecum translata ⁴⁷³⁶); subscriptiones autem latinas ipse in graecum convertit 4). Indolem breviarii Theodori Zachariaeus his describit verbis ⁴⁷⁸): Theodorus sanctiones, quas uno quasi et cohaerente tractalu qugelibet MNo- vella complectitur, in minutas partes dissecuit et distinæit. Hine regulas quasi et specialia praecepla, usus plerumgque imperativo dicendi genere, confecit. Breria autem illa praecepla singulis deinceps Seανάzνν vel capitibus proposuit; et hactenus quidem Theodori epitomae similes sunt iis, quas Julianus Antecessor et Athanasius Scholasti- eus confecerunt, nisi quod breviores sint Julianeis, clariores aulem Athanasianis. Ex- cerpta operis hic illic in contextu ¹*⁵), saepius in scholiis Basilicorum ⁴⁵⁵), apud Har- menopulum 4⁵¹), saepissime in codicibus 4s2) Novellarum inveniuntur.
Porro Cyrillus ⁴33) Jetus, qui post Stephanum juris professorem 484) seculo sexto post Christum exeunte floruisse videtur, Digestorum interpretationem sive editionem
0) Scrimger. et Haloand. all᷑ιμαοο⁵aαν
471) usuv.—„eadã desunt apud Scrimg. et Ha. loandrum.
⁴2²) Scrimg. et Haloand. ¹⁸ α τοντπσέ⁴τ οςαουοτιυυιιαά nt vnarslas Baodelov.
4⁷³) Schol. Basil. XXI, 1, 45(21).
**⁴) Zachar. Anecd. p. XXVIII.
*7⁵) Zachar. I. I.
4⁴) Zachar. I. l. p. XXIX. Ita v.„ναρνα aperte falsum est; fortasse enim librarins meditamenta legit pro medicamenla.
4²⁷) Zachar. J. I.
**s) I. I. p. XXIX sq.
**²) Basilic. II, 6, 27; XXIII, 3, 78 sq. et Biener I. I. p. 130. 140.
¹40) Heimbach Anecd. T. I p. 223 sqq. et Zachariae apud Richterum I. l. XVI p. 818.
481) Lib. V, 9, 17, ubi dicitur d συνννταιmάαα de vea- ede; of. Theodor. Breviar. Nov. 92 et Schol. Basilic. XLl, 5, 1(1), quem locum neglexerunt.
¹³²) Biener I. I. p. 91.
¹3s) De quo cf. Reitz Exc. XX ad Theophil. p. 1235, Heimbach de orig. p. 31 sqq. et Zachariae apud Richter. T. XVI p. 807 sq. Noli eum confun- dere cum Heroe Cyrillo, Icto antiquioris aetatis, quod Heimbachio accidit.
*³¹) Videtur enim in Schol. ad Basil. XII, 1, 29(5)
Stephanum laudare; Reitz contra l. I. p. 1245 sine justa causa eum ante a. DXXXV floruisse censet.

— 56—
breviorem(ν⁴οσσ) ⁴⁸⁸) curavit. Haec interpretatio sive index ⁴⁸³) continebat summam Digestorum vel brevem expositionem, unde et Matthaeus Blastares ⁴⁸*⁷) Cyrillum Digesta voνν εφρεto» interpretatum esse dicit. Indicis autem Cyrilliani excerpta vel in scholiis Basilicorum 4³³), vel in Basilicis ipsis 4²e), plerumque cum excerptis Stephanianis con- juncta, tot occurrunt, ut libri partem maximam facili negotio inde restituere possis. Quod vero existimant, editionem graecam Digestorum sis 0 π⁴s a Cyrillo esse confectam ⁴⁹⁹), id nullo modo potest probari; immo scholia Basilicorum 10 Adxog Di- gestorum, quod iis ⁴⁰) fere semper est contextus cum explicationibus Stephani, a ver- bis Digestorum Cyrillianis distinguentia ⁴⁹²) indicem solum Digestorum a Cyrillo seriptum esse aperte docent. Inveniuntur sane et adnotationes Cyrilli inter scholia Basilicorum, vel separatim positae, vel cum indice conjunctae, quae verba legum sin- gularum uberius explicant ⁴⁰³), exemplis casibusque demonstrant ⁴⁰³⁴), interdum Tοσ poœ́ vel αοœαmνποοπνπε addunt ⁴⁰⁵); sed hae, nisi sunt alieni fetus, quod passim cognocere licet ⁴⁹⁶), vel ad marginem indicis erant scriptae ²⁸²⁷), vel, quod malim, ex
commentariis separatis sunt haustae, quibus Cyrillus Digesta latius Exposucrat. Ut indicem Cyrilli accuratius cognoscas, hos elegi locos:
Digest. III, 3, 43§. 6— 45 init.
Qui non cogitur defendere absentem, lamen si
Schol. Basilic. VIII, 2, 43 p. 386 Hleimb. Kvolllou:
Judicatum solvi Ssatisdedit defendendi absentis"0 xοιναοααο decεν⁶εέν Tt,&dν gratia, cogendus procurator judicium accipere, d un 7001ε⁴τον ⁷σἀεουι, d 2 1005 ne decipiatur is, qui satis accepit. Eos tamen, zοον πηάααααο νππrar d qui non coguntur rem defendere, post satisdatiq- ànroo, dvcydvνerate deqerdeògat.
¹3⁵) Schol. Basil. XII, 2, 8(3), XXVIII, 8, 63(5) et XII, 1, 74.
4³³) Qui cum indice Digestorum Stephaniano con- fundi non debet, a quo scholia Basilicorum kz- dσιν Cyrilli distinguunt, cf. XI, 1, 37. 40(16). 63(2); 2, 8(34 et 35); XII, 2, 8(3), ita ut aliis quoque in locis, ubi ivdes commemoratur, solus Stephani index sit intelligendus; cf. Ba-. sil. LX, 5, 10(3) et Zachariae I. I. p. 797 sq. Cyrillus Tydαeurme quidem in schol. Basilic. XXII, 5, 31(2) dicitur, sed propter Stepha- num, qui ibi additur.
4²⁸⁷) Cſ. Corrigenda in Histor. Juris Graeco-Roman. ed. Zachariae p. ult., unde omendanda sunt, quae habet Heimbach de orig. Basil. p. 31.
¹²3) Zachariae I. I. p. 808 et quae conspectus tabu-
larum praebet ibi p. 822— 82r.
4²) Cf. XXVIII, 8, 63(5), XXXVjIII, 3, 13(1),
XLI, 1, 73 et LX, 3, 27(25).
490) Reitz ad Theophilum p. 1235, Heimbach I. I. p. 31 et 33 et Zimmern Gesch. d Röm. R. T. I, 1 p. 398.
¹⁰²1) Schol. Basil. VIII, 1, 9; 2, 55; cf. et Biener Gesch. d. Novell. p. 147 n. 65.
¹⁰²) Cf. supra not. 486 et adde schol. Basilic. XXVIII, 8, 63(5) et LX, 3, 27(25).
*9s) Schol. Basil. XI, 1, 7(fin.); 40(13 cf. 16); XII, 1, 8; 29(5); 63(6).
**³) Ibid. XI, 1, 5; 27(37); 2, 3(4).
*¹s) Ibid. XI, 1, 5; 27(37); XII, 2, 19(5).
⁴⁰⁴) Cf. ibid. XI, 1, 17(fin.); XII, 1, 41; 63(20) êet Zachariae Il. I. p. 821; sic et adnotationes aliquot ad Codicem in scholiis Basilicorum nomen Cyrilli prae se ferunt, quod falsum esse Zachariae J. I. p. 808 monet.
49) Zachariae I. I.

57
nem cogi, Labeo, causa cognita temperandum, ait, et si captio actoris sit propter temporis tractum, Judicium eum accipere cogendum; quodsi aut affi-
el ddντ ⁴ m1τπτ⁶ς 2Gν mr0ατη⁴⁶ετυνασπαο „„ 7 2/
dyxioεiναν ϑιεε‿νον,* ενοα Traοισν erε⁹ν, els»oO⁵⁴ν εναέιασ‿mQῦs
7 43— 7 Oανἀαε oαιιο, i deodnνμ, i 2/ 41. 2 7» 2 7 a³ν dtæ εασιdεει, Od chyœνν berdν 1νοο dε dνναd dvν „dεεοσνσαι. 12, et 20εν ϑꝓυκά Tao- atreεraο,*ονιμινννεα oudec-
„„ 1 2 71„ T0*-6 ιι, à? dε ει⁴ꝓρμά, 0d*οα
nitas diremta sit, aut inimicitiae intercesserint, aut bona absentis possideri coeperint,(¶4d. Vlpianus libro VII Disputationum) vel si longinquo sit abfuturus, vel alia justa causa intervenerit,(45. Paulus libro IX ad Edictum) non cogen- dum. Sabinus autem ait: nullas Praetoris par- tes esse ad compellendum defendere, sed ex sti- uuredera Tadröv orr e drd pulatu ob rem non defensam agi posse; at si 0dx dονꝝεν, d Sr„Oνν/ϑ. Justas causas habeat, cur judicium accipere nolit, fidejussores non teneri, quia vir bonus arbitraturus non fuerit, ut, qui justam excusationem afferret, defendere cogeretur; sed et si satis non dediit, sed repromittenti ei creditum est, idem slatuendum est. Tb. 45, 2. Schol. Basilic. VIII, 2, 45 p. 387.
Si procuratori opus noweom nuntiatum sit, isque Kvuoldlov.. interdicto utatur, ne ei vis fiat aediſicanli, defenso- TIo02υοἀιμοο Kerd xaεtas ris partes eum sustinere, nec compelli cavere, alziαeς Oeεεσαεοωνσ dxOνσρας seęʒσ ratam rem dominum habiturum, Julianus ait. zetraw νν oͤdrc os‿o. Et si satis dederit, non animadvento, inquit Julianus, quo casu stipu- latio committatur.
Complexus est ⁴⁰⁸³) autem Cyrillus in indice contextum Digestorum paucis ver- bis, ita ut latiora comprehendendo obscuriora simul declararet, verba singula Digesto- rum mox servaret, mox cum aliis commutaret ⁴⁹⁹); idem formulas juris latinas plerumque in graecum non convertit, exempla alia atque in latinis interdum proponit, ubique auctores legum et subscriptiones in summis omittit.
Eadem ratione in edendis vel explicandis Digestis usus esse dicitur Julianus 500), Stephani discipulus ³¹) et ipse antecessor Constantinopolitanus, non professor, ut alii opinantur, neque ex iis, qui jussu Justiniani leges in corpus collegerunt. Floruit magna auctoritate(voνμμι§σἀςσ) ³*²) sub imperio Justiniani exeunte et sub Justino juni- ore ³⁰³³) anno circiter DLXX, atque dum alii operam dabant, ut leges latine scriptae
Heimbach de origine Basilic. p. 43 et Zacha-
riae Anecdot. p. 207. 2 *or) Colligunt id ex schol. Basilic. XVI, 1, 6(2).
³02) Anthol. Graec. T. II p. 516 Br.(T. III p. 216 Jac.).
¹²3) Cf. Schol. Basilic. VIII, 2, 70, 71. 107; XI, 1, 6. 7. 10. 13. 14. 16. 17. 21. 23. 24 sqg.
4³) Ita verba Digest. XXIII, 3, 60 quous que ralio Palitur, teste Schol. Flor. Basil. XXIX, 1, 56, ueragpodéοαυν— 24pei u debe r6 μράσαν, ubi urrapedcor opponitur rq souνreuorre Tregde.*0s) Biener I. l. p. 74 sq. et Jacobs Anthol. Graec.
**) Cf. de eo Biener Gesch. d. Novell. p. 70 sqg., T. XIII p. 906.
Dissert. II. 8

— 158—
in graecum transferrent, ipse commodis Italiae recens expugnatae prospiciens Novellas Justiniani tam graecas quam latinas ita retractavit, ut plerasque in epitomen latinam diligenter redigeret ³⁰⁴½), verba graeca accurate secutus, servatis plerumque vocabulis artis, et sermone satis eleganti usus ⁵³), quippe qui linguae latinae peritissimus fuisset. Idem scripsisse fertur Summam graecam Digestorum sive indicem cum rαοαασνοασασς vel Mαααασνσνια⁴οςι ⁵³³⁸), quam Basilicorum scriptores in usum suum adhibuisse dicun- tur. Qui enim in scholiis Basilicorum et apud Ictos graecos serioris aetatis nomi- natur interpres Digestorum anonymus, Zachariaeo ³⁰ĩ⁷) auctore est Julianus anteces- sor. Et sane Anonymum atque Enantiophanem, quem dicunt, eundem esse Ictum Zachariaeus bene demonstravit ex eo, quod uterque eundem librum scripsit°⁸) et eodem scribendi genere est usus; sed argumenta, quibus probare studet ³⁰), Ano- nymum et Julianum eundem esse scriptorem, mihi neque gravia, neque probabilia esse videntur. Nihilominus fieri potest, ut Anonymus idem sit atque Julianus; summam certe Digestorum ab Anonymo confectam fuisse et alii auctores docent, et scholion 5⁴) Basilicorum ostendit, ubi Anonymi editio a Cyrilliana diserte distinguitur; accedit quod auctor summae Theophilum ⁵¹¹⁴), Dorotheum 5⁵¹) et fortasse Stephanum 5¹⁸) laudat. Fra- gmenta autem summae, cui et nomen 10 Mlαos fuisse videtur ⁵⁴), partim in Basilico- rum contextu et in scholiis ⁵¹⁵), partim in aliis libris v. c. in Prochiro*²⁴) et Nomo- canone ³³*) leguntur; praeterea loci Digestorum summatim conversi in οασνσετα⁴νοις Anonymi inveniuntur ⁵¹⁸). Fragmentum, ex editione Anonymi nobis servatum, Zacha- riaeo sponsore hoc est:
²⁰⁴) Hugo Lehrbuch der Geschichte d. Röm. Rechts posse. Quae impugnat G. E. Heimbach apud
p. 808(1822). Alius eodem fere tempore con- versionem Novellarum graecarum vulgarem, quam dicunt, confecit.
²⁰³) Biener I. I. p. 82 sq.
³⁰³) Cf. Heimbach de orig. Basil. p. 89 et Zachariae in Anecdot. p. 197 not. 4 et p. 207.
⁵⁰*) Apud Richterum I. I.; idem jam antea Biener
Gesch. d. Novell. p. 56 conjecerat.
¹⁰³) Cf. Schol. Basilic. XLVII, 3, 25(1) cum 3, 42 (4) et Photii Nomocan. T. II p. 909 apud Voellium. *⁰⁵) Anccd. p. 204— 206; utrumque enim dicit fuisse discipulum, ut videatur, Stephani, utrumque linguae latinae peritum et antecessorem jus in urbe Constantinopolitana docuisse; unum Ju- lianum inter Digestorum interpretes non com- memorari et similitndinem, quace inter Modestini conversionem latinam et paraphrasin Anonymi intercedat, hac tantum conjectura explicari
Richterum I. I. 1839. II p. 970 sqq.
⁵1⁰) Basil. LX, 3, 27(25). Toëro ε ένα asετa zẽ rũ roν Kuotldou ²ναιεασεν, d xab 2 eν uu; cf. et schol. Basilic. XXVIII, 8, 63(5).
31¹) Schol. Basil. XIII. 1, 18(4).
31¹) Schol. Basil. XXXVIII, 9, 1(3); XLV, 1, 28 (20) et XLVII, 3, 42(2).
31³) Schol. Basil. XXI, 2, 6.
51⁴) Schol. Basil. XXVIII, 8, 63(4) et XLV, 1, 16(17).
5¹⁵) Cf. Basil. XXIV, 1, 8 et 8, 5 cum schol. Ba- sil. XXVIII, 4, 22(1); cf. Zachariae Anecd. p. 206 not. 41 et apud Richterum p. 804 sq.
5¹*) In prima certe parte; cf. Zachariae Praef. Proch. p. LXII.
51) Zachariae Anecd. p. 197.
*¹) Cf. Schol. Basil. XIV, 1, 32(1); XXVIII, 4, 21(5); 5, 32(3); 8, 2(3); 8, 25(9).

— 59—
Digest. XII, 4, 8. Basilic. XXIV, 1, 8. Neratius libro II Membranarum. Ne9arlou: Quod Servius in libro de dotibus seribit: si inter Edvy ³¹ο) le ⁴νν συωναραρσαόάν ον
eas personas, quarum altera nondum justam aeta- uνμ ůs 1υνν ναέεμν εν) 6gelr- tem habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine 1 ields soul,&l 1ο) peyrat interim datum sit, repeti posse, sic intelligendum dοαεπμιν, od ⅜νsdidoraii τ⁶ ³ο*ενν est, ut, si divortium intercesserit prius, guam utra- ν TOouνl, dσmσαινο dds v 4ννσυm que persona justam aetatem habeat, sit ejus pecu- e†— öcον i iorela duploraœrai: 10 niae repetitio; donee autem in eodem habitu ma-„⁴ο 9¹166¾ νον ε ν τπw,S— d0» trimonii permaneant, non magis id repeti possit, dοατν»ε⁵ςναα—ντοος 1ν 1) quam quod sponsa sponso dotis nomine dederit, yαιοε, d* d*τ⁶σε⁶οσασ.
donee maneat inter eos affinitas. Quod enim ex ea causa nondum coito matrimonio datur, quum sic detur tanquam in doltem perventurum, quamdiu pervenire potest, repe- tiltio eſus non est.
Quibus adde, quae in iisdem scholiis ⁵²²) bis et in contextu Basilicorum leguntur.
Digest. XII, 7, 5. Basilic. XXIV, 8, 5. Papinianus libro XI Quaestionum. TTaιρυιιιαά Avunculo nupltura pecuniam in dotem de- Edy„u eAAou&α Yανμάέςασνιραι ⁵⁷ε³ς) 91%
dit negue nupsit; an eandem repelere pos- 1τ ¶˖ ✕ĩο 7 n„⁹εο⁶ 87r⁴⁶† εν τοοινπν mʒεαά‿ sit, quaesitum est. Diæi: quum ob turpem α αἀαχαυννν d,ενεεdiee 9). od Fag Sr causam dantis et accipientis pecunia nume- aloxoòrii, dld enl Tεο ⁸⁴ουνν 3Jors 54) retur, cessare condictionem et in delicto pari uτε α‿οαe –ενεαι 10„ αννα τν έꝓροτπσ potiorem esse possessorem; duam rationem onov aloνεομ-ν zoẽ d¹⁴dντο zal fortassis aliquem secutum respondere, non zoo Aaαιεἀνονεοsε, doye? rddνε 5²6) habituram mulierem condiclionem.„d Jre d» 10 d.εμαακοονεμᷣςι επμιαιασπσνέαστεεοeς
2orεν G*εε⁶νι⁵ενο⁸. Vides Anonymum in his eadem ratione, qua Cyrillus, usum esse et latina, quae bene intellexit ³²⁷), in compendium quasi redacta graece reddidisse, additis interdum
singulis, quae ad intelligendum necessaria viderentur. Sed ut redeam ad Julianum antecessorem, is epitomen Novellarum 6dς εmν 1ι
*1⁵) Eadem leguntur bis in schol. Basilic. XXVIII, 323) Schol. 3. aν. xohuara nods uνrode εν. Schol. . b. 3* το⁵—ν³α.
4, 22(1). 62 6 584 320) S alte Sr pe Axlas.*2¹) Schol. b. Lereren 1 Rthol allsfuntie Tee d⸗ 624 ³²s³) Schol. a. ak our Txei Aoœeν d œeνσ dε̈νσάνυννν ⁵τνκ ²21) ro pduos desunt in utroque scholio. ot. eior.
³²2) I. I. XXVIII, 4, 22(¹); ef. et quae in Basilic. ³²*) Schol. b. Sensrirtor. XXXVIII, 6, 9 et in schol. I. l. leguntur cum ³²:) Singula verba latina retinet; cf. schol. Basil. Digest. XXVII, 6, 11. 3 VIII, 1, 1 p. 328 et XXI, 2, 13(10). 8*

— 60—
sive expositionem, latina sua summa breviorem, graece edidit ³²⁸). Epitomes fragmenta fortasse habemus in Anecdotis graecis Zachariaei p. 208 sqq. et in scholiis, non in contextu Basilicorum ⁵²⁹). Inter fragmenta vero codicis Bodlejani Nr. 3399, qui Ano- nymi summas Novellarum continet, synopsis Novellae latinae CXLIII, fortasse a Juliano composita 5³⁰), his legitur verbis ⁵³¹): IIeol dorwaysloyg puralν ál Pααοαμναι* oede da Legis interpretationes.
I' vnj aεννενασσ 20 doασσe aνν 00 duycxra laßeĩ 1 nod,ucne adroi, oure 8 τον ⁹νρν, OdTs x dαουινυννει αστον, odre 1νν μετασν⁶ννιυν ꝙτοσν μ⁶ςσοωιςσεi dι ε νσοωνεις adris Aaνυρ⅜αοοι adrd, ei*α⁷ν 1dιυνας τν iᷣεν σeάννρανε ε! ³ 1πεο⁵ειασ, †ασmνωννa 1 rolαντα Trodyοαμασα.
Quae, si non ex ipso Latino ⁵³²) translata sunt, certe non sine cognitione linguae latinae excerpta esse patet, ut inscriptio et v. qiœοαοαοναιασ docent. Exordium, finis et alia, quae supervacanea sunt visa, epitomator rescidit, quantum ³as) ſeri potuit, brevitatis studiosus, immo aliquando obscurus, dum brevis esse laborat.
Interpretibus, qui Novellas excerpserunt vel zœær' srrrτoμ» in graecum conver- terunt, adnumerandus est Athanasius 5³4) Emisenus, fortasse Antiochiae ⁵³4⁴⁴) scholasti- cus i. e. causarum patronus, cujus nomine circumfertur delectus Novellarum, ab ipso post annum DLXXII retractatus, siVe.&rerofuy 105„ Heεε⁴ τ0ν 70dιςα*εαςν α rdeεν καάd lινο̈νςι σωνεεαμεμνν ded zal 6ν εᷣνπ⁴ἀατoν iιον radœtrl, edita in Anecdotis Heimbachii I p. CI— 198. Athanasius 55) enim sub Justini II imperio ³³⁸) Novellas Justiniani integras ita excerpsit, ut singulas pro rebus, quas continent, et pro certis quibusdam locis, non vulgari, sed temporis ordine servato, in XXII titulos redigeret et titulo cuique αodeατα i. e. excerpta earum Novellarum, quae similia ⁵³⁷) habent, certa ratione adderet. Idem Novellas commentario sive notis explanavit, eam ob rem a scholiis Basilicorum saepius commemoratus ⁵³⁸), et Suaresio auctore excerpta æ z⁶⁵e Aiyeoτωνπ α zo?ν ϑ mμρov KAdixos, quae in codice Vaticano servantur, elegisse
²¹³) Hleimbach Anecd. T. II p. L et Zachariae apud sq., Heimbach. de orig. Basil. p. 43 sq., Za- Richter. I. I. p. 804. chariae apud Richterum IJ. I. p. 805, in Po-
²²⁰) Cf. schol. Basil. XXIII, 1, 76(8) cum Novell. mais p. 81 et G. E. Heimbach in Anecd. Tom. C et cum excerpti Juliani Nov. XClII. 1 p. III sqq.
²²*) Inter Juliani certe epitomen latinam et grae-*342) Zachariae in Wien. Jahrb. 86 p. 317.
cam Anonymi similitudinem quandam interce-
dere putat Zachariae Anecd. p. 203 sq. et in Ponas p. 77 not.
²²²¹) Zachariae apud Richterum p. 796 et in Hlistor. jur. Graeco-Rom. p. 29.
**1¹) Zachariae Anecd. p. 222. ¹n) Heimbach Anecd. 1. 1 p. VII sq. et Tom. II *2z) Zachariae I. l. p. 201. P. 292; non sub Justiniano, ut docet Zachariae *2) Zachariae Anecdot. p. 204. in Wien. Jahrb. T. 86 p. 212 sq.
*2¹) Cf. de eo Fabric. B. Gr. T. XI p. 584 Harl., ¹**) G. E. Heimbach in Anecd. I p. XVIII. Zimmern Gesch. d. röm. Privatr. 1, 1 p. 399*²²) Cf. Reitz Exc. XX ad Theophil. T. II p. 1234.

— 61—
dicitur. Exempli loco addam Novellae CXI summam, quae legitur apud Athanasium Tit. II. const. 5 his verbis 5³e): H 540) Jεdrατẽꝝνις draασονοασ 21)» 102ν Ʒενιαϋννεανννπυραροσꝙαχσ ετπεε τν ed*οενιο⁴υνν Oενα. 0 ασς μράαααεeςᷣ HAiæ eπενν IAAvoενας. Ouod medicamenta morbis.
vtοοsᷣνν didνες 16 οον⁶ον ταν Sxxνσυιν εα εναeᷣαν otνκο̈ Ʒ 9 α vO Ti zijg krœrovrcerlas Tοσꝙνσρ dyrασνσσ moᷣάος, αeαelsderaν dν rœνy 1* Ʒσ τασασααααmQπαονQπα‿εεdεν sla αοασνοαꝓρν να Gαυν αεm 54¹) 2d 1d5 SenlGεν x eduννω nειμσ εν⁵νεαα dmꝓοες ⁵*²). Tyuelασσσ hõrzi έm zoνο εᷣνονειαοστπναμιμννιαασ τaε⁹ς rddsGνν xαα τνν eiς dνα‿ᷣενυνσαυν ντμαάαευ naradsi—ꝓνεκεςσσν, sg olg d6dονεν νμαοεοςσ α TOονερον τμσιππαάααχ[ꝙõoᴵↄłſ·‧ xœrovraerlas didraeέε, dvννεννμμενν έν τέ i roë rd⁶. Sm6 τ ½ν τον zνι2οι, 02G 5¹) 20„ dιιιν e* od dvεider ree— a- 0σ.α dοemαēοεε Eyodgy ddνdασι⁸ Iovylaiς Ʒμααetõς Touοτιεμασυον τ εει ε⁴μεε⁴ ⁵¹⁴) 1„ uœσεν Baodelov..
Quae ab interpretatione ejusdem Novellae œrd 6dœ facta prorsus recedunt, ita ut summam ex latino ³⁹⁸⁵) excerptam esse pro certo constet. Sequitur autem Athanasius in excerptis Novellarum eam rationem, quod singulis constitutionibus indicem sive brevem totius argumenti adumbrationem, fortasse tamen non ab ipso factam ⁵⁴), praemittit, tum initium latinum sive prima quaeque verba latina servat ⁵4⁷), ex quo facile cognosci potest, quae Novella latine graeceve scripta fuerit ⁵⁴s), denique epitomen addit constitu- tionis, in qua vocabula juris latina„ ex ipso Novellarum contextu hausta ⁵⁴⁹), graecis interposita sunt*s). Athanasianae epitomes tituli I— III in collectionem constitutionum ecclesiasticarum apud Voellium Tom. II p. 1315— 1361 translati sunt; una Novella ab Athanasio excerpta in Basilicis 51) legitur.
Hii interpretes libros Justiniani zar Srατοαν graece vel converterunt, vel retra- ctatos ediderunt. Quae interpretandi ratio, quum intra fines certos coerceri non posset, sed ultro citroque vagaretur, facile in aliam abiit, quae summam quidem excerperet,
*se) Initium Novellae latinae vide supra p. 54. ³⁴⁶) G. E. Heimbach Anecd. I p. XVII; aliter cen- ³¹⁰) Eadem leguntur in const. eccles. Collect. III, set Zachariae in Wien. Jahrb. T. 86 p. 229. 2, 5 p. 1350. Alia, quae transierunt ex Atha-**⁷) Heimbach I. I. T. II p. 293.
nasio in Nomocanonem Joannis apud Voellium,; l. T. Ip. LXXXVIII. indicavit Heimbach apud Richterum IJ. J. 1839 89) Hembäen 1. r
p. 981. 5¹*) Heimbach I. l. T. I p. IX. *¹) Const. eccl. aurf. ¹e) Hleimbach l. l. T. IIp. 204, qui de indole, natura ⁵¹²) Const. eccl. 2 αοꝙε. et forma epitomes Athanasianae agit I. l. Tom. ⁴⁴³) Cod. et Basil. oudav. I p. XVI sqgd.; Zachariae in Wien. Jahrb. T. 86 ⁵⁴ Const. eccl. 1e vnar elg. p. 223 dicit Athanasii orationem, dum brevis ³4⁵) Zachariae in Wien. Jahrb. T. 86 p. 234; alii sane, esse laboret, esse duram et obscuram.
Novellas latine scriptas Antiochiae extitisse ne-*²1) Epit. VII, 2 in Basil. IX, 2, 2. gantes, ea de re dubitant.

— 62—
omissis iis, quae supervacanea viderentur, neque tamen ita angustis se contineret terminis, ut non interdum latius spatiaretur et singula hic illic vel supplendi, vel expli- candi causa adderet, omnino autem contextum ex parte tantum, non totum graece redderet. Is vero convertendi vel retractandi modus ab Ictis plerumque ‿ασπ ⁷τ⁴έ‿ι*ς ⁵⁵²) nominatur, quippe qui inter erειτονυν et αdοœwt medium teneat locum; eo primus est usus, quantum sciam,
Dorotheus 5ss) vir quaestorius, quem 554) in Bernjtiensium splendidissima civitale leges discipulis tradentem propter ęjus optimam opinionem et gloriam et propter sol- lertiam legumque scientiam 5ss), ut ab eo aliisque Institutiones ⁵⁵³), Codex repetitae praelectionis ⁵5⁷) et Digesta ⁵⁵³) componerentur, Iustinianus Constantinopolin arcessiverat. Antecessor 5⁵⁴) ibi factus ante Stephanum, qui eum dexdotw laudat ³⁵), indicem ⁵⁴) Digestorum ordinem vulgarem secutus confecit, qua in re Matthaeo Blastare teste ³³²) udoνν convertendi zdty adhibuit. Cujus indicis fragmenta compluria in scholiis Basi- licorum supersunt, enumerata a Zachariaeo ³⁰³), qui locos indicis Dorotheani, inprimis ex libris XXIV— XLVIII Digestorum transscriptos, scholiis Basilicorum interpositos esse speciosius, quam verius demonstrare studet, Dorotheum et Antiquum(r0ν τπααια⁶) eundem esse interpretem ratus. Apparet vero ex fragmentis indicem Dorothei ita fuisse compositum, ut contextus Digestorum in brevius quidem constrictus, sed explicationes vel indici ipsi insertae, vel rraοαιννοα—ρσαα in margine additae essent. Hinc, quae Reitzius in editione Theophili p. 1235 habet, rectius sunt constituenda.
Ut convertendi rationem Dorotheanam cognoscas, has elegi particulas.
Digest. II, 14, 39. Basilic. XL, 1, 39. Papinianus libro V Ouaestionum.% 69 os. Tà doρƷ ννμμοσα ο Veteribus placet, paclionem obscuram vel am- 11ο⁴e|σεσνν ταχ‿ιν*ε⁴α⁴ςιιςό‿‿σεαιν νυυ⁶εμενα ααάν³‿ oον biguam venditori et qui locavit nocere, in quo- οαdᷣον εα ον μάσνσόνιτον vοεεται αάοσ⁸ rum fuit potestate legem apertius conscribere. ydo esννν αdςστεοαα 1τsν‿⁷σα εἀ‧ σσνηανα.
²²²) Matthaeus Blastares apud Zachariaeum Hist. jur. ³³²) Schol. Basilic. XIV, 4, 7, 1 apud Richterum
G. R. in Addend.; cf. infra not. 562. I. l. p. 806. σσεοσςο uαηαρετνε 1ν rοσν ³33) Cf. de eo Heimbach de orig. Basilic. p. 33 sqq. 0uεlοασυ εeννςενάιιεκναε dxolονασασς τ εννπι, ds-
et Zachariae apud Richterum XVI I. I. p. neo at Todevyc.
808 sqq. ⁵²) Qua de re E. G. Heimbach quidem I. I. dubitat, 5⁵³⁴) Cod. Just. I, 17, 9, 2. sed cf. Zachariac Histor. juris G. R. in Cor- *z) Instit. Prooem. 3. rig., ubi Blastaris locus integrior, quam apud ²²²) Const. ad Antecess.§. 2. Fabricium(Bibl. Gr. T. XII p. 370 ed. D), ³⁵7) Constit. de emendat. Cod.§. 2. ita legitur: Atερ̃aros yao is els nldros ⁴ 5³³⁸) Cod. I, 17. 9, 2. reora SEy,αντο Köασιdos ar' Snετousr, A16 9 e0s ²⁵) Instit. I. I. usay rdee Sνοαο⸗ Oalelalor derasrd rode *⁴) In schol. Basilic. XVIII, 3, 24(Zach.) et XXII, xaidexæς els nldros rοεxe. 4
6, 4(1). ⁵⁰³) Apud Richterum I. l. T. XVI. p. 808 sqq.

Digest. II, 14, 40.
Idem libro I Responsorum. Tale pactum: profiteor te non leneri, non in personam dirigitur, sed quum generale sit, locum inter heredes quoque litigantes habebit.
Digest. XL, 1, 15.
Marcellus libro XXIII Dige- slorum. Mortis causa serbum manumitti posse non est dubitandum. Quod non ita intelligendum est, ut ila liber esse jubea- lur ut, si convaluerit dominus, non fiat liber, sed quemadmodum, si vindicta eum liberaret absolute, scilicet quia mori- turum se pulet, mors ejus exspecta- bitur, similiter et in hac specie in eætre- mum tempus manumissionis vitae confer- tur libertas, durante scilicet propter mor- tis causae tacitam conditionem voluntate manumissoris, quemadmodum cum rem ita tradiderit, ut moriente eo fieret accipien- tis; quae ita demum alienatur, si donator permanserit in eadem voluntate. 89 Le2orros ααπσοο τι‿αενυντ̈ vevs‿
63
Basil. XI, 1, 40.
ϑ εοωνσ Aialeyοuvds 11α G 20* voεαοσσν απον τπυι εlεενeν Srayrεννοιοπσ 40
raτενασνοα⁶ 9.½ 16 xbεe. Odx 2O1 1⁰ RſmU0 Trdαιν Ne0οαέHe‿ν 59eν α etς 0dg*2*ο- v6 ⁴αονον τοον dερ⁴τιοοο dιαανε.
Schol. Basilic. XLVIII, 1, 15.
ο έοσωτιννι‿⁴‿ννατd zα&Aeuεοανν ot- 2 L60res νσσσ ϑ²ςμοσνσασι 2 0˙τ⁶G voijons 10 16„6Hενον, Sdy vñ v„6Gοι ι„ꝓ⁹ 5 deν⁶νυς 844), tanzers Pérnras&2es9e00s 6 olxérys, d² da dnodeνιαμιεμνια ατον 46v900 61(% 1⁶, Orediore&0beον Sdœτov, al dοαmeση el vindicta τν νεο 9ε0Gl deue*u. enεε* ϑε zis olxelas ꝛcevri 6 deoττε aro 98-). ue0iεεεννοιμι Tnj* ꝛcievrie adον 00'0G aal 5„ 10 1 10G 9⁵ααφτι εt= 10 ν 8ꝓεκασνιαν ĩwwc s tofs v00 dεσmσαεοσν raraqoεᷣοεα 61*⁹εαν, Ecν Srr 1eten uεεονεᷣevri deνπον G01640evog τ0 L129εοννντυ gudrrouey ydo zoντο d¹ 1ν 2⁴ανe⁴e alε⁴ riο ⁴οτεςι εαάηοσα ⁹d aa* ore vdę TO᷑νμά¶mτ£⁴dτedet ues, aνςι τσ τον αωνμρἀνοντοο deοeσποiαν, z61e
ue*αρεεεεα 11009 10„ Laßdra dsor-orela, oörs ³e⁊ τεαᷣενi dεααεsνν) 66) So2*
-εααςασ dπράαυσεννοο.
In quibus intelliges Dorotheum vestigia contextus satis diligenter legisse, linguae
latinae, quod formulae quoque forenses ab eo servatae ostendunt, fuisse et hic illic singula explicandi causa adjecisse. Codicem Justiniani eodem modo graéce vel converterit, vel explanaverit,
esse recte monet Zachariaeus ⁵³⁷).
5) Heimbach. addi jubet wa.
³⁰3) Heimbach. addere vult 2ur*αρν; immo latet ver- bum in v. a⁵roõ.
**s) Heimbach. addere vult z’νe auris.
***) Apud Richterum I. I. p. 808. Institutiones enim, quas cod. Paris. Nr. 1367 continet(cf. Pro-
admodum gnarum Num idem Institutiones et id dubium
chir. p. XII ed. Zachar.), Theophili esse viden- tur et index Codicis per errorem a Bachio Hist. jur. IV, 1, 3.§. 9 Dorotheo attribuitur, neque in scholio Prochir. 8, 31, 8 p. 168 ed. Zachar. commemoratur.

— 64—
Exemplum Dorothei antecessoris Berytiensis Isidoras sas), fortasse et ipse ante- cessor Berytiensis 5ο), quem inscriptio constitutionis Omnem anni DXXXIII editae nominat, in graece convertendo secutus est. Quemadmodum enim ille 4⁴‿σm rdeεeεν usus Disscia in graecum transtulit 5ν°), ita Isidorus Codicem Justiniani eadem ratione retractatum edidit, quod non solum scholion Basilicorum 5*¹) indicat, sed etiam Matthaeus Blasta- res ⁵⁷2⁷) diserte testatur, ita ut simul conversionis describat. Accedit quod in scholiis Basilicorum compluria Codicis Isidoriani fragmenta ex libro octavo ³*³) trans- scripta supersunt. Quod vero Zachariaeus ³*⁴) alia fragmenta ejusdem Codicis in Nomo- canone Ioannis Antiocheni invenisse sibi visus est, id mihi non persuasit; Ob iis certe, quae in Basilicis exstant, in verborum usu et tractandi ratione multum recedunt. En particulas aliquot libri deperditi.
Codex VIII, 2, 1. Schol. Basilic. XL, 9, 3. Imp. Severus Ad. et Antoninus C. IG16⁴οον Justo. Heredlitatem ejus, quem patrem 0 aAs 2.αᷣνκ³ς ε⁷⁸) oœαετεεοιοο ταεd
tuum fuisse dicis, petiturus judiicibus, qui roı oixelov σrde zal a²νσαφς τπν τν sauper ea re cognituri erunt, de fide intentio- 0ν de—οα‿ ωαάαœαrτον ν od νααςα do- nis allega. Quamvis enim bonorum possessio- œτaα ετια eeο⸗ντ—ισασσοα, et 2 a² nem ul praeteritus agnovisti, tamen inter- Tad εᷣατ⁶‿ν mνοdεice τον τ̈ενναυνασσην dicto quorum bonorum non aliter possessor ros zal zard 6 Ʒᷣdοατον ixtext viv conslitui poteris, quam si te defuncti filium diανατονκν.
esse et ad hereditatem vel bonorum possessionem admissum probaveris. PP. VIII. Kal. Januar. Laterano et Rufino CSS.
Codex VIII, 53(54), 37. Schol. Basilic. XLVII, 1, 69. Imp. Iustinianus A. Joanni Pf. P. IG. ³ονꝗ⁵—οσ ν eerdrreoα σ Verba supenflua, quae in donationibus poni Osls oxnuœrd zuνα‿ odòαςν ετοva: dοιοd- solebant, scilicet sestertii nummi unius, as- dl G⁶ α⸗dε 1 Trodννμαα sestertio nummo sium quatuor, penitus esse rejicienda cense- uno assium qualuor. Taxõr de eανd mus. Quid enim verbis opus est, quae rerum 6εdεε⁷ ddzaανε uiνετιι εέπᷣdeo ale
⁵³³) Cf. de eo Heimbach de orig. Basilic. p. 40 sq.,**²) Apud Fabric. T. XII p. 370(Ed. I) 04 ₰νο
Zimmern Gesch. d. röm. Privatr. I, 1 p. 399[zods dαέας] reydregov ur ros Oalelalov, et Zachariae apud Richterum I. I. p. 810 sqq. mlardreονꝙεϑε τννν dοmσιν OeOddoν zab Araro- ²²³) Fabric. B. Gr. T. XII p. 345(Ed. I) et Zacha- lou iν³εdοκ*].
riae I. I. p. 811 not. ³**) Quam ob rem non verisimile est, Dorotheum
et Digesta graece vertisse vel interpretatum ter utuntur, non habuerunt; of. Zachariae I. I., fuisse, ut recte monet Zachariae I. I. contra
Reitzium ad Theophilum p. 1236 sq. et H. qui fragmentis ibi indicatis aliud ineditum adjecit. eim- bachium de orig. I. I.*7⁴) I. I. p. 810* et p. 811 sq. *n) XL, 9, 5(3). Neösvecra εeνꝙj roũ T⁴⁵ιεο Ʒναιοσ. ³¹³) Fere eadem leguntur in contextu Basilicorum.
*“z) Scriptores enim Basilicorum hoc in libro ex- cerpendo conversionem Thalelaci, que constan-

effectus nullus sequitur? Sancimus itaque, nullo modo eorum verborum menlionem vel in imperialibus donationibus, vel in omni- bus alüs de cetero fieri, sed etsi quis- quam per verbositatem aliquid tale inscri- pserit sive remiserit, nulla differentia sit.
Codex VIII, 54(55), 1. Impp. FLalerianus et Gallienus AAd. Gamicae.
Si doceas, ut affirmas, nepli tuae ea lege esse donatum a te, ut certa tibi ali- menta praeberet, vindicationem etiam in hoe casu utilem, eo quod legi illa obtem- perare noluerit, impetrare potes id est actionen, qua dominium pristinum ibi
65
Jεεαν 1ʃ vd, Tyjod, zo* Onuderr, eyga dν οeρέμανν oddνέν Soιαν eꝛοιεαραα ur- delg rolrun 16 10ο⁴ειννσ⁴μέμυνκιmNΤœq≅f5BDn t9. ν αικας ωυσοωεας* rες œαmς d. cæςεει εέε dε αα ιςι ττνυdνεα Xalυν το 0016 24 ayyodννε euulget, osdesulν νren 9 Ʒτα ⁴ϑαασοο⁴.
Schol. Basilic. XLVII, 1, 70.
To d ατοσν ‧[TG1S6009]
„Ed*) uduνα xτ Syyovn dοννσνπαι ßεmπ 5½ 1Rw:—GR, dore π£Hνed rlueyre Taoενεαασ, e 10010 delarνσ, 1μ mr4*‿‿ ε*ννυντο d0, èSel ⁴ενεεττοοιτπτοσπτυπνιιωσ εασσ adri 10„ Ob causam dati causa non secuta 0⁶εκιεμιοωs·ςμ⁴⁶ς˙εει dε æur wal odradta 7„
5 ¼.
restituatur. Nam non solum condictio tibi in hoc casu id est in personam actio jure procedit, verum vindicalionem quoque divi principes in hoc casu dandam esse sanxerunt. PP VI Kal. Decemb. Tusco et Basso C8S.
Ex quibus elucet Codicem Isidori fuisse summam quandam, Theodoriano ⁵*⁶) gane ampliorem, si αeααοαάσααοινπνας Theodori non adnumeres, et leges Justiniani, prooemio hic illic praemisso, ita in compendium redegisse, ut omitteret, quae non necessaria vide- rentur, sensum verborum non tam graece convertendo, quam interpretando explicaret, leges in exempli formam commutaret et passim notationes, G-&⁴αεεαμ⁵ασειις 577), raodreraa 528), Taοααꝓσαφςς ⁵⁷⁸) et quae ex lege sequuntur fortasse in margine ⁵⁵⁰) pluribus 5s¹) adderet. Linguae latinae satis gnarus, Isidorus formulas juris ⁵s²) glossis explanatas retinet ³sa) et verba Codicis latina bene intellexisse videtur.
Ad Novellas denique zœr εαemꝙ tractatas possis referre oannis Antiocheni, äntea scholastici, postea inde ab anno DL.VII patriarchae Constantinopolitani ⁵³⁴) collectionem LXXXVII capitulorum, Gυναικωꝙνν 5s8) 205„2Mοσσ ιαdeεεα τμντενονι εέέιπιαασeτι
1
*ze) Cf. schol. Basil. XLVII, 1, 58. 63. 66; 2, 7.
³*⁷) Schol. Basilic. XLVII, 1, 37. 65.
³7³) Schol. Basil. XLVII, 1, 66. 68.
*²*) Schol. Basilic. XI, 1, 18(18); XL, 9, 2(5) et LX, 12, 24(1).
5so) Schol. Basil. XL, 9, 5. TIedexerrat ν zij 00 T0ο⁴⁴˙ο εα³ς˙ςσσ⁵ 54s) Editam ab Ileimbachio in Anecd. T. II p. 202
se*) Schol. Basil. XLVIlI, 2, 7.— 232.
Dissert. II. 9
³) Cf. l. I. et XLVII, 3, 45.
53²) Schol. Basil. XXI, 1, 13(1) et LVII, 1, 63. 72. Zachariae J. l. p. 813 glossas ad contextum latinum additum spectasse putat.
**¹) Heimbach. Anecd. T. II p. XLVI et Zachariae
Hist. jur. Gr. Lat. p. 32 sq.

— 66—
diou*ννασυανςα εiς εᷣᷣαα ³ωνονναμενy, quae partim ipsa Novellae cujusque verba, partim excerpta ex Novellarum contextu continet ³⁸⁴⁸); sed nihil inest in collectione, quod ex Novellis latine scriptis haustum et translatum esse appareat, neque in col- lectione XXV capitulorum, quam idem auctor ex Codice Justiniani et ex Novellis con- gessit ³²⁷)..
***) Heimbach 1. I. p. L. ²²²) Editam ab Heimbachio I. I. p. 145— 201.
— 2*

Schulnachrichten.
I. Lehrverfafſung. A. Tehrercollegium.
Daſſelbe bilden gegenwärtig 1) neun ordentliche Lehrer: Dr. Carl Friedrich Weber, Director, Dr. Ernſt Wilhelm Grebe, Dr. Georg Wilhelm Matthias, Dr. Johann Carl Flügel, Dr. Heinrich Rieß, Pfarrer Georg Sippell, Dr. Conſtantin Schim⸗ melpfeng, Dr. Wilhelm Schwaab und Dr. Johann Wilhelm Fürſtenauz 2) zwei Hülfslehrer: Heinrich Philipp Friedrich Matthei und Ludwig Wilhelm Eduard Caſſelmann; 3) vier beauftragte Lehrer: Dr. Henry Maddock Stevenſon, Dr. Her⸗ mann Wilhelm Albrecht Dieterich, Carl Schorre und Dr. Friedrich Carl Georg Groß, und 4) drei außerordentliche Lehrer: Conrad Friedrich Geyer für Schreib⸗ und Rechenunterricht, Dr. Johann Wiegand für Geſang und Otto Friedrich Ludwig Appel für Zeichnen.
Als Praktikant iſt an dem Gymnaſtum beſchäftigt der Lehramtscandidat Heinrich Petri.
Außerdem iſt für die Dauer der Erkrankung des Gymnaſtallehrers Dr. Grebe der Gym⸗ naſialpraktikant Eduard Fürſtenau von dem Hersfelder Gymnaſium mit Ertheilung von Un⸗ terricht beauftragt worden.
Dr. Groß berichtet über ſeine Lebensverhältniſſe Folgendes:
Dr. Friedrich Georg Carl Groß, Sohn des verſtorbenen Landgerichts⸗Actuarius Groß, geboren dahier am 14. Julius 1822, erhielt ſeine Schulbildung vom Jahre 1831 an in dem Lyceum Fridericianum und nach deſſen Auflöſung in dem neu errichteten Gymnaſtum hier⸗ ſelbſt. Zu Oſtern 1841 bezog er die Univerſität Marburg, um Theologie und Philologie zu
ſtudiren, widmete ſich aber ſpäter, beſonders unter Prof. C. F. Hermann's Leitung, mehr dem 10

—- 68—
letztern Studium. Dem Prof. Hermann folgte er 1842 nach Göttingen und nahm auch dort, wie in Marburg, an dem philologiſchen Seminar Theil. Zu Oſtern 1844 nach Marburg zurückge⸗ kehrt, abſolvirte er unter Prof. Bergk's Anleitung ſeine akademiſchen Studien, bis er im Anfange des Jahres 1845 ſeine theoretiſche Prüfung für Bewerber um ein ordentliches Gymnaſiallehramt beſtand und am 24. Mai auf den Grund ſeiner Inauguraldiſſertation(Vindiciarum Homeri- carum Partic. I. Marburgi 1845. 78 S. 8.) zum Doctor der Philoſophie promovirt wurde. Nach Höchſter Entſchließung wurde er unter dem 6. Oktober 1845 als Praktikant bei dem Gym⸗ naſium dahier zugelaſſen, machte im Sommer 1847 ſein praktiſches Gymnaſiallehrereramen und wurde im December v. J., nachdem er bereits Aushülfe bei dem Gymnaſium dahier geleiſtet hatte, mit Verſehung einer Lehrerſtelle beauftragt.
Der Zeichenlehrer Appel verfaßte folgende Schriften: Meine Anſichten über den Unterricht im Frei⸗Hand⸗Zeichnen. Caſſel 1847. VIII. 40 S. 8. und Die Unterrichts⸗ mittel zur Erlernuug des Frei⸗Hand⸗Zeichnens. Elementarunterricht. Caſſel 1847. 8 u. 16 S. 4. u. 12 S. F.
Dr. Grebe's mathematiſche Abhandlung im vorjährigen Gymnaſialprogramm iſt als eine verdienſtliche Arbeit angezeigt in Grunert's Archiv der Mathematik und Phyſik Th. 9 S. 526 f.; ebenſo lobend iſt die Recenſion von Dr. Schwaab's zweiter Lehrſtufe des naturgeſchichtlichen Un⸗ terrichts 2te Aufl. in den Oeſterreichiſchen Blättern für Literatur 1847 Nr. 309.
B. Alnterricht. 1. Allgemeines.
Die frühere Einrichtung, wonach das Gymnaſium aus 10 räumlich geſonderten Claſſen beſteht, iſt geblieben, nur daß Prima, welche bisher einen zwei⸗, und Oberſecunda, welche einen einjährigen Curſus hatte, aus numeriſchen Rückſichten proviſoriſch anderthalbjährige Curſe erhal⸗ ten haben.
Eingeführt wurde: in V und IVb Kühner's Elementargrammatik der lateiniſchen Sprache; in IIa Heinichen's Lehrbuch der Theorie des lateiniſchen Stils und in II a. b Tableaux de T'hi- stoire de France par Fränkel.
Durch Miniſterialbeſchluß vom 9. Septbr. 1847 zur Nr. 8272 Pr. d. J. iſt bei der Auf⸗ ſtellung der Lectionsplane zur geeigneten, nach den geſammten Verhältniſſen der Anſtalt zu be⸗ meſſenden und zu begränzenden Berückſichtigung empfohlen worden, 1) daß der geſammte Unterricht des Lateiniſchen und bezüglich des Griechiſchen in einer jeden Claſſe, namentlich der unterſten Lehrſtufe, wo möglich dergeſtalt vertheilt werde, daß derſelbe ſich in den Händen eines einzigen Lehrers befinde; 2) daß ſowohl im Lateiniſchen als im Griechiſchen möglichſt wenige Schriftſteller neben einander geleſen werden, ſo zwar daß bei eintretendem Wechſel neben dem griechiſchen Proſaiker ein lateiniſcher Dichter oder umgekehrt neben dem lateiniſchen Proſaiker ein griechiſcher Dichter geleſen werde; 3) daß Geometrie und Arithmetik nicht neben einander,

ſondern abwechſelnd von drei zu drei oder von ſechs zu ſechs Monaten nach einander gelehrt werden, worauf ſchon das Verhältniß der drei dafür beſtimmten Lehrſtunden hinweiſe, und 4) daß Geographie und Naturgeſchichte in ſämmtlichen oder den einzelnen Claſſen wo möglich in die Hände eines und deſſelben Lehrers gelegt und ebenfalls ſucceſſive gelehrt werden, und daß dabei dem Lehrer zu überlaſſen ſei, von Zeit zu Zeit eine Stunde auf die Wiederholung des einen dieſer beiden Gegenſtände, welcher zuerſt abſolvirt ſein werde, zu verwenden.
Ferner wurde durch Miniſterialbeſchluß vom 14. Juli 1847 zur Nr. 8471 Pr. d. J. dem Unterzeichneten aufgegeben, denjenigen Schülern der Anſtalt, welche nach beendigtem Curſus die⸗ ſelbe in der Abſicht verlaſſen, um ſich für den Gymnaſial⸗Lehrſtand auf der Univerſität auszu⸗ bilden, und welche nicht nur im Allgemeinen für das Lehramt geeignet erſcheinen, ſondern auch nach ihren geiſtigen Anlagen und nach ihrem Character die Ausſicht auf mehr als das ge⸗ wöhnliche Maaß der Leiſtungen eines Lehrers geben, zu empfehlen, daß dieſelben mit dem Studium der Philologie auch ein vollſtändiges Studium der Theologie verbinden, und ſich nach beendigten Studien den zur Erlangung eines Pfarramtes nöͤthigen theologiſchen Prüfungen unter⸗ werfen. Dieſe lediglich aus einem auch anderwärts vielfach empfundenen Bedürfniſſe hervorgegan⸗ gene Empfehlung des vereinten Studiums der Philologie und Theologie für ausgezeichnet befähigte Schüler hat hier und da in Folge ungenauer Kunde, wie es ſcheint, zu Mißver⸗ ſtändniſſen geführt, ja einen Berichterſtatter in der Deutſchen Zeitung 1847 Nr. 36 und 37 ſogar politiſchemyſtiſche Geſpenſter ſehen laſſen, während es feſtſteht, daß der Religionsunterricht in Ge⸗ lehrtenſchulen, die Seele der geſammten Gymnaſialbildung, beſſer und zweckmäßiger den Händen vielſeitig gebildeter und in der Mitte der Schule ſtehender Gymnaſiallehrer anvertraut, als vor⸗
übergehend von einſeitig geſchulten Theologen ertheilt wird.
2. Beſonderes.
a) Ordinariate.
Das Ordinariat verwaltete während des Sommers in I Dr. Rieß, in IIa Dr. Flügel, in IIIb Dr. Fürſtenau, in IIIe
in IIb Dr. Matthias, in IIl a Dr. Schimmelpfeng, Matthei, in Va Caſſelmann, in IVb Dr. Groß, in V Dr. Dieterich, in VI Pf. Sippell; während des Winters dieſelben außer in IIIb Matthei, in IIIe Caſſelmann, in
IVa Dr. Groß und in IVb Dr. Fürſtenau. b) Lehrſtunden. In 1 31(33) St., in lla— IVb je 30 St., in V und VI je 29 St.
e) Lehrpenſa im Sommer 1847.
Griechiſch. In I Sophocles' Philoctet, Grammatik und Scripta 4 St. Director; Plutarch's Agis und Cleomenes 2 St. Dr. Flügelz in Ila Plutarch's Themiſtocles, Grammatik . 10*

— 70—
und Scripta 4 St. Dr. Flügelz Homer's Ilias 2 St. Dr. Schimmelpfeng; in IIb He⸗ rodot, Grammatik und Scripta 4 St. Dr. Matthias; Homer's Odyſſee 2 St. Dr. Schim⸗ melpfeng; in IIIa Homer's Odyſſee 2 St. Dr. Schimmelpfeng; Lucian, Grammatik und Scripta 4 St. Dr. Fürſtenau; in IIIb Jacobs, Homer's Odyſſee, Grammatik und Scripta 6 St. Mattheiz; in IIIc Jacobs, Grammatik und Scripta 6 St. Dr. Groß; in IVa Jacobs und Grammatik 6 St. Dr. Fürſtenau; in IVb Jacobs und Grammatik 6 St. Caſſelmann. Lateiniſch. In I Horazens Satiren und metriſche Uebungen 3 St. Director; Ta⸗
citus' Agricola, Stil, Scripta und Disputation 7 St. Dr. Rieß; in II a Terentius' Adelphen und metriſche Uebungen 3 St. Director; Livius, Stil und Scripta 6 St. Dr. Flügel; in IIb Livius, Grammatik und Scripta 6 St. Dr. Matthias; Virgilius' Aeneis und metriſche Uebungen 3 St. Caſſelmannz in III a Cäſar's Bürgerkrieg, Grammatik und Scripta 7 St. Dr. Schimmelpfeng; Ovid's Metamorphoſen 2 St. Dr. Stevenſonz in IIIb Ovid's Me⸗ tamorphoſen 2 St. Dr. Schimmelpfeng; Cäſar's Galliſche Kriege, Grammatik und Scripta 7 St. Dr. Fürſtenau; in III c Cäſar's Galliſche Kriege, Grammatik und Scripta 7 St. Mat⸗ thei; Ovid's Metamorphoſen 2 St. Dr. Stevenſonz in IV a Cornelius, Phädrus, Gramma⸗ tik und Scripta 9 St. Caſſelmann; in IV b Cornelius' Grammatik und Scripta 9 St. Dr. Groß; in V Ellendt, Grammatik und Scripta 10 St. Dr. Dieterich; in VI Kühner, Gram⸗ matik und Scripta 10 St. Pf. Sippell.
Deutſch. In 1 Poetik, Göthe's Iphigenia, Aufſätze und mündliche Uebungen 3 St. Dr. Rieß; in IIa Rhetorik nebſt Lectüre, Aufſätze und Declamation 2 St. Dr. Matthiasz in IIb Brief⸗ und niederer Geſchäftsſtil, Göthe's Hermann und Dorothea, Aufſätze und Decla⸗ mation 2 St. Dr. Schimmelpfeng; in IIIa Lectüre, Grammatik, Aufſätze und Declamation 2 St. Dr. Schimmelpfeng; in IIIb ebenſo 2 St. Dr. Fürſtenau; in IIIc ebenſo 2 St. Mattheiz in IVa ebenſo 3 St. Caſſelmann; in IVhb ebenſo 3 St. Dr. Groß; in V ebenſo 3 St. Dr. Dieterich und in VI ebenſo 3 St. Pf. Sippell.
Franzöſiſch je 2 St. In 1 die Kinder von Delavigne, Grammatik und ſchriftliche Ue⸗ bungen; in IIa und b Fränkel, Grammatik und ſchriftliche Uebungen; in III a. b. c Numa, Grammatik und ſchriftliche Uebungen Dr. Stevenſon.
Hebräiſch. In I und Ila(zum Theil) Geſenius' Leſebuch und Grammatik 2 St. Dr. Dieterich. 3—
Religionslehre je 2 St. In 1 die chriſtliche Lehre nach Petri, in II a Vorkenntniſſe nach Petri, in IIb Lectüre des N. T. Dr. Matthiasz in III a. b. c Lectüre des A. T. und in IV a Katechismus Pf. Sippellz in IV b Katechismus ſowie in V und VI Hübner's Hiſtorien Dr. Dieterich.
Geſchichte je 2 St. In I und Ia neue, in IüIb mittlere Dr. Flügelz in III a rö⸗ miſche, in IIIb und e griechiſche Dr. Rießz in IVa und h deutſche, in V römiſche Mattheiz in VI griechiſche Dr. Groß.
Geographie je 2 St. In II a Repetition und phyſikaliſche Geographie, in Il b ethno⸗ graphiſche und ſtatiſtiſche, in III a phyſikaliſche, in IIIb mathematiſche und phyſikaliſche Dr.

— 71—
Schwaabz in Ilc ebenſo, in IV a Okeanographie und Topik, in IVb Topik, in V ebenſo Schorrez in VI vaterländiſche Geyer.
Naturwiſſenſchaft je 2 St. In I Ila. b Phyſik, in III a Botanik, in III b Mine⸗ ralogie Dr. Schwaabz in IIc ebenſo, in IV a und b Botanik, in V Botanik und Minera⸗ logie, in VI Einzelnes aus den 3 Reichen Schorre.
Mathematik je 3 St. In J Arithmetik nebſt Trigonometrie, in IIb ebenſo, in III a Geometrie und Arithmetik, in IIIb und e Arithmetik Dr. Grebe; in IVa und b Geometrie Schorre und Arithmetik Geyer; in V und VI Arithmetik Geyer.
Kalligraphie. In IV a. b je 1 St., in V und VI je 2 St. Geyer.
Geſang. Je 1 St. für die einzelnen Stimmen, 1-St. für den Chor und je 1 St. für V und VI Dr. Wiegand.
Zeichnen. Je 2 St. für Selecta, für V und für VI Appel.
d) Lehrpenſa im Winter 1847/18.
Griechiſch. In 1 Euripides' Iphigenie in Aulis, Grammatik und Scripta 4 St. Di⸗ rector; Thucydides 2 St. Dr. Flügel; in IIa Penophon's Memorabilien, Grammatik und Scripta 4 St. Dr. Flügel; Homer's Ilias 2 St. Dr. Schimmelpfeng; in IIb, wie im Sommer, Dr. Matthias(zum Theil Petri) und Dr. Schimmelpfeng; in IIIa, wie im Sommer, Dr. Schimmelpfeng und Dr. Fürſtenau; in III b, wie im Sommer, Dr. Großz in IlIc, wie im Sommer, Dr. Fürſtenau; in IVa, wie im Sommer, Caſſelmannz in Vb, wie im Sommer, Matthei.
Lateiniſch. In 1 Horazens Epiſteln, Proſodie und metriſche Uebungen 3 St. Di⸗ rectorz Tacitus' Annalen, Stil, Scripta und Disputation 7 St. Dr. Rieß; in II a Virgilius' Aeneis und metriſche Uebungen 3 St. Directorz Salluſt's Catilina, Stil und Scripta 6 St. Dr. Flügel; in IIb Cicero's Cato und Lälius, Grammatik und Scripta 6 St. Dr. Matthias; Virgilius und metriſche Uebungen 3 St. Caſſelmann; in III a, wie im Sommer, Dr. Schim⸗ melpfeng und Dr. Stevenſonz in III b Cäſar, Grammatik und Scripta 7 St. Matthei; Ovid's Metamorphoſen 2 St. Dr. Stevenſonz in III c Ovid's Metamorphoſen 2 St. Dr. Schimmel⸗ pfeng; Cäſar, Grammatik und Scripta 7 St. Caſſelmann; in IV a, wie im Sommer, Dr. Großz; in IVh, wie im Sommer, Dr. Fürſtenau und zum Theil Petri; in V und VI, wie im Som⸗ mer, Dr. Dieterich und Pf. Sippell, ausgenommen in V Kühner ſtatt Ellendt.
Deutſch. In Literaturgeſchichte, Nibelungen Lied, ſchriftliche und mündliche Uebungen 3 St. Dr. Rieß; in IIa Metrik nebſt Lectüre lyriſcher Gedichte, ſchriftliche und mündliche Ue⸗ bungen 2 St. Dr. Matthias; in IIc Grammatik, Lectüre hiſtoriſcher Stücke, ſchriftliche und mündliche Uebungen 2 St. Dr. Schimmelpfengz in den übrigen Claſſen, wie im Sommer, nur daß in IIl a theilweis Petri, in IIIb Matthei, in IIIc Caſſelmann, in Va Dr. Groß und in IVb Dr. Fürſtenau unterrichteten.
Franzöoͤſiſch je 2 St. in jeder Claſſe. In I Racine's Phädra, Grammatik und ſchriftliche Uebungen; in den übrigen Claſſen, wie im Sommer, Dr. Stevenſon und zum Theil in IIIe Petri.

= 272—
Hebräiſch 2 St, wie im Sommer, Dr. Dieterich.
Religionslehre je 2 St. in jeder Claſſe. In I Fortſetzung der chriſtlichen Lehre nach Petri; in II a und b Lectüre des N. T. Dr. Matthiasz in den übrigen Claſſen, wie im Sommer.
Geſchichte je 2 St. in jeder Claſſe. In I neue und heſſiſche, in IIa und h mittlere Dr. Flügelz in den übrigen Claſſen, wie im Sommer.
Geographie je 2 St. in jeder Claſſe. In II a mathematiſche, in IIb und III a, wie im Sommer, in IIIb phyſikaliſche Dr. Schwaabz; in den übrigen Claſſen, wie im Sommer; in VI jedoch Petri und theilweis Geyer.
Naturwiſſenſchaft je 2 St. in jeder Claſſe. In I Phyſik, in II a Vergleichung der Naturreiche und das Wichtigſte aus der Thier⸗ und Pflanzen⸗Phyſtologie, in IIb Phyſik, in III a Mineralogie, in IIIb Zoologie Dr. Schwaabz in IIIc, IV a. b V ebenſo; in VI, wie im Sommer, Schorre.
Mathematik je 3 St. in jeder Claſſe. In I Stereometrie, in II a Geometrie, in IIb Geometrie und Arithmetik, in IIIa ebenſo, in IIIc Geometrie Dr. Grebe und Prakt. Für⸗ ſtenau; in IIIb ebenſo Dr. Grebe und Schorrez in den übrigen Claſſen, wie im Sommer.
Kalligraphie, Geſang und Zeichnen, wie im Sommer.
3. Privatfleiß.
Die Primaner laſen unter Leitung des Dr. Rieß Homer's Ilias 13— 18, ſowie in Verbindung mit der Hauptlectüre Salluſt und die Germanien angehenden Stellen des Tacitus; auch ließen es die Schüler, namentlich die der oberen Claſſen, nicht an Privat⸗Arbeiten fehlen,
welche von den Lehrern möglichſt beaufſichtigt und verbeſſert wurden.
C. Aeſthetiſche Vildung.
An dem Zeichenunterricht in Selecta nahmen freiwillig Antheil im Sommer 105 Schüler, 3 aus I, 9 aus II, 50 aus III und 43 aus IV, im Winter 115, nämlich 3 aus I, 15 aus II, 62 aus III und 35 aus IV.
In Folge freundlicher Anordnung eines verehrlichen Comités des Kunſtvereins dahier wurde 38 Schülern des hieſigen Gymnaſiums der Zutritt zu der vorjährigen Gemäldeausſtellung
geſtattet. Dafür ſei dem Comité anerkennender Dank geſagt! Am Geſangunterrichte im Chor nahmen während des Sommers 104 Schüler Theil,
20 Baſſiſten, 20 Tenoriſten, 32 Altiſten und 32 Sopraniſten, während des Winters 55, näm⸗ lich 8 Baſſiſten, 8 Tenoriſten, 17 Altiſten und 21 Sopraniſten.
D. Phyſiſches Wohl. Leider war die größere Zahl der Lehrer durch Unwohlſein genöthigt, den Unterricht kür⸗

— 73—
zere oder längere Zeit zu unterbrechen, am meiſten der Director während des Januars und der Gymnaſiallehrer Dr. Grebe vom 29. November an bis jetzt.
Auch wurden viele Schüler theils von den Maſern zu Anfang des Sommerſemeſters, theils von der Grippe im Winter befallen. Für die Geſundheit der Schüler wurde, wie früher, Sorge getragen durch die zwiſchen die Lehrſtunden gelegte Erholungszeit, durch gymnaſtiſche Uebungen, durch Baden und Schwimmunterricht ſowie durch Spaziergänge und Excurſionen. Am Turn⸗ unterricht nahmen 236 Schüler Theil, 9 aus I, 43 aus II, 81 aus III, 46 aus IV, 33 aus V und 24 aus VI. Eine ſogenannte Turnerfahrt unternahmen am 11. Auguſt 206 Schüler im Geleite faſt aller Lehrer über Ihringshauſen, den Kragenhof, durch das Fuldathal auf die Haſen⸗ hecke bei Wolfsanger; ſie endete mit Spiel, Tanz, Turnübungen und einer Stärkung an Speiſe und Trank in Gegenwart wohlwollender Zuſchauer. Mit den Oberſecundanern machten die Lehrer Dr. Rieß und Dr. Schwaab eine dreitägige Excurſion auf den Meißner, eine andere von einem Tage die Lehrer Dr. Schwaab und Schorre mit den Obertertianern auf den Habichtswald, haupt⸗ ſächlich mit Beziehung auf den naturhiſtoriſchen Unterricht.
Die von dem Gymnaſium unterſtützte Gelegenheit zum Baden und zum Schwimm⸗
unte rricht benutzten 236 Schüler 19 aus I, 50 aus II, 81 aus III, 45 aus IV, 24 aus V und 17 aus VI.
II. Chronik des Gymnaſiums.
Die Recipienden⸗Prüfung erfolgte am 10. und 12. Aprilz der Sommercurſus wurde den 13. April eröffnet.
Am 3. Mai ſtarb dahier in Folge eingetretener Bruſtwaſſerſucht der ehemalige Conrector des hieſigen Lyceums, Dr. Guſtav Matthias, geboren zu Schmalkalden den 6. Juni 1774, ein vielſeitig gebildeter Lehrer. Penſionirt den 6. December 1833, lebte er ſeit dieſer Zeit, heiter und froh im Bewußtſein treu erfüllter Pflichten, bei unvermindertem Intereſſe für wiſſenſchaftliche Gegenſtände und für muſikaliſche Genüſſe. Ueber den redlich geſinnten Mann ſ. Geſchichte des hieſigen Lyceums S. 420.
Vom 6— 30. Juni war der unterzeichnete Director in Schulcommiſſionsangelegenheiten abweſend.
Durch Höchſtes Reſcript vom 24. Juni wurde der bisher beauftragte Lehrer Caſſelmann dahier zum Hülfslehrer mit einem Gehalte von 250 Thlr. beſtellt.
Die Brunnenferien begannen den 4. Juli und endeten am 24. Juli.
Am 26. Juli trat der Candidat der Philologie Petri als Praktikant bei dem Gymna⸗ ſium ein.
Den 1. Auguſt wurde das heilige Abendmahl in der großen Kirche von Lehrern und Schülern genoſſen.
Am 20. Auguſt feierte das Gymnaſium die Wiederkehr des Geburtsfeſtes Sr. Kö⸗ niglichen Hoheit auf gewohnte Weiſe im Gefühle treuſter Ergebenheit. Die Feſtrede, welche

— 74—
der Gymnaſtallehrer Dr. Fürſtenau hielt, ſtellte ein Bild Philipps des Großmüthigen auf; daran reihten ſich Declamationen einzelner Schüler. Geſänge eröffneten und beſchloſſen die Feier.
Die Privatexamina wurden vom 2—14. Auguſt in ſämmtlichen Claſſen und die Ma⸗ turitätseramina im Auguſt und September gehalten; von der mündlichen Maturitäts⸗Prü⸗ fung wurde theilweis 1 Schüler befreit.
Das Sommerſemeſter ging am 22. September zu Ende, nachdem das Herbſtexramen vom 20— 22., die Einweihung der Richterſchen Stiftung und die Entlaſſung von 3 Schülern zur Academie am 22. ſtattgefunden hatte. Die erſte Denkmünze der Richterſchen Stiftung empfing der damalige Abiturient Viehmann, welcher auch deutſch über das Nibelungen⸗ lied ſprach; außer ihm hielt an demſelben Tage der damalige Abiturient Rockwitz einen latei⸗ niſchen Vortrag de vi eloquentiae.
Der Wintercurſus begann am 12. October, nachdem am 10. und 11. October die Recipiendenprüfungen ſnattgefunden hatten.
Bei dem Regierungsantritte Sr. Koͤnigl. Hoheit ſprach das Gymnaſium ſeine ſtil⸗ len Hoffnungen und Wünſche in folgender, dcd die neuſten Ereigniſſſe ins Licht geſetzten Votivtafel aus::
Q. D. B. V. Augustissimo et potentissimo Principi ac domino FRIDERICO GUILIELMO I. Electori et Landgravio Hassiae Magno Duci Fuldae Principi Heresfeldae etc. etc. oriundo prosapia virtutibus domi militiaeque conspicuis praestantissima suboli Philippi magnanimi propugnatoris sacrorum emendatorum inconcussi nuncupato nominibus ominis boni in unum coniunctis et FRIDERICI proavi fautoris literarum artiumque in Hassia munificentissimi et GUILIELMI patris sospitatoris patriae rebus publicis optime constitutis a. X Kal. Decembr. MDCCCXLVII postquam regiminis consors cum patre XVI annos civitatem egregie administravit electorale Hassiae imperium suis auspiciis capessenti atque obtinenti prosperitatem civium dei gratia ipsi commissam propagaturo primordia principatus fausta felicia fortunata gymnasium cassellanum a Principe clementissimo instauratum et conservatum votis pro incolumitate Electoris augustissimi et potentissimi pie susceptis summa cum laetitia prosequitur congratulatur cuius rei ne desit monumentum 4 director et praeceptores gymnasii cassellani tabulam hanc votivam observantia qua decet reverentissima oblatam
D D.

— 75—
Die Weihnachtsferien dauerten vom 23. December bis 2. Januar.
In Folge Höchſter Entſchließung wurde der Praktikant Dr. Groß hierſelbſt mit Verſehung einer Lehrerſtelle an dem hieſigen Gymnaſtum vom Januar an gegen eine Vergütung von mo⸗ natlich 20 Thlr. beauftragt, nachdem derſelbe eine Gratification von 100 Thlr. für frühere Dienſt⸗ leiſtungen erhalten hatte.
Durch Höchſte Entſchließung wurde genehmigt, daß der Gymnaſialpraktikant Fürſtenau zu Hersfeld für die Dauer der Erkrankung des Gymnaſiallehrers Dr. Grebe dahier gegen eine monatliche Vergütung von 20 Thlr. eintrat. Derſelbe übernahm den mathematiſchen Unterricht vom 7. Februar an.
Die Privatexamina ſämmtlicher Claſſen fanden im Februar, die Maturitätsprü⸗ fungen im März ſtatt; theilweis befreit wurden bei den letzteren im Mündlichen acht Schüler.
III. Statiſtiſches.
A. Anzahl der Schüler.
Dieſelbe iſt auch im verfloſſenen Jahre mit jedem Semeſter geſtiegen. Im Sommer hatten wir 319 Schüler, von denen 28 der I, 26 der IIa, 29 der IIb, 39 der IIIa, 23 der III b, 34 der IIIc, 39 der IV a, 24 der IVb, 40 der V und 28 der VI angehoͤrten; am Schluſſe des Sommerſemeſters waren 284. Im Winterſemeſter ſtieg die Zahl auf 323, ſo daß I 32, IIa 20, IIb 31, IHIa 49, IIIb 27, IIIc 38, IVa 28, IVb 27, V 42 und VI 29 Schüler zählte. Jetzt befinden ſich im Gymnaſtum 298 Schüler.
Aufgenommen wurden zu Oſtern und im Laufe des Sommers 40, nämlich 1 in I, 1 in IIa, 3 in IIb, 2 in IIIa, 2 in IIIb, 1 in IIIc, 2 in IVa, 5 in IVb, 6 in V und 17 in VI; zu Michaelis und ſpäter 39, nämlich 1 in Ila, 2 in IIb, 5 in IIIa, 1 in IIIb, 2 in UIc, 3 in IVa, 5 in IV b, 6 in V und 14 in VlI; abgewieſen wurden zu Oſtern 6, zu Michaelis 10 Schüler.
B. Abgang der Schüler.
1. Ohne Maturitäͤtszeugniß.
Aus Prima: 1) Guſtav Schmidt von Allendorf, um ſich privatim fortzubilden;
Aus Secunda: 2) Max Czarnikow von Sondershauſen, auf das Gymnaſium daſelbſt; 3) Hermann Brack von Lichtenau, ohne Beſtimmung; 4) Ernſt Kornemann von Volkmarſen, um ſich privatim fortzubilden; 5) Werner Brod von Nenndorf, auf das Gymnaſium in Rinteln; 6) Franz König von Rotenburg, auf das Gymnaſtum in Marburg; 7) Franz Knappe von hier, um Kaufmann zu werden.
Aus Tertia: 8) Hermann Frederking von hier, auf die hoͤhere Gewerbſchule;
9) Carl von Loßberg von hier, um Militair zu werden; 10) Guſtav Mayenfeld von hier, 11

— 76—
um Thierarzt zu werden; 11) Ernſt Bäumler von hier, um Militair zu werden; 12) Wil⸗ helm Arnold von hier, auf die höhere Gewerbſchule; 13) Heinrich Siebert von Wolf⸗ hagen, ohne Beſtimmung; 14) Alexander Descoudres von hier, um Militair zu werden; 15) Oskar Normann von hier, in derſelben Abſicht; 16) Wilhelm Volley von Zieren⸗ berg, um Förſter zu werden; 17) Wilhelm Hagelſieb von hier, ohne Beſtimmung; 18) Cor⸗ nelius Streibelein von hier, um nach Amerika auszuwandern; 19) Louis Bödicker von hier, um Militair zu werden; 20) Heinrich Dufais von hier, um Oekonom zu werden; 21) Andreas Wiederhold von Schweckhauſen, ohne Beſtimmung; 22) Hermann Grau von hier, auf die Realſchule; 23) Carl Börſch von Marburg, ohne Beſtimmung; 24) Eduard Richter von Schenklengsfeld, um Militair zu werden; 25) Hermann Dubuiſſon von Bet⸗ tenhauſen, um Kaufmann zu werden; 26) Adolph Paar von hier, in derſelben Abſicht; 27) Ernſt Schönfeld von hier, auf die höhere Gewerbſchule; 28) Georg Uloth von Wellerode, ebendahin; 29) Ferdinand Württenberger von hier, in derſelben Abſicht; 30) Franz Wiederhold von hirr, in gleicher Abſicht; 31) Moritz Arnold von hier, ohne Beſtimmung.
Aus Quarta: 32) Chriſtian Weinrich von Hanau, um ſich privatim fortzubilden; 33) Otro Mauritius von Hofgeismar, um Militair zu werden; 34) Ernſt von Kietzell von Hanau, in derſelben Abſicht; 35) Georg Forſtmann von hier, auf die Realſchule; 36) Carl Nahl von Ober⸗Wickershof, um Oekonom zu werden; 37) Friedrich Selig von hier, ohne Beſtimmung.
Aus Quinta: 38) Carl von Specht von hier, auf das Gymnaſium in Fulda; 39) Ernſt Weiler von Fronhauſen, ohne Beſtimmung; 40) Friedlieb Wagner von hier, auf die Realſchule; 41) Carl Meyer von hier, um Militair zu werden.
Aus Sexta: 42) Carl Düfais von hier, auf das Gymnaſium in Nordhauſen; 43) Theodor Müller von hier, auf die Realſchule.
2. Mit Maturitätszeugniß.
Im Herbſte 1847: 1) Eduard Viehmann, Sohn des Repoſitars Viehmann dahier, geb. hierſelbſt am 8. Juni 1828, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1838; 2) Carl Hieronymus Gotthard Rockwitz, Sohn des Pfarrers Rockwitz zu Fritzlar, geb. daſelbſt am 20. März 1827, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Herbſt 1841, und 3) Heinrich Auguſt Zaun, Sohn des Advocaten Zaun zu Zierenberg, geb. dahier am 26. September 1829, refor⸗ mirter Confeſſion, Schüler ſeit Herbſt 1843. Von dieſen, welche der erſten Ordnung angehörten, hatte jeder 2 Jahre die Prima beſucht; der erſte und dritte beabſichtigten Jura, der zweite Me⸗ dicin zu ſtudiren.
Nach beendigter Prüfung werden zur Akademie entlaſſen werden: 1) Theodor Jung⸗ henn, Sohn des Hof⸗Küchenſchreibers Junghenn dahier, geb. hierſelbſt den 10. Mai 1828, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1840; 2) Theodor Carl Chriſtian Amelung, Sohn des Actuars Amelung zu Abterode, geb. zu Rotenburg an der Fulda den 16. Januar

1829, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Herbſt 1842; 3) Carl Theodor Reinhard Brauns, Sohn des Pfarrers Brauns zu Dörnhagen, geb. daſelbſt den 9. März 1829, refor⸗ mirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1843;3.4) Wilhelm Koppen, Sohn des Pfarrers Kop⸗ pen zu Velmeden, geb. daſelbſt den 20. November 1827, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1839; 5) Hermann Röſing, Sohn des Obergerichts⸗Anwalts Röſing dahier, geb. hierſelbſt den 20. Juni 1828, reformirter Confeſſion, Schüler dahier zuletzt ſeit Juni 1847; 6) Carl Wilhelm Klemme, Sohn des Revierförſters Klemme zu Rottebreite, geb. zu Harles⸗ hauſen den 24. Juli 1825, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1837; 7) Jacob Edu⸗ ard Werner Siebert, Sohn des Ncvierförſters Siebert zu Philippinendorf, geb. zu Wolf⸗ hagen den 8. März 1827, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1842; 8) Franz Lud⸗ wig Wilhelm Vogt, Sohn des Hofgärtners Vogt zu Hofgeismar, geb. daſelbſt den 19. Auguſt 1826, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1840; 9) Friedrich Conrad Wie⸗ gand, Sohn des Metropolitans Wiegand zu Lichtenau, geb. zu Netra den 13. Auguſt 1827, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1843; 10) Friedrich Braun, Sohn des Secretars Braun dahier, geb. hierſelbſt den 31. December 1827, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1838; 11) Wilhelm Georg Auguſt Kulenkamp, Sohn des Amtmanns Kulenkamp zu Allendorf a. d. W., geb. daſelbſt den 21. October 1828, reformirter Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 184t, und 12) Carl Moritz Willibald Johann von Eſchwege, Sohn des
Obervorſtehers von Eſchwege zu Reichenſachſen geb. daſelbſt den 26. October 1826, reformirter
Confeſſion, Schüler ſeit Oſtern 1843.
Jeder dieſer Schüler hatte 2 Jahre in Prima geſeſſen, die erſten fünf zuletzt auf der erſten Ordnung; Junghenn weill ſich der Philologie widmen, Amelung, Röſing, Klemme, Kulenkamp und von Eſchwege gedenken Jura, die übrigen Theologie zu ſtudiren. 1
C. Bibtiathek und Apparate.
Auch in dem verfloſſenen Schuljahre ſind die Unterrichtsmittel unſeres Gymnaſtums, theils durch die dazu beſtimmten Fonds, theils durch wohlwollende Schenkungen oder durch Ueberlaſſung vermehrt worden. Denen, welche uns mit ihren Gaben erfreut haben, ſei ein freundlicher Dank gebracht!
Auf Anregung des Herrn Licentiaten Dr. Heppe haben wir aus dem St. Martinsſtifte dahier unter den S. 58 des vorigen Programms erwähnten Bedingungen nachträglich erhalten:
Calvisii opus chronologicum 1629.— Paul. Jovii Elogia virorum bellica virtute
illustrium et doctorum.— Paul. Jovii Historiae sui temporis. 3 Bde.— Ph. Colinaei de Carolo octavo Commentarii.— G. v. Stöcken Amoenitates historicae.— J. Usserii An- nales Veteris Testamenti.— J. Cuspinianus de Caesaribus atque Imperatoribus Romanis.
— Rich. Dinothus de bello civili Belgico.— M. Neandri Pbraseologia Isocratis.— Dio- genes Laertius. Editio princeps graeca.— Cacl. Calcagnini Opera.— Sebaſt. Franck's von kai 2 11*

— 78—
Wörd Chronika 1536.— Laur. Riseberg de rebus gallicis.— Tragicum theatrum acto- rum Londini.— Motuum Britannicorum verax Cushi.— Defensio regia pro Carolo I.
Der Gymnaſialbibliothek ſchenkte:.
Hr. Geh. Regierungsrath Dr. Emminghaus zu Weimar das von ihm herausgegebene Corpus juris Germanici. Bd. 2. Lief. 1.— Hr. Lehrer Dreſcher zu Frankfurt a/M. Dö⸗ bel's Wanderungen durch Europa ꝛc. 2 Bde.— Hr. Gymnaſiallehrer Dr. Dommerich zu Ha⸗ nau ſeine Inauguraldiſſertation: Die Nachrichten Strabo's über die zum deutſchen Bunde gehö⸗ renden Länder.— Die Direction der Friedrich⸗Wilhelms⸗Nordbahn: Geſchäftsbericht der Di⸗ rection 1846— 1847.— Hr. Hofrath Murhard dahier den 5. Band des von ihm herausgege⸗ benen Nouveau recueil général de traités.— Hr. Buchhändler Fiſcher dahier Dunker's und Meyer's Paläontographica. Bd. I. H. 1. 2. 3. und Kulenkamp's Beiträge zur Geſchichte des App. Gerichts zu Caſſel.— Hr. Licentiat Dr. Heppe dahier die von ihm bearbeitete Geſchichte der heſſiſchen Generalſynoden von 1568— 1582 Th. 1. und 2. ſowie die gleichfalls von ihm herausgegebenen Funfzehn Marburger Artikel vom 3. October 1529.— Gymnaſiallehrer Dr. Grebe dahier 21 St. Diſſertationen und Gelegenheitsſchriften.— Vetus Testamentum secundum LXX graece ed. van Ess.— Die Bibel mit Anmerkungen von Hezel 10 Bde. — Novum Jestamentum graece ed. Koppe. Vol. IVtum. Ed. II.— Doederleini Institutio Theologi christiani 2 Voll. Ed. Vta.— Bretſchneider's Handbuch der Dogmatik 2 Bde. 2te Aufl.— Baumgärtner's Naturlehre. Supplementband.— Deſſelben Anfangsgründe der Na⸗ turlehre.— Kries' Lehrbuch der Phyſik 4te Aufl.— Schmidt's Hand⸗ und Lehrbuch der Naturlehre und Wurzer's Handbuch der populären Chemie 4te Aufl. Zuſammen 21 Bde.— Gymnaſiallehrer Dr. Flügel dahier die Gedichte von de la Motte-Fouqué.— Aeſchylos' Sieben überſ. von Stäger und 4 Programme.— Gymnaſtiallehrer Dr. Schwaab dahier Gott⸗ ſchedens Erſte Gründe der Weltweisheit und Vier Dialoge Plato's überſ. von F. Gedicke.— Hr. Studioſus Jecklin zu Marburg Dorow's Reminiſcenzen.— Der Unterzeichnete fügte hinzu Strippelmann’s Neue Sammlung von Entſcheidungen III Th. 1 H. nebſt 1 Gelegenheitsſchrift.
Hierdurch ſowie durch etatsmäßige Anſchaffungen hat die Bibliothek einen Zuwachs von 450 Bänden erhalten; vorzugsweiſe wurde hierbei das Fach der Archäologie berückſichtigt.
Durch den Programmentauſch erhielten wir an Diſſertationen und anderen Gelegen⸗ heitsſchriften 5 von den Kurheſſiſchen Gymnaſien, 1 von dem Gymnaſium in Weilburg, 2 von den Gymnaſien in Meiningen und Hildburghauſen, 1 von dem Gymnaſtum in Coburg, 4 von den Hannoverſchen Gelehrtenſchulen, 1 von dem Gymnaſium in Gotha, 11 von der Akademie Mar⸗ burg, 2 von den Gymnaſien in Weimar und Eiſenach, 8 von den königlich ſächſiſchen, 12 von den württembergiſchen, 129 von den preußiſchen und 14 von den badenſchen Gelehrtenſchulen.
Dem naturhiſtoriſchen Apparate übergab:
Hr. Pfarrer Hofmeiſter in Nordshauſen eine Sammlung Dipteren und Lepidopteren.— Hr. Poſtmeiſter Höcker zu Witzenhauſen einen caprimulgus.— Hr. Kaufmann Hütterott dahier einen Scorpion, eine mantis religiosa, ein junges Krokodil, einen Hummer und eine maia squinado.— Hr. Buchhändler Fiſcher dahier Philippi's Abbildungen von Conchylien

— 79—
Bd. II. H. 6. 7. 8. Bd. III. H. 1. 2.— Der Secundaner Carl Engelhard eine Kreuzotter. — Der Tertianer Zülch ein Horn von einem Rhinoceros.
Um die Anordnung dieſes Apparats hat ſich Dr. Schwaab ein beſonderes Verdienſt er⸗ worben, welcher auch einige hundert Dipteren, Orthopteren, Neuropteren ꝛc. ſowie eine Süß⸗ waſſerſchildkröte und ein Wespenneſt geſchenkt hat.
Der Antiquitäten⸗Sammlung überließ der verſtorbene Oberfinanzkammer⸗Director Meiſterlin 4 römiſche Kupfermünzen und der Gymnaſiallehrer Dr. Grebe dahier eine auf das Jubiläum der Univerſiät Rinteln 1721 geprägte, große Silbermünze.
Auch die Lehrmittel für Geſang und Zeichnen erhielten einen Zuwachs ſowie die Turnapparate, letztere durch ein Schwebereck, einen ſchwebenden Kletterbaum, einen Rundlauf, eine Wippleiter, ein Sproſſentau u. ſ. w.
D. Stiftungen.
In dem vorletzten Programme des hieſigen Gymnaſiums S. 58 iſt erwähnt worden, wie mehrere wacker⸗geſinnte Männer die Abſicht hegten, zur Erinnerung an den im Jahre 1802 ver⸗ ſtorbenen Rector des hieſigen Lyceums, Profeſſor Carl Ludwig Richter, eine Stiftung zu errichten. Die Stiftung iſt nun in das Leben getreten, und es liegt mir die freudige Pflicht ob, über die Ausführung und Beſtimmungen derſelben zu berichten.
Veranlaßt durch einige ehemalige Schüler des Rectors Richter, welche das Andenken an dieſen verdienſtvollen Lehrer durch eine Stiftung zum Beſten des Lyceum Fridericianum zu erhalten wünſchten, und ermuthigt insbeſondere durch die Herren Geheime⸗Hofrath Dr. Har⸗ nier und Staatsrath Wöhler dahier, lud ich die übrigen Schüler des Rectors Richter ſchrift⸗ lich ein, ſich in dieſer Angelegenheit zu betheiligen. Von 53 noch lebenden Schülern des ſeli⸗ gen Richter haben folgende 28 in dankbarer Geſinnung einen Det geliefert:
Hr. Obergerichtsdirector Engelhard dahier...... 3 Thlr.— Sgr. Die Hrn. Gebrüder Grimm(Hofrath und Ahrſeſe) z1 Berlin.. 3„—„ Hr. Banquier Harnier zu Frankfurt a. M..... 10„—„ Hr. Geheime Hofrath Dr. Harnier dahier.......... 24„ 24„ Hr. Geh. Oberfinanzrath Heer dahier.... 2„—„ Hr. Licentiat Helmuth dahier 2„—„ Hr. Pfarrer Jäger dahier...„„. 2.,„—„ Hr. Miniſter von Krafft zu Meiningen 10„—„ Hr. Miniſter von Lepel zu Coburgt...)...·. 11„ 6„ Hr. Hof⸗Kammerdirector Lometſch dahier... 3„—„ Der verſtorbene Sachſen⸗Weimariſche Geheimerath von Mot Guirindh
als jährlichen Beitrag auf Lebenszeit beſtimmt)..... 10„—„ Der verſtorbene Miniſter Freiherr Rivalier von Mehſenbug. 10„—„ Hr. Hofrath Murhard dahier......5„ 18„
Transport.. 96 Thlr. 18 Sgr.

Transport 96 Thlr. 18 Sgr. Hr. Geh. Oberfinanzrath Riehl dahier.......„„ Hr. Archivdirector Dr. von Rommel dahier Hr. Conſiſtorialrath Schnackenberg dahier Hr. Geheimerath Schotten dahier Hr. Oberbaurath Schuchardt dahier. Hr. Obergerichtsanwalt Schwarzenberg dahier Hr. Pfarrer Spangenberg zu Arnsbach. Hr. Pfarrer Staubeſand dahier 5. Hr. Geheime Regierungsrath Steinbach zu Berlin I.... Hr. Juſtizrath Wagner dahier....... Hr. Geh. Obermedicinalrath Waldmann dahier. Der verſtorbene Stadtkämmerer Wille Hr. Stadtgerichtsrath Wittich dahier Hr. Staatsrath Wöhler dahier
— 8 dd= 8-d dd 8= d d⸗rd
.. 2 Qumnma.. 162 Thlr. Sgr.
Von dieſem„Gelde wurde unter dem 30. Juni 1846 eine Landes⸗ Credit⸗„Kaſſen⸗Obligation Abth. VII. Serie C Nr. 5803 über 100 Thlr. nebſt den vom 1. März 1846 an laufenden Zins⸗ coupons für 101 Thlr. 3 Sgr. 9 Hlr. gekauft, und auf Nachſuchen der Verwaltungs⸗Commiſſion des hieſigen Gymnaſiums von Kurfürſtlicher Regierung dahier gegen Schein in dem Regierungs⸗ Depoſitum niederlegt. Das Uebrige, nach Abzug eines Thalers für das mehrmalige Herumtragen des Circulars, wurde verwendet, um durch den Hof⸗ und Münzgraveur Körner dahier, unter ge⸗ fälliger Aufſicht des jetzigen Herrn Geheimeraths Schwedes hierſelbſt, die nöthigen Stempel zu einer Denkmünze arbeiten zu laſſen, welche auf dem Avers die Inſchrift führt: Carolo Ludovico Richtero Lycei Cassellani Rectori nat. MDCCXXXVII, denat. MDCCClIl, auf dem Revers aber die Worte zeigt: Grati quot supersunt discipuli MDCCCXILVII. Die Koſten für das Schneiden der Vorſtempel betrugen 45 Thlr., für das Anfertigen der Prägſtempel 15 Thlr. 7 Sgr. 6 Hlr.
Nach den Beſtimmungen der Richter'ſchen Stiftung ſoll das Capital von 100 Thlr. mit ſeinem etwa aus Schenkungen oder Vermächtniſſen entſpringenden Zuwachſe ſtets auf Zinſen an⸗ gelegt und von der Verwaltungs⸗Commiſſion des Gymnaſiums dahier beſonders verrechnet werden. Aus den Zinſen aber dieſes Capitals ſollen mittelſt der erwähnten Stempel Denkmünzen von Silber oder Bronze geprägt und je eine als Andenken an die auf dem hieſigen Gymnaſium voll⸗ brachte Schulzeit demjenigen abgehenden Primaner des hieſigen Gymnaſiums bei ſeiner Entlaſſung auf die Univerſität übergeben werden, welcher ſich nach dem Urtheile der betreffenden Lehrer durch Fleiß und Sittlichkeit während ſeines geſammten Aufenthaltes in Prima bewährt haben wird. Geſtattet es der Fonds ſo können mehrere Eremplare der Denkmünze geprägt und an mehrere Abiturienten nach den obigen Beſtimmungen vertheilt werden. Die Ertheilung der Denkmünze ſowie die Namen der Empfänger ſollen in dem jährlich erſcheinenden Gymnaſial⸗Progamme jedesmal er⸗

— 81—
wähnt werden. Sollte der Stempel zu dieſer Denkmünze dereinſt unbrauchbar werden oder ver⸗ loren gehen, ſo ſoll die alsdann beſtehende Verwaltungs⸗Commiſſion des Gymnaſiums dahier, be⸗ nehmlich mit dem Lehrercollegium, über eine anderweitige den Stiftungszweck berückſichtigende Ver⸗ wendung der Capitalzinſen zu Rathe gehen und verfügen. 4
Möge dieſe Stiftung, ihrem Zwecke entſprechend, zum Heil und Segen unſeres Gymna⸗ ſiums dienen! mögen insbeſondere unſere Schüler darin eine Ermunterung zur Tugend und zum Fleiß erblicken, um ſich unſerer Anſtalt, welche ſeit Richter's Rectorat das ora et labora als Sym⸗ bolum führt, immer würdiger zu zeigen! mögen aber auch andere wohlwollende Gönner und Freunde des Gymnaſialweſens hierdurch veranlaßt werden, Stiftungen für das hieſige Gymnaſium zu machen, an welchen unſere Schule vordem ſo reich war!.
Den freien Schulunterricht im Gymnaſium genoſſen zuletzt 18 Schüler.
V. Ordnung der öffentlichen Prüfungen und Feierlichkeiten. Montag am 10. April. Vormittags 8— 10 Uhr.. Chorgeſang: Die Himmel rühmen tc., gedichtet von C. F. Gellert, componirt von L. van Beethoven. Prüfung der Primaner. Deutſch. Dr. Rieß. Horatius. Director. Phyſik. Dr. Schwaab.
Prüfung der Oberſecundaner. Vormittags von 10— 11 ½ Uhr. Fenophon. Dr. Flügel. Deutſch. Dr. Matthias. Naturwiſſenſchaft. Dr. Schwaab.
Prüfung der Unterſecundaner. Nachmittags von 2— 3 ½ Uhr. 3 Cicero. Dr. Matthias. Geſchichte. Dr. Flügel. Franzöſiſch. Dr. Stevenſon. Prüfung der Obertertianer. Nachmittags von 3½— 5 Uhr. Cäſar. Dr. Schimmelpfeng. Mathematik. Fürſtenau II. Homer. Dr. Schim⸗ melpfeng. Dinstag am 11. April. Prüfung der Mitteltertianer. . Vormittags von 8— 9 ½ Uhr. Deutſch. Matthei. Geſchichte. Dr. Rieß. Franzöſiſch. Dr. Stevenſon. Prüfung der Untertertianer. Vormittags von 9½— 11 Uhr. Cäſar. Caſſelmann. Mathematik. Fürſtenau II. Griechiſch. Dr. Fürſtenau.

— 82—
Prüfung der Oberquartaner. - Nachmittags von 2— 3 ½ Uhr. Phädrus. Dr. Groß. Naturgeſchichte. Schorre. Griechiſch. Caſſelmann. Prüfung der Unterquartaner. Nachmittags von 3 ½— 5 Uhr. Cornelius. Dr. Fürſtenau. Naturgeſchichte. Schorre. Geſchichte. Matthei.
Mittwoch den 12. April.
Prüfung der Quintaner. 1— Vormittags von 8— 9 ½ Uhr. Lateiniſch. Dr. Dieterich. Geographie. Schorre. Arithmetik. Geyer.
Prüfung der Sextaner. Lateiniſch. Pf. Sippell. Geographie. Petri. Arithmetik. Geyer.
Redeactus und Entlaſſung der Abiturienten. Nachmittags 3 Uhr.
Chorgeſang: Preis dir, Gottheit ꝛc., Hymne von W. A. Mozart. Darauf wird der Abiturient Junghenn de Taciti arte historica ſprechen und der Abiturient Vogt eine Gedächtnißrede auf Klopſtock vortragen. Nach dem Chorgeſange: Nicht den Sternen ſollſt du trauen ꝛc. wird der Director die Verſetzungen der Schüler bekannt machen und die
Abiturienten entlaſſen. Zum Schluſſe Geſang.
4.
Dieſen Prüfungen und Feierlichkeiten wohlwollend beizuwohnen ladet die Gönner und Freunde des hieſigen Gymnaſtums ſowie die Eltern und Vormünder unſerer Schüler im Namen
des Lehrercollegiums ergebenſt ein der Gymnaſialdirector
Dr. Weber.