über das Königliche Gymnaſtum zu Pinteln, womit zu der am 23. März 1880 ſtattfindenden üffentlichen Prüfung ergebenſt einladet der Direktor des Gymnaſiums Dr. Georg Buchenau. Inhalt: 1) Statuta, leges et privilegia Universitatis Rinteliensis, beſorgt vom Oberlehrer Dr. Suchier.(Schluß.))“8 2) Schulnachrichten vom Direktor. —]·—— Rinteln. Druck von C. Böſendahl. 1880. 1330. Progr.-Nr. 335. STATUTA, LEGES et PRIVILE GIA 1ILLUSTRIS et MAGNIFICE ACADEMILTE HOLSATO-SCHAWENBURGIOC IN OPPIDO0 RINTELEN AD VISURGIM FUNDAT PER ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM ac DOMINUM DN. ERNESTUM PRINCIPEM HOLSATIE, SCHAUMBURGIx et STERNBERGT, DOMINUM GEHM ANNO MDCXXI. —— Herausgegeben „von Dr. H. F. Suchier, Oberlehrer und Bibliothekar. —”ſ— Rinteln. Druck von C. Böſendahl. 1880. Bemerkung. Da die für das Programm des vorigen Jahres zur Verfügung ſtehenden Mittel nicht voll⸗ ſtändig ausreichten, ſo wurde im vergangenen Jahre der Druck in der Mitte abgebrochen, und folgt nunmehr in ununterbrochener Folge der Seitenzahl und der Paragraphen die Fortſetzung und der Schluß der Statuten der Univerſität Rinteln unter Zugabe des beſonderen Titels. Rinteln, im Februar 1880. Dr. Suchier. — 25— III. Nec occupabunt publicas horas, ne auditores vel tædio vel novitatis studio, ejus- modi ordinarias lectiones contemnere incipiant, ac sic, cum minus necessaria didicerint, necessaria ignorent. IV. Docebunt ergo privati Magistri horis vacantibus et diebus extraordinariis Mer- curii, Saturni ac Solis, nec non feriatis quibus de omnium Academiarum consuetudine an- tiquitus recepta publici Professores a Lectionibus cessant, et alioqui hisce diebus disputa- tiones et actuum solemnitates institui soleant. V. Recipiendus autem præstabit juramentum toti Collegio, se morum honestate et Doctrinae studiis dignitatem totius Collegii omni diligentia ornaturum: praecipue pacis et concordiae amantem fore. V Pro quo adepti honoris loco numerabit aureum Rhenanum, cujus dimidia pars Decano cedat sub quo inscriptus est, reliqua fisco inferatur. TITULUS XVII. De Graduum et Dignitatum(ollatione. I. Unicum incitamentum et efficax ad acre sapientiæ studium calcar est gloriae et dignitatis adeptio. Hae igitur et in hac parte Doctrinarum et Philosophiae contentiones remorentur, Decanus et Professores petentibus haud gravatim honores decernant. II. Prima igitur dignitus est laurea, cujus participem illum convenit fieri, qui tenet fundamenta doctrinæ Christianae, artes dicendi, Arithmetica et elementa sphaericae doctrinæ, utriusque linguae latinae et Graecae cognitionem; item principia Ethices et Physices et haec omnia bonis moribus ornet. III. Ad hunc gradum suscipiendum nemo cogi debet: quandoquidem praemium virtutis et Doctrinae, non onus esse volumus. Ir Dabit Decano semissem thaleri Imperialis: Examinatoribus thalerum integrum; Fisco thalerum cum semisse ejusdem valoris. V. Baccalaureatus gradum sequentem Magisterii dignitas: quam, qui petituri sunt, decernimus ut primo justam habeant œtatem; deinde ut vitae integritatem cum morum gravitate adornent. VI. Ab his exigenda primo religionis verae solida cognitio, et confessio congruens Augustanae confessioni et ejusdem Apologiae: Non superficiaria etiam utriusque Latinae 4 — 26— et Graecae peritia, septem artium liberalium Mathematum et praeterea Ethicorum et Phy- sicorum Aristotelis non levis cognitio. VII. Candidati, antequam ad examen admittantur, loco juramenti affirmabunt, se judi- cio Examinatorum contentos fore de assignatis locis: dein se non ut injuriae illationem ulturos, si post examen tanquam indigni rejiciantur. VIII. Quilibet Candidatus, finito examine privato, statim numerabit septem thaleros Imperiales, ex quibus duo cedant Decano, singulis Examinatoribus semissis, Rectori triens thaleri, Notario tres grossi Misnici cum semisse, Fisco Facultatis reliquum cedat. Quilibet insuper dabit Pedello afferenti bona nova semissem thaleri Imperialis. TITULUS XVIII. De Examinibus(andidatorum Philosophiæ. I. Examinibus præter Decanum semper adsint Senior et Mathematicus Professor. IIE Tres item sortito constituantur, duo ex Professoribus, tertius ex Magistris coop- tatis in Facultatem, ita ut quinque sint Examinatores ex Professoribus electi, sextus ex privatis Magistris sorte adscitus. III. Hi sex totius Philosophiæ encyclopaediam inter se distribuant, ut quilibet in certo doctrinae genere examen instituat. Et haec de privato examine. IV. Ad publicum examen cuncti Magistri ac Professores cujuscunque Facultatis sine discrimine admittantur. V. Examinatores Candidatis proponant utiles quaestiones, ad quas illi modeste sine stulta temeritate et influta arrgoantia, respondeant, de ignoratis taceant, vel modeste in- formationem petant. VI. Porro Ceremonias et solemnitates actuum promotiones retineri et servari volumus usitatas in finitima Academia Helmstadiensi. TITULUS XIX. De Stipendiatis Privatim Docentibus. J. Professores Philosophici et methodicae professionis Theologus in diuturnis feriis semestribus Stipendiarios nostros, quorum fidei discipuli sunt concrediti, per Rectorem vel Promotorem generalem convocari petant, ut profectum eorum explorent, et tradita in præ- lectionibus ab eis repetant. 1I Quo examine finito, eos qui privatos discipulos instituunt, ad reddendam sibi ra- tionem institutionis adolescentum, quos erudiendos susceperunt compellant. — 27— III. Qui si negligentes fuisse deprehendantur, sub poena privationis stipendii acriter objurgatos, vel ad exactiorem diligentiam institutionis adhortentur, vel alios industrios stipendiarios praeficiendi potestatem habeant. Diligentes autem Praeceptores, spe ulterio- ris promotionis et commendationis apud nos et alios faciendae, ad pertexendam laudabilis telam extimulent. IV. Porro pretium seu Sidαe⁵ον pro privata institutione, cum in universum definiri non possit, ob inaequales studiosorum facultates et adhibitam majorem minoremre diligen- tiam, praedicti Professores id arbitrio boni viri decernant. Pauperes vero ut gratis erudi- antur ex Christiana dilectione Stipendiarios nostros adigant. V. Volumus interim atque statuimus, ut in numerum Stipendiariorum nostrorum cooptandus, sese reversalibus literis quodam quasi vadimonio ac nexu obliget obstringetque, in nostra, haeredum et successorum nostrorum perpetua fore clientela: Haec operam suam cuiquam alteri, nobis, haeredibus et successoribus nostris inconsultis, addicturum, sed quo- tiescunque vocatus fuerit, eandem nobis, dictis haeredibus et successoribus nostris diligen- ter ac fideliter praestiturum. PARS III. De Muneribus et. Honoribus Magistratuum et Offlcialium Academiae. TITULUS 1. De Officio Cancellarii et Visitatorum Academiae. I. 5 Cancellarius esto supremus Academiae nostrae inspector, velut Sacrae Caesareae Majestatis, a qua Privilegia impetravimus, et noster ceu immediati Magistratus in hoc Principatu Hasso-Schaumburgico Legatus et locum tenens. II. Cujus officium inter caetera erit inspicere, ne indignis testimonia doctrinae publica vel honorum gradus tribuantur, et dare potestatem conferendi gradus Academicos. III. In controversis etiam negotiis gravioribus quae a Rectore et Senatu Academico componi non possunt, auctoritatem suam Cancellarius interponat, easque amice et placide componat ac transigat. IV. Cancellario unum aut alterum ex Consiliariis nostris adjunximus, quos alicubi Scholarchas et Visitatores appellant. Quibus mandamus, ut singulis annis Academiam dili- genter invisant et adhibito Rectore et Promotore Generali, qui est Superintendens Acade- miæ, omnes Universitatis nostrae partes accurate considerent, an juxta legum praescripta administrentur, et an Statuta singula sancte et sedulo serventur. V. Inquirant de Professorum lectionibus, an diligenter mediatae an assiduae fuerint: 4* — 28— et quantumquisque praeterito anno progressus sit, ne vel nimium immorando, vel intem- pestive properando, discentium profectum remorentur. VI. Catalogus etiam Lectionum futuri semestris Cancellario et Visitatoribus exhibea- tur ut communi consilio de materiis praelectionum publicarum constitui possit. VII. De concordia quoque et moribus Professorum Cancellarius et Visitatores scisciten- tur, ac si quae inter ipsos Professores dissidia ac lites, vel inter Senatum aut Cives op- pidi et Academiæ, vel inter Studiosos controversiae incidissent, quae a Rectore et Consilio Academico sedari et dirimi non possent, eas Cancellarius et Visitatores tanquam a nobis, delegati nomine nostro componere et finire studeant. VIII. Praeterea Studiosos enormiter vel in discendo negligentes, vel vita ac moribus dissolutos et contumaces, quos suis admonitionibus et poenis Rrctor et Senatus Academiæ emendare non potuerunt, Cancellario et Visitatoribus indicent, ut illorum consilio et aucto- ritate conjuncta, an ad meliorem frugem perduci queant, vel an jubendi sint discedere ex Academia et ad Parentes suos redire, statuatur. IX. Visitatores etiam interrogent Magistros privatim docentes, qua ratione et ordine lectiones, repetitiones et alia pietatis et doctrinae exercitia, instituerint; et an Discipuli diligentes et obsequentes sint. X. Denique Oeconomiae constituendae et mensae communis conditionem, et habita- tionis in Collegio et reliqua ædificia Academiae, Cancellarius et Visitatores nostri inspi- ciant, et de locariis hypocaustorum ac cubiculorum, quae a Civibus elocantur, et mensarum pretiis an tollerabilia et aequalia sint, inquirant; ut de toto Academiae nostrae statu Nos, singulis annis recte et integre erudire, et incommoda et detrimenta imminentia pro virili avertere, formam Academiae universae a nobis initio constitutam, rectam et salutarem do- cendi rationem, disciplinam morum honestam, et omnium caeterarum Academiae partium administrationem Legibus ac Statutis maturo gravique consilio sancitis, congruentem tueri ac conservare, et ad posteros incolumem ac florentem Deo juvante transmittere possint. TITULUS II. De Offleio Rectoris. J. Rector Academicae novus singulis annis convocatis solemniter omnibus professori- bus per vices eligatur communi omnium suffragio, aut majoris eorum partis. Vices autem intelligi volumus, secundum praerogativam Facultatum, ita ut Theologo, Juris consultus, huic Medicus, Medico Philosophus, succedat. Praeterea singulis Professoribus eo ordine, quo in Collegium Facultatis suae recepti sunt et sedent, aditus ad eam dignitatem pateat. II. Quodsi honoris causa Principi, aut Comiti, aut Baroni, Rectoris dignitatem com- — 29— mendandam Senatus Academiae judicaverit, nihilominus Professorum Academiae unus juxta ordinem eumdem adjungatur, qui Pro-Rector seu Vice-Rectoris munus ac gubernationis Scholasticae labores sustineat. III. Tempus electionis et renunciationis novi Rectoris eo die quotannis habebitur, quo introductio Academiae solemnis facta est, nempe Julii decimo septimo. IV. Electio vero non sortito sed suffragiis Senatorum, octiduo ante diem renunciationi destinatum, in loco Consistorii Academiae usitato, peragatur, et a nobis, hæredibus et suc- cessoribus nostris confirmanda petatur. Qua confirmatione impetrata, renunciatio et procla- matio publica fiat in templo Collegii, praesentibus omnibus Academiae Civibus. V. Hoc modo electus et renunciatus juramentum præstabit quod sequitur. Ego N. Rector Academiae Hasso-Schaumburgicae promitto et juro, me Academiae hujus dignitatem et jura fideliter et sedulo conservare et defendere, et leges ac statuta illius efficaciter pro mea virili exsequi et tutari. Tum Serenissimi Principis ac Domini Domini Ernesti, Prin- cipis, Comitis Holsatiae Schaumburgiae et Sternbergae Domini Gehmae etc. Domini nostri Clementissimi, Haeredumque et Successorum ejus, atque totius Academiae commoda et ho- norem, sine fraude et dolo tueri et promovere; atque intra 8. dies post renunciationem novi Rectoris, qui mihi successurus est, mei officii rationem Consilio Academiae fideliter reddere, et intra mensem proximum, nisi de consensu Academiae ex hac urbe non disce- dere velle sic me Deus adjuvet. VI. Ritus autem in renunciatione novi Rectoris hoc ordine debet peragi in loco so- lemni et actibus Academiae deputato. VII. Primum Rector prioris anni, depositurus Magistratum habeat orationem brevem. Qua finita indicet alium Rectorem N. N. qui sibi succedat, electum esse. VIII. Deinde vocato in Cathedram novo Rectore, proponat juramentum ex charta legendum. IX. Tum tradat et signa Magistratus Academici, Sceptra, librum Legum, Matriculam, Sigillum, Arcam: et inter tradendum de singulis insignibus brevem declarationem addat. X. . Post modum novus Rector Cancellario Academiae, stipulata manu fidem det, quod officio suo fideliter juxta nostra instituta et Academiae leges fungi velit. XI. Deinceps idem electus Rector Cursores seu Pedellos Academiae juramento obliget. XII. Postremo sermonem de commendato sibi officio tuendi et exsequendi leges Acade- — 30— micas, quibus studia et mores scholasticorum regendi sunt, ordinatur: ac leges seu statuta Academiae ad studia et disciplinam scholasticorum pertinentia publice praelegi jubeat, a Notario Academiae vel alio, qui clara voce, distinete ac tarde eas pronunciet. XIII. Finita Legum recitatione orationem pertexat Rector, et ad obedientiam Legibns praestandam Studiosos breviter adhortetur. XIV. Postea in templum Collegii ad communes preces pro salute Academiae et novi Rectoris gubernatione felici, se tota Professorum et Studiosorum Universitas conferat. XV. Inde cum Rectore novo in Collegium Professores redeant ad locum convivii quo novus Rector, si est Princeps, Comes vel Baro suis propriis sumtibus Professores Univer- sos excipiet ac tractabit. Inde Rectorem domum euntem ordine comitentur ac deducant. XVI. Electi autem et renunciati Rectoris Magistratum decernimus esse annuum. XVII. Cujus praecipuum officium est studia Doctrinarum et disciplinarum, mores studen- tium, omnesque reliquas communitatis Academiae partes, juxta leges et Statuta Academiæ diligenter ed sedulo regere et gubernare, et legum Academiæ præcipuum custodem et exsecutorem esse. XVIII. Nec leges tantum Studiosis praescriptas primo Magistratus sui die publicari, ve- rum etiam singularem Facultatum Statuta ad Professores, Doctores et Magistros extraor- dinarios proprie pertinentia in pleno consessu omnium Professorum et Magistrorum priva. tim docentium, primo statim Magistratus sui mense palam recitari jubeat, ac ut præscrip- tam rationem docendi artes, quas profitentur, singuli observent, et fidem, diligentiam et assiduitatem debitam praestent, et morum gravitate doctrinam ornent, una cum Promotore Generali annitetur. XIX. Etenim Rectori ut supremo Academiae nostrae Magistratui, omnes caeterorum Collegiorum seu Facultatum Decanos, Professores et auditores subjectos esse, juxta legum raescripta jubemus. P Pta XX. Decanis singularum Facultatum potestatem ordinandi juxta legum praescripta lec- tiones et exercitia sui collegii propria, et fiscum ac Librum Facultatis et Sigillum propri- um tenendi et collegas negligentiores de suo officio admonendi et corrigendi, permittimus. XXI. 8 Quodsi Decanus aut Collegium aliquod a Rectore vel Promotore admonitum, con- tumaciter officium suum negligat, et intra Mensem non emendet, quae disiderantur, rec- tor ex officio Professorem diligentem admoneat, et mulctam negligentiae legibus constitu- tam ab eo exigat: inobedientem et reluctantem ad Cancellarium Academiae, et is porro ad nos deferat. — 31— XXII. In universum porro Rector absque respectu personarum ex bono et æquo jus dicat: obedientes et industrios secundum privilegia defendat, improbos et refractarios pœnis condignis donec ad frugem redeant, coërceant. XXIII. Studiosos desides, otiosos, potatores, aleatores, corruptores honestorum Adolescen- tum aliosve degeneres fucos, ab se observatos vel sibi judicatos Rector ad se accersitos acriter objurget et ad emendationem sub comminatione poenarum publicarum exclusionis, incarcerationis vel relegationis graviter percellat. XXIV. Quin imo exigente necessitate vel nimium grassantibus delictis, Rector insolen- tiam, malignitatem et proterviam Studiosorum edictis publice propositis compescat. Qui- bus si non obtemperant, carceribus inobedientes mancipentur, aut pro qualitate delicti aliis poënis coërceantur. XXV. Si vero Rector(quod absit) ad petulantiam et contumaciam Studiosorum contra leges delinquentium connivere voluerit, et in mulctis Professorum lectiones negligentium exigendis negligens ipse extiterit, nec admonitus officium facere perrexerit, Rector ipsemet persolvat mulctam, quamvis, qui tempore sui Magistratus deliquit, praestare debebat. XXVI. In gravioribus tamen causis, sine prævia deliberatione et communicato cum Col- legis consilio, Rector nihil temere decernat. XXVII. Quicquid autem in Senatu Academico decretum fuerit, ei sententiae parere qui- libet Professor et Studiosus teneatur, nec appellandi aut provocandi habeat licentiam, nisi enorme fuerit gravamen quod ad nos, haeredes et successores nostros referre nullus pro- hibeatur. A solo autem Rectore inique gravatus, ad Senatum Academicum supplicandi facultatem habeat. Qui convocatus, sententiam vel jussum Rectoris aut confirmet, aut reformet. XXVIII. Si quis vero Studiosus temerario ausu, ut Rectori cæterisve Professoribus nego- tium facessat ad supplicationis praesidium convolaverit, approbato Rectoris decreto, Fisco Academiae duos thaleros Imperiales pro redimenda molestia inferat. Temere autem a Senatus Sententia ad nostram celsitudinem appellans, poenæ nostrae arbitrii subjacebit. XXIX. Statuimus ut Rector intra octiduum post depositum Magistratum rationes reddat novo Rectori in pleno Academiae Senatu, de omnibus tempore Magistratus sui acceptis et expensis: et intra Mensem, sine peculiari Senatus Academici dispensatione, ex oppido nos- tro Rintelensi non discedat, ut si quæ inciderunt delicta adversus Leges Academiae com- missa, coram novo Rectore, vel etiam Academiae Senatu, petente Promotore, vel iis qui se injuste læsos arbitrantur corrigi possint. XXX. Sin autem durante Magistratu, necessario ex urbe proficiscendum fuerit, aut ad- versa valetudine laboraverit, ut rebus suis preesse non possit Antecessor proximus, ejus rei praemonitus, vices Rectoris interim sustineat et sigillo Academiae utatur. XXXI. Postremo Rector Academiae nomine eorum, qui ad Academiae jurisdictionem per- tineat, in publico libro quem matriculam vocant, praescripta teneat, et Studiosos ad hanc Academiam accedentes recipiendi et inscribendi potestatem habeat. 3 TITULUS III. De Offleio Promotoris Generalis. I. Quum crebræ vicissitudines ac mutationes Magistratuum, ut aliis Politiis, ita etiam Academiis incommodae sint, quod experientia ac usus novis gubernatoribus saepe desit, et paulo prudentiores negotia Academiae necessaria cum aliquo periculo et invidia conjuncta in successores relegent, et remissi omnia administrent, adjungi solet Rectori in quibus Academiis sine ullo jurisdictionis aut Magistratus titulo, generalis promotor, seu Superin- tendens et oculus Academiae cujus tanquam Ephori seu vo&νμοναηροᷣ perpetui, si quando- que constituerimus, proprium munus erit Legis Academiae omnes de officiis omnium Magis- tratuum et membrorum Academiae accurate nosse, deque iis tuendis et exsequendis Recto- rem ac caeteros amanter et placide monere, ac ut ab omnibus membris Academiae fideliter serventur summa vigilantia et studio elaborare. II. Hic ergo Promotor omnes Academiae partes, omnium Professorum lectiones et auditorum studia ac mores pro sua virili diligenter intendit, et attentu considerat, an singuli juxta normam legibus praescriptam officia sua sedulo faciant: an Professores in Theologia, Jure, Medicina et caeteris artibus assidue et diligenter legant: an exercitia disputationum, styli, declamationum et caetera per Magistros in artibus et caeteros suo loco et ordine se- dulo habeantur: an discipuli assiduitatem in discendo, et modestiam moribus juxta divinas et nostras leges Academicas conformatis praestent. III. In aliquot etiam Academiis cuilibet Studioso legibus concessum est, negligentiam Professorum in legendo caeterisque exercitiis et alia adversus leges commissa Promotori vel Rectori ipsi sine incuria denunciare. IV. Adesse etiam Promotor Rectori solet in cognitione et compositione causarum le- viorum et aliis negotiis minus gravibus, ad quae totum Academiae Senatum convocari non opus esse existimatur. 5 Insuper significationes de lectionibus et disciplina diligentius compositae et publice in Academia propositae, tanquam Historiae Academiae nostrae Holsato-Schaumburgicae ad posteros profutura alicubi solent a Promotore colligi et coagmentari. - 33— Praeterea et hoc Promotoris functioni ingungitur, ne Studiosi a Civibus ultra sta- tutum publice pretium pro victu seu mensa et locario Musæorum et cubiculorum graven- tur. Ideoque singulis anni semestribus alternatim duo Professores et totidem Senatores oppidani destinantur, qui adeundo civium domos et habitationes perlustrando, excessus ad modum æcqualitatis redigant, aut ad Cancellarium Academiae et visitatores referant. VII. Curam quoque Promotor habet ædium Collegii, easque cum uno aut altero Profes- sore bis terve annuatim perlustret, et si quid necessaria refectione indigeat ad visitatorum tempestive notitiam deducat, qui porro nobis si necesse fuerit indicent. VIII. Interea tamen dum de hoc Promotoris officio deliberabitur, Rectori ut supremo Academiæ Magistratui has partes commendamus et injungimus. TITULUS IV. De Senatu Eonzistorit Academici. Omnes Professores publicos cujuscunque Facultatis in Senatum Academiae seu consilium sive consistorium recipi, suoque loco et ordine pariter ad labores gubernationis seu dignitates, quas vulgo vocant, et commoda atque emolumenta laboribus adjuncta ad- mitti jubemus. II. Qui Senatus, Rectorem in tota gubernatione Academiæ, et legum custodia, et exe- cutione, omnibusque rebus ad Academiae salutem pertinentibus fideliter suo consilio, prae- sentia, opera et auctoritate juvabit, et controversias leviores, quæ inter Professores et Studiosos, vel adversus eos a Civibus oppidanis aut aliis movebantur, cum Rectore cognos- cet et decidet: de gravioribus vero ad Cancellarium Academiae ac nos ipsos referri curabit. III. Senatum Academiae singulis hebdomadibus semel statuto die et hora a Rectore convocari, et deliberationibus publicis vacare satis erit: nisi negotia incidant quæ subitam expeditionem desiderent. IV. Erunt autem materiae deliberationum publicarum in Senatu Academiæ de studiis et moribus recte gubernandis, de ratione docendi ac discendi, de exercitiis singularum fa- cultatum, de officiis et diligentia Professorum publicorum, Magistrorum privatim docentium, discipulorum, ac aliorum Academiae Civium; et similibus aliis rebus ad salutem Reipubli- cae Academicae singulatim spectantibus: item de controversiis et litibus, quæ singulis tem- poribus ad consistorium deferentur, dirimendis, aliisque parergis, quibus plerumque plus temporis studii et cura, quam summis illis deliberationibus de doctrinis ac disciplina, im- pendere litigantium cogit importunitas. V. Nullus Senator aut Consiliarius Academiae arcana Consilia vel quae Rector aut quivis alius secreto teneri petiverint, effutiat. 5 — 34— VI. Rector quemüibet Consilidrium ordine suo modeste dkentem patienter audiat. VII. Nemo, nisi suo loco et ordine et a Rectore jussus loquatur. — VIII. Nec Rector cujusquam votum aut sententiam ſderiqeat. aut t vilipendat, vel perso- nam dehonestet. 1 IX. Necquis Collegas i in Consilio eriminetur aut sugillet vel alia odiorum ac rixarum semina sciens pardat. Nec vonrocatlone consilii intempeslirhe nisi necessitas flagitet, lectiones et actus Academici impediantur. 21. Omnes ad consilium pertinentes Professores Rector vocari curet: exclusos vero aut a Consilio propter subtilitatem vel maledicta et rixas in consilio motas, vel alia de causa suspensos ne vocet. 6 XII. 8. Non venientes in Senatum nec causam absentiae Rectori ante Senatus congrega- tionem præbentes, poena pecuniaria mulctentur: contumaciter vero auctoritatem Rectoris invocatione detrectantes velut contemnentes Cellegii societatem, prorsus ex Senatu Acade- miæ excludantur. XIII. Nemo Consiliarius de negotio per Rectorem proposito, sententiam suam occultet, sed quod rectissimum esse in sua conscientia judicaverit, aperte et categorice dicat. XIV. Auditis singulorum consiliis concludatur et decretum fiat congruens illi sententiæ quae a majori parte dicta est. XV. Rector et caeteri Assessores, cum de causa ad ipsos privatim attinente in Senatu Academiae agitur, tantisper donec deliberatio fiat, ex consessu cedant, et Rectoris locum interea vel proximus Antecessor, in Rectoratu vel proximus Assessor obtineat. TITULUS vV. De Officio Decanarum Cujnsllhet Facultatis. Decanus singularum Facultatum ex ipsis Collegiis quolibet semestri eligatur et quidem eo ordine, quo in Cellegium Arisgneeg erlins est. Hic custos et executor legum suæ Facultatis præcipuus et sedulus esto et lectio- nes et exercitia suæ Facultatis propria, adjunctis Collegiis juxta leges ordinet. Ac si quid novi constituendum judicabit Rectori et Senatui Academiæ comprobandum prius exhibeat. —-— 35— III. Negligenter quoque Collegarum et leviores offensiones ipse ex præscripto legum emendet. Quod si ultra mensem distulerit facere, Rector auctoritatem suam interponit. IV. Sigillum etiam et librum Facultatis, in quo leges et nomina eorum quibus decer- nuntur gradus et qui in Collegium sunt recepti, scribi solent, bona fide custodiat. . V. Habeat item potestatem convocandi Collegas et proponendi res deliberandas, et rogandi sententias eo ordine, quo adscripta sunt eorum nomina. Obtemperet autem illi sententie, quæ est a majori parte. VI Denique licet in quibusdam Academiis Decanis omnium Facultatum potestas facta fuerit, plures Collegas in Facultatem recipiendi, etiamsi non sint Professores ordinarii, nos tamen hujus gratiæ faciendæ potestatem nobis hæredibus et successoribus nostris solum reservamus. TITULUS VI. De Offleio Professorum in genere. I. Professorum omnium commune officium est, ut sint fideles et recte ac fundamen- taliter didicerint ipsi, ac teneant, quam singuli profitentur. 1 II. Tum pietate, morum gravitate et integritate vitae egregium suæ existimationis atque imitationis exemplum Juventuti præbeant. III. Studiosos ament veluti filios, iisdemque consilio, ope atque opera, citra detrimen- tum suum subveniant. IV. In docendo, prælegendo et disputando, ita pensum suum quisque absolvat, ut ad exactissimam diligentiam, maximam assiduitatem, et summum candorem docentis nihil desideretur. V. Nullum omnino Studiosum sine probabili causa e numero auditorum suorum ex- cludant: privatim etiam aliquid de aliquae doctrinae parte sciscitantibus apertas Januas ha- beant, et benigne respondeant. 8 Professores inter se fraternae concordiæ et mutuae benevolentiae studium arctis- sime servent, ac sibi invicem honoris exhibitione præveniant. Contentionum autem atque simultatum privatarum aut publicarum fomitem sub censura indignationis nostrae nulla- tenus alant. VII. In officio negligentes, vel tranquillitatem Academiae nostrae dissidiis ac rixis non 5*½ — 36— necessariis turbantes, vel crimine ac scelere aliquo pollutos, causa per nos, Consiliarios nostros Aulicos aut Cancellarium Academiae et visitatores, cognita, dimittendi potestatem Nobis, hæredibus et successoribus nostris reservamus. VIII. Quod si Collegas aut Senatum Academiæ talia dissimulare, vel donec vires acci- piant factiones, utrinque facere intellexerimus. Nos interposita auctoritate nostra, ex of- ficio non tantum in reos, verum dissimulatores etiam, qui officium suum tempestive com- ponendo aut ad Nos deferendo non fecerunt, severe animadvertemus. IX. Professores diebus publicarum Lectionum clam urbe ne absint. Quod si urgente aliqua inevitabili honoris, officii vel damni necessitate, omnino proficiscendum aliquo fuerit, aut morbo non simulato, vel alia justa causa impediatur, Rectori tempestive causam eam indicet atque probet. X. Qua non probata nec absentiæ suæ aut legitimi impedimenti ratione addita, mulcta pecuniaria puniri volumus, ita ut superiorum Facultatum Doctoribus pro qualibet lectione neglecta semithalerus, Professoribus artium dodrans thaleri stipendio deducatur. XI. De vocatione autem et receptione Professorum sancimus, ut Rector et Senatus Academicus, quibus homines idonei, præsumuntur esse notiores, mortuo aut discedente Professore, alium quem dignum esse judicaverint, nobis nominent, ejusque voluntatem an- tea explorent, an legitime vocatus parere vocationi decreverit. Quam a nobis vel jussu nostrorum vocatum, Rectori et Senatui Academiæ nostræ, præsentabimus, et de stipendio cum eo transigemus: salva tamen semper nobis, hæredibus et successoribus nostris libera dispositione, in nominando, recipiendo et præsentando, quemcunque videbitur ex usu esse cum nostri Principatus, tum ipsius Academiæ. XII. Porro jusjurandum, quod conductus a nobis et receptus Professor Academiae tene- tur praestare, est hujusmodi: Ego N. N. Rectori Academiae obedientiam juxta leges et sta- tuta præstabo, vocatus a Pedello veniam in Senatum nisi probabilibus causis impeditus fuero, quod tamen Rectori tempestive significabo. Contra Serenissimum Principem ejusque hæ- redes et agnatos, nihil fraudulenter suscipiam, in deliberationibus eo dirigam mea consi- lia, ut prosint Academiæ, ac cum norma pietatis et Justitiae congruant. In dijudicandis causis controversis, de quibus in Senatu Academiae deliberabitur, sequar statuta leges et aequitatem. Ea, quæ in deliberationibus proponuntur, et silentio tegenda sunt, non reve- labo. Denique ero studiosus concordiæ et pacis inter Collegas, nec cujusquam honori ali- quid derogabo, nec rixas vel contentiones excitabo. Et si(quod tamen D eus avertere clementer dignetur) aliquid movebitur, ut sumus homines omni animi contentione innitar, ut juxta statuta placide et fraterne transigantur, omnia pro posse et nosse. Sic me Deus adjuvet! — 37— TITULUS VII. De Offlcio Syndici vel Secretarii seu Notarii Academiæ. I. Syndicus seu Secretarius vel Notarius Academiae nostrae omnibus judiciis et con- gregationibus Senatus Academici et Singularum item Facultatum, requisitus per Pedellum, interesse teneatur. II. Vocatus item in aedes Rectoris, ubi privatum habet tribunal, copiam sui faciat, et jussa ipsius exsequatur. III. Statuta Academiæ statis anni temporibus per eum in loco publico recitentur. IV. Sententias et ordinationes tum generales Rectoris, tum particulares singularum Facultatum concipiat ipse et legat. v Literas omnes qua de causa cumque ab universitate ad quoscumque directas in uno volumine specialiter ad id deputato registret, et in tabulario Academiae in quo acta et privilegia conservantur reponat. VI. Officium suum personaliter, non per substitutum exsequatur. Quod si corporis aut alia necessitate fuerit impeditus, Rectori significet, qui cum consensu Collegarum ho- minem fidum ac idoneum substituat. VII. Nec sine venia Rectoris sese absentet, aut peregre proficiscatur. Quod si fecerit arbitraria stipendii detractione pro mora absentiae mulctetur. VIII. Idem teneatur omnia acta Judicialia diligenter protocollare, et literarum monu- mentis consignata in unum volumen compingere. Quod singulis annis electo Rectori in Senatu Academico exhibebit, in dicto armario Universitatis nostrae reponendum. Cui vo- lumini auctoritatem legitimam tribuimus, et justam fidem haberi a præsentibus et posteris mandamus. IX. Quod si Notarius Academiae in omnibus casibus et actibus sui copiam non fecerit temporibus congruis et opportunis, in quibus apparere teneatur, incidat in poenam dimidii thaleri Imperialis pro vice qualibet. X. Caetera Notarii hujus officia in juramenti antiqui et passim recepta formula con- tinentur, quae est hujusmodi: Ego N. juro vobis, Domino et Consilio universitatis, quod volo omnia per majorum saniorem et potiorem partem Consilii generaliter conclusa fide- liter conscribere et celare, donec Universitas decreverit publicanda: Nullius votum vilipen- dere, aut extra consilium cuiquam notificare: Neque contra Universitatem officium meum — 38— exercere: et deposito Notariatus officio singula per me collecta, protocollata et instrumen- tata cum annotatione partium anni, mensis et diei apud Universitatem relinquere realiter et cum effectu tradere. Sic me deus adjuvet, TITULUS VIII. De 0fflcio Pedellorum Academiae. I. Bini Ministri seu apparitores publici, quos Pedellos et cursores vulgo vocant, a Rectore et universis Collegis suscipiantur; et ab iisdem ex justa causa rursum abdicentur. II. Illos ex Stipendiariis nostris robustioribus, ubi necessitas postulaverit Rectori et Professoribus cooptandi licentiam præbemus. III. Quibus Rector et Collegae commodam habitationem in aedibus Collegii prospiciant. IV. Praeter stipendium annuum, quod a nobis accipiunt, de inscriptione cujuslibet Studiosi Grossum Misnicum accipiant: et quolibet anni quadrante dimidum ejusdem grossi a singulis Studiosis exigendi: ab illustribus etiam generosis ac nobilibus charitatium subsidium colligendi licentiam habeant./ Quibus Péedellis vices suas mutare inter sese liceat, ita ut unus prima vice per cstatem hora sexta matutina et hora sexta vespertina fores auditoriarum aperiat et clau- dat, ipsaque auditoria tersa et munda curet. Pulsare quoque campanam Collegii sub ini- tium et finem lectionum publicarum, et tempore habendi Senatus Academici, horis denique vespertinis ad hoc officium pertinere in confesso est. VI. Alter itidem prima vice quotidie duabus horis certis et constitutis, una ante me- ridiem et altera post meridiem, sponte Rectorem adeat, ut ejus opera uti in negotiis Aca- demiæ subinde incurrentibus possit. Alias etiam quandocunque vocatur, sine ulla recusa- tione præsto sit. VII. Uterque fidem ac taciturnitatem debitam praestent, et mandata Rectoris sub jura- mento fidelitatis diligenter faciant. VIII. Missi ad alios, quicquid responsum fuerit, vel alioquin acciderit, statim Rectori renuncient. IX. Item in processionibus Universitatis, et actibus promotionum Pedelli semper ad- sint, et Rectorem more solito immediate cum Sceptris præcedant. Cancellario denique Academiæ et visitatoribus officio suo fungentibus idem præs- tent, quod de Rectore constituimus. —. 39— XI. Habitus autem Morum sit, ut portent pallium⸗ longum, o quam Roham vocant, eis aà nobis assignatumn,) TIrULUS T eDerri eufanb anDe Offeio Bibliothecarii. dadi ciolt Cum Academicorum Professorum instrumenta sint libri, quorum immanes quantæ copiæ scripturiente hoc Seculo emanant, dent operam Decani Facultatum, ut necessarii tan- tum in qualibet Facultate, et meliores selectioresque libri comparentur, et in locum Biblio- thecœ communi destinatum diligenter recondantur. II. Bibliothecm curam Culonſ gerat Pblletenmius Aterun AeAnaeß librosque a squalore et pulvere mundos servet, everrat atque expurget. 3 III. . 1s duplicem catalogum omnium et singulorum lbrorum conficiat: quorum unum ipse in Bibliotheca asservet et subinde novos libros in Bibliothecam illatos assignet: alte- rum Rectori Academiae tradat. Iv Nec quemquam in Bibliothecam admittat cui ipso; non sit ad latus, nec solum in ea relinquat, exceptis Professoribus Academicis. . Nec plures simul in Bibliothecam admittat, nisi comitante aliquo exX Professori- bus, qui intervisentium manus oculate observet, dum ipse est in aliis occupatus. „VI. Nullum quoque librum extra Bibliothecam cuiquam commodet, Professor is sit an Studiosus, nisi ab eo prius apodixin recipiat, qua se librum illum commodatum accepisse profiteatur, subsignato die, mense et anno. Quam apodixin in locum vacantis libri repo- net, cera affixam, vel loco vacante notato, in capsam includat. TITULUS X. De Offlcio Oeconomi. Oeconomi Academiae officia, et totus oeconomiae leges, per peritos oeconomiae harum Regionum seorsim componi mandavimus et nostra anctoritate confirmavimus. IITULUS XI. De 0fflcio Depositoris. MI. Depositor hujus nostre Academiæ, similiter jurejurando obstringatur, de fide in officio suo praestanda. n. Instrumenta necessaria et consueta habeat in promtu, vocatusque ad actum pera- gendum, praesto sit. — 40— III. Abstineat autem ab inhonestis, turpibus et obscoenis dictis ac factis, quibus et tenera juventus scandalicari, et adstantium aures possint pariter offendi. IV. In officio ipso moderanter se gerat, nec quemquam durius tractet, quam lex hu- manitatis, aut conditio liberae ac ingenuae adolescentiae permittat sub poena arbitraria Academiae fisco irremissibiliter persolvenda, et nostra etiam indignatione evitanda. TITULUS XII. De Offlcio Pharmacopæi. I. Pharmacopæus Academiae et qui se membrum constituit Universitatis, Medicae facultati obligatus sit, cui honesta praecipienti parere teneatur. II. Magnae autem in officinis cum exerceantur imposturae, maximo ægrotorum dis- crimine, peropus est, ut in dispensationibus Theriacae, Mythridatis, Aureae Alexandrinæ, aliarumque compositionum præcipuarum, Medicos adhibeant, iisque copiam faciat omnia in- gredientia contemplandi, eaque omnia ordine disposita in tabula publice spectanda exhibeat. III. Ex herbationibus cum maximum commodum percipiat Pharmacopæus, quibus ip- sum una cum Ministris interesse oportet, Professoribus Medicis rus abituris tentaculum dabit ex vino Malvatico aut alio condito. Idem teneatur facere Anatomico et Chirurgo, quando publice sectiones instituuntur. IV. Nulla autem ignotis et peregrinis Doctoribus medicamenta praeparet, nisi quis spectatae fuerit probitatis et eruditionis. Nulla item tonsoribus, aliisve id genus empyri- cis et impostoribus. V. Recepta a Medico praescripta impetrantibus restituere, si petantur minime recusent. VI. Singulis annis officinae suae a Medicis visitationem fieri permittat, et exoletis corruptis et vitiosis omnibus eam expurgari patiatur. VII. Omnibus quoque serio medicinae Studiosis et Candidatis facilis erit, et si simpli- cia vel composita inspicere velint, eorum omnium copiam haud gravatim ipsis faciat. VIII. Maxime vero stillatitiorum liquorum rationem, et instrumentorum ad eam artem pertinentium praeparationem liberaliter et benigne monstret. TITULUS XIII. De Offleio Hortulani. I. Hortulanus quoque Academicus Medicae Facultatis fidem obliget, ejusque — 41— monitis, praesertim Botanici Professoris, obtemperare in iis, quae ad rem herbariam spec- tant, non refutet. II. Hortum nitide everrat atque a zizaniis ac vitiis diligenter purpet. III. Laborantibus plantis in tempore subveniat, quod si periturae videntur, nec ipse curam novit, Botanicum Professorem adeat, ejusque Consilio in conservandis et restauran- dis plantis utatur. IV. Librum habeat, in quo observationes herbarias, nempe de morbis, vitiis, cura con- servatione, reparatione, melioratione, duplatione seu multiplicatione, et id genus aliis re- bus herbarum ct plantarum, quas vel ipsemet animadvertit, vel ex aliis cognovit, fideliter annotet. Qui liber discedente vel moriente hortulano a Decano Pacultatis medicae reci- piatur et asservetur. 4 Habeat et alium librum, in quo assignet singularum plantarum, quas in hortum acceptat, nomina, ne forte inanibus sumptibus aut laboribus se vel alios fatiget in iis con- sequendis, quas jam habet in horto consitas. VI. In eodem libro ctiam memorias eorum, qui hortum Academicum plantis ac herbis cohonestare atque adornare voluerint, gratitudinis declarande ergo conservet, nominaque eorum cum plantis suppeditatis adscribat, ut alii memorias hasce videntes exemplo eorum ad parem eamdemque munificentiam humaniter invitentur et pelliceantur. VII. Omnino etiam operam dabit, ut cum aliis hortulanis correspondeat et copias plan- tarum subinde magis atque magis adaugeat. VIII. Rei herbariae studiosis statos præfigat dies, quibus sese adiri patiatur. Extra quos neminem in hortum admittat, ne ab officio suo per intempestivos homines avocetur. IX. Nec ex horto inconsulto Botanico Professore, quidquam alienet, donet, divendat, distrahat, sub poena carceris et nostrae severissimae indignationis. Permutare tamen suas plantas cum aliis aequivalentibus non probibemur. PARS IV. De Vita et Honestate Studiosorum. TITULUS I. De Receptione Studiosorum. I. Statuimus ut, quicunque in hanc nostram Academiam studiorum causa venerit et Academiae membrum esse volet, nomen suum apud Rectorem edat, et promittat, se Magi- 6 — 42— stratui et Legibus Academiae parere, et inprimis nervos jurisdictionis Academiae in vadi- monio non deferendo, et præstanda sententiis judicii obedientia, reverenter tueri velle. II. Nec inscriptionem ultra dies octo post suum in hanc urbem ingressum quispiam III. Nemo etiam Magistrorum aut Civium recipere in habitationem non inscriptum audeat. IV. Recipiantur autem studiosi absque ullo nationum aut permissarum in Imperio re- ligionum discrimine ac respectu. differat. V. Nec nuda tantum nomina matriculae ab Rectore inserantur, sed dies, mensis et annus adventus et discessus pariter annotentur. VI. Cum vero multi adolescentes nomen suum apud Rectorem professi et titulo stu- diosorum se venditantes, tamen nullas prælectiones publicas audiant, nec ullas artes ho- nestas discant, tales, si admoniti se non emendaverint, in Patriam vel ad Parentes ex Aca- demia relegentur. VII. Inscribendi manu stipulata Rectori sancte promittant obedientiam, cum cæteris honestis in rebus omnibus, tum vero nominatim, si jussu Rectoris in judicium vocentur, vel propter delictum aliquod ex hac urbe intra certum diem discedere jubeantur. Quod qui contemserit, qui decreto Rectoris, quod Graeca voce arrestum nominatur, retentus seu vadimonio obligatus, ignorante aut non concedente Rectore discesserit, infamis habeatur. TITULUS II. De Disciplina et Moribus Studiosorum. I. Omnibus ac singulis studiosis in nostram Academiam receptis praecipimus ut principium Sapientiæ constituant timorem Domini, singulisque diebus labores studiorum suorum a lectione unius pluriumve capitum in sacris Bibliis, et ita pia precatione auspicentur. II. Severe prohibemus, ne nomen domini Dei nostri vanum usurpent, vel in Epi- cureis sermonibus spargendis vel corruptelis veræ Evangelicae doctrinae pertinaciter defe- dendis, vel in Magicis præstigiis, et in cantationibus aut injustis execrationibus ac perjuriis. III. Pietatem namque Studiosus, velut fundamentum omnium scientiarum quaeve ha- bet promissionem hujus et futurae vitae, tam audiendo diebus solitis sacras conciones et usu Sacramentorum, quam fide in Deum ac dilectione proximi exercendo religiose colat. IV. Præcipuus ergo ne diebus Dominicis et sacro Ministerio dicatis, sub concione vel — 43— domi aliquid agentes, quumque sacrum est, latitent, vel extra urbis portas exspatiando avibus, columbis, vel hortorum opibus insidientur. In quos deprehensos Rector districtius animadvertat. V. Hortamur etiam Magistros, quibus Adolescentum erudiendorum cura commissa est, ut eos ad venerandum Ministerium Ecclesiae, et audiendas sacras Conciones, et com- munem precationem Ecclesiæ in templo congregatae una faciendam, serio assuefaciant et impellant. VI. Si quis ad Rectorem vel Senatum Academicum per Pedellum venire jussus non ierit, primo citatus sex, secundo 12 grossos Nisnicos pro contumacia solvat. Tertio cita- tus aut compareat aut Carceris malam mansionem ingrediatur. VII. Majorem vero poenam, qui mandata Rectoris totiens neglexerit, sustineat. VIII. Qui vero mandato seu arresto Rectoris retentus, contra ejus voluntatem hinc se proripuerit, aut qui legitime condemnatus contumaciter sententiae Rectoris stare detrecta- verit, velut infamis publica proscriptione eliminetur. IX. Obedire insuper praecipimus tum caeteris legibus Academicis, tum Edictis, quibus ad publicos actus, declamationes, disputationes et funerum deductiones studiosi invitantur et convocantur. X. Prohibemus eorum petulantiam, qui chartas publice affixas, quibus vel Edicta Rectoris et Senatus Academiae, vel disputationum materiae, vel significationes Professorum de lectionibus aut aliis materiis continentur, injussi refigunt aut auferunt. Quos quavis poena, cum deprehensi fuerint aut inquisiti, plectendos decernimus et sancimus. XI. Qui in Rectorem vel aliquem Professorem, quos ut Praeceptores suos Parentum instar honorare a lege divina jubetur, vi aut clam contumeliis debacchatus fuerit, de sen- tentia Senatus Academiae vel relegetur, vel ut infamis omnino excludatur. XII. Ut etiam publica Academiae nostrae tranquillitas firmius sit munita et occasiones caedium ac tumultuum evitentur, severissime interdicimus armorum quorumcunque(extra gladium consuetum, quem Nobilibus ac ingenuis ferre Sacra Caesarea Majestas, Imperii nostri consuetudo et aliarum Academiarum mores permittant) et inprimis sclopetorum ac bombardarum aenearum quarumcunque gestione. Quod si quis cum sclopeto aut bombar- da ambulare sine nostra, haeredum et successorum nostrorum speciali permissione, visus fuerit, eam perdat et praeterea thaleri lmperialis mulctam Rectori solvat; si vero in Ci- vitate globum vel bombardam noctu præsertim ejaculatus fuerit, sciat se hoc ipso facto et bombardam perdidisse, et relegationis poenam incurrisse. 6* — 44— XIII. Similem poenam denunciamus petulantibus grassatoribus, qui ex provocatione privata intra vel extra moenia confligunt, qnive alios ad dimicandum provocant, vel domo evocant, ut gladium quem distrinxerunt perdant et mulctam insuper pecuniariam, vel pro atrocitate delicti, poenam carceris aut relegationis patiantur, et laeso satisfaciant. Nec poena carere volumus eos, qui provocati comparent, et cum provocantibus confligunt. Abo- lemus interim pessimam illam Barbaram consuetudinem, quae honori ejus detractum putant, qui provocatus non compareat, infamiam istam in provocantem retorquentes. Nemo enim semet ipsum debet ulcisci, nec sibi ipsi jus dicere, sed querelam ad Rectorem deferre, qui causa cognita nocentem poenis competentibus coërceat. XIV. Quicunque etiam Civem oppidi nostri, aut particularis scholac oppidanae alumnum, aut peregrinum hominem, quovis teli genere adortus invaserit, vulneraverit, telum Rectori cedat, et duorum plus minusve thalerorum Imperialium, pro modo delicti, mulctam luat, nec non laeso ac vulnerato satisfaciat. XV. Districtissime vetamus omnes discursationes et clamores ac tumultus nocturnos, qui non solum moribus ac valetudini adolescentum nocent, sed quietem aliorum, praeser- tim aegrotorum, senum, puerperarum, quibus in mediis bellis parci solet, perturbant, et propter multos alios casus periculi plenos in pacata Civitate, qualem nostram esse et ha- beri volumus, nullo modo tollerandi sunt. Magistros etiam, qui privatim docent, hortamur, ut in officio suo vigilantes sint, et diligenter ac severe suae fidei commissos domi noctu contineant. XVI. Praefectis item Collegii et Civibus mandamus, ut vesperi hora nona, post finitum campanae Academiae sonum, domos claudant, nec vel diutius eas patere, vel semel clausas ea nocte aperiri sinant. XVII. Quod si qui qost horam nonam ad fores aedium tumultuabuntur, et vel fores ef- fringere tentabunt, vel fenestras elidere, horum petulantiam carcere vel aliis severioribus poenis coërceri mandamus. XVIII. In eos etiam animadverti jubemus, qui tanquam nocturni latrones gliscunt alios obviantes examinare et inquietare. XIX. Interdicimus Studiosis omnibus, ne in cauponas publicas, in quibus cerevisia aut vinum venditur, noctu ingrediantur neve interdiu in publicis diversoriis vel tabernis vina- riis aut cevevisiariis commessationes, potationes, aut quamlibet aliam petulantiam insolen- tiamve exerceant; transgressores Rector poenali jurisdictione coërceat. 41 XV. Prohibemus, ne studiosi, aut primum in hanc nostram Academiam appellentes, — 45— aut studiorum gratia heic commorantes, aut inde discessuri, ullum introitum vel exitum, quem valete vulgo vocant, sub quocunque prætextu aliis studiosis elargiantur: neque diem natalem suum neque nomen aliquo convivii vel muneris apparatu et sumtu redimant: sed si tale quippiam posthac ab aliquo deposcetur, vo.umus et praecipimus, ut is e vestigio Rectori eum, qui id elicere et extorquere voluerit, revelet, cui seria et severa poena est serio destinata: imo impune hisce poculis nemo inhiabit, aut illa degustabit. XXI. Qui novitium vel quemlibet alium Studiosum secum intra vel extra urbem com- messatum, heluatum vel scortatum abduxerit, aut aliæ nequitiæ aliœve consortiæ impli- cuerit, pellexeritve pro corruptela carceri destinetur, nec inde, nisi duobus plus minusque Imperialibus in mulctam solutis, emittatur. XXII. Nullus in domum ubi nuptiæ celebrantur, non vocatus irrumpat, et ordinem sacri nuptialis aut chorcarum tranquillitatemque hospitum turbet. Et ut futuris querelis civium præcaveamus, admoneri studiosos a Rectore volumus, ut sciant, a nobis decretum, et Magi- stratui oppidi nostri Rinthelensis mandatum esse, ut quoscunque larvatos, vel alios, qui non invitati, in domos nuptiales irruunt, deprehensos recta in carcerem abducantur. Invitati autem, virgines viduas aliasve honestas matronas immodeste saltando in gyrum ne ducant: contemplatoribus mulcta arbitrio Rectoris irrogati. XXIII. Vetamus omnes larvatas discursationes, sive diurnas sive nocturnas quocunque anni tempore; indignum namque est iis, qui Musarum omniumque virtutum sunt cultores, orgia Bacchi stulta et insana imitari. XXIV. Vestitu Studiosi honesto, consueto et decenti amiciantur, omnemque luxum ac super- biam, Deo et hominibus invisam, detestentur. XXV. In hospitiis et Musaeis, mensisve civium, caste, modeste et honeste vivant: ac sta- tuto tempore hospitibus suis, pro victu atque habitatione pretium et locarium conventum persolvant, tenuioris praesertim fortunae oeconomis, quibus id est singulis mensibus per- necessarium: cum cætteris licebit Studioso ex remotissimis Regionibus adventanti vel tri- mestres, aut longissimum semestres inducias pacisci: locarium autem qui in aedibus Civi- um vel Academiae habitant, singulis semestribus praefectis et dominis domuum dependant. XXVI. Monemus, ne æs alienum, insciis vel invitis parentibus, praeceptoribus, consangui- neis vel tutoribus, apud institores, bibliopolas, sartores aliosve opifices contrahant, mul- tosque minus fraudandi animo creditores clam sese subducant, suique ipsius ignominiosum furtum committant, et famae insuper, quae homini probo ipsa vita carior esse debet, dis- pendium patiantur. XXVII. Prohibemus omnes ludos inhonestos, tesserarum, aleae, chartarum et similis. Ac — 46— ut in furto deprehensi restituere ablata coguntur, ita qui ludendo aliorum pecuniam, aut libros ad se transtulerunt, reddere eos alteri et praetereaq ambo pariter de Rectoris ar- bitrio puniri sancimus. XXVIII. Eos qui homines honestos ac innocentes vel fictis criminibus vel sycophanticis calumniis, vel libellis famosis lacerant, cum infamia relegari in perpetuum jubemus. XXIX. Qui famosos libellos invenerit, ne spargat, sed dilaceret, aut ad Rectorem clanculo deferat, eidemque autorem vel conscium criminis, si noverit, indicet. XXX. Inprimis cuilibet studioso finis, cura suis huc sit missus ob oculos animumque versetur: eoque accurate perpenso calcar ad virtutem et eruditionem sibi ipsi admoveat. XXXI. Quisque lectiones publicas sibi conducibiles et necessarias assidue attenteque au- diat, neque ab illis per incuriam emaneat frequens aut perpetuus; emansor ad Rectorem deferatur, quem is officii sui sæpius admonitum, si antiquum obtinere perrexerit, Academia pariter et oppido interdicat. Qua in re tamen rationem haberi volumus cum status per- sonarum, tum aetatis etiam ac eruditonis provectioris. PARS V. De Miscellis Academiæ Moribus ac Ritibus. TITULUS I. De Ritu Depositionis. I. Ex trivialibus scholis in nostram Academiam advenientes adolescentes, volumus ut usitato in Germaniae Academiis more depositionis ludicro cornua deponant, in praesen- tia unius ad minimum Professoris ex Facultate Philosophica, qui a deponendis rogatus adsit. II. Peracta depositione præsentem Professorem reverenter pro absolutione a Beania requirant. III. Qui ante se positos diligentes examinet, super eorum progressu, examinatosque singulos, sale sapientiae aspergat. Tr Deinde promittant examinatori serium pietatis cultum, morum integritatem, et de- bitum Praeceptoribus honorem. y Denique examinator cuique pro exigentia ingenii et profectus in literis addicat lectiones publicas audiendas, aut privato alicui Magistro, si nec dum idonei sint ad publica auditoria frequentanda, in disciplinam commendet. Nec privatis Magistris, qui locum occu- pant Gymnasii classici, quemquam excludere aut rejicere fas sit. — 47— VI. Nullum autem hoc depositionis ritu inaugurari volumus, qui scholas privatas op- pidi Rintelensis adhuc frequentat, nec unum de benefcciariis nostris exbibere potest, quo privato Praeceptore utatur. VII. Hoc modo inauguratus studiosus examinatori numerabit in recognitionem accepti beneficii trientem thaleri Imperialis: si Nobilis aut Patritius, aut alioquin locuples fuerit, dimidium thalerum imperialem: cum pauper dispensabitur. VIII. Tandem sic absolutus et initiatus ad Rectorem remittatur, in album Studioso- rum inscribendus. IX. Testimonium depositionis Examinator petentibus impertiatur. TITULUS II. De Gradibus Academicis et Ritibus in Promotione Candidatorum observandis. I. Honorum gradus, cum praemia sint discentium, eorum quoque diligens ratio ha- benda est in singulis Facultatibus. 1 Ne temere dignitatum gradus cuivis conferantur, ne vilescant, ut potius in contem- tum quam honorem abeant. III. Qui gradum et insignia Baccalaurei, Licentiati vel Doctoris in aliqua Facultate petit, is mores honestos et vitam inculpatam ostendat, et simul doceat, se toto quinquen- nio in aliqua Academia lectiones publicas assidue audivisse et cursum ejus Facultatis, quam profitetur, diligenter absolvisse. IV. Deinde in publica primum disputatione, juxta morem in Academiis receptum, postea etiam in privato examine, quod Decanus et caeteri Collegae in qualibet Facultate debent instituere et peragere, specimen doctrinae suae laudabile praebeat. V. Die promotionis dicta Candidati et Professores Facultatis in ædibus Decani com- gregentur. Unde ordine progredientes, facibus ex more prælatis, in Collegium hisce acti- bus solennibus destinatum contendant. VI Ubi ritus illi ac mores in promotione ac renunciatione observentur, qui hactenus fuerunt in aliis Academiis usitati et consueti. VII. Ad Baccalaurei gradum in Theologia, Jurisprudentia et Medicina nemo admittatur, nisi in omnibus Philosophiæ partibus et Linguis Latina et Graeca probe sit instructus: quia Theologum, Juris consultum et Medicum futurum omni disciplinarum genere prius — 48— instructum esse decet. Dein Juris Consultus evasurus universam Politicam, sub qua Ethi- cam etiam et oeconomicam complectimur; medicus universam Physiologiam, primam Me- dicinae partem intelligat, et publica disputatione propositiones aliquot utiles ac difficiles ex ea desumtas, defenderit. VIII. Qui Licentiati aut Doctoris gradum ambiunt, solide in omnibus partibus Facultatis suae sint edocti, neque illis honores conferantur, nisi in tentamine et examine prævio commode ac erudite responderint, et arduas suae Facultatis positiones publice tutati sint, et hoc modo specimen suae eruditionis ediderint vel probaverint. Ac tum demum gradus honoris ipsis conteratur. IX. Sumptus promotionum sint decentes et moderati, ne illorum magnitudine aut te- nuiores a gradibus pentendis abarceantur, aut alii etiam locupletiores absterreantur. Quan- tum autem pecuniarum a Candidatis Facultati, Decano, Examinatoribus et Pedellis nume- randum, prudentiae ac judicio decani et collegarum cujuslibet Facultatis relinquimus. X.. Convivio tamen illi quibus Doctoratus dignitas confertur, unus pluresve fuerint, excipere universos Professores Academicos et Consules etiam Civitatis, atque munusculo aliquo eosdem pro more ac instituto antiquitus observato honorare teneantur. XI. Ultimo statuimus ut qui Doctoris gradu aut alio quovis, in Academia nostra in- signiuntur, et ornantur, juramento nobis, hæredibus et successoribus nostris caveant, se nec consilio nec facto Academiam nostram unquam esse oppugnaturos, sed se illi grati animi significandi causa aequiores semper fore. TITULUS III. De Sessione et Praecedentia Professorum in genere. I. Cum in omni vita, et praecipue in publicis congressibus, ordinem aliquem servari deceat, constituimus, ut in promotionibus et aliis actibus publicis et solennitatibus, primum locum obtineat Rector Academiae, cui supremam in tota Academia Jurisdictionem, locum, et auctoritatem post nos proximam perpetuo decernimus et tribuimus; alterum Cancella- rius Academiae a nobis ordinatus occupet. Tum Doctores Theologiae, Juris et Medicinae, secundum ordinem Facultatum: Postea Decanus Collegii Philosophici, et Professores libera- lium artium consideant, eo ordine quo in Collegium Professorum singuli sunt recepti. II. In omnibus tamen facultatibus proxime decanum Senior seu Ordinarius semper incedat et consideat. III. Professoribus in eadem serie proxime assideant Concionatores et Ministri Ecclesigæ. Magistri vero Professores Philosophiæ, in Baccalaureos superiorum Facultatum promoti Decano Collegii Philosophici proxime accumbant. —-— 49— TITULUS W. De Disputationibus Academicis. I. Disputationes publicas et solemnes singulis anni quadrantibus quisque Professor in nostra Academia instituat eo ordine, quo ipsi inter se conventuri sunt. II. Theses materiarum a Decano cujuslibet Facultatis prius inspectæ, in nostram Con- cellariam Aulicam censendæ transmittantur, nec sine censura et permissione dictæ nostræ Cancellariæ subnotationeque Cancellarii Academici ullæ disputationes publice proponentur. III. Probatœ autem et admissæ quatriduo ante in loco consueto affigantur, ut studio- sis constare possit tum de ipsa materia, tum de hora, die et loco habendæ disputationis. IV. In ipso congressu prius Studiosi, quorum causa disputationes instituuntur, ad op- ponendum invitentur. Qui ea, qua discipulos decet, modestia et observantia, argumenta- tiones suas apponent præsidisque resolutioni reverenter acquiescant. Pertinaces autem et immodeste obstrepentes, Rector Academiæ, aut eo absente Præses sua auctoritate compes- cat, impositoque silentio aliis locum ad oveürnons faciat moderatiorem. V. Cessantibus Studiosis cœteri Collegæ et Professores placide et sedatis animis cum Præside colloquantur, et gravi simul ac civili sententiarum et argumentationum collatione veritatem investigent ac illustrent, ut studiosi adolescentes, quod opponi veris sententiis possit, et quomodo contraria diluenda sint, ex Præceptoribus suis audientes in veritate firmius acquiescant et judicia de maximis rebus instruant. In hunc vero usum inventæ sunt iste Academice Gαμιααέαν quas sophisticis rixis aut maledicis pugnis, aut venenatis con- tumeliarum aculeis in nostra Academia non permittemus dehonestari. VI. Nec Trimestres modo seu quadrantales disputationes ordinarie proponi a Profes- soribus acquiescimus. Verum Studiosis etiam sæpius id petentibus, præsidis officium mi- nime denegari jubemus. VII. Insuper privata tam lectionum quam disputationum Collegia, pro suo quisque com- modo, opportunis horis Professores instituant, adeoque omnium nationum Studiosos sine ullo discrimine admittant, modo præstiterint id, quod Collegii lex dictabit. VIII. Præterea omnibus tum in hac nostra Academia Holsato-Schaumburgica, tum alibi legitime promotis, Doctoribus, Licentiatis et Magistris, potestatem damus publice et pri- vatim legendi, profitendi et exercerdi eam artem, cujus gradum sunt consecuti, cum con- sensu Rectoris et Senatus Academici. I Quod si quidam etiam ex Candidatis omnium quatuor Facultatum eos progressus 7 — 50— in Scientiis et artibus fecerint, eumque habeant roꝝν i αdeias, uti alios idonee pos- sint docere, illis etiam permittimus, ut privatim in suis Musæis, venia tamen prius a Rec- tore et decano Facultatis impetrata, disputationum privatarum Collegia possint instituere. Quod si vero se difficiles præbuerint, tum re ad Cancellariam nostram Aulicam delata, ratus sit quod nos statuerimus et jusserimus. Fieri namque solet, in hisce literatis con- versationibus, ut et docentes discant, dum ea, quæ legerunt et audiverunt, subinde in me- moriam revocant: et ipsi discentes in diem magis magisque cum æqualibus sese exercendo in studiis proficiant. Quorum laudandos conatus clementer promovere, non inhibere cum animo nostro constituimus. X. Aliis non itidem legere aut disputare vel publice vel privatim permittatur. Quod si sese ingesserint, qui nec Studiosi sunt, nec literati, et meditari aliis ausi fuerint(quod facere solere quosdam plebeiæ Medicinæ Empericos, et Theologiæ Enthusiasticæ subrepto- res clancularios, nobis relatum est) a Civili Magistratu, ubi is a Rectore Academiæ vel Decano Facultatis admonitus fuerit, temeritas et audaces conatus ipsorum reprimantur. TITULUS V. De Feriis Academicis et quid in his agendum. I. Professores post diem Divo Thomæ Apostolo sacrum, cum octo diebus natalem Christi Servatoris nostri sequentibus, a Dominica Esto mihi usque ad Dominicam Invo- cavit, a profesto Pentecostes usque ad Dominicam Trinitatis in anniversaria Academiæ introductionis memoria, in durantibus denique nundinis oppidanis, a subselliis vacationem atque remissionem habebunt. 3 II. Eandem remissionem concedimus in Semestri Examine nostrorum Stipendiariorum, puta per quatuordecim dies ante et post Pascha, et totidem ante et post Festum Michaelis. III. Reliquis vero anni diebus(excepto Mercurii, Sabbathi et Dominico die, nec non Festis Epiphaniæ, Ascensionis, Dive Mariæ Deiparæ, duodecim Apostolis, St. Johanni Bap- tiste et Michaeli Archangelo sacris: quibus solemnes Conciones fieri solent) quam diligen- tissime officiis suis fungantur. IV. Si tamen aliquis Studiosorum in præmemoratis feriis publicas declamationes et orationes aut Carmina recitare voluerit, Professores rogati adsint et Studiosorum industriam sua præsentia promoveant. V. Ne autem extra dies feriatos ordinariæ Professorum Lectiones per Studiosorum disputationes vel declamationes interturbentur, eæ in diem Mercurii vel Sabbathi per totius anni circulum differantur. — 51— EPILOGUS. 1. Has leges atque Statuta ab omnibus tam docentibus quam discentibus, aliisve Academiæ membris, sancte servari, iisdemque obtemperari, et obedientiam praestari, trans- gressores autem et immorigeros pro ratione delicti severe puniri volumus atque jubemus. II. Reservata tamen nobis, Haeredibus et Successoribus nostris integra, easdem nos- tras leges, Decreta atque Statuta, vel diminuendi, vel adaugendi, vel etiam infirmandi, et unum vel plura prorsus abrogandi, potestate ac jure. III. Ejus nostrae voluntatis confirmandae et testificandae causa, Sigillum nostrum Secre- tum apprimi jussimus. Quod actum est Buckeburgi in Arce nostra, decimo Septimo die Mensis Julii, Anno nati Christi Servatoris nostri millesimo sexcentesimo vigesimo primo. Serenissimi Principis ac Domini, Domini Wilhelmi VI. Hassiae Landgravii, Principis Hersfeldiae, Comitis Cattimeliboci Diciae, Zigenhainae, Niddae et Schaumburgi, Domini nostri Glementissimi, Leges communium Mensarum in Academia Rintelensi institutarum. I. Ad communes Mensas tam obligatorum, quam non obligatorum, nisi prius obe- dientiam hisce legibus praestituram scripto suo se obligaverit nemo recipitor. II. Pietatem et vitae Sanctimoniam omnes et singuli, qui communium Mensarum, be- neficio frui volunt, prae caeteris singulariter et diligenter colunto: a scortationibus, hel- luationibus et commessationibus, tumultibus, tam nocturnis quam diurnis, horribilibus et belluinis vociferationibus, et aliis vitiis delictisve, omnes abstinento. Qui secus fecerit, ab Ephoro severe corripitor. Rebus etiam postulantibus, ad Rectorem et Senatum Academi- cum defertor, quorum arbitrio gravius quam alius quisquam perpunitor et pro delicti ra- tione vel ad tempus vel perpetuum, a beneficio communium mensarum removetor. III. Suspecta conventicula, privata vel publica sive schedis publice affixis, sive nuntiis puerisve missis, nunquam quisquam habeto, nec ab aliis constitutis se abstineto. Qui contra hanc prohibitionem tale quid attentare ausi fuerint, ad Rectorem et Senatum Academicum delati relegatione aut perpetua ignominia exclusioneque puniuntur. IV. Dato signo mane hora quinta, vesperi hora Itima ad preces modeste et sine tu- multu conveniunto. Initio Psalmi vel hymni cantione devota facto, per vices preces ordi- nariae recitantor, caput ex Bibliis, mane Veteris, vesperi Novi Testamenti, addito capitis 7* — 52— argumento, partitioneque saltim generali praelegitor: praeces recitanti omnes suas arden- tissime conjungunto: Biblia legenti attente et sine cujusqnam perturbatione auscultantor. Et Psalmi vel hymni cantione finitis precibus ad suum quisque musaeum decore recipito, diebus Dominicis et Festis, imo et aliis, quoties Ecclesia convenit, conciones non negligun- tor, sed cum devotione et reverentia audiuntor: sub poena suspensionis remotionis vel carceris. V. Noctu a Tabulato nemo obligatorum abesto, sed octavam vespertinam ad suum se quisque museum recipito, sub poena suspensionis, remotionis vel carceris. Absentiæ a mensa e precibus vel concione causa indicator Ephoro, satis praegnans si non fuerit, pro merito in talem animadvertitor. VI. Ad cibum in communibus mensis capiendum hora undecima antemeridiana, et hora sexta pomeridiana, cum signum datur, cuncti modeste et sine strepitu congrediuntor, et sua in mensa quisque modeste et sine strepitu, donec cibus apponatur, sese contineto: Qui petulantiam aliquam in risu movendo vel strepitu excitando exercuerit, severe incre- pator, si admonitionem admittere nolit, ad tempus suspenditor, vel carcere a Rectore pu- nitor. Incorrigibilis removetor. VII. Preces ante et post prandium et coenum recitanti suas quisque devotas adjungito, prælectioni etiam Bibliorum ordinariæ vel Festis et Dominicis diebus, Epistolarum et Evange- liorum inter prandendum et coenandum per vices faciendae, attente auscultator. VIII. Cibum et potum omnes modeste capiunto: cibi distribuendi potusque præbendi potestatem alter post alterum per vices capito. Nemo alterum temere debita portione de- fraudato: nemo quicquam vel cibi vel potus e loco communium mensarum auferto: oeconomo ipsisque ministris nemo molestiam ullam exhibeto: solutionem duodecim grossorum Ma- rianorum singulis septimanis die Saturni inter horam duodecimam et quartam pomeridia- nam omnes non obligati eis qui ad hoc a celsitudine nostra constituti faciunto. Qui secus faxit, removetor. IX. Cerevisiam nisi illi qui ad hoc ab oeconomo deputati erunt, præsentes fue- rint, nemo infundito. Quisquis post-cibum sumtum modeste ad museum rursus se conferto, convivium aut compotationem in loco communium mensarum nemo instituito: cum oecono- mo vel ejus ministris nemo rixator. In culinam nemo ingreditor. Si qua litigii causa orta fuerit, ea admonitum Ephori statim cesset. Qui secus fecerit, ad Rectorem delatus carcere, vel aliter condigne punitor, vel a beneficio communium mensarum removetor. X. Mensas, scamna, sellas et alia quaecunque utensilia et instrumenta ad communes mensas vel Musea pertinentia, vel oeconomi privata, nemo scindito, frangito, corrumpito, — 53— vel quicquam eorum auferto. Qui tale quid committere ausus fuerit, reparatione retitu- tioneque facta etiam singulari condigna poena afficitor. XI. Si quis librum, cultrum, vel aliam quamcunque rem suam per incuriam in loco communi mensarum reliquerit, domino suo confestim restituitor, aut oeconomo vel famulo communi aut restitutio domino fiat, commendator. XII. Hospitem ad communes mensas, nisi in tabellariis aut propinqui persona neces- sitas et honestas tale quid aliquando postulet, nemo adducito. Famulum aut puerum ul- lum in locum communium mensarum nemo admittito, nec subinducito. Qui admiserit, vel subinduxerit, suspensionis vel carceris, vel remotionis, aliamve condignam poenam sustineto. XIII. Ebrius ad communes mensas nemo venito: rixas aut contentiones inter consoda- les nemo concitato, sed fraternam concordiam omnes inter se serio colunto. Quod si inter aliquos rixæ aut contentiones subortae fuerint, caeteri praesentes eorum petulantiam tempestivis cohortationibus cohibento, et si non acquieverint sanis illorum monitis, Ephori vel etiam Rectoris et Senatus Academici autoritatem et opem imploranto. . XIlV. Modeste omnes de honestis studiis inter se conferunto; obscoeni actus et sermo- nes omittuntor, pro introitu et discessu, pro celebratione natalitii vel nominis, a nemine quicquam, sub quocunque praetextu exigitor aut solvitor; nec impune quisquam poculis jstis inhiabit aut illa degustabit. Has leges, reliquaque Academiae Rinthelensis statuta communia omnes et singuli diligenter et reverenter observanto. Peculiares alias suas leges non habento. Si qui secus fecerint, in eos ab Ephoro animadyvertitor, arbitrioque Rectoris et Senatus Academici pu- niuntor, atque ad minimum a communium mensarum beneficio removentor, vel carceri includuntor.. Quandoquidem itaque a Serenissima celsitudine amplo hoc et liberali communium mensarum beneficio studiosis adolescentibus, quibus est res angusta domi paterve, succur- ritur, par est et condignum omnes et singulos grato animo celsitudini suæ, ut etiam Rec- tori et Senatui Academico suam approbare modestiam, diligenterque has servare leges, et secundum eas, aliaque Academiae Rinthelensis communia statuta, vitam sanctam instituere. Quod qui fecerint, haud dubie benedictionem divinam consequentur, ac celsitudinis suae ulteriorem provocabunt gratiam, nec non Rectoris, Senatus Academici, et omnium bono- rum conciliabant sibi favorem. Si qui autem eo petulantiae, et imprudentiæ prolapsi fue- rint ut has leges contemnere, et contra earum præscriptus aliquid committere non refor- mident, eos ut Rector et Senatus Academicus, nec non Ephorus, pro modo delicti severe et sine ulla indulgentia coerceant et puniant, serio his praecipitur, atque mandatur. Da- tum Cassellis Calend. Maii 1662. Schulnachrichten. I. Lehrverfaſſung während des Schuljahres von Oſtern 1879 bis ebendahin 1830. Prima. (Ordinarius Director Dr. Buchen au.) Religionslehre. Evangelium Johanris.(S. Zange.) Kirchengeſchichte II. Theil; Augs⸗ burgiſche Konfeſſion. Wiederholung von Pſalmen u. Kirchenliedern. 2 St. w.(W. Hüpeden.) Deutſch. Fortſetzung der deutſchen Litteraturgeſchichte von 1724— 1832; genauer wurden behandelt Klopſtock, Wieland, Herder, und beſonders Leſſing, Göthe, Schiller, deren Hauptwerke privatim geleſen und in der Klaſſe beſprochen wurden Monatliche Aufſätze. 3 St. w.(Buchenau.) Themata der deutſchen Aufſätze im Sommer: 1) Abteil. 1: Schillers Balladen, nach ihren ſittlichen IJdeen gruppiert.— Abteil. 2: Die Oertlichkeiten in Göthes Hermann u. Dorothea oder: Charakter der Hausfrau in Voß' 70. Ge⸗ burtstag. 2) Abteil. 1: Warum nannte Schiller die Jungfrau von Orleans eine romantiſche Tragödie?— Abteil. 2: Karthago mußte nicht zerſtört werden. 3) Weshalb iſt Schillers Er⸗ zählung in den Kranichen des Ibykus eine ſo anziehende Dichtung? 4) Umfang und Weſen der Expoſition der Homeriſchen Iliade.— Im Winter: 1) Dispoſition der Leichenrede des Perikles (Thuc. II, 35— 46) und Ueberſetzung des paränetiſchen Teiles derſelben(Thuc. II, 43— 46.) 2) Worin beſteht die Größe des Kolumbus?(Tentamenarbeit.) 3) Das deutſche Rittertum, ge⸗ ſchildert nach Göthes Götz v. Berlichingen. 4) Welches ſind die wichtigſten Aufgaben, die Iphi⸗ genie nach Göthes Abſicht zu löſen hat? 5) Weshalb lieben wir unſern Geburtsort? Motto aus Göthes Iphigenie:„Weh' dem, der fern von Eltern u. ſ. w.“ bis:„mit ſanften Banden aneinander⸗ knüpft.“ 6) Durch welche Züge in ſeinem Weſen wird uns Hektor von Homer menſchlich nahe gerückt? (Klaſſenarbeit.) Lateiniſch. Horat. Od. lib. IV mit dem carmen sæcul.(S.); Ars poetica, Satiren und Epiſteln mit Auswahl(W.), 2 St. w. Cic. de orat. II(S.), Tacit. Germania u. Annal. XIII. (W.), 4 St. w.— Scripta nach Süpfle, wöch. 1; Extemporalien nach Diktaten; Aufſätze, gram⸗ matiſche Repetitionen, Memorieren ausgew. Stellen; 2 St. w.(Stacke) — 2— Themata der lateiniſchen Aufſätze im Sommer: 1) Hannibal Carthaginiensibus pacem faciendam suadet. 2) Video meliora proboque deteriora sequor(Chrie.) 3) Epaminondas Thebanus quibus rebus gestis summam sibi pepererit gloriam. 4) Urbem Romiam bis sa- lutem debuisse Arpinatibus.— Im Winter: 1) Fortuna plerumque eos, quos maximis beneficiis ornavit, ad duriorem vitæ casum reservat. 2) Quibus rebus Themistocles cum de universa Græcia tum de republica Atheniensium bene meruerit(Tentamen⸗Arbeit.) 3) De bello Corinthio. 4) Alliensis et Chæronensis dies atri.— Griechiſch. Homers Iliade— IV. Sophokles' Elektra. Thucydides' Buch II, 1—46. (S.) Homers Jliade V— VIII u. Sophokles' König Oedipus. Demoſthenes' erſte Philippiſche und die 3 Olynthiſchen Reden(W.) 5 St. w. Außerdem Scripta nach Böhmes Aufgaben und Extem⸗ poralien nach Diktaten. 1 St. w.(Buchenau.) Franzöſiſch. Louis XI par Delavigne(S.) Discours sur Phistoire de la révo- lution d'Angleterre par Guizot.(W.) Grammatik nach Plötz. Lektion 1— 23; 70— 75(S.) Lekt. 50— 57; 77— 78.(W.) Alle 14 Tage ein Thème oder Extemporale nach Plötz oder Dik⸗ taten. 2 St. w.(Suchier.) Hebräiſch. I Moſe 31— 33; Judic. c. 11. Regum I. c. 3.(S.) Hiob c. 2 u. 3; 1 Sam, 16 u. 17. Pſ. 1, 2, 121, 122 u. 125.(W.) Grammatik nach Geſenius§§. 32— 37; 44— 61.(S.)§§. 62— 78; 91— 96 u. 120.(W.) 2 St. w.(Suchier.) Mathematik. Im Sommer: I a: Stereometrie(nach Stegmann.) 4 St. w. (Hartmann.) Prima b Allgemeine Wiederholung aus allen Theilen der Arithmetik u. Algebra, mit Uebungsbeiſpielen aus Heis— Repetitionscurſus der Planimetrie, mit Löſung v. Problemen, nach Kambly. 4 St. w.(Kutſch.)— Im Winter: Ia u. b: Wiederholung und ausführlichere Behandlung der Stereometrie. Stereometriſch⸗ trigonometriſche Aufgaben. Gleichungen vom erſten Grade mit mehreren Unbekannten und vom zweiten Grade. Lehre von den Progreſſionen. (W.) 4 St. w.(Hartmann.) Geſchichte. Nach Pütz, III, vom 30 jährigen Kriege(§. 12) bis zum Tode Friedrichs des Großen§. 25.(S.) Von der franzöſiſchen Revolution(§. 34) bis zur Neuzeit.(W.) 3 St. w. (Stacke.) Naturkunde. Akuſtik u. Optik, nach Jochmann, Grundriß der Experimentalphyſik.(S.) (Kutſch.) Lehre von dem Magnetismus und der Elektricität.(Nach Jochmanns Grundriß.) 2 St. w.(W.)(Hartmann.) Secunda. (Ordinarius Prof. Dr. Stacke.) Religion. Die fünf Bücher Moſis(S.) Geſchichte Iſraels und Ueberſicht über die alt⸗ teſtamentliche Litteratur. 10 Pſalmen u. einige Stellen aus den Propheten memoriert.(W.) Wieder⸗ holung des Katechismus u. der Kirchenlieder. 2 St. w.(S. Zange. W. Hüpeden.) Deutſch. Betrachtung der dramatiſchen Poeſie im S. an Schillers Tell, im W. an — 3— Schillers Maria Stuart und Jungfrau von Orleans. Ausgewählte Abſchnitte der nach Angabe des Lehrers privatim zu leſenden Geſchichte des Abfalls der vereinigten Niederlande von Schiller. Das Lied von der Glocke. Uebungen im Disponieren. Die Chrie. Aufſätze. 2 St. w.(Berlit.) Themata der deutſchen Aufſätze im Sommer: 1) II a: Welches Bild entwirft uns Göthe in ſeinem„Götz von Berlichingen“ von dem damaligen Zuſtande des deutſchen Reiches? II b: Die Verdienſte Heinrich des Erſten um Deutſchland. 2) Gedankengang des erſten Aktes von Schillers Tell. 3) Philipp II, Beherrſcher der Niederlande(Nach Schiller, Geſchichte des Abfalls der ver⸗ einigten Niederlande.) 4) Charakteriſtik Tells.(Klaſſen⸗Arbeit.) 5) Mit welchen Mitteln führten in dem römiſchen Ständekampf die Patrizier den Kampf gegen die Plebejer?— Im Winter: 1) IIa: Eine ſelbſtgewählte Sentenz aus Schillers Tell.(Chrie.) IIb: Die Vorgeſchichte zum Tell. 2) IIa: Die Unbekanntſchaft mit der Zukunft iſt uns nützlicher als die Kenntnis derſelben. IIb: Ferro nocentius aurum.(Chrie.) 3) IIa: Gedankengang des zweiten Aktes von Schillers Maria Stuart. IIb: Aus welchen Gründen verwirft Maria Stuart das Urteil der zweiundvierzig Richter? 4) Aus welchen Gründen wählte Hannibal den Weg über die Alpen? oder: Karthago durfte nicht zerſtört werden. 5) IIa: Die Grundzüge des römiſchen Charakters. IIb: Beſchreibung eines Glockenguſſes. 6) IIa: Die Jungfrau von Orleans vor ihrem öffentlichen Auftreten. IIb: Die unglückliche Lage des Königs Karl vor dem Auftreten der Jungfrau von Orleans. Lateiniſch. Vergil. Aen. I.(S.) Aen. II und Bucol. mit Auswahl(W.) Metriſche Uebungen. 2 St. w.(Häſecke.) Cicero oratt. Catil. IV, dann pro Ligario. Grammatik nach Seyffert.§. 129— 234(S.) Livius lib. XXI. XXII mit Auswahl; Grammatik,§. 235— 342(W.) Scripta und Extemporalien(wöchentlich je eins), Aufſätze für die erſte Ordnung. Me⸗ morieren von Phraſen. 8 St. w.(Stacke.) Themata der lat. Aufſätze: 1) De M. Tullii Ciceronis vita. 2) De nefariis Catilinæ consiliis. 3) De pugna ad Alliam flumen commissa. 4) De bello Tarentino. 5) De pugna ad Ticinum flumen commissa. 6) De bello Punico secundo. 7) De bello Iugurthino. Griechiſch. Homers Odyſſee, Buch XIII, XIV, 1— 190; XVI, 1— 320 u. 409— 481 (S.) Buch XVII— XIX mit Answahl; XXII vollſtändig; XXIII u. XXIV mit Auswahl.(W.) Mehrere Stellen wurden memoriert. 2 St. w.(Buchenau.) Xenophons Memor. lib. I.(S.) Herod. lib. VII mit Ausw.(W.) Grammat. nach Kühner.§§. 240— 285(S.) Im Winter bei getrenntem Unterricht 1. Abteil. Repetit. der genannten§§ und§§ 286—331. 2. Abteil. Repet. derſelben§§. u.§§. 286— 305. Alle 14 Tage ein Scriptum u. Extemporale; erſteres nach Böhmes Aufgaben, letzteres nach Diktaten. 4 St. w.(Suchier.) Franzöſiſch. Charles XII par Voltaire, pag. 1— 120. Grammatik:(nach Plötz' Schulgrammatik) Wiederholung der unregelmäßigen Verba, die zurückbezüglichen Zeitwörter, nach ebend. Grammatik Lekt. 27, 28, 29, 30 u. 31 und die Lehre v. Artikel. Alle 14 Tage ein Scriptum; daneben Extemporalien. 2 St. w.(Birkenſtamm.) Hebräiſch. Lektüre nach Geſenins' Leſebuch mit Auswahl. Grammatik nach Geſenius — 4— §. 22— 62(S.)(Suchier.) Lektüre wie im S. Grammatik: Repetit. der angegeb.§§.(W.) 1 St. w.(Hüpeden) Mathematik. Buchſtabenrechnung, nach Hartmann, mit Uebungsbeiſp. aus Heis§§. 1—26. Planimetrie: die Lehre vom Kreiſe u. v. Flächenraum geradliniger Figuren, nach Kambly.(S.) (Kutſch.)— Gleichungen vom erſten Grade mit einer und mehreren Unbekannten(Heis§§. 63, 65, 67 mit Auswahl.) Die Lehren von der Aehnlichkeit geradliniger Figuren und von der Rektifikation des Kreiſes(Kambly, Abſchnitt V u. VI.)(W.) 4 St. w.(Hartmann.) Geſchichte u. Geographie. Römiſche Geſchichte, mit genauer Berückſichtigung der Geo⸗ graphie. 3 St. w.(Berlit.) Naturkunde. Abriß der Akuſtik und Optik. 2 St. w.(S.)(A utſch.)— Lehre von dem Magnetismus und der Elektricität.(Nach Jochmann.)(W.) 1 St. w.(Hartmann) Tertia a. (Ordinarius Oberl. Dr. Suchier.) Religion. Geſchichte Iſraels bis zu den Richtern. Wiederholung des 1. u 2. Haupt⸗ ſtückes. 5 Kirchenlieder.(S. Zange.)— Geſchichte des Reiches Gottes im N. T. Mitteilungen aus der Geſchichte der Ausbreitung der chriſtlichen Kirche. Katechismus repetiert. Kirchenlieder und Sprüche nach dem Schulgeſangbuch. 2 St. w.(W.)(Haeſecke.) Deutſch. Die Periode und der zuſammengeſetzte Satz. Aufſätze, ſtiliſtiſche und Dispo⸗ ſitions⸗Uebungen im Anſchluß an die Klaſſen⸗ und Privatlektüre. Leſebuch von Hopf und Paul⸗ ſiek II. 1.(Die Proſaſtücke und die zu memorierenden Gedichte nach einem feſtgeſetzten Kanon.) 2 St. w.(Häſecke.) Lateiniſch. Ovids Metamorphoſen(Nach der Auswahl von Merkel.) VI, 1— 227; VIII 1— 174(S.) VIII, 175— 525, IX, 1—33.(W.) Memoriert wurde VIII, 137— 156 u. 157— 203. Metriſche Uebungen. 2 St. w.(Buchenau.) Caæsar de bell. Gall. I u. II(S.) IV.(W.) Grammatik nach Ellendt⸗Seyffert§. 129— 342. Allwöchentliche Extemporalien, alle 14 Tage ein Scriptum, letztere nach Oſtermanns Uebungsbuch für Tertia, erſtere nach Diktaten. 8 St. w. (Suchier.) Griechiſch. Beendigung der Formenlehre: die kleinen verba auf ue, unregelmäßige verba nach R. Kühner, kurzgefaßte Schulgr. Gelegentlich der Lektüre Erläuterung der gebräuchlichſten ſyntaktiſchen Verhältniſſe. Xenophon, Anabasis, II—IV. Im letzten Quartal Homer Od. I. Wöchentliche Scripta. 6 St. w.(Häſecke.) Franzöſiſch. Formenlehre nach der Schulgrammatik von Plötz, namentl. die Lehre von dem Pronomen, regelmäßiges und unregelmäßiges Verbum. Alle 14 Tage ein Thème. 2 St. w. (Suchier.) Mathematik. Wiederhol. d. Decimalbruchrechnung. Quadrat⸗ und Kubikwurzelausziehen. Die vier Species der Buchſtabenrechnung. Nach Stolzenburg, mit Uebungsbeiſpielen aus Heis.— Ferner: Planimetrie(mit Ausſchluß der Kreisberechnung) nach Kambly. 3 St. w.(Kutſch.) 8 — 5— Geſchichte. Deutſche Geſchichte von dem Augsburger Religionsfrieden an. Brandenburgiſch⸗ Preußiſche Geſchichte bis zum Jahre 1871. Nach Pütz, Grundriß der Geſchichte für die mittleren Klaſſen. 2 St. w.(Berlit.) Geographie. Die außerdeutſchen Länder Europas.(S.)(Hartmann.) Deutſchland in hydro⸗orographiſcher ſowohl als hiſtoriſch⸗politiſcher Beziehung, nach Daniels Leitf.(W.) 1 St. w.(Kutſch.) Naturkunde. Botanik: Linné'ſches Syſtem und natürliche Familien, mit Uebungen im Beſtimmen von Pflanzen. Nach Leunis' Leitf. II.(S.) Mineralogie: Kryſtallographiſches und Oryktognoſie.(W.) 2 St. w.(Kutſch.) Tertia b. Ordinarius: Dr. Zange(S.) Gl. Pfarrer Hüpeden.(W.) Religion. Geſchichte Iſraels bis zu den Richtern. Wiederholung des 1. u. 2. Hauptſtücks. 5 Kirchenlieder.(Im S. mit Obertertia combiniert. Zange.) Geſchichte Iſraels von Joſua bis zu den Makkabäern. 3. 4. u. 5. Hauptſtück des lutheriſchen Katechismus. 5 Kirchenlieder. Das Kirchenjahr. 2 St. w.(W. Hüpeden.) Deutſch. S. mit IIIa combiniert; ſ. daſelbſt!(Häſecke.) W. Erklärung ausgew. Leſeſtücke aus Hopf und Paulſiek's Leſebuch für Tertia. Deklamationsübungen nach einem feſtgeſetzten Kanon. Aufſätze(Ueberſetzungen aus Ovid, Cäſar), Beſchreibungen nach gegebenen Anhaltspunkten und voraufgegangener Beſprechung in der Klaſſe. Wöchentlich eine kleine ſchriftl. Uebung, alle 3 Wochen ein Aufſatz. 2 St. w.(Birkenſtamm.) Lateiniſch. Ovids Metamorph. I, V. 1— 361; VIII, V. 396— 506(S.); VIII 1—77; II. 1— 329.(W.) Scandieren von Verſen, Ordnen von versus turbati. 2 St. w.(Birkenſtamm.) Cæsar de bell. Gall. I, 1— 29. Grammatik nach Seyffert. Lehre vom Genetiv, Dativ und Ac- cusativ. Wöchentlich ein Exercitium oder Extemporale.(S. Zange.) Casar, de bell. Gall. I, 30— III. Grammatik§§. 175— 233. Moduslehre mit Auswahl. Wöchentlich ein Exercitium (nach Oſtermanns Uebungsbuch für Tertia) oder ein Extemporale. 8 St. w.(W. Hüpeden.) Griechiſch. Repetition und Ergänzung des Penſums von IV durch die Anomalien; verba liquida, verba auf, die gebräuchlichſten unregelmäßigen verba. Wöchentlich ein Extemporale und alle 2 Wochen ein Domeſticum. Xenophons Anab., Buch I. 6 St. w.(Berlit.) Franzöſiſch. Nach der Schulgrammatik der franzöſiſchen Sprache v. Plötz von lec. 29— 39 incl. der entſprechenden Leſeſtücke. Dann das regelmäßige Verbum nach ebenderſelben Gram⸗ matik, ſowie alle 14 Tage ein Scriptum, abwechſelnd mit Extemporalien. 2 St. w. (Birkenſtamm.) Mathematik. Wie in Tertia a. 3 St. w.(Kutſch.) Geſchichte. Das Hauptſächlichſte aus der Geſchichte des 18ten u. 19ten Jahrhunderts, ſowie ſpeziell die Geſchichte Brandenburg⸗Preußens vom großen Kurfürſten an bis auf unſere Tage. 2 St. w.(Birkenſtamm.) — 86— Geographie. Wie in Tertia a.(Kutſch.) Naturkunde. Wie in Tertia a.(Kutſch.) Quarta. (Ordinarius Gl. Berlit.) Religion. Die zehn Gebote mit Erklärung und Bibelſprüchen. Repetition der altteſtament⸗ lichen Geſchichten. 4 Kirchenlieder.(S. Zange.) Das zweite Hauptſtück wurde erklärt und die nöthigen Bibelſprüche gelernt. Repetition neuteſtamentlicher Geſchichten. 6 Kirchenlieder. 2 St. w. (W. Hüpeden.) Deutſch. Erklärung ausgewählter Leſeſtücke aus Hopf und Paulſiek's Leſebuch für Quarta. Deklamationsübungen nach einem feſtgeſetzten Kanon. Uebungen im Bilden und Umbilden des zuſammengeſetzten Satzes im Anſchluß an das Leſebuch oder auch an freiem oder unter Anlei⸗ tung des Lehrers ſelbſtgefundenem Material. Wöchentlich eine kleine Uebung, überwiegend in der Klaſſe. Anfang mit Aufſätzen. Wiedererzählungen, Beſchreibungen nach Anleitung des Lehrers. Alle 2— 3 Wochen ein Aufſatz. 2 St. w.(Birkenſtamm.) Lateiniſch. Repetitionen beſonders aus der unregelmäßigen Formenlehre. Caſuslehre; das Allgemeinſte vom Gebrauch der Conjunctionen; acc. c. inf., abl. abs. u. part. coni., Frageſätze. Wöchent⸗ liche Extemporalien, alle 2 Wochen ein Domeſticum.— Lhomond, urbis Romæ viri illustres I—XLV mit Auswahl. Retrovertieren und Zuſammenſtellung von Phraſen. 10 St. w.(B erlit.) Griechiſch. Repetition der Formenlehre bis zu den verba muta incl. nach Kühners kurz⸗ gefaßter Schulgrammatik. Mündliches und ſchriftliches Ueberſetzen nach dem Uebungsbuch von Kühner. Wöchentlich ein Exercitium oder Extemporale. 6 St. w.(S. Zange. W. Hüpeden.) Franzöſiſch. Nach Plötz Elementargrammatik der franzöſiſchen Sprache von lec. 61—94. Daneben alle 14 Tage ein Scriptum und außerdem ſchriftl. Uebungen mit Extemporalien. 2 St. w. (Birkenſtamm.) Mathematik. Decimalbrüche. Rechnungen des gemeinen Lebens(S.) Geometriſche An⸗ ſchauungslehre. Geometriſches Zeichnen.(W.) Wöchentlich ſchriftliche Arbeiten. 3 St. w.(Hartmann.) Geſchichte. Griechiſche Geſchichte in Biographien(S.) Römiſche Geſchichte bis Auguſtus, ebenfalls in Biographien.(W.) 2 St. w.(Birkenſtamm.) Geographie. Die außereuropäiſchen Erdteile. 2 St. w.(Hartmann.) Quinta. (Ordinarius Gl. Dr Häſecke.) Religion. Bibliſche Geſchichten des N. T. nach§. 1—18. Repetition des 1. Hauptſtücks. Kirchenlieder und Sprüche nach dem Schulgeſangbuch von Walther⸗Karow. 2 St. w.(S. Häſecke.) Bibliſche Geſchichten des N. T. nach Zahn von§. 19 ab. Das 2. Hauptſtück. Kirchenlieder und Sprüche nach dem Schulgeſangbuch von Walther und Karow. 2 St. w.(W. Freſe.) 8* — 7— Deutſch. Leſebuch von Hopf und Paulſiek I, 2. und im Anſchluß daran Uebungen im Leſen, Recitieren und mündlichen Reproducieren. Grammatiſche und orthographiſche Uebungen; das Einfachſte vom zuſammengeſetzten Satz(im Anſchluß an den lateiniſchen Unterricht.) Schriftlicher Wiederer⸗ zählung von Stücken aus dem Leſebuch, aus dem latein. Uebungsbuch und aus der Privatlektüre. Memorieren von Gedichten. 2 St. w.(Häſecke.) Latein. Unregelmäßige Formenlehre; beſonders die verba anomala; acc. c. inf. und abl. absol. Die gebräuchlichſten Conjunctionen. Mündliche und ſchriftliche Uebungen zur Einprägung der Formen und beſonders im Ueberſetzen. Regelmäßiges Vokabellernen nach dem Uebungsbuch von Spieß. Wöchentliche Scripta(Extemporalien und Exercitien.) 10 St. w.(Hä ſecke.) Franzöſiſch. Nach Plötz, Elementargrammatik, von leg. 1— 54. Daneben ſchriftl. Uebungen, vorwiegend in der Klaſſe und Scripta. 3 St. w.(Birkenſtamm.) Rechnen. Die vier Species der gemeinen Bruchrechnung und Anwendnng derſelben mit Aufgaben aus Fölſings I. Teil, 3. Abſchnitt. 3 St. w.(S. Hartmann. W. Kutſch.) Geſchichte und Geographie. Biographieen aus der mittleren und neueren Geſchichte.— Daneben im S. die europäiſchen außerdeutſchen Staaten, im W. Deutſchland und Oeſterreich⸗Ungarn. 2 St. w.(S. Hartmann. W. Kutſch.) Naturkunde. Beſchreibung, vorzugsweiſe einheimiſcher Naturprodukte, meiſt nach der Natur. Pflanzen und Thiere.(S.) Thiere und Steine.(W.) 2 St. w.(Kutſch.) Schönſchreiben. Einübung deutſcher und lateiniſcher, zuletzt griechiſcher Buchſtabenformen. 2 St. w.(S. Roſenſtock, W. Freſe.) Sexta. Ordinarius: Roſenſtock.(S.) Freſe.(W) Religion. Bibliſche Geſchichten des Alten Teſtaments nach Zahn. Das Vaterunſer. Das 1. Hauptſtück. Kirchenlieder und Sprüche nach dem Schulgeſangbuch von Walther und Karow. 2 St. w.(S. Roſenſtock. W. Freſe.) Deutſch. Im Anſchluß an Hopf und Paulſiek I, 1. Uebungen im Leſen, Recitieren und mündlichen Reproducieren. Orthographiſche Uebungen. Erſte Verſuche ſchriftlicher Wiedererzählungen. Der einfache Satz. 2 St. w.(S. Roſenſtock. W. Freſe.) Lateiniſch. Regelmäßige Formenlehre einſchließlich der Deponentia. Mündliche und ſchrift⸗ liche Uebungen nach Spieß. 10 St. w.(S. Roſenſtock. W. Freſe.) Rechnen. Die 4 Species in unbenannten(wiederholungsweiſe!) und in benannten Zahlen. Einfache Schlußrechnungen. Teiler. Vielfache. Wöchentlich ſchriftliche Arbeiten. 4 St. w.(Hartmann.) Geographie. Heimatkunde. Grundlehren der Geographie.(S.) Ueberſicht über die Erd⸗ teile.(Atlas von Debes.)(W.) 2 St. w.(Hartmann.) Naturkunde. Beſchreibung vorzugsweiſe einheimiſcher Pflanzen und Thiere, meiſt nach der Natur.(S.)— Thiere und Mineralien(W.) 2 St. w.(Kutſch.) — 8— Schönſchreiben. Einübung deutſcher und lateiniſcher Schrift. 2 St. w.(S. Roſenſtock. W. Freſe.) Zeichnen. In Sexta, Quinta und Quarta obligatoriſch. Sexta. Geradlinige Figuren innerhalb des Quadrats nach Vorzeichnung an der Wandtafel. Me⸗ thode von Domſchke. 2 St. w. Quinta. Gerad⸗ und krummlinige Figuren unter Berückſichtigung von Licht und Schatten nach Vorzeichnung an der Wandtafel nnd nach Domſchke, Toparkus und Hermes. 2 St. w. Quarta. Ornamente, Gefäße, Blätter, Blumen, Landſchaften nach der Methode von Domſchke, Troſchel, Hermes und Preusker. 1 St. w. Tertia. Nach Vorlagen und Troſchels Wandtafeln. Ornamente, Blumen, Baunſchlag, Land⸗ ſchaften, Figuren. 1 St. w. Secunda und Prima. Köpfo, architektoniſche Glieder, große Landſchaften, ganze Figuren. 1 St. w.(S. Roſenſtock. W. Freſe.) Geſang. 6 St. w.(Kantor Kapmeyer.) Sexta und Quinta bilden eine Geſangklaſſe.— Pflege des muſikaliſchen Gehörs; Kör⸗ perhaltung; Tonbildung; Tonleiter; Solfeggien; Notenkenntnis; Einteilung der Noten; leichte Uebungen im Treffen der Töne. Als Grundlage dazu dienen an die Tafel geſchriebene Beiſpiele; ſodann Uebung von Chorälen; 25 Turn⸗ und Wanderlieder nach Erk; alles unter ſteter Berück⸗ ſichtigung des Taktweſens. Quarta und Tertia bilden die folgende Geſangklaſſe; und zwar beſteht dieſe aus Schülern, welche noch nicht zum Chor herangezogen werden konnten. Wiederholung und Erweiterung des fräͤher Bearbeiteten und Geübten; ferner 12 weitere Lieder nach Erk. Chorklaſſe. Vierſtimmige Pſalmen u. Motetten; Lieder von Mendelsſohn, Karow, Greef ꝛc.; liturgiſche Chöre; einige Chöre und Soli aus der„Schöpfung“ von Haydn; einige Chöre und Soli aus dem„Weltgericht“ von Schneider; vier Chöre aus der Antigone des Sophokles, komp. v. Mendelsſohn⸗Bartholdy. Turnen. Sommer: In drei Abteilungen zu je 2 St. In ſtufenweiſer Folge: Frei⸗ und Ordnungsübungen, Gerüſt⸗ und Gerätübungen, Turnſpiele.(Koſenſtock.) Winter: In 4 Abteilungen je 1 St. Außerdem 1 St. für Vorturner. Die Uebungen beſtanden in Frei⸗, Ord⸗ nungs⸗ und Gerätübungen. Erſtere beide leitete der Lehrer unmittelbar, letztere unter ſeiner Auf⸗ ſicht die Vorturner. Auch die in dieſem Winter günſtige Gelegenheit zum Schlittſchuhlaufen iſt unter Leitung des Lehrers eifrig benutzt worden.(Freſe.) Baden u. Schwimmen. Im Sommer täglich 1½ St. unter Aufſicht des Schwimm⸗ lehrers Meyer. Zur Sicherheit der Badenden war während der beſtimmten Stunden der Fiſcher Bombeck mit ſeinem Kahne an der Badeſtelle anweſend. — 9— II. Chronik des Gymnaſiums. Donnerstag, den 24. April ward nach vorausgegangener Prüfung der Neuangemeldeten Nach⸗ mittags um 3 Uhr das neue Schuljahr mit einer gemeinſamen Andacht eröffnet. Im Anſchluß an dieſe verlas und erläuterte der Direktor die Hauptbeſtimmungen der Schulordnung und verpflichtete ſodann 28 neueintretende Schüler durch Handſchlag. Die Lektionen des Morgenunterrichts wurden auch in dieſem Sommer nach der nun ſchon durch mehrere Jahre bewährten Einrichtung in der Zeit von 7—11, bezw. 7— 12 Uhr gehalten. Da der Gymnaſiallehrer Dr. Häſecke vom Beginn des Sommerſemeſters an bis zum 3. Mai zu einer Landwehrübung nach Hannover eingezogen war, ſo konnte der Unterricht in ſeinen Lektionen nicht ganz in der planmäßigen Weiſe beginnen. Doch gelang es durch das eifrige Zu⸗ ſammenwirken aller Kollegen eine irgendwie bedeutendere Störung zu vermeiden. Vom 28.— 30. Mai wohnte der Direktor, gleich faſt allen Direktoren der höheren Lehran⸗ ſtalten der Provinz Heſſen⸗Naſſau, mit Genehmigung des K. Prov. Schulkollegiums als Ehrengaſt der Univerſität der unter den größten Feierlichkeiten und in Anweſenheit Sr. Excellenz des Herrn Kultusminiſters Dr. Falk ſtattfindenden Einweihung des neuen prachtvollen Univerſitätsgebäudes zu Marburg an. Unſer Lehrerkollegium ſprach im Verein mit ſämtlichen Gymnaſien der Provinz in einer kunſtvoll ausgeführten lateiniſchen Votivtafel der Alma mater Philippina ſeine herzlichen Glückwünſche zu dem auch für die höheren Lehranſtalten der Provinz hochbedeutſamen Feſte aus. Es war ein ergreifender Augenblick, als am 28. Mai Abends bei der Begrüßung der Gäſte im großen Saale des Marburger Schloſſes der Senior der Heſſen⸗Naſſauiſchen Gymnaſialdirektoren Dr. Mün⸗ ſcher aus Marburg, von ſämtlichen anweſenden Anſtaltsdirektoren umgeben, vortrat und mit ker⸗ nigen, trefflichen Worten dem Rektor der Univerſität, Prof. Dr. Mannkopff, die Pergamenttafel, gleichſam das Symbol und Unterpfand der Zuſammengehörigkeit von Univerſität und Gymnaſien, überreichte. Am 11. Juni beging unſer Gymnaſium mit den Geſinnungen treuer Liebe und Anhänglichkeit die Feier der goldenen Hochzeit unſeres allgeliebten Herrſcherpaares. Der Unterricht war an dem hohen Feſttage ausgeſetzt. Dagegen verſammelten ſich um 9 Uhr Lehrer und Schüler in dem feſtlich ge⸗ ſchmückten Schulgebäude zu gemeinſamer Andacht, bei welcher der Religionslehrer der Anſtalt Dr. Zange in warmen Worten ein Lebensbild des hohen Jubelpaares zeichnete und die Bedeutung des ſeltenen Feſttages für unſer ganzes Volk, wie insbeſondere für die deutſche Jugend ſchilderte. Nach beendigtem Geſang und Gebet ſtellten ſich die Schüler vor dem Gymnaſium auf, um unter Leitung des Direktors und der Lehrer in feierlichem Zuge in die Lutheriſche Stadtpfarrkirche zu gehen, wo der lutheriſche und der reformierte Pfarrer, den Bitten des Direktors freundlich entſprechend, einen gemein⸗ ſamen, außerordentlich zahlreich beſuchten Gottesdienſt für die evangeliſchen Bewohner der Stadt hielten, bei welchem der Gymnaſialchor entſprechende Zwiſchengeſänge ausführte. Den beiden H.H. Geiſtlichen ſei auch an dieſem Orte für ihr freundliches Entgegenkommen der gebührende Dank aus⸗ geſprochen. Am Abend des Feſttages ſtrahlte unſer Gymnaſialgebäude gleich allen öffentlichen und — 10— zahlreichen Privathäuſern unſerer Stadt im Glanze von Kerzen und Lämpchen, durch welche die architektoniſchen Linien des ſtattlichen Gebäudes ſchön hervortraten. Vom 5. Juli bis zum 2. Auguſt dauerten die vierwöchentlichen Sommerferien. Kurz nach denſelben begab ſich der Direktor nach Kaſſel, um dem Jubelfeſte des dortigen Königl. Gymnaſiums, welches als Lyceum Fridericianum 100 Jahre zuvor von dem Landgrafen Friedrich II. v. Heſſen geſtiftet worden war, als Vertreter des Rinteler Gymnaſiums anzuwohnen und der Anſtalt, welcher er ſelbſt einſt als Schüler und dann ſpäter zweimal als Lehrer angehört hat, ſeine dankbare Anhänglichkeit auszuſprechen. Es war ihm dadurch vergönnt, am 13. Auguſt der ſo vortrefflich gelungenen Aufführung des Sophokleiſchen König Oedipus durch die Primaner des Kaſſeler Gymnaſiums ſich erfreuen und am andern Morgen bei dem großen Feſtakt in der Luthe⸗ riſchen Kirche zu Kaſſel im eigenen, wie im Namen ſeines Lehrerkollegiums dem Direktor Dr. Vogt eine lateiniſche Votivtafel überreichen zu können. Am 20. u. 21. Auguſt machten alle Klaſſen des Gymnaſiums in Begleitung ihrer Lehrer größere Turnfahrten oder kürzere Spaziergänge. Der Sedantag vereinigte am 2. September Lehrer, Schüler und andere Feſtgenoſſen in der Aula zu einer größeren Feſtfeier. Das Bild des Kaiſers, ein Geſchenk Sr. Majeſtät, war mit Epheugewinden und einem Kornblumenkranze, die beiden Katheder mit Fichtenkränzen geſchmückt. Deklamationen der Schüler wechſelten mit religiöſen und patriotiſchen Geſängen. Die Feſtrede über die Bedeutung des Tages von Sedan hielt der Direktor. Nachmittags verſammelten ſich Lehrer und Schüler im Hofe des Gymnaſiums und marſchierten von dort in geordnetem Zuge und mit wehenden Fahnen, wie auch in den vorhergehenden Jahren nach dem Dorfe Volkſen, wo ſich alsbald unter Spiel und Geſang ein fröhliches Treiben der Jugend entwickelte. Bei der Rückkehr ſtellte ſich der ganze Zug vor dem Gymnaſium auf und ſtimmte jubelnd in das vom Direktor auf Se. Maje⸗ ſtät den Kaiſer ausgebrachte Hoch und in die Nationalhymne ein. Die ſchriftliche Maturitäts⸗Prüfung mit 3 Aspiranten dauerte vom 4. bis zum 10. September. Die Aufgabe für den Deutſchen Aufſatz lautete: Inwiefern iſt Leſſings Minna v. Barnhelm ein nationales Stück? die zum lateiniſchen Aufſatz: De Cimonis Atheniensis vita ac civitatis regendæ consiliis.— Die mathematiſchen Aufgaben waren folgende: 1. Ein Dampfſchiff und ein Segelſchiff fahren beide von einem Orte M nach einem Orte N. Erſteres macht alle 5 Stunden 44 km, letzteres in derſelben Zeit nur 12 km. Das Segelſchiff hat ſchon 15 km zurückgelegt, ehe das Dampfſchiff abfährt, und kommt 7 Stunden ſpäter an als letzteres.— Wie viel Zeit gebraucht das Dampſſchiff, um von M bis N zu kommen, und wie weit iſt erſterer Ort von letzterem entfernt? — 2. Die merkwürdigen Punkte des Dreiecks.— 3. Es ſollen trigonometriſche Formeln für den Radius(o) des einem Dreieck einbeſchriebenen Kreiſes und den Radius(r) des ihm umſchriebenen Kreiſes dargeſtellt und abgeleitet und die Längen r und berechnet werden für ein Dreieck, in wel⸗ chem gegeben ſind a= 15,78 m; b= 23,54 m; 8= 34⁰1823“.— 4. Beweis des Satzes: Die Durchſchnittslinie zweier Tangentialebenen eines Cylinders iſt parallel mit der Axe des Cylinders. Mit dem Schluß des Sommerſemeſters ſchieden zwei Lehrer von unſerer Anſtalt, um ehren⸗ — 111— vollen Berufungen an andere Orte zu folgen: der ordentliche Lehrer Dr. Friedrich Zange und Gymnaſialelementarlehrer Auguſt Roſenſtock. Erſterer, zum Oberlehrer am Gymnaſium in Elberfeld befördert, verließ uns, da er behufs ſeiner Verheiratung einige Tage vor dem Schulſchluß beurlaubt war, ſchon am 13. September und verabſchiedete ſich, nachdem er zum letzten mal die Schlußandacht gehalten hatte, an dieſem Tage von der Anſtalt, an welcher er ſeit Michaelis 1876 als erſter Religionslehrer, zuletzt auch als Ordinarius der IIIb gewirkt hatte. Der Elementarlehrer Roſenſtock, an die Frankeſchen Stiftungen in Halle a/S. berufen, beſchloß ſeine Thätigkeit an un⸗ ſerer Schule, welcher er ſeit Oſtern 1875 als Ordinarius von Sexta, ſowie als Schreib⸗, Turn⸗ und Zeichenlehrer angehört hatte, mit dem Ende des Sommerſemeſters, indem er in der gemeinſamen Andacht am 19. Sept. Lehrern und Schülern in herzlichen Worten Lebewohl ſagte. Der Direktor entließ beide Kollegen, welche ſich durch ihr pflichttreues Wirken ein dauerndes Andenken geſichert ha⸗ ben, mit Worten der Anerkennung und des Dankes und den beſten Segenswünſchen für ihre fer⸗ nere Zukunft. Am 20. September fand ſodann unter dem Vorſitz des Herrn Provinzial⸗Schulrats Dr. Rumpel aus Kaſſel die mündliche Maturitätsprüfung ſtatt, an deren Schluß die 3 Abiturienten für reif zu den akadem. Studien erklärt werden konnten. Die vierzehntägigen Herbſtferien begannen am 20. September. Das Winterſemeſter wurde Montag den 6. Oktober in üblicher Weiſe mit einer gemeinſamen Andacht und mit feierlicher Einführung der an die Stelle der zwei abgegangenen Kollegen neu beſtellten Lehrer, Gymnaſiallehrer Pfarrer Guſtav Hüpeden*) und Elementarlehrer Paul Freſer*) eröffnet. Sodann wurden nach Verleſung und Erläuterung der Hauptbeſtimmungen der Schulge⸗ ſetze 9 neue Schüler in die Anſtalt aufgenommen. Am 31. Oktober wurde der Unterricht um 3 Uhr Nachmittags geſchloſſen, worauf ſich Lehrer und Schüler in die Aula begaben, um durch Gebet, Geſang und eine Anſprache des Direktors das *) Guſtav Hüpeden, am 23. Februar 1850 zu Kaſſel geboren, beſuchte von Oſtern 1860 an das dortige Gymnaſium, von dem er Oſtern 1867 mit dem Zeugnis der Reife entlaſſen wurde. Darauf widmete er ſich von Oſtern 1867 bis Michaelis 1871— ſeine Militärdienſtzeit während des Krieges mit eingerechnet— zu Marburg dem Studium der Theologie und Philologie. Nach beſtandener Prüfung pro licentia concionandi ſtudierte er zu ſeiner weiteren Ausbildung ein Semeſter in Berlin und war dann vier Jahre hindurch Erzieher im Hauſe des Grafen zu Yſenburg⸗Büdingen⸗Meerholz. Am 24. September 1875 beſtand er nach Abſolvierung des ſechswöchigen Seminarkurſus vor dem Kgl. Konſiſtorium zu Kaſſel die ordnungsmäßige Prüfung für das Pfarramt, fungierte nach erhaltener Ordination den darauffolgenden Winter als Vikar, ſchied dann aus dem Pfarramt und wurde durch Beſchluß Kgl. Prov.⸗Schul.⸗Kolleg. zu Kaſſel vom 28. April 1876 zum wiſſenſchaftlichen Hilfslehrer an der höheren Bürgerſchule zu Schmalkalden ernannt Am 12. Juli 1878 beſtand er zu Marburg das Examen pro facultate docendi und wurde in Folge deſſen am 17. Auguſt desſelben Jahres zum ordentlichen Lehrer an der genannten Anſtalt gewählt. Durch Hohe Verfügung vom 26. Juli 1879 wurde er von Königl. Provinz.⸗Schulkollegium zu Kaſſel zum ordentlichen Lehrer an das hieſige Gymnaſium berufen. **) Paul Freſe, geb. am 25. Januar 1854 in Löcknitz bei Stettin, erhielt ſeine Ausbildang als Lehrer im Seminar zu Pölitz. Nachdem er von Oſtern 1874 bis Herbſt 1876 eine Lehrerſtelle in Marienthal(Regbz. Stettin) verwaltet, ging er z ſeiner weitern Ausbildung bis Oſtern 1877 auf die Königliche Central⸗Turnanſtalt zu Berlin. Von Oſtern 1877 bis Herbſt 1878 beſuchte er die mit der Königlichen Akademie der Künſte verbundene Königliche Kunſtſchnle zu Berlin. Im Herbſt 1878 wurde er als Hilfslehrer an die Königliche Turnlehrer⸗Bildungs⸗ anſtalt daſelbſt berufen. Von Oſtern bis Herbſt 1879 verwaltete er ſodann die Stelle eines techniſchen Lehrers am Königlichen Gymnaſium zu Eſſen und wurde durch Beſchluß Königl. Prov.⸗Schulkollegiums zu Kaſſel vom 26. Juli 1879 mit Verſehung der Stelle eines Gymnaſial⸗Elementarlehrers, ſowie mit dem Turnunterricht am hieſigen Gym⸗ naſium beauftragt. — 12— Andenken an die Reformation Luthers und an den 63. Stiftungstag unſeres Gymnaſiums zu feiern. Sonntag, den 9. November nahmen dem Herkommen gemäß Lehrer und Schüler an der Abend⸗ mahlsfeier teil, und zwar diesmal in der kurz vorher reſtaurierten reformierten Kirche. In der Woche vom 20.— 25. Oktober ſchrieben die Primaner ſog. Tentamen⸗Arbeiten. Der vorletzte Schultag des alten Jahres, der 19. Decbr., verſammelte Lehrer und Schüler Abends um 5 Uhr zu einer ebenſo einfachen, wie anſprechenden Weihnachtsfeier in der Aula. Unter brennenden Chriſtbäumen und der transparent leuchtenden Inſchrift: Ehre ſei Gott in der Höhe u. ſ. w. fand eine durch liturgiſche Chorgeſänge und Schriftlektionen erweiterte Andacht ſtatt. Am folgenden Tag begannen die vierzehntägigen Weihnachtsferien. In der Woche vom 23.—28. Februar wurden die ſchriftlichen Maturitätsarbeiten angefertigt. Die Aufgabe für den deutſchen Aufſatz war: Welchen Konflikt bringt Goethe in ſeinem Tor⸗ quato Taſſo zur Darſtellung?— Die für den latein. Aufſatz: De Pausania, Lacedemoniorum imperatore.—. Die mathematiſchen Aufgaben lauteten: 1. Beweis des Satzes: Eine Kugelfläche iſt immer beſtimmt durch vier Punkte, welche nicht in einer einzigen Ebene liegen.— 2. Um den Grundkreis eines geraden abgeſtumpften Kegels iſt ein Dreieck beſchrieben, deſſen Seiten a= 3,48 m; b= 7,85 m; c= 10,63 m gegeben ſind. Außerdem ſind gegeben der Umfang des oberen Kreiſes= 4,78 m und die Länge der Seitenlinien = 6,74 m. In dem abgeſtumpften Kegel wird ein Kegel ſo konſtruiert, daß ſeine Grundfläche die Deckfläche des erſteren iſt und ſeine Spitze in dem Mittelpunkte der Grundfläche desſelben ſich be⸗ findet. Es ſollen der Mantel und der Inhalt dieſes zweiten Kegels beſtimmt werden.— 3. In einen gegebenen Kreis ein regelmäßiges Zehneckzu zeichnen.— 4. Ein Forſtbezirk iſt zu 32 500 cbm abgeſchätzt worden. Man weiß aus Erfahrung, daß 100 chm ſich jährlich um 3 chm vermehren. Wie viel chm enthielt dieſer Bezirk in einem Zeitraum von 12 Jahren, innerhalb deſſen er ge⸗ ſchont worden iſt.— Die mündliche Prüfung der diesmaligen Abiturienten fand am 17. und 18. März und zwar, da Herr Schulrat Dr. Rumpel an ſeinem Erſcheinen verhindert war, unter der Leitung des Direktors ſtatt. Am Schluß der Prüfung wurde 7 Oberprimanern das Zeugnis der Reife für die akadem. Studien zuerkannt. Am 18. März wurde in Anweſenheit der Lehrer und Schüler aller Klaſſen auf dem Turn⸗ platz eine Prüfung im Turnen abgehalten. Es zeigte ſich, daß die Schüler ſich im allgemeinen mit Luſt und Eifer dieſem wichtigen Unterrichtszweige zugewandt hatten. Der Geburtstag Sr. Majeſtät des Kaiſers wurde,(da der 22. März in die Karwoche fiel), Sonnabend den 20. Morgens um 10 ½ Uhr in der feſtlich geſchmückten Aula durch einen mit Ge⸗ ſängen und Deklamationen verbundenen Redeakt gefeiert. Die Feſtrede hielt der Gymnaſiallehrer Pfarrer Hüpeden. An die Feier ſchloß ſich die Entlaſſung der 7 Abiturienten, von denen Hans v. Ditfurth mit einer deutſchen Rede über das Thema: Welches ſind die wichtigſten Auf⸗ gaben, welche die Göthe'ſche Iphigenie zu löſen hat? von der Schule Abſchied nahm. Die Eltern 9 — 13— und Angehörigen unſerer Schüler, ſowie andere Bewohner unſerer Stadt wohnten der ſchönen Dop⸗ pelfeier in großer Anzahl bei. Mit dem Schluß des Schuljahres wird abermals eine Veränderung im Lehrerkollegium ſtattfinden, indem mit dem 1. April der Oberlehrer Auguſt Kutſch in den erbetenen Ruheſtand eintreten und da⸗ mit eine beinahe 40jährige Thätigkeit als Lehrer an höheren Lehranſtalten, eine faſt 24 jährige am hieſigen Gymnaſium beſchließen wird. Seine Amtsgenoſſen und ſeine zahlreichen Schüler bewahren ihm ein freundliches und dankbares Andenken und wünſchen ihm, daß er noch lange der wohlverdienten Ruhe ſich erfreuen möge. Auf den Wunſch der beiden evangeliſchen Geiſtlichen unſerer Stadt trug der Sängerchor des Gymnaſiums, wie es ſchon in den früheren Jahren geſchehen war, bei den an den Mittwoch⸗Abenden der Paſſionszeit und zwar dies Jahr in der reformierten Kirche ſtattfindenden Paſſionsgottesdienſten liturgiſche Geſänge, Chöre u. ſ. w. vor. In ähnlicher Weiſe wirkte er bei dem am 10. Juli v. J. in der lutheriſchen St. Nikolaikirche abgehaltenen großen Miſſionsfeſte mit. Der Geſundheitszuſtand von Lehrern und Schülern war in den letzten Monaten, ohne daß gerade ſchwerere und langdauernde Erkrankungen vorkamen, doch kein beſonders befriedigender. Der Grund lag nicht allein in der ſtrengen und Monate lang anhaltenden Kälte dieſes Winters, ſondern war bei uns wohl mehr lokaler Natur, indem die mit der Centralluftheizung verbundenen und auch an⸗ derwärts bemerkten Uebelſtände, vor allem die Trockenheit der Luft, ſowie die Unmöglichkeit, bei einigermaßen bewegter Atmoſphäre die nach der Windſeite liegenden Zimmer auf den normalmäßigen Wär⸗ megrad zu bringen, auch bei uns den ganzen Winter über ſich,(je nach der individuellen Empfäng⸗ lichkeit der Einzelnen,) mehr oder weniger bemerkbar machte. Wir hoffen, daß durch die beabſichtigten Veränderungen an der Centralheizung die Uebelſtände im nächſten Winter beſeitigt ſein werden. Die Bibliothek des Gymnaſiums iſt durch die Fortſetzungen größerer Werke, ſowie durch Neu⸗ anſchaffungen, ebenſo wie die übrigen Sammlungen, aus den etatsmäßigen Mitteln der Anſtalt ver⸗ mehrt worden. Die nicht unbedeutende phyſikaliſche Sammlung, welche noch manche merkwürdige Stücke aus den Rinteler Univerſitätszeiten enthält, iſt neu geordnet und vielfach ergänzt worden. An Geſchenken erhielt die Bibliothek: 1) Von Herrn Partikulier Dönch dahier: Allgem. Reviſion des geſamten Schul⸗ und Erziehungsweſens v. J. H. Campe. 14 Thle. Hamburg 1785. Von demſelben A. H. Niemeyer, Grundſätze der Erziehung und des Unterrichts. 3 Thle. 8. Ausg. Halle 1825. 2) Von dem Direktor: W. Herbſt, Königs⸗Geburtstagsreden 1. Aufl. Mainz 1875. 3) Im Auftrag des Königl. Miniſteriums für geiſtl., Unterrichts⸗ u. ſ. w. Angelegenheiten durch den Verlagsbuchhändler Marcus in Bonn: Jahrbücher des Vereins von Altertumsfreunden in den Rheinlanden. Heft 65, 66 und 67. Bonn 1879. 4) Von der B. G. Teubner'ſchen Buchhand⸗ lung in Leipzig eine größere Anzahl von Schulbüchern ihres Verlags, ſo namentlich Weſeners lat. Elementarbuch. 2 Thle. und latein. Vocabularium. Böhme, Uebungsbuch in 4 Exemplaren(für die Unterſtützungsbibliothek!). Volz, Lehrbuch der Erdkunde u. ſ. w. 5) Von der N. G. Elwertſchen Buchhandlung: Vilmar, Geſchichte der deutſchen Nationallitteratur. Neueſte Aufl. für die Bibl. der Prima. 6) Desgleichen von den Buchhandlungen von Velhagen u. Klaſing in Bieleſeld, Cop⸗ —- 14— penrath in Münſter, Winter in Heidelberg, Bädeker in Eſſen, Helwing in Hannover, Vandenhoeck u. Ruprecht in GCöttingen, Hendeß in Cöslin u. a. einzelne Werke ihres Ver⸗ lags.— Allen dieſen Gebern ſei hierdurch im Namen des Gymnaſiums der gebührende Dank ausgeſprochen. III. Verfügungen des Königl. Provinzial⸗ Schulkolleginms zu Kaſſel. Kaſſel, 5. September 1879. Die Einführung des„Elementarbuchs der hebräiſchen Sprache von Seffer“ mit Beginn des neuen Schuljahrs wird genehmigt. Kaſſel, 22. November 1879. Der Direktor und die Lehrer bedürfen nach§. 2 der Schied⸗ mannsordnung vom 29. März 1879 zur Uebernahme des Amtes eines Schiedmannes der Geneh⸗ migung des K. Prov.⸗Schulkollegiums, können die Uebernahme aber auch ablehnen. Kaſſel, 17. Januar 1880. Ein Miniſterial⸗Erlaß wird mitgeteilt, nach welchem künftig bei Einführung neuer Schulbücher zu verfahren iſt. Danach kann die Einführung neuer Schulbücher nur mit dem Beginn des Schuljahres ſtattfinden; ferner hat, wenn ein Schulbuch in mehreren auf⸗ ſteigenden Klaſſen gebraucht wird, eine Aenderung zunächſt nur in der unterſten dieſer Klaſſen ſtatt⸗ zufinden und iſt für die weiter aufſteigenden Klaſſen in der Weiſe zu bewirken, daß diejenigen Schüler, welche die betreffenden Klaſſen in der ordnungsmäßigen Zeit abſolvieren, nicht in den Fall kommen, das Lehrbuch zu wechſeln, nach welchem ſie anfänglich unterrichtet ſind. Schließlich wird wiederholt erinnert, daß nicht ſeitens der Lehrer den Schülern zum Gebrauche neben den eingeführten Schulbüchern oder ſtatt derſelben Bücher in einer Weiſe empfehlen werden, welche einen indirekten Zwang zu deren Anſchaffung enthält und dadurch zu einer Umgehung der Vorſchriften über die Einführung von Schul⸗ büchern wird. Kaſſel, 30. Januar 1880. Es wird beſtimmt, daß Schüler, die wegen Teilnahme an ver⸗ botenen Verbindungen von einer Anſtalt ausgewieſen worden ſind, nicht vor Ablauf eines Jahres in dieſelbe Schule, der ſie früher angehörten, wieder aufgenommen werden dürfen. Kaſſel, à. Februar 1880. Die von dem Herrn Miniſter durch Erlaß vom 21. Januar 1880 vorgeſchriebene Orthographie iſt vom Beginn des Schuljahres 1880/81 in dem K. Gymnaſium zur allgemeinen Einführung zu bringen. Nach dieſer Verfügung hat 1. vom 1. April d. J. an das Buch„Regeln und Wörterverzeichnis für die dentſche Rechtſchreibung zum Gebrauch an den preußiſchen Schulen. Berlin. Weidmannſche Buchhandlung,“ an allen Schulen als Norm für den ortho⸗ graphiſchen Unterricht und für die in den Schriften der Schüler einzuhaltende Orthographie zu dienen. — 2. Alle zur Einführung in den Schulunterricht zu beantragenden deutſchen Leſebücher, einſchließ⸗ lich der neuen Auflagen der bereits im Gebrauch befindlichen, haben fortan die vorgeſchriebene Ortho⸗ graphie einzuhalten.— 3. Es iſt in geeigneter Weiſe dahin zu wirken, daß die gleiche Orthographie 9* — 151— auch in den anderweiten Schulbüchern zur Anwendung komme; insbeſondere ſind aus den Klaſſen Sexta, Quinta und Quarta der höheren Schulen innerhalb eines Zeitraums von längſtens fünf Jahren Schulbücher von abweichender Orthographie zu beſeitigen. Kaſſel, 23. Februar 1880. Der cand. phil. Richard Kuntze zu Fulda wird dem Gym⸗ naſium zu Rinteln zur Ableiſtung des Probejahres von Oſtern d. J. ab zugewieſen. Kaſſel, 4. März 1880. Der Schulamts⸗Candidat von Kamptz zu Fulda wird vom 1. April d. J. an mit Verſehung einer Lehrerſtelle am Gymnaſium zu Rinteln beauftragt. IV. Statiſtiſche Ueberſicht. A. Die Lehrer des Gymnaſiums. Die dermalige Zuſammenſetzung des Lehrerkollegiums iſt folgende: Direktor Dr. Georg Buchenauz drei Oberlehrer: Prorektor Profeſſor Dr. Ludwig Stacke, Auguſt Kutſch, Dr. Hugo Suchier; fünf ordentliche Lehrer: Alfred Berlit, Dr. Eduard Hartmann, Dr. Max Häſecke, Guſtav Hüpeden, Daniel Birkenſtamm; ein beauftragter Gymnaſial⸗ Elementarlehrer Paul Freſe; Geſanglehrer und Kantor Chriſtian Kapmeyer. Ueber die Verteilung des Unterrichts, der Ordinariate u. ſ. w. während des Schuljahres 1879/80 gibt die dem Programm beigefügte Tabelle nähere Auskunft. B. Die Schüler des Gymnaſiums. 1. Frequenz. Während des Schuliahres 1879/80 wurde das Gymnaſium im ganzen von 179 Schülern beſucht; und zwar in folgender Weiſe: 5 Es tratenß Mithin betrug die Die Schülerzahl betrug Es gingen ab e Schülerzaht am Schluß des Winters 1878/79—: 150 ſin den Oſterferien: 12 29 jam Anfang des S.: 167 beim Beginndes Sommerſ. 1879—: 167 ſim Laufe des S.: 2 2 jam Schluß„„: 167 am Schluß des Sommerſ. 1879—: 167 fin den Herbſtferien: 7 9 ſam Anfang des W.: 169 beim Beginn des Winterſ. 1879/80—: 169 lim Laufe des W.: 3 1 lam Schluß„„: 167 Im ganzen ſind alſo von den 150 Schülern, mit denen das vorige Schuljahr ſchloß, im Laufe des Schuljahres 1879/80 24 Schüler abgegangen; dahingegen ſind 41 neu eingetreten, ſo daß die Zahl der Schüler nunmehr geſtiegen iſt auf 167, eine Zahl, welche das Gymnaſium ſeit 1820 nicht wieder erreicht hat. Die Verteilung der Schüler auf die einzelnen Klaſſen nach Konfeſſion und Heimatort ergibt ſich aus folgender Tabelle: 16 ( à. Sommerſemeſter 1879. B. Winterſemeſter 1879/80. Geſammtz. Einh. Ausw.— Donſeſſion Geſammtz. Einh. Ausw.+. Lonfeſlion ev. kath. jüd. ev. kath. jüd. Prima 31 14 17 31—— 31 13 18 31—— Secunda 35 13 22 33— 2 35 12 23 33— 2 Tertia a 16 6 10 16—— 16 6 10 16—— Tertia b 25 11 14 24— 1 24 11 13 23— 1 Quarta 23 14 9 20— 3 22 14 8 19— 3 Quinta 19 16 3 19—— 19 16 3 19—— Sexta 20 16 4 20,— 1 22 16 6 21— 1 Zumma I 169 I e eͤ LLLS 7 2. Abiturienten. Im Laufe des Schuljahres 1879/80 haben die Abiturientenprüfung beſtanden: 8 in Kon⸗ AlterſStand u. Wohnort m⸗ Pri⸗ Namen Geburtsort feſſion 3 des Wrhe ſhun zr Gewählter Beruf , Jahre Jahre Jahre Hherbſt 1879:..— 1. Fiſcher, Auguſt Rinteln luth. 19 ¼ Shnedemeiſter 8 ½ ½ Theologie. in Rinteln 2. Fuch s, Alexander Riepen luth. 19 ½⁴ † Rektor 5 ½ 2 ½ Theologie. (Kreis Rinteln) in Rodenberg. 3. Heuſer, Julius Rodenberg luth.[18 ¾ Rechtsanwalt u. 6 ½[2 ½ Aurisprudenz. (Kreis Rinteln) Bürgermeiſter in Rodenberg Oſtern 1330:.„ 1. Boſſe, Wilhelm Burg ref. 19 Rentier in Rinteln 5 2 ftlaſſiſche Philologie. bei Bremen 2. Reiſſert, Os⸗ Fülme ev. 19 Partikulier 8[2 neuere Sprachen. wald(Kreis Minden) in Rinteln 3. von Ditfurth, Münſter⸗ ev. 18 ½⁄ft Oberſtz. D. auff 8 2 Aura u. Cameralia. Hans in Weſtfalen. Haus Dankerſen bei Rinteln 4. Klinckſieck, Paris luth. 20 †᷑ Buchhändler 9 2 neuere Sprachen. Friedrich in Paris 1 5. v. Hardenberg,, Schlöben ev. ſ18 ¾] ſRegierungspra- 4[2 Lurau. Cameralia. Askan im Herzogtum ſident a. D. Sachſen-Altenb in Schlöben— 6. Benzler, Jlſenburg(Kr.] ev.[21 ½ † Arzt ½[½ Medizin. Johannes Wernigerode) in Ilſenburg 7. Jacobj, Karl! Hamburg ſev.[22 ½˖ Kaufmann 4[2½ Medizin. in Göttingen — Die Abiturienten Reiſſert und von Ditfurth wurden von der mündlichen Prüfung dispenſiert. 17 Verzeichnis der Schüler. Uame. Heimatort. Uame. Heimatort. I. Prima. 10. v. Goeben, Kurt Reinhauſen. A. 14. Weans, hutöe Hohenrode. 1. Bo; Ri. 12. üller, Wilhelm Vlotho. 4. Boſfe. Milhelm Ante 13. Schwick, Adolf Balldorf b. Blotho. 3. v. Ditfurth, Hans. 14. Munzel, Robert Großnenndorf. 4. Bödeker, Kark„ 15. Müller, Karl 3 Kaſſel. 5. Heynſen, Karl Getlorf. 16. Heydecke, Ferdinand Haſſelfelde. 6. Klinckſieck, Fritz Rinteln. 17. Hilgenſtock, Julius Werden. 7. v. Hardenberg, Askan Schlöben. B. 8. Volger, Hermann Rinteln. 18. Vogelſang, Wilhelm Afferde. 9. Nerjes, Auguſt Salzhemmendorf.[19. Walter, Philipp Obernkirchen. 10. Benzler, Johannes Ilſenburg. 20. Georg, Karl Siegen. 11. Jacobj, Karl Göttingen. 21. Weber, Hermann Rinteln. B. 92. Hilker, Wilhelm„ 12. Lappe, Geor Rauſchenberg. 23. Büthe, Hermann— 13. Hoffmeiſter, Albert Nauiche 3 24. Witte, Hermann Eilſen, 14. Pollitz, Hermann Verden. 25. Mohme, Friedrich Rinteln. 15. Fallmeier, Friedrich Rinteln. 26. Siekmann, Karl Möllenbeck. 16. Reinert, Ludwig Almena. 27. Ratz, Otto.. 2, 17. Doench, Harry Rinteln. 28. Emanuel, Richard Rodenberg. 18. Kappe, Louis. 29. Vockroth, Georg Rinteln. 19. Suchier, Edmund„ 30. Hyneck, Ludwig Schmalkalden. 20. Borbein, Hans Vlotho. 31. Steinfeld, Theodor Rintelu. 21. Burckhardt, Walther Rinteln. 52. Hundhauſen, Martin Eckenhagen. 22. Herwig, Fritz Unna. 33. Reinhard, Louis Lübbecke. 23. Simon, Georg Heidelberg. 34. Watermann, Karl Hausberge. 24. Schulze⸗Kump, Karl Wiescherhöfer. III. Obertertia. 25. Ratz, Albert Möllenbeck. 1. Meyer, Auguſt Hoyerhagen. 26. Winter, David Paris. 2. Kaul, Ludwig Nodenberg. 27. Rinne, Wilhelm Eilſen. 3. Reimerdes, Ernſt Neelhof. 28. Heußner, Rudolf Ziegenhain. 4. Spranck, Karl Singlis. 29. Brüggemann, Richard Vlotho. 5. Fromme, Auguſt Volkſen. 30. Watermann, Wilhelm NRinteln. 6 Aſchenbach, Hermann Rinteln. 31. Taſch, Karl Kaſſel. 7. Budde, Georg Heſſiſch⸗Oldendorf. II. Secunda. 8. Bolte, Georg Rinteln. A. 3 Kröger, Kaulo, doif„ 1. Stock, Friedri Rinteln. 10. Bansmann, Rudo 2. Berkenbuſch, dherich Bremen. 11. Clemen, Nartwig Münd 3. Hillebrecht, Hermann Rinteln. 12. Hotzen, mt kun e. 4. Himſtedt, Karl„ 13. Steckhan, ert Liebenburg. 5. Gutheil, Karl 7 14 Düſendahl⸗ Hits Rinteln. 6. Eicke, Theodor Hameln. 5 dithenber, uguf Großenwieden. 7. Falke, Guſtav Rehren. 16. Weber, Eruſt Halle a. S. 8. Volger, Alexander Rinteln. IV. Untertertia. 9. Böger, Friedrich Feggendorf. 1. Scheidt, Anguſt Kettwig. Uame. Heimatort. Name. Schoof Wllhelm Srar 3 Heimatort. 3. Haupt, Rudolf Rinteln. 17 Schrader, Lllhein Rinteln 3 Fbdeluau, Ludwig„ VI. Quinta. 4 5. Kloſtermann, Ferdinan rogemwi 1. Löwer, Geor; 6. Brandt, Albert 4 Srohendedene 2. Buſſe⸗ Friedeich Rigteln. 7. Deetjen, Chriſtian Rinteln 3. Vockroth, Emil„ 8. Baldewein, Karl Jeſtädt. 4. Fiſcher, Fritz 4 9. Oetker, Karl Kathrinhagen. 5. Schwarz, Louis 3 10. Hartmann, Arthur Rinteln. 6. Mentze, Karl H 7 11. Schermer, Ludwig Waltringhauſen 7. Eyſſel, Auguſt Heſf Ildendorf. 12. Bödeker, Otto Rinteln. 3 8. Diſſelhorſt, Louis zinteün. 13. Reeſe, Ernſt Todenmann 9 Brandt, Wilhelm 3 14. Redeker, Auguſt Rinteln. 10. Weitemeyer, Siegmund 3 15. Born, Ludwig 11. Claſon, Hans Man 16. Stock, Wilhelm 4 12. Dühlmeyer, Fritz er de 17. Bartling, Hermann Barlſen. 13. Höfken, Julius u eln 18. Fiſcher, Friedrich Eisbergen 14. Schmidt, Ernſt Rodenb 19. Menſing, Wilhelm Rinteln. 15. Büthe, Otto Rinteln. 29 Saſſe, Andreas Hille. 16. Fritz, Gottlieb 1 22. Kramer, Karl Nenndorf. 17. Thorade, Hermann 3 ii Saget ene Fhrha.. vns⸗ .„Friedri 2 24. Bödeker, Heinrich Hoperhagen. VI Seet2, V. Quarta. 1 Jungk, Georg Rinteln. 1. Freund, Heinrich Eime bei Elze. 3. Senas Wilhe iu 2 2 van Reden, Karl Hann. Oldendorf 4. Kröner e ban. Himſtedt, Wilhelm Rinteln. 5. Cöſter, W hriſtian* 4. Söffter, Adolf 6. 5 ſter, Wilhelm 3 5. Kröger, Otto„ 5 Moë, Louis„ 6. Hoberg, Hugo„ 5 Poppelbaum, Hermann„ 7. Jungk, Friedrich„ 9. Sreu, Fritz„ 8. dehh, Ses— do Hobetg Aizat 3 . Gehrich, Georg E bit—19. Poverg. Aldolf 10. Schotte, Heinrich Sliingerode a. H.11. Alhans, grich 11. von Goeben, Paul Reinhauſen 13. Bautels, Konrad Weibeck 12. Spanuth, Albert Rinteln. 3 14. Schiwendt. Dtn Ru ggerde. 13. Scheidt, Albert Kettwig. 14 Sii Alexander Rinteln. 14. Meyer, Wilhelm Rinteln. 15. Spanier, Alerander Heſſ. Oldendorf. 15. Spanier, Loyis Oldendorf. 17. Dühtmanne Karl Rinteln. 16. Brill, David Rinteln. 18. Matthei Hütmar 2 17. Kleeberg, Wilhelm Böſingfeld. 18. Niemeyer, Theod 1 18. Bührmann, Auguſt Rinteln 20. Cihueer Theador Felen e raean. B ehie ienhz ſifonn 4 2„.„ inteln. erner, Albert.„ 22. Falke, Emil Rehren. — 19— V. Ordnung der öffentlichen Prüfung. Dienstag, den 23. März 1880. Vormittags: Von 8—9 Uhr. Prima. Deutſch. Der Direktor. Hüres Dr. Stacke. Von 9—10 Uhr. Secunda. Herodot. Dr. Suchier. athematik. Dr. Hartmann. Von 10—11 Uhr. Obertertia. Griechiſch. Dr. Häſecke. Cäſar. Dr. Suchier. Von 11—12 Uhr. Untertertia. Cäſar. Pfr. Hüpeden. Ovid. Gl. Birkenſtamm. Nachmittags: Von 2—3 Uhr. Sexta. Religion. Freſe. Rechnen. Dr. Hartmann. Von 3—4 Uhr. Quinta. Lateiniſch. Dr. Häſecke. Rechnen. Obl. Kutſch. Von 4—5 Uhr.(Quarta. Lateiniſch. Gl. Berlit. Franzöſiſch. Gl. Birkenſtamm. Mittwoch, den 24. März 1880. Uichtöffentlicher Schlußakt. Vormittags 8 Uhr: Gemeinſame Andacht und Austeilung der Zeugniſſe in den einzelnen Klaſſen. VI. Zur Nachricht. 1) Wegen der zweckmäßigſten Art der Vorbereitung derjenigen Knaben, welche für den Oſter⸗ termin 1881 der Sexta des Gymnaſiums zugeführt werden ſollen, bittet der Unterzeichnete die geehrten Eltern, ſich ſchon jetzt mit ihm benehmen zu wollen. Zur Aufnahme in die Sexta iſt in der Regel das vollendete neunte Lebensjahr erforderlich. An Vorkenntniſſen wird verlangt: a) Fertigkeit in deutlichem, ſinngemäßem Leſen, ſowie im Schreiben deutſcher und latei⸗ niſcher Schrift; b) die Fähigkeit, eine kurze Erzählung mündlich wiederzugeben und ein Diktat ſchrift⸗ lich ohne allzu grobe Fehler niederzuſchreiben, c) praktiſche Geläufigkeit in den 4 Species mit un⸗ benannten ganzen Zahlen; d) einige Kenntnis bibliſcher Geſchichten.— Vorkenntniſſe im Latei⸗ niſchen ſind nicht erforderlich, ja nicht einmal erwünſcht. 2) Die Herren Geiſtlichen und Lehrer anf dem Lande, welche ſich mit der Vorbereitnng von Knaben für unſer Gymnaſium beſchäftigen, erſuche ich im wohlverſtandenen Intereſſe ihrer Zöglinge, wie unſerer Schule, ebenſo dringend als angelegentlich, ſich bei ihrem Unterrichte nur der⸗ jenigen Schulbücher, welche in unſerer Schule eingeführt ſind, bedienen und ſich in ihrer Methode möglichſt an den Gang unſeres Gymnaſialunterrichts anſchließen zu wollen. Exemplare der Schul⸗ nachrichten dieſes Programmes ſtehen auf Verlangen gern zu Dienſten. 3) Um misliebigen Weiterungen zu begegnen und vor Verluſten zu bewahren, mache ich die Angehörigen unſerer Schüler darauf aufmerkſam, daß nach§. 30 unſerer Schulordnung der beab⸗ ſichtigte Austritt eines Schülers rechtzeitig, d. h. vor Beginn des neuen Semeſters, reſp. Quartals durch eine ſchriftliche oder mündliche Erklärung des Vaters oder deſſen Stellvertreters bei dem Direktor angezeigt werden muß. Wer dies unterläßt, würde es ſich ſelbſt zuzuſchreiben haben, wenn er das Schulgeld noch weiter zu zahlen hat. 4) Das neue Schuljahr 1880/81 beginnt Donnerstag, den 8. April 7 Uhr morgens zunächſt mit der Aufnahmeprüfung der von auswärts angemeldeten Schüler. Nachmittags 3 Uhr werden die Lektionen mit einer gemeinſamen Andacht, mit Verleſung der Schulgeſetze und Aufnahme der neuen Schüler eröffnet werden. Anmeldungen für alle Klaſſen werden unter Beifügung von Geburts⸗ und Impfſchein, ſowie dem Zeugnis der bisherigen Lehrer möglichſt bald erbeten. Der Königliche Gymnaſial⸗Direktor Dr. Georg Buchenau. — po ulo 121221vze⸗lvõe n 9 Pqau ur*og e eeee aeaee e e u⸗e uppoq„ nu n e eeee: bunzaamag T „12a21buvſed aozuvg 4. 7. 1ug 7 durS 8 buvl⸗da0d a2aucvg -9.-l uounT I uananT 4„gunduano uaucpp F 1 ueumF uourn 231923 4 ⁴ uaq S 4˙ uaue...(AM) ⸗abzu ⸗lugvuu 9 ſ.,w n S enipee. 1 1-ucho 4.I uruce 144 an⸗ l ueg, e iie 1 uꝛuc S . 5 Spfh M. 4 61 A PllleeuvaL„3 qluguaL 5 HpllgkuvaL 221023 Nurqao 21*8 e qplgeuvaL 7 cploe iT mmppu ag 5 e einc 7 dla .9 Cpllcpoln. 8 pllupw 11 Pllpag, L3„ 7 uorllole 7 uob 1aag. 2 uode„T uoee III 119zS hucac „7 uabg 8(M) aercug wrawc 01-Sphup uo M. F 2. Phn⸗ C„ nde„ Nb8 A anhas Mu 83 — E ualbnla S 2 Pln 2„:ſpg c M 5 uouſpre S n unupe S 1 Macd-A c a A 7 J1huabo,0 8 21gdvabo r ur up g„Js A 7 wAM 1421653 huagao . S.1 ug n obSO S3 Gdvaba⸗ 1 2dvab S T-giwe: vl S unvmapg 1. 5 Hpld. 9 21p pla g2 01 Greee 9 e 9, d*6. Gln C Al 1212 3 Nuada 8 231lcple S 1. oſipad A.. 61 M 3 PlletuvaL Aeanc Pnng vi heencs du nc S 8 ghup. Sſicp S d GllgkuvaL anntpus 1. 7„pS 1 ad% ⅓ △ 1 450 M 1 n 1502 A 5 Iunes Ad ene A 15 A L urue Mb 9 Aps A ws 122102112 nr.An' 1I Magc 8 3 Mtgch S 129a9 Fl-Mn Pac S v⸗vic: A1 8 Uinx 17 ‧8 Junzvè ˙8 — P au v S pD. 2212laog'n aazzazoact 6„8 Punnh llu II e 4 9 Clpe. 0 81. a ſao ie nuzipng. — azvnvn Vuui ILA A AI V-d III BIII II 1 91 d2 8 aaaſja 1 2† „09629]1 afvlinps m ee e