Programm des Königlichen Gymnaſiums zu Minteln Oſtern 1891. ———é— Inhalt: 1) De versuum paconicorum et dochmiacorum apud poëtas Graecos usu ac ratione. Par- ticula V. Von dem Oberlehrer Dr. Karl Steiger. 2) Schulnachrichten von dem Direktor. —r⸗—;— Rinteln, Druck von C. Böſendahl. 1991. 1391. Programm 389. De versuum paeonicorum et dochmiacorum apud poetas Graecos usu ac ratione. Particula V. III. Dixi de formis dochmiorum et de legibus responsionis; nunc, quos versus poetae forma- verint, paucis, si placet, consideremus. qua in re statim summis implicamur difficultatibus, cum leges regulaeque, ex quibus ceteris in generibus versus aestimari solent, hoc in genere aut non satis constent aut omnino nos deficiant. nam primum quidem ex iis, quae de hiatu deque syllaba ancipiti infra exponentur, satis apparebit utramque libertatem vel in mediis periodis inter binos dochmios non nimis raro poetas usurpavisse; deinde quod omne metrum eic releiuvν εοασισιοοσσσι ⁷έeτιν Hephaestio auctor est, hoc non minus paene de singulis periodi dochmiis quam de universis periodis vel versibus factum esse cognoscemus. accedit, quod ne ea quidem lege, quam Seidlerus ceterorum nimirum generum rationem spectans statuit, cum contendit eius dochmii, qui systema claudat, longam ultimam solutionis esse expertem, doch- miacos versus utique teneri supra exposuimus. quae cum ita sint, ubi ad versus constituendos accesseris, plerumque leges divisionem illae quidem probabilem reddere poterunt, certo de- monstrare non poterunt, ut opinioni nonnunquam et sensui solito magis sit indulgendum. Dochmius sive monometer dochmiacus, si ea tenemus, quae de natura et origine eius in par- ticula prima alteraque exposuimus, quamquam οςα οσισννοεοε iudicari non potest, ut qui ex simplici pede paeonico praepositaque anacrusi constet, tamen et apud lyricos poetas(v. part. I pag. 24) et apud scaenicos tantum videmus hanc paeonis formam ponderis habere, ut non modo cum aliis ordinibus coniuncta, sed etiam sola nonnunquam per se versum efficiat. nec profecto tam raro id usu venire video, quam viri docti quidam voluerunt. nam etiamsi ea tantummodo exempla eligamus, quae propter id ipsum dubitationem omnem removere videantur, quod alieni numeri versibus a reliqua stropha separantur, tamen, ut caute et considerate agamus, ad quinquaginta ea numero in reliquiis poetarum scaenicorum esse haud cunctanter affirmaverim. quod ne temere quis dictum esse opinetur, age hos iam mecum, si forte vacas, locos recognosce. Eur. Hec. 683 sqq.: Ek. dκι⁴mνμάησν dονοε, obxer“&!⁴ diν. 6 τ6α% τμαράνον, alar uτοονμσια μωνQ Saναερανον εε d ³⁴ασσοωοσο⁹ doruνμαασυ᷑ĩG+ꝛᷓ§᷑ v. OE. Eyvoc ydo drν τπτασ⁴dsς, dudtνε ou; — II— Aesch. Eum. 781= 811, Pers. 268= 274, 961= 973, Prom. 566, Soph. Ai. 900= 946, El. 205= 225, Oed. Reg. 1334= 1353, Phil. 1092= 1113, Arist. Vesp. 736= 749, Av. 234, 236, Eur. Bacch. 1158, 1160, 1176, 1178, Phoen. 105, 111, 130, 137, 149, 1289, 1508, 1513. qui numerus duplicari perfacile potest. et quamquam unum alterumque horum ordinum aliter accipere et metiri quispiam maluerit, tamen ipsa eorum multitudine, quam non sint gravati poetae monometro dochmiaco pro versu uti, satis declaratur. nam coniunctos quidem tales monometros cum alieni generis ordinibus aut antecedentibus aut subsequentibus in singulos versus coalescere, id vero neque iis, quos attulimus, locis ullo modo probabile et omnino ra- rissime apud scaenicos usu venit. quid? dochmiacis ordinibus vel paeonicis aut subsequentibus aut antegredientibus num fieri potuisse, ut monometris dochmiacis proprii versus efficerentur, negabimus et, quod a lyricis abiudicare nemo poterit, a scaenicorum ratione prorsus alienum fuisse existimabimus? at ea perdifficilis est quaestio, ubinam tandem monometri aliis dochmiis vel paeonibus additi proprios versus videantur conficere, ubi cum ceteris eiusdem generis or- dinibus in versus coalescere, praesertim cum vel in mediis saepe periodis, ut modo diximus, inter binos dochmios et hiatum syllabamque ancipitem interdum admissa et zeleic ον plerumque intercedere videamus. quare cum nimium arbitrio nos ac sensui nostro tribuere non deceat, res non raro in dubio relinquenda est. quod si exemplis utendum est, eiusmodi pauca afferamus, quibus proprios versus effici probabile sit. velut id factum esse iudices Aesch. Eum. 790= 820:; dreydꝭνᷣ; 10(᷑Æ; veAανμμια πνετας. dνσασ rἀmπεασαv. 10 eyda 1odον νoο dυστνe ul. Eur. Alc. 397= 410, Ion. 1453(deνπέααοων ττ˙οσο), Soph. El. 243. Quae cum ita sint, dubitari tamen nequit, quin plerumque monometer dochmiacus, ubi alii dochmii vel paeones accedunt, quasi deposita libertate in unum cum illis vel versum vel periodum coalescat. ac minima quidem eius generis periodus, si de versibus ex dochmiis tantummodo constantibus, non de versibus compositis ex dochmiis et paeonibus cogitamus, dimeter dochmiacus est. quem ipsum quoque crebro per se versum facere videmus, crebrius etiam, id quod exspectaveris, monometro. cuius rei exempla eiusmodi afferre, quibus proprium versum dochmiacum exsistere et antecedentibus et subsequentibus alieni generis numeris maximeque trimetris iambicis clare demonstretur, haud sane difficile est. Aesch. Eum. 142 sqq.: 70νσν e 1ει τ⁶ σ⁵οσ⁴μονμανσ*G. 10d lod rönas: Seα αμειων, i, 7 o d παηνοονσα mεαε μέαςευν&νυ ντ. Agam. 1090= 1095, 1114= 1125, Eum. 838, Sept. 151= 158, Prom. 570, cett. at illud rursus ut de monometris, ita de dimetris difficillimum est diiudicatu, aliis eiusdem generis ordinibus adiectis ubinam proprii sint versus statuendi. quod etiam de dimetro raro fac- tum esse credibile. conferas, ut exemplis utamur, hos locos, ubi aut factum id est aut fac- tum esse potest. Eur. Herc. fur. 1059: 4A M. œ*†yæ, νο μέ˙σο †ς‿dde τ⁸ 0de d 4. XO. νde; 4 M. val, ebdet. ibid. 1071, Or. 142, 180, Aesch. Eum. 171= 176, 791= 821, 842, Sept. 134, 135, Soph. Oed. Col. 1449= 1464, Ant. 1265= 1288, Phil. 399= 515, cett. — III— Trimeter dochmiacus aut ex dimetro et monometro compositus est aut contraria ratione ex monometro et dimetro; est quoque, ubi ex tribus potius monometris constare eum dixeris ita coniunctis, ut medius cum neutro artius cohaerere videatur. cf. Soph. Oed. Col. 1485= 1499: dxεον doνν eεrdoxouο es:Zeë dα, Gο φωνυ.= daœiuνν Ʒmο᷑mdooxeiν πανσιαοιπνν]men- 0ονο dισσσ, dak.(2+ 1). Ant. 1268= 1291: 59ves, dmeννανν εέμuσme odds œ☚ασαα dνsovliats. = ogdνοον εmπν ⁶έσρ νναυινι οονꝙ emνμμεσναρσιμον(1+ 2). Ai. 910= 954: ³μ εμα dras, otoc dο udν‿ν, dgaoxros Gilor.= a euwdnas ν εꝓρνροεε urlas dvic. (1+ 1+ 1). et ita quidem, ut alienis numeris circumdentur, trimetri dochmiaci, ut exempla afferamus, his locis reperiuntur. Eum. 272 sqq.: XO. Aεᷣsαs„ydo 4id soτ εννινυάννοςοι 5οσπ 6εοεε ννος, dedroy ςας dςε πνπτι εέeCιά̈ηι †σςσαισ. sequuntur trimetri iambici Orestis. ibid. 146, Sept. 101, Soph. El. 1388, Thesmoph. 700, Bacch. 995, 1037, 1182, cett. versus autem fieri ex singulis trimetris ordinibus eiusdem ge- neris aut antecedentibus aut insequentibus his fortasse locis iudicaveris. Aesch. Choeph. 935 sqq.: Eοεe ⁴εeν ˙ρᷣαά HVoενανμ⁴dα ονκνρ Sαeοσν⁵ενο οαν 5²ε ˙ν ες dμον τιν⁴d'ναεςᷣανοωο κι.= 946 sqq. Sept. 173= 180, Suppl. 392 sq.= 402 sq., Eur. Orest. 147= 160, aliis. Similiter eae sunt compositae, quas orreguéroove periodos nominare solent; quae ex qua- ternis, quinis, pluribus dochmiis constantes non modo ambitus magnitudine inter sese, sed etiam compositionis ratione differunt. quae quomodo dividendae quibusque ex monometris, dimetris, trimetris sint compositae, hoc rursus aut plane incertum multis locis aut perdifficile est cognitu. nam ne tradita quidem librorum scriptura, quamquam minime est neglegenda, ad res dubias diiudicandas satis ponderis habeat. tanta autem in inopia indiciorum peroppor- tune nonnunquam accidit, quod propria quadam et insigni singulorum ordinum formatione poetae ipsi quasi viam commonstraverunt. namque et geminis interdum dochmiis certoque parium numero periodos decurrere videmus et aequalitatem saepe quandam aut sententiarum aut verborum aut metricae formae animadvertimus et interpunctiones verborum non semel omnemque senten- tiarum nexum nec non personarum mutationes quasi duces nanciscimur. exstat interdum etiam similitudo quaedam aliorum versuum maximeque eorum, qui ex paeonibus et dochmiis compositi sunt; et quamquam eurhythmia illa, quam dicunt, viri docti nixi tantum abest, ut carminum rationem atque compositionem penitus ubique perspexerint, ut contra in gravissimos saepe errores deductos eos esse appareat, tamen si quis caute et considerate aequalia et similia membra examinaverit, interdum singulorum ordinum responsione et divisione haud dubie indicata diligentiae cum sobrietate coniunctae fructu non carebit. ¹) ¹) quae res exemplis aliquot illustrentur. velut Ach. 490— 491, 494— 495 multisque aliis locis dimetros dochmiacos statuere neglectis ceteris rationibus propter id ipsum vix dubitaveris, quod binis monometris paria dochmiorum constituuntur quasi æarc œrixo“ composita. quae res certius etiam ae firmius demonstrari videtur, ubi composita ex dochmiis et paeonibus membra ceteris admiscentur, velut Aesch. Suppl. 736 sdq.: 1△νρ ⁴μνι εέe᷑έι τἀοςοο, ériμωμ SOSSS SSSS ³α⁴ εςρμμου ꝓρσpd ögedos el i ², SUSS SSSge Tcοοετιμ⁴σ‧ πἀα̈εο, deiεατ.—1 accedit similitudo metricae formae, ut Herc. fur. 1046 sq.: 1* — Ijv— His atque talibus indiciis etsi nequaquam omnibus locis dubitationes tolluntur, tamen id quidem satis declaratur, usitatissima maximeque frequentata in periodis membra dimetros esse, qui plerumque aut per totas periodos totasque strophas continuantur aut longe praestant numero ceteris membris ac praevalent, raro pro multitudine carminum dochmiacorum desunt. accedunt monometri et trimetri. et hi quidem quomodo compositi sint, supra dictum; illi autem quamquam plerumque cum dimetris vel antecedentibus vel subsequentibus coniuncti trimetros efficiunt, non desunt tamen loci, ubi secernere eos a dimetris satius videatur, ut, Ant. 1310= 1332, Orest. 144. quin etiam plures interdum monometri continuati leguntur nullo artiore inter se vinculo cohaerentes, ut Av. 427 sqq. quibus de rebus, ubi de stropharum compositione agetur, accuratius erit disputandum. Est autem periodus dochmiaca ενμα εᷣ dοναυν, quod, si accurate et severe agitur, nec hiatum aut syllabam ancipitem nisi in fine recipit et eic zeleidv οαodrat Aésoy ultimaeque longae solutionem repudiat. atque ultimae syllabae solutione quidem ut plerumque, ita non semper in fine periodi poetas abstinuisse supra demonstratum est;¹) nunc de hiatu syllabaque ancipiti deque verbis cum ordine finiendis pauca addantur. hiatum syllabamque ancipitem simili fere ratione dici potest poetas in mediis periodis plerumque illos quidem vitavisse, tamen ut hic illic admiserint. quamquam non pauci eorum, quos huc aliquis referat, loci ita sunt comparati, ut iure dubitari possit, utrum finitam rectius periodum esse an continuatum numerum dicamus. velut Choeph. 935 nihil est causae, quod non duas potius periodos quam unam statuamus, ut hiatus— nam de syllaba ancipiti post videbimus— in verbis oeoνα εμμοε nihil offensionis habeat. similisque plurium versuum ratio. aliis locis aut scriptura aut metrica ratio dubia est, ut Eum. 783 x⁴ϑνσιmν†ο. neque vero desunt loci eiusmodi, quibus tali modo rem expedire non liceat. velut Antig. 1319 sq.&y vdo νꝙ εꝓ εέ̈αα ν μεένεοε, nemo, puto, qui cum totius strophae compositionem tum solutam syllabam in verbo uες considera- verit, dubitabit, quin verbo ες periodum finiri non sit credibile. nihilominus antistrophae verba eodem loco hiatum praebent: α. ταν αα τ⁴νυ⁴, ε⁵μιι mμμέμανεοσο, Odd“ Ʒπτπαν ττ ¶ τι οον 76o mμιρι. Admittitur igitur hiatus saepius quidem in fine dimetri. videas praeter hunc, quem nominavimus, locum Eumen. 259: rreoꝭ Sετε πηαεεαες ded dνιοoνunodexos ε&ειι νενυεμασασ xr ν daxdο⁸ στενν, éo;u, ecl=SS=SS== réxε α‿ το œν⁵⁵ενινμοιν ναοα. VCS Orest. 147 sdq.: 10˙, droenuao dg 5m690y gtᷣooνodv. vœl otoo OOS— SCW=Se8=Se= xdrxꝓε ecrcye, 2508 drostaas, drοεέιμας ⁵ν ᷣᷣ ½ abyr cmõdos d, 311 Ʒοεέοο εεμιεε nore. OeᷣGUG 8M¼A¼sE roouiu„à&ο ne*εν 39* evεσεεd. O 8ÖF— ᷣ— O—— ᷣ— sententiarum etiam ac verborum nexu dubitatio saepe removeri videtur, ut Iphig. Taur. 856 sqq.: de?ν&ieeeos, yyo, Axdsus nαο eẽ Sυμον ν ddνονα*⁷. 8S A⁴οαœ οέοωιυ dον τν dyο᷑ναœe᷑ geð geð Tεονεευνν τνν gxe. huc anaphoram quoque referre possis, qua totiens poetae usi sunt, ut Orest. 323 sq.: ruviμμεᷣναά dixαũν, riviesdeẽ ovov, ceιανεενυονσ, ααάνιιπκαντενοωνα. nec minus personarum mutationes eodem pertinent, velut Orest. 152 sqq. sic est dividendum: XO. nοσ ε&ꝓeαενέα 6yoν εντ‿⁴dos, gpilc, riv ruxæν εννπ; riu de u‿‿ᷣαoodv; ¹) part. IV pag. V sq. HA. E⁊ον μέιν εᷣμmρμν⁸ενοε, SOα᷑ dvcoréwel. XO. ri gis; ³ 2ddœ. — Vv— 16 νꝙ. Antig. 1320, Oed. Reg. 1329, 1340(ubi prior vel brevis est vocalis: ö xοα m αeomτ⁴ ue, dneνεr, e¹o³), Bacch. 1041, Androm. 859, cett. similiter Eum. 145 hiatus in trimetro dochmiaco admissus est, quem propter id ipsum ex dimetro et monometro compositum esse iudicaveris:&mπα εν ν π⁴ ˙ο dνccxee, 00¹, d—Oeorov zcxνv, quae opinio metrica forma confirmari videtur:+ O=S=E-=S=. hinc vel in fine monometri, ubi proprium per se periodi membrum alio ordine non artius coniunctum est, hiatum hic illic admissum esse credibile fit, ut Antig. 1332: b ‿ατo*, Iro Ʒr, bneςα ⁵μακνερεν ναα dν⁴ν el⁴o. Orest. 1537. At in medio dimetro rarissime hiatus occurrit atque ita, ut dubitatio non omnis exclusa esse videatur. itaque aliis locis monometros viri docti constituerunt, ut Orest. 1537: 0 1 röxc, Ereοον els dycν, Ereoν αά döuos(quod probamus), Eur. El. 591: vixcν. 6 gila, dvexe xéoas, dvexe(quod dubitamus); alios ut corruptos emendaverunt, velut Ant. 1319 et Oed. Reg. 657 G inseruerunt. at Agam. v. 1125 coniecturis locum dare non videtur(d 0 ldou: dnexe zs Sς); ubi si hiatum excusationem ab exclamatione habere statuas, simili fortasse venia dignus Antigonae versus 1319— nam Oed. Reg. 657 insertum εᷣ probamus— verbo eye &αφα⁵σασναια repetito. accedit, quod etiam syllabam ancipitem, id quod mox videbimus, eodem loco raro poetae videntur admisisse, quod in iis, quos diximus, versibus scripturae traditae fidem facit. Sed hae res utut se habent, illud certum est, interdum singula systematum membra ita poetas coniunxisse, ut quamvis exigua inter ea pausa intercederet, qua nec numerus inter- rumperetur et, hiatus ut locum habere posset, efficeretur. et quamquam negari non potest multis atque etiam plurimis locis aut ab vocis quadam intentione, qualis interiectionibus, ¹) imperativis,²) vocativis,³) iterationibus4) gigni solet, aut a verborum interpunctionibus,⁵) perso- narum mutationibus ⁶) aliisque rebus excusationem repeti posse, tamen omnibus sine ulla ex- ceptione locis anxie eiusmodi excusationes requirere perversum videtur. testimonio sunt ver- sus, quales sunt Eum. 259 et Antig. 1341, quos versus supra attulimus, alii. Similis fere ratio est, ut diximus, syllabae ancipitis. et haec non raro aut ita excusabitur, ut numerus interrumpatur,?) aut, ubi locis dubiis aperteque corruptis legitur, scriptura mutata una cum vitio et ipsa syllaba anceps removebitur. restant nihilominus loci quidam, quibus ne in mediis quidem systematis eam a poetis utique vitatam esse certo demonstretur. ceterum huic et ipsi vel exclamationis plerumque vel imperativi vel similis aliqua excusatio. ac primum quidem(ut hiatus) in fine dimetri syllaba anceps interdum admissa est. exempla videas Hippol. 571: ziννα ϑeμοεεςε α⁶dν; rira Soς 1öyoy; vvene rie goße rl., Oed. Reg. 1340, quem versum supra ascripsimus, Antig. 1287, Sept. 996, Phoen. 176, Hec. 699, Ach. 490, 494. compluribus locis aut verba aut ratio metrica dubia, ut Alc. 414, Phoen. 177, Eum. 783. ¹) ut Eum. 145.— ²) ut Oed. Reg. 1340.— ³) ut Oed. Reg. 1329: 4n62ν ας ν, Ar³dνν, giaod, 5 xczα αeαάreddν vο rd u πάďνε. ⁴) ut Antig. 1319. Herc. fur. 1060: söde«; vuο, eödee] unvoy Sewoy xrh.— ³) ut Hec. 690: Ereoα ςσν τeεουν xαł αᷣ̈κέ ν*uοε. oudéror doré„νuxos ddäxακεονos dαεοσν εισονeec. *) ut Herc. fur. 1059 sq.: A M. Mlyxœ νeπος μἀνᷣ᷑ο σρο νποs od 56A. XO. Sνdee; A M. val, eudec. nisi forte hoc loco hiatu finis periodi indicatur. quod idem de v. Hec. 690 facile quispiam suspicetur.—*) ut Sept. 82, 86, 115. — VI— in mediis autem dimetris perraro rursus syllaba anceps occurrit, ut Eum. 149: ꝛ0 παι es, érrl- 2onos ⁵.Ʒ. dubii versus Ant. 1321, Herc. fur. 1084, alii. atque in universum aestimanti pro ingenti copia ordinum dochmiacorum systematis comprehensorum adeo pauca inveniuntur et hiatus et syllabae ancipitis exempla, ut neglegenter in ea re poetas se habuisse vix deceat dicere. Restat, ut de verbis in fine ordinum dochmiacorum finiendis breviter dicendum esse vide- atur, quam legem strictim observasse poetas in systematum finibus negari non potest. sed de iis locis, quibus a numero dochmiaco ad alienum numerum verbo non fnito transitur, qui per- pauci in carminibus scaenicorum exstant, infra dicetur, ubi de versibus compositis ex doch- miacis alienisque ordinibus mentionem faciemus. at in mediis etiam periodis cum dochmio verbum finiri solet. quamquam hac quidem in re liberius aliquanto poetae sese habuerunt. ac primum quidem in mediis dimetris trimetrisque ita frequenter ea regula neglegitur, ut dubi- tare paene possis regulam nominare eam, quae tot exceptiones patiatur. tamen cum tribus fere in partibus dochmiorum observatam eam videamus, dubium esse non potest, quin una cum dochmio etiam verbum finire poetis venustius visum sit. multo autem severius in fine dimetri et trimetri ea lex est observata; et quamquam non desunt loci, ubi neglecta sit, quin etiam inveniuntur periodi, in quibus de industria poetae tali modo dochmios coniunxisse videantur, ¹) tamen pro copia ac multitudine versuum dochmiacorum raro admodum in carminibus poetarum scaenicorum id admissum videmus. ac summa quidem in ea re diligentia Sophocles usus est, apud quem nullum omnino eius rei exemplum repperimus, et similiter fere Aristophanes, qui Acharn. 359 elisionem in fine trimetri admisit. alia autem est ratio Aeschyli et Euripidis. quamquam ille quidem, si Septem fabulam excipias,²) paene Sophoclem diligentia adaequat, nisi quod elisiones in fine dimetri saepius apud eum inveniuntur, ut Sept. 81, 220; hic vero multo neglegentius, cuius in carminibus, si nostram versuum divisionem sequamur, plus decies in fine dimetri verbum non sit finitum. ³) Sed quoniam illud quoque sese observasse viri docti quidam putaverunt, in concursu duo- rum dochmiorum, si inter ipsos dochmios caesura neglecta sit, aut priorem dochmium ante ultimam syllabam(—S=S==S= vel SSUSSS”==SS, aut post primam syllabam secundum dochmium C-SOH== Se incidi: quo iure illa lex ab iis statuta aut unde nata sit, paucis videamus. nam illud quidem apparet, ubi vel monosyllabae voces vel bisyllabae vel trisyllabae eo loco positae sint, fieri omnino non posse, quin aut ante ultimam prioris dochmii syllabam aut inter duos pedes aut post primam syllabam secundi dochmii caesura ex- sistat. hinc si regulam repetere libeat, confidenter aliquis, cum longiora verba omnino rariora sint, idem paene de quovis loco et de quovis genere versuum affirmaverit. ut si quis de senario tragicorum contenderit caesuram aut inter primum et secundum pedem C-S-SSS=S=So ¹) velut Sept. 686 sqq., Herc. fur. 1042 sqq., Med. 1258— 1260= 1268—1270: AA2 νιυν,)9&Gοσςα à 6 A d,. 2.„ d& vdν, ꝗ—&ροs dioyevéc, lτεααο Ta„έↄeν Sοο dye ed- 7 5„ 7 7. ye xœdemσιαυνον, ee ονν rddα u Ʒε‿„œæαν ogpbrxs Euce- 2„ 7 1 7„„„ 7 24 vaνν goviar Edwbr on dAασοον dc εονσοειν πιενοανιν εμινηι mdνος em. ²) videas praeter eam, quam modo nominavimus, stropham eas, quae similiter formatae ibid. vv. 203= 211, 698= 705 leguntur.— ³) exempla reperiuntur praeter locos, quos supra memoravimus, Orest. 163, 1269, Med. 1279, Eur. El. 1147, 1158, Ion. 796, Herc. fur. 1193, cett. — VII— aut ante ultimam primi CS=S=S=S=SO aut post primam secundi pedis syllabam G=S=S=S=S-=S intercedere, pauci sane pro tanta multitudine apud Aeschylum, pau- cissimi apud ceteros poetas(ut in prologo Medeae unus, in prologo Antigonae duo) versus excipiendi sint. itaque aut declinasse consulto poetas, quoad eius fieri posset, in concursu duorum dochmiorum caesura legitima(C=O=—O- carentium quattuor pluriumque sylla- barum verba aut ita posuisse demonstrandum erat, ut regulae illi convenirent. quorum neutrum demonstrari poterit. nam alterum quidem nemo, puto, contendere audebit, modo obiter longiorum verborum rationem et breviorum omnino subduxerit; alterum quo iure dici possit, — nam modo evenire illud, modo non evenire ut per se est exspectandum, ita sufficere non videtur ad regulam inde deducendam— exemplis aestimetur, quae, quo planius res perspicia- tur, accuratius paulo collecta apponimus. Sept. 203: dxou αα, 204: douœrö ννον 705: naos raxer, 706: uerad dœxröc, Agam. 1175: dreo] Sœον, Choeph. 956: xoοονι—m‚εεα⅞ Ai. 395:—œueνvöraroy, Bacch. 980: pvι—⁷ν⁵μινμιν Herc. fur. 1020: αeρ⁹ει[ Sπ⁵e, 1024: œ.ꝓνμαυτρεας 7⁴α, 1043: raοεαι.εμεμνο, 1053: exννμιεμ̈νο, 1210: xε⁴[x%ενεκ, Hipp. 883: dugex ππιςοασσιον, Iph. Taur. 656: dvaſrevd&o, Ion. 667: Grevxy αᷣeτινν 790: Soνu, Med. 1264: dxεναι τ⁴αταm Orest. 162: drτ †φQοσν 1491: xaακσα᷑ εeε, Phoen. 299: d⸗r⁴ †iοα, 302: ved„ε⁴es, 328: 6uοmσπραν⁶εοονο, 328 sd.: dmτο vyeicac. qui numerus etiam augeri potest. nec minus paene eos huc locos referre licet, quibus elisione duo quasi in unum verba coniunguntur, velut Sept. 219: ær al Gva, Med. 1268: αm¶ 1εαηισꝙ ε, Orest. 326: 2dαᷣασησQꝙQex 1ααιέιααι, quibus locis, si verum quaerimus, caesura nulla omnino inest. tales autem versus haud pauci facile afferri possunt. quae cum ita sint, nullius istam regulam usus ac plane reiciendam esse censemus. IV. Quoniam de ipsorum dochmiorum formis, ordinibus, versibus, quae satis videantur, expo- suimus, nunc de alienis numeris, qui cum dochmiacis coniuncti reperiuntur, breviter dicendum est. quo in numero, si verum quaerimus, nec paeones nec bacchii sunt habendi, qui cum eiusdem ac dochmii ipsi generis metrici sint, ueraßol*(i. e. numeri transitum), quam vere dixeris, nullam efficiunt. quocirca iure hos ordines ceteris metrorum generibus anteponemus ac primum de paeonicis, deinde de bacchiacis ordinibus cum dochmiis coniunctis disseremus. ac paeones quidem ut sunt frequentissimi et quasi legitimi dochmiorum comites, ea ipsa re paeonicam dochmii naturam clarissime videntur demonstrare. sed cum prima particula de omni genere paeonum in universum copiose disputaverimus multisque in rebus ab illorum similitudine huc quoque regulas legesque transferre liceat, propter id ipsum hoc loco et pedum rationem et ordinum brevius putamus transigi posse et ea maxime explanari, quae eorum, qui cum dochmiis coniuncti sunt, paeonum propria esse videantur. Ac primum quidem pedum formas si quaerimus, multo etiam magis quam apud ipsos poetas lyricos in iis, quae huc pertinent, scaenicorum carminibus ceteros omnes pedes numero anteit creticus, qui paene quattuor omnium sedum partes occupat. ceterarum formarum primum paeonem et quartum aequaliter fere poetae usurpaverunt, quorum decimo ferme uterque pede occurrit., et quamquam idem fere, quod de omnibus paeonibus alio loco significavimus, nunc quoque dicendum est, et de cretico et de quarto paeone non semel qubitationem exsistere, quandoquidem, si syllabarum tantummodo schemata respicias, et paeonico eae syllabae(— — vin— et OOSS) et duplici generi(—+O et SSC—) ascribi possunt, tamen hoc quidem loco cum de jis tantum paeonibus disputandum sit, qui dochmiis sunt admixti, ad perpaucos illa dubitatio versus videtur pertinere, ut quae plerumque ipsa ordinum coniunctorum ratione removeatur. velut eam stropham, quae apud Aeschylum legitur in Supplicibus vv. 418— 422= 423— 427, ut nullus paeon primus intermisceretur, propter in ipsum nemo, opinor, pro trochaica acciperet, quod artissime cum insequenti stropha cohaeret ex dochmiis et paeonibus composita, cuius ad rationem metricam et ipsa proxime accedit. nec plus certe de iis paeonibus dubitationis fuerit, quos in unum cum dochmiis versum coaluisse videamus; quo referendi sunt, ut exemplis utamur, versus usitatissimi huius formae:()= O G=S vel OOSU-=-S==O multique alii. contraria autem ratione eiusmodi ordines, ubi cum iambis vel trochaeis coniuncti sunt, duplici plerumque generi attribuere non dubitamus, velut Oed. Reg. 1338= 1357, 652= 681, 665= 694, 649= 678, alios. cf. ea, quae de hac re part. I pag. 48 sqq. exposita sunt. itaque et hic ordo—=, quo frequenter poetas usos esse constat, modo iambico, modo paeonico generi ascribendus. velut Herc. fur. v. 890: σπαeέφααα 893: 40 dα⁴σ, ut iambicae et logaoedicae periodi membra, iambicos ordines putamus, at Oed. Reg. v. 1313= 1321, Herc. fur. 900 ut dochmiacarum partium membra paeonico generi attribuimus. qua in re maxime dissentimus cum I. H. H. Schmidtio, qui dochmios eos versus syncope, quam dicunt, insignes iudicavit hac mensura: O— O-, quem ordinem omnino nos reicere ex iis, quae de natura dochmii disputavimus, nemo mirabitur. Quamquam hisce ac talibus rationibus ordinum eiusmodi natura rhythmica non ubique plane perspicitur, aliaeque non raro rationes habendae sunt et loci inveniuntur, quibus metrica forma versuum pro certo cognosci omnino nequeat. velut in ea stropha, quae apud Sophoclem in Aiace vv. 879— 890= 925— 936 legitur, de versu 887= 933 dubitare possis, utrum trochaico numero(O==SOd an paeonico(-”== metiendus sit. nam proximos quidem ordines si respicias, qui dochmiaci sunt, paeonicum eum versum iudices; sed cum totius strophae nu- meri mixti sint, versum: dνπι σρᷣνρρα⁴εα„αe, facile quis praecedenti versui: 1 ν% σ⁄ενυόιων εε τποοο, respondere existimaverit, ut trochaicus numerus praeferendus esse videatur. omnem enim stropham sic putamus dividendam et metiendam esse. ric dν dijrã ν, ie dν ⅓£φαοσπνυνν a) o-SS= S=AS d ³ιαaν Ʒᷣꝓναν döunvove dyoas, eeS=S=S=S- d¹ ie OAu‿νμτεεςοeν b) SnS” 9ε⁴em ⁷ urν-S BoOποαεσισνꝙνππασιιυιννꝙτm⁴νeυιιω εέε mQιοωι dBsenSsn IAμμέ̈ ν ενασων-— dmπννο* dxετdιαάα„α- S .³⁴ειᷣ ε τν Aμάρν d⸗,ἀmαάmνα⸗πνο c) OSUse-e-SS 0voεςς μυ—M0Τeedοαασ ⁶ϑορ⁶σμ, S--E=S- d.Aνꝑ&ϑενννν dνdoα μ ενοασενν ⁵mπον. ¹) d=SS” a) dim. doch. b) III. doch. III.+ 4. doch. 4. c) dim. doch. d) VI. dim. ducn.) dim. epidoch. ¹) v. 1 str. pro dn libri Med. Hermannus djfzæ.— v. 2 antistr. post oreoeéνοον ab Erfurdtio ãg' insertum. —— Syllaba irrationalis num in medio cretico locum habeat, quaerentibus nihil sane nobis videtur causae esse, cur ab iis recedamus, quae de ea re part. II pag. 6 sd. exposuimus. quam syllabam quamvis raro ab Euripide quidem compluribus locis admissam esse arbitramur. quod unde colligi possit, exempla illic iam memorata haec sunt: Phoen. 321, Ion. 695, Hel. 661, Orest. 157, 168. quibus addere nunc quoque dubitamus, qualia reperiuntur Phoen. 109 ¹), 178 ²), 1287 sq.*), qui versus quomodo metiendi sint, haud satis constat. Orthii, quae certa sint, exempla reperiri quamquam non est in animo contendere, tamen non desunt loci, ubi orthio statuto difficultates quaedam facillime tollantur. velut versus Orest. 185 sq.= 206 sq. nihil video causae, cur non sic metiamur: œröασοο dvακεᷣνααον dm 1éxeοςα 1οᷣεοανο ĩSπνων αεων πασοεςεεες, pila; U-U G½GEU ASgS=SU=S=S= cf. etiam Phoen. 1287 Sq. ³) nec plus dubitationis paeon quartus primo subiectus movet:- S, quem, ut exempla afferamus, nec Sept. 78 ⁴) nec Eur. Suppl. 1075⁵) statuere dubitavimus. Agedum de ordinibus videamus ac primum quidem initia breviter consideremus. in quo anacruseos eas formas, quas longe omnium frequentissimas esse constat, disyllabam dico et trisyllabam, omittendas esse apparet, quippe quod tali modo ordines formati aut dochmii sunt, de quibus diximus(O=OS—, aut ex dochmiis et paeonibus compositi(ut ‿C-—SS. quod si unam monosyllabam anacruseos formam respicimus, ordines ab arsi ordientes haud sane rariores sunt, quam qui ab anacrusi incipiunt. haec ipsa longe plurimis locis brevi syl- laba constat, cum ne quinta quidem pars longam habeat. post anacrusin plerumque creticum sequi propter id ipsum consentaneum est, quod ceteras pedum formas longe illa numero supe- rat; septimo fere quoque versu paeon primus occurrit. quarti paeonis post anacrusin certum exemplum non repperimus; nam etiamsi Med. 1257= 1267 verba aluxre, ieree= val duo- uevic pro monometro cum anacrusi accipi possunt(— O—), tamen cum scriptura metrum incertum. 1/ro εασααα autem si consideramus, ordines paene ad unum omnes acatalecti sunt et plerumque, id quod exspectaveris, cretico terminati, ut Eumen. 268, 266. quartum paeonem ut multo rarius eo loco occurrere paene necesse est ex iis, quae de frequentia eius pedis diximus, ita pro numero nequaquam raro reperimus. itaque et ante paeones(ut Aesch. — v. 4 str. 109%, quod post ror.μιιν in libro legitur, ab editoribus plerisque iure videtur eiectum esse; nam lacunam quidem in antistropha statuendam esse, minus probabile.— v. 10 antistr. verbum intercidisse strophae metrum indicio est. ad lacunam explendam Thierschius odu‿ννωυν, Musgravius Ioνααο⁴ετν proposuit. ¹) ubi verba orvc ar Karoöe pro dimetro paeonico cum anacrusi accipi possunt: — G* —*) locus suspectus. atque Hermannus quidem val ante ασιονα delens post„α⁴α defectum quinque sylla- barum statuebat, ut dimetri duo dochmiaci exsisterent. quamquam ne tradita scriptura quidem ab omni omnino probabilitate abhorret: ⁴ο α οεαμσα εέντεασα εα σαςςσοσναιαν τιυμααισ ueraosοων)ƷƷμινε, unde dimeter dochmiacus na- scitur et versus ex dochmio et cretico compositus vοοeνν ε½ notabilis:——— é=SS . —— DS- ,— — ³) qui versus sic fortasse metiendi: œ òùúᷓ=ò 8=SS e vVAeA⏑½ ut dochmii exsistant cum singulis dimetris paeonicis ab anacrusi incipientibus.— ⁴) 9οεενιιαμαι σεο μόνας dxn —=OOOC—.— ⁵) cUxra dde nανων‿—̈ᷣ gOS S= 2 — X.— Suppl. 424) et ante dochmios(ut Herc. fur. 757, Soph. El. 1384= 1391) et ante alieni generis ordines(ut Or. 1377, Ion. 1502) non semel eum usurpatum videmus. sed ne primum quidem eo loco paeonem omnino repudiari cum ex iis, quae part. I. pag. 41 sq. de ea re disputavimus, tum ex ipsorum dochmiorum similitudine colligere possis. et sunt documento versus quamvis pauci. quamquam nullo ex iis, quos repperimus, loco post paeonem primum numerus videtur interrumpi; qui, ut exemplis utamur, non modo Hec. 1100 per paeones sub- sequentes, sed etiam Ion. 1489, Soph. El. 1248= 1269 per sequentes dochmios continuatur. exempla autem eiusmodi, ubi ad alieni generis numerum a paeone primo transeatur, afferre non possumus. orthium in fine ordinum vitari vix est quod memoremus. Et haec quidem de ordinibus acatalectis. catalectici autem tam raro inveniuntur, ut certiora quae sint, vix duo exempla afferri possint. quorum unum apud Aristophanem legitur in Avibus vv. 904— 906, quae stropha etsi proxime videtur ad ceterarum Aristophanis stro- pharum paeonicarum similitudinem accedere, vix ut ab illis opus sit eam secerni, tamen cum in illis strophis anacrusis bisyllaba ordinum paeonicorum vitata sit, hanc, quandoquidem secundus versus propter anacrusin spondiacam dochmius haberi potest, mixtam esse ex paeonibus et dochmio iudicare liceat. exstat autem hoc loco simul et trimetri catalectici exemplum: e et dimetri eius, quem procatalectum nos quidem potissimum nominaverimus: —O===. alterum exemplum in ea stropha reperitur, quae apud Aeschylum in Agamemnone legitur vv. 1114— 1124= 1125— 1135, quam stropham iure ex dochmiis et paeonibus(et iambis videlicet) compositam esse dixeris. guvuxνre Slou döyros adyadc. ‧S——S= raxela d' dra eee. 2- quamquam, quod iam part. III pag. 7 adnotatum est, dubium videtur, utrum recte bini hoc loco versus an singuli potius sint statuendi, quo facto nullum iam talis deηεασααᷣςα apud tragicos — quidem poetas exemplum certius relinquitur:-S- S’eS=. — Syncopen sive catalexin interiorem num usurpaverint poetae, incertum. atque xoνon nevraoννοον quidem exemplum nusquam reperitur, fieri autem potest, ut xoονο reiννμο in primo pede versuum paeonicorum vel potius mixtorum hic illic inveniri quispiam existimet. cf. part. I pag. 44. quem cum adiecta syllaba longa specie quidem spondeum ut creticum pedem sic metiri possis:—-, velut Sept. 71: dενμαα seod uerds arn,:. cf. Hipp. 866, Ion. 1500, cett. at nos in eiusmodi versibus primam syllabam pro anacrusi insequentis paeonis accipere satius duximus: S=. Ordinum paeonicorum omnium, qui quidem cum dochmiis sint iuncti, frequentissimi longe monometri sunt sive ab arsi sive ab anacrusi incipientes, quarum utraque forma aeque fere usitata., exempla afferimus haec. Herc. fur. 912:—— ⁴᷑νντιν obννα(Freooν dxνομααό*), lon. 1489: — aoεένα õ( udc uœrsος), Herc. fur. 910: ☛— dyaxolele(réra ue rlva S06v), Aesch. Suppl. 738: O= aoο⁴xνοαασα(πreο deiαμαι⁷], Ag. 1128:—-O— röunret, iενει õ“„ Svνdo reuxe?). rarius, quamquam non raro, dimeter occurrit ita, ut formae anacrusi auctae numero paulo praevalere videantur. exempla conferas haec. Herc. fur. 742:— O——S= xXao- uoα daxoνων(ẽdoσuν ενροέꝓο), ibid. 757:- 2ic 6 οςα(ωας ασd., Ant. 1261: C=O==O- 1 Goεννι sdυασαςςνν Ion. 1499:— ú=O= poxdy dnsoy, 1⁶6᷑ανον, Eur. — XI— Suppl. 1074: 9 ́= 5 ͤoxerhia räde ra⁵⁴αιν. trimetri minus frequentes; exempla videas Aesch. Suppl. 428:— O—=O,=O= mij 1d Ae rdy Læéroν ε⁴⁵σ³*ετν]), Soph. El. 1248: O=OD-= 08 rore 11101 ν&⅜ετεοον, Eum. 148: C-S= SS==SS Sñ œ- 'ε*α dyo ³aε. Eur. El. 11697 Av. 906: C-C—O- reaic&ν uo doldalc. etiam rarius tetrameter occurrit, binis ille ex dimetris compositus, ut Eum. 160: 9— O= S= O==O= ndosort αorlæroοοςα dalov dapiov. Vocalium ante vocales positarum correptionem, qua hie illic in ceteris paeonibus usi sunt, poetae si non omnino vitaverunt, at perraro usurpaverunt nec usquam fere nisi in media- cretici syllaba. huc exclamationem alai ala? referimus, quae ubi cum dochmiis coniuncta legitur, haud dubie sic est metienda: O. videas Antig. 1306, 1267= 1290, Ion. 766, cett. cui correptioni etiam in aliis verbis locum fuisse, quamquam eorum versuum, quos testimonio esse quispiam putaverit,(ut Hec. 1079: odgeiaν τν εέκεν Sept. 122: dedôeroν ds yeuν Tr τεε) dubia ratio metrica est, tamen ex ipsa similitudine paeonum cum dochmiis non coniunctorum per se liquere arbitramur. aliter de primae quarti paeonis syllabae correptione statuendum, cui ea ipsa de causa nulla fides, quod ne in quarta quidem dochmii sede locus ei conceditur. dubitaveris fortasse de Hipp. v. 362, Phoen. 169, allis. Saepius hiatus occurrit priore vocali aut brevi aut non correpta ac maxime item in ex- clamationibus, velut Ant. 1306(alax alal), Oed. Col. 1477= 1491(Ea àa= 40 26), Hipp. 362, Rhes. 454= 820, Phoen. 296, Sept. 151, 158, Thesmoph. 699, cett. aliis in verbis hiatus rarus; exemplum videas Antig. 1328: Iro"rc. num etiam Oed. Reg. 6617 cf. part. III pag. 13. Verba cum singulis pedibus finire quamquam dubitari nequit quin studuerint aliquatenus poetae*), tamen totiens ea regula neglecta est, ut minus etiam quam in dochmiis anxie eam poetas curavisse appareat.*) qua caesura neglecta plerumque aut antecedenti syllaba aut sub- sequenti verbum finiri(aut sic-—=O aut sic—OgS omnino non memoraremus, nisi hac quoque re, quam vana sit ac futilis similis illa in dochmiis regula excogitata, etiam planius demonstrari putaremus. Sequitur, ut paucis de responsione disseramus. cuius breviter dicere licet eandem fere in paeonibus atque in ipsis dochmiis rationem esse. nam primum quidem apud Aeschylum longe plurimi, apud Sophoclem, qui aliquanto rarius Aeschylo ut dochmios ita paeones usur- pavit, ad unum omnes inter se pedes respondent, cum apud Euripidem plus dimidia eorum pars responsionis sit expers. deinde ut accuratius, quanta singuli in exaequandis syllabis dili- gentia usi sint poetae, quanta in variandis licentia, examinemus, longe rursus omnium liberrime Euripides sese habuit, apud quem, complures locos dubiae rationis si addas, amplius quarta pars pedum inter se respondentium aliquo modo variata est. atque in anacrusi quidem longam brevi mutatam Heracl. 81= 102 videmus; fortasse etiam Troadd. 309= 326, quo in carmine verba 7600 7100d, quae post versum quintum strophae in libris leguntur, vel ea, quae Musgravius proposuit, 7oò lou Hermannus post versum primum collocavit monente antistrophae ratione, ¹) quae stropha quamquam tota paeonica est, tamen cum insequenti tam arte cohaeret, ut huc eam referre non dubitemus.— ²) velut Soph. El. 1248= 1268: 00G5 0re]A106ενονν μέεμεεεοοQOhσ dαέεεοαασ σσιι μέαασᷣ dculεεινον, Hec. 1100 Sd.: duπνπτ⁴dν⁵ενοειοαeνοννεινeres ele uαεροο˙˙5εσιν— ³) exempla videas Eum. 148154: 3„Qν mεησ⁷eo έοœeν εοαrri] ruν⁴ςν εειεε dοπꝛ:s exetv; ibid. 257: 5[&ά☚ν àν αάe Nν 262: dυσακνκρνμισοσειον, αm. 2* — XII— quae eodem loco esdv eso? habet. pro cretico autem quartus paeon ter positus: Herc. fur. 742= 757(bis), Med. 1256= 1266(7); totiensque molossus: Orest. 145= 157, 168= 189, Ion. 676= 695. primum paeonem aut cretico aut quarto paeoni respondentem nusquam rep- perimus. singulis versibus etiam Aeschylus et Sophocles longam anacruseos syllabam brevi mutaverunt: Agam. 1117= 1128, Oed. Col. 1478= 1492. quamquam hic quidem locus suspi- cione haudquaquam caret. apud Aristophanem inaequalitatem, quae quidem huc sit referenda, nullam repperimus. Iam de versibus est dicendum, quos proprios per se pro multitudine raro paeones effici- unt, nunquam, id quod in ceteris paeonibus item usu venire vidimus, monometer ab axsi in- cipiens. cf. part. I pag. 24. dubitationem moverit monometer ab anacrusi monosyllaba ordiens, is qui quasi 7rοωσσς quaedam totiens periodis dochmiacis praepositus legitur. qui cum et ipse apud lyricos poetas versibus faciendis impar sit(v. part. I pag. 24), etiam apud scaenicos longe plurimis locis haud dubie cum dochmiis insequentibus in unum versum vel systema coalescit. exempli causa afferimus Agam. 1100= 1107: 10 öτοιο‧ τι πντ μ⁶ετ= 10 zdäa, röde ydo zeleic; nec vero desunt loci quidam, quibus contra aliquis proprium hoc monometro versiculum propter hiatum admissum aut syllabam ancipitem existimaverit, velut Ant. 1306: alaõ alaideᷣra„oß. ri νν οdx dvraiav, Soph. El. 1253: 6 Ta ονJ ag d rO&rτοι αντι⁴2., Oed. Col. 1477, Thesmoph. 699, Phoen. 317. at enim quominus pro certo id ita esse affirmemus, illud obstat, quod etiam in mediis systematis dochmiacis inter singula membra identidem hiatum syllabamque ancipitem intercedere constat.(videas pag. 6 sq.) nec vero illud neglegendum est, quod omnes illi loci aut ab exclamatione vel vocativo aut ab iteratione verborum aliquam excusationem habent. quae cum ita sint, eo inclinat animus, ut etiam eos, quos supra attulimus, monometros paeonicos cum ordinibus subsequentibus in versus contra- hendos esse statuamus. perpauci restant ordines, quos versuum locum fortasse obtinere nos quoque putemus, nihil illi quidem nisi exclamationes continentes, velut Troadd. 309= 326, si forte ibi loν lou= eldv edor scribendum est.¹) quin etiam dimeter paeonicus sive ab arsi sive ab anacrusi incipiens paene omnibus locis cum ordinibus aut praecedentibus aut sub- sequentibus in unum vel versum vel periodum coalescere videtur. perpauci loci ita sunt com- parati, ut proprios versus singulis dimetris effici confidentius aliquis dixerit. velut Phoen. 323 sq.: π Ʒευeο m⅓ϑα, ⁷ οειυνς d]Sailα duos quis versiculos iudicaverit, quamquam verisimilius nobis quidem videtur unum tetrametrum constituendum esse ex duobus nimirum dimetris compositum. referendus huc etiam Av. v. 905:„⁴* ᷑ Moöca, eiusdem fabulae v. 249: drraydäs drraydc, quamquam ita hoc quidem carmen ex omnibus paene numeris mixtum est, ut cum dochmiis illum versum coniunctum esse recte dici vix possit. et hi quidem ab ¹) strophae illius et antistrophae ita corrupta sunt initia, ut restitui posse, quae scripserit Euripides, non iam videantur. quod si ex doctorum virorum coniecturis eligere licet, quae scribere ille potuerit, v. 1 antistr. Hermannum potissimum sequamur, qui avναρeνν ēναeνe posuit pro codicum ãvexe vel âvaye. verba 100ν 1dou, quae post versum quintum strophae in libris leguntur, vel ioν lov ab eodem viro docto post v. primum collocata esse iam supra memoratum est. qui vero post v. 3 strophae in libris est versiculus: Vasv, Vuuct dvae, eum ex sequentibus falso huc irrepsisse recte G. Dindorfius cognovit, nec audiendus Seidlerus, qui versum retinendum illum quidem, sed verba transponenda sic esse censebat: Vuéνα, Vudh vae. genuinus versus procul dubio intercidit. — XIII— arsi versus incipientes; ab anacrusi autem ordientes non frequentiores. videas Ion. 1499, quem versum modo nominavimus¹), Phoen. 109*²), Agam. 1124= 1135, nisi forte cum praecedenti hic versus in unum contrahendus est, de qua re supra diximus. trimetro versum fieri plures loci exemplo sunt, ut Eum. 148= 154, Av. 906; tetrametri exemplum videas Phoen. 320 sgq., quos omnes versus supra commemoravimus. etiam maigqris ambitus periodi hic illic inveni- untur. velut hexametrum reperimus Hec. 1101 sq:: alεοαιοο duππrdεos otdνιον àευμπετès els εααοον, 420.) etiam ea stropha, quae apud Aeschylum in Supplicibus 418— 422= 423— 427 legitur, unum est ineoμεroov iudicandum, et similiter fere, nisi quod procatalecta, ea periodus formata est, quae in Avibus vv. 243— 246 legitur: 0 9 Aeias ao odvag drudröuoue VAS r απκda wdnτeν, boœuαo τν evdoögovs yio onouve SSSSSeSn éxere Aeναμυνα νν εοενe Maou*ννs. AE=Cn= Quanto rarius proprios versus ordines paeonici faciunt, tanto saepius cum dochmiis eos versibus et systematis comprehensos videmus. quibus tam facile, tam frequenter a poetis inse- runtur, ut hinc quoque plane apparere existimemus haudquaquam eos diversi atque ipsos doch- mios generis esse. itaque iam in eo est, ut periodos ac versus eos contemplemur, quos ex dochmiis et paeonibus mixtos poetae composuerunt. quorum remotis longioris ambitus systematis diverso paeonum et dochmiorum ordine duo exsistunt genera, quorum alterum dochmiis post paeones sequentibus epidochmiacum, alterum paeonibus dochmios insequentibus epipaeonicum, dum aptiora nomina et commodiora inveniantur, appellare liceat. Epidochmiacorum igitur omnium usitatissimus dimeter est, a dimetro dochmiaco nulla alia re differens, nisi quod aut monosyllabam ab initio aut nullam omnino anacrusin habet. SS=SS=SSS=S= dimeter dochmiacus, CC= SOSS=O dimeter epidochmiacus ab anacrusi monosyllaba, O= COCE⸗S- dimeter epidochmiacus ab arsi incipiens. exempla variarum formarum, quae indicantur hoc schemate( ne I, reperiuntur a. dimetri ab arsi incipientis: Sept. 106: d&ν το ενρασαντμαάν ε5αο. Oed. Col. 1450= 1465, Herc. fur. 746= 759, 921, Med. 1281 ⁴), Hipp. 366— 367= 674— 675, Iph. Taur. 845 ⁵), Prom. ¹) codicum scriptura ab omni parte salva haec est:&ν*σιρεσεαεεασ εααά* xeer dnε̈ᷣadov reéevov. quem locum frustra viri docti tentaverunt. ut Paleius:„The old reading again was wholly unmetrical. The double dochmiac is easily restored by omitting the superfluous é and adding z before v. Or better perhaps,„ο⁸εν œτdde eou cdeν dmαιενοων νντἀ“, iamb. dim.+ dochmius.“ neutrum probandum: alter est versus ex cretico et dochmio com- positus, alter dimeter paeonicus ab anacrusi monosyllaba incipiens:—V-Ssese — ˙ʃſeüH6— insequenti versu(exrewνα‿ ασν αᷣάεοσσ) fortasse verbum iambi forma intercidit, ut hic quoque dimeter paeonicus acatalectus fuerit.— ²) vid. pag. IX adnot. 1.— ³) ιμέςιαοο Hermannus pro νσρεσ quod Nauckius cum scholiasta delevit, ut pentameter paeonicus relinquatur.— ¹⁴) cτ⁶πειιι μ—⁵ιε xeveic. v. part. II pag. 26.— ⁵) hoc enim loco sic potissimum versus diviserim: ³ Kurlddes sorlcet,—SB—g8S- ³ ααιεέέ Mvᷣa glda,—-OV-— D½-=g- Tdοιν ε&αν dο,„dον αᷣνν og, OOSS SS=s — XIV— 575, 583= 602, Herc. fur. 912, 1202, Ion. 1490, 1491, 1498, Orest. 189, Herc. fur. 897, 915, Prom. 594, Ai. 889= 935, Ion. 1501, Phoen. 346, Ai. 948¹), 902,¹) Orest. 168 ²), Ion. 1489, Phoen. 153, Herc. fur. 910, fortasse etiam Eur. Suppl. 1072 ³), Av. 227 ⁴), Hipp. 1278; ⁵) b. dimetri ab anacrusi incipientis: Aesch. Suppl. 738: απ ꝓμακοεασ, τνεο, deiαμασιιάαd5, ibid. 347= 359, Eum. 173= 178, Ai. 396= 414, Oed. Col. 1478 ⁶), Phil. 400= 516, Med. 1292*), Hec. 1091(2?), Iph. Taur. 849 ⁸), Aesch. Suppl. 370= 381, Agam. 1100= 1107, ibid. 1117, Hel. 648, Sept. 481 ³), Eum. 157= 164 ⁹), Eur. Suppl. 1079 ¹⁰), Orest. 1467, Troad. 316= 333, 1216, Hec. 1090(?), Sept. 521,5) Eur. Electr. 594?), Med. 1266 ¹¹), Hipp. 866, Phoen. 127, Hec. 1089 ¹²), Troad. 241, Agam. 1128 ¹⁵), Oed. Col. 1492(2) ¹⁴,) Iph. Taur. 850 ¹⁵), Troad. 247 ¹⁸), Or. 1502, Bacch. 1031 ¹⁷), Med. 1256.¹³) Quorum versuum varias formas ordinumque coniunctorum rationem qui integro iudicio con- sideraverit, non vereor, ne alii ac paeonico et dochmiaco generi attribuere velit; quod plu- ribus docere nihil paene videtur opus esse. conferantur tamen, quae infra(pag. XIX sq.) de versibus ex dochmiis et iambis trochaeisve compositis dicta sunt. nec sane alia earum for- marum ratio est, quas dehinc memorabimus. Augentur enim hae formae aut paeonico pede praeposito aut dochmio subiecto, unde trimetri epidochmiaci duo genera nascuntur: G-=S=—V—-V½—-—- E)—OV-—- ½—--S½- ½—-—- prioris generis formae frequentiores. exempla videas a. trimetri ab arsi incipientis: Bacch. 1001: xdν dvναρτον εςιναρᷣσ⁷σ Sει‿. ibid. 989= 1009, 311 1μάισοIomνιοσςέρμοQõoᷣX ν⁴e 2 d6 Gι x8r εν άεέ σ̈ G¶ Q◻⁴os. SU.S= S= FS ¹) versuum 900— 903= 946— 949 ratio metrica dubia est. v. 902 pro i codicis ad metrum cum antistropha exaequandum plerique editores d receperunt. licet addubitare. v. part. II pag. 10 sqqd. Hermannus commodiorem nimirum metri formam effecturus interiectione deleta et in antistropha verbis dwνdo eopov in dνακ⁴ Ʒεοσꝓνα mutatis tripodiam anapaesticam cum dimetro trochaico statuebat. adoptato Hermanni additamento υ post Gνα v. 901 inserto, si ceterum mutationibus abstineatur, hoc metrum exsistat: — — — O————— — — O— 2— O— nisi forte primus versus logaoedicus est(—+— Ofß—[-—). res dubia et obscura.— ²) e‿ιεέασ εαςs es vnvov(antistr.: oëdèe ο*πον εέέε Sõ— O=O.— ³) delvd, Byν εεεασε⁴ρν. rectius videtur hunc dimetrum cum praecedenti monometro in unum versum coniungere:„iνναια ⁴. 5. 6.— ⁴) cum scriptura metrum dubium. in libro Rav. haec sunt: 2. παπασmο πw—ꝙ α²wοο. hinc verisimile fit fuisse sπmππνιπ ττοινπαιπαπ τπmπ?,X quod est paeon quartus cum dochmio.— 5) xε.‿α‿αάςσνμμμν Ʒοαœα ¶᷑„ r0εᷣνεα.— ⁶) v. part. III pag. 10 sq.—) v. part. II pag. 26.— ³) v. part. III pag. 16.— ⁹) part. III pag. 8.— ¹⁰) part. II pag. 27.— ¹¹) part. II pag. 21 sq.— ¹²) sic enim potissimum versus illos dividendos putamus: alat d Ooxnc 1oyxogoοονƷέ̈ondoe—- O OON uοπmνιmπιο‿⁴dοε dτoroν„wos. S8— possis tamen et sic:- OO-= OC=BGlISOSO==O==O-=O-.— ¹) v. part. III pag. 7.— ¹⁴) part. III pag. 10 sq.— ¹⁸) libri: sy 2ε.‿εαέοσο 0²⁶ν ντe doyνv. ad dimetrum dochmiacum explendum Kirchhoffius syc duplica- bat, Seidlerus maluerat: 2y G ᷣ˖ εα‿εοσς. at nulla mutatione opus.— ¹⁶) optimi enim libri: zον tie&cα᷑νε réõxos, éwwene. Nauckius zis duplicare mavult.— ¹⁷) v. part. II pag. 27.— ¹³) part. II pag. 21 sq. — XV Vesp. 733= 747, Herc. fur. 743, Eum. 267, Sept. 206= 214, Bacch. 981 ¹), Hec. 1081, Hipp. 362= 669, Or. 317= 333, Herc. fur. 757; b. ab anacrusi incipientis: Ai. 356: 0„έo lac dοουνον τeέωeταασ.) Ant. 1261=1284, Eum. 778= 808, Herc. fur. 737= 752, Eur. Suppl. 1072 ³), Ai. 348, Phoen. 295(?)⁴*), Sept. 482= 522 ⁵), Phoen. 183. Alterius generis etsi multo rariores versus sunt ac maior fere pars eorum, quos quis huc referendos esse censeat, ita comparata est, ut aut scriptura aut metrica ratio dubitationem aliquam moveat, tamen his quoque formis poetas usos esse negari nequit. inspicias hos locos. Ion. 1470: ³ εέ᷑:ανο, ε—iJc; 0lov 0o dveleν½ονμαασαα.⁴) Orest. 1451*), Herc. fur. 1061 9), Phoen. 296 ⁹), Heracl. 81 sq. ¹⁰), 101 sq. ¹⁰), 90 sq. ¹⁰) Age vero versus epipaeonicos, quos diximus, breviter enumeremus. quorum longe rursus usitatissimus dimeter est, cuius, si epidochmiacorum similitudinem spectamus, duae sunt quasi a priori formae exspectandae, prout anacrusi pes paeonicus auctus est aut caret: UVᷣ-SS=—O— -S= ⁸—S quarum formarum priorem haud raro occurrere constat. exempla videas Med. 1251: 200 Täã re aò παάσααασ‿ 1261, Med. 1280(?), 1291(?) u), Hel. 662, Andr. 833= 837(?) ¹²), Hel. 661, Sept. 116, ¹) versus mutilus. v. part. II. pag. 29.— ²) cum in plurimis exemplis huc pertinentibus trimeter ab exclamatione ordiatur, vix mirum viros doctos separare illam ab insequenti versu et hunc pro dimetro dochmiaco accipere maluisse: 2 V-S- 8½--S- at non desunt exempla, ubi id facere non liceat. velut Antig. v. 1261 non esse dividendum: 10]] g&ν duαmi⁸ρσςσνσ d́ειααεεμαεα, antistrophae ratio videtur demonstrare: ¹ ⁶ν*υωοινκάαοαροε edov aiui, ubi verba 1e c nemo, opinor, velit disiungere. etiam disertius idem docent Herc. fur. vv. 737=752: 1 diανα εααά ευ nνεous mbos= Soq; Dοru„οιμιον greνα⁴eένν ãν. ef. Phocn. v. 295, alios. quocirea etiam ceteris locis eiusmodi singulos versus eosque trimetros epidochmiacos statuendos esse putavimus.— ³) vid. pag. XIV adnotat 3.— ⁴) v. part. III pag. 7.— ⁵) part. III pag. 16.— ³) Hermannus, quo trimeter dochmiacus exsisteret, zéᷣ ννο,, duplicabat assentiente Dindorfio. qua, quamvis levis sit, mutatione metrum non eget; at dubitare possis, utrum sic, ut supra indi- eavimus CO=S==S=ISSO=SOO an sie versus sit metiendus:--C=C=ſCSs=SSs=.—*) dA4oν dadοαε deĩον³‿οσσ ‿οποο deosα᷑˖α—‿SOO=SSSS--=. alii aliter hunc versum metiuntur, velut I. H. H. Schmidtius: —Ile l8S8SUgngnene e ecquid rectius?— ⁸) sie enim codex: i-rνo èmuoy 66erov, ôc xνεe d³οτνννενανε ra. quae seriptura si recte se habet, quod fieri potest, versus sic metiendus videtur: O ́ OSOIN=SOSO. Z y nisi forte orthius est inter duos dochmios statuendus: OO=XOUSSIDOSeSS=S=.— ¹⁰) v. part. II pag. 28. — uu) nos aliam horum versuum mensuram praeferre ex iis, quae part. II pag. 26 exposita sunt, apparet.— ¹2) vv. 833— 836 et 837— 840 inter se respondisse haud sane improbabilis est coniecturd. ac Nauckius quidem quattuor grammaticorum interpolationes poetae verbis irrepsisse ratus ad antistrophicam responsionem restituen- dam hacc eicienda censet: oréovc— dε⁴εeεν νοσσ— 16 G⁴⅜ dν eE— dy οιινοοετα, cui etsi vix quisquam accesserit, difficillimum tamen(si fieri potest omnino) meliorem loci corrupti emendationem proferre. quamquam id quidem paene certum videtur, v. 839 pro eννοασιmρςοα dochmium requiri sive solitae formae sive iambicae. quod si praeterea verba à oeεε, languidum imprimis additamentum et supervacaneum, deleas versuque 833 œréovα post εᷣν‿³α cum Aldina transponas, hoc fere metrum exsistat: BVee——-—— —SB+gSBS—B=S έρ—— — XVI— Iph. Taur. 861(?) ¹), Ion. 1502, Bacch. 1153, 1154, Sept. 566= 629 ²*), Phoen. 189(?)), Ion. 676, 695, Phoen. 178?), Orest. 144, 157, 178, Herc. fur. 888 ⁴), Orest. 200 2); fortasse etiam Phoen. 300. ⁵) Alterius classis exempla Med. 1256= 1266 videntur exstare: Xο⁴νοο τοοsοmꝑQσ⁰mmOτσι α dνο- uevis GC--S—-SP. fortasse etiam 1255= 1265, Choeph. 160. versus quosdam, quos praeterea huc aliquis referat, aliter metimur, ut Eum. 156= 163. Eur. El. 593 autem haud scio an Kirchhoffius rectum vidit, cum verba Ʒlς τG⁰Q ãb⁵p-ñSeoν« eicienda esse censuit. Hae rursus formae ita amplificantur, ut aut alter dochmius praeponatur aut alter paeon (creticus) subiciatur. v= Sg 1 prioris classis exempla rara. videas Iphig. Taur. 898: duoër 1oνν μοωοσωσο( 4rOeidatν αeχν Ex⁴‿νσαν Phoen. 169, Bacch. 1021.) frequentiora alterius classis exempla. velut Prom. 588: Aνεα ρανεέναα τςσ oννάκ̈ τασαοεεένπωοᷣõ—__w 608. Agam. 1118= 1129, 1143= 1153, Agam. 1136= 1146, Eum. 266, Antig. 1262= 1285, Bacch. 1018 ⁷), Orest. 1418⁸), Phoen. 187 5), Alc. 398= 411(2). neque deesse exempla eiusmodi videntur, in quibus ordo paeonicus ab anacrusi incipiat: OOG-O= C=O= O. v. Choeph. 939: EAaxe dνες τ πά νυ ονοOb dς ꝙuydc= 950, Rhes. 136= 200, Eur. El. 1153= 1161. fortasse etiam Or. 1361 sq.= 1545 sq., Phoen. 1287— 1288= 1299— 1300.) Et de versibus epidochmiacis et epipaeonicis quidem hactenus. sunt autem etiam versus aliter formati, quorum praeter ceteros ei nominentur, qui ex binis dochmiis singulos vel binos pedes paeonicos cingentibus constant(quasi amphidochmiaci): USDS(SS) SSLSS= ut Eum. 270: ¾ 96 ν* SνοντνσJ⁴ασεςαντ πꝭd iaoug. Phoen. 1544: 1νν wιεέμροςσmαασνες 81ddoν éxu εοσοσν ᷣ. cf. Prom. 576. nam omnes quidem longioris praesertim ambitus periodos ex dochmiis et paeonibus compositos afferre opus non videtur, quae prorsus ad cetera- rum periodorum dochmiacarum similitudinem accedunt. itaque et eae, quas supra nominavimus, formae partim proprios versus efficiunt, partim, id quod saepius usu venit, longiorum systema- tum partes sunt existimandae. quae res quo planius cognoscatur, age sis paucis mecum exemplis utare. velut Eum. 148= 154, 268, 270, Herc. fur. 910, 912, 915, Eur. Suppl. 1072, Bacch. 1031 aliisque multis locis non magis potest dubitari, quin proprii versus sint statuendi, quam Hipp. 866, Troad. 1216, Aesch. Suppl. 738= 745, Eum. 173= 178, Ant. 1261 sq.= 1284 sq., cett., quin partes tantummodo periodorum continuato numero sint existimandae. sunt quoque iique non pauci loci, qui dubitationem moveant, ut Herc. fur. 738= 753, 743= 756, alii. nisi forte œregvc cum Muckio delendum et pro έμmσπι⁴σ—α scribendum est έe2όππασσ ϑ* acl Loc metro: O Go⏑ U—ℳ———— —— OUV—ℳ—— 5B-8 ¹) libri: geð geı Teνεν εxet. ad metrum restituendum Nauckius exe? proscripsit, Dindorfius lacunam trium syllabarum(— O=) indicavit, Scidlerus posuit zν&xer.— ⁹) v. part. III pag. 18.— ³) verbum dicendi, a quo infinitivum ⁴ιαιαν v. 187 pendere apparet, cum incertum sit, quo loco exciderit, Kirchhoffius lacunam in hoc versu(189) inesse censebat; fieri tamen potest, ut hic versus salvus, versus 187 mutilus sit.— ⁴)„biοs d&ονον auix‿ Aαοαec.— ³) v. part. III pag. 7 sd.— ⁴⁹) part. III pag. 18.—*) an potius: C-—- CSD= SSn-SS=S— SS== S-.—V videas adnotat. 3 pag. IX. — XVII— Reliquum est, ut ea, quae ad zelecav Aégey et ad hiatum syllabamque ancipitem in con- cursu paeonici ordinis et dochmiaci admissa pertinent, breviter disseramus. quo in genere easdem fere atque in ipsis dochmiis leges valere facile apparebit. ac releiae Aésece quidem lex quamquam plerumque in fine singulorum pedum observata est, tamen non minus saepe quam in ipsis ordinibus dochmiacis in epidochmiacis quoque et epipaeonicis neglegitur. cuius rei exempla videas Aesch. Suppl. 745, Prom. 602, Sept. 107, Agam. 1107, 1129, 1136= 1146, Eum. 178, Antig. 1284, Oed. Col. 1450, 1477, Hipp. 366, 673, 674, Eur. Suppl. 1072, Hec. 1090, Ton. 1490, 1491, Or. 1451, 1467, Rhes. 136, alia multa. quin etiam interdum, quamvis raro, ne in fine singulorum periodi membrorum quidem verbum finitum, ut Ion. 1490. Hiatus autem et syllaba anceps in mediis periodis plerumque vitantur, tamen ut hic illic (ut in periodis dochmiacis) admittantur. ac maxime quidem, id quod exspectaveris, in fine singulorum membrorum id usu venit. exempla afferamus hiatus haec: Antig. 1306, Oed. Col. 1473, Thesmoph. 699, Sept. 96, Soph. El. 1253, Herc. fur. 1060; syllabae ancipitis autem haec: Sept. 108, Ai. 394, Soph. El. 854, Phoen. 317, quibus locis omnibus aut ab exclamatione vel vocativo aut ab imperativo verborumque iteratione aliquam hiatus et syllaba anceps videntur excusationem habere. perpauci autem sunt versus, ubi in mediis dimetris vel trimetris hiatus vel syllaba anceps admissa sit, ut Hipp. 362 in exclamatione. sunt etiam loci quidam, quos aut corruptos(ut Herc. fur. 745 ¹)) aut aliter metiendos(ut Med. 1280, 1291 ²)) esse censeamus. aliis locis versum vel periodum simul cum ordine finiri putaveris, ut Ai. 395, Oed. Col. 1447, Sept. 178, 205, Orest. 198; fortasse etiam Prom. 575, Bacch. 1008. quod si crebrius paulo quam in ipsis periodis dochmiacis inter paeones et dochmios vel hiatum vel syllabam ancipitem intercedere iudicaveris, nihil sane id mirum, quoniam, quamvis finitimi et quasi cognati inter se paeonici ordines et dochmiaci sint, tamen nihil omnino in iis diversi- tatis inesse nemo certe contenderit. V. Deinceps, ut erat propositum, de bacchiis dicatur, quos si non raro, at multo rarius paeonibus cum dochmiis coniunctos reperimus. hos brevissime transigi posse arbitror, cum et maxima simplicitate a poetis sint formati nec omnino a ceterorum bacchiorum ratione longius recedant. ac pedum quidem forma paene constanter haec est:— in qua IO6 ⁴ων vel ab initio versuum poetas declinasse eo facilius est credendum, quod idem fere de iis bacchiis dici potest, qui cum dochmiis non sunt iuncti.*) nam etiamsi loci quidam inveniantur, ubi id factum opineris, hi aliam mensuram minime reiciunt. velut Phoen. versus 1039, 1040: S0τ σꝓτεινκασꝙαας dxd νν ⁷πφeν Ʒμοσο bacchiaco generi quidam ascribere voluerunt; sunt autem procul dubio duplicis generis ordines aut ut trochaici ordines sic:-=S—, aut ut iambici sic: Ca 12n—==SOS= metiendi. similiter Alc. v. 92 ³ Iaidv, gœvednc pro iambico ordine accipiendus:-O=T. quales ordines et icti- bus et xονρᷣ oοασmug à bacchiacis differunt ita, ut confundi cum iis nullo modo possint. quin ¹) v. part. II pag. 21.—*) v. pag. XV adnot. 11.— ³) quamquam ea est paucitas versuum bacchiacorum, ut syllaba irrationali semper nullaque exceptione facta poetas abstinuisse pro certo affirmari nequeat. 3 — XVIII— etiam solutione longarum syllabarum si non omnibus, at certe longe plurimis locis poetae ab- stinuerunt, vix ut mirum sit fuisse, qui genus bacchiacum omne exstirpandum omnesque ordines eiusmodi iambicos syncopis distinctos habendos esse statuerent. quod probandum esse non censemus. et videtur prior longa quamvis raro, tamen hic illic soluta esse. velut Bacch. versum 1018(dodeκάικ νοιριέρααν) nihil obstat quominus sic metiamur: C ſo—. cf. Agam. 1072= 1076, 6xQQʃ˙äœo? 1⁷ dã. ¹) at perraro id factum esse, si factum est, constat. nam versus quidem, quales leguntur Eum. 790 sq., Agam. 1103= 1111 huc pertinere*²) quotus- quisque est qui credat? hinc effici, ut responsio, ubicunque locum habet, quam accuratissima sit, vix est, quod moneam. Iam de ordinibus videamus. quorum longe frequentissimus dimeter est:————. qui versum faciens haud raro apud tragicos legitur, ut Troad. 321:&s d'y⁴ν, 8 lfla= 337, Phoen. 1290= 1302, Rhes. 695= 713, Phoen. 1536(?)*), Orest. 1295(?), 173= 194, Hec. 1104,⁴) Ion. 1465, Herc. fur. 879. multo rarius trimeter occurrit, quem item versum facere Bacch. 993= 1014 videmus: oreuovoa Aaνμιν ϑαρααπά́. fortasse etiam Phoen. 187. bini dimetri tetrametrum efficientes leguntur Phil. 396: 529& r-⁴˙οom 1rεεαεν Ʒοςα τππτ⁴σ εαόειι‿ 512, Agam. 1103— 1110, Eum. 789= 819(?), Bacch. 1181= 1197, Ion. 1146, Phoen. 1536(?). ³) longiores periodi plerumque ex dimetris compositae sunt, tamen ut interdum trimeter quoque intermisceatur. velut pentameter Hel. 642: ο6 2αeν εᷣανεειςαεςς συηιιμιdeν οαe εεσαασ ex dimetro et trimetro compositus. cf. Sept. 105. maioris etiam ambitus periodi exstant Orest. 1437 sqq., Rhes. 706 sqq. Cum pedibus verba finire poetas solitos esse nihil est quod exemplis demonstremus. non desunt tamen loci, ubi ea regula neglegatur, velut Bacch. 993, Phil. 513, Or. 1440, Hel. 642, cett. exitu ordines si non semper, at paene semper acatalecti. quamquam pro certo eam rem vix ausim affirmare, cum his syllabis CM O-, quas plerumque pro dochmio accipiendas esse constat, interdum dimetrum bacchiacum catalecticum effici posse nemo negaverit. velut Phoen. 1289: sq.(ꝛ6 ⁴οι τπονν, 10 Ze5, 20„.)= 1301 sq. dubium est, utrum metiendum sit: veIICe-I, au sic:= bo kIIO=O similiter de Agam. v. 1081= 1086 dubitari potest, utrum sic: C O- an sic: CCO=r. hiatu syllabaque ancipiti in mediis versibus nisi perraro poetae usi non sunt. exempla videas Phoen. 1291, Agam. 1073= 1077. Versus ex bacchiis et dochmiis composuerintne poetae, incertum. est, ubi id factum opineris, ut Bacch. 1018: deκάικ τνοισρσενννν dHσςα εμωνσ, Agam. 1103 sq.= 1110 saq., Eur. Suppl. 376= 380(?); sed fieri perbene potest, ut bini eis locis versus proprii sint statuendi. sunt praeterea versus quidam, quos huc aliquis pertinere arbitretur, quos generi sescuplici ascribendos esse nos quidem non censeamus, ut Eur. Suppl. 367 sq.= 371 sq. ¹) quamquam utrumque locum aliter accipi posse non negaveris.— ²) quorum illos I. H. H. Schmidtius(sic nimirum scribens:&mπιανέον, d, dαο.] 706,, eydd οωι ᷑£έοασ εοστmzeds Noxrde drα‿αμαονοι ννειεε), hos(æd dnooarze? = TOds dꝓ,ναάα) nuperrime Rossbachius bacchiacos esse voluit.— ³) dubium, quomodo verba xluνες, xe daανκ εοαααν metienda sint. a plerisque tetrameter bacchiacus statuitur; possis tamen, si insequentium verborum(da deνινιις) rationem respicias, sic dividere: V—-—- S e--S½- — 8SS-=. —*) àgtnouανν Ʒασόσν. — XIX— Additamenta. Versuum ex dochmiis et iambis trochaeisve compositorum haud sane parvam multitu- dinem in operibus poetarum scaenicorum omnes fere adhuc viri docti inesse censuerunt. atqui longe maximum eorum numerum aut paeonicos versus aut compositos ex dochmiis et paeonibus esse, ut nulla mutatione inde ab initio usque ad finem eodem numero metrum decurrat, ex iis, quae supra de his versibus disseruimus, satis putamus apparere. qua ratione comprobata quantum et ad simplicitatem et ad venustatem pleraque metra proficiant, quamquam nihil certe est, quod pluribus exponamus: tamen quo iure illud dici possit, ex paeonibus tales versus et dochmiis constare, quo magis perspiciatur, usitatissimos eorum, quos compositos ex iambis et dochmiis viri docti esse voluerunt, breviter hic perlustremus. Ac primum quidem versus huius formae O——O-, quales cum dochmiis vel paeonibus coniuncti Sept. 166= 174, Eum. 257, 262, Phoen. 295, 182, Eur. Suppl. 1074, Ai. 394= 412 multisque aliis locis leguntur, certe pro monopodiis iambicis cum dochmiis G-S==Sd non magis sunt habendi, quam versus huius formae-O—- O- pro arsi nuda(si nomine illo ab Hermanno invento tali modo licet abuti) cum dochmio. apertum est enim illos dimetros pae- onicos esse aut addita anacrusi aut omissa:(C)-C=O-. cui rei ne sic quidem occurri poterit, ut in iis versibus, qui ab anacrusi incipiunt, interiectione separata et quasi extra numerum posita singulos dochmios relinqui dicatur, velut&& οενέν υαρςαρναωων ο—⁸——; hanc enim separationem non minus eorum, quos statim nominabimus, versuum ratio quam eorum, in quibus nulla omnino inest interiectio(velut Ion. 1499, Phoen. 295, Eum. 257, 262, cett.), dissuadet. neque vero pro dimetris iambicis aut trochaicis tales versus(hac men- sura: C- O=O- accipiendos esse altera longa saepius soluta clare indicatur:(ſ+ O—S; cuius rei exempla supra allata sunt. Nec magis aut huius formae versus O- OO—O- ad iambicum genus, aut huius -S-=SO=-=S- ad trochaicum genus pertinere ita videntur, ut monometro aut iambico aut trochaico et dochmio constare iudicentur. qui ordines(ubi dochmiis accedunt) sic potius sunt dividendi()= O= O-==, ut monometer paeonicus(creticus) sive ab anacrusi sive ab arsi incipiens cum dochmio coniunctus exsistat. quae ratio cum ipsa simplicitate numeri transitu omni vitato, tum solutione secundae syllabae longae, quam interdum poetae admiserunti), con- firmari videtur. ceterum et de huius formae versibus supra, quae satis sint, exposita. Difficilior tripodiarum iambicarum cum dochmiis coniunctarum natura est cognitu:--— C- O=, quales versus raro in carminibus scaenicorum inveniuntur nec fere aliter nisi ita, ut in suspicionem aliquo nomine a viris doctis sint vocati. attamen si ea tenemus, quae de iambica quadam dochmii forma part. II pag. 10 sqq. disseruimus, haec quoque res nullo ne- gotio videtur expediri posse. nihil est enim, quod dubitemus versus eiusmodi dimetros doch- miacos agnoscere tali mensura: 9=S=S-O. de tripodiis trochaicis autem cum genere dochmiaco coniunctis part. II pag. 16 sq. dictum. ¹) ut Bacch. 1031(v. part. II pag. 27), Ion. 1489, Iph. Taur. 852, Or. 1502(ubi lectio haec: Tooias&aaße rbν Etras„dαν)f Troad. 247(rou†εορν ze axe r6xoc, Ewwens). 3* — XX— Quod vero non dubitaverunt viri docti quidam vel tales versus, quales Eum. 148(dτ oνκννϑενσν dνοuαν υοα) aut Agam. 1136(20 ν0 αsas 2uα᷑eαινπαοταμιι τιια) exstant, generi iambico ascribere, ac si metiendi sint: 0.-ſIC n et PJTe=lenne, id certe probandum non videtur, cum dubitari paene non possit, quin ille trimeter paeonicus sit ab anacrusi(C-=C-L=O, hic ex dochmio cum dimetro paeonico constet CO- —==S). neque magis iis assentimur, qui pentapodiae iambicae cum dochmiis versu com- prehensae exempla Heracl. 82= 101 et Or. 185= 206 exstare censuerunt, cum utroque loco aliam mensuram praeferamus. ac de illo quidem videas part. II pag. 28, de hoc part. V. pag. IX.— iam hexapodiae cum dochmio versu coniunctae exemplum nullum omnino afferri potest. Quid? versus huius formae 9—-O-O-O(velut Eum. 156 sq., si verbum dισσ⁴έεον priori versui annectere velis, Med. 1256= 1266, alii), vel huius-C- C=S-=S- (ut Choeph. 939= 950, Eur. El. 1153 sq., cett.) num ex singulis dochmiis et iambicis aut mo- nometris aut dimetris constare existimabimus? quos certe non minus ex dochmiis et creticis compositos iudicabimus, quam versus tales— S=—O-—(SSS, nisi quod in illis cretici ab anacrusi monosyllaba, in his ab arsi ordiuntur. Quae cum ita sint, perpauci restant versus, quos vere ex iambis vel trochaeis et doch- miis compositos esse dixeris. de quibus sexto capite, ubi de versibus iambicis et trochaicis in universum disseremus, paucis erit disputandum. chulnachrichten. I. Allgemeine Lehrverfaſſung der Schule. 1. Uberſicht über die für die einzelnen Lehrgegenſtände beſtimmte Stundenzahl: 1 I. II2 IILII2 IV V VI Sa. Religionslehre..... 2 2 2 2 V 2 2 V 2 3 17 Deutſch....... 31 2 2 2 2 2 2. 3 18 Lateiniſch....... 8S[8 9 9 9 9 9 69 Griechiſch....... 6 7 7 7 7——— 34 Franzöſiſch...... 2[ 2 2 1 2 2 5 4— 19 Hebräiſch....... 2 2——— 4 fakultativ Geſchichte und Geographie. 31 3 31 31 3 4 3 3 25 Mathematik...... 4 4 4 3 3 4 4 4 3⁰ Naturkunde...... 2 2 2 2 2 2 2 2 16 Schreiben......———-— 2 2 4 7———.,— Zeichnen....... 2 2 2 2 2 10 fakultativ. Geſang....... 3 2 2 7 Chor Turnen....... 2 2 2[2 2 2 2 2 16 der Unterrichtsſtunden unter 2. Verteilung die einzelnen Lehrer im Winterhal bjahr 18 2 Wiſſ. Hülfslehrer. Lehrer. Ord. I. V II, 1. II, 2. III, 1. V III, 2. IV. V. vVI. Sa. Dr. Büsgen 13 Dürckenr 6 Griechiſch 3 Homer 2 Vergil(2 Ovid)“ 15 Dr. Steiger, b 3 Homer 3 WGeſchichte u.(21) II,1 6 Lat 6 Lat 3. Oberlehrer. 1 hiein Latein G.Beſvichien Geographie 18 Dr. Hartmaun 4 Mathematik 4 Mathematik 2 Geographie Sberlehrer.“ 1 2 Phyſtt. 2 Phyſik 2 Naturkunde 4 Mathematik 20 1 3 Deutſch(3 Geſchichte u. 2 Deutſch 3 Geſchichte n Berlit, 11,2 hte u. 2 Deutſch(20) Oberlehrer. 4 5 Geichäh. n. Geographie)“ 6 Latein Geographie 17 2 Deutſch Manns, 3 9 7,.(21) III, 1 2 2 Vergil 4 G 7 Latein Oberlehrer. 31 2 Dornz 6 Grrgifc riechiſch 43 19 2 2 Religion Dr. Hiſeche, 112 7 Griechiſch 2 Deutſch 2 Religion 3 Religi 23 Gymmafiallehrer. III, Se ii hih 7 Denſ h elig eligion v. Kampt, 4 Mathematik 2 Franzöſiſch..*22 Gymnaſiallehrer. 2 Phyſik 3 Mathematik 2 Franzöſiſch 5 Franzöſiſch 4 Mathematik Miedzychodzki, IV 7 Griechiſch 9 ikein 3 Geſchichte u. 3 Geſchichte u.) 24 Gymnaſiallehrer. b chiſch 2 Geſchichte Segruhhie Geographie Dr. Pulch 2 Franzöſi 6„ 9 Latein. 23 Gymnaſtalchrer. V Franzöſiſch 2 Franzöſiſch 2 Franzöſiſch 2 Ovid 2 Deutſch ¹ Franzöſiſch Schwarz, d 2 Religion 2 Religion 2 Religion 2 Religion F gatet 22 8 96— 2 9 Latein Wiſſ. Hülfslehrer. 2 Hebräiſch 2 Debräiſch 2 Deutſch ; 2 Deutſch Lonne, 3 Mathematik Raturkunde 1 Mathematik 3 Deuiſch de 2²0 Wiſſ. Hilfslehrer. 2 Naturkunde 2 Naturkunde aturkunde 2 Turnen 2 Turnen 2 Turnen 2 Turnen 2 Turnen S— - 48— 7 urnen Schmidt, 2 Zeichnen 2 Zeichnen 2 Turnen Religion 2 Schrei 30 Gymn.⸗Elementar⸗Lehrer. 2 Zeichnen Schreiben 2 Schreiben 2 Zeichnen 2 Zeichnen Hoßfeld,—— 4 Elem. ⸗Lehrer(beauftr.). 3 Chor 2 Singen 2 Singen Boſſe, 2 Vergila ; 4 5 Wiſſ. Hülfslehrer. 5 Sasde. öntheil, V 5 Geſhne,n 2 Ouß⸗ 5 *) Siehe Seite 14 u. 15. 3. überſicht über die während des abgelanfenen Schuljahres abſolvierten Penſa. Prima. Ordinarius Oberlehrer Dr. Hartmann. Religionslehre: 2 St. w.— Erklärung des Johannisevangeliums und des Römerbriefes. Glaubenslehre im Anſchluß an die Confessio Augustana. Kirchengeſchichte: Reformation— Union. Wiederholung früherer Penſa.— Repetition des Inhaltes der Bibel. Repetition von Kirchen⸗ liedern.(Schwarz). Deutſch: 3 St. w.— Überſicht über die deutſche Litteraturgeſchichte von Luther bis Goethe einſchließlich. Beſprochen wurden Leſſings Philotas, Minna von Barnhelm, Emilia Golotti, Ab⸗ ſchnitte aus Laokoon und der Dramaturgie; Goethes Wahrheit und Dichtung(Buch 1—6), Götz, Iphigenie, ausgewählte Gedichte. Auswendig gelernt wurden die im Kanon vorgeſchriebenen Ge⸗ dichte und Dichterſtellen. Freie Vorträge. Dispoſitions⸗Ubungen. Aufſätze.(Berlit). Themata der deutſchen Aufſätze: 1) I,1. Der Tod hat eine reinigende Kraft. I,2. Wie gelingt es Schiller, uns für die Perſon der Maria Stuart ſo einzunehmen? 2) Welche Bedeutung hat der erſte Akt in Leſſings Minna von Barnhelm?(Tentamen⸗Arbeit). 3) Arbeit und Fleiß, das ſind die Flügel, So führen über Strom und Hügel. 4) Wie macht es Leſſing wahrſcheinlich, daß die Bildhauer den Dichter nachgeahmt haben? 5) Warum gewinnt in der Ilias Hektor in größerem Grade unſere Teilnahme, als Achilles? 6) Wie kam es, daß Friedrich der Große im ſiebenjährigen Kriege ſiegte?(Tentamen⸗ Arbeit) 7) Die Krankheit und die Heilung des Oreſt. 8) Die gute Sache ſtärkt den ſchwachen rm. Themata für die Entlaſſungsprüfung: Michaelis 1890: Was bezweckte Leſſing mit der Rolle des Riccaut de la Marliniere? Extraneerprüfung: Was Du ererbt von Deinen Vätern haſt, Erwirb es, um es zu beſitzen. Oſtern 1891: Daß wir Menſchen nur ſind, der Gedanke beuge das Haupt dir; Doch daß Menſchen wir ſind, richte dich freudig empor. Lateiniſch: 8 St. w.— Hor. Carm. II. IV. Auswahl. Epod. 2. 16. Epist. I,1— 15 (im Sommer Steiger, im Winter Manns).— Cic. or. pro Milone.— Tac. Ann. I. II. III. (ausgewählte Abſchnitte).— Extemporieren aus Livius I.— Grammatiſche Repetitionen. Belehrungen über Stiliſtik und Synonyma. Die Formen der Tractatio und Argumentatio.— Mündliches Überſetzen und Domeſtica aus Süpfle. Extemporalien nach Diktaten. Aufſätze. Sprechübungen. (Steiger.) 1* — 4— Themata der lateiniſchen Aufſätze: 1) Qui viri nobilissimi fuerint inter hostes Romanorum. 2) I,l: Veteres populos meritam debitamque gratiam saepe non rettulisse exemplis quibusdam comprobatur. I,2: De Miltiade, Cimonis filio, Atheniensi.(Tentamen). 3) Gloria Thebanorum cum duobus viris nata et exstincta est. 4) Quo animo et Aristides et Coriolanus civium iniurias tulerint. 5) Quantum valeat patriae amor, insignibus quibusdam exemplis antiquae memoriae demonstra- tur. 6) Quibus maxime virtutibus floruerit populus Romanus. 7) I,1: Bella in Sicilia gesta esse gravissima maximeque memorabilia. I,2: Quibus rebus bellum Punicum secundum motum sit.(Tentamen). 8) Quomodo factum sit, ut seditio legionum Pannonicarum anno p. Chr. n. XIV exardesceret et placaretur. Themata für die Entlaſſungsprüfung Michaelis 1890: C. Marium et saluti et perniciei fuisse civitati Romanorum. Extraneerprüfung: Quorum potissimum virorum virtute effectum sit, ut bello Punico secundo Romani superiores discederent. Griechiſch: 6 St. w.— Hom. II. XVII. XX. XXI. XXII. XXIV.— Soph. Ajax.— Dem. de pace; de reb. Cherson.— Plat. Apol. Socr. Ueberſetzungen aus Böhme mit gramma⸗ tiſchen Wiederholungen. Alle 3 Wochen ein Extemporale.(Büsgen). Franzöſiſch: 2 St. w.— Sandeau, Mademoiselle de la Seiglière.— Thierry, histoire de la conquête de l'Angleterre(Auswahl von Schmidt). Alle 3 Wochen ein Extemporale über größere zur Repetition aufgegebene Abſchnitte der Syntax.(Pulch). Hebräiſch: 2 St. w. Das regelmäßige Verbum wiederholt. Einige Klaſſen der unregel⸗ mäßigen Verben neu. Einiges aus der Syntax. Überſetzungen aus Seffer und Geneſis.(Schwarz). Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Die Neuzeit von 1618 bis 1871. Repetitionen aus der römiſchen Geſchichte. Geographiſche Repetitionen.(Berlit). Mathematik: 4 St. w.— Stereometrie. Arithmetiſche und geometriſche Reihen. Zinſes⸗ zins⸗ und Rentenrechnung. Bearbeitung von Aufgaben aus allen Teilen der Mathematik. 8 größere mathematiſche Arbeiten, darunter 2 Tentamenarbeiten.(Hartmann). Aufgaben für die Entlaſſungsprüfung: Michaelis 1890: 1) Das Volumen eines abgeſtumpften geraden Kegels ſei Neich v, die Diffe⸗ renz der Radien der Grundflächen gleich d und der Neigungswinkel der Seitenlinie gegen die Grundflächen gleich« gegeben. Man ſoll die Radien der Grundflächen berechnen. V== 544,54 cbm; d= 4 m; α—= 680 11˙ 54“˙, 93. 2) Es ſoll ein Dreieck gezeichnet werden, wenn gegeben ſind+ 9; 90— 5; a+b †c. 3) In einem Dreieck ſei die Transverſale von A auf die Mitte von BC gezogen und gleich 5 cm gefunden. Der Winkel, welchen dieſe Transverſale mit AB bildet, ſei= 36⁰ 52/ 11“,63 und der Winkel, welchen ſie mit AC bildet, ſei= 530 7 48“, 37 gegeben. Man berechne die Seiten, die Winkel und den Flächeninhalt des Dreiecks. 4) y+ z= aXx+ Xyz. X+ 2z=by † xXxyL. X+ y— ecz †. XyVZ. — 5— Extraneerprüfung: 1) Ein Walddiſtrikt, der ſich jährlich um 4 Prozent ſeines jedesmaligen Holz⸗ xt priiaia 1) beſtandes vermehrt, iſt nua2 lih cbm Holz vermeſſen. Wie viel enthielt derſelbe vor 12 Jahren? 2) Vom Fußpunkt eines auf dem Abhang eines Berges ſtehenden Turmes ſei den Berg hinab eine Standlinie BD= a gemeſſen. In D und im Hal⸗ bierungspunkt von BD ſind die Winkel wiſden den Viſierlinien nach der Spite und der Standlinie bezüglich gleich« und 8 gemeſſen. Wie hoch iſt der Turm? a= 38, 6; g= 450 14 2“, 8; 8= 60⁰ 30“ 46“, 4. 3) Das Volumen eines geraden Kegelſtumpfs aus der Seitenlinie s, ihrem Neigungswinkel a gegen die größere Grundfläche und dem Mantel M zu be⸗ . rechnen. 8= 10 m;= 60 ⁰; M= 369,975 qm. 4) Ein Dreieck zu zeichnen, von welchem gegeben ſind der Radius des hinein⸗ zubeſchreibenden Kreiſes, die Halbierungslinie des Winkels an der Spitze und der Unterſchied der Winkel an der Grundlinie. Oſtern 1891: 1)+ y— a(x+. y). XJ= b(X P y). 2) In einem Dreieck ſind gegeben ein Winkel a, ſeine Gegenſeite a und die Summe der beiden auf die anderen Seiten gefällten Höhen. Wie groß ſind dieſe beiden Seiten? h+ he= 60, 81 m; a= 39, 88 m;= 770 11˙3“. 3) In einem geraden Prisma, deſſen Grundfläche ein regelmäßiges Achteck mit der längſten Dia donale gleich a iſt, betrage die Höhe das Zweifache einer Seite der Grundfläche. Man berechne den Radius der Kugel, deren Körperinhalt gleich dem Körperinhalt des Prismas ſein ſoll.(Zahlenbeiſpiel: a= 9, 4982 m). 4) Es ſoll ein Dreieck gezeichnet werden, wenn gegeben ſind a2— b2, p— q, ha. Naturkunde: 2 St. w.— Elemente der Aſtronomie und mathematiſchen Geographie. (Hartmann). Sekunda 1. Ordinarius Oberlehrer Dr. Steiger. Religionslehre: 2 St. w.— Leben Jeſu nach den Synoptikern. Das Wichtigſte aus der Geſchichte der chriſtlichen Kirche nach dem Neuen Teſtament. Das Wichtigſte über die neu⸗ teſtamentlichen Schriften und Bibelüberſetzungen. Lektüre der Bergpredigt. Stellen aus derſelben memoriert. Kirchenlieder mit der Lebensgeſchichte der Verfaſſer repetiert. Apoſtelgeſchichte.(Schwarz). Deutſch: 2 St. w.— Überſicht über die wichtigſten poetiſchen Kunſtformen. Der Ab⸗ fall der vereinigten Niederlande, Maria Stuart, die Jungfrau von Orleans wurden in der Schule, Göthe's Götz von Berlichingen und Voß' Louiſe privatim geleſen. Erläuterung kulturhiſtoriſcher Gedichte von Schiller. Deklamation der im Kanon für Sekunda! und II vorgeſchriebenen Gedichte. Biographie Göthes. 8 Aufſätze, darunter 2 Klaſſenarbeiten. Außerdem wurden Übungen im Dis⸗ ponieren vorgenommen.(Im Sommer Boſſe, im Winter Manns). Themata der deutſchen Aufſätze. 1) Wie ſchildert uns Schiller in ſeinem Tell die Schweizer?(Klaſſenarbeit. 2) Die Entwicklung der menſchlichen Kultur nach Schillers Spaziergang. 3) Warum konnte Philipp die Niederlande nicht beſiegen? 4) Kenntniſſe der beſte Reichtum. 5) Rede des Kritias nach Xen. Hell. II,3. — 6— 6) Es iſt ein Glück für den Menſchen, daß ihm die Kenntnis der Zukunft verſagt iſt. 7 und 8. Die Philoſophie des Sokrates nach Xenophons Memorabilien. Lateiniſch: 8 St. w.— Verg. Aen. V. VI. VII v. 1— 250. Memorieren ausgewählter Stellen.(Boſſe).— Liv. XXII 1—50.— Cic. or. pro Sex. Roscio Amerino(mit Ausſcheidung einiger Abſchnitte). Einzelne Stellen auswendig gelernt.— Grammatiſche Repetitionen nach Ellendt⸗ Seyffert. Belehrungen über Stiliſtik und Synonyma. Die Formen der Tractatio.— Mündliches Überſetzen und Domeſtica aus Klaucke. Extemporalien nach Diktaten. Zwei Aufſätze.(Steiger). Themata der lateiniſchen Aufſätze: 1) Unus homo nobis cunctando restituit rem. 2) Qui factum sit, ut Sex. Roscius parricidii accusaretur. Griechiſch: 7 St. w.— Hom. Od. XI, 576— 600(auswendig gelernt) XII. XIII. XIV. XVI. XX.(Büsgen). Xen. Hell. I. II(größtenteils) III, 1. Mem. II, 1— 6. Grammatik§ 95— 130. Wiederholung früherer Penſa. Mündliches Überſetzen nach Böhme. Alle 14 Tgage eine ſchrift⸗ liche Arbeit ſim Sommer Boſſe, im Winter Manns). Franzöſiſch: 2 St. w.— Verne, le tour du monde en 80 jours herausgeg. von Bandow. Grammatik Lektion 70—79. Repetition der Syntax. Alle 14 Tage eine ſchriftliche. Arbeit(Pulch). Hebräiſch: 2 St. w.— Das regelmäßige Verbum. Einige Klaſſen der unregelmäßigen Verba. Überſetzungen nach Seffer.(Schwarz).. Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Römiſche Geſchichte. Geographie von Deutſch⸗ land. Daniel,§§ 75, 85— 103.(Im Sommer Berlit, im Winter Boſſe). Mathematik: 4 St. w.— Trigonometrie. Die Lehre von den Logarithmen. Gleichungen zweiten Grades mit mehreren Unbekannten. Geometriſche Konſtruktionsaufgaben und Konſtruktion algebraiſcher Ausdrücke. Repetition der Penſen früherer Klaſſen. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). Uaturkunde: 2 St. w.— Mechanik der feſten, flüſſigen und luftförmigen Körper. (v. Kamptz.). Sekunda 2. Ordinarius Oberlehrer Berlit. Religionslehre: 2 St. w.— Geſchichte des Reiches Gottes im Alten Teſtament. Lektüre ausgewählter Stellen aus dem Alten Teſtament. Pſalmen und Kirchenlieder teils wiederholt teils neu gelernt. Lebensgeſchichte der Kirchenliederdichter.(Schwarz). Deutſch: 2 St. w.— Das Nibelungenlied in neuhochdeutſcher Überſetzung. Ausge⸗ wählte Gedichte von Schiller wurden erklärt, einzelne auswendig gelernt.„Ernſt von Schwaben“ und„Wilhelm Tell“ wurden eingehend beſprochen, ausgewählte Stellen memoriert.— Das Leben Schillers, Uhlands und Körners.— Deklamationen. Disponier⸗Übungen. Aufſätze.(Berlit). Themata der deutſchen Aufſätze: 1) Wie kam es, daß Cäſar die Gallier beſiegte? 2) Was treibt die Menſchen in die Ferne? 3) Charakteriſtik des Edelknappen in Schillers„Taucher“? 4) Die Eroberung von Sagunt. (Nach Livius, XXI, 6—14). 5) Gunthers Werbung um Brunhilde.(Klaſſen⸗Aufſatz). 6) Geld iſt ein guter Diener, aber ein ſchlechter Herr. 7) Scipios Rede an ſein Heer.(Livius, XXI, 40 und 41).(Dispoſition). 8) Warum nennen wir das Nibelungenlied das Lied der Treue? 9) Die Wurzel der Bildung iſt bitter, aber ihre Früchte ſind ſüß.(Chrie). 10) Warum erregt Herzog Ernſt in„Uhlands„Ernſt von Schwaben“ unſere höchſte Bewunderung?(Klaſſen⸗Aufſatz). Lateiniſch: 8 St. w.— Verg. Aen. II.(V. 234— 335 auswendig gelernt).(Büsgen). Liv. XXI, mit Auswahl, zum teil extemporiert. Cicero, oratio pro lege Manilia und or. Catilin. I. Grammatik§§ 202— 350. Domeſtika nach Klaucke und Extemporalien nach Diktaten. Jede Woche eine ſchriftliche Arbeit. Phraſen und Synonyma.(Berlit). Griechiſch: 7 St. w.— Hom. Od. Ausgewählte Abſchnitte aus I. II. III IV. Sodann IX X. Etwa 120 Verſe auswendig gelernt.(Steiger). Xen. Anab. III. IV, 1, 2, 7, 8. V, 1, 2. VII, 1. Grammatik§ 69— 90. Wiederholungen aus der Formenlehre. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit. Mündliche Überſetzungen nach Böhme.(Im Sommer Boſſe, im Winter Manns). Franzöſiſch: 2 St. w.— Alph. Daudet, Erzählungen, herausgegeben von Wychgram. Grammatik Lektion 50— 69. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(Pulch). Hebräiſch: 2. St. w.— Das regelmäßige Verbum und einige Klaſſen der unregelmäßigen Verba. Überſetzungen nach Seffer.(Schwarz). Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Griechiſche Geſchichte. Die außereuropäiſchen Erdteile.(Gutheil). Mathematik: 4 St. w.— Die Lehre von den Potenzen und Wurzeln. Gleichungen vom erſten Grade mit mehreren Unbekannten und vom zweiten Grade mit einer Unbekannten. An⸗ wendungen der Gleichungen(nach Heis§§ 63, 67, 71). Proportionalität und Ähnlichkeit. Kreis⸗ meſſung(Kambly, Abſchn. V und VI). Geometriſche Konſtruktionsaufgaben: Berührungskreiſe des Dreiecks. Kreisaufgaben. Alle zwei Wochen ſchriftliche Arbeiten.(Hartmann). Naturkunde: 2 St. w.— Die Lehre vom Magnetismus und von der Elektrizität. Wärmelehre.(Hartmann). Tertia 1. Ordinarius im Sommer Hülfslehrer Boſſe, im Winter Oberlehrer Manns. Religionslehrel: 2 St. w.— Das Evangelium Matthäi und die Apoſtelgeſchichte ge⸗ leſen und erklärt. Kurze Mitteilungen aus der Geſchichte der Ausbreitung des Chriſtentums und Luthers Leben. Stücke der Bergpredigt memoriert. Kirchenlieder und Sprüche des Kanons gelernt und repetiert. Wiederholung des Katechismus.(Schwarz). Deutſch: 2 St. w.— Proſaiſche nnd poetiſche Stücke des Leſebuches geleſen und be⸗ ſprochen. Gedichte des Kanons gelernt reſp. repetiert. Grammatiſches über den Satz. Die wich⸗ tigſten Tropen und Figuren. Mündliche und ſchriftliche Dispoſitionsübungen. 12 Aufſätze(darunter 4 Klaſſenaufſätze.)(Schwarz). — 8— Lateiniſch: 9 St. w.— Ov. Met., Auswahl von Siebelis⸗Polle. IV. XIII. XXII. XXX. XXXI. XXXV. XXXVI. überſetzt, XXII auswendig gelernt.(Pulch). Caes. bell. gall. III. IV. VI, 11— 29. VII, 1—13 und 63— 90. Grammatik: Wiederholung der Kaſuslehre; neu: § 227— 312(der neueſten Auflage) mit Auswahl. Phraſen aus Cäſar. Mündliches Überſetzen aus Oſtermann. Wöchentlich eine ſchriftliche Arbeit.(Im Sommer Boſſe, im Winter Manns). Griechiſch: 7 St. w.— Xen. Anab. I. Abſchluß der Formenlehre. Memorieren der Vokabeln und mündliches und ſchriftliches Überſetzen aus Weſener II. Extemporalien.(Haeſecke). Franzöſiſch: 2 St. w.— Lektüre nach Plötz, lectures choisies. Schulgrammatik, Lektion 29— 49. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Geſchichte der Neuzeit bis 1871 mit beſonderer Berückſichtigung der brandenburgiſch⸗preußiſchen Geſchichte. Geographie Deutſchlands.(Im Sommer Boſſe, im Winter Steiger). Mathematik: 3 St. w.— Arithmetik: Gleichungen erſten Grades mit einer Unbekannten. Anfangsgründe der Lehre von den Potenzen und Wurzeln. Berechnung der Quadratwurzeln. Geometrie: Flächeninhalt gradliniger Figuren.(Kambly, Abſchnitt 4). Konſtruktionsaufgaben. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). Uaturkunde: 2 St. w.— Das natürliche Pflanzenſyſtem. Beſtimmung von Pflanzen. (S.) Mineralogie und Geologie.(W.) Einiges aus der Lehre vom Bau des menſchlichen Körpers. (Hartmann.). Tertia 2. Ordinarius Gymnaſiallehrer Dr. Haeſecke. Religionslehre: 2 St. w.— Katechismus: 1.—3. Hauptſtück repetiert, 4. und 5 neu gelernt. Das Wichtigſte aus der Reformationsgeſchichte. Sprüche und Kirchenlieder nach dem Kanon neu gelernt und repetiert.(Haeſecke). Deutſch: 2 St. w.— Anfänge der Stiliſtik. Indirekte Rede. Wortbildungslehre. Neu⸗ hochdeutſche Deklination.— Lektüre proſaiſcher und poetiſcher Leſeſtücke.— 12 Aufſätze(darunter 4 Klaſſenaufſätze) und kleinere ſchriftliche übungen(Disponier⸗ und Satzübungen). Memorierübungen nach dem Kanon.(Haeſecke). Lateiniſch: 9 St. w.— Ov. Metam. del. von Polle NM 5, 6, 19, 21; zum Teil me⸗ moriert. Anfangsgründe der Proſodie und Metrik.(Gutheil). Caes. de bello Gallico I—III. Ergänzung der Kaſuslehre.— Mürdliche und ſchriftliche Überſetzungen aus Oſtermann.— Extem⸗ poralien.— Phraſen.(Haeſecke). Griechiſch: 7 St. w.— Formenlehre bis zu den Verba auf. Memorieren der Vo⸗ kabeln und mündliches und ſchriftliches Überſetzen aus Weſener I. Wöchentlich eine ſchriftliche Arbeit.(Miedzychodzki). — 9— Franzöſiſch: 2 St. w.— Lektüre nach Plötz, lectures choisies. Grammatik, Lektion 1— 28. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Deutſche Geſchichte bis zum Augsburger Religionsfrieden.— Geographie: Die außerdeutſchen Länder Europas.(Berlit). Mathematik: 3 St. w.— Arithmetik: Die vier Species der Buchſtabenrechnung. (Heis§ 7— 25). Gleichungen erſten Grades mit einer Unbekannten.(Heis§ 61 mit Auswahl). Geometrie: Lehre von den Dreiecken, Vierecken und vom Kreiſe.(Kambly I— III). Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne). Uaturkunde: 2 St. w.— Botanik: Die Familien der Ranunculaceen, Amyygdaleen, Pomaceen, Betulaceen, Cupuliferen, Papilionaceen und Kompoſiten. Inſekten⸗ und Windbeſtäubung. Beſtimmen von Pflanzen. Einige ausländiſche Pflanzen.(S.) Zoologie: Die wirbelloſen Tiere. Überſicht über das Tierreich(W.)(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne). Quarta. Ordinarius Gymnaſiallehrer Miedzychodzki. Religionslehre: 2 St. w.— Repetition der wichtigſten Geſchichten des alten und neuen Teſtaments. Die auf Chriſti Lehrthätigkeit bezüglichen Abſchnitte aus Lukas. Allgemeine Über⸗ ſicht über Paläſtina. 3. Hauptſtück, Repet. des 1. und 2. Haupſt.— Sprüche und Lieder nach dem Kanon neu gelernt und repetiert.(Haeſecke). Deutſch: 2 St. w.— Poetiſche und proſaiſche Stücke geleſen und beſprochen. Die vor⸗ geſchriebenen Gedichte gelernt. Satzübungen. Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(Diktate und Aufſätze).(Pulch). Lateiniſch: 9 St. w.— Lhomond, urbis Romae viri illustres XXXI- LX. Die Kaſus⸗ regeln nach Oſtermann. Muſterſätze. Übungen im überſetzen aus dem Deutſchen ins Lateiniſche nach Oſtermann. Repetition der Formenlehre. Wöchentlich eine ſchriftliche Arbeit.(Miedzychodzki). Franzöſiſch: 5 St. w.— Grammatik, Lektion 61— 112; ausgewählte Leſeſtücke. Wöchent⸗ lich eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). Geſchichte und Geographie: 4 St. w.— Griechiſche Geſchichte im Sommer und römiſche im Winter.(Miedzychodzki). Geographie: Die außereuropäiſchen Erdteile. 2 St. w.(Hartmann). Mathematik: 4 St. w.— Die Dezimalbruchrechnung. Zinsrechnung. Regeldetri.(Fölſing II mit Auswahl). Die wichtigſten Sätze aus der Lehre von den Winkeln, den Dreiecken, den Vier⸗ ecken und vom Kreiſe. Alle zwei Wochen ſchriftliche arithmetiſche Arbeiten.(Hartmann). Naturkunde: 2 St. w.— Botanik: Das Linné'ſche Syſtem. Die Familien der Labiaten, Amygdaleen, Pomaceen, Cruciferen, Papilionaceen, Solaneen und Umbelliferen. Beſtimmen von Pflanzen.(S.) Zoologie: Die Reptilien, Amphibien und Fiſche. Überſicht über die Wirbeltiere. (W.)(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne.) 2 — 10— Quinta. Ordinarius Gymnaſiallehrer Dr. Pulch. Religionslehre: 2 St. w.— Bibliſche Geſchichten des Neuen Teſtaments. Wiederholung des erſten Hauptſtückes des Katechismus. Das zweite Hauptſtück. Memorieren der im Kanon vor⸗ geſchriebenen Sprüche und Kirchenlieder.(Schmidt). Deutſch: 2 St. w.— Leſen und Erklären poetiſcher und proſaiſcher Stücke. Die Ge⸗ dichte des Kanon wurden gelernt. Lehre von der Interpunktion. Alle 8 Tage ein Diktat, im Winter jede dritte Woche dafür ein Aufſatz.(Im Sommer Pulch, im Winter Sonne). Lateiniſch: 9 St. w.— Abſchluß der Formenlehre. Einiges aus der Syntar. Alle Vokabeln aus Oſtermann für V. Schriftliche und mündliche Überſetzungsübungen nach Oſtermann. Alle 8 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(Pulch). Franzöſiſch: 4 St. w.— Grammatik, Lektion 1— 60. Alle 8 Tage eine ſchriftliche Arbeit.(Pulch). Geſchichte und Geographie: 3 St. w.— Erzählungen aus der deutſchen Geſchichte 1 St. w.— Europa mit beſonderer Berückſichtigung Deutſchlands. 2 St. w.(Miedzychodski). Mathematik: 4 St. w. Rechnen: Die vier Species mit gemeinen Brüchen. Einfache Regeldetri mit ganzen Zahlen und Brüchen.(Fölſing I. Teil, 3. Abſchnitt). Alle 14 Tage eine ſchriftliche Arbeit. 3 St. w. Geometrie: Punkt, Linie, ebene Figur. Übungen im Zeichnen pla⸗ nimetriſcher Gebilde. 1 St. w.(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne). Uaturkunde: 2 St. w.— Botanik: Eingehende Betrachtung großblütiger Pflanzen. Blumen und Inſekten. Die Familien der Labiaten, Solaneen und Scrophularineen.(S.) Zoologie: Die Vögel.(W.)(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne). Schreiben: 2 St. w.— Einübung der lateiniſchen und deutſchen Kurrentſchrift nach Vorſchriften an der Wandtafel. Taktſchreiben.(Schmidt). Sexta. Ordinarius Hülfslehrer Schwarz. Religionslehre: 3 St. w.— Bibliſche Geſchichte des alten Teſtaments. 1. Hauptſtück. Sprüche und Kirchenlieder nach dem Kanon.(Haeſecke). Deutſch: 3 St. w.— Leſen und Erklären proſaiſcher und poetiſcher Stücke. Wiederer⸗ zählen des Geleſenen, Auswendiglernen von Gedichten. Jede Woche ein Diktat.(Im Sommer Schmidt, im Winter Sonne). Lateiniſch: 9 St. w.— Die regelmäßige Formenlehre. Die Wörter nach Oſtermanns Vocabularium für VI wurden gelernt, die Übungsſtücke in Oſtermanns Übungsbuch für VI zum Teil überſetzt. Wöchentlich eine ſchriftliche Arbeit.(Schwarz). Geſchichte und Grographie: 3 St. w.— Griechiſche Heldenſagen 1 St. w.— Elemente der Geographie.— Überſicht über die Erdteile. 2 St. w.(Miedzychodzki). — 11— Rechnen: 4 St. w.— Die vier Species mit unbenannten und benannten Zahlen. Deci⸗ malzahlen. Reſolvieren und Reducieren. Teiler und Vielfache der Zahlen.(Fölſing I.) Wöchentlich eine ſchriftliche Arbeit.(v. Kamptz). naturkunde: 2 St. w.— Botanik: Beſchreibung von Pflanzen mit einfachem Blüten⸗ bau.(S.) Zoologie: Die Säugetiere.(W.)(Im Sommer Deinet, im Winter Sonne). Schreiben: 2 St. w.— Deutſche und lateiniſche Kurrentſchrift nach Vorſchriften an der Wandtafel.(Schmiſdt). Vom evangeliſchen Religionsunterricht waren während des Konfirmanden⸗Unterrichts im Winterhalbjahr dispenſiert aus III,2 4, aus IV 2 und aus V 1 Schüler. neligionslehre für die katholiſchen Schüler: I. Die Lehre von der Gnade, den Sakra⸗ menten und Sittengeſetz. Kirchengeſchichte: Von Stiftung der Kirche bis Bonifacius.— II. Die Sakramente und die bibliſchen Geſchichten des alten Teſtaments.(Pfr. Müller). Techniſcher Unterricht. a) Turnen: Je 2 St. w. für jede Klaſſe: In ſtufenweiſer Folge: Frei⸗ und Ordnungs⸗ übungen, Holzſtab⸗, Eiſenſtab⸗ und Hantelübungen, Gerätturnen, Turnſpiele. Im Winter gelegent⸗ lich Schlittſchuhlaufen unter Leitung des Lehrers.(Im Sommer VI- III,2 Schmidt, III, L— I Deinet, im Winter VI—I Schmidt). Dispenſiert vom Turnen waren im Sommer 7, im Winter 13 Schüler. b) Singen: VI und V je 2 St. w. Eingeübt wurden Choräle und Volkslieder, ſowie die Tonleiter in Dur und Moll. Chor: Je 1 St. w. Sopran und Alt, Tenor und Baß, vereinigter Chor. Es wurden geiſtliche und weltliche Lieder aus Serings und Schwalms Chorbüchern geſungen.(Hoßfeld). c) Zeichnen: Obligatoriſch: VI: 2 St. w. Die gerade Linie in ihrer verſchiedenen Rich⸗ tung. Zeichnen von Quadraten, Rechtecken, Dreiecken und Benutzung dieſer Formen zu Ausführung von einfachen geradlinigen Flachornamenten: Mäander, Sternfiguren, parquetartige Muſter und Bandverſchlingungen. Nach Vorzeichnung an der Wandtafel. V: 2 St. w. Fortgeſetztes Zeichnen von geradlinigen Flachornamenten. Die krumme Linie, Zeichnen des Kreiſes, Ovals und der Vierecke. Einfache Blattformen. Nach Vorzeichnung an der Wandtafel. IV: 2 St. w. Einfache krummlinige Flachornamente unter Zugrundelegung der gerad⸗ und krummlinigen geometriſchen Figuren. Die Spiral⸗ und Schneckenlinie, Umriſſe von Gefäßen. Nach Vorzeichnungen an der Wandtafel. Die erſten Übungen im Zeichnen nach AModellen. — 12— Fakultativ: Je 2 St. w. für jede Abteilung. 1. Zeichnen nach Gipsmodellen und Holzkörpern. Ausführung der Zeichnungen in Licht und Schatten mit dem Wiſcher und zwei Kreiden, ſowie in Tuſchmanier. Elemente der Projektions⸗ lehre und Perſpektive. Das Wichtigſte aus der Ornamentformen⸗ und Stillehre. 2. Schwierigere Flachornamente und Umriſſe von Gegenſtänden nach Vorzeichnung an der Wandtafel. Übungen im Tuſchen und Anlegen mit mehreren Farbentönen. Zeichnen nach einfachen Modellen.(Schmidt). Am fakultativen Zeichenunterricht beteiligten ſich 22 Schüler. Baden und Schwimmen: Zur Sicherheit der Badenden war während der Badezeit der Schloſſer Troſcheit täglich 1½ St. mit einem Kahn an der Bodeſtelle anweſend. Unterricht im Schwimmen wurde in dieſem Jahr vom 5. Juni bis 6. September in 4 St. w. erteilt. Am Schwimm⸗ unterricht beteiligten ſich 21 Schüler.(Deinet und Schmidt). Zuſammenſtellung der beim Unterricht gebrauchten Lehrbücher: Religionslehre: Schulgeſangbuch von Walther⸗Karow für VI— I. Bibel für VI— l. Zahn, Bibliſche Hiſtorien VL— IV. Hollenberg, Hilfsbuch für den Religionsunterricht für II— I. Das Neue Teſtament im Urtext für II— I. Deutſch: Regeln und Wörterverzeichnis für die deutſche Rechtſchreibung für VI—I. Leſebuch von Hopf und Paulſiek für VI— III. Rumpel, Philoſophiſche Propädeutik für I. Lateiniſch: Grammatik von Ellendt⸗Seyffert für VI— I. Oſtermann, latein. lieufigsih und Vokabularium für VI— III. Klaucke, Aufgaben zum Überſetzen aus dem Deutſchen ins Lateiniſche für obere Klaſſen für II. Süpfle, Aufgaben zu lateiniſchen Stilübungen für I. Griechiſch: Grammatik von Koch für III, 2—J. Weſener, Lueh Übungshuch für III. Böhme, Aufgaben zum Überſetzen ins Griechiſche für II— I. Franzöſiſch: Plötz, Elementargrammatik für V u. IV. Plötz, Schulgrammatik für III, 2— I. Plötz, Lectures choisies für III. Hebräiſch: Seffer, Elementarbuch der hebr. Sprache. Geſchichte u. Geogr.: Jäger, Hülfsbuch für den erſten Unterricht in alter Geſchichte für IV. David Müller, Leitfaden zur Geſchichte des deutſchen Volkes für III. Pütz, Grundriß der Geſchichte und Geographie für obere Klaſſen für II u. I. Daniel, Leitfaden für den Unterricht in der Geographie für VI— I. KMathematik: duſng, Rechenbuch für VI— IV. eis, Aufgabenſammlung für III— I.. Kambly, Planimetrie für III— I. Schlömilch, Logarithmentafeln für II,I=I. Stegmann, Trigonometrie und Stereometrie für II, 1—I. Naturkunde: Leunis, Leitfaden für VI— III. Jochmann, Experimentalphyſik für II— I. Geſang: Erk, Turn⸗ und Wanderlieder. Sering, Chorbuch. Für die lateiniſchen und griechiſchen Klaſſiker wurden in der Klaſſe Teubner'ſche Text⸗ Ausgaben gebraucht. II. Verfügungen der vorgeſetzten Behörden. Verf. Kgl. Provinzial⸗Schulkollegiums zu Kaſſel vom 15. April 1890, S. 690; es wird ein Auszug aus dem Bericht, welchen der Profeſſor Dr. Schmidt⸗Rimpler zu Marburg über eine von ihm bei einer Anzahl Lehranſtalten der Provinz an den Schülern vorgenommene Augenunterſuchung an den Herrn Miniſter erſtattet hat, zur Beachtung mitgeteilt. Miniſterialerlaß vom 3. April 1890, U. III. 5763 mit einer Anweiſung zur Aus⸗ führung der Laufübungen im Turnunterricht. Desgl. vom 6. Juni 1890 U. II. 955; es wird auf den Nutzen einer maßvollen Ver⸗ wertung des Zeichnens für die meiſten Unterrichtsgegenſtände höherer Schulen aufmerkſam gemacht. Verf. Kgl. Provinzial⸗Schulkollegiums vom 25. November 1890, S. 5946; es werden für die höheren Schulen der Provinz allgemeine Beſtimmungen über die Reinigung der Schulräume ꝛc. gegeben. Desgl. vom 23. Dezember 1890,§. 6343; nach Verfügung des Herrn Miniſters ſind die bei der Verſetzung nach Prima gefertigten griechiſchen, lateiniſchen und franzöſiſchen Ueberſetzungen, welche gemäß dem Miniſterialerlaſſe vom 11. Dezember 1889— U. II 8536— die entlaſſende der aufnehmenden Schule zur Verfügung zu ſtellen hat, nach bei der Reifeprüfung gemachtem Ge⸗ brauch der erſteren Schule wieder zuzuſtellen. Desgl. vom 30. Dezember 1890 S. 6412; die evangeliſchen Choräle ſollen an den höheren Schulen des Regierungsbezirks Kaſſel in derjenigen Form eingeübt und gebraucht werden, welche in dem Choralbuch zum Evangeliſchen Kirchengeſangbuch für den Konſiſtorialbezirk Kaſſel und in dem Melodienbuch zum Evangeliſchen Kirchengeſangbuch für den Konſiſtorialbezirk Kaſſel angegeben iſt. Miniſterialerlaß vom 27. Dezember 1890, U. II. 10331; der lateiniſche Aufſatz und die Überſetzung in das Griechiſche bei der Verſetzung in die Prima ſollen vom nächſten Reife⸗ prüfungs⸗ bezw. Verſetzungstermin an in Wegfall kommen. Desgl. vom 12. Juni 1890; das Königl. Provinzial⸗Schulkollegium kann eine Nachprüfung im Hebräiſchen an demjenigen Gymnaſium abnehmen laſſen, an welchem der Studierende das Reife⸗ zeugnis erworben hat, vorausgeſetzt, daß das Geſuch um Zulaſſung zu dieſer Prüfung im erſten Jahre nach dem Abgang von der Schule erfolgt. — 14— III. Chronik der Schule. Montag den 14. April 1890 wurde, nachdem vormittags die Prüfung der neu eintretenden Schüler ſtattgefunden hatte, nachmittags 4 Uhr das Schuljahr in üblicher Weiſe eröffnet. Hülfslehrer Mosheim war zu Oſtern an das Königl. Gymnaſium zu Wiesbaden be⸗ rufen worden. Hülfslehrer Boſſe wurde von nun ab bis Michaelis voll beſchäftigt; Hülfslehrer Gutheil blieb weiter zu unentgeltlicher Beſchäftigung. Bis zum 7. Mai fehlte der Oberlehrer Dr. Steiger, weil er als Hauptmann der Landwehr zu einer militäriſchen Übung nach Hannover einberufen worden war. Seine Vertretung wurde mit Hülfe des Hülfslehrers Gutheil bewerk⸗ ſtelligt. Oberlehrer Berlit rückte in die 3. Oberlehrerſtelle auf, Gymnaſiallehrer Dr. Pulch in die vorletzte ordentliche Lehrerſtelle. Die Pfingſtferien dauerten vom 24. bis 28. Mai. Freitag den 13. Juni unternahmen alle Klaſſen unter Führung der Lehrer Turnfahrten nach den Weſerbergen und dem Teutoburger Wald; die Unterſekunda verwendete mit Genehmigung des Königl. Provinzial⸗Schulkollegiums dazu auch noch den folgenden Tag. Für die letzten drei Wochen vor den Sommerferien war der Gymnaſiallehrer Dr. Haeſecke vom Königl. Provinzial⸗Schulkollegium zum Gebrauch einer Badekur beurlaubt worden. Auch ſeine Vertretung wurde durch den Hülfslehrer Gutheil beſorgt. Am 26. Juni nahm Herr Generalſuperintendent Werner aus Kaſſel eine Reviſion des evangeliſchen Religionsunterichts vor. Die Sommerferien dauerten vom 7. Juli bis zum 2. Auguſt. Vom 18. bis 23. Auguſt wurden von zwei Oberprimanern und vier Extraneern, welche von dem Kgl. Provinzial⸗Schulkollegium zur Ableiſtung der Prüfung hierher überwieſen worden waren, die ſchriftlichen Entlaſſungsprüfungsarbeiten angefertigt. Zum drittenmal mußte Hülfslehrer Gutheil zur Aushülfe herangezogen werden, da Hülfslehrer Boſſe vom 21. Auguſt ab bis zum Schluß des Sommerhalbjahres infolge eines Augenleidens keinen Dienſt thun konnte. Zur Feier des Sedantages fand am 2. September vormittags ein Schulaktus ſtatt, bei welchem der primus omnium Otto Weiß über die Schlacht bei Sedan ſprach. Für den Nach⸗ mittag war auf Anregung des hieſigen Kriegervereins unter Mitwirkung der ſtädtiſchen Behörden ein allgemeiner Feſtzug und daran anſchließend ein Volks⸗ und Jugendfeſt auf dem nahe der Stadt gelegenen Steinanger veranſtaltet worden, woran ſich das Gymnaſium beteiligte. Am 12. September fand unter dem Vorſitz des Königl. Provinzialſchulrats Herrn Geh. Reg.⸗Rats Dr. Lahmeyer die mündliche Prüfung der Extraneer ſnatt, bei welcher die Aspiranten Fritz Nolte aus Kaſſel, Heinrich Schmidt aus Frankfurt a. M. und Eduard Violet aus Berlin das Zeugnis der Reife erhielten. Für die Abiturienten der Anſtalt wurde die münd⸗ liche Prüfung am 20. September unter dem Vorſitz des Direktors abgehalten; ein Oberprimaner erhielt das Reifezeugnis. — 15— Mit dem Schluß des Sommerhalbjahres verließ der Hülfslehrer Deinet die Anſtalt, an welcher er ſeit Mai 1885 erfolgreich gewirkt hatte, da er als ordentlicher Lehrer an das Realpro⸗ gymnaſium zu Arolſen berufen worden war. Die Michaelisferien dauerten vom 29. September bis 11. Oktober. Zu Beginn des Winterhalbjahres, das am 13. Oktober in herkömmlicher Weiſe eröffnet wurde, traten in das Lehrerkollegium neu ein der Oberlehrer Manns“), bisher am Königl. Gymnaſium zu Hersfeld, und der wiſſenſchaftliche Hülfslehrer Sonnez) vom Königl. Gymnaſium zu Marburg. Hülſfslehrer Boſſe blieb mit Genehmigung des Königl. Provinzial⸗Schulkollegiums weiter zu unentgeltlicher Beſchäftigung an der Anſtalt. Samſtag den 25. Oktober fiel auf Allerhöchſten Befehl anläßlich des 90. Geburtstags des General⸗Feldmarſchalls Grafen von Moltke der Unterricht aus; bei der in der Aula ſtatt⸗ findenden Schulfeier hielt der Oberlehrer Dr. Steiger die Rede. Freitag den 31. Oktober wurde der Unterricht nachmittags 3 Uhr geſchloſſen und dann in der Aula die Feier des Reformationsfeſtes und des Stiftungsfeſtes der Anſtalt in her⸗ kömmlicher Weiſe begangen; die Anſprache hielt der Religionslehrer, Hülfslehrer Schwarz. Sonntag den 30. November fand die gemeinſame Abendmahlsfeier von Lehrern und Schülern der Anſtalt ſtatt und zwar diesmal in der lutheriſchen Kirche. Die Weihnachtsferien dauerten vom 23. Dezember 1890 bis zum 6. Januar 1891. Dienſtag den 27. Januar fand zur Feier des Geburtstags Sr. Majeſtät des Kaiſers und Königs ein Schulaktus ſtatt, bei welchem Oberlehrer Dr. Hartmann die Feſtrede hielt. Vom 28. bis 31. Januar wurden von 8 Oberprimanern die ſchriftlichen Entlaſſungs⸗ prüfungsarbeiten angefertigt. Die mündliche Prüfung, bei welcher 7 derſelben das Reifezeugnis erhielten, fand unter dem Vorſitz des Königl. Provinzialſchulrats Herrn Geh. Regierungs⸗Rats Dr. Lahmeyer aus Kaſſel am 12. März ſeatt. Die Anſprachen bei den Kaiſergedenkfeiern am 14. Juni und 18. Oktober 1890 und am 9. März 1891 hielt Gymnaſiallehrer v. Kamptz. ¹) Karl Manns, geboren zu Hünfeld am 22. April 1851, beſuchte das Königl. Gymnaſium zu Hersfeld, ſtudierte in Marburg und Leipzig hauptſächlich klaſſiſche Philologie und beſtand 1874 in Marburg die Prüfung pro fac. doc. Nachdem er im Winter 18 ⁄⁄ an einem Großherzogl. Oldenburgiſchen Gymnaſium ver⸗ tretungsweige beſchäftigt geweſen war, hat er von Oſtern 1875 bis Michaelis 1890 ununterbrochen dem Lehrer⸗ kollegium des Königl. Gymnaſiums zu Hersfeld angehört, zuerſt als Probekandidat, dann als beauftragter Lehrer, ſeit 1876 als ordentlicher Lehrer. 1888 wurde ihm der Oberlehrertitel verliehen und vom 1. Oktober 1890 ab die vierte etatsmäßige Oberlehrerſtelle am Königl. Gymnaſium zu Rinteln übertragen. ²) Julius Sonne, geboren zu Oberhaun bei Hersfeld am 18. November 1859, beſuchte das Königl. Gymnaſium zu Hersfeld, ſtudierte in Marburg ung Straßburg Mathematik und Naturwiſſenſchaften und beſtand 1882 in Marburg die Prüfung pro fac. doc. Von Michaelis 1882 bis dahin 1883 leiſtete er zu Hers⸗ feld ſein Probejahr ab, genügte im folgenden Jahr ſeiner Militärpflicht und blieb dann am Gymnaſium zu Hersfeld. Michaelis 1888 wurde er zu einer Vertretung an das Königl. Wilhelmsgymnaſinm zu Kaſſel berufen, wo er 1 ½ Jahre blieb; dann war er in gleicher Weiſe thätig an den Königl. Gymnaſien zu Hadamar und Marburg. — 16— Statiſtiſche Mitteilungen. 1. Frequenztabelle für das Schuljahr 180%. 01 UI onſon oII UIIIIV VVISa. 1. Beſtand am 1. Februar 1890. s 12 11 19 22 12 17 15 19 135 2. Abgang bis zum Schluß des Schul⸗ jahres 1889%o. 8 2 3 3 4 3 1 1 26 3* Irgang durch Verſetzung zu Oſtern 7 6 14 17 7 12 11 17— 91 3 ¹b„ Aufnahme„„ 1[1 1 2 2 2 1— 8 18 4. Fraalens am Anfang des Schul⸗* 1 jahres 189%.. 8]10 17 21] 10 ⁰ 16 16 20] 9 127 5. Augang im Sommerſemeſter 1890—————————— 6. Abgang„ 1 1 2—— 1——— 5 7* Audang durch Verſetzung zu Michaelis 2——-ℳ—ℳV— ᷣᷣũ—ß—— 2 7²* 2„ 21 Aufnahme 21 1— 1— 1————— 2 8. Frequenz am Anfang des Wter, ſemeſters 189%... 9 8 15 22 10 15 16 20 9 124 9. Zugang im Winterſemeſter— 1———————— 1 10. Abgang„„=- 1—-—= 1 11. Frequenz am 1. Februar 1891 5B2IBE22 5 15 i1620. 51.157 Durchſchnittsalter am 1. Jebr. 1891 20 ½ 20 18 ½ 16 ½ 16 15 12 ⁄1 1177 10— V Kach. Diſſ. Jnden Einh. Ausw. Ausl. 1. Am Anfang des Sommerſemeſters. 124 2— 1*75 V 49 5 —„ Winterſemeſtrs..0 3 1 71 48 3 83. Am 1. Februar 1891.. 120 3 1 71 49 V 4 Das Zeugnis für den einjährigen Militärdienſt haben erhalten: Oſtern 1890: 17, Michaelis:— Schüler; davon ſind zu einem praktiſchen Beruf abgegangen: Oſtern: 2, Michaelis:— Schüler. welche im Schuljahre 189%, das Zeugnis der Reife erhalten haben. 17 3. überſicht über die Abiturienten, Geburts- Des vaters 5 2 Gewählter 5 UNamen. A— helig.] S eruf 5 Jahr Ort Stand V Wohnort 44 5 A. Michaelis 1890: 1] Seebohm, Otto 1870% Königshof[luth.] Sanitätsrat Königshof 1 1 Militär. .* bei Münden B. Oſtern 1891: 1] Bendler, Auguſt 1872 Obernkirchen ſkath.] Expedient Obernkirchen] 6 ½ 2 Taeilafie nud 2 hilologie. 2 Bührmann, Heinrich[1871] Rinteln luth. Gparkaſem⸗ Rinteln 10 2 ABankfach endan 3 Burgdorf, Theodor 1867 Hildesheim lluth. 4 Kaufmann Hildesheim 1 1 Medicin. 4 Dröſe, Arthur 1870 Sehnde luth. Tierarzt Sehnde 3 2 cKRMedicin. (Kr. Celle) 5 Lenbner. Harry 1872 Ziegenhain ſref. Superintendent Ziegenhain[3 2 AJurisprudenz. 6 Soſtmann, Wilhelm 1868 Kaſel luth. Domänen⸗ Raſſel 1 ½ 1 ½ Theologie. Rentmeiſter 7 Weiß, Otto 1871 Vilſen luth.] † Sanitätsrat Vilſen 10 2 Medicin. (Kr. Hoya) ——— V. Sammlungen von Lehrmitteln. Für die Lehrerbibliothek wurden angekauft: a) Zeitſchriften: Literariſches Centralblatt.— Blätter für literariſche Unterhaltung. — Petermann, Geographiſche Mittheilungen.— Zeitſchrift für das Gymnaſialweſen.— Central⸗ blatt für die geſ. Unterrichtsverwaltung.— Fleckeiſen⸗Maſius, Neue Jahrbücher.— Weidner, Zeit⸗ ſchrift für lateinloſe höhere Schulen.— Zeitſchrift des Vereins für heſſiſche Geſchichte u. Landeskunde. b) Fortſetzungen: Geſetzſammlung für die Kgl. Preußiſchen Staaten.— Allgemeine Deutſche Biographie.— Grimms Deutſches Wörterbuch.— Roſcher, Lexikon der griech. u. röm. Mythologie.— Frick und Meier, Lehrproben.— von Sybel, Begründuug des Deutſchen Reiches. — Müller, Handbuch der klaſſiſchen Altertumswiſſenſch.— von Treitſchke, Deutſche Geſchichte.— Europ. Staatengeſchichte— Statiſtiſches Jahrbuch der höheren Schulen Deutſchlands.— Jahr⸗ bücher des Vereins v. Altertumsfreunden im Rheinlande.— Rankes ſämtliche Werke. c) Neue Werke: Homeri Ilias ed. Dindorf-Hentze. 6 Exempl.— Cuno, Vorgeſchichte Roms. 2. Teil.— Schmidt⸗Weizſäcker, bibl. Theologie des neuen Teſtaments.— Weiß, das Matthäusevangelium und ſeine Lucasparallelen erklärt.— Meyer, Keitiſcheregetſcher Kommentar — 18— über das neue Teſtament. 2. uund 4. Abt.— Gröbers Grundriß der romaniſchen Philologie. Bd. 1.— Paul, Grundriß der germaniſchen Philologie.— Semper, Der Stil.— Killmann, Direktorenverſammlungen.— Dietlein, Goſche und Polack, Aus Deutſchen Leſebüchern 1. An Geſchenken erhielt die Bibliothek: 1) Von Behörden:— Vom Kgl. Miniſterium der geiſtl. uſw. Angelegenheiten: Jahr⸗ bücher des Vereins von Altertumsfreunden im Rheinlande. 88.— Vom Kgl. Provinzialſchul⸗ kollegium: Verſchiedene Univerſitätsſchriften. 2) Von Privatperſonen:— Von Herrn Oberlehrer Pfarrer Hüpeden in Kaſſel: Bericht über das Schuljahr 1889 der Deutſchen und Schweizer Schule zu Konſtantinopel.— Von Herrn Archivrat Dr. Könnecke in Marburg: Führer durch die Ausſtellung über alle Zweige des Buch⸗ gewerbes in Heſſen.— Vom Verfaſſer: Böhling, Aus nordruſſiſchen Dörfern. Für die Schülerbibliothek wurden angekauft: Bechſtein, Hof⸗ und Stubenvögel.— Höcker, Der Sieg des Kreuzes. I.— V.— Klein, Allgem. Witterungskunde.— Taſchenberg, Inſekten.— Gerland, Licht und Wärme.— Peters, Firſterne.— Lehmann, Die Erde und ihr Mond.— Waßmuth, Elektrizität.— Hanſen, Ernäh⸗ rung der Pflanzen.— Graber, Werkzeuge der Tiere.— Elſas, Der Schall.— Krümmel, Der Ozean.— Behagel, Deutſche Sprache.— Löwenberg, Entdeckungsreiſen in den Polarzonen.— Detlefſen, Wurzel, Blatt und Blüte.— Pinner, Geſetze der Naturerſcheinungen.— Becker, Die Sonne und ihre Planeten.— Velhagen& Klaſings Sammlung Deutſcher Schulausgaben, Liefe⸗ rung 5, 6, 8, 9, 13, 14, 17, 28, 32, 33, 36, 38, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 48. Ferner wurden angekauft: für den phyſikaliſchen Apparat eine Sirene nach Dowe. Für den geographiſchen Apparat aus Kieperts Schulwandatlas der Länder Europas 1) Britiſche Inſeln, 2) Spanien und Portugal. Für den naturwiſſenſchaftlichen Apparat: Göring u. Schmidt, 2 Tafeln ausländiſcher Kulturpflanzen: Kaffee, Thee; Lehmann— Leutemann, Zoologiſcher Atlas, fünf Ergänzungstafeln; eine Käferſammlung von c. 200 Arten. Für den Zeichenapparat ſechs Drahtmodelle für perſpektiviſches Zeichnen. Das Stiliſieren der Pflanzen von Soldern. Projektionszeichnen von Vonderlin. Linearperſpektive von Zartmann. Für den Turnapparat ein ſtellbares Sturmlaufgerät; zwei Gummiblaſen; ein Wurfball in Lederhülle. VI. Stiftungen und Unterſtützungen von Schülern. Aus der ÜUnterſtützungs-Bibliothek konnten auch in dieſem Jahre wieder einer Anzahl bedürftiger Schüler die nötigen Schulbücher zur Benutzung gegeben werden. — 19— Mitteilungen an die Schüler und deren Eltern. Zum Schluß des Schuljahres findet Samſtag den 21. März vormittags 9 Uhr ein öffentlicher Schulaktus ſtatt, in welchem die Abiturienten entlaſſen werden. Das neue Schuljahr beginnt Montag den 6. April vormittags 8 Uhr mit der Prüfung der neu angemeldeten Schüler. Nachmittags 4 Uhr verſammeln ſich alle Schüler in der Aula zur Andacht. Bei der Meldung zur Aufnahme ſind die Geburts⸗ und Impfſcheine, ſowie die Zeugniſſe über den bisherigen Unterricht, bezw. das Abgangszeugnis der zuletzt beſuchten Schule vorzulegen. Für auswärtige Schüler unterliegt die Wahl der Wohnung nach§ 25 der Schul⸗ ordnung der vorher einzuholenden Genehmigung des Direktors. Rinteln, 14. März 1891. Der Königliche Gymnaſial⸗Direktor: Dr. Büsgen.