KURFURSTIL. GXMNASIUNI
IAHRESBERICHT 1M.
UBER DAsS
ZU RINTELN,
WOMIT
7U DEN ÖFFENTLICHEN PRUDFUNGFN UND SCHUIFEIERLICHKEIIEN
WELCHE
AM 3. UND 4. APRIIL STATT FINDEN wERDEVY.
EINLADET DER DIRECTOR DES GYMNASIUIS, Dr. CA RL EDUA BD BERAUVsS.
—
„ VonAX GEIT EXERCITATIONUMI HERODOTEARUMNI SPECIMEN NI, SIVE DE VETERE MEDORUM REGNoO.
tit a⸗ t ipsa. SCRIPSIT p A8
Dr. eIALNIDS IID.
—f⸗ꝛÿℳ—-—·—ͤ⸗-recæͤÄ—-e—e—S——
RINTELN 1843. 3 GEDRuUCkKT BEI c. 19eee

1
D. Medis Hrnoporus si non permulta, at multo plura quam de Assyriis memoriae prodidit. Nam horum mentionem prope nullam fecit, ut qualem rerum Assyriacarum speciem informaverit, non facile videatur ad intelligendum. Medorum contra res accurate velut data quadam opera persecutus est, eorumque memoriam non passim libris inseruit, sed continuam a Dejoce usque ad r libro primo ¹) comprehendit. Praeter hunc nemo res illas tam copiose descripsit, nemo certe cujus ad nostram memoriam integri- libri per- venerint. Nam Crrsrar perexiguae tantum reliquiae servatae sunt ²), deperditorumque librorum jacturam non sine summo dolore ferimus. Etenim Ctesias, Persicarum rerum gravissimus auctor, Persarum historiam 3) tribus et viginti libris complexus est, quorum sex Primis Assyriaca narravit et quae Persarum memoriam antecedunt(x⁶ re AFoουννμυνα aαν νσάα 95 rG„ IIeS- 2*), i in quibus Medica fuisse negari non potest. Neque ea, librorum numerun si respéxeris, extremis lineamentis adumbrasse videtur, sed fusius, quantum instituti ratio ferebat, expo- suisse, Qua de causa, libros non integros exstare, maximo opere dolemus, in kanta prae- sertim locupletium testium penuria; atque illud eo molestius terendum est quod- persdepe dissentit ab IIerodoto Ctesias, atque haberemus quicum« conferre possemus iferodoti narra- tiones, et ipsa comparatione facilius rerum gestarum cognoscere veritatem. Nam ubi Au in endem re discrepant, criticus habet quo alterum utrum metiatur, refutet, corrigat; et veritatis in utroque latentis indagandae facultas ei satis opportuna trihuitur. En fortunae beneficio percommode cecidit ut in his quae Ciesjae nomine feruntur, fedicarum quoque rerum aliqua fragmenta reperiantur: quibus Medorum non dico memoria; sed historlae quasi stamina quaedam et lineamenta continentur. Nam s1 2 ab Arbace gestas et Astyagis extremam sortem, de quibus Ctesias agit 4), exceperis, reliquis Medorum rebus illustrandis 4 4663 0 HXL00aII b(adDrrA) 4043 5,935:dC q 04d(2 1) Her. I, 95— 130, 4. 0Kom a. 8 n H4 or 2) ap. Diod. libro rundse et ap. Phot. p. 3516, ed. Beller Berol. 1824. 8-asX 111 3) ut Photius testatur p. 35. Bekker. enb 14 V rsas nn 13 4) de Arbace ap. Diod. II, 24— 28; de Asgage ap. Phot. p. 36. 2— 1d K
1*

4
nihil relinquitur nisi unum illud fragmentum, quod est apud Diodorum II, 32— 34, idque pusillum ac levidense, siquidem praeter nomina regum nihil fere quod dignum memoria sit, literis mandatum invenimus. Sed- vel ex his aliquantum commodi in res Medorum cognoscendas redundare, mihi guidem persuasum est; nec minus indidem judicari licet, quantum Ctesias ab Herodoto discedere videatur. Neque hoc aut veteres latuit ¹), aut Ctesiam ipsum fugit, quippe qui acrius Herodotum reprehenderit, mendacem appellans et sermonum inanium captatorem ²). Quae summàâ is quidem injurid calumniatus est. Quamquam in exponenda Medorum historia quae de Astyage Cyroque puero narravit Herodotus, fabu- larum naturam prae se ferre negari nequit, modo Ctesias quae retulit, hisce componere velis. In reliquis autem plurimis rebus Ctesias persaepe peccasse videtur, Herodotus vera prodi- disse. Quae si tenueris et apud utrumque quid suo quodque loco probandum, quid non probandum sit, indagaris, non ita magnum, credo, ac difficile erit, duos illos scriptores inter se dissidentes in concordiam adducere. Quae quam proclivis ratio conciliandi sit, videmus ex illis quae viri docti hac ipsa de re disputaverunt. Qui quamvis in varias sententias discesserunt, conciliandi tamen omnes periculum facere conati sunt. Sed de his postea videbimus. Nunc illud unum observasse sufficiat, de Medis Herodotum et certa tradidisse, si pauca excipias, et quae ad cognoscendas eorum res longe plurimum faciant. Quapropter in his rebus illustrandis multo melius quam in Assyriacis nobiscum actum putamus. Verum recentiori tempore aliud nobis ac novum genus fontium aperiri coeptum est ab illis prorsus diversum: quod ad veterum Medorum ac Persarum res cognoscendas maximi sane momenti est, quia non a Graecis illud hominibus peregrinis, sed ab indigenis ipsis manavit. Dico CoxrATAs INscnPrioNxEs et sacros veterum Persarum libros, Zrxp- Avrsræ nomine signatos, quos proximo saeculo primus ad nos Anquetilus du Perron, natione Gallus, pertulit et Gallice redditos evulgavit ³). Is enim, studio ductus admirabili quodam Zoroastris libros petendi, Parisiis in Indiam profectus est, quo post eversum Sassani- darum imperium veterum Persarum parva multitudo confugit, eorum videlicet qui patrio solo decedere quam desciscere a sacris majorum malebant. Apud hos ille diutius commorans, incredibili patientia atque invicto studio ea quae voluit persequi conatus est. Nam primum, ut aditum sibi ad libros Zoroastricos pararet, Zendicae linguae et Pehlvicae prima elementa discere coepit, doctoribus usus invitis illis quidem et tergiversantibus; deinde, quum lin- guis satis imbutus esset et historiam, religionem, ritus Persarum bene cognosset, ad ipsos
1) ckf. Diod. II, 32.
2) cf. Phot. p. 35: SMεε˙εαμαόσ(Krno⁵ας) r IIepoυν⁴ σemeᷣοεν εν dπαασαν demντνανεεμεᷣνα HoJdr 20εν dAd ⁴lνᷣ̈mꝙᷣuάυοπτσν τd deνεένν εν πιανονς QυαmMMέpYroπνπσο ν αeοναιν.
3) Zend-Avesta, Ouvrage de Zoroastre, 3 Voll. Par. 1771. 4. Gallicum librum vernacule reddidit et additamentis instruxit J. F. Kleuker Zendavesta, Zoroasters lebendiges Wort etc, 3 Theile. Riga 1771— 81. 4..

5 3
libros legendos se applicuit et librum sacrum manu scriptum, cui Tendidad nomen, in Gal- licum sermonem transtulit, collatione cum aliis exemplaribus manu scriptis diligenter instituta. In his non subsistendum sibi ratus, plures quoque libros rituales, qui cum libro Vendidad conjuncti nomine Tendidad-Sadé comprehendi solent ¹), in suam linguam convertit. Praeterea volumini tertio glossarium Zendicum et Pehlvicum adjecit. Codices ipsos manu scriptos, quos in India sibi paraverat, in bibliotheca regia Parisina reposuit: atque ita primus hominibus eruditis in omne tempus religionis et linguae Zendicae diligentius per- scrutandae potestatem fecit. Quid enim? nisi ab his codicibus explicandis intelligendisque rerum Zendicarum accuratam cognitionem proficisci non posse, quis est qui negaverit? Tamen ex illo tempore diu codicum manu scriptorum thesaurus in bibliothecae latebris delitescebat, nec post Anquetilum quisquam reperiri videbatur qui textus secundis curis emendaret, ederetque sic ut in communem hominum usum prodirent, donec nuperrime Eugenius Bur- nouf exstitit, qui illas Anquetili curas exciperet summo cum plausu et admirando successu. Is enim librum ritualem qui Fagna inscribitur, denuo edidit et interpretatione castigata commentariisque eximiae doctrinae copiis affluentibus instruxit ²), idque facere ita instituit ut post Anquetilum novus quasi dies indagandis rebus Zendicis illuxisse videatur. Nec minus idem vir doctus librum Vendidad, qui liber est multo gravissimus, edendum curavit 3): at praeter textum nihil habemus, et Gallica interpretatio, quamvis in titulo promissa, adhuc desideratur. Quod aegre ferendum, nam quae Anquetilus interpretatus est, ea non omnia nobis hodie videntur satis facere posse. Id quod idem ille vir doctus eo quem modo lauda- vimus libro non argumentis, sed re comprobavit. Multa autem, desiderari, multa esse vitiose commissa, quid est quod miremur in homine qui primus in re difficillima viam munivit? cujus de laude, quamvis plurimorum errorum convicti, nihil detrahatur.
Libri, quos Anquetilus ad nos attulit, omnes Zorôoastris prôphetae elarum nomen prae se ferunt. Nimirum is eos antiquo tempore composuisse fertur. Sio Persae quidem statuunt, qui fidem antiqune religioni servantes, apud Indos et Carmanos exulant. Hoc si ita intellexeris ut libros non tam Zoroastris quam Zoroastricos esse censeas, non est quod temere illos credere statuamus et de vetusta librorum grigine dubitemus. Nam seu Zoroaster eos confecit, seu quivis alii quae is docuisset et quae a majoribus tradita essent, literis mandaverunt, ad aestimandam fidem et antiquitatem nihil hoo pertinet. Utut est,
fſe 1 eAlbt 1
¹) qui singuli inseribuntur Zzeschné(sive Zendico nomine Yagna) et Fispered. His additum alterum volumen librorum, qui dicuntur Neaesch, Jescht, Siruze et Bundehesch.
2²) Commentaire sur le Yacçna. Par. 1836. 4.— 1
3) Vendidad-Sadé, Pun des livyres de Zoroastre, publié Aarer le manaserdt u Zend 336 la Biblio- theque de Roi aveg un commentaire, une traduction nouvelle et un- mémoire, sur la langue Zende, considérée dans ses rapports avec le Sanscrit et les anciens idiomęs de l'Europe, par Eugene Burnouf. I. Livraison. texte Zend. Livraison 1,—— MX. 4

6
libros illos apud veteres Persas regni florentissimi temporibus exstitisse et in sancto honore habitos, hodie inter omnes constat. Persis autem veteribus sacros fuisse libros, quos et ipsi Zoroastri tribuerent et omnis sapientiae fontem putarent, post ea quae Kleukerus attulit¹), testimoniis veterum non opus est ut confirmemus. Librorum sacrorum codex, ut Persae tradunt exulantes, olim una et viginti Nosk, id est partibus, constabat, et quod iis partibus descriptum erat opus, Zend-Avestae nomine comprehendebatur; at Macedonici belli turbis ²) partes omnes interisse tradunt praeter unam, de reliquis aliquot esse servata fragmenta. Quae pars integra remansit, ea Vendidad appellatur. Qui liber sanctissimus quum omnia contineret quae ad cultum Deorum, omnia denique quae ad vitam, et privatam et publicam, pertinerent, feri non potuit quin omnibus cognitus esset, nec solum sacerdotum, sed omnium manibus tereretur. Ob eam causam facile intelligis, cur is potissimum liber communi exitio liberatus sit et à Persis, sacra majorum sancte tuentibus, ad nostram aetatem ser- vatus. Idem cadit in reliquos libros, quorum supersunt fragmenta. His enim preces, hymni, adorationes Deorum, confessiones peccatornm continentur. Qui quum ad sacra facienda cuique necessarii essent, videntur et ipsi permultis exemplis descripti fuisse et ob id ipsum ex interitu facilius evasisse. Principio libri Zoroastrici Zendica lingua conscripti sunt; post ubi sermo Zendicus obsolevit, Pehlvice reddi nescio quo tempore coepti sunt, non tamen ita ut verbum esset e verbo, sed ut qui subobscurus esset textus et paulo con- cisior, tunc latior fieret et interpretationis instar evaderet. Hos lir8 quotquot in communi omnium desperatione servari potuerunt, Persarum ii qui, quum Arabibus succubuiset imperium, asaeris majorum deficere nolebant, fugientes secum abstulerunt, utpote quod sanctissimum ipsis atque omni re praestantius videretur. Sed aliquo tempore inter- misso, libri Vendidad illud exemplum Zendicum quod majores servaverant, interiit. Tum Destur quidam h. e. Persa eruditus, nomine Ardeschir, ejusdem libri exemplum Zendicum et Pehlvicum e Persis in Indiam attulit. Cujus duo nova sunt facta exempla. A quibus quotquot nunc apud Indicos Persas libri Vendidad reperinntur Mxemnplo, Zendica et Pehl- vica, profecta sunt 3).5 14186 16 R rsn) 1'1 Quibus ex libris zureligionem nationum Zendicarum, in ritus, in mores, in linguam, in geographicam denique conditionem indagandam multum, imo vel plurimum commodi redundat. Jam quaeritur quid inde lucremur, rerum gestarum memoriam investigaturi. Ut statim quid nobis videatur declaremus, libros illustrandis publicis rebus non multum Incis afferre fidenter asseveramus, sitea quae de sedibus gentis et migrationibus antiquissi- nn re e oe 19tauoft isp m 101di.
1¹) Zend-Avesta II, p. 1— 23. Kleuk. 1 1 anda E at us i4aama E 2²) sed hoc minus recte statuere videntur. Nam Alexander Macedo Persarum religionem tantum aberat ut Estirparet, ut plus quam decebat eBde ruld k. Rhoe⸗ dit—— Sage des
azendbolkes p. 19 sqq. 121
3) cf. Zend-Av. I, p. VIII. Kleuk. i.I„buo* 51791„noOsiervi..I Osr A n u

7
mis antiquitus tradita sunt ¹), excipias. Quamquam non fuit hoc libris propositum ut externas res populorum enarrarent rerumque gestarum ordinem persequerentur, tamen velut in transcursu haec vel illa significata esse quae aliunde satis explorate percepta sint et cognita, facile exspectaveris. At nulla est mentio facta Medorum, nulla nec Persarum nec Bactrorum, quorum vel nomina frustra quaesiveris. Sed potius omnes universo nomine Traniorion comprehenduntur, quo nomine communi Zendica gens antiquissimis temporibus usa vide- tur, quum in singulas nationes dissipata nondum esset. Age vero, nihil est proditum his de rebus quas eaedem gentes pro se quaeque gesserunt. Quid Assyriorum aut Baby- loniorum nulla ne levissima quidem mentio facta, quibuscum tamen populis olim saepius conflixisse Medos ac Persas accepimus. Denique nihil invenias quod cum his quae Graeci scriptores et biblici docuerunt, ulla ratione convenire possit. Nam Turanii, qui soli gentium exterarum memorantur, scriptoribus illis ne cogniti quidem videntur fuisse. At, inquies, Turanii qui nominantur, iidem sunt atque illi quos Graeci vel Scythas, vel Sacas, vel Massagetas nuncupaverunt, nec diversi videntur a gente Scytharum, cum qua Medos et Persas legimus saepius dimicavisse. De nomine facile concedo, non item de rerum gestarum memoria. Nam quae de Turaniorum incursionibus celebrata sunt, ea cum bellis Scytharum, ab Herodoto Ctesiaque descriptis, posse conciliari praefracte negamus. Idem cadere putamus in reges, quorum non tam res gestae, quam nomina libris Zoroastricis prodita sunt: qui et ipsi cum regibus Medorum Herodoteis aut Gtesianis, ut nobis quidem stat sententia, conciliari nullo modo possunt. Atque hac ipsa in re ab omnibus fere viris doctis prorsus discedimus, qui res alienas conciliaturi, perversissima quaeque statuisse mobis videntur. Quae si recte alnobis disputata sunt, sequitur ut aut Graeci scriptores et biblici, aut Zendici libri parum vera de Medis et Persis narraverint. At vero de Ctesiae fide et Herodoti quid est quod dubitemus, praesertim in his quae Judaicorum testium auctoritate confirmentur? Restat unafratio. Fortasse rem ita optime solveris, ut de rebus diversis diverso tempore gestis utrimque sermonem esse statuas. Nam exteri scriptores ea quae sunt aetate posteriora certisque nituntur historiae fundamentis, adumbraverunt, libri autem Zendici ad rerum Zendicarum primordia descendisse videntur talemque populi statum téti- gisse qualis fuit remotissimis temporibus ²). Atque id nescio an] eo probetur, duod in eisdem libris Medorum aut Persarum gentes aut Bactrorum nullaedum inveniuntur, quippe quae unum aliquod efficerent necdum ex Iraniorum communi stirpe sparsae essent et disseminatae. Ex ddipuis effiektur, ut non tam certa rerum géstarum memoria, quam mythica fama, sed eadem antiquissima, ante oculos tibi posita sit, in qua putidum fuerit si quis
1) in libri Vendid. Fargard(capite) primo.* hon 1i Murdlt
²) Eandem rationem secutus est unus quod sciam vir dceaus, Rhodius Vratislaviensis 2 libro bonae frugis plenissimo, die heilige Sage der alten Bactrer, Meder und Perser oder des Zendvolks. Frkf. 1820. 81 4 1 O ibibbe

8
omnia ad calculum revocare velit et talia cogitare qualia quae reapse facta sunt. Mythicam autem naturant, ut unum de multis eligamus, quis non agnoverit in eo quod regibus omni- bus aetas tribuitur ¹), quae ultra vitae humanae modum longe procedat? Cujus rei vim et sensum is profecto non intellexerit qui temporis mythici spatia suae vitae modulo metiatur et difficultates omnes ita superasse sibi videatur ut multorum simul dynastarum aetates significatas putet. Quamvis autem antiquissimi temporis memoria perscripta sit, nihil tamen esse causae video quaré cum Rhodio ²) libros ipsos aetate conceptos arbitremur aeque remota, Zoroastrem autem multis ante Mosem saeculis vixisse statuamus. De Zoroastre res est desperatae difficultatis; qui quando aetatem egerit anquirere nobis in animo non est. Hoc tamen pro certo habemus, vixisse Zoroastrem, sacrorum veterum instauratorem, ante Darii Hystaspis tempora. is enim rex in his quae nominis sui reliquit monumentis, divini numinis, quem Oromasdem nuncupant, pium se cultorem profitetur.
Quam’libri Zendici tetigerunt leviter famam, a majoribus illam antiquitus traditam, ea recentiorum Persarum libris et carminibus uberius illustrata est et poetico more fabularum instar exornata. Ita factum est ut quod illic mancum esset et subobscurum, levi quippe et rara significatione facta, jam plenum appareat et ad intelligentiam abunde sufficiens videatur. Prae ceteris hoc loco memorandus est FrRpussr, poeta nobilissimus, qui res Persarum vel potius Iraniorum ab antiquissimo tempore carmine epico cele- bravit egregio, cui ScuAn-NäAMEI 3) nomen est inditum. Nec desunt alii scriptores Persarum qui res easdem suo quisque more celebraverint. Horum omnium vel fabulas vel narrationes breviter itemque dilucide Malcolm, natione Britannus, concinnavit 4). Quid autem? inquies, Persarum scriptores et poetae quae scriptis celebraverunt, ea tu fabularum in genus commenticiarum detrudere conaris? Minime vero. Efficta illa certe non sunt, sed aliunde potius petita. Hoc videbit quisquis libros Zendicos etiam leviter percurrerit. Nec tamen ex uno fonte memoriam veterum rerum hausisse illi videntur, sed quidquid ore propagatum erat antiquitus, aut libris Zoroastricis, si qui praesto fuerunt, editum, denique si quid aliunde de Persis compertum erat, id omne, credo, contexuerunt, suis quisque laudibus efferentes praeclaram antiquitatis memoriam, quam aequalibus suis com- mendatam vellente Quocirca non mirum, si multa vides fabulosa veris admista, multa
8 ½
¹) Hoc primum quidem factum est libro Bundehesch, qui liber est deterioris aetatis, primo vel secundo p. Chr. n. saeculo scriptus, et deinde in Persarum qui media aetate viguerunt carmini- bus: sed hoc nihil facit ad rem, quum agatur de ſama Populari, quae antiquitus ad posteros ore propagata sit. 2) l. c. p. 158. 3) quem librum in nostrum sermonem pulcherrime transtulit J. Görres das freldenbach von Iran aus dem Schah-Nameh des Firdussi. Berl. 1820. 2 Bde. ¹) in limine libri, cui titulus est the history of Persia eic. Lond“ 1815. 4.— librum ver- nacule reddidit G. IW. Becker Leipz. 1830. 8. 2 Bde.

—.
etiam quae a Zendicorum librorum narrationibus longe discedant. Vestigia veritatis histo- ricae quaedam inesse facile concedimus, sed rara duntaxat esse videntur et fabulis ita sunt obruta, ut vix ea possis extricare. De Dario, de Xerxe nihil habetur, nihil de cladibus, orbis terrarum fama celebratis; nec facile quidquam traditum est quo gloria majorum minui posse videretur. Eversi tamen a Macedonibus regni memoria praeteriri non potuit. At vero quantopere depravata sit rerum gestarum memoria, ipsius Alexandri docemur exemplo: de quo tam inepta fabulati sunt, ut veritatis, quam aliunde compertam habemus et explora- ratam, vix notam ullam indagare possis 1). Quid dicamus de reliquis rebus antiquioribus, quas esse detortas a vero in fabularumque naturam degenerasse, non aeque luculenter demonstrari licet. Ceterum ii non sumus qui Firdussium et reliquos eo nomine velimus accusari quod rerum gestarum memoriam depravarint: duntaxat illud memineris, aliud sequi consilium scriptorem, aliud poetam vel eum qui poetica argumenta pedestri oratione per- tractet. Imo vel antiquioribus illis rebus aliquid veri subesse, facile patimur. Jam critici
¹) Noli mirari. nam Firdussium quidem constat fabulosum illud opus(apocryphicum) consuluisse,
quod Byzantinorum aetate compositum est et„Gestorum Alecandri Magni“ nomine inscriptum, per omnem Europam percrebuit. cf. GönnEs I. c. p. 360 sdq., qui quum alia, tum haec ore
facundo expressit:„Alexanders Thaten wurden auf den Flügeln des Gesanges über die ganze
Erde hingetragen. Da der Eroberer zuerst den Orient mit seinen Wundern aufgeschlossen,
so fügten diese sich von selbst der Erinnerung seiner Thaten bei; der Kreis seiner Züge um- schloss die ganze Erde mit seinen Cykeln und Epicykeln; die Seltsamkeiten aller Zonen flochten
sich in diese Aventuren ein; und so bildete sich die bunte farbenreiche Arabeske mit ihren,
verschlungenen Laubgewinden und den seltsamen Thier- und Menschengestalten aus. Calli- sthenes im S. Jahrh. wird als der erste Sammler dieser Abenteuer angegeben, wahrscheinlich zum Theil in Mährchen und Liedern aus dem Munde des Volks aufgefasst, theils aus den Bruchstücken alter Chronisten zusammengestellt und nothdürftig geordnet, um das Ganze mit der geschriebenen Geschichte in Einklang zu bringen. Persien, als erster Schauplatz und Mittelpunct der Begebenheiten zum nächsten Antheil aufgefordert, hat sie wahrscheinlich zuerst ergriffen und durch seine Sprache dem Orient aufgeschlossen. Es hat den gebotenen Stoff nicht wie einen todten Besitz hingenommen, es hat ihn wie eine geistige Speise in sein eigenthüm-
liches Leben eingeführt. Ob Firdussi diese Aneignung zuerst eingeleitet oder ob er die vor-
gefundene nur weiter gefördert hat, ist nicht auszumachen. Nachdem der Kreis seiner alten Baktrischen Sage geschlossen war, sah er auf dem dunkeln Hintergrunde des furchtbaren Un-
gewitters, das sein Vaterland verwüstet hatte, und das jetzt fern an den Grenzen des Gesichts-
kreises der Erinnerung, von der Lichtsonne der Dichtung golden bestrahlt, sich hingezogen,
jenen glänzenden farbenreichen Bogen aufgeschlagen, dessen einer Fuss auf Rum niederging,
der andere auf Iran stand, und er mochte sich nicht dem Geschäft entziehen, ihn in seinem
Werke abzuspiegeln. Als daher sein Pehlwibuch mit Rusthms Todé abgebrochen, nahm er
das griechische Werk, ob im Grundtext oder in einer frühern persischen Bearbeitung, ist un-
gewiss, zum Führer auf seiner Bahn durch die Alexanderszeit, indem er seinen Stoff eben so
wie den der frühern Pehlwisage behandelte.“
2

10
negotium in eo versatur ut latitantem sub fabulis veritatem historicam indaget et in lucem protrahat. Quod si viri docti in his quoque rebus facere conati sunt, magnopere illud qui- dem per se comprobandum est: at nollem istud commisissent ut Medorum et Persarum eandem memoriam illustratam putarent, quam Herodotus et Ctesias et alii persecuti sunt.
Persarum autem veterum res indaganti maximi sane momenti sunt IxscnrprroxEs illae CoxkArx, rupibus vel marmoribus incisae, cum sculpturis, quibus veterum regum quae fuit olim regalis magnificentia vivide repraesentatur. Has proximo et hoc saeculo primum detegere coeperunt descriptasque ad nos pertulerunt peregrinatores, e quibus Carstenum Niebuhrium, Morierum, Robertum Ker Porter, Schulzium significasse sufficiat. Ac primum illae repertae sunt in ruinis Persepolitanis, post autem etiam aliis veteris regni Persarum regio- nibus, nec temere sperare videmur fore ut in dies plura ex eodem genere monumenta in latissimi Persarum regni finibus investigentur. Quot enim in reconditioribus Persiae tractibus delitescere probabile est! In enucleandis inscriptionibus cognitu difficillimis viri docti et fuerunt et sunt occupati cum prospero satis laetoque successu. Imprimis hoc genus studiorum inter aequales nostros exerceri magno cum fructu coeptum est. Nam ut Grotefendi et reliquorum merita taceamus, nuper has literas insigniter duumviri promo- verunt, Eugenius Burnou] ¹) et, cui primas deferimus, Christianus Lassen. Ex omnibus monumentis gravissimum videtur illud Persepolitanum, quod est a Dario Hystaspis exstru- ctum, in quo nomina populorum tributariorum insculpta sunt. Cujus inscriptionem Nie- buhrius delineavit, Lassenus autem singulari libello ²) cum magna ingenii vi et doctrinae illustravit. Quotquot tamen adhuc reperta sunt, eorum nullum ad Medorum aetatem per- tinet, sed omnia potius videntur ab Achaemenidis regibus profecta. Nam Cyro rege vel potius Dario Hystaspis filio ³) antiquius nullum invenitur. Ob eam causam nos, Medorum res tractaturi, missa haec faciamus. De Medis autem agamus ita ut quae Herodotus retulit, maxime rem causamque contineant, quo reliqua omnia referantur. Nec tamen in his sub- sistemus, sed adhibitis reliquis fontibus res Medorum totas explicabimus, ut simul etiam remotiora tempora, de quibus egit ille nihil, disputatione nostra, quoad ejus fieri possit, complectamur.
¹) Mémoire sur deux inscriptions cunéiformes, trouvés près d'Hamadan. Par. 1836. 4.
2) die altpersischen Keilinschriften von Persepolis. Entzifferung des Alphabets und Erklärung des Inhalts; nebst geogr. Untersuchungen über die Lage des im Herodoteischen Satrapieenver- zeichnisse und in einer Inschrift erwähnten altpers. Völker. Bonn 1836. 8.
3) nam quum in uno monumento, quod est ad Pasargadas(Murghab) inventum, Grotefendus et Burnouf Cyri nomen exstructoris reperisse sibi visi essent(alter legi jubebat Kusruésch, alter Quluch⸗Kvoos, l et r permutatis): Saint Martin contra et Lassenus Ochi nomen regis inda- garunt, ita ut ille nomen erueret Huschusch, hic autem Gs'us'.

11
Cap. I.
Apud Herodotum VII, 62 haec legimus: xαeλνντο d(Midο) A⁴⁵να⁴αα πν˙ς m νσπτπαἀ̈ννταννν Aplοα. Praeter hoc nihil apud eum extat de rebus Medorum antiquioribus quae sunt ante Dejocem. Sed vel hoc unum vetusti nominis vestigium viam nobis monstrat ad remotissi- mas nationis origines indagandas. Nam nomen ipsum, ut hinc proficiscamur, ad Medos solos minime pertinebat, sed latius olim patebat. Quod Graecis post Alexandri Magni tempora satis erat cognitum. Primus, quod sciam, Eratosthenes Arianam, eamque latiori vi sumptam, commemorat. Namque is, ut Strabo testis est ¹), orbem terrarum bipartitum fecit, linea a columnis Herculis per Taurum montem ad extremum orientem ducta, et quid- quid ab ea linea ad septentrionem erat, borealem, quidquid ad meridiem, australem partem appellavit. Hujus australis partis plura segmenta(φμρόρι⁸ασς) constituit, finibus illa velut geometricis circumscripta, et primo complexus est Indiam, Arianam(riv Apiarny) secundo. Quarum illa rhombi figuram habet, haec autem quadrilatera et ipsa foret, nisi quartum latus deesset ad parallelogrammam speciem efficiendam: nam tribus quidem lateribus terra continetur optime distinctis, ab occidentali vero patet et cum aliis gentibus confunditur ²). Attamen ille, ne quid ad quadratam figuram deesset, quartum latus sua sponte et voluntate descripsit, linea a portis Caspiis ad extremos Carmaniae fines ducta, quà sinum Persicum attingunt. Hoc occidentale latus Arianae; ab oriente continetur Indo flumine, mari Ery- thraeo a meridie, a septentrione montibus altissimis quos sive Taurum dices, sive Emodum, sive Imaum, sive Caucasum, sive Paropamisum, perinde erit ³). Hoc recte quntaxat Eratosthenes, tria latera si consideres; at versus occidentem Arianam terminis multo an- gustioribus circumscripsit 4). Namque Medos exclusit, nec minus Persas et Susianos, quos Ariis accensendos esse firmissime asseveramus. Ob eam causam minime id esse mirandum videtur quod Strabo scribit 5) Arianam propter sterilitatem esse male habitatam ab hominibus plane barbaris. id quod recte dictum putamus, si Medos et Persas et si qui reliqui sunt Arianis excipias. Ceterum idem alio loco tradit Arianae nomen latius extendi, ab occidente
———
¹) Strab. II, cap. I. p. 124 ed. Tauchn. Dolemus Casaubonianam ant Tzschuckianam editionem, quarum e paginis loci citari solent, praesto nobis non esse.
²) Strab. 1. c. p. 133: Kah n L„[du** εομέν‿ρμισσασ παιƷοοςoi αoxe aal rergã‿εos OpSas Aε†εra ε ougosideg. n d Apiurn rro 8 1⁸ edεενραμρερον Eeu, d³α τ Ti&oππνρροεασe eνοαeν σρρνQνρννο˙εα
³) de Tauro monte a Carum finibus ad Indos pertinente variisque nominibus insignito videsis Strab. II, 5, p. 205; XI, 12, p. 446 sqq. XV, L. p. 254. Arrian. Exp. Al. V, 5. Ind. II, 2. sqq. Dion. Perieg. v. 639 c. not. Eustath. Plin. hist. nat. V, 27. Diod. XVIII, 5.
¹) de finibus Arianae quales Eratosthenes statuit, cf. Strab. XV, 2, pP. 304 sq. 310.
⁵) Strab. II, 5, p. 207: ρα εᷣοσ* ουνφ†, pœαννλα oiνovtteen d¹% Aurgérnra de de SgC. ν τεμεέενς αμς⁴αe|ννν Od 51ε˙,„⁴νονιόο ˙‿ A ειιαυνοοs, dο rν 6pν diαασειενοννντονας
Leεο Tedοοσιις εμυι Kapαelas. 4 2

12
ad Persas et Medos, a septentrionibus ad Bactros et Sogdianos 1). Cunctos igitur comprehen- dentibus, in Ariorum sive Arianorum numero habendi sunt hi fere populi: Gedrosi, Drangae, Arachoti, Parspamisadae, Bactri, Sogdiani, Margiani, Hyrcani, Medi, Parthi, Susiani, Persae, Carmani, denique qui loca in medio posita tenuerunt, Arii, quos Herodotus ²) Apelovs sive APlovg nominat, itidem Arrianus ³); Diodorus 4) A9Hεανοσς; eorundem terram Diodorus 5) Apeiçy dicit, Strabo AHlay ⁶), probe nimirum distinctam ab ea quam nuncupat Apuαννν 0⁴εεμμσααάαασααν Ex quibus omnibus efficitur ut quae de Medorum antiquo nomine signi- ficavit Herodotus, recte dicta videantur; nec minus illud apparet, ad Medos nomen non solos pertinuisse, sed his commune fuisse cum aliorum populorum certo ac definito numero. Nomen certe latius patuisse, non Graeci modo testantur, sed ipsae Persarum inscriptiones, prope Persepolin inventae. 7) Quocirca dubium non esse putamus quin fuerit olim tempus quo non Medi tantum, sed una cum his gentes illae quas supra diximus, omnes Ariorum nomine uterentur. Quod ita esse, librorum Zendicorum auctoritate comprobatur, qui Bactros aut Medos aut Persas aut reliquos nominatim nullos significant, sed cunctos Iraniorum vel populi Oromasdis nomine comprehendunt. Neque id temere factum puta. nam qui dice- bantur Iranii, hi et generis ejusdem et religionis inter se vinculo continebantur; nec minus linguae videtur inter eos necessitudo quaedam intercessisse s). Itaque Medorum res anti- quissimas investigantibus ultra unius populi fines procedendum est et quae de Iraniis sive Ariis universis tradita sunt, ad Medos simul pertinere statuendum. 77,
Jam libri Zendici quae de rebus Iraniorum vetustissimis prodiderint, breviter per- lustrabimus. Ac primum quidem quae libri Vendidad Fargard(i. e. capite) primo de sedi- bus Ariorum antiquissimis, de relictis sedibus et novis collocatis tradita sunt, permagni esse momenti videntur. Sunt autem fere hujuscemodi:
„Prima sedes, omnibus copiis affluens, quam ego qui Ahura(Oromasdes) sum, plane puram creavi, fuit Airjana- Féedjo. Tum supervenit letalis Ahriman et in fluvio qui terram Airjanam- Véedjo irrigat, magnum serpentem hiemis paravit. Quo facto deni exstiterunt
1) Strab. XV, 2, p. 311: E&rεrelverαν d τιυυ νν Apiuνρ εέαιαμεοοις τ‿υνοις ααάα IIeg- Gν τα Mndοωeν, 2αꝭ mƷτι τ n9˙„ dOνεντον Baτευν εμα SO d⁴‿eꝙσνꝙ.
2²) Her. III, 93; VII, 66.
3) Arrian. Exp. Al. IV, 6.
4) Diod. II, 37.
5) Diod. XVIII, 3. 5; XVII, 81. 83.
⁶) Strab. XI, 10, p. 437. XI, p. 438. cf. praeterea Plin. hist. nat. VI, 25.
) illas dico quae primorum Sassanidarum, Artaxerxis I et Saporis I, nomina prae se ferunt. quorum ille nominatur 8ααανενοι 8Gπ³ Aplανν, hic autem 8ααανρονισ 8a02Nsoy A9mν 2* Avd⁴ρασανν, hoc est Iraniorum et Non-Iraniorum. cf. Sylv. de Sacy sur les inscriptions et les monumens de Nakschi-Roustam p. 31. 39.
8) Strab. XV, 2, p. 311:2 elo Täg ς aα 1 4Arro* ⁴mρα εμρρμ(sc. IIEα Mũdo⁴ α* Bdã‿τ‿αμοσι εμα on dαάανο⁵.

13
menses hiberni, bini estivi. Hiems frigus effundit in aquam, terram, arbores; eadem asperrima est in media Aiyjana- Véedio. Ouo tamen e malo bona nascuntur hominibus; Ssimul- atque enim ingruit hiems, abundanlius omnia proveniunt.
„Secundam locorumque provinciarumque excellentissimam ordinavi ego qui(sum) Ahura multiscius, terram in qua Gughd ha, jacet ¹).“ Tum letalis Pcesiare Ahriman muscas ereavit gregibus letiferas.
Tertia regio quam ego qui(sum) Ahura oræavi, est Märu firma et pura 2). Tum Abriman malos sermones peperit.
Ouartam creavi Bakhdhi, puram et illustrem vexillis 4) Tum Ahriman formicarum multitudinem genuit.
ꝗQuintam creavi Nigaim, inter Mäüru et Bakhdhi positam. Tum Taamen ibi genuit damnosas dubitationes.
Sextam creavi Haròyu, quae creat homines, vel mater populorum esta). Tum Ah- riman maximam ibi paupertatem effecit.—
„Seplimam creavi Vaékereta, regionem imperfectam(malam), ubi situs est Dujaka (oreus 5). Tum Ahriman huic terrae malum peperit Pairihae(divae), quae interficit, quae Kereçâspam domuit ⁶).“—
Octavam creavi Oruan, pascuis abundantem. Tum Ahriman mores corrupit.
Nonum creavi locum ubi posita est Vehrkdnd. Tum Ahriman facinus ut patrare- tur effecit, quo patrato transiri pons Tschineuad nequit.
Decimam creavi Haraquiti, fortunatam signis elatis. Tum Ahriman crimen ut commitferetur effecit quod transitu pontis prohibet.
Undecimam creavi Hattumat, claram et splendidam 7). Tum Ahriman magicas artes genuit.
Duodecimam Ragadeam trium Populorum(urbium). Ibi Ahriman damnandas dubi- tationes peperit..
Tertiam decimam Tohekre.
Decimam quartam Varenam quadrilateram, ubi Feridun, qui Zohdkum devicit, nalus est. Tum Ahriman omnibus locis cultis menses feminarum effecit.
1¹) Sic Burnouf interpretatus est, rectius Anquetilo. Yacna notes et eclairçiss. p. LV sad.
2²) Burn. I. c. p. CIV:„Moüru fort et pur.“
3) Hoc pertinere putat Hallingius(Gesch. d. Skythen p. 248) 6 vexillum inud imperii Iranici, quod victo Zohako Feridunus e semicinctio fabrili confecisse dicitur(Malkolm I, 14), et quod postea Bactris videtur asservatum esse.
41) Sic Burn. I. c. p. CII..
5) Ita Burn. I. c. p. LVIII. Lassenus interpretatur ita:„Vaékereta, quae sedes malorum est.“
6) Sic Lassen. Altpers. Keilinschr. p. 66.—
7)„lumineaux et éclatant“, secundum Burn.

14
„Decimus quintus locus, decima quinla terra excellens, quam creavi ego qui sum Oro- masdes, sunt eae septem Indiae, ab orientali Indo ad occidentalem)“. Tum incendit Ahriman tempora mulierum..—
Sextus decimus locus fuit Ren Peeues quae terra fuit equitibus repleta, qui prin- cipes nullos gnoscebant“.
En descriptas habes omnes provincias, ab Oromasde creatas in usum Ariorum, eas videlicet quas Arii primis sedibus relictis, paulatim occuparunt et aratro subactas coluerunt. Non enim in una consederunt provincia, sed ex alia in aliam migrarunt, pulsi illi quidem ab Ahrimano, qui ubicunque consederant, plagas eis infligebat. Quod ita certe intelligi nequit ut quamcunque terram possederant, rursus omnes derelinquerent. Id enim si ita esset, in ultima, quae sexto decimo loco memorata est, provincia, necesse esset eos con- sedisse. Sed quotquot potius enumeratae provinciae sunt, has Ariorum nationes paulatim longius progressae tenuerunt et primis impleverunt habitatoribus. Idque factum esse sta- tuendum est antiquissimis temporibus. Nam Arii regiones illas non armorum vi ceperunt, utpote ab aliis hominibus habitatas, sed vacuas occuparunt. Neque aliunde terras ante Arios tenuisse quosquam accepimus. Unde profecti sint Arii et quod iter fecerint nova domicilia quaerentes, ex eo ordine provinciarum qui supra descriptus est, facile colligi licet. Sed priusquam harum nomina explicemus, ea quae Fargard secundo de rebus Ariorum exposita sunt, in medio ponamus. IIlic enim fragmentum habemus poeticum, cujus summa haec est:
„Zoroaster quaerit ab Oromasde: quis primus a te sciscitatus est, sicut ego? cui primo legem divinam patefecisti? Tum ille: Dschemschid, inquit, homo candidus, natio- num et gregum dux, primus me consuluit. Cui ego qui sum Oromasdes respondi: obedi legi meae, contemplare eam et fer populo tuo. At justus atque integer Dschemschid parum se idoneum huic rei perficiendae judicavit. Tum ego qui sum Oromasdes, jussi eum, quamvis imparem se intelligeret, mundo, qui meus est, bona omnia commodare eique regia potestale praeesse. Tum ille: mundum, inquit, qui tuus est, ubertate fortunabo et abundantia augebo et imperio meo regam, sed ita tamen ut me reg gnante nec frigidi venti nec fervidi, nec putredo nec mors existant.“
„Dschemschid regnavit. Ouaecunque divino ore imperaverat, fiebant cito. Et huic et populo alimenta, intellectum, vitam longam dedi qui Oromasdes sum. Pugionem ei dedi, aureo capulo el lamina aurea ornatum. Tum ille primas trecentas terrae partes peragravil. Hae replelae sunt pecoribus et bestiis, hominibus, canibus, alitibus et ignibus rubro colore ardentibus. Ipse Dschemschid haec omnia perfecit, ante quem nullum neque animalium neque kominum genus conspiciebalur.“
„Dschemschid se convertit in terram luminosam, cui Rapitan praeest, et pulchram esse intellexif. Terram aurea pugionis lamina diffidit. Procedebat longius et usus verbo
¹) Ita Burn. l. c. p. CXIX.

15
divino pro bestiis et hominibus precabatur. Sic ille terras pervagatus, primam partem ter- tiam reddidit fortunatiorem quam ante fuit. Concurrerunt pecora et beslide et homines.“
„Deinde ille ad alterus trecentas terrae partis transiit et has eadem quam modo dixi fortuna auxit. Item tertias trecentas terrae partes.“
„Ego qui Oromasdes sum, animanlium congregationem in illustrem Airjanam- Téedjo attuli, quam terram puram creavi; atque coeleslium hominum opera qui sunt in illustri Airjana, rex Dschemschid animantium coetus in eas terras aflulit quas primus incolis frequentavil.“
„Hiems dira in mundum invaserat, hiems dura erat et perniciosa; Hiems terram adflixit et multis nivibus opplevit. Quod malum aeque pertinebat ad allissimos montes atque ad tres illas terrae partes quas Dschemschid animantibus frequentarat. Ea re saeva facta sunt loca; sed tamen summis in montibus et profundis vallibus hiems viridia gramina genuit abundantissima, postquam imbres maximi deciderunt et aestu solis nives liquefactae sunt. Haec omnia regis Dschemschid aetate acciderunt.“
„Tum vero Dschemschid Varam aediſicavit, cujus ambilus quatuor lateribus cir- cumscriptus erat. Eo tulit semina pecudum et bestiarum, hominum, canum, avium el ignium fusco colore ardentium. Ibi aquae maximae fluxerunt, magnam arcem Farae circumdantes. Agri frugiferi tulerunt quidquid erat bonum ad edendum. Adolescentes erant modesti et verecundi, robusti et bene nutriti. Terra suavissimos spargebat odores. Inter homines qui erant in regione Verefschue non erat princeps qui durum exerceret imperium; non erant mendici nec fraudulenti qui ad impietatem pellicerent. Homines ab hominihus non segregabantur. Mulieres non erant obnoxiae temporibus quibus Ahriman genus hominum adflixit. Dschem- schid vias munivit, novem in majoribus locis, sex in mediocribus, tres in minoribus. In vias majorum locorum semina tulit mille virorum totidemque feminarum; sexcentorum semina in loca quae mediocri erant magnitudine, trecentorum in vias minorum. Sic terram Vereſschue lamina aurea( dratro) subegit. Idem rex in Tarena domum magniſicentissimam aedi ſicavit, moenibus cinctam, quae intus erat luminibus illustrald.“
Talia libri Zendici. Quae si famae involucris atque integumentis expediveris, haec fere restant quae pro certis et exploratis habenda videantur ¹). Antiquissimo tempore sede- pat Ariorum populus in ea terra quam Airjanam-Féedjo, id est Arianam puram, appellari vidimus. Ibi primum Oromasdes hominum et animalium genera congregavit. Homines coelestes fuisse traduntur, integri et perfecti: hos Dschemschid rex, hominum ille gregum- que dux, ad societatem conjunctionemque compulit. At hiems saeva terram invasit, in qua quum antea septeni fuissent menses aestivi, quini hiberni, jam deni exstiterunt hiberni, aestivi bini. Tum ille Oromasde jubente populum ex asperis regionibus in„ferram luminosam“
eduxit, hoc est in eas terras quae essent ad meridiem mitiorique coelo uterentur. Atque
¹) cf. Rhode I. c. p. 77 sq.

16
ex Airjana iter direxit in Sogdianam, inde in Margianam, deinde in Bactriam, Nisaeam, in Ariam, Hyrcaniam et reliquas provincias quas supra deinceps enumeravimus. Has terras, quae sedecim numero sunt, vacuas omnes occupavit necdum ab ullis hominibus ante cultas. Quas dum Arii possidunt, rex ipse in terra quae Varena nominatur, loco illa decimo quarto memorata, consedit ibique regiam constituit. Idem accepta ab Oromasde lamina aurea, quippe qua terra diffinderetur, populum a feroci nomadum cultu ad agri colendi consuetu- dinem cultioremque vitam adigere conatus est, vias munivit, pontes fecit, oppida condidit, ignes rubentes accendit i. e. Oromasdis religionem propagavit(cf. Bundeh. p. 89). Jam novis sedibus Arii mirifice delectati videntur, ut qui tunc molliori sub coelo vitam degerent. Nam etsi nec illis regionibus hiems deerat, tamen ex malo optima quaeque nasce- bantur, et ineunte vere, quum imbres maximi decidissent et aestu solis nives essent lique- factae, laetius revirescere solebant quae per aestatem exaruerant. Accedebat quod felici regis Dschemschid imperio regebantur. Fuit haec aetas Poerioedekeschan ¹) i. e. hominum primae legis 2). Tunc aurei illa saeculi felicitas exorta est, cujus memoriam libri Zendici summis laudibus extulerunt ³). 1b
Jam illud exponendum est, unde terrarum migrasse olim Arios arbitremur, vel, quod idem est, ubinam Airjana-Véedjo, Ariorum patria, collocanda videatur. Ac primum velim probe distinguas Airjanam puram, asperam illam atque horridam regionem, ubi primum habitasse traduntur Arii, ab ea Ariana quam post iidem tenuerunt, Indo et Tigride, Hyrcano mari et Erythraeo terminatam, quam eandem Eratosthenes supra et Strabo commemorabant. A qua fuisse illam ad septentriones positam in jugis montium altioribus, perspicuum est. Erat enim illa regio frigida et propter frigus inhospitalis facta; hiems frigus effudit in aquam, terram, arbores; et cacumina montium et valles nivibus rigebant; per binos menses aestas, per denos hiems permanebat. Ubi autem montana ista loca quae- renda sint, Sogdiana terra, quae prima est ab Ariis egressis occupata, commonstrat. In ea videlicet Asiae parte quam hodie geographi propter locorum altitudinem et quia inde quasi centro quodam Asiae dorsa montium in diversas partes excurrunt, editam dictitant eandemque centralem, Ariorum incunabula fuisse videntur, circum ea fere edita montium perpetuis nivibus horridorum, ubi Jaxartes et Oxus 4) oriuntur. Quod hodie extra omnem dubitatio- nem positum esse judicandum est 5⁵).
1) Quorum fit mentio in libro Yacna, Ha I(Zendav. I, 84), Ha XXIV(Z. A. I, 112), Jescht Farvardin(Z. A. II, 269), Vendidad(T. A. II, 381). 1
2) Aetas enim hominum secundae legis incipit a Zoroastre, qui regnante Vistägpa antiquam legem instauravit et secundae legis auctor fuit.
3) Velut in libro VYacna Ha IX(I, 92 Kleuk.), et in libro Vendidad(II, 306 sq).
4¹) Quorum alter Veh-rud appellatur, alter Arg-rud. cf. Bundeh. p. 78. 93. 94.
5) cf. Rhode l. c. p. 83 sdd. Is primus Anquetilum, qui a Caucaso Pontico volebat Arios descen- disse, victricibus argumentis redarguit. Contra quem quae Hölty disputavit(Dschemschid,

17
irm Non enim, ut Anquetilus voluit¹), ex occidentali Caucaso, sed ex Indico, quem Hinduhusch hoödie nominant, Arii descenderunt. Is vero idem est atque ille qui libris Zen- dicis nomine Albordy i. e. mons altus celebratur 2). Quod nisi ipsa Sogdianae vicinitas declararet, locus saltem probaret qualis est in Zendicorum librorum volumine ³), ubi legimus monte Albordj flunien delabi magnum, per quod semina deferantür in Margianam et Sog- dianam. Flumen autem illud, quod Margianam irriget et Sogdianam, et nisi navibus transiri non possit, quod aliud esse dicamus nisi Oxum) 2 Accedit aliud argumentum. Albordj enim, mons ille deorum, mons vitae(Zendav. I, 84), sedes lucis et beatitudinis(ibid. II, 226. 245. 250.), umbilicus terrae, unde montes reliqui omnes geniti sunt(Bund. p. 71), qui supra omnes terras elatus est(Vendidad p. 324), divinumi illud cacumen qui fons est aquarum(Burn. Nacna p. 238), ubi Oromasdes ipse sedem habet, ab Ariis fingebatur tan- quam is unde solis et lunae et siderum cursus quotidianus proficisceretur eodemque circum- actus rediret ³). Quod optime quadrat in Caucasum Indicum. nam Ariis, qui Sogdianam vel Bactrianam incolebant, sol et reliqua sidera super eodem monte quotidie oriebantur, et cursu ad meridiem occidentemque peracto, post eundem ad septentriones redeunte quoque vespere se recipere videbantur 6). Ceterum constat illud etiam, Caucaso Indico idem acci- disse quod Pontico. Sicut enim hujus nomen illustrissimum a Graecis Alexandri Magni tempore ad orientem versus procedentibus in Indicos montes transferehatur?), ita qui sacer
9
Ferjdun, Gustasp, Zorpäster. Hann. 1829) tam parvi momenti sunt ut refutatione non digna sint. Cf. praeterea Ritter, Erdkunde 8. Theil, 3. Buch, p. 38 sqq. Hammer Wien. Jahrbb. IX, 7. Halling, Gesch. der Skythen, Berl. 1835. p. 134 sq. Ceterum nollem Burnoufus(p. CIX) provocasset ad Amm. Marcellin. XXIII, 6, 69, ubi qui dicuntur Ariani vivere post Seras, Boreae obnoxii flatibus, ab iis Arianis non distinguendi videntur qui Drangianis finitimi erant. 1) scilicet ea seductus opinione quod Urmiam, Zoroastris patriam, in occidentalis Caucasi regio- nibus reperisse sibi videbatur. Sed hanc non tam in Armenia, quam in orientali maris Caspii litore quaerendam esse, probavit IIallingius I., 6. p. 97. sqq. 138. 230. 125) cf. Burn. Vacna p. CILXXXV? C'est, je n'en doute pas au pied de ces hautes montagnes et on de celles qui se rattachent à PIHimalayà, que nous ramènent les textes les plus anciens et les plus authentiques du Zend- Avesta; et je ne crains pas d'avancer que Pedaier Leeatif de ces textes coönfirmara ce resultat de la manière la plus positive. 23) Jescht Mithra Card. 4.(. A. II, 222 Kleuk., Zendav. trad. par Anq. d. Perr. II, 206 sq.): sur cette montagne(le redoutable Albordj) élevée sont des päturages abondants; Peau bienfai- Ssante multiplie les troupeaux qui Sont dans la bouche du Var-Oruapé, cette eau qui ne peut se passer qu'en batteau, qui donne la semence, qui la porte sur ces(lieux) qui la desirent ardemment, Moôore Dlaru) et— Galo⸗ cf. aliine 1. c. p. 87. 1 4) cf. Rhode l. c. p. 92. p iup.. 5.I. 5) Vend. Farg. XXI, p. 383. et Jesche Josch p. 235. 6) cf. Rhode p. 91. Ritter Erdk. I. c. p. 46..9. ⁷) Strab. XI, 5, p. 421. Arrian. Exp. Al. V, 3. 29dit

18
erat mons Ariorum, una cum populo pristinam sedem reliquit et occidentem versus migravit ¹). Etenim propter religionem factum esse videtur ut nomen Albordj sive Elburs pluribus montibus in Media tribueretur, veluti prope Teheran et Hamadan montibus Demavend et Elvend ²).
Quandoquidem Arios constat Indici Caucasi juga tenuisse, non mirum tibi videbitur, si cum Indis eos communem originem, communes sedes, communia sacra quondam habuisse cognoveris. Quid enim? Indos ab illis prorsus alienos fuisse existimemus? qui et eodem nomine utebantur Ariorum vel potius Arga(Airy) ³), et terram suam nominabant Arya- partam aut Brahma-Vartam 4). In religione constat Indos a Medis et Persis postea longe discessisse: nihilo tamen minus sacris Indorum libris, quibus Fedarum nomen est, tanta intercedit cum Zendicis similitudo ⁵), ut vel ea de causa communem fuisse sacrorum originem suspiceris. Quid autem de linguis dicam, Sanscrita et Zendica? quarum de mutua propin- quitate hodie inter omnes ita convenit, ut altera non ab altera nata existimetur, sed ambo quasi sorores quaedam esse statuantur 6). Quid de scripturis utriusque populi, tum cuneata tum ea quae dicitur Dewanagari, inter quas non minus cognatio quaedam intercedit ⁷)? Neque apud Indos omnis memoria interisse videtur aut sedium antiquissimarum s) aut tem- poris illius veterrimi, quo quum alii, tum Zendici populi communi secum essent vitae societate conjuncti. Siquidem haec habet Cod. legg. Manu(cap. X,§. 43— 45):„quum aliae gentes, tum Vavana, Qaka, Parada, Pahlava(in quibus et alios agnoscas et Scythas atque Iranios) Brahmà prognati sunt, ex ejus ore, brachio, crure, pede oriundi: sed neglectis ceremoniis sacris quum a vetere lege defecissent, ad infimam sortem hominum detrusi sunt,
¹) cf. Burn. 1. c. p. CLXXXV: Ce que les Ariens de la Bactriane ont appellé„la Pauie montagne“, ne peut ètre dans les anciens textes l'Elbourz médique. Cette dénomination ne doit avoir recu cette application particulière que depuis que le centre- de la puissance arienne a èté reporté vers l'occident.
2²) cf. Ritter Erdk. 1. c. p. 44. 46. Kleuker ad Jaas III, 16.
3) sic nomen scribit Lassen I. c. p. 105 et Burnouf Yacna p. 461, quo monente àrya significat excellentem, superiorem, ut Arii videantur, a reliquis quippe se distingnentes, sibi nomen dedisse„meliores“(les meilleurs, les braves).
4) Cod. legum Manu cap. X,§. 22:„a mari orientali et, gecidentali, inter montes Himavad et Vindhian, porrigitur terra quam sapientes Aryavartam nominaverunt“. Prorsus iisdem literarum notis terrae nomen scribitur in Zendicor. libror. volumine II(Jescht Mithra Card. 4), ubi Burnouf (Nacna p. LXII) voces eruit Airyo Chayanem, h. e. situs Ariae CApias Ségag apud Ptol. 6, 17).
5) cf. Rhode, üher Alter und Werth einiger morgenl. Urkunden etc. Bresl. 1817. p. 46 sqq., qui ad hanc rem probandam plura congessit exempla.
6) cf. Ritter Erdk. I. c. p. 83, qui quae Boppius et tBatusa hac de re decreverunt, in medium protulit.
7) ut auctor est Lassen 1. c. p. 60.
8) in frigidis et asperis regionibus montis Meru i. e. Caucasi Indici.

19
ejectique Dasyu(latrones) nominantur, sive lingua loquuntur Mlekas(barbarorum), sive Aryas(Ariorum ¹)“. Quos si ejectos esse legis, revera nihil aliud significatum puta, nisi illud, accidisse quondam ut quae unius ante gentis nationes fuissent, segregarentur sedi- busque communibus relictis diversas in partes excederent. Et Indi quidem ad meridiem versus profecti, terras quae sunt ultra sacrum amnem Sarawatt i. e. Indum, occupaverunt, ele- menta adorationis ignium et notitiae siderum ex terra quae dicitur legis antiquae secum asportantes. Alii orientem versus migrarunt. Sacae ad septentrionem et occidentem. Arii ad occidentem vel eas potius occidentis partes quae vergunt ad austrum. Hae gentes, post- quam sedes suas occuparunt, principem se quaeque populum judicari volebant, reliquas statuebant extrusas 2). Similis exstat apud Persas de populorum originibus fama, quae cum Indorum narratione apte conferatur. Quemadmodum enim Indi praeter se duodecim gentes Brahmae membris ortas esse tradunt, ita apud Persas in libro Bundehesch(p. 86 sq. Kleuk.) uno pari hominum quindecim stirpes natas esse docetur, a quibus universum genus humanum originem traxerit. Ex his natasse novem per Zaré Ferakh-Kand i. e. per mare Indicum et in iis terrae partibus quae sunt extra Asiam, consedisse: sex restitisse in terra Khunnerets (Asia) et eam quoquoversus tenuisse.
Ad probandam vero communem Indorum et Ariorum originem pertinet etiam Dlad quod Eugenii Burnouf sagacitas indagavit in libro Yacna ³). Ibi enim locus habetur quem vir ille doctus vertit ita:„j'invoque je célèbre les redoutables, les puissants Ferouers des hommes purs, les Ferouers des hommes de T'ancien loi, les Ferouers des hommes nouveaux.“ Distinguuntur hoc loco veteris legis homines ab hominibus nowis, qui Zendico sermone di- cuntur nabänazdista(i. e. nova progenies). Quae vox autem hoc loco nominis adjectivi vim habet, eadem in sansocrito libro Rigveda(apud Colebrook. Asiat. research. VIII, 384 ed. Calc.) Nübhäneditcha sonat, quod est nomen proprium. nam filius illius Menu, legislatoris Indici, sic appellabatur, quem Indi patria hereditate privatum esse tradunt. Atqui novi homines sunt Arii, Bactrianam et reliquas provincias incolentes. Sequitur hos, Brahmanorum ex opinione, qui libros sacros conficiebant, nomen suum debere fllio legislatoris Menu, patriis bonis excluso. Ex quibus illud effici vult Burnoufus, Brahmanis fuisse recordationem quandam alius generis hominum, quod etsi iisdem atque se majoribus oriundum esset, revera tamen esset a'se separatum; id genus hominum ab illis ad unius hominis speciem et simili- tudinem esse nein oriatumis erjas nomen quid Zendico sermone valeret, lipsos— dubie latuisse 4⸗), 12 4
¹) ex quo duplex inlud efficitur, primum Arios in eorum fuisse numero qui ejicerentur, deinde Indos linguam Ariorum, quippe quae barbarorum esset opposita, cum sua cognatam existimasse.
²) cf. Rhode, Alter und Werth etc. p. 67..
3) N XXXIX, p. 568 sqq.
4) Yacna p. 568 sq.: les Brahmanes avhient connaissance, soit par eux-meêmes, soit par une tradition ancienne, d'une autre race d'hommes ayant des rapports d'origine avec la famille brah-

20
His ita disputatis, vestigia Ariorum ab Imao descendentium persequamur, et quas deinceps occupaverint provincias, perscrutemur. Quod fieri sane non posset, nisi libri Vendidad ea parte quam supra transscripsimus, itineris spatia essent descripta. Et primum quidem possederunt(ughdha, hoc est Sogdianam. Deinde Märu, hoc est Margianam, fer- tilem provinciam in deserto positäm, Margo fluvio irrigatam, de qua Plinius egit hist. nat., VI, 16, et Strabo XI, 10. Cum Zendico nomine egregie convenit id quod est hodie, Marw, Meru; Marudjalt, quam permeat flumen Murghab. Nomen ipsum, quod significat, ut Bur- noufus monet, desertam terram, aquis carentem(le désert dépourvu d'eau), Indicam prae se fert originem. id quod vel ipsum Indicarum Zendicarumque gentium affinitatem aperte declarat 1). Tertiam occupaverunt provinciam Bakhdhi, quae videtur esse Bactriana, Quam- quam hoc negat gravissimus auctor Burnouf(l. c. p. CIX sqq.), qui Baädghis vel Bahliam (quo nomine Parthia apud Mosem Chorenensem significatur) intelligi mavult: Bactra enim Persica lingua dici Bakhter, atque eadem videri quae Apachtariam apud Mos. Chor., quod nomen profectum videatur a Zendica voce apäkhtara i. e. septentrionali, ita ut Bactra significent urbem septentrionalem. Quod si ita sit, sequi ut Bactrorum mentio in libris Zendicis, quot quidem servati sint, nulla facta sit; ex quo tamen nequaquam illud effici ut Bactra nulla sint, sed illud potius ut aliud nomen habuerint. Sed aliter tamen statuit Lassenus(Altpers. Keilinschr. p. 106), qui Balchdhi hoc nostrum idem esse censet atque Baletris' i. e. Bactrorum urbem, quae in inscriptione Persepolitana reperiatur. Quar- tam tenuerunt Niçaim, quae est in Hyrcaniae et Margianae confinibus, hodieque nominatur Nischapur, et a Strabone XI, 7, p. 427. Nnourα nomine commemoratur. Quintam Haroxgu. quae est hodie provincia Herat, vetus Ariorum sive Ageicv apud Herodotum, quos supra bene distinguendos esse monuimus ab„Ap(ς i. e. Ariis universis. lidem in inscriptione Persepolitana memorantur nomine aryawa, qui est nominativus pluralis vocis arayn sive aryu- cf. Lassen. L. c. Terra ipsorum, de qua Plinius egit VI, 25, nomen accepit ab Ario fluvio, qui hodie nominatur Heri-rud. Nomen ipsum respondet Indicae voci Sarayu, quae signi- ficat aquam; est autem prorsus alienum a syllaba âr quae est in arya sive airya, necminus abhorret ab Ariana terra Sträboniana ²), quae rursus disjungenda videtur ab Airjana Véedjo ³). Sextam ceperunt VTaékeretu,„cui Ahriman malum Pairikae i. e. divae peperit.“ Hanc terram ingeniose Lassenus 4) Paricaniorum esse suspicatur, de quibus egerit Herodotus III, 92. 94; quumque nomen a pairika proficisci videatur, populum ille significari putat, qui divarum cultui deditus esset. Paricanios autem, quum ab Herodoto inter Gedrosicam
manique, mais actuellement séparée d'elle, race quil's personnifiaient dans un- Mindividu,
apellé d'un nom dont ils ignoraient sans doute le sens, ¹) Burn. Yacna p. CIV.
2²) Lassen Altpers. Keilinschr. p. 105.
³) Lassen, zur Gesch. der Griech. u. Indo-Skyth. Könige. Bonu 1838. p. 131. 4) Altpers. Keilinschriften, p. 66.

21
satrapiam(Aethiopiam Asiaticam) et- Medicam collocentur, in desertis habitasse videri quae sunt inter Mediam et Gedrosiam. Divarum autem cultui desertarum regionum incolas maxime deditos fnisse, ex libro Vendidad apparere. Nomine Vadkereta idem ille docet significari deformatam terram, ergo desertam, aridam. Octavam incoluerunt Fehrkäna i. e. Gurkän, Djordjan apud Arabes, Hyrcaniam apud Graecos appellatam. Ad nomen Zendicum proxime accedunt Barcanii apud Steph. Byz. et Curt. III, 2 ¹), et Ctes.(ap. Phot.) p. 36. Nona provincia Haraq aiti est sive Arachosia, terra Arachotorum, cujus meminerunt Arrian. III, 23. Strab. XV, 249 Dionys. Perieg- V. 1096. Plin. VI, 23. Terra nomen habet ab Arachoto fluvio, qui respondet Sanscritae voci Sarawati. Idem populus significatur in inscriptione Persepolitana nomine araqatis ²). Sequitur decimo. loco Haétumat ³), quae nomen accepit a fluvio Itomand-rud in provincia Sedjestan(cujus mentio facta libro Bundehesch p. 95), qui idem est atque Erurειαμκν˙ os apud Arrian. IV, 6, unde populus Ar&ε⁴α 5Oεν in provincia Ariana(apud Ptol.), Plinius VI, 25 Arachosiam praefluere dicit amnem Erymanthum, gujus Curt. VIII, 9. 10 fecit mentionem. Hodie nomen scribitur Hilmend vel Hirmend vel Hendmand, permutatis literis 1 et r. Amnis longo cursu delabitur in Ariam paludem sive lacum, qui Zendico sermone dicitur Zarayo, Pehlvico ZaréCh. Quem qui accolebant, Zarangae sive Drangae dicebantur ⁴), sive drhanghaâ, ut est in inscriptione Persepolitana ⁵). Iidem sunt habendi Zariaspae apud Plin. VI, 23 vel Ariaspae ⁶), item Evergetae apud Plin. I. c., quod nomen Ariaspis a Cyro datum esse traditur ²). Hanc excipit undecima provincia Ragaea, Rhagae 8) vel Rhagiana vel. Pa*ον⁵), quae est Mediae longe fertilissima regio. Idem fere tractus in inscriptione Persep. significatur nomine qwan i. e. XGœwa« ap. Ptol., Xaον ap. Steph. Byz. et Ctes. ap. Diod. II, 13 ¹⁰). Sequitur duodecima Tckekre, de qua nihil compertum habetur. Tertia decima commemoratur Ver vel potius Tara, Farena, ubi ipse Dschemschid sedem suam statuit. Quae terra ubi quaerenda sit, adhuc in incerto est. Nec quidquam ea de re qui nuper res Zendicas perscrutati sunt, in medium protulerunt.
Rhodius ¹1¹) multum in eo laboravit ut Varenam Persidem, Vara, Persepolin esse probaret, argumentis ab ipsa similitudine nominum petitis, quum Anquetilus 1²) et Hölty 15) Agbatana sive eam regionem cui nunc Hamadan nomen est, intelligi mallent. Hammerus ¹⁴) contra fidenter asseveravit Varenam esse eandem atque Var-Djemgerd(i. e. urbem regis Dschem), positam(ut est in libro Bundehesch p. 110) in convallibus montis Damaghan, qui est in
—ᷓ́-—ʒ
¹) Burnouf Vacna p. LX. 2²) Lassen I. c. p. 112. 3) Burn. I. c. p. XCIII. sqq.
¹) Her. Ii, 93; VII, 67. Strab. X, 10 XV, 2. 9 5) Lassen I. c. p. 97.
6) i. e. equites kaeum accolentes: Zarayo(lacus)-acpa(equus vel eanes). K ) Arrian. Exp. Al. III, 27. Di0d. XVII, 81. 4
8) Strab. XI, 13, p. 453. Diod. XIX, 44. 9) Tob. 1, 14. 1⁰) of. Lassen. I. c. P.s 115 sq. 11) die heil. Sage des Zendv. p. 80 sqq. 1²) Zendav. II, 307. Kleux. 5
13) Dsjemschid, Feridun, Gustasp, Zoroaster, p. 52 sq.
1¹) Wiener Jahrb. IX, 27, sqd. cf. Halling, Gesch. d. Skyth. 7I1Iso.

22
ea provincia quae nunc dicitur Taberistan. Ab hac non diversam videri eam quae in carmine Firdussii vocetur Iran-schehr(i. e. urbs Iraniae), urbsque fuerit capitalis Medo-Bactrici imperii, si non principe, at secundo loco habita, quae veteribus Graecis appellata sit He- catompylos, recentioribus Persis nominetur Damaghan. Nos nihil decidere conamur. Illud unum observasse sufficiat, nominis var usum latius patere quam quod ad unam urbem, prae- terea nullam, applicetur. Etenim vocula var, ut Benfejus optime monnuit ¹), apud Persas castellum, arcem, regiam significat, igitur prorsus idem atque illud quod in biblicis libris post exilium scriptis reperitur ꝓνα ²); eademque vox, ut idem vir doctus observavit, in plurium urbium nominibus latere videtur, modo comparare velis Persabora, Pyrisabora, Eoraα, K6νοαπρσ, Bagivn(in Ctes. reliqq. ap. Phot. p. 36), Odega, quod oppidum Antonius oppugnavit in bello Parthico 3). Hanc deinceps sequitur Hapta Handu„ab occi- dente ad orientem““. Quae regio videtur Pentapotamia Indica esse, sive eorum Indorum terra qui Indum fluvium accolebant(Säindavas), Arachotis et Bactris finitimi. De quibus Herodotus egit III, 102 sqq.; IV, 44; VII, 65, et Arrianus Ind. I., qui scribit eos Indis trans Indum amnem habitantibus et corporum magnitudine et animorum praestantia inferiores fuisse, neque ita ut plerosque Indos, fuscos; Assyriis eos olim paruisse, post Medis, deinde Persis. Ejusdem nomen populi, regi Persarum tributarii, reperitur in inscript. Persep. ⁴). Ultima provincia memoratur Rengheiao, de qua certi quidquam non constat. Glossa Pehlvica ⁵) Arovastaniam intelligi vult, quo nomine Assyria, ut Mos. Chor. p. 364 ed. Whiston. testis est, appellabatur. Darab tamen, destur ille quo Anquetilus üt haäry— dum censet Kharvastanue, quam statuit esse Khorasan.
Has igitur terras ab Ariis olim occupatas esse libri Zendici docent. Et haec quidem ad rerum vetustissimarum memoriam pertinent. Quae ut gravissima sunt, ita certa et historica fide quam maxime digna. Jam quidquid ibidem de reliquarum rerum memoria significatum est, complectar quam brevissime potero. A scriptis tamen Zendiecis librum Pehlvicum Bundehesch, qui liber est posterioris aetatis, probe sejungamus, quippe qui plura contineat non modo novata aut amplificata, sed etiam ab illis prorsus aliena.
Post regem Dschemschid commemoratur quidam Zohdk, cum tribus fancibus, sex oculis, mille viribus, sex cingulis(zonis), violentia et crudelitate prae ceteris insignis (Zendav. I, 93), princeps decies mille provinciarum(ibid. II, 197), devictus a Feriduno
1) Benfey u. Stern, über die Monatsnamen einiger alten Völker. Berl. 1836. p. 191 sq.
²) ut an ſow, arx Susorum, Neh. 1, I. Esth. 1, 5; pya pynx. arx vel regia Hamadan i. e. Agbatanorum, Esr. 6, 2; unde dρε½, arx templi Hierosol. ap. Jos. Antt. XV, I1, 4. cf. Gesm. lex. s. v. drs
3) Strab. XI, 13, p. 450.
4) Lassen J. c. p- 113.
5) ef. Anquet. ad Zendav. III, 303. Kleuk,

23
et vinctus(ibid. II, 147) in monte Demavend ¹), ubi perpetni⸗ tormentis, excruciatur (ibid. II, 197).
Peridan, a rege Dschemschid, ut videtur, oriundus(ibid. 1I 132), natus in terra Varena(ibid. II, 303), princeps hominum veteris legis(Pischdadidarum sive Poerioedekeschan), rex magnus ac potens, Zohaàkum devicit(ibid. II, 219), terram omnibus malis liberavit (ibid. II, 381 sq.), ejusque nomen invocatur ab iis qui magicas artes depulsuri sunt(ib. II, 265).
Hujus filius, ut videtur Irets(ibid. II, 132). A quo Minotscher, ut videtur, oriundus (ibid.). Rex Afrasiab,„serpens Turaniorum“, provincias(Iraniorum?) devastaturus est (ibid. II, 199). Zu, Tehmaspis filius, memoratur(ibid. II, 147. 265). Keresdgpa(II, 132), robustus et excelsus(ibid. II, 156), a pairika domitus(Vend. Farg. 1), clava bubula armatus serpentem ingentis magnitudinis, homines devorantem, cujus venenum torrentis instar redun- dabat, prostravit(ibid. II, 93. 178).
Ke Kobad(ibid. II, 147). De quo praeter nomen nihil cognitum.
Ke Kauwus(ibid. II, 147), sapientia celebratus(ib. II, 156), strenuus vir(ib. II, 199).
Ke Siawesch(Dibid. II, 132. 147), purus corpore et sine peccato(ibid. II, 156), qui bona videt(ibid. II, 160), excelsus(ibid. II, 263).
Ke Khosro(ibid. II, 147. 160), filius regis Siawesch, regisque Ke Kawus nepos, justus rex Iraniorum(ibid. II, 199), magnus, vigilans, bona facere non destitit, purus, modestus, exemplar optimi regis consummatissimum(ibid. II, 266), de invidia et morte triumphavit (ibid. II, 157). Afrasiab in ejus potestatem traditus(ibid. II, 219).
Ke Lohrasp(ibid. II, 147), pater regis Vistäcpa(ibid. II, 132).
Ke Gustasp sive potius Vistacpa(ibid. II, 142.205), rerum gestarum gloria celebratus, justus, sapiens, potentia sua utitur ad legem Zoroastris tuendam; cui legi qui adversantur, hos profligat et convellit; populo felicitatis et salutis auctor est(ibid. II, 260), Zoroastris amicitiam petit(ibid. I, 135), Zoroaster vota pro eo nuncupat(ibid. I, 123. 140).
Espendiar(ibid. II, 142), legem Zoroastris tuetur(ibid. II, 124)
Bahman, hujus filius(ibid. II, 142).
Rustum, clarissimus heros, robustus(ibid. II, 159), fllins Zal, filii Sam, älii Neri- man, filii Keresdcpa(ibid. II, 132), igitur regio genere ortus.
Habes nomina vel hominum vel heroum; praeter nomina fere nihil; rerum gestarum memoriam prope nullam, et eam quam dubiam, quam tenebris offusam! Disjecta famae membra
1
collecta vides in libro Bundehesch, ita saltem concinnata, ut rerum ipsarum ratio paulo clarius perspiciatur, in quibus tamen pleraque commenticia esse et Arabum actate apposita, noli dubitare. Velut haec ²):
„Omne tempus consummatur duodecies millibus annorum. Tribus primis genus coeleste
¹) is est mons Jasonius ap. Ptol., a portis Caspits haud procul distans. cf. Hammer, Wien. Jahrbb. VII, 254. ²) Bundeh. p. 119.

24
solum erat, exercitus hostis(Ahrimani) nondum invaserat in mundum; Kaiomorts et taurus ¹) (primi creati homines) conficiunt altera ter millia annorum. Haec sex millia annbrum effinguntur sex primis signis coelestibus: agno, tauro, geminis, cancro, leone, spica ²). Praetermissis sex millibus annis, Ahrimanus in mundum wenit, inter quem et Oromasdem divisum est orbis imperium; simul librae 3) coeleste signum exstilit, acqua videlicet lance Ahrimani et Oromasdis imperio ponderato. Hoc librae signum dum regnat, Dschemschid imperium tenebat annos sexcentos tredecim et dimidiatum; post hos vivit centum annis, obscurus utem et imperio privatus. Zohdäk enim adortus eum regno depulérat. Hic mille annos dominatus est explevitque regnum scorpionis. Novies deinde millesimus annus orsus est, simulgue regnum drcitenentis, intra quod spatium regnauit prinuim Feridun quingentos annos. E filios reliquit tres, Salem, Tur, Irets, quorum hic a fratribus occisus est. Irets autem filiam reliquit, unde genus duxit Minotscher(Bundeh. p. 117). Hic regnavit annos centum viginti. Eodem regnante Afrasiab, rev Turaniorum, in terram Iraniorum invasit eum- que per duodecim annos depopulatus est. Zu, Tehmaspis filius, regnavit annos quinque, Ke Kobad quindecim, Ke Kauwus omnino quinquaginta et centum, sexaginta Ke Khosro, Ke Lohrasp viginti centum, totidem Vistägpa. Deinceps sequitur decies millesimus annus signumque coeleste capri 4). Regnavit Bahman, Espendiari filius, annos triginta duos; Homai, ejus filia, triginta; deinde Dara, Bahmani nepos, duodecim annos; Daraé Darhan, ꝗus filius, quatuordecim; totidemque Sekander Rumi(Alexander Macedo); tum Aschkanidae ducentos annos et octoginta quatuor; Sassanidae quadringentos sexaginta. Praeteriit de- cies millesimus annus. Incipit amphorae signum. Novum tempus orditur. Arabes ingruunt et rerum potiuntur. Interitus mundi appropinqukt.
Cap. T1.
His ita prolatis ea deinceps ungenda videntur quae Haetaig. et seriptorum vocibus apud Persas fusa sunte lox zotall aumiezktslo. Au2
Prima dynastarum series Pischdadlidarum erat. Horum princeps Kaiomorts, qui triginta annos in terris regnasse traditur 5). Hunc excepit nepos Huschung ⁶), justitia et
sapientia clarus; hunc filius Tehamurs. Ann tfigiuta regnavit annos; hunc filius Dschemschid).
¹) de quibus videsis Bundeh. p. 62 sq. cum not. And. 8. urdi. ued
¹) quae apud alios populos virgo nuncupatur. 1 21
³) cf. Rhode, die heilige Sage des Zendvolks. p. 245.—
4) is enim excipit arcitenentem, cf. Bundeh. II, 60.
5) de quo plura vide ap. Malcolm. ed. Becker I, 7 sqq. Görres Hlaldenese v. Iran I, 4 saa. 6) ef. Malcolm I. c. p. S. Görres I. c. p. 7 sqq. 11 14. 1n 1
7) Malcolm p. 11— 13. Görres p. 12 sqq.. 19 bannd

25
Is quum multa bene atque utiliter invenit, tum populum in kribus quatuor divisit“ quarum prima constabat hominfbus dqui totos se rebus divinis traderent; altera tis qui vectigalia publica in tabulas referrent, tertia erät ebrum dui rei militari operam navarent, quarta agricolarum et opificum. riem annum solarem instituit et' primum quemque diem, quando sol in signum arietis pervenisset, solennihus festis celebrari jussit. Erat primo bonus et felix; post autem, quum cCircumflueret omnibus copiis atque in omnium rerum abundantia viveret, elatus est supra modum et deum se praedicari völuit, edictum promulgans ut Persao statuas régis, tanquam Dei, honore divino colerent. Haec impietäs ei multorum causa malorum exstitit. Nam quum septingentos annos regnasset, Zohdt in Persiam invasit et illum regno spoliatum ad extremos orbis fines persecutus est, donec fugientem prehendit et omnibus affectum ignominiis serra dissecuit 1). Zohdkum tradunt natione Arabem ²) fuisse, et tyrannum exstitisse sanguinolentum, qui omnia divina humanaque jura permisceret ³). Ex humeris ejus binos enatos esse dracones, quorum fames nisi cerebro humano expleri non posset; quotidie binos homines mactatos, quibus illi exsaturarentur. Tandem Kawah quendam fabrum ferrarium, eujus filii in eo essent ut caederentur, ira excitatum seditionem movisse et patriam in libertatem vindicasse. Erat enim quidam Feridun, rege Dschemschid oriundus, qui antéea mirabili fortuna Zohdkum effugit et in monte Elburz occultum se tenebat. Is tunc arcessitus a fabro quum e monte descendisset, Persas contra tyrannum duxit. Hi sub vexillos semicinctii fabrilis, quod justam esse seditionem admonebat, acerrime dimicabant. Zohk, multis cladibus acceptis, ab ipso Feridund clava prostratus et in abdita spelunca montis Demavend catenis vinctus est, postquam mille annos tyrannidem exer- cuit 4). Ita Feridun resnum avitum recuperavit. Hic fllios habuit tres: Salem, Tur, Irets. inter quos orbem terrarum divisits): primo obtigit Rum et Chawer, id est terrae occiden- tales cum Africa et Mauretania; alteri Turan et Sina; Trania autem tertio et eidem mi- nimo. Sed duo fratres natu- majores, indignantes Iraniam, quae terra esset ex omnibus praestantissima, sibi non datam, fratrem tertium opprimere decreverunt. Primum ad Daa trem mittunt, de injuria conquerentes, petuntque- ut ea quae instituerit mutet; sin minus, armis se usuros minantur. Qua re cognita, Irets regno se abdicare quam dissidiam moövere mavult. laque litem compositurus ad fratres proficiscitur, literas a patre ferens, qnibus ille filios ad pacem servandam hortabatur. Sed tanta erat illorum saevitia ut fratrem innocentem trucidarent trucidatique caput conditum ad patrem mitterent. Tum pater sub- latis ad coslum manibus, ut exoriretur aliquis tanti facinöris ultor, precatus esse dicitur. Neque senex voti non damndtus est. Nam Minotscher, caesi genere natus, quum adolevisset, Toena ab interſectorihis ezvit 9„Femdun, Ma dlen regnavit annos Hüir ceitoa⸗ diem
1)* haec fabula nova et commenticia est et prorsus abhorret ab iis quae libris Zendicis tradita accepimus. 2) in libris Zendicis Tazlan i. e. barbarus fuisse memoratur. 3) cf. Görres I, p. 20. 4) Malc. p. 13. Görr. p. 36 sqd. 5) Malc. p. 15. Goörr. p. 46 saq. 6) Görres p. 55 sad. 4

26
supremum obiit; heredem regni constituit Minotscherum, quem vita decedens hortatus est ut Sami consiliis uteretur. Sam auctor exstitit generis, quod rerum gestarum gloria reges ipsos obscuravit. Is enim filium genuit Zal ¹): quem propter religiones in solitudine montis Elburz exposuit, post suadente deo domum suam recepit. Zal autem sustulit ex conjuge Rudabeh clarissimum heroem Persarum, Rustum, cujus incredibilis fama permultis est fabulis a poetis et scriptoribus celebrata. Quod praedicari solet de iis qui magnam aliquando laudem divina sorte consecuturi videntur, ut etiam in utero matris quum sint, futuram magnitudinem quasi praenuntient, idem in hoc factum esse accepimus. Nam parturienti matri maximos creavit dolores ita, ut sectione uteri opus esset. Septem nutrices puero adhiberi; eaedem parum sufficientes reperiri. Totidem ovibus puer quotidie pascebatur. Minotscher decessit, quum annos regnasset centum viginti. Moriens et ipse admonuit filium Neuwder ut in Samo ejusque prole, optimis quippe regni praesidiis, spem omnem poneret. Sed filius oblitus ea quae pater admonuisset, prudentes ne consuluit quidem et stultitia sua rem publicam conturbavit. Afrasiab, rex Turaniorum, cum ingenti multitudine Oxum transgressus, in regnum invasit et rege Newder occiso, per duodecim annos Iraniis impe- ravit 2), donec Zal hostes dolo circumventos ejecit. Is hominem, nomine Zu, regia stirpe ortum, ad regiam potestatem evexit. Successit huic Keresãgpa, qui fuit ultimus Pisch- dadidarum ³)..
Nova deinceps dynastarum gens Keanidarum ad regnum pervenit, quorum primus erat Ke Kobad. Quum hic in monte Elburz occultus vitam degeret, Zal filium Rustum misit, qui eum ad regnum capessendum invitaret. Ad regiam dignitatem evectus, Zalo regnum administrandum permisit, Rustum autem copiis praefecit, quas adversus hostes duceret. Afrasiab enim Oxo superato rursus Iraniorum fines ingressus est. Rustum, fortissimus heros, cum ipso Afrasiab conflictatus, illos profligavit, pactioque facta ut Oxus utriusque regni finis permaneret. Rex bonus in pace decessit, quum annos regnasset centum viginti. Sue- cessit filius Ke Kaurus 4). Hic dissuadentibus amicis inſelicem expeditionem in provinciam Masenderan(Hyrcaniam) suscepit. Nam proelio conserto rex cum exercitu repentina caeci- tate perculsi sunt. Magna clades accepta; rex ipse captus in carcerem conjectus. Qua re nuntiata, Rustum ad regem liberandum proficiscitur, regem vinculis solvit, terram hostium in Persarum ditionem redigit. Paulo post Ke Kawus, quum regis externi, qui terrae Ha- maveran praeerat, flliam peteret, novis insidiis circumventus est. Nam quum ad festum invitatus venisset, per proditionem est captus. Hac usus perturbati regni opportunitate, Afrasiab iterum Oxum transit. Tum Rustum denuo afflictae patriae vindex exstitit. Profectus enim contra regem terrae Hamaveran, quem Aegypti et Mauretaniae reges adjuvabant, hos cepit omnes coegitque ut et regem vinctum dimitterent et ipsi in propulsandis Turaniis
1) Malc. p. 18 sd. Görr. p. 71 saq. ²) Görr. p. 141 saq. ³) Malc. p. 23 sg. Görr. p. 149 sad. ⁴) de quo vid. Malc. p. 25 sq. Görr. p. 161 sqd.—

—
27
socii essent. Quorum copiis Afrasiab resistere non ausus est. Eodem regnante Ke Kawus, res accidit quae diuturnorum inter Iranios Turaniosque bellorum origo facta est. Nam pulchra regis uxor, nomine Sudabeh, incesto amore perculsa, privignum Sijawesch ad flagitium pellicere conata est, et quum repulsam tulisset, innocentem flium apud patrem falso accusavit 1). Atque ille, veritus ne insidiis novercae aliquando opprimeretur, ad Turanios transfugit. Ibi a rege Afrasiab hospitaliter exceptus, ipsius regis filiam uxorem duxit, ex qua puerum Ke Khosro suscepit. Sed mox a socero petitus foedissime per insi- dias interemptus est. Qua re cognita, Ke Kawus bellum paravit, fllii caedem vindicaturus. Rustum victoriam de Turaniis reportavit et regem Afrasiab expulit regno sic ut septem annos penes ipsum summa rerum esset. Ke Kawus regnum tradidit nepoti Ke Khosro. Bellum cum Turaniis, quod in ulciscendo semper versabatur, renovatum. Afrasiab victus, et quum paulo post bellum iteraret, captus est et eodem supplicio affectus quo ipse quon- dam affecerat innocentem Sijawesch, cujus ulciscendi causa diuturnum bellum erat susceptum. Non multo post rex, humanae memor insolentiae, reliquam vitam in solitudine, Deo soli deditus, transigere in animum induxit, et quum in deserta loca se recepisset, subito evanuit, ad deos sublatus ²). Vixerat annos nonaginta, sexaginta regnarat. Successit Loh- rasp, homo regio genere prognatus. Hunc scriptor quidam Muhammedanus tradit imperasse Bukt-I-nassero, praefecto Irak(Babyloniae), ut imperii fines ad occidentem proferret. Exercitus Hierosolyma missus; rex, datis obsidibus, tributum se quotannis missurum esse pollicetur. Sed copiis Persarum abductis, Judaei seditione mota regem suum, tanquam turpis pactionis auctorem, capitis damnant. Tum Bukt-IL'nasser ipse profectus, Hierosolyma cepit ac diruit, homines aut interfecit aut captos secum abduxit. Lohrasp filium habuit Gustasp sive Zendico sermone Vistägpa. Filius, offensus a patre, fugit in terram Rum i. e. terras occidentales, ubi varia fortuna usus ³) filiam regiam, RKuthajun, amore juvenis peregrini captam, in matrimonium duxit. Inde in Persiam cum exercitu contendit et a Persarum copiis obviam factis rex declaratur. Pater, postquam. centum viginti annos regnavit, imperium filio tradidit et in solitudinem se recepit. Regis Vistàgpa imperium magnam eo consecutum est famam quod illo tempore Zoroaster antiqua sacra instauravit et regem ipsum editis miraculis eo compulit ut novam religionem acerrime defenderet et per totum regnum propagaret. Decreta Zoroastris duodecies mille membranis inscripta rex in eo antro jussit asservari quod erat in rupibus Persepolitanis excisum. E novatis sacris bellum est ortum cum Ardjasp, rege Turaniorum: qui proelio victus in terram suam refugit. Regis filius erat Espendiar, columen imperii maximarumque rerum gestarum gloria conspicuus, qui Bactris erat praepositus. Is maligne apud patrem accusatus, in vincula conjectus est. Ea re cognita, rex Turaniorum infestam incursionem iterat, Bactra capit diripitque, senem
¹) Malc. p. 29 sd. Cörres II, p. 1 sqd. 2) Malc. p. 43. Görr. II, p. 233— 245.
3) Görres l. c. p. 248 sqq. 4 4

28
regem Lohrasp cum magna multitudine sacerdotum, novae religioni deditorum, caedit, plures regis Vistagpa filias captivas abducit, sacrum imperii- vexillum asportat. Visiägpa magno copiarum numero coacto persequitur hostem, sed Oxum transgressus magna clade afficitur. In hoc tempore filium contumeliose tractatum rogat oratque ut injuxiarum ablitus patriae causam suscipiat et religionis in discrimen adductae. Obtemperatjj juvenis egregius et flagranti studio in bellum proficiscitur. Neque spem kefellit. Nam hostes non modo proelio devicit, sed caput etiam regni cepit, regem cum magna multitudine hominum occidit, sorores captas liberavit et sacrum imperii vexillum, hostibus ereptum, in patriam reportavit. Deinde jussu patris cum heroe fortissimo Rustum, qui a rege defecisset, singulari certamine con- gressus est, et ab adversario, qui invitus ſecisset pugnandi Potestatem, sagitta fatali per- cussus animam exspiravit ¹). Rex sero quam stulte egisset intellexit, diuque ſilium lugebat amissum, qui re nulla reparari poterat. Idem, annos quum regnasset sexaginta, vita decessit. Successit nepos Bahman, quem Mirkhond Ardschir Dirasdest cognominat. Quo regnante Rustum a fratre per insidias interemptus est. Bahman ñiliam habebat Homai, quae duum aduregnum perveniret, ex patre. conceperat.. Pner in arca expositus est et undis Luphratis permissus. Ibi ab homine quodam de plebe repertus est et in ejus domo educatus. Dar ab ei nomen inditum. Qui quum adolevisset et dux militaris esset factus, a matre regina, exercitum lustrante, agnitus est. Haec ultro ei cessit imperium, quum triginta duos annos regnasset,²). Darab et alia bella gessit, et cum Feilefo, imperatore terrae Rum, id est Philippo Macedone, conflixit eumque proelio victum tributarium fecit. Pacis confirmandae causa Darab Philippi filiam uxorem duxit. Is autem conjugem, cujus ex ore noctu quondam intellexisset taetrum odorem mitti, repudiavit repudiatamque remisit ad patrem, ubi illa filium peperit, cui nomen datum Stander. Hic fuit clarus ille Alexander Macedo. In repudiatae locum Darab aliam elegit, quae lilium genuit Dara, stolidum hominem et crudelem, qui patri successit, quum is regnasset anngs decem. Dara fuisse statuendus est Darius Codomannus ³), de quo multa non minus inepte fabulati sunt quam de Alexandro 4). Quae repetere longum est. E multis fabulgsis hoc unum extricaveris verum, duod Alexan- drum tradunt Dara rege devicto Persarum i imperium in suam potestatem redegisse.
. cap. In7. didux ui Ssto Bup I72es Quae adhuc in nanim deeeeen e, non ad, Medos illa go en ipsos pextinehant, Be ad Arios universos, in quibus tamen Medos constat fuisse. Nunc vero de Medis nominatim
quae veteres memoriae prodiderint anquiremus. De quibus gui egerit apud. indigenas scri-
¹) Malc. p. 53. Görr. II, 295 sqqa. ²) Malc. p. 56. Görr. II, 351 sqd. 3) Malc. p. 58 sdd. 9) cf. Malc. p. 61 sad.

29
ptorem reperias nullum. Ad exteros descendamus necesse est. Atque in his Ctesias et Herodotus principe loco memorandi sunt. Quorum si narrationes ab illis quae supra
1, proposuimus„ Prorsus abhorrent, nae tibi mirum debet videri? Eienim hoc unum quaeso
memineris, de diversis utrimque sermonem esse, non nominibus tantum rebusque Zestis, sed etiam aetatibus. Siquidem illi de Ariis agunt unixversis, hi de Singularibus Medorum aut Persarum populis, alteri rerum veterrimarum memoriam tangunt, alterie earum quarum certiorem necesse sit esse recordationem. Quid autem de illis dicam quae poetarum vocibus fusa commemoravimus? quae quum a fama manaverint, vaga videlicet atque incerta, fieri fere non potuit quin ab iis essent aliena quae maximam partem certo erant Niorine fun- damento superstructa. Nam Ctesiam hodie quotus quisque reperitur qui jure dicat in historia scribenda nugas egisse? Quem si Aristateles ¹), rerum ille naturalium summus indagator, acerbius reprehendit convicioque mendacis exagitat cui nnlla fides debeatur: cadit illud non tam in historicum Ctesiam, quam physicum; quamduam non defuerunt qui eundem nistoriarum scriptorem despicatui ducerent ²). Hausit autem Ctesias, ut testis est Diodorus 3),
1 8 Arisg. nist. anim. vm, 28; II, 1. de generat, animal. II,„2, 38 2) ut Strab. XI, p. 42²4. Arrian. Exp. Al. V, 4 3) II, 32: 050; 08„(Krnoεας) Pngiν ενᷣ πασ Bahrd, vosus, Gie Beuran dνα T9ο8 Diod. II, 22), dlg 05 Ileras r*⁵ ⁵³α⁶ς„ eis ε⁴αeασ ινό vfuo 85 ourrera hevas, xoxwrparopijoau rd αι 1ασνεονν 2 avyrddtevos T„ Co⁊opiuν 8s Tode ExXAnv eEe†xεεν. Hunc locum, qui nihil habet obscuritatis, mire detorsit Bruuros (Herodot u. Ktesias. Heidelb. 1836. p. 120 saq.), qui B2νσα½ doſßSegas: cντι Tναρα meμ⁵μο
ovrexarusνα autumat esse non tabulas regias, sed carmina heroica, certis canendi modis
(ædτ Tν„69uoy) ad celebrandos reges composita. E poeticis fontibus Ctesiam res Medo- rum et Persarum hausisse. Apud Persas enim hunc morem obtinuisse videri, ut carmina, quibus heroes et reges celebrarent, literis mandarentur. 13 inde videlicet apparere quod Agathias, fabulas de Sassanidarum origine referens, a Persis eas dicat in membranis regiis sic tradi perscriptas. Apud Medos autem quae ſama populi peryuleata essent, a cognata gente Persarum paucis fere mutatis esse recepta; Assyriorum fabulds t non item. Iccirco probabile videri, Cte- siam, Assyriaca narrantem, aliis usum esse fontibus ac regiis Persarum annalibus: fontes autem Assyriacos non carmina esse, sed indices regum vel alios libros, prosa oratione confectos, id quod ex graeca voce dνιράGᷣᷣ Gο᷑ appareat. At vero ducᷣ Segu A‿τ‿ τν v6 ⁵ο ouprar ren qum de carminibus pangendis in universum haud scio an minus recte dicatur(vid. Bähr. in N. Jahrbb. f. Phil. u. Pädag. XIX, 4. 1837), tum ad epieorum carminum deseriptionem ad- hiberi nullo modo potest. Nam primum„6cs, ubi modos significat, nisi ad melopoeias vel rhyihmopoetas Qlyricorum carminum non pertinet(cf. Urici, censor libri Blumiani, in Berl. Jahrbb. f. wiss. Krit. 1836. Oct. Nr. 78 sgq.): deinde heroica carmina decantäri quidem certis modis possunt, sed nullG- pacto modis musicis bvrrreoS i. e. digeri„ concinnari. Imo duc Seͦα aœταιν τ‿τιννά»6⁴οων τε*ινα significant nihil aliud nisi regios- Persarum anna- les, ordine quodam concinnatos, certisque rapitibus depcrähtosz dive temporim, sive rerum

— 0
e regiis Persarum membranis, quibus res veteres Assyriorum, Medorum, Persarum ordine quodam descriptae erant. Primam Medorum mentionem facit, narrans Arbacem cum Be- lesy junctum Assyriorum principatum sustulisse(Diod. II, 24 sqq.): in quibus quum alia, lum haec Herodoto repugnant quod urbem Echatanorum vetustissimo tempore conditam et a Semirami magnis operibus exornatam dicit(Diod. II, 13), atque eandem in urbem tradit Arbacem magnam vim auri et argenti ex dirutae Nini eineribus asportasse(Diod. II, 28):
quum Ierodotus illam a Dejoce conditam referat. Medos Assyriis aliquantum temporis paruisse, post in libertatem sese vindicasse, uterque consensu narrant. Pluribus autem saeculis ante quam in Assyriorum potestatem venissent, Medos Babylonem expugnasse cap- tamque per ducentos et viginti quatuor annos tenuisse, Berosus auctor est 1). Primos enim ait Babylonem tenuisse Chaldaeos, deinde Medos, quorum reges ponit octo numero; tum rursus Chaldaeos, tum Arabes, postremo Semiramin ²) et qui huic successerint Assyriorum reges. Post Arbacem, ut idem Ctesias refert ³), hi Medis imperarunt: Mandauces annos quinquaginta, triginta So sarmus, Artycas quinquaginta, Arbianes quos et viginti„ Artaeus quadraginta. Hoc regnante ingens bellum conflatum inter Medos et Cadusios. Parsondas enim Persa, a rege offensus, cum parte copiarum ad Cadusios profugit et pugna longe superior evasit. Rex deinde a Cadusiis electus, perpetuis Mediam incursionibus vexavit; vitaque decedens successorem diris imprecationibus obtestatus est, ne unquam inimicitias Medorum deponeret. Ex quo factum est ut Cadusii hostili semper in Medos animo essent, nec unquam iis parerent, donec Cyrus imperium in Persas transtulit 4). Artaeum excepit
gestarum ratie fundamentum divisionis fuit(cf. Ulrici I. c.). Etenim constat reges Persarum scribas(Tpalbuurτνs) circum se habuisse, qui quaecunque gesserat rex aut decreverat, sedulo perscriberent(ffer. VII, 100), perscriptaque in domibus regiis servarent(cf. Bähr. ad Her. VII, 60. Brisson. de reg. Pers. princ. I, 218 sd. II, 239). Hinc ortae illae ανκαφςναάσόρφνᷣo mꝑßαoꝓιλάeu (Diod. II, 22), quas inscite Blumius a membranis regiis(àε† εᷣαε 8⁵αηα.) discerni voluit sic ut alteras censeret esse carmina epica, alteras historiarum libros soluta oratione conscriptos. Nam dναρmσ ραρςα sunt ea quae literarum monumentis tradita sunt, ideoque annales, commentarii, quos ut apud Persas scribae regii, ita sacerdotes apud Chaldaeos conficiebant(cf. Joseph. c. Ap. I, 19: ⁊ιQꝓπτάαάνέ¶ αεαος A*αemερσηυννευνν): illos Ctesias, hos Berosus secutus est (Joseph. I. c.: 6 Bnοασασασνσσ ταςα eεmνανα ⁴αναην/mάαs drrαlœᷣαωοσι). Similiter apud Lacedaemonios araναιαοωτάμταιι dαem αd⸗ fuisse reſert Plutarchus adyv. Colot. p. 1156 F. Annales autem regii nominabantur 5† ˙Se&a, quia mos erat apud multos harbarorum ut literas
in pellibus inscriberent. Her. V, 88.
¹) vel potius ex Beroso refert Alexander Polyhistor ap. Euseb. dene ed Maj. et Zohrab. NMrediol. 1818. p. 18. Syncell. p. 147. Pind..
2) non tamen fabulosam illam, sed quae Atosae nomen habuit. 8 quae— imus in Exercitation. Herodd. spec. I, siye de reb. Assyr.(Marb. 1837) p. 46.
3) ap. Diod. II, 32—— 34.
4) Eandem de Personda narrationem, Lane als eKornatam, reperis ap. Nic. Dam. p. 18sqd. ed. Orell.

31
Artynes regnavitque duos et viginti annos, hunc secutus est Astibaras. Sub hoc Parthi a Medis defecerunt et terram suam in Sacarum tradiderunt potestatem. Ea de causa bellum Medos inter et Sacas ortum; multa proelia commissa; tandem, multis utrimqne caesis, pax his inita conditionibus, ut Parthis ad officium revocatis, utrimque quae tenuissent antea, restituerentur et amicitia foedusque perpetuo maneret. Sacis imperavit ilio tempore Zarina, rerum bellicarum studiosa atque audacia et ad res gerendas industria prae ceteris insignis. Asti- bara per senectutem exstincto, regnum suscepit Aspadas, qui Astyages est a Graecis appellatus. Postquam is a Cyro bello superatus est, imperium ad Persas pervenit tali modo ¹). Astyages, sive, ut apud Ctesiam est, Astyigas, qui propinquitate nihil ad Cyrum pertinebat (nam Cyrus regia stirpe Medorum oriundus non erat, sed rex videtur aut satrapa Persarum fuisse, qui rebellione facta regnum Medorum evertit et summa rerum potitus est), quum a Cyro esset devictus, Echatanis ex illius conspectu fugit et in regiis palatiis occul- tatus est, occultantibus Amyti filia et hujus marito Spitama. De quibus ut ille tormentis quaesivit ubinam Astyigas esset, hic se ipse indicavit, ne filia cum genero torquerentur. Astyigas compedibus vinctus; non multo tamen post ab ipso Cyro solutus et patris loco habitus. Amytis initio honore matris affecta, deinde ab eodem uxor ducta. Spitamas autem, quia mentitus est in quaestione, necatur. Cyrus Bactris bellum infert; ancipiti Marte dimicatur. Bactri tamen, ut Astyigam illius patrem esse factum, Amytin matrem eandemque conjugem esse cognoverunt, se sua sponte Amyti Cyroque dediderunt. Idem cum Sacis bellavit cepitque Amorgen, qui rex eorum erat et maritus Sparethrae. Haec post captum maritum bellum continuat, ingentibus copiis et virornm et feminarum coactis; Cyrum superat; quum alios permultos, tum Parmisen, Amytis fratrem, et tres ejus filios vivos capit; quibus dimissis Amorges et ipse liberatnr. Deinde Cyrus cum Amorge socio contra Croesum profectus est. Sardes dolo captae. Anute quam urbs capta esset, Croesus somnio divino deceptus Cyro filium obsidis loco tradit: filius, quum fraudem machinatus esset, in conspectu patris interficitur. quod mater ubi vidit, de muro se praecipitat. Urbe expugnata, Croesus in templum Apollinis confugit et ter in templo vinctus, tertium nullo conspiciente solvitur; tum firmioribus catenis vinctus, tonitribus et fulminibus coelitus immissis, libe- ratur et aegre a Cyro dimittitur. Hic familiariter eo usus est et assignav it ei urbem Ba- renen. De Astyagis exitu et Cyri haec habet- Ctesias: Cyrus eunnchum quendam misit, qui Astyigam e Barcaniis(Parthis) duceret; nam cupiebat ipse pariter ut Amytis patrem videre. Astyigas autem ab eunucho in desertis locis relictus, misere fame ac siti obiit. Corpus mortui in desertis locis incolume permansit, quippe quod a leonibus custodiretur: post splendide sepultum est. De eunucho Amytis crudelissimas poenas sumsit. Postremo Cyrus adversus Derbices contendit. Hi collocatis in insidiis elephantibus, equites Cyri, fugant. Ipse Cyrus equo decidit et ab homine quodam Indo(Indi enim Derbicibus opem ferebant)
¹) Vid. Ctes. ap. Phot. p. 36. Bkk.

32—
letali— zaucitur. Sublatus a. Suis, in castris animäm exspiravit. Qua re cognita, Amorges cum manu Sacarum advolat et pugna conserta Derbices vincit, duorum, terra in Cyri Tnieneen se dedit. 3
Haec de Astyiga Frwaue Ctesias. hue Aaankopfet ab. Herodote ea illa narratione discrepent, nemo non. intelligit. Cum Ctesia in significandis numero regum et annis satis consentiunt Eusebius, Moses. Chorenensis, Syncellus et Samuel Aniensis; minus in nominibus regum indicandis, nam horum alteram partem ex llerodoto sumserunt. Utrumque videre licet ex hac tabula.
imedorum reges seenman m
9 191 H1
Geliam. 1 Eus. Arm. chr. can. p. 46 ed. Mlaj. Syncen. 1, p. 372. 401. 138, Dind. * 211185 91 Hi 30 1. Arbagen, regnans annos 28 1. Varbaces, regnans annos 28 1. Arbaces, Tegnans annos. 28 2. Mandauces..... 50] 2. Maudaces„20 2. Mandauces.... 20 3. Sosarmus 5., DI 30 3. Sosarmus..... 30 3. Sosarmus... 30 4. Artycas... e. 08 50%4. Artycas.... 30 4. Artycas... 30 5. Arbianes.... 22 4 1-
63 Artaeus.... 1 1.40 5. Dejoces...111654 5. Dejoces.ElLeI A. d.54
7. Artynes... u. 23] 6. Phraortes.... 24 6. Aphraartes..51 6. Astibars„ 40 7. Cyaxares.. 32, 7. Cyaxares...... 32 9. Astyigas, regnans, ut Hfero-(8. Asaihäbir 1 A 38 8. Aty s Darius.. 38
dotus' scribit, annos.511135 Og Summa ann. 25 Summa ann. 283 og Summa annor! 317 1Iirau* 13. 1umr a1 1o
Mos. Choren. hist. Armen. ed' Whist. I, 21. h 1 ei Samuel. Aniens. p. 16. ed. Maj. 1. 1. Varbaces 6. Dejoces 1. Varbaces, regn. ann. 28 † 6. Phraortes regn. ann. 24 2. Mandaucçes 7. Phraortes 2. Sosarmus.... 30 7. Cyaxares. 32 3. Sosarmus 8. Cyaxares 3. Mamicar.... 40 8. Asdahages.... 38 4. Artucas Dc9. Azdahak lif 1n4. Cardiceus.... 13+ an! S 5. Cardiceas Sa hr.erJ. re. 5. Dejoces 54 Süne Lee29-
Calculos Ctesianos facile fuerit indagare. Nam Medorum regibus, 81 quidem Astyagis annos ex erodoto zuppleveris, summamm tribuit annorum trecentorum et septendecim. Quos si devicto Astyage a anno 559 exisse ponimus, Arbaces ad regnum pervenit anno 876, Man- dauces 318, Sosarmus 798, Artycas 768, Arbianes 718, Artaeus 696, Artynes 656, Asti- paras 634, Aspadas sive Astyigas 594. Nedue multum a. Gtesia dissentiunt Eusebins et Syucellus et Samuel Aniensis. Nam Eusebius quidem Artaeum, quem mutato nomine De- jocem nominat, regem factum esse scribit or. XIX, 1; Pürabrtan 01. XXX, 2½ Cyaxaremm, qui Astibarae respondet, 01. XXXVII, 2; Asdahagem 01. XLV, 3; atque hunc a Cyro superatum statu it 01l. V= I. Syncellus autem Arbacem rerum potitum esse narrat anno 833, Mandaucem 804, Sosarmum 718, Artycam 751, Dejocem 721, Aphraartem 670, Cyaxarem 619, Astyagem Darium 587. Qui quum annos triginta et octo) ut idem est auctor, regnaverit, sequitur ut a Cyro devictus sit a. 549. At repugnat sibi ipse Syncellus. Si quidem Cyrum regno potitum esse ratiocinatur a. m- 4952 i. 2. 556. Nam Cambyses ad

33
regnum pervenit a. m. 4983 i. e. 525 1). Atqui, Cyrus regnavit annos 31 ²).) Ergo is rex factus est anno 556. Neque magis idem sibi constans reperitur in annis regni Medorum indicandis. Nam etsi regnum illud 1ab Arbace ad ultimum usque regem annos ducentos et septuaginta sex stetisse perhibet), singulorum tamen regum anni computati snmmam effi- ciunt annorum ducentorum etnoctoginta trium. Septem) annos justo plures Medorum cui- piam principi temere adscripsisse videtur, nec scio an Aphraarti, cui nimio Pluxes annos attribuit, septem superflui detrahendi sint 4). 117 I 9p 1)
Quos Samuel Aniensis calculos secutus sit, inde patet qnod anno Sosarmi quodeaima tradit Olympiadem primam peractam esse. Sequitur ut Arbaces ad regnum pervenerit anno 816, Sosarmus 788, Mamicar 758, Cardiceus 718, Dejoees 705, Phraortes 651, Lyaxarss 627, Astyoges 596, Aeigle regno rürgtiei sit anno 55.
1 1 28) 1 1 2222
Cap. II.
A Ctesia non mediocriter dissidere videtur is cui et ipsi permagvam in his rebus tribuimus auctoritatem, Hero dotus; qui si non Persarum, at certe Medorum in finibus peregrinatus est, siquidem Echatana describens circuitum muri cum Athenarum moenium ambitu confert ⁵): id quod vix eum puta fuisse kaciurum, nisi murum praesens spectasset et utriusque urbis imaginem habuisset pariter mente conceptam. Nec video cur aliam rationem hic secutus videatur IHerodotus atque illo loco ubi lacum Saitanum, quem prae- sens vidit, cum lacu rotundo in insula Delo comparat 9), aut duum Cadytin urbem Sardi- dibus non multo minorem esse diceret):* quam urbem et ipsam, credo, cum alia i ipsi nota non comparasset, nisi eam coram perspexisset. Aique Ciesias quid ex annalihus regiis pro- tulerit de Medis, mili videor satis declarasse. Proximum est ut orine commemorein quae de jisdem Herodötus memoriae prodiderit. 1.,2s
Quum Assyrii quingentos et viginti annos ae zuperioris imperium tenuissent tenerentques), primi ab eis) Medi deficere, coeperunt. Qui pro libertate pugnantes ccum Assyriis, viros fortes sese praestiterunt excussaque servitute libertatem obtinuerunt. Quum autem omnes per continentem populi suis jam legibus liberi viverent' Medorum civitas rursus sub unius imperium ditionemque cecidit. Fuit enim inter Medos vir sapiens Dejoces, qui, quum illi vicatim habitantes multa premerentur inzüstitia, judex est a suis cönstitutus.
buf MWibunl
1¹) Sync. p. 457 Dind. ²) Id. p. 393. 3) 14. p. 46. 1) n0O 4) cf. Goar. emendd. et annott, ad Sync. Tom. II, p. 494. 218. Vjnd.. 2„ 5) Her. 1, 98. 6) Her. II, 170. 2) Her. 1II, 5.
8) Her. 1, 95. d X dictum est non ÉG„, quia, NMedi anuma detecistent. non denjserumt Assyrii, sed aliquantum, temporis retinuerunt Asiae superioris imppriym, cl. de reb. Ass. P. 22. 5

34
Hic justitiae laude studiose sibi comparata, rem eo deduxit ut rex a cunctis renuntiaretur. Tum ille Medos coôegit ut in colle, quem ipse praedixisset, arcem regiam exstruerent, quae Agbatana ¹) dicebantur, amplam illam et munitam. Arx enim sic erat instituta ut septem moenium orbibus circumdaretur, quorum alius alio solis propugnaculis esset excelsior; in postremo erant regia et thesauri. Cunctorum orbium propugnacnla vario colore distincta erant. primi enim orbis Propugnacula erant alba, nigra secundi, tertii purpurea, quarti caerulea, sandaracina quinti, duorum extremorum argentatum alterum, alterum inauratum ²). Idem hunc ordinem primus instituit ut nemini ad regem adeundi facultas esset, sed per internuntios omnia transigerentur, et ut rex in publicum raro prodiret. Dejoces solam Medorum nationem in unum coegit(uréorgepe) eique praefuit. Erant autem hae Medorum gentes(Midoν oxdde ενex): Busae, Paraetaceni, Struchates, Arizanti, Budii, Magi. Haec Tévea sex equidem non tribus(ꝓexds), ut Niebuhrius voluit 3), sed gentes(ꝓHil) fuisse Medorum existimo. Medorum enim natio sicut Persarum in plures gentes erat dispertita. Magorum gens sacerdotalis fuit; de reliquorum nominibus aliunde nihil constat, nisi de Paraetacenis, quos juxta Elymaeos, Mardos, Lxios(Cossaeos) legimus in montibus qui sunt inter Persidem, Susianam et Mediam, habitasse latronumque more vixisse ³):: neque inscite Lassenus libro laudato Paraetacenorum nomine universo gentes illius regionis montanas comprehensas esse. suspicatur. Ceterum ex hac ipsa Paraetacenorum mentione concludi licet, gentium Medicarum rationem nequaquam ad certos quosdam et separatos ordines hominum (quos giovs Graeci dicunt vel Tévn d r 2X XO¹s dꝓοριενεννα pertinuisse, quales Athenis accepimus tribubus illis lonicis olim esse significatos, sed ad geographicam quasi quandam populi distributionem. Etenim si certas in tribus Medi aut Persae divisi fuissent, ut Atheniensium civifas et Romanorum, haud dubie numerum certum ac definitum indicasset Herodotus, neque vagis his usus esset verbis(I, 125) Eoα 8 IIeoεoy qrα εe. Omnino quos apud Indos et Aegyptios fuisse compertum est Ziovg, eorum apud nationes Arianas haud scio an vestigia nulla possint indagari. Negari quidem non potest, libris Zendicis saepius commemorari quatuor hominum genera 5), sacerdotes, milites, agricolas, opifices,
1¹) Agbatana sha erant in montana regione quae radicibus montis Orontis subjacent(drο ie Aſ peilavν iν πααςρ τννν Odνν). Polyb. X, 27.
2) Hanc descriptionem nec supra modum exaggeratam esse, nec poetarum praestigiis aequiparandam videri, testis est Polybius X, 27, qui quantam operum magnificentiam prae se tulerit regia Medorum, quantaque rerum omnium copia abundaverit, praedicare satis non potest, ut satiusne sit cuncta sigillatim describere, an penitus silere, jure aliquis dubitare illi videatur. cf. etiam libr. apocr. Judith 1, 2— 4. 2
3) Röm. Gesch.(Berl. 1833) I, p. 311.
4) cf. Strab. XV, 3: IIaAHααταανο¹⁷, 1O †εινμ õἀ⅜vdpes 2α* εpeiuν rooeνeς εααιes. XI, 13. XVI, 1. Arrian. Exped. Al. IV, 22.
3) velut in libro Yacna, Ha XIX, et in argumento deperditi libri Zendici quod e Persica lingua in nostram convertit VurrERS, Fragmente über die Relig. des Zoroaster. Bonn 1831. p. 33 saq.

35⁵
quos Firdussius ab antiquo rege Dschemschid institutos refert. Constat illud etiam; non eadem illis jura et officia fuisse descripta 1). Unden proclivis est ratio suspicandi, quos apud Indos et Aegyptios fuisse constet Giowg, eosdem apud Arios obtinuisse. Sed nobis tamen videntur quatuor illis hominum generibus ordines esse significati, quales in una- quaque civitate reperias. Nec video quid obstet hauic opinioni, praesertim quum 84, ut Niebuhrius recte monuit(I. c. p. 309), existere non solerent nisi in iis civitatibus quae ab exteris nationibus occupatae essent et vi armorum oppressae; quippe tanta juris inaequalitas quanta in ejusmodi civitatibus obtinebat, nisi victos inter et victores intercedere non pot- erat. Magos concedo gentem fuisse sacerdotalem, in qua filio munus paternum hereditarium esset, pariter ut apud Chaldaeos factum videmus, in quorum tamen civitate vestigia hominum certis ordinibus segregatorum frustra quaesiveris. Sed ut largiamur, quatuor illa genera hominum Arianorum fuisse quae Plato dicit εrn dr dνeλϊνμꝙνπυκ̈ορες d⸗ posa: at Medo- rum tamen gentes, quas supra memoravimus, eodem esse referendas nullo modo concedimus. Ne numerus quidem convenit. nam apud Arios ordines erant quatuor, Medorum gentes sex. Quapropter a vero mirum in modum aberravit Häammerus ²), qui gentes Medorum non diversas esse statuerit ab iis ordinibus quos institutos a rege Dschemschid Firdussius narrat. Ab Herodoto enim gentes inverso ordine enumeratas esse; Magos, qui principe loco ponendi essent, extremo loco nominatos. Magos autem, qui et Budii i. e. cultores appellati sint, non disjungendos ab illis qui libris sacris Athorne, apud Firdussium Katurian vocitentur; Arizantos esse artificum ordinem iisque respondere qui libris Zendicis dicantur Vispierene, apud Firdussium Pisarian; Struchates esse tertium ordinem, nomenque contineri in voce Osterusch apud Firdussium. Busas in ordinis quarti nomine Ohnowuschi, quale sit apud Fird., agnosci oportere. Paraetacenos incolas fuisse regionis Bactrianae(Arrian. IV, 22), qui libris Zendicis Poerioedekeschan i. e. homines primae legis appellati sint. Hac tanta temeritate vir doctus, rebus alienissimis inter se mistis, sex gentium numerum ad quatuor ordines Ariorum traducere conatus est; scilicet ea seductus opinione quod Dejocem eundem atque Dschemschid censet fuisse. Nos, paucis ut absolvamus, vicissim hoc unum quaeri- mus: si gentes Medicae revera sunt ad Ariorum sivebordines sive gioug referendae, nonne sequitur hoc idem Persarum in tribus cadere oporteret Age, fierine possit, videamus. Persarum gentes hae decem ab Herodoto I, 125 recensentur: IIaααmςρ[⁴α, Magd, Mä- xιο Touνroν IHadαeρ—άἀdα eioꝭ dοrα: yꝓτo e Auinεtdi eioꝭd piron, B?*Sey oi Bœσινε ooi IIepdeεduα Te†ναα daνα de IIépα edioh olde: TIν ιαμάνμαάχαο, Anpovuron, Tep ⁴eνο 0*rO ν νeg dporäpes elot. oi d A.2³ον vond deg Adοs, Mdρ,ν, Qooxt- 20¹, La‿†αᷣτνο. Harum numerus multo etiam minus quam Medicarum cum quatuor ordinum
1¹) Sic militibus munus erat injunctum ut patriam ab hostibus tuerentur; opificibus ut decumas sacerdotibus et regibus darent(Vullers I. c.); sacerdotibus autem solis jus erat sacra faciendi.
Zendav. III, 225. Kleuk. e Wiener Jahrbb. IX, I11 sqq. 5*

36
numero congruit. Ubinam vero est natio opificum ubi sacerdotum? ubi militum? Quidit nomades qui nominantur, cuinam ordinum adscribamus? Atqui Mardorum et reliquorum nomina non ordinem aliquem significant, sed gentes montanas, quarum sedes satis notae sunt 1). Quin etiam Magos arbitror ab Herodoto geographica quadam habita ratione in Me- dicarum gentium numero recensitos. Nam Magi pariter ut Paraetaceni et apud Persas Mardi gentem efficiebant ²) quae in reliquorum eπωχ᷑άʒ numero jure nominaretur. Si quis autem voce dοiροσν nationem agricolarum intelligi velit, is vereor ne reges ipsos agricolarum e genere sumserit; siquidem illud quod est obror εᷣv ννeg simul ad Pasargadas, Mara- phios, Maspios referendum videtur. Res potius haec est. Persarum natio pluribus e gen- tibus(ꝓr³or, non euraĩe) constabat. Persidis autem triplex erat natura ³), nam quae pars ad mare rubrum’ sita erat, arenosa fuit et sterilis ob aestum; quae hnic superjacet, fertilis et plana, fluviis et lacubus irrigabatur et omni genere frugum abundabat; tertia montana erat et frigida. Quae pars igitur incolarum fertilia loca tenebat, agris colendis dabat operam (âporspes) fixasque sedes habebat, ut Pasargadae, Maspii, Maraphi, Germanii; qui mon- tanas regiones incolebant, sedibus fixis carebant et vagabantur(voνμ⁴ανες), latrocinia exer- centes, ut Dai, Mardi, Sagartii. Egregie nobiscum facit Strabo XV, 3, p. 316: ꝓrho d olxei ri„ερσασ o τ Horeu—οneic(vox corrupta videtur) Xeyduevot, xlαν ο Axαιανεεα, adul od Md*νον ονιντωιυυτĩ Kcdv eεανον τνοσ εlοσνιαά⁸εον αμμιααα. Kdτοα(hos arbitror esse Sa- gartios) Sè εμααάα MdοιmeνοωωπντνρννQνε ἀννον⁸s εονορνάα. Jam vero si Persarum Jeved gentes esse sive Puha statuit Herodotus, diversas inter se vitae Lenbre victusque ratione, los idem in Medorum Tevea cadere necesse est.— 28 8.
Dejocem, qui tres et quinquaginta regnavit annos, Phraortes filius excepit. Hie non contentus imperio Medico, Persas primos aggressus est ditionique Medorum subjecit. Deinde Asiam subigebata nab alio populo ad alium transiens. Quum autem Assyrios peteret et Ninum esset adortus, victus acie periit, postquam duos et viginti annos regnavit. As- syriis quis eo tempore rex praefueèrit, in disp. de reb. Ass. p. 54 declaravimus..
Phrorti successit Cyaxares. Hic majores fortitudine longe superasse dicitur; et primus in Asia milites per cohortes distribuit. Idem cum Lydis dimicavit, quo tempore solis defectione dies in noctem conversus est, totamque Asiam supra Halyn fluvium sibi subjecit. Coactis omnibus quos in ditione tenebat, adversus Ninum profectus est, patris caedem ulturus et urbem ipsam evertere cupiens. Assyrios proelio superavit. At Ninum circumsedenti Scythae duce rege Madya supervenerunt, qui pulsis Europa Cimmeriis, in Asiam invaserunt et dum illos fugientes persequuntur, in Mediam delati sunt. Haec in
1) cf. Strab. XI, 13, p. 452. Arrian. Ind. 40.
²) Testis est Ammian. Marcell. XXIII, 6, 36: verum aucti(Magi) paulatim, in amplitudinem gentis solidae concesserunt et nomen: villasqque inhabitantes nulla murorum firmitudine commu- nitas, et legibus suis uti permissi, religionis respectu sunt honorati..
3) Strab. XV, 3, p. 316. Arrian. Ind. 40. Dion. Perieg. v. 1066.

37
universum de Cyaxare Herodotus I, 103. Qune cave’ credas ordine chronologico prolata, quasi res ita gestae essent ut pr imum ille cum Lydis confligeret, deinde Asiam superiorem domaret, tum Ninum aggrederetur¹). Etenim Asiam non ante cogitari potest obtinuisse guam Nino capta regnum esset Assyriorum eversum. Neque illud sibi volebat Herodotus, sed quae fere gessisset Cyaxares, breviter et ea summatim complecti.
Jam de Scythis videamus. Hi sedes habuerant in interioribus Asiae partibus, ultra mare Caspium sitis, ibique nomadum more equis vagabantur. Tum medio fere saeculo septimo d. Chr. accidit ut similis per eos rerum conversio fieret, si magnis parva compo- ponere licet, qualem quarto post Chr. saeculo, Romanis orbem tenentibus, ex iisdem regio- nibus ſahn esse constat. Nam Scythae a Massagetis pressi, sedibus suis cedere coacti sunt; ipsi vicissim, dum alia gens aliam premit, Araxe superato alienas in terras invadunt, Cimmerios sedibus suis ejiciunt, expulsorum fines vacuos occupant ²). Cimmerii autem eum tractum incolebant qui a Chersoneso Taurica ad Tyram usque fluvium, qui hodie Dnjstr vocatur, pertinebat: id quod inde apparet quod Cimmeriorum populus, quum dissensio inter ipsum et reges orta esset, interfectos reges ad Tyram fluvium sepelivit ³). Idque factum est ante quam finibus suis excessissent. Nam populus a regibus hac ipsa de re dissentire coeperat, quod alteri nolebant Scythas instantes manere, alteri pugnantes occumbere quam patriam deserere malebant. Relictis igitur sedibus CGimmerii profugerunt, sive a Tyra fluvio, sive a Maeotide palude profecti, et Ponti Euxini oram legentes per Colchidem in Asiam irruperunt, ubi eam peninsulam occuparunt in qua Sinope sita erat. Hinc saepius populabundi in Asiam quae cis Halyn fluvium est ⁴), incursarunt et quum alias urbes ex incursione diriperent 5), tum Sarglibus bis ⁶) potiti sunt, Magnesiam autem
1¹) Turpiter VorxExus(Cbronolögie d'Hérodote. Par. 1808. p. 11) Cyaxaris res confudit, hoc ordine descripto: avénement de Kyax.; soins administratiſs et réorganisation militaire; arrivée d'une petite troupe de chasseurs Seythes; leur séjour de peu de durée; leur fuite chez Alyattes. Guerre de cind ans entre Alyatt. et Kyax., bataille, éclipse et traité au commen- cement de la sixièeme année. Siège subsequent et immédiat de Ninive. Irruption de (Seyihes qui font lever lessiège etc. Quasi vero SeTthae ad Alyattem confugientes Nante Scytharum in Mediam invasionem advenissent! 2) Her. IV, I11 1sqq. 3) Her. IV, 13. ¹) Strab. I, 1, p. 93 1, 3, p. 97; XI, 2, p. 402: 05ror 005 K¹1410¹) 8C 0 Todo Tir Lusο⁶eꝓφσαμαάσά oενποεντ⁴ας εν oεg desto Lepeg⸗ roë II6vτυον uexo⸗ Tεας Cm¹dßaeres. 5) Her. I, 6**ε Kufeuepte Neprdbſen Td erh rn L ³ Sanidaeo2s 0d a2uτιασνετνσο†ηαν G ενενο 16ν oXlcv, Aαν es Emidponu Aεαακ. 1 9) Et primum quidem Cimmerii duce Lygdami(Strab. I, 3, p. 97), deinde Treres, Cimmerica natio, sub auspiciis Cobi(Strab. ib.) Sardes ceperunt. cf. Callisth. ap. Strab. XIII, 4, p. 154: — gno! d8 KAXO Se„ dA*ε⁴φς‿ νααριν ⁊τ⁴ς Tãpdeis ord KH E0v th e153; eid dnd Tpn9 ν n Abalp. Hane duplicem Sardium expugnationem Callinus, poeta elegiacus, significasse dicitur, quum Cimmerios in Eslonesnes i. e. Lydos incursum koslebe, traderet et hunc versum

38
funditus everterunt(Strab. XV, I, p. 186). Sic per congplurium annorum lintervallum LNdiams
pangeret:»dy d“! K 94or or*εαρασνσνν ενᷣνν⁊dι Iaeeya(ap. Strab. XIV, 1, p. 187). Harum expugnationum altera, quae prior fuisse traditur, non disjungenda est ab ea quam in Ardyis regnum cecidisse Herodotus(I, 15) narrat. Quam secundo loco Callisthenes ponit, ea in Ardyis regnum- cadere non potuit. Nam Ardys vita decessit anno 632. Cyaxares autem, cui Scythae supervenerunt, Cimmeriorum vestigia persequentes, ad regnum pervenit anno 634 et Ninum obsidebat primis regni annis. Sequitur, Cimmerios ante annum 633— 32 in Lydiam deferri non potuisse.„Quod si ita est, altera Sardium expugnatio paulo post acciderit necesse est, sive Sadyatte, sive Alyatte Lydis imperante. Etenim Cimmerios Alyattes Asia expulit, Treres Scythae; Scythae autem a Cyaxare ejecti sunt, quum idem Alyattes regnum teneret. Ceterum hanc quam Callisthenes secundo loco ponit incursionem, Herodotus nescia qua de causa silentio praetermisit. Quapropter VorxEruUS(chron. d'Hérod. p. 73 sdq.) erravit, qui duplicem in- vasionem apud Herodotum distinguendam arbitraretur, priorem Ardyis aetate(quem regnasse statuit intra ann. 689 et 640), circiter ann. 670, de qua Herodotus egerit I, 15. 6, posteriorem Alyattis et Cyaxaris tempore, anno 625, de qua Herod. I, 103. Ea de causa in eum errorem incurrit ut etsi Ardyn anno 640 obisse censeat, Scytharum tamen imperium aàb anno demum 625 initium duxisse ratiocinetur. At quae sub Ardye facta legitur(Her. I, 15) invasio nullo modo distingui potest ab ea Scytharum et Cimmeriorum invasione, quam sub Cyaxare factam legimus(ap. eund. I, 103), nec diversa diverso tempore, sed una eademque gens Cimmeriorum a Seythis semel sedibus pulsa esse utroque loco memoratur. Idque factum, ut supra demon- stravimus, circiter annum 632. Quo cum tempore egregie convenit illud quod apud Eusebium legimus et Syncellum(p. 403), Sinopen esse conditam Ol. XXXVII, 3= 630— 29: quod sic est intelligendum, ut Sinopenses, quum a Cimmeriis periculum instaret(Her. IV, 12), a Milesiis civium quasi supplementa quaedam accepisse statuamus. cf. Hermann, Lehrb. der Griech. Staats- alterth.§. 78. 17. Fischer u. Soetbeer Zeittafeln. 2. Lieferg. Alt. 1840. p. 101. Eodem spectant Scymni Chii verss. 212— 15⸗ 1 KÖ ⁴νκ d ETreine Od Teν⁴νμενο ofddes(r) rd Mleoy. 833. Odrι σσG&ρ&ονινουαασνν αντνι νin O K⁴μαενισsoσeσσσσ˙ αmκαε,⁸ναμάρ νν Aotau. Inter Cimmeriorum autem et Scytharum incursionem non quindecim, ut ille censuit, amni, sed ne unus quidem dimidiatus intercedere potuit, modo recogites illud rouτοσ Eεασνσνσ⁶[άεεων cpᷓev—⸗ρovouy(Her I, 103). Prava Volneji sententia ex eo nata videtur, quod Lydicorum regum aetates perperam constitnit. Nam quum Ardyn regnasse statueret intra ann. 689— 40, eodemque regnante Sardes a Cimmeriis captas legeret(Her. I, 15), et tamen Scythas(quibus Cimmerii fuga vix elapsi sunt) Cyaxaris demum aetate(postann. 634) in Asiam venisse reperiret(Her. I, 103): non aliter rem expedire posse sibi visus est, nisi ut duplicem sub Ardye et Alyatte regibus invasionem distingueret.— Quot annos Cimmerii aut Treres Asiam tenuerint, accurate definiri nequit, levemdue per errorem Caesar(de carm. eleg. orig. et not. p. 66) lapsus est, qui duo- detriginta annorum spatium, quo Scythas Asiam tenuisse constat, ad Cimmerios retulerit, atque injuria ad Her. I, 16 provocavit, ubi nihil est quod ad istam rem probandam faciat. Ab his autem quas Callisthenes significavit Cimmeriorum incursionibus plane separanda est ea quam ante Homerum ab iisdem in Aeolidem et loniam esse factam Strabo I, 2, p. 31; III, 2, p. 239 docet.

39
Ioniam, Paphlagoniam, Phrygiam et reliquas terras infestis incursionibus vexabant, donec Gim- merios Alyattes ¹), Treres, Cimmericam gentem, Madyas, Scytharum rex ²), ex Asia ejiceret. Cimmerios autem, sedibus, ut supra dictum est, relictis, aufugientes Scythae persecuti sunt, interposito, ut videtur, aut temporis aut locorum intervallo satis exiguo; eoque celerius illos persequi potuerunt, quod conjuges liberosque et servos domi reliquerant ⁵). Sed dum illorum vestigia premunt, de recta via deflexerunt, Caucaso monte, qui qua Pontum Euxinum attingit, erat superandus, ad dextram relicto ⁴). Ita factum est ut juxta Caucasi juga, ad septentriones decurrentia, profecti, per angustias montium, quae solae patent ad meridiem ituris ⁵5), ad portas Caspias 6) pervenirent. Hine, itinere in mediteranea loca converso(& εανναααν τmς ddoν τααμφςφ eεντνεs), in Mediam, quae regio erat a fugitivorum itinere diversa, devenerunt et Cyaxarem, qui eo ipso tempore Ninum obsidebat, adorti superarunt, Medos Asiae superioris imperio privaverunt ⁷). Deinde Syriam Palaestinam incursarunt ⁸) et Aegytum petierunt, unde tamen Psammetichus eos muneribus(i. e. tributo misso) precibusque prohibuit. Asiam Scythae duodetriginta annos obtinuerunt, eum inso- solentia et contemptu omnia permiscentes. nam praeter tributa quae singulis imposuissent, etiam equis circum palantes sua quibusque rapiebant 9). Ceterum Scythae semel, non ter Asiam vestigalem fecerunt. Quamquam Justinus(II, 3) eos ait ter imperium Asiae quae- sivisse: primum enim Asiam illis per mille quingentos annos fuisse tributariam, donec
1) Her. I, 16. 2) Strab. I, 3. p. 97. Lapsus est Strabo, Madyam Cimmeriorum regem seribens, qui Scytharum fuisset. 3) Her. IV, 1. 4) Her. I, 104. 5) cf. Ritter, Erdkunde. 2. Theil.(Berl. 1818) p. 859.
6) hae ad ipsum maris Caspii litus procurrunt prope claram urbem quae nunc vocatur Derbend. Vid. praeclare de his disputantem Ritterum, Erdk. I. c. p. 862 sdq.
7) Her. I, 105; IV, 1.
8) Her. I, 105. Cum hoc egregie convenit Eusebius, qui Scythas Ol. XXXVII, I1 Palaestinam depopulatos scribit; nec minus Syncell. p. 405: Tæsësau iy II⁵ιοσντεενννꝙνQαłαιενσμφρο àεα rhy Baoν(i. e. O 1. Sam. 31, 10. 12; 2. Sam. 21, 12) ²lαrεοσeν τõν εsᷣ αε⁵ν
enn SeTGαlm TrSGmotp. Neque apud Hebraeos deest Scytharum mentio. Nam quos Ezechiel propheta ab extremis septentrionibus irrupturos esse vaticinatur(c. 38. 39.) Gog et Magog, Mesech et Tubal, in quorum copiis et alii et Gomer(Cimmerii) futuri sint(38, 6), hos nisi ad Scythas non recte retuleris. Mesech autem et Tubal iidem esse statuendi sunt ac Moschi et Tibareni, quos in Armeniae saltibus habitasse constat(Her. III, 95; VII, 78). At, inquies, quid hi cum Scythis! Hanc ipsam vero regionem„SeNtha⸗ sive Sacae tenuerunt. cf. Strab. XI, S, p. 431: TG⁴ναα m᷑πσ Apltevlas eœrexrαeν rir drn f al 8mρννQννο αυανπν εᷣαν ανειακιναο ꝙτνι+axαoοmπνννν. cf. Eustath. ad Dion. Perieg. v. 750. Iidem
ab Arriano(III, S) nominantur Nœuuεοενιαι a Xenophonte(Anab. IV, 7, 18) Sar S*„0, a Plinio (hist. nat. VI, 10) Sacassani: ingeniosissimeque Lassenus(Altp. Keilinschr. p. 90 sqd.) ad eosdem pertinere suspicatus est illos quos inscriptio Persepolitana memorat Hunà.
2²) Her. I, 106.

40
Ninus tributi pendendi finem imponeret; deinde Amazonas majore parte Europae subacta, Asiae quoque magna parte esse potitas ¹); tertia denique expeditione Asiana Seythas, quum annis octo (scribendum erat octotet viginti) a conjugibus et liberis abfuissent, servili bello domi exceptos esse 2))) Sed ex tribus his Scytharum incursionibus tertia tantum certa est explorateque cognita, quippe quae nôn diversa sit ab ea quam Cyaxare regnante factam accepimus; priores autem illae duo ad fabulas rejiciendae videntur, nec nmgis quam illas Sesostridis et Semiramis expeditiones fide dignae sunt existimandae. rocfir I8x9 MuHi?
Restat ut Niebuhrium paucis confutemus. Is enim Herodotum errore ductum arbi- tratur ³) Cimmerios scribentem a Bosporo secundum Ponti litus per Colchidem aufugisse, Halyque fluvio superato in Asiam irrupisse, quum constet gentes nomadas, quotquot Seythiam unquam tenuerint, semper occidentem versus ad Istrum sedibus pulsas profugisse, nunquam ad orientem solem, quia tum navibus opus fuisset quibus Bosporum trajicerent, itemque Caucasi montes superandi vix accessibiles. Herodotum eo seductum videri quod vestigia Cimmeriorum in Chersoneso Taurica reperisse sibi visus sit, velut ipsum Bosporum et castella ab illis denominata(Her. IV, 12): qua tamen ex re nihil aliud effici nisi ut partem nationis ad illud usque tempus in Chersoneso relictam putes, quo Graeci coloni advenerint. Neque vero Cimmerios a Scythis esse aut sedibus pulsos aut fugientes petitos. Quid enim illos movere potuissenut eos persequerentur qui ne impetu quidem exspectato discessissent? Quos si protinus illi persecuti essent, ne servos quidem, domi relictos, absentibus Scythis rebellare potuisse; indidem enim apparere Scythas in diuturna fuisse regionum illarum possessione. Quod mihi quidem longe secus videtur. Nam si Cimmerios illi praecipites non egissent, quid tandem erat cur liberos et conjuges domi relinduerent, quum praesertim apud nomadas gentes hoc usu venisse constet ut nisi cum liberis et uxoribus e sedibus non migrarent? nisi forte äd bellum et rapinas proficiscebantur. Nec video quid difficultatis
2 1
habeat, si Cimmerios comperimus, oram Ponti legentes, fuga evasisse. Hoc unum confi- temur nobis et ipsis mirum videri, quod Cimmerios legimus a Tyra fluvio orientem versus per longius itineris spatium aufugisse, quum multo magis consentaneum videatur eos ad occidentem versus ultra Tyram ad Istrum fluvium contendisse, quod hae regiones patebant, ab oriente autem Scythae imminebant. Hoc facile largimur Niebuhrio; sed aperte repugnat Herodotus, nec tumulis regum, ad Tyram inventis, quidquam, credo, contraunos probatur, dum Tyram fluvium extra Cimmeriorum fines non fuisse teneas. Jam vero Niebuhrius, spreta Herodoti auctoritate, inter expulsionem cimmeriorum et Seytharum in Mediam incursionem longum temporis intervallum intercessisse statuit. Strabonis enim illis quos supra tetigi
¹) cf. Diod. II, 47: α.ꝓιρ☚ασφσνενροσσι(Gaoin Se e rn 801 ◻Q) Acl Em! Soe he uépn, eM.*. ααομνρ τν A640s earouticuo Sat acl deraju⸗ vſſ 2e alhes. lecxpe rzs Sepias.
cf. Süet. Caes. 22. 1l0οσνααι⁷ oinli-10211 20 1 123 enlnoiqeus 51919 2) cf. Her. IV, 1. sqq. 3) Kleine histor. u. philol. Schriften. Bonn 1828. p. 1851 ana 4

41
locis usus, Cimmerios censet multo ante quum Ardys regnaret, in Asiam et Lydiam devenisse. Hoc minus recte duntaxat, nam ante Ardyis aetatem Cimmerii nulli Lydiam infestarunt, atque si unam mythicam invasionem excipias, duae reliquae, ut supra vidimus, ad Ardyis et Sadyattis tempora referendae sunt. Quae quum ita sint, illa quoque concidunt quae de bello ab Assarhaddone, Assyriorum rege, circiter Ol. XX. in Hellespontum translato ¹), suspicatus est. Hunc enim regem, nescio qua barbarorum incursione facta, ab Asiae minoris nationibus auxilio vocatum existimat. Sed ut Cimmerios taceamus, quos negamus illo tempore in Asiam incurrisse, ne Assarhaddon quidem, si vera retulit Abydenus, opem petenti cuiquam tulit, sed fratres suos Byzantium usque persecutus est, patris caedem ulturus.
Neque rectius de Cimmeriis Lindnerus videtur statuisse. Is enim bis illos a Scythis pulsos arbitratur ²), primum a Scythis a mari Caspio venientibus, deinde pluribus post saeculis illud accidisse quod Herodotus de Scythis in Mediam delatis Cimmeriisque in Asiam fugientibus narraverit. Nam qui occidentem versus egressi, reges interfectos sepeliverint, et qui orientem versus secundum Ponti litus aufugerint, eosdem esse non posse, sed plura saecula inter utramque fugam intercessisse videri. Itaque sic existimat, Cimmerios, quum Scythae imminerent, Tyram fluvium transgressos esse finibusque suis excessisse; inde terras incognitas vel boreales vel occidentales, fortasse Danorum peninsulam(Chersonesum Cim- bricam) petivisse. Partem in Chersoneso Taurica relictam; cum his Scythas, ut qui dudum sedes vacuas occupassent, pluribus post saeculis in controversiam venisse; Cimmerios, ut olim occidentem versus discessissent, ita tunc per Colchidem in Asiam fugisse, quum Scythae aberrantes in Mediam deferrentur. At vero concedit vir doctus, Cimmerios olim Istrum et Tyram fluvios accoluisse. Non intelligimus igitur quo jure occidentem versus ad Tyram dicat eos profugisse qui sedes ibi suas collocatas habebant. Ergo cur bis eos diversis tem- poribus pulsos esse statuamus? Etenim res haec videtur fuisse. Cimmeriorum natio latius patebat, a Chersoneso Taurica ad Tyram fluvium diffusa. Seythae in terram invadunt. Cimmerii finibus egredi statuunt. Qui erant ad Tyram, aut IStri regiones petunt, aut, quod verius esse puto, ad orientem versus in peninsulam Tauricam sive terra profugiunt sive navibus trajiciunt; inde cum reliqua parte Bosporum transvehuntur et Caucasi montibus ad sinistram relictis, secundum Ponti oram in Asiam deferuntur. Partem nationis in Chersoneso relictam, Niebuhrio Lindneroque facile concedimus; quamquam hoc ut statua- mus necesse non est, si colonias Milesiorum, Theodosiam et Panticapaeum, ante Olymp. XXXVIII. conditas ponimus. Quod Lindnerus negat fieri potuisse ut Scythae, si statim post ipsum adventum illos persecuti essent, liberos conjugesque in regionibus vixdum occupatis relinquerent; mihi quidem plane contrarium sequi videtur. At in Media, inquit, qui sine uxoribus essent, eorum numerus augeri non puis et tamen annis octoginta post
¹) cujus meminit Abydenus A. Ausebes⸗ Arm. p. 54 ea, Aucher- Pean 1818. ef. de reb. Ass. p. 53.
²) Skythien und die Skythen des Herodot. Stuttg. 1841. p. 175 sqq. 6

42
(imo centum viginti fuerunt) Darius cum infinita multitudine hominum adversus eos pro- fectus esb; tanto autem temporis spatio Scythae non ita multum augeri potuerunt; igitur a longinquo tempore videntur illas regiones possédisse. Hoc argumentum est ita comparatum ut in eo refutando ne punctum quidem temporis amittere velim. I2 68. 49
Ceterum Scytharum dominatio tanta non erat ut Cyaxarem impedipwt quominus aut regni potentiam restitueret aut cum aliis bellaret. Sicuti, dominantibus in Asia Scythis, bellum ille cum Alyatte, Lydorum rege, contraxit. 1). Cujus belli causam Herodotus hanc scribit fuisse. Scytharum quaedam caterva, seditione mota, in Mediam secessit. Cyaxares eos, utpote supplices, bene tractat et pueros iis tradit, qui sagittandi artem addiscant. Post ali- quod tempus autem Scythas, vacuis aliquando manibus a venatione reversos, durius excipit. Tum illi, indigne secum actum aegre ferentes, unum e pueris, qui in ipsorum disciplinam traditus erat, mactant mactatique carnem, tanquam ferinam, Cyaxari convivanti proponunt, patratoque facinore Sardes ad Alyattem supplices veniunt. Quos quum Alyattes repetenti Cyaxari tradere noluisset, bellum Medos inter et Lydos exarsit, quod per quinque annos vario Marte gestum, defectione solis, quam Thales Milesius praedixisse fertur, diremtum est. Pacem conciliarunt Syennesis Cilix et Labynetus Babyloniusz ac quo firmior pax et amicitia esset, placuit, Alyattes ut filiam Aryenin Astyagi, Cyaxaris filio, in ma- trimonium daret. Nam nisi firmum necessitudinis vinculum intercesserit, foedera firma manere non solent(dven dyareates oeps uαιες 1o.—ννραάᷣ οννκ εdενλοιοσι σeε). Quo tempore bellum Lydicum gestum sit, hodie incertum non est, postquam Oltmansius solis illam defectionem die trigesimo Septembris anni 610 accidisse, rationibus astronomicis comprobavit ²). Fuerunt tamen hac de re ium veterum tum recentiorum opiniones variae atque mire inter se dissidentes 3): quas nos, si non mathematicis, at chronologicis argu- mentis refellere conabimur. Et Plinius quidem(hist. nat. II, 12), Eusebius(chron. can. p. 331 ed. Mediol.), Solinus(15, 16), Scaliger(ad Euseb. p. 89), des Vignoles et des Brosses (Mém. de l'acad. des Inscr. T. XXI, p. 33), solis defectum ad tempus justo posterius retu- lerunt: Plinius ad Ol. XILVIII, 4= 585, Eusebius ad Ol. XLIX, 2= 582, Solinus ad eand. Olymp., Scaliger ad ejusd. Ol. annum tertium= 581; Vignolius et Brossius ad anni 585 diem duodetricesimum Maji. At hocssi ita est, efficitur ut regnuum Medorum persti- terit minimum ad annum usque 559 vel etiam diutius. Nam Cyaxare mortuo regnavit Astyages annos triginta quinque. Atqui regnum Medorum anno 550 dudum prostratum
1) Her. 1, 73 sqq.
2) Abhh. d. Berl. Akad. 1812—13. Olum9nsie adstipulantur et tIdelerus(Chronologie. Berl. 1825. I, p. 209 sqd.) et Schultzius(appar. ad annall. spec. I. Kil. 1826. p. 20 sdd.; spec. II, p. 9 sq.) et Vomelius(de aetate Solonis et Croesi. Francof. 1832. p. 6) et Saint--Martin, Mém. de l'instit. royal de France. Tom. XII, 2. partie. p. 9. 10.
3) Has omnes collectas habes apud Fischerum, Griech. u. Röm. Zeittafeln. Alton. 1840. 2. Lfrg. p. 107 sdq.

43
jacuisse constat. Sin autem bellum Lydicum Astyage regnante gestum, non Cyaxare ponis ¹), aperte non Herodoto solum, sed omni memoriae repugnas. Propius ad veritatem accedere videntur Larcherus, Petavius, Bouhierus, qui bellum inceptum esse volunt anno 602, solisque defectum accidisse statuunt anni 597 undetricesimo die Julii. Cui sententiae chro- nologica quidem ratio per se nulla obstat; sed si Labynetas Babylonius verenfuit Nabopo- lassarus, quod infra probare studebimus, haud scio an nullo pacto illorum opinio defendi possit. Accedit quod Larcherus inepte sane ita ratiocinatur, Mandanen filiam fuisse videri Aryenis illius, ab Alyatte Astyagi collocatae, natamque anno post eclipsin interjecto, 5963 CGyrum natum esse anno 575. At hoc si Gönesdamusz. efficitur Cyrum, quum Medorum imperium everteret, puerum sedecim annorum fuisse, et quum vita decederet, annos natum fere quadraginta sex: id quod omni memoriae repugnat. Volnejus bellum ortum esse voluit anno 630 solisque defectum accidisse tertio Februarii die anni 625. Haec sententia stäre nullo modo potest. Nam illud si ita esse statuamus, Alyattes minimum anno 630 vel potius 633 ad regnum pervenerit necesse est, dum per primos quinque annos bellum Milesiacum ab eo gestum esse recogites(Her. I, 18): unde si ad Croesi aetatem procedimus, regnum Lydicum anno 560 vel potius 565 eversum esse sequitur. Scilicet hoc ante regni Medici exitum evenit! Neque vero vir doctus sibi ipse constat. Nam Alyattem anno 628 ad regnum evectum esse statuit, Lydicique regni finem ad annum 557 rejicit. Sequitur ut bellum cum Medis geri coeptum sit ante quam Alyattes ad regnum pervenisset 2). At vero bellum ante Scytharum in Mediam irruptionem geri non potuit. Nam hi belli ipsius causa fuerunt. Tamen ex Volneji calculis Scythae anno demum 625 in Asiam qelati sunt, ergo post illius
4
¹) id quod Syncellus fecit, Eusebii calculos secutus, p. 453: Aorvarns Avdodg elαeτοαεεε. ²) Hoc temere VorxEus tueri conatus est, ita disputans(in epimetro libri qui inscribitur Chron. d'Hér. P. I. p. II): Pon peut dire qu'ayant été(Alyattes) apanagé par Sadyattes, il exerça une véritable autorité royale dès avant l'an 628. Que les chasseurs Scythes se refugièrent dans son gouvernement, lorsqu'il n'était encore que Roi. satrape, et qu'il 453 à la ſois, et dans Alyattem autem vivo patre regia quasi quadam potestate usum esse, minus recte Senalbaht er ex Her. †. 18: raıντ³ nroεεονν errOetes ꝓεα gydexa: r⁴ li„py 18 gre 16 Inèea To- drärrns Ir. Aud ngxe. Cette phrase ne prouve-t-elle pas réellement qu'Alyattes exercait déjà les fonctions royales, comme vice-roi et lieutenant de son pere. At, Herodotus distincte docet, bellum ab Alyatte non esse susceptum, sed per primos quinaue regni annos continuatum, quippe quod sex annos gestum a patre accepisset: r dè iννε ν εE r⁴ Srεμμενα τοι*σσ sεε AXrärrns SroXuee, ds ανe⁵⁰ αeεενενο αmοι τπι m⁴τ⁵) r r6Xe- uoν, podPéeie eererabaenos. Ex his autem verbis quae modo laudavimus, rανυνισό σπποοινέινν ro⁴lεεε.. A. minime sequitur, Alyattes ut ipse bellum contra Milesios per undecim annos gesserit; sed potius ea ratione, qua bellum gerebat(rτ⁴ FrOrEGOv,, quod quomodo factum
sit cap. 17. expositum est) effecit ut bellum in duodecimum annum duceretur.
6*

44
belli initium. Denique non video quomodo Thales illo tempore solis defectionem rheet potuerit, quem natum esse constet Ol. XXXV, 1.= 640 ¹).
Teneamus igitur Cyaxarem bellum gessisse cum Lydis jam inde ab anno 615, pacem- que factam anno 610. Tum illud etiam luce clarius apparebit, quis fuerit Labynetus ille Babylonius, nec minus quid moverit hunc ut foedus nuptiasque mutuas conciliaret. Fuit autem Labynetus non alius nisi qui a ceteris omnibus scriptoribus dicitur Nabopo- lassarus ²). Is enim ea tempestate Babylonem tenebat. Sicut foedus Cyaxarem inter et Alyattem nuptiis mutuis confirmatum est, ita Nabopolassarus regem Medorum foedere sibi junxit et societatem eo firmandam ratus est ut filium alter alterius filiae desponderet. Testis est ille qui Berosum secutus est Polyhistor ap. Sync. p. 396 Dind.: oıroy(rbν Naßoro- 140G) IIo*νευσαυ Amλιαν˙οσσςσ ε2άσρασeσσάαάαννοο εoά⁵νμε(Berosi quippe verbis corruptis seductus), εεμιιρνναιαα νααςς Aoσνν(l. Kvuasdν) αmτᷣdeσ Muadeiag, αν τν S†αeτενα εντο Atnn(Apotrnv) Aaßra pu,—np ei d vidn duro Naor⁵ο˙dνιαυνσε atque idem Polyhistor ap. Euseb. Arm. ed. Aucher. p. 40, ubi levi eademque necessaria emendatione facta(cf. de reb. Assyr. p. 10) haec leguntur:„Post Sammugem vero Sardanapalus regnavit annis uno et viginti, post hunc Nabupalsar Chaldaeus. Hic exercitum Astyagi(scribendum erat Cyaxari) Medo, familiae principi acsatrapae ³) auxilio misit, ut Amuhean 4), Astyagis(l. Cyaxaris) filiam, Nabucodrossoro, filio suo, uxorem daret““. Quid animo volveret Nabopolassarus,
1) cf. Clinton, Fasui Hellen. p. 3. ed. Krüg. Fischer, Zeittafeln 2. Liefrg. 5 97.
2) Hoc idem exposuimus in diss. de reb. Ass. p. 21.
3) Jure quaeritur quid sit quod rex Medorum satrapa nominetur. En prorsus idem exemplum habes in Berosi fragm. ap. Joseph. c. Apion. I, 19, ubi qui commemoratur οαꝶι ε‿mεmσς 2„ Aif unro reraαννμέενο, Neco rex fuisse putandus est, non subjectns ille quidem, sed liber et immunis. cf. Perizon. origg. Aegypt. p. 447 sqd. Nam quod Volnejus suspicatus est, sa- trapam idem valere quod regem, hoc nescio an minus probari possit. Exterorum illa regum appellatio fluxisse nobis videtur ex Asiaticarum gentium more, quo suum quaeque regem supremum orbis dominum habebant, exteros non reges, sed regulos sive satrapas, summo regi subditos. Quare nec illud mirabere, si Berosus, homo quippe Chaldaeus, Chaldaeorum reges tanquam reliquis omnibus superiores fingit, praesertim si comparaveris illud quod Perizonius (p. 465 sq.) attulit exemplum e Daniele propheta(2, 38), 4 ui Nebucadnezarem alloquitur ita: „Ta rex regum es, et ubicunque habitant filii hominum et bestiae agri et volucres coeli, Deus ea dedit in manum tuam et dominatorem te in ea omnia constituit“; 4, 19:„Tua magnitudo infinita est et tangit usque ad coelum, potestas tua pertinet ad extremos orbis fines“.
4) Hanc sive Aroften sive Amuhean non est duod diversam putemus a Nitocride Babyloniorum regina ap. Her. I, 185. cf. de reb. Ass. p. 56. Haec vicissim non disjungenda est a Medica illa conjuge Nebucadnezaris; de qua Beros. ap. Joseph. c. Ap. I, 19. Quam eandem Diodorus (II, 10), leviter errans, pellicem dicit Syriorum cujusdam regis, e Persis oriundam. Consen- tientes nobiscum habemus Larcherum(Mém. de l'acad, des Iha2pr. T. XLV, p. 406) et Nie- buhrium(kl. hist. Schr. p. 209). t1

45
obscurum non est. Defectum parabat ab Assyriis. Socium circumspiciebat, et potentissimo rege Medorum nemo magis idoneus videbatur. Hunc igitur amicitia, foedere, affinitate sibi junxit, hunc a bello Lydico retrahere conatus est, quo expeditiores manus essent in opere gravissimo communiter mox aggrediendo ¹). Neque ipse Cyaxares diu cunctatus est. Dudum enim, patris caedem ulturus, bellum adversus Assyrios, a Seythis interruptum, repärabat. Sic foedere juncti, Ninum anno tertio, hoc est anno 606 ²), expugnarunt regni- que provincias ita inter se partiti sunt ut Nabopolassaro Babylonica pars(i Baßekevin oipn Her. I, 106) relinqueretur. Etsi Chaldaeos Herodotus in evertenda Nino socios non ipsis verbis declaravit, tamen cum Medis eos communiter rem egisse, non obscure videtur signi- ficasse 3)) Clarius autem et apertius rem a Chaldaeis rebellantibus gestam testati sunt Po- lyhistor et Abydenus. Nam ille ap. Syncell. p. 396 otrog(Noßow.), inquit, orναπκmπνς drd TAοααο τοσι Xϑmeποαον lαœυνανοςσ σσανς, uε ον ατον Ʒ⁴ρᷣανο els Niuon erigp- Teuer 05 Tifp S—o don ronSelg 6 TA⁴οααααος εαυννν σισνν τοινς Sααeνeς exrpngey, ll n Aρeμν aeꝭνddν α B,pog epee ‿r de Naßoπποααααςοσςαν ν τos. Naßov⁵ο˙dνοσσ xarijp. Abydenus autem ap. Euseb. Arm. p. 54 haec habet:„Ac deinde protinus discedens (Busalossorus) accelerat aggredi Ninum. Quum autem de his omnibus certior est factus Saracus rex, concremavit regiam aulam Evoriti“. His testibus apponam Joseph. Antt. X, 5, 1
Ne²⁴)&rh de Evcpdτ aoe, M dOg oenuido n rode BAlons, 0¹hn Aoαeυρον nuehen acnuis et libr. apocryph. Tob. XIV, 15 ex vers. LXX: z⁴ν
1111), cf. Abyd. ap. Luseb. rn p. 51: 1e adtem(Hussiossorns 5 e. Reoet Lenu) consilio rebellionis inito, Amuhean Astyagis Medi familiae principis üllam RehiCochrGedoes suo filio, uxorem despondit. 4
2²) de tempore quo Ninus eversa sit, vid. quae disputavimus in diss. 9er reb. Ass. p. 8. cf. prae- terea Fischer, Zeittafeln. 2. Liefrg. p. 108. 1I
3) cf. de reb. Ass. p. 21..
4¹) In rebus Aegyptiorum, ut hoc quasi praeteriens moneam, notandum est quod victorias regum
nunquam tacuit Herodotus, clades persaepe silentio praetermisit. Scilicet has sacerdotes dissi-
mulabant. Sicuti Neconis ille victoriam Magdolensem(2. Regg. 23, 29; 2 Chron. 35, 22) me-
moriae prodidit(Her. II, 159), cladem Circesiensem(Jer. 46, 23 2 Chron. 35, 20), qua facta
Nebucadnezar fagientem Neconem Pelusiuam usque persecutus est(Jos. Antt. X, 6, 1) siluit. Nec minus omisit cladem illius regis qui cum Sedecia foedere junctus erat, Apriae sive Pha- raonis Hophrae(Jos. I. e. Jer. 44, 30); quem post a Nebucadnezate bello petitum, vietum et occisum esse, Perizonius(origg. Aeg. p. 446 sq.) eomprobavit, quum Herodotus alia omnia „Marret. Denique ne verbo quidem tetigit Aegypti a Nebucadnezare vastatae debellataeque me- moriam, quam Berosus(ap. Jos. c. Ap. I, 19. et ap. Sync. p. 418), Megasthenes et Abydenus
(ap. Euseb. praep. evang. IX, 41; Chron. Arm. p. 55 sddæ et ap. Sync. p. 419), Diocles et Philostratus(ap. Joseph. Antt. X, 11, 1) et Josephus(Antt. X. 9, 7. cll. Jer. 44, 30) ad nos transtulerunt. Omnino Herodotus in Amasidis et Apriae memoria multa dicendus est falso pro- didisse, sacerdotum videlicet culpa seductus.

46
Jaoroe rpl ꝗ τo Savein d‿dn, nhe Grεννέμιμ Nwevin i Ixaraeas Naor X 3 0„6 ◻% 2μάeο p o(AGGνυπρος) HI. ir ane Qnsc IrObI 9834 Miraberis fortasse quid Aalexua nescio quis hoc 1oco sibi Teliteu At enimm in Assuero(Ahasveno) latet ipsius Chaxaris nomen, neque hujus solum, sed etiam Xerxise cujus utriusque nomina eodem redeunt. Namque ille AChasverus-(wrwnee) ap. Esr. 4, 6 non alius est atque Xerxes, qui in inscriptionibus cuneatis scriptus est Rh-Sch-h-A-resch-A, ut Burnouf. auctor est, vel, ut Lassenus vult, K'’s harsà i. e. Ahasverus 1). A quo nomine si& prostheticum iseparaveris, restat Wrwph, quod cum illo quod est Khscharschà i. e. Xerxe prope totum- congruit. Ad Graeci nominis formam etiam propius accedit’ species nominis compendio scripti qualis invenitur libro Esth. 10, 1 vwns, modo Graecam ter- minationem—ns dissecueris literasque u ets inter se permutatas memineris ²). Haec omnia si rem consideres, ad Xerxem unum pertinent, sin autem vocem spectes, simul ad Cyaxa- rem. Quippe Persicum nomen K'’s'rs'à in inscriptionibus variis, ut dialectorum ratio fert, varias exhibet formas, e quibus unam in inscriptione quae dicitur Assyriaca reperis hanc: Khsch-y-e-sche-rsch= KTAZAPHN, qui vere dicendus erat Zvabäpns, veluti“ Xisuthrus nominari debebat Xixuthrus ²). Testatior etiam et illustrior Cyaxaris nostri memoria servata est ap. Dan. 9, 1, ubi Darius Medus filins 4) dicitur Ahasveri(wrneng-). Darium autem Medunt, ut ante fuit ⁵), ita nunc persuasum nobis est eundem esse ac Neriglossarum, qui Nabuchodonosori flium Belsazarem sive Evilmerodachum per insidias interemerit ⁶): dui quum gener esset Nabuchodonosori, soceri filio quasi jure quodam succedere videbatur. Nec video cur idem in Daxrium cadere negemus, cui censemus Nabuchodonosorum ñliam in matrimonium dedisse. Fuit enim Darius, ut cognomen declarat, e regia Medorum familia oriundus, quacum Nabuchodonosorus dudum affinitate junctus erat; et ad similitudinem veri proxime accedere videtur si statuimus, eum everso Medorum regno ad Nabuchodonosorum affinem confugisse. Idem, quum regnum susciperet(anno 558), annos natus erat sexaginta
667
) ct. T en, A epe Keilinschr. p. 33: Dar Name, lautet K's'härsà= Ahasverus. ist pros- thetisch, statt K''steht Fi, statt s' beidemal U, für r. Für das lange à in der zweiten Sylbe ſ, die Umstellung musssich auf eine Aussprache K's haràs gründen. Auch für à in der ersten Sylbe steht, aber als ve(oun) punctirt. Es ist schwerlich unmittelbar, die Altpers. Aussprache in der Hebr., sondern die Babylon. oder Assyr., die auch die Umstellung K's'haràs=(a)-h(a) s'veros' erklüren wird. Daher auch die breitere Aussprache o statt a in der zweiten Sylbe,
und die Umgestaltung von hà in der ersten in ve.—;
2) cf. Kleinert, Dörpt. Reitrügs, zu d. theol. Wissensch. Hlamb. 1832. p..13.
33) cf. Kleinert. I. c. ℳ7 2 I 1.c 632 nu, Mni
* qiiam Kleinertus I. c. proposuit opinionem, vocula 8 b. I. lienileen heuernm, pel nepotem, eam
. 7
non opus est ut- deteusdade 4 dqsε²(111 1 ℳ 4 A 46 5) cf. de reb. Ass. p. 55 ¼ ¹ 98114 32 K di anloboroll oui 6) cf. Beros. ap. Joseph. c. Ax I, 20. cll. Dan. 5, 303 6, 1. ilobi

47
duos(Dan. 6, 1), ergo lucem adspexit anno 620. Necessario seduitur ut nisi Cyaxaris regis filius esse non potuerit 1). Quem enim alium illo tempore Medis praefnisse putemus? Cum his autem ea quae supra transscripsimus Danielis verba egregie conveniunt: unde Auasverum
esse Cyaxarem certo certius elucet.. bi Cyaxares igitur cum Nabopolassaro junctus Assyriorum regnum evertit.„Rex Aah. riorum, quum spem nullam relictam vidisset, semet ipse cum pellicibus et opibus, incensa regia, flammis combussit 2). Assyriis autem quis eo tempore rex praefuerit, exposuimus in diss. de reb. Ass. p. 11. Praefuit enim is qui apud varios scriptores variis nominibus insignitur, vel Sardanapalus, vel Saracus, vel Chgniladanus, vel Thonus, Concolerus. Haec statuen- tibus nobis acerrime nuper oblocutus est Movers ³), qui tam perverse de his disputavit ut facere non possim quin paucis ei respondeam. Nam quod primum monuit praeeunte Mül- lero, Sardanapalum habendum esse deum Assyriorum, hoc libenter concedimus, idque Müllerus nobis et ipsis dudum persuasit 4). Hujus autem Dei'si statuam legimus?) juxta deae Semiramis in oppido Syriae positam esse, nequaquam sequitur, regem ejusdem nominis nunquaim exstitisse. Quippe Moversus ipse(p. 467) concedit, Sanacharibi regis imaginem Tarsi constitutam ipsius dei speciem et habitum retulisse. Quin etiam largimur, celebratam illam regis in rogum illati famam e Sandonis dei cultu ⁶) esse profectam atque in ultimum regem translatam. Sed haec utcunque sunt, nihil esse causae video cur regem quendam Sardanapalum exstitisse negemus, cujus nomen praesertim, ut Ctesiam taceamus, locupletis- simi testes, Herodotus(II, 150) ac Berosus(I. supra I.) memoriae tradiderint. Ultimus ille rex dei nomen ascivit; quod a veterum consuetudine alienum non esse Creuzerus probavit in ephem. Monacc. 1836. p. 550. Quid, quod Chaldaeorum quoque reges deorum nominibus usos esse, Moversus observavit(p. 166. 290)! His apponam Semiramin illam reginam (ap. Her. I, 184), quae et ipsa deae veteris nomen assumpsit. Jam vero negat Moversus, illo Polyhistoris 1oco, quem leviter emendatum supra laudavimus, sermonem esse de Sar- danapalo Assyrio, et inepte eos egisse censet qui correctione facta Assyrium Sardanapalum indagasse sibi visi sint. Nam Berosum non Assyriorum memoriam, sed Babyloniorum esse persecutum, eademque de causa regulos Chaldaeorum, Assyriis subditos, non ipsos Assy- riorum reges ab eo esse perscriptos. Tres autem reges, apud Ptolemaeum in Canone re-
——
¹) In eandem sententiam Fnghxrus disputavit in Mém. de l'acad. des Inser. T. VII, p. 467: on ne sera pas étonné de voir un prince de Médie, frère d'Astyage, aller chercher une rétraite auprès 4e Nabouchod., qui avait épousé sa soeur, de le voir épouser une fllle de Nabouch-, et succéder
son beau-frère Evilmerodach, comme le rapportent Bérose et DMegasthenes.
²) hic quomodo intelligendum sit, egregie docuit C. O. Müllerus„Sandon u. Sardanapele in Nieb. Rhein. Mus. I, p. 34. cf. de reb. Ass. p. 37. 3
³) Die Religion der Phönizier. Bonn 1841. Bd. I, p. 462 sqd-
4) cf. de reb. Ass. p. 37. 8) Lucian. de dea Syr. 40.
6) de quo plura vide ap. Müller. 1. c. p. 31; Movers. p. 154.

48
censitos, Saosduchinum, Chyniladanum, Nabopolassarum, si cum iis quos Berosus habeat, Sammuge, Sammugis fratre, Sardanapalo Chaldaeo, comparaveris, illud effici ut„Sarda- napalum Chaldaeum“ i. e. Nabopolassarum Berosus Assyriorum regem non putaverit, neque penultimum(at hoc quis tandem statuit?), neque ultimum. Nabopolassarum utique non potuit Assyriorum regem habere. Quis hoc negaverit? Neque vero magis, opinor, eidem Sardanapalus nomen a quoquam est inditum. A Beroso certe non est inditumz is enim Nabopolassarum, non Sardanapalum, patrem Nabucodrossori fuisse testatur(ap. Jos. c. Ap. I, 19); atque eundem Abydenus Busalossori nomine significavit. Itaque locum mutilatum correctione facillima in integrum restituimus, ut supra demonstratum est. Non est igitur quod ultimum Assyriorum regem Ctesianum cum aequali Bahylonico propter oꝑνμννυνέμαμϊνcon- fusum a Polyhistore statuamus, ut Moversus voluit, sed ille potius textum Berosi mutila- tum ad verbum expressit, ut ap. Sync. p. 396 videre licet, atque ita nescius errorem commisit. Nec minus inscius peccasse videtur Abydenus ap. Eus. Arm. p. 53, sive eum a Polyhistore, sive ipsis Berosianis verbis corruptis seductum putas, haec(obscurius sane!) narrans: „Axerdis h. e. Assarhaddon, Sanacharibi filius, Aegyptum partesque Syriae inferioris in suam potestatem redegit: ex qua Sardanapalus quoque exstitit“. Hoc Sardanapali nomen in ultimum Assyriorum regem cadere non posse, manifestum est, quippe quem Sa- racum nominet Abydenus.“ Relinquitur nemo nisi Nabopolassarus Chaldaeus, qui per filium Nabuchodonosorum Aegyptum et Syriae partem in suam potestatem redegit ¹). Berosum Babyloniorum res litéeris mandasse et eorum nomina perscripsisse qui reges apud illos fuis- sent, quis est quin Moverso concedat? At enim Assyrios accepimus Babylonem in sua ditione tenuisse. Babylonem per regulos administrare solebant, interdum tamen accidit ut ipsi eam suo nomine regerent, non temere illi quidem verentes, ne, si regulum terrae praefecissent, defectiones pararentur, quemadmodum Sanacharibi tempore Merodachum Baladan et Belibum fecisse legimus(Polyh. ap. Euseb. Arm. p. 19). Tum rex aut aliquem de sua familia mittebät, ut Sanacharibus fratrem Arcianum, deinde filium Asaradinum (Euseb. Lc.), aut Babylonem suo ipse regebat imperio. Itaque plures non regulos, sed reges invenies in eorum numero quos Derosus Babyloni praefuisse scribit. Hoc Moversus negavit, ego cum summa vi contendo. Quid enim? Phulus, qui rex Assyriorum fuit, nonne Berosus(ap. Euseb. Arm. I. c.) eundem in regum Chaldaeorum numero fuisse scribit? Quid de Sandachariho dicam? qui ab eodem narratur in Babylonios dominans regem his fllium Asordanium imposuisse? Quid de eo quem Canon Piolemaei tertium decimum regem indi- cat, Asaradino? Quem ab Asordanio sive Assarhaddone, Assyriorum rege, non disjungendum esse, vel ipsa nominis similitudo declarat. Itaque non video cur reges Assyriorum ipsos Babyloni saepius praefuisse negaveris. Quin etiam arbitror illud ante Nabonassari tempora
¹) ut testis est Berosus ap. Jos. c. Ap. I, 19: riicdas da T„ Ahrreroe 477 errh Te äge- rεαν νη(IIa.ασεεννν π vion rö du Naßorxod,,„ ⁴eυνονοαν ενeνρde

49
fere semper usu venisse; reguli saltem nulli memorantur. Atque idem postea videmus acci- disse, quum Persis pareret Babylonia, nam a Cyri tempore non satrapas, sed reges Persa- rum ipsos in Canone Ptolemaei recensitos invenimus. Post Asaradinum autem regnavit, ut Piolemaei Canon indicat, Saosduchinus annos viginti(667— 47), deinde Chyniladanus annos viginti duo(647— 25), tum Nabopolassarus annos viginti et unum(626— 04). Ab his tribus non diversi putandi sunt ii quos Berosus memorat, haec dicens(ap. Eus. I. c.): „regnavit Sammuges annis uno et viginti, ac deinde Nabupalsar annis viginti“; et paucis Eusebii verbis interjectis haeg proferens ex nostra correctione:„post Sammugem vero Sar- danapalus regnavit annis uno et viginti, post hunc Nabupalsar Chaldaeus annis viginti“: unde videmus Sammugis fratrem usum esse nomine Sardanapali. Nomina discrepant, anni conveniunt. Apparet, ut Saosduchinum et Sammugem, ita Chyniladanum et Sardanapalum eosdem esse statuendos. Jam qui Chynilidanus dicitur a Ptolemaeo, a Beroso Sardanapalus, idem a Polyhistore et Abydeno Saracus appellatur et ab utroque fuisse traditur rex ultimus Assyriorum, qui a Nabopolassaro petitus se ipse cremaverit. Hunc ab illis discernendum non esse, liquet ex eo quod Saracus narratur ¹) Nabopolassarum ducem Babyloni praefecisse, quum comperisset multitudinem barbarorum 2²) in urbem impetum esse facturam. Factum id autem anno 625. Nam hoc anno Nabopolassarus ex Canone Ptolemaei pervenit ad regnum. Jam vero Saracus a Polyhistore dicitur Xaναοων αοσe. Unde concludi licet, ipsum ante quam Nabopolassarus missus esset, Babyloniis praefuisse. Atqui Nabopolassarum ante- cessit Chyniladanus. Ergo Chyniladanus, Sardanapalus et Saracus iidem habendi videntur. Nec scio an in Saraco Sardanapali nomen delitescat, quod libris mss. fortasse ita scriptum- exstabat ut extrema pars compendio scripta esset 2APAIIOT, unde fieri facile potuit ut aut librariorum culpa aut epitomatorum mutilatus prodiret XAPAKOX. Hic igitur primum Baby- lonem ipse suo nomine administrabat annos unum et viginti, deinde per Nabopolassarum ad illud usque tempus quo Ninus diruta est. Apparet Sammugem et ipsum, quippe qui frater illius esset, Assyriorum regem fuisse, Babylonemque ab Asaradini temporibus ad Nabopolas- sarum usque(680— 25) a regibus Assyriorum ipsis esse gubernatam. Sed haec hactenus. Nam mihi videor satis, et exstitisse Sardanapalum, et ultimum fuisse regem Assyriorum, et variis usum nominibus, ostendisse..
Ad Cyaxarem redeamus. Hic Asiae superioris imperium, per Scythas amissum, recuperavit, idque eo consecutus est ut majorem Scytharum partem, hospitio exceptam et mero inebriatam, interficeret(Her. I, 106). Apte Moversus(p. 482) cum hoc loco comparavit Strabon. XI, 8, p. 431, ubi duas habes narrationes simillimas de duabus caedibus Sacarum, plane eadem fraude a Persis occisorum; nec minus scite monuit illud, ut a Strabone duplex de Sacis debellatis fama proferretur, ita etiam apud Herodotum eandem famam esse dupli-
4
1) cf. Abyd. ap. Euseb. Arm. p. 54. 1 2) Has barbarorum copias recte Niebuhrius(l. c. p. 208) Seytharum catervas fuisse conjecit.
7

50
catam: quod enim de Cyaxare narravisset Her. I, 106, idem ab eo(I, 211) in fabulosam illam adversus Massagetas expeditionem esse translatum. Sicut veterum nationum orientalium poesis eam habet concinnitatem sententiarum, ut membra orationis alternis membris respon- deant, ita fabularum huncce vides quasi quendam parallelismum. Sed quacunque ratione rem gestam esse cogitamus, hoc certum habemus, Scythas a Cyaxare Asia expulsos esse. Idque factum esse statuendum est circiter annum 604. Hoc ipso tempore, quum Scythae Asiam domitam vastantes pervagarentur, factum illud esse puto quod Strabo(I. c.) narrat, Armeniae partem a Sacis esse occupatam et inde nomen Sacasenam accepisse.
Cyaxarem, annos quadraginta dominatum, excepit Astyages, cujus nepos Cyrus fuisse perhibetur. De quibus quae retulit Herodotus I, 107— 29, ea non qubito fabulis accensere. Has fabulas repetere longum est. Ctesiam habemus, gravissimum in rebus Per- sicis testem, cujus in auctoritate toti nos quidem acquiescimus. Hic enim regiis usus an- nalibus, et multo probabiliora narravit et quae a fabularum natura prorsus abhorreant. Qui quum Herodoti narrationem cum iis compararet quae ipse in regiis membranis prodita reperisset, videtur cum illo stomachatus esse adeoque veri sibi ipse fuisse conscius, ut temperare sibi non posset, quin temeritatem, vanitatem mendacium Herodoto exprobraret. Huc enim potissimum pertinere videntur ea quae Ctesias ap. Phot. p. 35 cavillatus est. Ceterum acerbius quam justius in Herodotum invehitur. Namque Herodotus tantum aberat ut aut praestigiis uteretur captionibusve, aut inanibus fabulis auditorum gratiam aucu- paretur, ut candidus veritatem unice sectandam putaret et si quid dignum memoria compe- risset, diligentius excuteret 1). Itaque famam de Cyro puero triplicem nactus, non eam elegit quae Cyri res nimis extolleret, sed quae ad veritatem sibi quam proxime accedere videretur 2²). Quam si et ipsam intelligimus a vero procul abesse, non Herodotus pec- cavit, sed si quid peccatnm velis, per Medos factum est. Ab his enim ille nescio an famam de Cyro pervagatam acceperit. Medicam certe originem fabula prae se fert, ut Bru- mlus egregie docuit 3). Neque omnino a veterum consuetudine alienum erat, ut victi vel
1) cf. Her. III, 2. 3; VI, 21. 134. c. not. Bähr. 2²) Her. I, 95.
3) Herod. u. Ktes. p. 214 sqd.: Der Mederkönig spielt in dieser Sage die Hauptrolle, wie es sich nicht für eine persische Auffassung der Sache, wohl aber für eine medische schickt. Er ist nicht mit Gehässigkeit, am wenigsten mit Verachtung dargestellt, was sich im hohen Grade fast jede alte Sage gegen den Feind zu Schulden kommen lässt. Im Gegentheil tritt er sogleich als ächt oriental. Herrscher auf, an dem die ursprüngl. Sage gewiss nicht sowohl das Aussetzen des Kindes wie schnöden Mord tadelte, als sie darin vielmehr die versuchte Sicher- stellung der königl. Macht beim herrschenden Volk erblickte. Denn die Himmlischen hatten ihn ja selbst gewarnt und er nur auf die Stimme ihrer Deuter gehorcht, die ihn zur Nothwehr aufforderten.— Medischer Stolz schildert das Volk der Perser als noch auf der niedern Stufe befindlich, da es seine Heldenlaufbahn einschlägt. Auch soll nicht seine Tapferkeit, nicht der mächtige Geist seines Führers die med. Herrschaft gebrochen haben, sondern die Macht und List eines Meders selbst, des Harpagus, der den Persern erst die Kraft verlieh,

51
populi vel reges cum victoribus stemmate copularentur arte efficto, quo genus a communi parente duci solebat 1). Quod ut fieret, tam victoris quam victi multum intererat. Nam ille vi factam occupationem justae quadam et legitimae successionis specie tollere studebat, sperans ita fore ut subditas nationes facilius in officio contineret. Ob eam causam Cyrum accepimus Astyagem parentis, Amytin vel matris vel uxoris loco habuisse ²). Hac usus arte, Bactros protinus ad deditionem compulit. Victi autem amissae libertatis ignominiam aequiore animo sibi ferre videbantur, si victorem vetere suorum regum stirpe satum cogi- tabant. Scilicet regia stirps non exstincta, sed continuata videbatur. Medos haec habuisse quasi solatia servitutis, quis est qui veri dissimile putet, quum praesertim Cyrus ipse Astyagis se quasi nepotem quendam haberi praedicarique vellet? Cum his autem apte con- tuleris illud quod supra p. 28 ex Firdussii carmine retulimus, unde Persas cognoscimus, vana quadam superbia ductos, eversi sui regni dolorem eo minuisse quod Alexandrum, inepta sane fabula ficta, veterum suorum regum semine ortum faciebant.
Quae quum ita sint, equidem cum Bährio(ad Ctes. fragm. p. 86) consentiens, sic statuo, Cyrum, Achaemenidarum nobili genere, non regia Medorum stirpe natum, Persarum fuisse regulum, qui seditione mota supremum regem Medorum de regno depulerit Asiaeque superioris imperium transtulerit in Persas. Nam Cyaxares ille secundus Xenophonteus, de quo nihil habet Herodotus, nihil Ctesias, nihil Berosus, nescio an nunquam vixerit. Quippe Xenophon, Cyropaediam scribens, minime id agebat ut veram historiam perscriberet rerumque gestarum memoriam sedulo persequeretur. Sed publicarum potius in Graecia rerum pertaesus, maxime dominationis popularis, quae esset Athenis, confugiebat ad eam quam optimam somniabat esse civitatis formam. Itaque quum G(yri res et mores describeret, non regem qualis erat sed qualem optimum fingebat esse, proposuit ³). Insidebat enim in ejus animo species regis eximia quaedam, ejus videlicet qui perfectus esset et expletus omnibus suis numeris et partibus. Hujus imaginem expressit; non ita tamen ut e Cyro similitudi- nem duceret, sed hoc tantum uteretur in quo perfecti regis speciem, animo conceptam, repraesentaret; idque facere sic instituit ut simul praecepta educandi, militandi, reipublicae gerendae adjungeret. Ob eam causam mirari satis non possum quod plurimi viri docti Xe- nophonte abusi sunt ita ut everso regno Medorum alterum Cyaxarem Medis praefuis-
ohne den sie nichts ausgerichtet hätten. So will auch hier ein Volk lieber durch eigne List und Verrath an sich selbst gefallen sein, als dem unwiderstehlichen Andrang fremder Macht unterlegen haben.— In eandem ſere sententiam recte disputavit Gönnzs, d. Heldenb. v. Iran, I, p. CXLIX sq. 4
¹) Hujus rei plura attulimus exempla in diss. de reb. Ass. p. 25. 46.
²) Ctes. ap. Phot. p. 36. cf. supra p. 31..
3) Idem judicavit Cicero ad Quint. fratr. I, 1, 8: Cyrus ille a Xenophonte non ad historiae fidem scriptus, sed ad effigiem justi imperii:— nullum est praetermissum in iis(libris) officium
diligentis et moderati imperii. 8 7*

52
se statuerent; quum praesertim Xenophon ipse ab Herodoto Ctesiaque revera dissensisse non videatur, modo comparaveris Anab. III, 4, 8. Seduxit illos Darius ille Medus, Chaldaeorum rex, apud Danielem, quem nisi Cyaxari Xenophonteo respondere non posse censuerunt. Hi quam perverse statuerint ut intelligatur, Berosi verba, quae huc pertinent, transscribemus. Is enim, postquam Nabuchodonosori res persecutus est, ita narrare pergit (ap. Jos. c. Ap. I, 20): vüs dè Baœας πςσαος εᷣꝓρεέυνεο vids uo Eöei⁵αμηςσ⁴dοsos o, ros rroo τς τν ꝙτπρασνμἀντον dν⁴[μμια εlν ανεναmιο,&iιobbeunSels dο τον τνν dαdeνν†ράνεe᷑w⁊ki08 mπυο˙ Nrguj do6pou dnpeSn, Gaonesoae dern duo erd d drcdeEdεενο τνey dν 6 Nnpur., eBaoœlνevoe r εαασααραα. roðsrou vids Aαßονοσσππσοο(O æνieve εy rus Baαοꝶαιας warg dv upa bvwe:&riobaerSels ds drd Ptoy drerueruto n. drπτολσοιων νε οε- rov, œσꝓme⁵˙Sves 00&ει8ονᷣ̈ᷣςανσννε αἀάννπιυ, 0ν πτν Baαανα̈ O xsεε εακ Naßovd Tep! r6ν εν Baßyog, durs e is rng erαανσνσασαεοςoD εοσνπς dè Tü.ασιαꝙκαιμα αυσνσσο εφꝙτ Lrντασ˙deæντ εα, poekehnAvSe Kügos dgunoey ent üg Baide x.*. A. Cum his egregie convenit Abydenus et Megasthenes ap. Euseb. praep. evang. IX, 41. et ejusd. Chron. Arm. p. 55 sqd. Neec minus consentit Canon Ptolemaei, qui post Nabuchodonosorum reges recenset hos: INAXoαοε˙ανον ab anno 561 ad a. 559, Nnouοαυ‿ᷣναααν usque ad ann. 555, Naßovddtov ad ann. 538. Laborosoarchadus omissus est, quippe qui annum non completum regnasset. Cum eisdem facit IHerodotus I, 188 sqd., nisi quod ultimum regem Labynetum Nitocridis(ex Nebucadnezare) filium appellavit, minus recte duntaxat: nam Labynetus (Nabonadius) ex regia familia oriundus non erat. Jam vero apud Daniel. c. 5. excepisse narratur Nebucadnezarem filius Belsazar; hic vicissim noctu interemptus dicitur, regnumque
suscepisse Darius Medus(Dan. 5, 31: vnhd bp N-n wyn)- Quae quidem verba ple- rique ad captam a Cyro Babylonem retulerunt, Pariidue Medi nomine significari Cyaxarem
Xenophonteum arbitrati sunt. At vero Babylonis expugnatae nullam, ne levissimam quidem mentionem facit propheta. Verum si recta Danielem tradidisse de Babyloniis ponimus, res aliter certe expediri non potest nisi ita ut Belsazarem eundem fuisse statuamus atque Evil- merodachum. Nam uterque rex patri Nebucadnezari successisse narratur. Quod si ita est, Darius Medus a Neriglossaro diversus esse nequit. nam uterque traditur eum qui Nebu- cadnezari successisset, interemisse. Sed videamus, contraria sententia quibus defendatur argumentis. Ne longiores simus, unum redarguisse sufficiat Häverniccium 1). Is enim (p. 206 sqd.) Darium Medum et Cyaxarem Xenophonteum eosdem fuisse voluit, his usus argumentis: primum quod similibus uterque moribus fuit, pari ignavia, temeritate„iracundia, mollitie, luxuria, ebrietate, libidine in mulieres, et quae sunt reliqua. At nonne in sex- centis aliis hoc idem reperitur? Et quae de moribus Evilmerodachi Berosus scribit(xo- πας τν πιυκνό εν ἀeν⁶μ⁵ι α ⁴ςενιι), haec nonne multo magis in Belsazarem Cdnve⸗ niunt? Deinde Darium ait sexaginta duos annos natum fuisse(Dan. 6, 1), idemque in Cyaxarem
1) Commentar über das Buch Daniel. Hamb. 1832.

5³
cadere videri, qui capta Babylone Cyro filiam et Mediam dotis loco dederit, quum filium nullum reliquisset: hinc apparere, fuisse et ipsum aetate provectiori. Quod equidem non video. Darius enim sexaginta duos annos natus fuisse perhibetur non eo tempore quo Babylon capta sit(anno 538), sed quum regnum susciperet, Belsazari succedens, id est anno 559. Neque vero Belsazar cum extremo rege Nabonnedo confundi debet. Nam alter filius erat Nebucadnezaris(Dan. 5, 11), alter ad regiam familiam nullo modo pertinebat ¹). Tertium protulit illud quod Daniel a Dario pariter et Cyro magno honore habitus sit, id quod con- junctionem quandam utriusque regni indicare videretur. Hoc argumentum quam tenue sit, quisque videbit. Nec majori successu Cyaxarem unquam exstitisse demonstrare conatus est. Nam ex Eusebio chron. Arm. p. 58:„cui(Nabonedocho) Cyrus Babylone capta Carmaniae principatum dedit; Darius rex de regione depulit aliquantulum“, nihil plane efficitur quod illius opinioni faveat. Darius enim non alius esse videtur nisi Hystaspis ille filius, qui, Babylone iterum capta, Nabonnedum in exilium misisse videtur ideo quod novis rebus studuisset 2). Quem autem ex Abydeno(ap. Euseb. praep. evang. IX, 41) locum attulit: „ob(roëũ IIég*ον) deανατιιισ Ʒeρσσα Muidng, z AGσmρQιGν ενιμιαμινι, is tanta laborat ob- scuritate ut vix inde certi quidquam concludi posse videatur. Ad Aeschyl. vero Pers. v. 764 sqgq.
Müdos Jâg d rroe eG» 0ρασσον:
AANXO nelvon α 0d' roy wvoe,
géves T, ατo Sdy arοα,meισςιꝓοy:
Tpiros dnr' αros Kögos, eν˙⁸‿ααένιμιαν dνν*ςσ minime debebat provocare. Nam si„alius ille“ Cyaxares Xenophonteus est, quomodo lan- dibus iis quae versu 766.(ꝓosves Tο αάντον Suυμνον αzoœνe.) continentur, is potest celebrari, duem Häverniccius haud sane bonae frugis esse voluit?
Ceterum negari nequit, apud veteres Josephum, eodem errore deceptum, idem cen- suisse. Hic enim Belsazarem statuit ultimum Chaldaeis regem fuisse, Babylonemque captam a Cyro et Dario, Astyagis filio ³3), perhibet. Ingens autem confusio est apud Syncellum ⁴), qui ultimum regem Nabonadium scripserit appellatum esse Darium Astyagem, Assueri filium, quin etiam Artaxerxem(Ahasverum) et Astyagem, et Darium, et Assuerum, eundemque et Medorum et Chaldaeorum exstitisse regem et Cyri avum!
Astyagem igitur extremum regem fuisse ponimus, quo regnante Medorum imperium a Persis sublatum sit. Hoc regnum quamdiu steterit anquirentibus, locus ille notissimus
¹) cf. Beros. I. c.; Megasth. ap. Euseb. Arm. p. 60: Labosoracus Nabonedochum in regni solium evehi jussit, ad quem nullo modo pertinebat.
²) cf. v. Lengerke, das Buch Daniel. Königsb. 1835. p. 217. 3³) Antt. X, 11, 2. 4.
⁴) p. 431. 438 sd.: Naßévvndos, 6 reevros Baœlmνοες Midον Aorräns raα αυνmα 2276. ueyos, 5 εds è„ad Aageros Acmonipou-— rour EoS„ eeeuxSn.— 5 abrds Aprabebis Eer ero a Aϑμrvre aulα Aageios Aodαovügor d Naßorvndos.— 5 νεν⁵(ς α⁴ασασισαο ν qKúpov, Aapetos, Aoounpos ò aal Aorvs.

54
occurrit ap. Her. I, 130: Mädou è Sre*r—x IIégoνσασιν zayreg rig d Aro oraνμαοι Aoins en drea puixopra ald dαυνν⁵ ον duνν dLοντιια πμιυαν 3ον οd æν‿α oxνov. Hie locus dici non potest quantum negotii facessiverit omnibus qui has in res operam suam conferrent. Nam quum singulorum regum anni computati summam efficiant centum annorum et quinquaginta, hoc autem loco Medorum imperium centum quinquaginta sex, vel ut alii volunt, centum et duodetriginta annos durasse narretur: sequi videbatur Herodotum sibi ipsum parum constitisse. Itaque alii aliis rationibus locum et corrigere et explicare conati sunt, ut justa temporum ratio constitueretur. Et Graffius 1) quidem rem ita conatus est expedire ut ex annis illis quos Herodotus dicit rea rpusovra old duατ⁸νν duονν deovra, regnum Dejocis, et multo magis quod liberae reip. tempus ante Dejocem fuit, excludendum statueret. Nam primum ait sermonem esse de regno Medorum i. e. dominatione regia, quia illud quod est dotavreg referri non possit ad anarchiam ante Dejocem; deinde de imperio Asiae supra Halun, quod non Dejoces, sed Phraortes primus exercuerit. Quapropter id quod est εεᷣ 6ον oi Tær‿α oxov, non sic explicandum esse ut vertatur„demptis iis annis quibus penes Scythas fuerat imperium“, sed ita ut duodetriginta annos quibus Scythae dominabantur, illis centum et quodetriginta annis inclusos et adnumeratos existimes(„aus- genommen die Zeit, oder zusammen, in Verbindung mit der Zeit, da die Sk. herrschten““¹ ²). Quum autem trium reliquorum regum anni, Scytharum simul imperio adnumerato, compu- tati summam efficiant annorum nonaginta septem, non centum et duodetriginta: huic ille difficultati ita mederi conatur, ut illud quod est roueovra, spurium et additicium judicet: quo deleto, annos nonaginta octo(eααισο dρν⏑ εοQ᷑☛Q⁵⁴σα) restare, qui cum illis nonaginta septem satis congruant. His, inquit, si Dejocis annos quinquaginta tres adnumeraveris, summa existet annorum CL vel CII, id quod convenit cum Justino I, 6:„regnaverunt (Medi) annos CCCIL“, ubi duae C videntur redundare; quibus CL annis si decem fere annos addideris quibus ante Dejocem liberi Medi vixerunt, sequitur ut per annos CLXI Medorum civitas, non imperium Asiaticum, duraverit.
Adversus haec plura sunt quae moneantur. Nam primum, qui Medicam Asiae domi- nationem nonaginta et octo annis circumscribi censet, qua tandem ratione probabit, eam ab illo anno quo primo Phraortes ad regnum pervenerit, initium duxisse? Primo certe anno Asiam ille non subegit, sed gradatim et pedetentim procedebat(æuœreor gépero riy Aolnv, drr dor a, Ano 10„ 28„og), et per totum regni tempus videtur occupatus in ea re fuisse. Neque vero totam Asiam supra Halyn domuit; id enim Cyaxari demum contigit (Her. I, 103: o5r&ε, ν νννλμeες ανμο dνο Agimv νσσπ οσνκ⁵σας(wνι). Quamo- quam et hoc urgendum non est; nam stabat illo tempore regnum Assyrio-Babylonicum ingens
¹) Geschichte des Orients. Mainz 1829. p. 151 flf. 1 ²) Hoc si ita statuis, voces αeοεε νοσον idem significant quod οέςσ, Avev et illud quod est
ap. Soph. Antig. v. 4. Arep, abgesehen von.

55
ac satis integrum. Herodotus igitur si nihil aliud significare voluisset nisi superioris Asiae imperium quamdiu Medi tenuissent: neque CXXVIII annos, neque XCVIII statuere po- iuisset, sed ad summum LXX, et ne hos quidem. Deinde si Scytharum imperium illis CXXVIII annis, vel ut Graffius voluit XCVIII, includi voluisset, non tam raρεεᷣ ³ασωοων dicendum erat, quam υσνν mτσ νναα. Toxoy, sicut I, 106 dictum est(Krat. Baolleudα regœερα. EreM υσν oo oi Tæ. Ipxov). Nedue vero etiam Justinus corrigendus erat et cum Herodoto perperam emendato conciliandus. Justinum enim vel Trogum Pompejum constat in rebus Assyriacis et Medicis Ctesiae auctoritatem secutum esse, non Herodoti. Atqui Ctesias Medici regni aetatem ad CCCXVII fere annorum ¹) spatium produxit(876-559): cum quo satis convenit annorum CCCL numerus apud Justinum.
Non dissimisis est summa ejus rationis quam Falckenarius ²) proposuit, etsi longe aliam et emendandi et conciliandi viam inivit. Nam licet et ipsi Medica superioris Asiae domi- natio in tres tantum reges, excluso Dejoce, cadere posse videatur, recte tamen verborum roορε½ε οy vim et usum intellexit, neque includi Scytharum imperium, sed excludi omnino ab summa CXXVIII annorum debere, grammaticis rationibus comprobavit. Quum vero trium regum anni summam efficiant XCVII annorum, non CXXVIII: i ipse quoque ab emen- datione temperare sibi non potuit, atque sic omnem difficultatem expedire conatus est, ut Astyagis annos ́ντσνε☛ αα αανρκννα corrigeret in 8 εᷣα. rp.(G mutata in G), ut summa inde existeret centum annorum et unius. Deinde Scytharum duodetriginta annos excludendos quidem a Medorum CXXVIII annis putavit, sed ita secludendos ut ab ipsa detrahantur annorum summa, ita ut Medorum imperium non centum et duodetriginta, sed centum annos contineret. Qui centum anni non regni Medorum, sed dominationis rißg doo-⸗AXvos οrαααοσι Acins ut cum illis CI plane congruerent, unum ab XXII annis Phraortis detraxit, et secundo regni anno Persas reliquasque superioris Asiae gentes, exceptis Assyriis, subegisse Phraortem existimat. Tali igitur modo centenarium imperium constituit:
Phraortes imperium tenuit Asiae superioris 21 annos
Cyaxares regnabit........ 40—
Astyages—-.. 39—
7 4 100—.
IHuic igitur tota sententia ap. Her. I. c. vim paene hypotheticam habere videtur atque ita fere intelligenda esse: Medi per CXXVIII annos principatum tenuissent, nisi Scythae inter- venissent sibique per annos duodetriginta principatum vindicassent. Igitur hos annos si detraxeris, penes Medos imperium fuit centum annis. Sic CXXVIII anni eidem pariter ut Graffio Medicam simul et Scythicam dominationem complecti videntur(100+ 28).
¹) accuratius id constitui nequft. nam Astyagis anni quot ſuerint, non indicavit Ctesias. Reliquis
regibus summam tribuit annorum ducentorum et septuaginta duorum: quibus si triginta quinque Astyagis annos, ex Herodoto depromptôs, addideris, summam annorum CCCXVII nanciscemur.
2) in adnotat. ad Her. I, 130 edit. Wesseling., apud Schwgh. T. V, p. 138 sq.

56
Quid autem? si Medorum imperium, excepta Scytharum dominatione, centum annorum fuisse auctor voluisset: nonne potius ita dicendum erat ᷣεᷣανπε* a, dred enr, r⁴αο⁶⁶ 1 6% ol Sx. SpJov, Vel dphavres en Ʒꝓτe οιπμνηντα 2Ol εᷣνμκσαν ˙ν S νρ döονπιαια ν OTe 06 Tx. Ap-.(cf. Her. II, 128)? Jam vero Medos ait Herodotus principatum tenuisse per annos CXXVIII, si id tempus detraxeris(αα ⁶σω) quo penes Scythas imperium esset. Quaeritur a quonam annorum spatio anni Scytharum duodetriginta detrahendi sint. Videa- mus num ex ipsa Valckenarii ratiocinatione, si quidem ea sibi constare debet, ab annis CXXVIII detrahi possint, et num, excluso Seytharum imperio et exempto regno Dejocis, summa centum annorum rrlifquatur, Phraortes regnavit annos 22, e quibus in censum veniunt anni......... 21
Cyaxares regnavit 40 annos inclusis Scytharum annis(dy οσ εμάνκναν Jεανν); igitur exclusis iisdem 40— 28=..............
Astyages regnavit annos 35, vel ex istius emendatione........... 39 Summa ann. 72. Ita, si ad tres tantum reges Asiae superioris imperium pertinere statuamus: comprehensa Seyiharun- dominatione, summa existet XCVII annorum, non CXXVIII; sin excludamus eandem, LXIX annos(22+ 12+ 35= 69), non C nanciscemur. Quantopere vero omnis probabilitatis specie careat, si Phraortes secundo regni anno Asiam omnem in potestate ha- buisse cogitetur, jam supra significavimus. E quibus omnibus efficitur, Scytharum duo- detriginta annos ab annorum CXXVIII summa detrahi vix posse.
Equidem sic statuo, tempus quo Medi Asiae imperaverint, Herodotum ab eo tempore quo Scythis illi paruerint, probe distingui secludique voluisse. Medorum igitur regnum, quod exclusa Scytharum dominatione annos duraret CxXXVIII, eadem inclusa stetit annos CLVI. Jam vero singulis regibus summa tantum CL annorum adscribitur. Quid illis igitur sex reliquis annis faciamus? Hos referendos putamus ad tempus illud, quo Medi ab As- syriis quum defecissent, judicum quorundam arbitrio res suas adhniristtandlus permiserunt. Sic defectionis etiam annus certus apparebit, a. Chr. 714 ¹): id quod egregie quadrat ad ———̊ͥj ˖‿˖n--
¹1) Peccavit HrrzioIUS(der Proph. Jesaja übers. u. ausgelegt. Heidelb. 1833. p. 294 sq.), qui praeeunte Niebuhrio(kl. hist. Schr. p. 195 sdd.) annos quingentos viginti, quot Assyrios ante
Medorum defectionem in Asia regnasse tradit Hlerodotus I, 95, cum annis quingentis viginti
sex, quot Berosus(ap. Euseb. Arm. p. 40. Aucher.) Assyrios ante Phulum Babylone scribit
esse dominatos, confuderit, Medosque defecisse ratiocinetur ante Phuli tempora. Nam sic fere concludit, quum Assyrios scribat Herodotus ante Medorum defectionem annos DXX Asiae su- perioris imperium tenuisse, idemque spatium annorum DXXVI ad Phuli tempora(qui vixit circiter ann. 772) Berosus tradat effluxisse, Medos defecisse videri ante ann. 772, nec quid- qquam obstare quominus id ea aetate quae ann. 818— 790 interjaceat, factum putemus ita, ut defectio Medorum Herodotea cum Assyriorum clade Ctesiana concurrat. Sed haec sententia omni memorine repugnat. Siquidem Medos accepimus etiam post Phuli ſtempora Assyriis paruisse. cf. 2. Regg. 17, 6;3 18, 11. Joseph. Antt. IX, 12, 3. Jesaj. 22, 7. Nec recogitasse videtur

57
aetatem Sanacharibi, regis Assyriorum, qui eodem tempore adversus Aegyptum 1) et Pa- laestinam ²) profectus est, at pessime re gesta ³), praecipiti fuga se domum recepit. Hac oblata concussi perturbatique regni opportunitate, Medi primi et post eos aliae gentes 4) defecerunt et servitutis jugo decusso in libertatem sese vindicarunt. Hoc dilucide tradit Josephus Antt. X, 2, 2:&ν roατε iᷣ 796„ 5) ryé AOGοꝙρ ⁶υρν GSæeρꝓνπνρν de MN 2⁴eτιιαινιvααν. Ab anno igitur 714 usque ad. ann. 708 liberi Medi vixerunt, et dννρφνρμς pertaesi sex post annis Dejocem sibi regem crearunt. Et primo quidem Dejoces partem tantum nationis in ditione tenuisse videtur, reliquas Medorum gentes paulatim vi armorum imperio suo subjecisse. Hoc enim ipsum nescio an significare voluerit Herodotus I, 101, scribens: Anidens ro Mndrxdy ISvog oecre e a⁴* robrow †pge. In his qui ad deditionem adacti sunt, fuerunt fortasse gentes montanae, quas regem summum non ita multum curasse suis- que quasi legibus quibusdam usas esse, testis est Strabo XI, 14, p. 456:„ τοπσπο d Mnded, rJ a⁴ Aεοεμςσασ τνοιν vdν˙εααᷣτιαιιον αeννι ον πηόοσιν eλμανα τοες pelod. Rex electus est Dejoces anno 708 ⁶): id quod satis convenit cum Diodoro, qui Ol. XVII, 2= 710 a. Chr. illud accidisse testatur 7). Simul apparet, quam perversa eorum opinio sit, qui
vir doctus, Herodoti et Berosi calculos ad res plane diversas esse referendos, nam alter Assyriorum imperium Babylonicum significavit, quod fuerit ante Phulum, alter eorundem Asiati- cum principatum a Nino ad Medorum usque defectionem. cf. de reb. Ass. p. 22 sq.
1) Her. II, 141. Cur Herodotus expeditionem adversus Aegyptum, non Palaestinam, biblici libri contra Palaestinam, non Aegyptum susceptam esse tradiderint, et utraque narratio quemadmo- dum concilianda sit, non est hujus loci disserere. Vid. de his disputantes Bährium ad Her. Tom. II. Excurs. IX. p. 916, et Gesenium ad Jesaj. Tom. II, p. 937 sqd. et Hitzig. ad Jesaj. p. 414.
2) in Palaestinam invasisse Sanacharibum anno 714, abunde patet ex biblicis libris, qui ſactum illud esse doceant decimo quarto post anno quam Hiskias regnum esset adeptus. Hiskias autem regnavit annos undetriginta, ab a. 728 usque ad a. 699. cf. praeter locos, quos paulo post allaturus sum, 2. Regg. 18, 2; 2. Chron. 29, 1 sdq.
3) cf. praeter Her. II, 141 etiam 2. Regg. 18, 13; 19, 35. 2. Chron. 32, 1 sqq. Jesaj. 36, 1;3, 37, 36. Jer. 48, 20 sqd. Tob. 1, 21. Joseph. Antt. X, I.
¹¹) in his nominandi sunt Babylonii, quorum regulus Merodachus Baladan si non defecit, at de- ſectionem certe molitus est. cf. 2. Regg. 20, 12. Jesaj. 39. Joseph. Antt. X, 2, 2.
5) h. e. quum Hiskias rex continuo post Assyriorum discessum morbo letali confectus, post tri- duum reconvaluisset. 2. Regg. 20. Jesaj. 38. 2. Chron. 32, 24 sqd. Factum id anno 714. nam post id tempus vixit Hiskias- quindecim annos(2. Regs. 20, 6; Jes. 38, 5) usque ad annum 699.
6) In eandem sententiam disputavit Conn dands, Advers. chronol. 1n Atuseo Geneiae- Ueraj. 1702. p. 147.
⁷) Diod. II, 32: 2lαmη⁴α νσα το Seuνντεοον ετσ rijg Cæ xεσοdexα⁸ OAe⁴˙ος e᷑n Baο Aebo orro M Kvasdns(1. Anræng) 2 ˙8 HOG?dorov. Ceterum in indicanda Herodoti narratione turpiter, nescio casu an consilio, lapsus est Diodorus, referens primum quingen- tos Assyriorum annos, quum quingenti et viginti essent; deinde Medos per multas gene- rationes(&rl ro*³A³ς ενε⁴eς) regibus caruisse, quum nihil ejusmodi significasset Herodo-
8

58
eo quod est péavree rüg du“ AAoς οα& Aodng n' Bred. r. J. ipsam Asiae superioris dominationem, non universum regni tempus significari voluerunt. Nam a quo tandem anno talis dominatio computanda fuit? A Phrartis anno secundo aut ultimo aut aliquo? Dubito. Etenim non ille, sed Cyaxares Asiam perdomuit. Et hoc quoque regnante quod poterat esse Asiae snperioris imperium ante quam Ninus eversa est? Patet Herodotum, si ipsius Asi- atici tempus imperii significare voluisset, nisi a Nino diruta calculum subducere non potuisse. Tum vero summa annorum existeret quadraginta sex vel septem: quod abhorret ab illius loci sententia. Relinquitur id quod unum esse verum existimo. Quemadmodum enim ille, quum Assyrios scriberet I, 95 annos quingentos et viginti imperium Asiae tenuisse, non summum imperii florem, sed universum regni tempus a Nini inde aetate comprehendit ¹), ita Medorum regnum I, 130 a principio per annos centum et quinquaginta sex stetisse narrat, rectissimeque terminos constituit annos 714 et 558, inter quos spatium interest centum et quin- quaginta sex annorum. Hoc scriptoris fuisse consilium, vel hac de causa consentaneum est. Paulo enim ante quum exposuisset, quemadmodum Medi libertatem et imperium amisissent (NMdOG Jrrbrrαmſ), nihil aptius erat et accommodatius quam commemorare quamdiu libertatem simul et imperium retinuissent. Quod accurate significavit ita, ut id tempus quo Seythae Medos et libertate et imperio privassent, eximeret et ab CXXVIII annis, quibus Medi principatum tenuerunt, excluderet, vocibus usus αeρσς 6σσꝛ⅛⸗Eadem de causa tam amissum quam recuperatum a Cyaxare Medorum imperium praedicat 2). Sic tantum abest Herodotus ut parum sibi constans reperiatur, ut magna vis ei et injuria illata videretur, si vel unam literulam corrigeremus. Ideo repudianda nobis videtur emendatio Niebuhriana ³), quna nodus dissecatur, non solvitur: εsανπτεεσς zis— doo Aoins ear Bre r v r Op r en exαmρι˙ον, r⁴ααρς ι σ.˖çw Ta. νoν, rguνοντιηα τυνν εονπσνσαασς Nec magis necessarium videtur quod Hitzigius(ad Jesaj. p. 295) legendum suadet: er Érel ε᷑εμαυανεον dρν /déοντα, m.⁴⁵ε ☚ 30 oi Ta. Jplov, Touεεικοωντια Sν déoOvrd.
Initium regni Medici videmur nobis indagasse. Restat ut ejusdem exitum certa tem- poris nota definiamus. Nam ita speramus fore ut illud quod posuimus regni Medici spatium CLVI annorum, quam maxime testatum atque manifestum evadat. A re minime qubia
tus; tum Cyaxarem proponit, ubi Dejoces erat memorandus. Neque Herodotum satis intel- lexisse videtur, scribens Adouptovg urrd MIy wM‿mτιαν˙ναάαι, quum Herodotus Medos ab Assyriis defecisse narret. Patabat nimirum, Herodotum I, 95 eversi a Medis Assyriorum regni mentionem ſecisse, et quum regnum deletum esse ratiocinaretur circiter annum 880, Dejocem autem Ol. XVII. regem electum reperisset, cogebatur ut longo temporis intervallo Medos judi- cibus usos esse statueret.
¹) cf. de reb. Ass. p. 23— 27.
²) Her. I, 104: oi Müdoα ortigaadres roẽoν ‿ᷣκυιν,οοσνιναυε εσσωεντes f νε, Tg dꝓνρσς εανσρe-
Auν˙ασeαν Et I, 106: 2ο rO(rG Sa. Te e enD z02) Lneechsaue riy àg ενν Mndoc. 9) kl. histor. Schr. p. 199.

59
proficiscamur. Pugna Marathonia decertatum esse constat Ol. LXXII, 3. Quinto post anno Darius decessit, ann. 485; qui, quum regnaverit annos triginta sex ¹), ad regnum evectus est anno 521. Eodem anno Magus, qui septem ante mensibus regnum occupaverat, inter- fectus est(521 aut 522). Cambyses regnavit septem annos et quinque menses ²), quibus si Magi septem menses addideris, octo completos annos inter id tempus quo Darius et quo Cambyses ad regnum pervenirent, interjectos videbis 3). Cyrus imperii summam tenuit annos undetriginta 4), rex igitur factus est anno 558. Ad regiam enim potestatem, ut Herodotus quidem statuit, non prius evectus est quam devicto Astyage regno Medico finem fecisset. Jam ab hoc tempore si ad illud progrediaris quo Medos defecisse probavimus, interfuisse reperies annorum CLVI intervallum, quod ipsum Herodotus I, 130 accuratissime denotavit. Adversatur nobis Graffius(I. c. p. 150 sqq). Hic enim perversa ratiocinatione seductus, Me- dorum imperium anno 550 eversum arbitratur, et ob id ipsum praeeunte Kalinskio(Com- ment. in vaticin. Chababuci et Nahumi p. 54) temere eos agere censet qui quo anno ad regnum pervenerit Cyrus, eodem eum Medorum imperium evertisse concluderent, atque ex ipso Herodoto multis demonstrare conatur, undetriginta, quos diximus, annis non id modo spatium comprehendi quo Medis ille devictis dominatus sit, sed octo simul annorum inter- vallum quo ante debellatos Medos regulus apud Persas fuerit, Astyagi subditus. Sed id parum felicitcr probare studuit. Nam primum quod monuit, non temere dictum videri apud Herod. I, 214 8οια᷑ναέασαας τα πα ασα, nullius plane momenti est, neque hoc quod est r παννενσα⁹ ullo modo potest ad illud octo quod voluit annorum spatium referri. Namque idem dicit Herodotus de reliquis Persarum regibus, quorum imperii summam indicavit, velut III, 66 de Cambyse(Baotleso. r παᷣ νa Erea*. r. 1.; VII, 4 de Dario(6aαν ν πααἀάe μ³⁸ e. x..) Quorum neuter alius ante populi rex fuerat. Nec magis ex his quae narrat Her. I, 123-28, de regia Cyri apud Persas potestate quidquam conjicere licebat, quum Herodotus Cyrum ado- lescentem privatam apud Persas vitam egisse tradiderit. Ob eam rem Herodotus, quum Cyrus quot annos regnaverit indicaret, vitam privatam in censum vocare non potuit. Imo regni annos undetriginta computavit ab eo tempore quo Medorum rex devictus est. Hoc luce clarius apparet ex I, 130: O?x n(i. e. Astyage superato) Kögosς ενeνεανναςσνταει Qμαάαι roaceds, 2 Ho- œiνεεvos(rex factus est).
Ut omnia quae de Medis disputavit Herodotus, uno in conspectu videres, hanc tabu- lam chronol. subjunximus.
Medi deficiunt ab Assyriis...... anno 714
Medi liberi vivunt sine regib. sex annos. 714— 708 Dejoces regnat 53 annos...... 708— 655 Phraortes„ 22„. 655— 633
.......
¹) Her. VII, 4. Consentit Canon Ptolemaei(apud quem ken AXO) et Eusebius(qui et ipse habet rn dor). Ctesias autem, qui Darium refert annos 31 regnasse, nisi mendum inesse statuis, haud dubie lapsus est, ²) Her. III, 66. 3) Her. III, 67. 4) Her. 1, 214. 8*

60
3 Cyaxares regnat 40 annos......... 633— 593 Ninum circumsidenti Scythae superveniunt circiter a, 632 4 Bellat cum AiFalle 3... 2„2, an4, e, d... t.:,4 9 2. 615 510 Foedus et affinitatem init cum Nabopolassaro 610 Cum Nabopolassaro junctus Ninum evertit. 606 Seythas Asia ejicit... 0,0. 1. 604 Astyages regnat 35 annos........ 593 ¹)— 558 Cyrus rerum potitur......... 558.
Cap. T.
Vidimus in tradendis Medorum rebus scriptores in diversas abire partes. Nam sicut Persarum et antiquorum et recentiorum libri a Graecis scriptoribus longe discedunt, ita ne hi quidem ipsi videntur inter se convenire. Jam hoc unum nobis relinquitur ut dissi- dentes inter se componamus et, si fieri possit, conciliemus. Ac primum quidem Ctesiam arbitror optime cum Herodoto conciliari posse, dum in nonnullos illum errores inductum slatuamus. Quid enim? illud si fieri posse negatur, nonne alterutrum mendacii crimine damnari necesse est? At hoc quis tandem in Herodotum cadere patietur, candidissimum historiarum scriptorem? aut in Ctesiam sinet, qui regiis usus annalibus de suo videatur vix quidquam addidisse? Res potius haec est. Ctesias ut Assyriorum, ita Medorum tabulas ante oculos habuit, in quibus et nomina regum et anni erant perscripta. Ultimum Assy- riorum regem invenit Sardanapali nomine insignitum, eumque a Medis et Babyloniis imperio privatum. Apud Medos novem regum nomina prodita reperit, et singulorum res ordine digestas. Extremo loco Astyages positus erat, primo Arbaces, quem, calculis ab Astyagis ultimo anno subductis, ad regnum pervenisse ratiocinatus est anno circiter 876.
1
Huic igi- tur Medorum regum ordini regum Assyriacorum seriem connexuit ita ut horum extremum illorum primus exciperet; idque eo magis sibi facienduur ratus est quod imperium ab Assy- riis ad Medos translatum cognovisset. Ita factum est ut Medorum quinque reges, Arbacem, Mandaucem, Sosarmum, Artycam, Arbianem, tanquam liberos et sui juris perscriberet, qui tamen Assyriorum supremo regi parebant et Dejocis demum aetate in libertatem sese vindicarunt 2). Hos autem quos dixi non reges sed regulos quidni recensitos esse putemus in regiis membranis, quum horum imperium et aequipararet fere summi regis dignitatem et hereditarium soleret esse? Accedit quod idem apud Babylonios factum accepimus. Nam qui apud Berosum et Ptolemaeum reges habentur, eorum constat plerosque non immunes
¹) Consentit Euseb. ap. Sync. p. 428: d ενrot ESG& rdv Acrvden Oτοeπηνιοιςοσε αωοσννεν αeνναα Mdν dπ roë 18 ETovg Nagor ο˙d νωο(qui ad regnum pervenerat anno 604). 2²) Hoc idem atque iisdem fere verbis exposuimus in diss. de reb. Ass. p. 35.

61
fuisse, sed Assyriorum regibus subjectos. Quos vero Ctesias post Arbianem deinceps im- perasse Medis tradit, hi jam sui juris erant, Assyriorum servitute liberati. Etenim qua- tuor ultimi reges Ctesiani non dubito quin iidem habendi sint ac reges Medorum Herodotei, ut Artaeus Dejoci respondeat, Artynes Phraorti, Astibarae Cyaxares, Astyages Aspadae. Nam etsi nomina discrepant, tamen anni cum Herodoteis optime conveniunt; nisi quod Artaeus annos quadraginta, quinquaginta tres Dejoces regnasse perhibetur. Hoc inde, credo, factum est quod alter Dejocis annos ab eo tempore computavit quo rex factus est partis Medorum, non universorum(nam universos postea demum in unum coëgit Dejoces); alter Artaei tot annos perscriptos invenit quot annos cunctis Medis imperavit. Arbacem autem, non Artaeum quod Ctesias scribit ab Assyriis defecisse, noli mirari. Nam primos quinque reges, ut supra dictum est, tanquam liberos habuit, Medosque tot annis prius defecisse statuit quot Arbaces ab Artaeo(Dejoce) distat. Jam Cteslas narrat Artaeo regnante magnum esse cum Cadusiis bellum conflatum. Hoc idem Herodoto nescio an minus repugnet, si cum Rittero)) Cadusios arbitramur vetustam nobilemque Medorum gentem fuisse. Hos ipsos igitur in illis fuisse putamus quos Herodotus narrat a Dejoce cum reliqua Medorum natione in unum esse contractos. Quamquam probabile videtur, Cadusios, ut Ctesias narrat, Dejoci cladem attulisse, laxiorique coercitos imperio diuturnas gessisse cum reliquis Medis inimi- citias. Quod autem sub Astibara bellum inter Medos et Sacas gestum a Ctesia memoratur, id ad Scytharum incursionem, sub Cyaxare factam, referre non dubitamus. Nam Astibaram saltem eundem fuisse atque Cyaxarem, manifestum est, quum uterque et totidem annos regnasse et Astyagem filium habuisse narretur. Scythas autem a Persis Sacas esse nomina- tos, inter omnes constat ²). Sacas Ctesias scribit cum Medis pacem et foedus fecisse inita- que pactione discessisse. Scythas Herodotus a Cyaxare tradit ejectos. Scythae Mediam deseruerunt: hoc inter utrumque scriptorem convenit; quamvis ipsius rei gestae ratio aliquantum differat.
Longe secus Volnejo visum est. Is enim narratiuncula illa de Parsondae defectione (ap. Diod. II, 33), quae apud Nicolaum Damascenum in excerptt. Valess. p. 426— 37 (p. 18 sqq. ed. Orell.) in fabulam ineptam degeneravit, mirum in modum abusus est ³), Artaeum concludens Dejocem esse non posse, quia is Medis solis imperaverit, Artaeus autem (ut est ap. Nic. Dam. I. c.) Babylonis imperium tenuisse videatur. Hoc argumentum ab- surdum est. Nam in Babylonia Medi nunquam dominati sunt, nisi forte tempus illud vetus- tissimum eximis quod Berosus ap. Euseb. Arm. p. 18. ed. Mediol. significavit. Artaeum porro conjecit eundem atque Cyaxarem esse, atque huic fundamento satis infirmo perversis- simam hanc superstruxit opinionem. Sic enim statuit(I. c. et p. 189 sd.), quum Artaeus
¹) Vorhalle europ. Völkergesch. vor Herodotus um den Kaukasus u. an den Gestaden des Pontus. Berl. 1820. p. 283.
2) cf. Her. VII, 64. Eustath. ad. Dion. Perieg. v. 749. 3) Chronol. d'Hérod. p. 149 sqq.

62
idem sit atque Cyaxares, regum et annos et nomina esse duplicata. Quos duplicati nomen
regis habuisse voluit, hos uncis includemus. Ordo igitur hic est 1. Arbaces regnat..... 28 annos 4. Artacus= Cyaxares. 40 annos 2. Mandauces.. 50„[Artynes= Arbianes= Phraortes 22„» [Sosarmus= Arbaces 30„ 1[Astybaras= Artaeus= Cyaxares 40„ 1 [Artycas= Mandauces=Dejoces 50„ 1„5. Aspadas........ 35„ 3. Arbianes= Phraortes. 22» Hanc duplicandi rationem ait secutum esse Ctesiam ideo quod calculos Assyriacos cum Grae-
corum de capta Troja calculis congruere voluerit. Teutamus enim, quo imperante Assyriis, bellum Trojanum gestum sit ¹), vixisse trecentos et sex annos ante Sardanapalum. Bellum Trojanum confectum esse anno I184; regnum Medorum eversum anno 561; a Teutamo ad Sardanapalum fuisse 306 annos; igitur inter Sardanapalum et Medorum imperium eversum interfuisse spatium annorum 317(561+ 317=878+ 306= 1184). Jam vero secundum Vol- neji rationem quinque tantum Medorum reges cum annis 175 in annalibus perscripti erant. Horum numerum, inquit, parum sufficientem Ctesias duplicavit regesque mutatis nomi- nibus repetivit. At hoc si fecisse Ctesiam arbitramur, nonne merito levissimus et ineptis- simus homo judicandus est, qui falsis rebus fictis, memoriam haud inscius miserrime tur- pbaverit, ratione ductus satis infirma tenuique?
Aliam duplicationis causam, multo etiam minus probabilem, Hilzigius excogitavit ²), qui Ctesiam ait Herodoti locum I, 130 corruptum(d) ita intellexisse videri ut ad 128 Me- dicae dominationis annos Scytharum 28 annos addendos putaret. Quum vero Medis Asiae superior a Phraortis demum aetate parere coepisset, summam exstitisse annis 59 minorem, quam ille expleverit eo ut Phraortem et Cyaxarem cum annis sexaginta duobus duplicaret*). Id autem ex eo constare quod tres annos supervacuos Ctesias Artycae-Dejoci, quem He- rodotus narret 53 annos regnasse, detraxerit. At enim non reputavit Hitzigius, Ctesiam, annales regios secutum, ab Herodoti auctoritate nequaquam pependisse. Duplicandi igitur illa quam voluit ratio ex Herodoto perperam intellecto nasci nullo modo poterat.
Nec magis recte Larcherus videtur de Medorum regibus Ctesianis existimasse 3³), qui Medos inepte statuerit anno 748 ab Assyriis defecisse; eorum exemplum imitatos Babylonios, et in partae libertatis memoriam aeram Nabonassari(quam constat ab anno 747 initium duxisse) institutam videri. Sardanapalum eundem esse ac Phulum, qui oppugnatus in urbe Nino, se concremaverit. Ninum tamen non esse deletam, sed fractam, nec regnum eversum, sed tributarium factum. Medos enim et Babylonios, postquam succedenti regi Nino II (quem habet ineptus chronographus Castor) sive Tiglath Pilesaro tributum imperassent, in sua quosque regna se recepisse. Arbacem autem non principatum tenuisse Medorum, sed
1) Diod. II, 22. ²) Der Prophet Jesaja übers. u. ausgelegt. p. 2944. 3) Chronologie d'Hérodote. Tom. VII, p. 248s4d. et Mém. de l'acad. des Inscr. T. XLIV. p. 362 sdq.
⸗

63
parem fuisse inter pares, quum plures existerent duces, qui singulas Mediae provincias suo quisque nomine judiciali quadam potestate obtinerent. Hos vel duces vel judices ab Hero- doto quidem esse praetermissos, a Ctesia vero perscriptos. Quum autem intervallum, quod esset inter Arbacem et Dejocem, triginta tantum et novem annorum fuerit, fieri non posse quin plerosque judicum aequales fuisse censeamus. Jam vero biblicis libris legimus Salma- nassaro, Assyriorum regi, Medos paruisse. Huic ille difficultati sic mederi conatur ut Sal- manassarum statuat, tributo denegato, in Mediam impetum fecisse et aliquot terrae tractibus esse potitum; quum autem aditus propter montium naturam inaccessibiles nactus esset, a bello persequendo abstinuisse et in Syriam, quae facilius domari posset, arma convertisse. Hanc totam opinionem, qua mirum in modum omnia permiscentur, satis superque refutasse nobis videmur in diss. de reb. Ass. p. 34.
Superest ut Bougainvillii sententiam ¹) breviter significemus, non tam eo consilio ut nos in ea refutanda perdamus oleum, sed ut, quantum et ipsa ab omni similitudine veri abhorreat, quiv is dijudicet. Nam ille quum recte censeat Ctesianos reges, qui memorentur ante Dejocem, judices esse non posse, negat tamen reges Herodoteos cum Ctesianis omnino conciliari posse. Primum enim ait Parsondae defectionem et bellum contra Sacas in Hero- doteum ullum regem cadere non posse. Quod equidem non intelligo cur non potuerit. Deinde Artaeum confundendum non esse cum Dejoce, qui sexaginta annis posterior sit. Ctesiam pariter et Herodotum vera pro se quemque tradidisse, sed de diversis utrumque regnis aequalibus esse locutum. Alterum regnum, idque vetustius, quod ab Arbace conditum sit ex Assyriaci ruinis(circiter ann. 900), ad Medos nequaquam pertinuisse, sed ad alias gentes mi- nores, Medicique nomen habuisse propterea quod et Medorum ex rebellione traxisset ori- ginem, et ipse Arbaces natione Medus fuisset. Medos autem ad Dejocis usque tempora libera usos esse republica regibusque caruisse. A Dejoce alterum illud regnum esse conditum, idque jam vere Medicum, cujus splendore vetustius illud obscuratum sit. De hoc vetustiori Ctesiam locutum, de illo Herodotum. Ctesianos reges, qui Babyloniis regibus postea pa- ruerint, in Elymaide consedisse et urbe capitali Susorum, Herodoteos in ipsa Media et sede regia Echatanorum. Hos et ipsos postea Babyloniis tributarios factos.
Quae quidem opinio quantopere certissimae memoriae repugnet, vix, credo, necessa- rium est ut pluribus declaremus. Nec magis opus videtur ut quae de iisdem rebus Eusebius (chron. can. p. 315 ed. Mediol.), Syncellus(p. 205) et Samuel Aniensis(p. 16 ed. Mediol.) hallucinati sunt, hoc loco commemorem, praesertim quum de his quid ipse sentiam, alio loco ²) significaverim.
Quae quum ita sint, persistimus in his quae supra de Ctesia et Herodoto facile con- ciliandis disputavimus, idque tuebimur tam diu quamdiu gravioribus argumentis non erimus refutati.
¹) Mém. de Pacad. des Inscr. Tom. XXXIII, p. 1— 32. 2) de reb. Ass. p. 29.

64
Sed jam videndum est illud, num Ctesias et Herodotus cum libris Zendicis et poë- tarum carminibus ad concordiam adduci possint. Quod equidem, ut supra significatum est, fieri omnino posse nego et temere eos fecisse censeo qui utrumque genus scriptorum conci- liare studuerunt. Et infelicissimum quidem conciliandi periculum fecit Anquetilus 1). Is enim Ariorum reges cum regibus Chaldaeorum ineptissime confudit, singulorumque nominibus multorum simul dynastarum aetates significatas censuit. Dschemschidi regno Chaldaeorum reges indicari qui Babylonem olim tenuissent; Zohàko, qui primo dux fuisset Ariaei(ap. Diod. II, 1) Arabum regna Babylonica ²); Feriduno, qui idem esset atque Beletaras Assy- rius(ap. Agath. II, 25. Nieb.), Assyriorum imperium Babylonicum ad Medorum usque defectionem comprehendi, quod dqurasset quingentos annos, et ad hoc temporis spatium referendos esse illos 520 annos Assyriorum Herodoteos. Arbacem ait ducem niilitarem fuisse, per quem rex Persarum Minotscher poenas occisi avi Irets de interfectoribus Salem et Tur repetiverit. Qui autem Arbaci successerint, Mandauces, Sosarmus, Artycas, Ar- bianes, his respondere reges Minotscher, Newder, Zu, Reresäâcpa, Ke Kobad. Hos omnes, a Turaniis quippe vexatos, impeditos esse quominus subditas gentes in officio continerent. Ita factum esse ut Assyriorum regnum jacens velut resurgeret, et Sanacharibus captivos homines in Mediam abduceret(!1N. Primos autem Keanidarum reges Cyaxaris Herodotei regno comprehendi. Quin etiam causam quare Scythae in Mediam invaserint, indagasse sibi visus est(p. 488). Nimirum Scythae Assyriis consanguineis opem tulerunt(!). Neque vero vir doctus sibi ipse videtur constitisse. Nam quum Zohâkum(p. 485) Arabum regem esse voluisset, tamen eundem(p. 514 sqq.) cum Dejoce confudit et Herodotum inepta ratione erroris convincere conatus est. Hunc enim censet, quum eos reges memoriae proditurus esset qui Assyrios excepissent, Dejocem habuisse loco Zohàki, Phraortem pro Feriduno, Eeanidas pro Cyaxare, et qui ad multa simul dynastarum genera referendi essent, hos ab illo trium hominum aetatibus esse circumscriptos. Phraortem constat Ninum oppugnasse caedemque patris a Cyaxare filio esse vindicatam.„Voilà, inquit Anquetilus„TIrets, fils de Féridoun, tué par Salem, roi de Ninive(?) et dont la mort est vengée par Ké Minotscher(!)“. Sed piget ejus commenta longius persequi, nedum refellere, qui, quid sibi vellet, ipse parum recte novisse videatur.
Alii alias conciliandi rationes inierunt. Sicuti Pohnejus 3) Pischdadidarum gente reges Assyriorum, Medorum reges Keanidarum genere significatos putat. Zohaàki enim nomine Nini successores ait indicatos 4), Feridunum vero ab Arbace non diversum videri. Ke Kobad
¹) Mém. de Pacad. des Inscr. T. XL, p. 356 sqq.
2) Eodem ſere redeunt quae nuper J. Mon proposuit, qui Zohàko et Feridund censet Arabica et Medica Babylonis imperia significata esse. cf. Journ. Asiat. T. XI, p. 281. 286.
3) Chron. d'Hérodote. p. 287 sdd.
4) Cum hoc consentire videntur Hallingius(I. c. p. 245 sq.) et Vullers(I. c. P. 57), qui Zohako significatum putant nescio quem Assyriorum regem, qui Persas domuerit, illiusque mille annis id tempus comprehendi quo Persia esset Assyriis subjecta.

65
statuit esse Dejocem, Re Rawus Cyaxarem, ridiculeque solis illam defectionem, a Thalete praedictam, ad illud referri voluit quod Firdussius de rege Ke Kawus, subita caligine perculso(cf. supr. p. 26), fabulatus est 1). Quae reliqua de eodem rege protulit, referre longum est. Quod autem Cyrum confudit cum rege Ke Khosro, Astyagem cum Afrasiab, et Lohrâcpam catalogo regum Persicorum fraude sacerdotum insertum existimat eo loco quo Cambyses et Pseudo-Smerdes nominandi essent, hoc ita comparatum est ut nos refutatione multo etiam magis supersedere merito posse nobis videamur.
Nec propius ad veritatem accessisse dicendus est Görres 2). Is enim, quod mireris, Zohakum confudit cum Nimrodo vel Sesostride vel Nino,„Cuschitarum regibus Babyloniis“, qui Dschemschidum regno depulisset, Feridunum autem eundem esse statuit atque Beletaram, qui genus Dercetadarum imperio spoliasset. Feriduni successores ait eosdem esse ac reges Assyriorum usque ad Sardanapalum; Ke Kobad, qui illos exciperet, non disjungendum esse ab Arbace Medo, et illius nomine primam partem Ctesianorum regum comprehendi (p. LXXIX sd.). Hoc eo magis absurdum judico quod Ke Kobad ne apud Firdussium qui- dem ulla vi armorum ad regnum pervenisse traditur. Praeterea regem Ke Kawus confudit cum Dejoce, neque cum hoc solo, sed etiam Phraorte et Cyaxare et Astyage, et res alie- nissimas perversissime miscuit(p. CX sqq.). Quum enim Ke Kawus in oriente moraretur, in occidente ait exstitisse Chyniladanum Nebucadnezarem(?), regem potentem Assyriorum, qui illum proelio vicerit; hoc ipsum autem referendum esse ad Phraortis cladem Ragaeensem(!): de qua nihil constat nisi ex fabuloso libro apocryphicô qui inscriptus est Judith(c. 1). Sub eodem rege Turanios in Mediam invasisse. Hoc pertinere ait ad bellum illud, inter Astibaram et Sacas conflatum(!). Sacarum imperium duodetriginta annorum fuisse; totidem annos Ke Kawus in Assyriorum(sic!) carcere inclusum videri: hoc vicissim ad Cyaxarem pertinere. Jam regem Ke Kawus ab heroe Rustum vinculis solutum legimus, eundemque regibus tribus foederatis proelio superiorem evasisse(cf. supr. p. 26). Hoc vir doctus refe- rendum putat ad pugnam Circesiensem, qua Nebucadnezar i. e. Rustum(!) cum Medis junctus, Assyrios domuerit Neconemque, qui cum regibus Phoenicum et Aethiopum Assyriis auxilio venisset(?), superaverit. Paulo deinde post(p. CXXVI) autem Nebucadnezarem cum rege Re Kawus ipso confudit. Nos nihil contra disserendum nobis arbitramur; vellemus tamen vir doctus historiarum libros accuratius inspexisset. Tum enim longe meliora eum docuisse consentaneum est. Non minus inepta de rege Lohräcpa protulit, quem argumentis usus infirmissimis(p. LXXXVIII sqd.) cum Hystaspe, Darii patre, permutaverit. Quae porro de Rustumi et Espendiari certamine, de Bahmano, de regina Homai, de rege Darab, cum Persarum historia aliunde cognita conciliandis nugatus est(I, p. CCIII; II, 350 sqq.), jure praetereunda nobis esse putamus.
—xxꝙꝙ-
1) Hac de re non minus perverse statuit Anquetilus. Mém. de l'acad. des Inscr. T. XLII, p. 334— 39. 2) die Heldensage von Iran, I, p. VII sqq.. 9

66
Non rectius eisdem de rebus disputavit Hölty 1). Qui Dschemschidum eundem esse voluit atque Dejocem, quum aliis usus rationibus satis infirmis, tum hoc quod Dschemschid pariter ut Dejoces homo fuisset privatus. Id quod libris Zendicis aperte repugnat. Nam si Dschemschid ab Oromasde jubetur legem divinam patefacere populo, minime sequitur ut primo vitam egerit privatam, deinde a populo ad regnum evectus sit. Quod autem vir doctus aurei saeculi felicitatem, quae Dschemschidi temporibus regnasse perhibetur, ad Dejocis illam qua Medorum Gvοtay compescuit, dexteritatem retulit, hoc dubito perversius an ineptius dictum sit. Nec minus illud absurdum est quod Dschemschidi domo, luminibus illustrata(cf. supr. p. 15), Dejocis arcem, muro circumdatam septemplici splendidisque coloribus distinctam, significatam putat; aut illud quod fabulam commenticiam de Dschem- schido adversus Deum rebellante et in occultis regnante ad Dejocem accommodari voluit, qui institueret ut rex in publicum raro prodiret. Sponte concidunt etiam illa quae de reliquis regibus minus recte statuit(p. 60 sqq.). Quippe Feridunum censet eundem fuisse atque Phraortem, Zohàko Persas indicatos, quos a Phraorte superatos Herodotus narret; id quod inde ait apparere quod Zohùkus in monte Demawend, qui mons in Perside septen- trionali positus sit, vinctus narretur(!1). At mons ille in veterum Medorum finibus, non Persarum, quaerendus est. Cyaxarem denique cum Vistâçpa confudit, his usus rationibus, primum quod alter a Scythis incursantibus victus legatur, alter vero et ipse a Turaniis cladem acceperit; deinde quod ille Assyrios aggressus sit, caesum patrem ulturus, hic autem(ut traditum sit libri Vendidad Fargard 2.) a Zoroastre jubeatur amissam regiam sedem recuperare. Ab Assyriis enim, caeso Phraorte, caput regni, Echatana, expugnatum videri(1) ¹) Cyaxaremque coactum ut in orientales regni sui tractus, id est Bactrianam, se reciperet. Hoc ipso tempore, quum Bactris ille detineretur, Zoroastrem prophetam exsti- tisse qui Vistägpam(Cyaxarem) ad redintegrandum Assyriorum bellum caputque regni recu- perandum instigaret. Qua re nihil perversius cogitari potest. Nam primum Assyrii illo tempore tantum aberant ut alios infestarent, ut bene secum actum putarent, si quis ipsos quietos esse pateretur. Deinde in libro Vendidad(Farg. 2.) expugnatae sedis regiae ne levis- sima quidem mentio facta est. Verum ut olim rex Dschemschid ab Oromasde jubebatur legem divinam patefactam cum populo communicare, ita hoc loco VistAcpae filins ab eodem jubetur eandem legem instauratam ad populum deferre. Locus enim hic est:„Quaerit ab Oromasde Zoroaster: Quis est qui legem divinam ad homines qui Verefschue incolunt, quos Dschemschid perfectos effecit, deferat? Tum ille, deferto, inquit, Paschutan (Vistäcpae fllius)“.
Nec magis probanda videntur quae sunt ab Hammero et Hallingio prolata. Quorum
¹1) libro laudato p. 53— 88.
2) ad hanc rem comprobandam non dedignatus est ad fabulosum libr. Judith(c. I.) provocare, ubi traduntur quae cum rerum gestarum memoria, aliunde comperta, nullo pacto conciliari nec possint nec debeant.

67
ille 1) Dschemschidum et ipse confudit cum Dejoce, Phraortisque nomine censet plures simul reges esse comprehensos, Feridunum, Minotscherum, Newder, Su, Keresäçpam; Cyaxaris autem regno duos simul significatos, Ke Kobad et Ke Kawus; Ke Khosro esse Cyrum; Lohräcpam non disjungendum a Cambyse et Smerde Mago; Vistägpae nomine Darium Hystaspis indicari. Ctesianos reges Dejoce non esse aetate superiores, sed eosdem videri quos Herodotus memoret, nisi quod hic plures praeterierit, Ctesias eosdem mutatis nominihbus perscripserit et ita ut nullus deesset. Quae quum ita sint, Phraortem(Feridu- num) Arbaci respondere, neque huic soli, sed iis etiam qui illi successerint, Mandauci (Minotschero), Sosarmo(Newdero), Artycae(Su), Arbiani(Keresacpae); Cyaxarem agnosci oportere in Artaeo(Ke Kobad) et Artyne(Rustum) et Astibara(Ke Kawus). Huic, inquit, opinioni suffragatur etymologica ratio, quum Ky, quod est in Cyaxare, non diversum sit ab Art, quod est in Artaeo et Astibara(!). Quod equidem plane non video. Artynes autem quod ab Rustumo, regni Tranici heroe, non discernendus sit, ait eo probari quod Aegyptii Martem appellaverint Aprns(1). Quo nihil absurdius. Nec minus temere prolatum videtur historicum quod esse voluit argumentum. Scilicet Cyaxaris cladem Scytharumque imperium Asiaticum ad regem Ke Kawus, contra Masenderanos profectum in vinculisque detentum, referri voluit! Quod quam perversum sit, quivis intelligens harum rerum existimator facile dijudicabit..
Hallingius vero quae de iisdem rebus hallucinatus est ²), velut de Feriduno, quem eundem esse voluit atque Perseum, Danaës filium; de Zohako, quem confudit cum Cepheo, Andromedae patre; de Zohdki serpentibus, quibus æäros illud, Andromedam devoraturum, significatum censet, et quae reliqua sunt, recoquere non lubet, nec quemquam spero futurum esse qui vitio nobis vertat quod ejusmodi commentis refutandis operam nullam impendimus. Conciliandi autem rationem hanc ille secutus est(p. 348 sq.) Dejocis nomen ait non diversum esse a Dhohdki i. e. Assyriorum regis, qui Medos in suam potestatem redegerit; quae narraverit Herodotus de Dejoce, ad Dschemschidum pertinere, cujus nomen cum illo confundi facile potuerit. Phraortem et nomine et rebus gestis(!) eundem videri atque Feridunum, quippe qui Medos Zohdki i. e. Assyriorum servitute liberaverit. At vero Phraortes ab Assyriis ipse non modo superatus sed etiam interfectus est! Phraortem ait se- cundum Herodoti rationemsecutos esse Keanidas(1); hoc ipsum videlicet apparere e nomine Cyaxa- ris id est Kya-Xaréès,(quod depravatum sit ex vocibus Kai-Kobad(!)); Cyaxaremque potissimum apud Herodotum eo nomine usum videri propterea quod Keanidarum generis princeps fuisset. Astyagis nomen depravatum viderie Kai Kawus; Kawus autem pariter ut Cyrum corruptum dicit e nomine regis Khosro; siquidem Kobad, Kawus, Khosro agnoscantur necesse sit in Cyaxare, Astyage, Cyro. Hac tanta levitate vir doctus usus est in alienissimis et nominibus et rebus gestis
¹) Wien. Jahrbb. IX, 13 sdq. ²) Gesch. der Skythen. p. 304 sad. 9*

68
cum Herodotea narratione conciliandis! Nec magis confido cuiquam etymologo probatum iri quae de Ctesianis regibus idem vir doctus in medium protulit. Ex his enim negat separandos esse Mandaucem a Minotschero, Sosarmum a Zu Tebmacpae fllio, reliquos ait permutatis literis esse corruptos(1!1). Sic Arbacem opinatur commutatis literis dicendum esse Abracem i. e. Afridunum, ideoque scriptum esse nomen ab Herodoto Phraortem, a Syncello Aphraartem i. e. Afratem i. e. Afridunum(!). Item Artycae nomen depravatum esse ex Vrat-Kas i. e. Irets. Arbianem eadem ratione corruptum videri ex Abrasian i. e. Afrasiab(!); Artaeum e Karsaò i. e. Kerecäcpa; Artynem, cujus nomen natum sit e Nytar-és, non diversum esse putandum a Newdero(1!), Aspadam esse Sapad-am i. e. Ke-Kobad(!), Astibarae nomen e Kawus depravatum videri(11). Qua quidem re mehercle ignoro quid plus valeat ad illa con- ciliandi studia irridenda et jure quodam explodenda. In his tamen non constitit Hallingius, sed eo temeritatis processit ut in duobus extremis Ctesianis regibus nomina tantum, in reliquis vero et nomina et annos censeret esse commutanda, ut Arbaces cum annis 28 Fe- riduno responderet, qui habet annos 488(7), Mandauces cum annis 50 Minotschero, qui annos habet 120, porro singulis singuli reliqui. Neque illud arbitror ulla ratione defendi posse quod idem(p. 345 sqd.) heroes Persarum, Sal et Rustum, regnum Iraniae orientalis tenuisse statuit, qui Medorum reges(Minotscherum ejusque successores), etsi potentia longe inferio- res, quietos tamen esse sinerent; a Bahmano(Artaxerxe Longimano) tandem regnum illud periculosum esse sublatum. At vero Rustum ejusque pater, ut est in fabulis Persarum, non reges erant, sed regibus Iraniorum serviebant. Neque rectius Hallingius(p 245 sqq.) Aethiopum(Cuschitarum) nescio quod regnum in Bactriana indagasse sibi visus est, quum constet Aethiopes Asiaticos in Gedrosorum finibus habitantes, Indum flumen accoluisse ¹) atque inde in Africam trajecisse ²).
His ita disputatis, nullo pacto concedimus, reges Medorum Herodoteos et Ctesianos cum iis debere confundi qui libris Zendicis poëtarumque vocibus celebrati sunt. Nec quis- quam, opinor, qui sobria mente utrumque genus inter se comparare instituerit, ullam aut nominum aut rerum gestarum similitudinem inveniet. Quam qui indagasse sibi visi sunt, hi omnes non reputaverunt, Ctesianos reges et Herodoteos Medis tantum nonnullisque fini- timarum nationum, Zendicos autem(sit venia verbo) Ariis universis praefuisse narrari. Accedit quod illi regnarunt eo tempore quod ab Herodoti non procul abesset, hi vero, si eos unquam exstitisse velis, ad remotiorem aetatem referendi sunt. Hoc primus Rhodius rectissime intellexit ³3), qui quum alia, tum hoc recte statuit quod Vistäcpam in antiquissimum tempus rejicendum putavit 4) vetuitque cum Dario Hystaspis filio permisceri. Nam cum Dario quid tandem ille rex habet commune? Nomen certe nequaquam, quippe quod plane
h) Her. III, 94; VII, 70.
2²) Syncell. p. 286. Dind.
3) die heil. Sage des Zendvolks. p. 136 sqq.
¹) Hoc idem censuit Heerenius, gesammelte hist. Schriften. X. Theil. p. 439.

69
congruat cum Hystaspe, Darii patre 1). Quare Gnorerrxpus ²) multo rectius ad Hystaspem retulisse videtur memoriam ejus quem alii ad Darium referri voluerunt. Idem Hystaspe censet eo magis Vistagçpam significari potuisse, quod ille, si non suprema potestate, at regio tamen nomine non Persiae regno, sed provinciae regni praefuisse videatur ³3). Sed tamen sola nominum similitudine vix, credo, quidquam proficietur, praesertim quum nomen Hy- staspes(Vis täcpaha is qui equos sibi parat, ut Lassenus docet Altp. Keilinschr. p. 43, vel, ut Burnouf Yacna p. CV interpretatur,„écuyer“⁰) latius apud Persas patuisse videatur et ad plurimos simul homines pertinuisse. Qua de causa Grotefendus vellem cavisset ne, simi- litudine nominum ductus, utrumque regem confunderet et de Zoroastris aetate certi quidquam suspicaretur. Quem si recte statuisse concederemus, pari jure cogeremur ut reges Ke Khosro et Cyrum, quorum et ipsorum nomina plane conveniant ⁴), eosdem fuisse putaremus. Id quod fieri nullo modo potest. De Zoroastre vero tacere quam nihil dicere malumus; cujus de aetate constituenda nos quidem cum Niebuhrio ⁵) plane desperamus.
De traditis autem Medorum rebus, ut brevissime complectar, haec nobis stat sen- tentia. Veram rerum gestarum memoriam perscriptam habes apud Herodotum et Ctesiam, dummodo alterum ex altero suo quemque loco correxeris. Nam ille peccavit in Aslyagis rebus, hic in iis maxime quae Dejocis(Artaei) memoriam antecedunt. Nec minus fide digna sunt ea quae in libro Vendidad de rebus Ariorum antiquissimis memoriae prodita sunt. Quae vero reliqua de regibus Ariorum vel heroibus non Zendici solum libri, sed etiam Firdussius praedicaverunt, hanc non historiam dices, sed famam mythicam, ad posteros a majoribus ore propagatam. Hos itaque reges si qui revera vixisse putarunt et vel cum Herodoteis Ctesianisque regibus conciliare conati sunt, non minus a vero videntur aber- rasse quam si quis Chaldaeorum antiquissimos reges apud Berosum, aut apud Graecos Her- culem vel Cecropem vel Danaum ad vulgarem hominum vitam et consuetudinem conformare voluerit. Unum historicae veritatis vestigium nescio an illis Turaniorum incursionibus insit, modo ne has ad eas Scytharum invasiones retuleris quas Herodotus et Ctesias tra-
¹) cf. Burnouf, Mém. sur deux inscript. cunéif. p., si recte memoria teneo, 114.
2) Neue Beiträge z. Erläuterung der Babylon. Keilschr. Hann. 1840. p. 62.
3) Hoc confirmare vir doctus poterat Amm. Marcellini testimonio XXIII, 6, 32:„cujus scientiae (Magicae) saeculis priscis multa ex Chaldaeorum arcanis Bactrianus addidit Zoroastres; deinde Hystaspes, rex prudentissimus, Darii pater“.— Hunc locum, notatu dignissimum, miror ab iis esse neglectum qui Zendicos reges cum Herodoteis et Ctesianis confundi voluerunt.
4) Hoc perspicue docuit Burnouf, Mém. sur dux inscr. cun. p. 170.
5) Kl. hist. Schr. p, 200: Das Zeitalter des Magiers Zoroaster ist vollkommen mythisch, und die ungeheuer abweichenden Angaben desselben sind zu keiner Erörterung geeignet. Als Urheber der mag. Religion gedacht, muss es in ein ganz fernes Alterthum gelegt werden, und die allerunhaltbarste Meinung ist zuverlässig die welche ihn nach Cyrus setzt, weil Hystaspes für Darius, Hystaspes Sohn, gelten soll.

70
diderunt, sed potius ad remotiora tempora. Quamquam fatemur, hanc vel ipsam Turanio- rum mentionem venisse nobis in suspicionem: nec temere, credo, Lindnerus(libro laudato p. 228) conjecit, Firdussium, ut qui veterum rerum fabulas ad captum aequalium accom- modaturus esset, plura nomina ex sua aetate in tempus antiquum transtulisse. Sicuti constat, terras occidentales apud Firdussium, etiam antiquiora referentem, Rum esse nominatas ideo quod ipsius aetate imperium Romano-Byzantinum terras ad occidentem a Persis positas complectebatur. Neque a vero abesse videmur, si Firdussium simili de causa Turaniorum nomine abusum putemus, quum praesertim qui Turaniam illo tempore tenebant Tartari vel Turcae, cum Persis saepius conflixissent et ab ipso Muhammede Ghasnavida, quo jubente Firdussius carmen epicum conficiebat, ingenti proelio ad Bactra commisso superati essent et trans Oxum repulsi(cf. Rruu, Lehrb. der Gesch. d. Mittelalters. Marb. 1826. 1. B. p. 594).
Quodsi quis contra monuerit, Turaniorum nomen in ipsis libris Zendicis saepius reperiri,
non magnopere illud curamus. Nam libris illis plura inesse additicia seriorique aetate
apposita, vel ipsa Sassanidarum mentio(dico reges Ardschir Babekan i. e. Artaxerxem I
et Kesra Nuschirwan i. e. Chosroëm I, quos habet liber Zendicus Jescht Sadé 19.) declarat.
Quid autem in iis genuinum sit, quid spurium et commenticium, adhuc nemo conatus est
investigare, nec ante poterit examinari cum aliquo fructu, quam libros mss. omnes editos
lectionumque variarum copiis adornatos habebimus. Quod uti tandem aliquando fiat, Deus
Optimus Maximus faxit!
——
Erraeata.
Pag. 2. vers. 13. in concord. add. corrig. in ad c. a. .„ 3.„ 3. inf. de Roi..„»„ du Roi. 2 8.; 5. post ut inserend.: unius regis nomine. „ 9.„ 190. licet. corr. in licet! „ 16.„ 7. cultioremque corr. in politioremque. 2 20.„ 6. inf. quil's..„„ qu'ils. „ 24.„ 22. appropinquat. scribend. appropinquat“. „ 29.„ 17. inf.*⁴deτα ‿ινννιαα xœατασ τειννα. „ 32.„ 5. intelligit..„ intelliget. „ 35.„ 17. post enim inserend: ait. „ 36.„ 14. Maraphi corrig. in Maraphii „„„ 27. Phrorti„„» Phraorti. „ 37. 8. inf. ey scrib. Sy. „ 39. 7 2. ejiceret„ ejecit. „ 40.» 3. inf.**ρ„ vng. 9 1143.0» 8. inf. pèere.„ père! 4 „ 50.„ 156. vanitatem mendacium scrib. vanitatem, mendacium. „ 52.„ 3. inf. αQm ⁴ἀάνι⁶ν„ 9O†μασετοꝙ. „ 55.„ 11. dissimisis..„ dissimilis. „ 58.„» 3. Phrartis....„ Phraortis.

SCHULNACHRICHTEN.
I.
LehrperJassun g.
Mi Genehmigung Kurf. Ministeriums des Innern fiel der englische Unterricht in Prima und Secunda weg. Die dadurch gewonnenen Stunden wurden dem ILateinischen und Deut- schen zugewandt. Neu eingeführte Lehrbücher: Bach's deutsches Lesebuch in II und III; Süpfle's Aufgaben zu lat. Stilübungen(1. Theil) in IIIg.; Koppe's methodischer Leitfaden für den Unterricht im Rechnen in IVr. und V.—
A. Üherzichtliehe Darstellung des von Ostern 1842 bis dahin 1843 ertheilten Unterrichts.
Pr im a.
Im Sommer wöchentlich 32, im Winter 34 Lehrstunden.— Ordinarius: Dr. Eysell.
1. Griechisch. Im Sommer: Hom. II. L III. 2 St. Dr. Eysell. Im Winter: Sophocl. Ajax. 2 St. Dr. Weismann.— Plut. Themistocles; sodann Demosth. Olynthische Reden n. über den Frieden. 3 St.— Syntax nach Kühner's Schulgrammatik§. 378— 588 und §. 598— 716. Scripta nach Rost's Anleitung etc. 4. Cursus, alle 14 Tage eins. 1 St. Dr. Eysell.— Passende Einleitungen wurden den gelesenen Schriftstellern vorangeschickt und die Prosaiker theilweise Jateinisch übersetzt und erklärt.— Privatlectüre. Im Win- ter: Hom. Od. I— TI. 2 St. Pf. Meurer.
2. Lateinisch. Virg. Georg. mit Auswahl; Hor. Od. II und Epod. 1, 2, 7, 13, 16. 2St. Director.— Tacit. Germanid; Cic. de off. I. und cursorische Lectüre von Cicero's

72
Catilinarischen Reden. 3 St. Exercitien wöchentlich eins; Extemporalien alle 4 Wo- chen; Theorie des Stils und Aufsätze(im Ganzen 10); Disputationen und Erklärung von Quintil. X, 1,§. 27— 84. 3 St. Dr. Eysell.— Metrik nebst schriftlichen Ubungen und cursorischer Lectüre von Hor. Od. I, III u. IV mit Auswahl. 1 St. Director.— An den nöthigen Einleitungen fehlte es nicht. Die Interpretation war zum Theil latei- nisch; die gelesenen Dichter wurden stellenweise memorirt und metrisch übersetzt.
3. Deutsch. Literaturgeschichte nach Pischon's Leitfaden, 5.— 7. Periode. Lectüre: Schiller's Wilhelm Tell und Göthes Iphigenie. Aufsätze und Dispositionen, 12 im Gan- zen. Ubungen im Declamiren. 3 St. Dr. Eysell.
4. Französisch. Le malade imaginaire von Moliere und Montesquieu's grandeur et dé- cadence des Romains wurden übersetzt u. in franz. Sprache erläutert.— Hauptregeln der Grammatik nach Knebel.— Themes abwechselnd mit Extemporalien. 2 St. Dr. Lobe.
5. Hebräisch. Grammatik nach Dictaten und Übersetzung aus dem Lesebuch von Gesenius, S. 1— 32. 2 St. Dr. Hupfeld.
6. Religionslehre. Christliche Glaubens- und Sittenlehre. Die Beweisstellen aus dem N. T. wurden im Grundtexte gelesen. 2 St. Director.
8. Geschichte und Alterthumswissenschaft. Allgemeine Geschichte näch Wach- ler's Grundriss, vom Vertrage zu Verdun bis zu den neuesten Zeiten. 2 St. Dr. Boclo.— Im Winter: Griech. Literaturgeschichte nach Schaaff,§. 1— 55. 1 St. Dr. Weismann.
8. Naturwissenschaft. Physik nach Brettner. 1. und 2. Theil mit Ausschluss des Abschnittes über Chemie. 2 St. Dr. Kohlrausch.
9. Mathematik. Im Sommer: Arithmetik nach Ohm; Cap. 7— 9 nebst dem Anhange; Trigonometrie u. Stereometrie nebst Anwendungen, namentlich aus der Physik. 4 St. Im Winter: Repetition der gesammten Arithmetik u. Geometrie. 4 St. Dr. Kohlrausch.—
Secunda.. Im Sommer wöchentlich 32, im Winter 34 Lehrstunden.— Ordinarius: Dr. Kohlrausch im Sommer, Dr. Weismann im Winter.
I. Griechisch. Im Sommer: Hom. II. I u. II. bis zum Schiffscatalog. 2 St. Pf. Meurer. Im Winter: Hom. II. III u. IV. 2 St. Dr. Weismann.— Lucian. Charon und Pro- metheus. Herodot. VI. 2 St. Grammaätik nach Kühner§. 359— 75; 410— 35; 353— 58; 436— 70; 471— 544; 337— 46; 378— 90; 398— 406. Scripta nach Dictaten abwech- selnd mit mündlichen UÜbungen. 2 St. Dr. Hupfeld.
2. Lateinisch. Virg. Aen. III— TI. Einzelne Abschnitte wurden memorirt und me- trisch übersetzt, die Regeln der Prosodie eingeübt und lateinische Verse gebildet. 3 St- Director.— Im Sommer: Cic. pro leg. Manilia. 2 St. Grammatik nach Zumpt,§. 672 — 711. Scripta nach Dictaten, wöchentlich eins. 2 St. Dr. Hupfeld.— Im Winter: Cic. Luelius. 2 St. Grammatik nach Zumpt§. 712— 825. Scripta nach Dictaten. 2 St.

73
Dr. Weismann.— Im Sommer und Winter: Extemporalien und cursorische Lectüre von Sallust's Jugurtha u. Ciceros Catilinar. Reden. 2 St. Dr. Eysell.
3. Deutsch. Im Sommer: Grammatik nach Hoffmann's neuhochdeutscher Schulgramma- tik§. 1— 140. Aufsätze, alle drei Wochen einen, Erklärung deutscher Musterstücke aus Bach’s Lesebuche, obere Lehrstufe, 1. Abtheilung, nebst Declamatiansübungen. 3 St.
Dr. Hupfeld.— Im Winter: Aufsätze, Lectüre nach Bach, von jeder Gattung der hehtnanen oder prosaischen Darstellung ein oder zwei Stücke; Declamation. 3 St. Weismann. ö
4. Sete ösisch. Hisltoire de Napoléon von Alex. Dumas.— Grammatik nach Knebel.— Exercitien und Extemporalien. 2 St. Dr. Lobe.
5. Hebräisch. Grammatik nach Dictaten; Lesebuch von Gesenius S. 1— 16. Im Som- mer 1 St., im Winter 2 St. Dr. Hupfeld.
6. Religionslehre. Das Evangelium und die Apostelgeschichte tdes Lucas wurden, nach vorausgeschickter Einleitung, aus dem Grundtexte in das Deutsche übersetzt und erklärt. 2 St. Director.
7. Geschichte u. AsriNumseiseeus chaft. Deutsche Geschichte nach des Lehrers Handbuch. 2 St. Boclo.— Im Winter: Griechische Antiquitäten nach Schaaff §. 1— 109. 1 St. u Eysell. 1—
S. Geographie. Deutschland und die ünrigen Tündef uropus nach Volger's 3. Cursus. 2 St. Dr. Boclo.
9. Naturwissenschaft. Physik nach Brettner, vom Anfange bis zur Iehre von der
Wärme incl. 1 St. Dr. Kohlrausch. 10. Mathematik. Arithmetilc nach Ohm. Im Sommer: Repetition der ersten Capitel, dann Cap. 3— 5 incl.; im Winter: Repetition von Cap. 3— 6, dann Cap. 7. 2 St. Geometrie nach Ohm. Repetition der ersten Capitel⸗ dann Cap. 4 und 5. Trigonometrie. 2 St. Dr. Kohlrausch.
Tertia. Wöchentlich 32 Lehrstunden.— Ordinarius: Pf. Meurer im Sommer; Dr. Hupfeld im Winter.
1. Griechisch. Hom. Od. X u. XI, verbunden mit metrischen Übersetzungen. 2 St. Dr. Most.— Im Sommer: Xenoph. Andb. I. I, c. 3§. 9— c. 9. 2 St. Grammatik, von vorn an bis zu den unregelmässigen Zeitwörtern, und wöchentlich wiederkehrende Exercitien nach Kühner's Elementargr. 2 St. Pf. Meurer.— Im Winter: Lucian. Gallus. 2 St. Vollständige Formenlehre nebst entspréechenden Exercitien nach Kühner. §. 1 143, 2 St. Dr. Weismann.-
2. Lateinisch. Im Sommer: Obid. Metam. XII u. XIII mit Auswahl. Einzelne Ab= sehnitte wurden metrisch übersetzt. 2 St. Dr. Hupfeld. Im Winter: Ov. Met. I u. II
mit Auswahl. Prosodik nach Zumpt. 2 St. Dr. Fürstenau.— Im Sommer: Caes. 4 10

74
Bell. Gall. VII, 46— VIII. 3 St. Grammatik nach Zumpt§. 631— 671; dann Repeti- tion von§. 379— 450. Exercitien nach Dronke, wöchentlich eins. 3 St. Dr. Für- stenau.— Im Winter: Caes. Bell. Civ. I, 1— 63. 3 St. Grammatik,§. 362— 587. Schriftliche Exercitien nach Süpfle, wöchentlich eins, mündliche nach Dronke. 3 St. Dr. Hupfeld. bil 2.. 3. Deutsch. Im Sommer: Auſsätze, alle 14 Tage einen; Lesen und Erklären von Ge-
dichten und prosaischen Aufsätzen; UÜbungen im Declamiren. 2 St. Dr. Most.— Im Winter: Aufsätze wie oben; Erklärung von ausgewählten Stücken aus Bach's Lesebuche, mittlere Lehrstufe, 2. Abth., und Einübung der verschiedenen Satzverhältnisse. 2 St. Dr. Hupfeld. 1
4. Französisch. Aus Plate's Lesebuch wurde die Comödie P'aveugle de Spa nebst eini- gen Biographien übersetzt, Grammatik nach Knebel§. 62— 92. u.§. 111— 14 gelehrt und wöchentlich ein Theme oder Extemporale verfertigt. 3 St. Dr. Lobe.
5. Religionslehre. Lectüre planmässig ausgewählter Stücke des A. T., nach voraus- geschickter Einleitung. 2 St. Pf. Meurer.
6. Geschichte nach dem kleineren Lehrbuche von Pölitz. Von Carl d. Gr. bis zu den neueren Zeiten. 2 St. Dr. Boclo.
7. Geographie von Europa, Asien, Afrika und Amerika nach Volger's 2. Curs. 2 St. Dr. Boclo.
8. Naturkunde. Mineralogie nach Lüben's 3. Cursus. Natürliche Familien der Mine- ralien mit Benutzung des mineralogischen Cabinets. Technologische Andeutungen über Gewinnung und Gebrauch derselben.— Anthropologie nach Lüben’s 4. Cursus. 1 St. Pf. Meurer. i 3
9. Mathematik. Arithmetik nach Ohm, Cap. 1— 3;3 sodann Repetition des Cursus von Quarta, Decimalbrüche, Proportionsrechnungen und Quadratwurzeln. 2 St.— Geometrie nach Ohm, Cap. 1— 4, nebst Ubungen in der geometrischen Zeichenkunst. 2 St. Dr. Kohlrausch. 3
10. Zeichnen. 1 St. Z. L. Storck.
II. Kalligraphie nach Geyer's Vorschriften. 1 St. Derselbe.
Erste Realclasse. Wöchentlich 32 Lehrstunden. Ordinarius: Pf. Meurer im Sommer; Dr. Hupfeld im Winter.
Die Schiler dieser Classe hatten übrigens gleichen Unterricht mit den Gymnasial- tertianern, waren jedoch vom Griechischen dispensirt und besuchten von den lateinischen Stunden nur diejenigen, in welchen Ovid gelesen wurde. Der besondere Unterricht, den sie dagegen genossen, betraf folgende Gegenstände:
1. Deutsch. Geschäftsstil mit entsprechenden Aufsätzen. 1 St. Dr. Hupfeld.
—

75
2. Französisch. Sprechübungen und Briefstil. 1 St. Dr. Lobe.
3. Englisch. Der Ficar of Wakeſield wurde übersetzt und in englischer Sprache erläu- tert, Syntax nach Steup gelehrt und wöchentlich ein englischer Brief geschrieben. 3 St. Dr. Lobe.—
4. Physik nach Fischer. Die Lehre von der Luft, vom Schall, von der Wärme, vom Licht und von der Electricität, womit die nöthigen Experimente verbunden waren. 2 St. Pf. Meurer.
5. Naturgeschichte. Botanik nach Lüben'’s 3. Cursus mit Benutzung der frisch gesam- melten Pflanzen und des dem Lehrer angehörenden Herbariums; sodann Geognosie und Geologie mit Benutzung der jetzt vollständigen Sammlung vaterländischer Mineralien, in deren Besitz sich das Gymnasium befindet. 1 St. Pf. Meurer.
6. Angewandtes Rechnen. Im Sommer: Rechnungen des gemeinen Lebens von allen Formen nebst den Decimalbrüchen. 2 St. Dr. Kohlrausch.— Im Winter: Raumberech- nung; Proportionen; zusammengesetzte Regel de tri; Zinsrechnung. 2 St. Pf. Meurer.
7. Zeichnen. 2 St. Z. L. Storck.
LqQAuarta. Wöchentlich 32 Lehrstunden.— Ordinarius: Dr. Fürstenau.
1. Griechisch. Elementarbuch von Schmidt und Wensch. In der 1. Abth. Cursus I, §. 10 u. II,§. 10; in der 2. Abth. Curs. II,§. 1— 9 und I,§. 1— 9. 2 St.— Küh- ner's Element. Grammatik. In der 1. Abth. Cursus II,§. 70—§. 117; in der 2. Abth. Cursus I,§. 1— 70. 2 St. Dr. Most.
2. Lateinisch. Phaedr. I. Iy u. y mit Auswahl; sodann Append. II u. I. I, f. 1— 13. 2 St. Dr. Most.— Corn. Nep. Miltiades, Themistocles, Pausanias, Epaminondas, Pelopi- das u. Alcibiades. 2 St. Syntax nach Siberti§. 78— 97, nebst entsprechenden Exercitien (alle Woche eins) aus Hottenrott. 3 St. Repetition der Formenlehre nach Siberti§. 1 — 65. 1 St. Dr. Fürstenau.
3. Deutsch. Grammatik(Formenlehre) nach Hoffmann's Leitfaden; Lectüre und Decla- miren ausgewählter Musterstücke aus Bach's Lesebuche(untere Lehrstufe, 2. Abth.); schrift- liche Arbeiten, wöchentlich eine. 3 St. Dr. Fürstenau.
4. Französisch. Grammatilt nach Ahn vom Anfange bis zum regelmässigen Zeitwort incl. Die franz. Übungsschule(bei Ahn) ins Deutsche, die deutschen Beispiele ins Fran- zösische theils mündlich theils, wöchentlich einmal, schriftlich übersetzt. 3 St. Dr. Lobe. 5. Religionslehre. Pflichtenlehre nach Holzapfel;; sodann Lectüre des N. T.(Ev. Matth. u. Marc.) 2 St. Pf. Meurer.
6. Geschichte nach Kapp's Leitfaden von Anfang an bis zu den Kreuzzügen. 2 St. Dr. Boclo.
7. Geographie nach Volger's I. Cursus. Asien, Afrika, Amerika, Neuholland; sodann Deutschland. 2 St. Dr. Boclo.—
10*

76
8. Naturkunde. Mincralogie nach Lüben'’s 1. Cursus; Zoologie nach. dessen 3. Cursus. 1 St. Pf. Meurer. 9. Mathematik. Arithmetik nach des Lehrers Grundzügeh, 2 St. Geometrie nach Ohm, Cap. I und II. bis zu§. 128. 2 St. Dr. Kohlrausch. 10. Zeichnen. 2 St. Z. L. Storck. 11. Kalligraphie. 2 St. Derselbe.
Zweite Realclasse. 4 Wöchentlich 32 Lehrstunden.— Ordinarius: Dr. Fürstenau.
Da die Schüler dieser Classe in allen Stunden, die griechischen, die für den Phädrus und die latein. Formenlehre bestimmten ausgenommen, mit der Quarta g. combinirt waren, so beschränkte sich der Unterricht, den sie besonders erhielten, auf folgende Gegenstände: 1. Deutsch. Geschäftsstil mit schriftlichen Arbeiten. 1 St. Dr. Fürstenau.
2. Englisch. Grammatik nach Steup. Aussprache, Formenlehre, Hauptregeln der Syn- tax, Exercitien, wöchentlich eins. Die erste Ordnung übersetzte die Dialogues aus Vogel und lernte die leichtern Stücke auswendig. 3 St. Dr. Lobe.
3. Rechnen. Erste Ordnung: Regel de tri mit Brüchen, Proportionen, zusammengesetzte Regel de tri, Zinsrechnung; zweite Ordnung: Bruchrechnung und einfache Regel de tri. 2 St. Pf. Meurer.
4. Naturgeschichte mit der ersten Realclasse combinirt. 1 St. Pf. Meurer.
a u inta.. Wöchentlich 30 Lehrstunden.— Ordinarius: Dr. Most.
1. Lateinisch. Elementarbuch von Jacobs III, 16— 24 und IV, sodann II. 2 St. Dr. Fürstenau.— Lesebuch von Ellendt. In der ersten Abtheilung: Curs. II, Abschn. 3; in der zweiten: Cursus I. Vollständige Formenlehre nach Siberti und Syntax nach dem- selben§. 78— 86. Damit waren schriftliche, wöchentlich eins oder zwei, und mündli- che Exercitien verbunden. 6 St. Dr. Most.
2. Deutsch. Grammatik nach Hoffmann's Leitfaden(Formenlehre und Syntax), Lesen von Musterstücken aus Bach's Lesebuche(untere Lehrstufe, 1. Abtheilung), UÜbungen im Declamiren und schriftliche Arbeiten, wöchentlich eine. 3 St. Dr. Most.
3. Französisch. Grammatik nach Ahn vom Anfange bis zu den Hülfszeitwörtern incl. Die vorkommenden Beispiele, französische sowohl als deutsche, wurden theils mündlich, theils schriftlich übersetzt; die Leseübungen wiederholten sich jede Woche. 3 St. Dr. Lobe.
4. Religionslehre. Biblische Geschichte nach Kalcher von Anfang bis zu Ende. 2 St. Dr. Boclo. id na an
5. Geschichte der Griechen und Römer nach Kapp's Leitfaden. 2 St. Im Sommer Dr. Hupfeld, im Winter Dr. Fürstenau.—

77
6. Geographie. Im Sommers allgemeine Geographie von Deutschland; im Winter: Geo- graphie von Kurhessen nach vorausgeschickter allgemeiner Einleitung. 2 St. Dr. Für- stenau.
7. Naturgeschichte. Mineralogie nach Lüben’s 1. Cursus; Zoologie nach dessen 2. Cursus. Im Sommer wurden nebenbei die von den Schülern eingesammelten Pflanzen betrachtet. 1 St. Pf. Meurer.
8. Arithmetik. Einübung der 4 Species mit benannten Zahlen; Anfänge der Bruch- rechnung. 3 St. Pf. Meurer.
9. Zeichnen. 2 St. Z. L. Storck.
10. Kalligraphie. 2 St. Derselbe.
II. Singen. Elementarunterricht. 2 St. M. L. Volkmar.
Anmerk. Ausserdem gab der Musiklehrer Volkmar den Schülern des Gymnasiums im Sommer wöchentlich fünf, im Winter vier Singstunden, in welchen die Sopranisten, Altisten, Teno- risten und Bassisten bald gesondert, bald vereint unterrichtet wurden.
B.(Gymnastische Uhungen.
Die Leitung derselben besorgten in wöchentlich 2 Stunden Dr. Kohlrausch und der Zeichenlehrer Storck. Die Zahl der daran theilnehmenden Schüler betrug 53.
Anm. Die Badeanstalt des Gymnasiums wurde bei dem günstigen Wetter, welches der vorige Sommer brachte, sehr fleissig benutzt. Um die Badenden und insbesondere diejenigen, welche sich im Schwimmen über die Weser übten, vor möglichen Unglücksfällen zu sichern, wurde
ein Rettungsschiff angeschafft und dem Badeaufseher zur Disposition gestellt.
C. Disciplin.
Das sittliche Betragen der Gymnasiasten in und ausser der Schule zeugte von dem unter ihnen vorherrschenden guten Geiste. Schärfere disciplinarische Massregeln waren nur bei Wenigen nöthig; Ausweisungen haben gar nicht stattgefunden.
II. Chronik des Gymnasiuns.
Der Unterricht des Sommercursus begann am 5. April, nachdem Tags vorher die zur Aufnahme angemeldeten Schüler in Gegenwart sämmtlicher Lehrer geprüft worden waren.— Durch höchstes Rescript vom 31. März v. J. wurde Dr. Fuldner, ordentlicher Hauptlehrer und Stellvertreter des Directors für Verhinderungsfälle, an das Gymnasium zu

78
Marburg versetzt. Die Anstalt verlor an ihm einen eben so kenntnissreichen als gewandten Lehrer. Ihn begleiteten, als er von hier schied, wo er seit dem Jahre 1824 gelebt und am Gymnasium gewirkt hatte, die aufrichtigsten Segenswünsche seiner Collegen und zahl- reichen Freunde.— Durch höchstes Rescript vom 7. April wurde der Hülfslehrer Dr. Hup- feld vom Casselschen Gymnasium in gleicher Eigenschaft an das hiesige versetzt. Am 20. April, dem Tage seiner Einführung, begann zugleich die amtliche Thätigkeit desselben.
In Gemässheit hohen Ministerial-Beschlusses vom 4. April wurde die an das Gym- nasialgebäude grenzende Wohnung des ehemaligen botanischen Gärtners, welche bis zu ihrem Tode die Wittwe desselben im Besitz gehabt hatte, der Verwaltungs-Commission des Gymnasiums überwiesen, um dieselbe hauptsächlich für die Aufnahme der beiden Realclassen, die bisher in einem gemietheten Locale untergebracht waren, einzurichten.—
Die Brunnenferien dauerten vom 3. bis zum 23. Juli.—
Dr. Weismann, welcher während des Sommersemesters durch eine Halskrankheit verhindert wurde, seine Amtsgeschäfte zu versehen, erhielt zu einer Erholungsreise in südlichere Gegenden von Kurfürstlichem Ministerium des Innern einen über die Brunnen- ferien hinausreichenden dreiwöchigen Urlaub. Demselben wurde späterhin durch höchste Entschliessung ein weiterer Urlaub von drei Wochen gnädigst bewilligt, nach dessen Ab- lauf er zu unserer Freude völlig genesen zurückkehrte, und seine amtliche Thätigkeit wieder beginnen konnte.
Der 20. August wurde als der Geburtstag Sr. Hoheit des Kurprinzen und Mitregenten auf eine seiner hohen Bedeutung angemessene Weise auch vom Gymnasium feierlich begangen. Die Festrede, welche von der Niobidengruppe handelte, hielt Dr. Eysell.
Am 4. September genossen sämmtliche Lehrer mit 43 Schülern in der lutherischen EKirche das heilige Abendmahl.—
Dem Maturitätsexamen unterzogen sich drei Primaner; welche vom 22. bis 26. Au- gust die vorgeschriebenen Conclavarbeiten verfertigten und am 6. September die mündliche Prüfung in der Art bestanden, dass alle drei für reif zum Besuche der Universität erklärt werden konnten.—
Privatexamen war am 19. und 20. September. Daran schloss sich die Valediction der Abiturienten, von denen August Petri„de Graecia omnium litterarum inventrice“ sprach, und Carl Boclo„die günstigen Verhältnisse, welche die Blüthe der deutschen Literatur unter den Hohenstaufen hervorriefen“ schilderte, worauf der Director, nachdem er ihnen in einer kurzen Rede den Zweck des Dniversitätsbesuches an's Herz gelegt hatte, die feierliche Entlassung vollzog.— Alsdann traten die Herbsiferien ein, welche bis zum 8. October dauerten.—.—
Durch höchstes Rescript vom 17. September wurde Dr. Fürstenau provisorisch zum Hülfslehrer des Gymnasiums ernannt.—
Am 10. October nahmen die Ordinarien, wie gewöhnlich, in ihren Classen die von

79 den Eltern oder deren Stellvertretern unterschriebenen Censuren der Schüler in Empfang und lasen ihnen die Gesetze vor. Darauf folgte die Prüfung der Recipienden und am 11. October die Eröffnung des Wintercursus.— Die Christtagsferien dauerten vom 23. December bis zum 2. Januar.— Zur Maturitätsprüfung hatte sich am Schlusse des Wintersemesters kein Primaner gemeldet.—
III. Statistische Ubersicht.
A. Lehrerpersonal. Ordentliche Hauptlehrer:
Professor Dr. Carl Eduard Brauns, Director. Dr. Ludwig Boclo. Dr. Georg Lobe. Dr. Ludw. Herm. Kohlrausch, Lehrer der Mathematik und Physik. Dr. Georg Friedr. Eysell, Ordinarius von Prima. Dr. Carl Jul. Weismann, Ordinarius von Secunda u. Bibliothekar. Pfarrer Wilhelm Meurer. Hülfslehrer:
Dr. Wilhelm Hupfeld, Ordinarius von Tertia. Dr. Joh. Wilhelm Fürstenau, Orqdinarius von Quarta.
Beauſtragter Lehrer: Dr. Eduard Most, Ordinarius von Quinta.
Ausserordentliche Lehrer:
Georg Heinrich Storck, Zeichen- und Schreiblehrer. Organist Adam Valent. Volkmar, Gesanglehrer.
B. Schüler. 1. Anzahl.
Diese betrug im Anfauge des Schuljahrs 81, von denen 7 der Prima, 15 der Se- cunda, I1 der Tertia g., 10 der Tertia r., I1 der Quarta g., 10 der Quarta r., 17 der Quinta angehörten. Am Schlusse des Sommersemesters hatte das Gymnasium 84 Schüler, 41 einheimische, 43 auswärtige. Im Anfange des Wintersemesters besuchten die Anstalt 82 Schüler und zwar 6 die Prima, 18 die Secunda, 12 die Tertia g., 5 die Tertia r., 11 die

80
Quarta g., I2 die Quarta r., 18 die Quinta. Am Schlusse des Schuljahres belief sich die Gesammtzahl der Schüler auf 81.
Aufgenommen urien im Anfange des See e T von denen 3 in II, l in IIIr., 2 in IVg., 7 in V ihren Platz erhielten. Dazu kamen noch im Verlaufe des Semesters 8, von denen 2 der Secunda, 1 der Quarta g., 3 der Quarta r., 2 der Quinta zugewiesen wurden. Von den 6 Schülern, deren Aufnahme beim Beginn des Winterse- mesters stattfand, wurde 1 für II, 1 für III g. bestimmt; die übrigen traten in V. ein.
2. Abgang. Mit Zeugnissen der Reife wurden am Schlusse des Semesters zur Universität entlassen:
1. August Henrie-Petri aus Ersen, geb. den 21. Februar 1821, ref. Confession, Sohn des verstorbenen Pfarrers Henric-Petri in Dörnberg, Schüler des Gymnasiums seit Johannis 1839, in der ersten Classe desselben seit Michaelis 1840.
2. Anton Wilhelm Hagemann aus Hessendorf, geb. den 21. April 1819, reform. Confession, Sohn des verstorbenen Colonen Hagemann in Hessendorf, Schüler des Gymnasiums seit Michaelis 1836, dessen erster Classe er seit Michaelis 1840 angehörte.
3. Carl Boclo aus Gottsbüren, geb. den 2. Juni 1821, ref. Confession, Sohn des ver- storbenen Metropolitans Boclo zu Gottsbüren, Schüler der Anstalt seit Michaelis 1839, Primaner seit Ostern 1841.
Alle drei beabsichtigten, sich dem Studium der Theologie zu widmen.
Nachträglich wird bemerkt, dass zu Ende des vorigen Schuljahres die Anstalt fünf Primaner zur Universität entliess, von denen 3 Theologie, 1 Jurisprudenz, 1 Philosophie und Philologie studiren wollten. Es fehlte diese Angabe im Osterprogramm des Jahrs 1842, weil zur Zeit, als dasselbe gedruckt wurde, die Maturitätsprüfungen noch nicht beendigt waren.— Ausserdem gingen ab:
1. Aus Prima: Ernst Schulze(wegen Wohnungsveränderung seiner Eltern) auf das Gymnasium in Celle, und Hermann Heussner, um sich dem Steuerfache zu widmen.
2. Aus Secunda: Carl Spring, um die höhere Gewerbsschule in Cassel zu besuchen.
3. Aus Tertia gymn.: Albert Fuldner auf das Gymnasium in Marburg.
4. Aus Tertia realis: Hermann Etienne und Julius Süs, um sich dem Kaufmannsstande, Eduard Briede, um sich dem Postfache, Louis Baring, um sich dem Steuerfache zu widmen; ferner Theodor Reicherzer, um Färber, Carl Reimerdes, um Oconom zu werden, Theodor Hermann, um den Buchhandel zu erlernen, und Ludwig Büthe, um auf das Schullehrer-Seminar in Homberg iiberzugehen.
5. Aus Quarta gymn.: Oito Wermuth, um auf dem Gymnasium in Celle sich fort- zubilden..
6. Aus Quarta realis: Eduard Korff, um- Gconom„August Schrader, um Raufmann zu werden.

81ʃ
7. Aus Quinta: Adolph Völker, um sich auf dem Gymnasium in Marburg weiter aus- zubilden, Julius Brockmann, um sich dem Kaufmannsstande zu widmen. Von der Entrichtung des Schulgeldes waren im Sommer 11, im Winter 10 Schüler befreit. Mehrere derselben wurden auch von Seiten des Gymnasiums mit den nöthigen Schulbüchern versorgt.—
C. Bibliotheken und Apparate.
Die Munificenz Kurfürstlichen Ministeriums des Innern setzte uns in den Stand, die Lehrerbibliothek mit einer beträchtlichen Anzahl von schätzbaren Werken, die theis neu angekauft, theils in Auctionen oder von Antiquaren erstanden wurden, zu be- reichern. Zu den letzteren gehört namentlich die allgemeine Encyclopädie der Wissenschaft und Künste von Ersch und Gruber, B. 1— 76.— Als dankens- werthe Geschenke erhielt die Bibliothek vom Hülfslehrer Dr. Hupfeld vierzehn Hefte des historischen und geographischen Atlas von Fischer und Streit, neun Hefte der Naturgeschichte der drei Reiche von Bischoff etc., das Lehrbuch der reinen Mathematik von Kraushaar, die christliche Religionslehre von Simon u. s. W. Unterzeichneter liess derselben zugehen: Bajesen'’s von Hoffa übersetztes Handbuch der römischen Anti- quitäten, die Tuga TnAe⁴eρνον μενια‿αασ Sεεοι m-⁷mape A. II.νκνααφꝙν αμρεν%, Andreas und Elene, herausgegeben von Jacob Grimm, und ein Werkchen über das Studium der Mathematik
auf Gymnasien von Ad. Peters.— Die Schülerbibliothek erhielt ebenfalls einen nicht unbedeutenden Zuwachs von passenden Jugendschriften.— Auch die Apparate wurden nicht kärglich bedacht.— Dem naturhistorischen Cabinet übersandte im Auftrage
Kurfürstlicher Ober-Berg- und Salzwerks-Direction das Bergamt von Obernkirchen eine aus 46 Stück bestehende Sammlung von Mineralien, welche in jener Gegend gefunden werden.
IV.
Ordnung der ölfentlichen Prüfung und Schulfeierlichkeiten.
19 18 Montag den 3. April, Vormittags von 8—12 Uhr. Choralgesang aller Schüler.—
Prüfung der Prima,. Horatius. Director. Trigonometrie. Dr. Kohlrausch. Demosthenes. Dr. Eysell.
Prüfung der Secunda.
Cicero. Dr. Weismann. 1 1

82
eHg Tlievr atTe nl Geographie! WMr. BoGlo. 13 1I8 7 MIlohA: Mnls enA.d nainbint un erodotus. Dr. Hupfeldi unAm IOOTl enilul. nablidur 19lüde OI aini?t mi II* Nachmittags von 2224 UIhr. b Zuu dlrln 135 u07 iön uob Zim 2⸗ pPrüfung der TertiaAG. 1Jiorlad SeSr d. Tertia comb. t0sr5 15doldlnde Oaidius. Dr. Fürstenau.. Deutsch. Dr. Hupfel d6. 5 bnsle eb ui eun 8 rionI snfh. Wertia. 11 moifoilleilrI vniumft 51. nih H177 a sdemnd TLrGeni Dr. Weismanngio Iimn Jodloildidzexde elb od ur.noban obun. mpiluAc. Tertider. noilon ni zlioft Musil t ziofl 1 b oibädololond aEnglische! Dr. Lobellontan röd⸗ 3IrII eb N rr5fl5 19r ennlanb Aih— Hienstag den 4. April, Vormittags von 8- 12 Uhr. IAHD2n2en enlall ail niv bl danlwwnfanw. der Quarta. ii, adluadone) erra, 13 b HllolI nHan„11 1¶ Cornelius. Dr. Fürstenau. ida 3 Dbun nodls feld 235 IUamadialt ouiar 10 5b m Naturgeschichte. Pfarrer Meurer. 1 12 5 4 35b 91f 2 Französisch. Dr. Lobie. dolleire ih Tada1 A
.9
-ilg A n bm Prüfung der Gau1t8, Inbiogur nadlozieb zaoll AHold bun andrbit A 40Lateinisch. Dr. Most.- w T a11 33 Itjammdlalll zob mnibmlaA Rechnen. Pf. Meurer.„eun 110 manio ellahnoda 3loidre 1 Deutsch. Dr. Mgst,„i 8 5IaTAA. dHib Hu— aalind Nachmittags]von 2,-,, eilou 2ArflIn A mri lbunardn Sing- Hdund Redeact.(— doebad doilgrinl Jiloit iob enis— geneigten Theilnahme an diesen Prüfungen und den darauf lgenden Sehlussfeiert lichkeiten werden nicht nur die geehrten Eltern und Vormünder unserer Schüler; sondern auch alle andern Gönner und Freunde der Anstalt hierdurch geziemend eingeladen.
— 7 0
. 8*
8—— 2rr—
een P& G* 5 ☛¶ Q☚aã NSG 0
A ₰ CST. J K 22 Cn
31 un Nachräen JuAoe
IDie Prüfung der tur Aufnahme in das Gyninasium- Angemeldeten ist auf den 24. April festgesetzt. Am 25. April wird der Sommercursus seinen Anfang nehmen.
p+ 33—½ 1 un 3½ ᷣ 80 112 1 195 2
Pratens.
1 3 0 1 11] 1 3 41. D III 8 13 4 ₰ 4—