DE
nohuaNORURI EDUCATIONE LITTERARA DISOUISTTIO PRIMA
QUA AD LUSTRATIONE M
GrMNASIIIDSTEINENSIS
AUCTUMNALEM,
d. VI. meuſis Seprembris A. R. S. MD CCLXXNXITLV INSTITUENDAM,
PATRONOS Araur ARMICOS
LITTERARUM EA, OQUA DECET, OBSERVANTIA ET HUMANITATE
& INVITAT Jo. ANDR. RIZHAUB, R E 8.
(19
WISBHADII, adl in rebus, TAn,uurnar JO. HEINR. FREX, Aur. Br RrcOr. Trro ad⸗

Ingenium(priſcorum Romanorum) nemo ſine corpore exercebat. Optumus quisque facere, quam dicere; ſua ab aliis benefacta laudari, quam ipſe aliorum narrare malebat.
SALLusST.
——
Nomani imperii fata viciſſitudinesque maximi eſſe momenti ſei- s tuque digniſſimas, nemo, arbitror, antiquarum hiſtoriarum peritus infitias ibit. Quis enim populus majores res geſſit?
Qua gens illuſtriora edidit facinora, quam populus Koma- nus? Quis regum in annalibus antiquis celebratorum imperii fines latius protendit, victoriisque ſuis majorem ſibi peperit gloriam, quam Romani armis ubique victricibus conſecuti ſunt? Quod unquam regnum vires Ro- manorum opesque æquavit, atque ad æquale potentiæ culmen adſcendit? Quæ respublica melius fuit legibus moribusque conſtituta, majoreque omnium virtutum floruit laude? Ubi tot eximia conſtantiæ, gravitatis, ſanctitatis, probitatis, frugalitatis, inconcuſſi metu atque invicti in 7,
A 2 ad.

4 RA
adverſis animi legimus exempla, quam in faſtis reipublicæ Romanæ? Omnes igitur res, quæ ad ſtatum hujus tam ineluti populi plenius exponendum pertinent; omnis eorum vitæ cultus, tota conſiliorum ratio, omnia dicts factaque, quomodo ſe domi forisque geſſerint; omnia hæc cognitione no- ſtra ſunt digniſſima; nihilque tam parvum eſt in hoc illuſtri populo, quod a nobis obfervari non debeat,& quod non proſit ad ſalutaria vitæ præcepta inde haurienda.
Præcipue ſolers hiſtoriarum lector cauſſas indagabit, quibus cauſſis hæc celebris respublica ad tantum potentiæ gloriæque faſtigium eſt evecta. Quodſi has cauſſas inveſtigabit diligentius, gravem ſeveramque educandi rationem, quæ obſervabatur in juventute formanda, non minimum hujus magnitudinis Komanæ fontem eſſe reperiet. Et qui aliter fieri poteſt? Nonne juventus ſeminarium eſt reipublicæ?& nonne talis aliquando rei- publicæ ſtatus eſt futurus, quali modo juvenes olim in tenera ætate ſunt inſtituti, qualibusque imbuti moribus? Quam ſpem de lætis proſperisque re publicæ rebus concipere potes, ſi diſſoluti depravatique juventutis mores nil niſi triſte ominari te cogunt? Experientia omnium temporum docuit, tunc præcipiti ſemper res felices alicujus populi in pejus ruere cœpiſſe,
quando deperditorum lues morum etiam adoleſcentum invaſit animos; ſicut ia
e contrario pmœter durum vitæ cultum Komana respublica auſtero inprimis modo, quo liberos educabant, magnitudinem debet ſuam. Operæ igitur pretium eſt, attendere, quam viam Romani in educandis liberis ſint in- greſſi, ut id, quod imitatione eſt dignum, cujusque periculumetiam noſtris temporibus facere licet, ad imitandum nobis proponamus.
Ac mihi quidem annales populi Romani evolventi non eſt ignotum, Romanos magis laboraſſe, ut liberorum animos generoſis honeſtisque im- buant conſiiliis; quam ut eos ampla inſtruant cognitione litterarum. Nec me fugit, patrum curam diligentem, ut fiii ſcilicet fierent obedientes, probi& ſancti, plus contulifſfe ad robur invictum corporis animique ipſo- rum firmandum, atque ad imperii amplitudinem& felicitatem inde promo- vendam; quam ſi iis intimos& remotiſſimos omnium litterarum ſcientia- rumque aperuiſſent receſſus. Sed tamen negandum non eſt, eos hane curam, liberos etiam in litteris inſtituendi, nunquam plané neglexiſſe; ac licet Komani magis virtutibus, quam artibus liberalibus opes ſuas auxe- — ri,
—

ae 5
hs rint, tamen litteræ quoque ad magnitudinem eorum nonnihil contribue- mfrunt; cumque opibus maxime floreret respublica, Komani non minus in- dcluti facti ſunt pacis artibus, quam fuerunt armis illuſtres. In conſideran- o. dis igitur hujus celebris populi moribus, in obſervanda tota eorum vitæ 3d ratione atque cultu, non eſt negligendum, quem ſenſum habuerint erga t litteras, quibus ſtudiis ſe præcipue dederint,& maxime, quibus litteris juventus fuerit inſtituta. Hoc eo magis eſt neceſſarium, quoniam ſine hac cognitione ſcriptores hujus populi egregios non ſatis intelligere, ſenſum- l que eorum in multis locis non plane aſſequi poſſumus. Mihi igitur, cujus avel præcipuum munus eſt, hos auctores, ut vocant, claſſicos tractandi, diſexplicandique ſenſum illorum reconditum tironibus in Gymnaſio noſtro, ²facile, ſpero, quivis æquus lector condonabit, ſi in hac re enucleanda diu- tſtius commoror,& de educatione Romanorum litteraria fuſius ediſſero.
nt Aggredienti vero mihi hanc tractationem commodum& neceſſarium e viſum eſt, totum temporis ſpatium, quo floruerunt res Romanæ, in duo 8 ſeparare intervalla. Nam ſicut facies reipublicæ ſubinde mutata eſt, ita etiam teducandi ratio aliter eſt inſtituta. Maximam vero mutationem ſubiere Ro- 6manorum inſtituta tam publica, quam privata; pPoſtquam populus Roma- unus arma victricia etiam extra Italiam protulit,& vidoriis ſuis viam ſibi baperuit ad arctiorem conſuetudinem& conjunctionem cum gente Græcorum. Hac enim conjunctione in interiorem litterarum Græcorum cognitionem admiſſus& ſenſu ſubtiliori omnis veræ elegautiæ& humanitatis in operibus artis litterisque liberalioribus affectus, ſicut in cæteris horridam vivendi rationem majorum, ita etiam in educatione puerili priſtinam viam reliquit. Ingens præſertim grammaticorum, rhetorum& philoſophorum agmen poſt hoc tempus Romam ſubinde venit; quorum ductu amplus litterarum, qui- bus diſcendis juventus exerceretur Romana, apertus eſt campus. Ex eo igitur tempore tota educandi ratio eſt immutata. Hinc limites antiquæ educationis in illis temporibus ponam,&, quantum per penuriam monu- mentorum ex illo ævo exſtantium licet, oſtendam, quomodo priſci Romani ab urbe condita usque ad finem belli Punici ſecundi inſtituerint in litteris liberos. Prima igitur diſputationis meæ pars verſabitur intra illud temporis ſpatium, quod ab incunabulis urbis usque ad devictum Hannibalem efflu- it,& quod DL. fere annorum ambitum complectitur.
47 43 PARS

pAs J. De inſtitutione Romanorunn litteraria usque ad bellum Punicum ſecundum.
Mui diſputationem inſtituenti, quomodo priſci Romani liberos educarin circa litteras, liceat cum Livio queri, quum ad initium lib. VI. hiſtori- ſuæ dicit, ſe hactenus enarraſſe res, cum nimia vetuſtate obſcuras, tun quod raræ per ea tempora litteræ fuerint, una cuſtodia fidelis rerun geſtarum;& quod, quæ in monumentis publicis privatisque fuiſſent, eai incenſa a Gallis urbe, pleraque interierint. Quodſi Livius hanc querelar prodere coactus erat, qui non tam remotus, quam nos, ab illis temporibu vixit,& cujus ævo adhuc plura exſtiterunt antiquitatis monumenta, quau ſen noſtris temporibus, quique magis res publice geſtas populi Romani ſoripſit ſer quam privatas, quæ non eadem, qua publicæ res, diligentia memoriæ litſpu terarum mandatæ ſunt& ad quas priſcis illis temporibus inſtitutio puerili pertinuit; quum igitur Livius hanc querelam edit: quanto magis omne- non iniqui judices me excuſatum habebunt, ſi ſæpe in progreſſu diſputatic nis ignorantiam meam circa aliquam rem ingenue fateri cogar, mihique i cœcis tenebris verſanti ultra probabilem opinionem progredi non datur erit.
Ac fortaſſe quidam dicent, rem eſſe inutilem, multum temporis con ſumere in perquirendis tam obſcuris rebus, quarum exploratio perquam ſi difficilis,& quæ repertæ, dubium ſit, an ſint multum utilitatis præſtatur Pace vero horum cenſorum dixerim, difficultatem rei nos non debere al ejus conatu avocare, inveſtigationem veritatis nunquam eſſe ſine fructu? ſterilem, omniaque, etiam minima inſtituta tam illuſtris populi, qualis fui Romanus, ut ſupra dixi, noſtram mereri attentionem. Sed forſan occu pamur in conſideranda re, quæ nunquam exſtitit. Fortaſſis priſci Roman aut plane non aut parum erant ſolliciti de inſtitutione liberorum ſuorum ſed eos ſine ulla arte adoleſcere ſiverunt, ſicut almæ rerum parenti, natura formare eos placuit. Fortaſſe priſcis Romanis, ut rudi& feræ genti, n uſus quidem litterarum fuit cognitus, atque omnis humanitatis expertes li beris id tradere non poterant, quo carehant ipſi Qui ſice ſentiunt, na illi vehementer errant! Fuit quidem priſca gens Quiritium non tam excult-
in-

=ee 7
ngeniis& litteris, quam fuerunt poſteri ipſorum; ſed ideo non exſtiterunt plane rudes& omnium litterarum omnino inſcii. Gentes Latii eo tempore, uo Koma condita eſt, jam ex naturali, qui primævis hominibus inſitus eſt, tatu feritatis exierant, ut affirmat Dionyſius Halicarnafſenſis.(a) Quin dem ille Dionyſius paullo poſt affirmare non dubitat, àrν τοανQe, paνιν ugixs gyxt A*8eyr gsras suboc ꝓ aexhe era Tor uασ,)„rS tuv˙ε Ss9, vT4 na⁴ortoss, ST ανροοσνυ π Qχð‿αοοιι ¶Qεμᷣαάσ ræνa io„ Xenoausre, Sre) ra oAsα oEITTI A⸗αανιιχ⁹ς deuα ToAIS yyxe, STe HAAxc 87⁸ Gaoaec. Urbs Toma ſtarini ab initio, ex quo eſt condita, innumeros viros virtute præ- itor protulit, quibus nec magis pios, nec juſtiores, nec majori ſobrie- ate per totam vitam uſos, neque belli negotis pr-ſtantiores, ulla tulit, eque Græca, neque barbara civitas.(b) Latinos vero etiam ante urbem onditam litterarum non plane fuiſſe rudes, infia urberius oſtendendi erit ccaſio. Veteres quidem Komani, ut gens bellicoſa, non tantum tribuerunt Jacis, quantum helli artibus& fortitudini. Hinc Ovidius canit:
Mars Latio venerandus erat, quia præſidet armis, Arma feræ genti remque decusque dabant.(c)
Sed nimium inde concludimus, ſi opinamur, a Romanis litteras peni- ¹s fuiſſe neglectas. Sane ſi contendere velimus, priſcos Romanos jam tum rimis illis temporibus in remotiora abſtruſioris philoſophiæ adyta pene- raſſe, aut otioſis nugis, quibus excogitandis& ſolvendis ingenium Gram- aaticorum poſtea exercitum fuit, ſe dediſſe conſiderandis; ſine dubio plus
rmaremus, quam poſſemus probare. Sed hæc non eſt mens noſtra. Ro-
nani potius, ut omnes gentes primorum ſeeulorum, craſſa Minerva litteras
ractarunt. Nec is rerum tunc ſtatus fuit, ut alio potuiſſent eſſe ſenſu.
arentes ſæpe neceſſariis ad vitam ſuſtentandam rebus, nondum inventis
aultis artibus, quibus eam redderent tranquilliorem jucundioremque, preſſi fame
(* Lib. I. antiquitatum Romanorum p. m. 4. Quum hune ſeriptorem ſæpius adhue poſtea ſim allegaturus, breviter indico, me uti editione Sylburgü, quæ impreſſa eſt Lipſiæ, MDCXLI.
(0) d. I. p. 5. lin. 13. feqq. (0 Faſt. lib. III. y. 85.

8=We
fame& vexati injuriis acris, nil antiquius habuere, quam ut hos diror
ſemperque inſtantes hoſtes felicitatis ſuæ propellerent, nempe famem, ini- quitatem cœli& inſultus ferorum animalium hominumque. Prius igitur, quam mentis aciem ad inveniendas& excolendas artes litterasque humaniores poſſent intendere, a fame, ab ardore ſolis,& rigore hiemis variis modis ſe defendere coacti ſunt. Hinc ex eadem cauſſa artes& litteræ tunc temporis adhuc imperfectæ& imbecilles involutæ erant incunabulis, atque earum
rima tantum exſtabant rudimenta. Neque hoc aliter patitur ordo rerum. Nihil eſt enim ſimul inventum ac perfectum, inquit Tullius; nedum lit- teræ; quæ ex otio& affluenti copia ortæ& per multa ſecula ab hominibus divinioris ingenii excultæ tardo gradu ad perfectionem ſui progrediuntur. Eodem modo amor litterarum tentas agit in animis hominum radices;& ſicut initio campus litterarum fuit exiguus arctisque limitibus incluſus& circumſcriptus; ſicut exilis& jejuna earum fuit cognitio, ita etiam pretium & auctoritas ex hac cognitione litteris fuit conſtituta; culturaque ingenii & artium, nec minus amor litterarum ſenſusque veri& pulchri ſemper pari paſſu apud omnes gentes ambularunt. Populi igitur rudes humanitatisque
expertes litteris, tanquam inanibus nugis, non multum ſtatuunt pretii;
minorisque ab iis dotes animi, quam corporis virtutes, æſtimantur. Auda- cem manuque fortem profunda ſcientia pollenti præferunt.
Hic igitur fuit etiam ſenſus priſcorum Romanorum. Rudes pæne omnino litterarum, quæ primis urbis temporibus etiam in Græcia nondum erant excultæ, tenuibus regni rebus a finitimis perpetuis bellis laceſſiti preſ- ſique, ingenii facultates exercendi otio non abundabant. Pluris igitur ab iis æſtimata eſt virtus bellica, quam mentis virtutes; auſterique& durorum laborum patientes Quirites parum curabant orandi facultatem aliasque hu- manitatis artes. Ingenium eorum nemo ſine corpore eercebat. Optimus quuque facere, quam dicere; ſua ab aliis benefacta laudari, quam ipſe aliorum narrare malebat, dicit Salluſtius.(A) Vel, ut inquit Cicero, plena conſi iorum erant omnia& inania verborum(e) Facile igitur opinari poſſumus, Komanos inſtitutioni puerorum in litteris nimium tem- poris non tribuiſſe. Non tamen omnino abhorruerunt a ſtudio litterarum,
præ- (d) Bell. Cat. cap. VIII. (*) de Orat. lib. I. cap. 9.

9
præſertim melior civium pars. Ante enim Romam conditam jam exſtiterunt ludi litterarii in Latii urbibus, ubi juventus inſtituebatur, ut deinde plu- ribus patebit. Omnes igitur non infimæ ſortis homines liberos ſuos in omnibus artibus, quæ tum temporis diſci poterant, erudiendos curarunt. Quænam fuerint hæ res, quæ teneris puerorum ingeniis diſcendæ tradeban- tur, nunc paullo diſtinctius docebo.
Prima igitur Romanorum, ut credere fas eſt, cura fuit occupata in ſermone linguaque parvulorum formanda, ut, quam primum loqui incerta voce tentent, conſueſcant ſuavitati vocis& ſermonis patrii puritati. Non enim negligebant hanc rem aut fortuito tantum caſui experientiæque ma- giſtræ relinquebant; quoniam natura tenaciſſimi ſumus eorum, quæ rudi- bus annis percepimus, ut dicit Fabius,(†) vitioſusque ſermo ille, cui ſemel adſuevit infans, poſtea difficulter ac ne vix quidem plane dediſcitur. Quando igitur tempus advenit, quo verba effingere aliorum imitando& loqui conatur puer, curabant, ut recte tantum loquentes audiat& imitetur. Hoc negotium ſermonis parvulorum formandi plerumque demandatum fuit ſexui feminino, matribus, nutricibus, aviis, materteris, cæterisque fe- minis cognatione aut affinitate conjuncttis. Optime etiam his hoc munus potuit injungi. Quum enim a natura ad res domeſticas curandas ſint de- ſtinatæ; rationes officii ipſarum requirebant, ut manerent domi raroque extra limina ædium evagarentur. Semper igitur parvulus in latere ipſarum hærere poterat; matresque blando ſermone balbutientem conantemque ali- rid vocem poterant elicere& formare. At viris, quorum negotia eos xpe a laribus domeſticis avocabant, raro conceſſum erat, grato hoc mune- re fungi.
Liceat mihi, quoniam me locus admonet, hie paullulum evagari extra limites propoſitæ diſputationis,& paucis inquirere in ortum Latinæ linguæ, atque in excurſu litterario oſtendere, qualis fuerit ſermo Romanus, quo priſci Quirites ſunt uſi. Variæ fuerunt eruditorum opiniones de origine Latinæ linguæ.(g) In hac diverſitate opinionum ſtatuere quid ſit veroſi- millimum; optimum erit, disquirere, qui fuerint incolæ Latii antiquiſſi-
mi.
/) Quinct. inſtitut. orat. lib. I. cap. I. (½) vide Func. de orig. lat. ling. cap. I.

1
10 e
mi. Nam ſi conſtat, ex quibus advecti oris& regionibus hanc terram pri- mum occuparint, etiam cum majore veriſimilitudine poterit conſtitui, unde Latina lingua originem ſuam duxerit. Sed hæc inveſtigatio magnis involuta eſt tenebris; ſicut omnes in profunda caligiue verſantur, qui primos ali- cujus regionis accolas conantur perſerutari. Nec mirum, quum primi ter- ræ filii fuerint plane rudes& feri; ſine omni cultu ingeniorum, expertes
omnis humanitatis& litterarum. Quomodo igitur fata ſua litterarum mo-
numentis poſteris tradere potuiſſent? Ipſi non multum ſolliciti de rebus fnuis, niſi quatenus neceſſitas vitæ exigebat, inerti torpore tempus tranſe-
gerunt. Cito igitur, quæ ipſis acciderunt, tradita ſunt oblivioni; tantum- que abfuit, ut minores, multis ſeculis poſt viventes, accurate cognitas ha-
buerint eorum res geſtas, ut ne filii quidem ſciverint, quæ fuerint paren- tum fata. Quasdam tantum res, quæ ipſorum ſenſus animosque maxime perculerunt, eosque acri vel gaudio affecerunt vel metu, narrarunt poſteris, hacque narratione in notitiam venerunt nepotum. Eodem modo ſe res habet circa primos Italiæ accolas. Quæ vero antiqui ſcriptores de hac re a majoribus tradita ſcripta reliquerunt, hæc fere ſunt.
Omnium ltaliæ populorum antiquiſſimi Umbri eſſe creduntur. Diony-
ſius dicit: 1„ T0 T6&9„09 gy TOiαᷣ αœ&ν ꝙνμεα τεᷣ αe ⸗ꝶεο᷑ςᷣe᷑e, fuit hæ Cens Cunn primis ampla& vetuſta.() Umbri, antiquiſſimus Italicæ populus, dicit
Florus.(7) Plinius major: Umbrorum gens antiquiſſima Italiæ exiſti- matur; ut quos Oinbricos a Græcis patent dictos, quod inundatione ter- rarum imbribus ſuperfuiſſent.(L) Nominis quidem hæc derivatio ſatis frivola eſſe videtur; oſtendit tamen, Umbros habitos fuiſſe antiquiſſimos. Sicut vero fuerunt antiquiſſimi, ita etiam potentiſſimi numeroſiſſimique Nam a ſuperiore ltalia usque ad Campaniam penetrarunt;( poſterisque temporibus Hetraſci CCC oppida eorum debellarunt.(m!) Hic populus an-
(cb) Lib. I. p. 15. lin. 34. (1) Hiſt. Rom. lib. I. cap. 17.
() Hiſt. nat. lib. III. cap. 14. Eadem vocis derivatio apud Iſidor. orig. lib. IX. cap. 2.& lib. XIV. cap. 4.
(1) Plin. hiſt. nat. lib. III. cap. 5. (m) Idem. lib. I. cap. 14.
—

11
antiquus& potens Celticæ fuit originis. Solinus dicit, Umbros eſſe Gal- Januan vererum Eiae nen,;(n) quod deinde repetit Iſidorus.() Certe nullum indicium eſt, eos ortos eſſe a Græcis. Fortaſſe hæc Celtica gens ex Germania noſtra, per Alpium, qua Noricum Khætiamque contingunt, juga in Italiam intraverunt.
1 Finitimi his ex altera ſuperioris Italiæ parte, inferioris maris accolæ, Ligures fuere. Antiquiſſima pariter gens ſimiliterque Celticæ originis, quæ mex Gallia, ut videtur, per maritimas Cottiasque Alpes Italiam invaſit. Porcius quidem Cato& Cajus Sempronius, duo ſcriptores Romani, Dio- Jnyſio teſte,(p) Græcos eos eſſe afferuerunt, ex Achaia multis ante Troja- nnum bellum ætatibus huc migrantes. Sed hi viri ex præconcepta opinione, 3 omnes Italiæ populos ex Græcia eſſe deducendos, hane ſententiam ſine ullis rationibus protuliſſe videntur. Saltem Dionyſius in iis reprehendit, quod Græcanicam fabulam proferentes nullum Græcum teſtemm attule, int. SAAnuxa Aue Xeunuενοσν gdeva Toον Tœ EAHIIAl Jol dæyra‿ν Ge Sa‿οτν Taοεσ μοντνσ. Dionyſio igitur res non liquet, quomodo ſe habeat;& paullo ante dieit, Ligures& Italiæ& Galliæ partem habitaſſe; utra vero vera ſit patria, eſſe incertum, remdue adhuc eſſe in dubio. Secundum igitur Dionyſium fedes quoque habuere in quadam Galliæ parte. Sic etiam epitomator Livii transalpinos Ligures nominat.(/ Coniiderantibus itaque nobis, eos& Galliæ partem inhabitaſſe, Alpibus finitimam, nec ulla veſtigia Græci ſer- monis& morum in illis apparere, maxime videbitur veritati conſentaneum, ſi illis Celticam originem afferimus. Strabo quidem dicit, eos fuiſſe ex alia, quam Celtarum gente, ſed tamen eandem illis cum Celtis vitæ conſuetudi- nem tribuit.(r) Quo teſtimonio ipſe ſe maxime refutat. Quod enim melius certiusque indicium afferre poſſumus, eſſe populum quendam ejus- dem cum alio originis, quam vitæ eundem cultum? præſertim quum apud vetuſtos populos mores patrii non facile mutarentur.
B 2 Poſt
—
— —
—+B
(n) Polyhiſt. cap. 8.
(°) Orig. lib. IX. cap. 2.
() Lib. I. p. 9. lin. 11. ſeqgq. (2) Epit. LX.
(r) Geogr. lib. II.

12=
Poſt Ligures Hetruſci veniunt conſiderandi. Eam Italiæ partem, quæ poſtea Hetruria nominata eſt, Umbri primum poſſedere;() quos deinde exegere Hetruſci. Hos, ut Dionyſfius dicit,(t) alii indigenas credidere, alii advenas. Poſteriores cos, ſecuti Herodotum, ex Lydia arceſſiverunt cum duce Tyrrheno. Dionyſio vero non placet hæc derivatio gentis, uti nec illa opinio, quæ illos Pelasgos eſſe perhibuit;(u) maxime ob diverſita- tem ſermonis, qui nullo modo eſſet ſimilis; ſicut etiam alios, ac Lydi, colerent deos, nec ſimilibus uterentur legibus aut inſtitutis. Dicit deinde: XrvEV1 TOis A εεαι aαoν ιαμοα Xάεεν nda νονεƷεν α*ωάυκννον, αι ετιναμνπ 70 eDvOs ανσνοντeν. Emerdn aeαᷣαυοντν Qπϑeωνι ναι ε˙ει αμeκeQmxb⁰Je ST 5ꝓXναςσεον ετι 32ε2*νι εα⁴υραμεαια Hi mihi videntur veroſimillima dicere, qui affr- mant, hanc gentem non eſſe advenam, ſed indigenam; ſi quidem peran- ti qua eſt& cum nullo alio populo neque eodem commercio ſermonis, negue ꝛi dem moribus utitur.(u) Tyrrhenorum nomen a turribus derivat, quas Græci rogee vocent; quia primi fuerint Hetruſci, qui loca habitarint munita. Qua ex ratione Pelasgi hoc iis indiderint nomen-.(x) Scaliger in Varronem arbitratur, eos a Pelasgis propter loca excelſa& montes, quos inhabitarent,& qui a Pelasgis fuiſſent nominati obeue ſeu per mutationem egoue?, Etruſcos eſſe appellatos. Iſidorus derivat vocem Hetruriæ ab éreeo: 50*«; quia ripa Tiberis conſtitueret terminum, ubi alia regio inciperet.(y) Romani cos etiam Tuſcos nominarunt, quaſi Suozzovs, ut Dionyſius dieit, quia ſacrificiorum fuerint peritiſſimi.(2) Cellario vero hæc derivatio non
robatur, quia ſemper vocabulum ſcriptum inveniretur Tuſci, non
Thuſci.(aa) Quidquid eſt, antiquiſſimus Italiæ populus videtur, itidem-
que Celticæ originis. Niſi vocabulum Tuſciæ recentius eſſet, Auguſ 6-
(*) Plin. hiſt. nat. lib. III. cap. 5.
(t) Lib. I. p. 21. lin. 7.
(u) Lib. I. p. 22& 23.
(v) Lib. I. p. 24.
(x) P. 21& 24.
() Orig. lib. XIV. cap. 4.
(⁊) Lib. I. p. 24. Feſtus in voce Tuſei. (aa) Geogr. lib. II. cap. 9. fect. 2.

=P 13
ſemum ævo, ut videtur, uſurpari cœptum;& niſi periculoſum eſſet, lerivationibus ex ſoni ſimilitudine ductis multum fidere; non abhorrerem, Tuſcos a Tuiſconibus, id eſt, a Germanis, derivare.
Nune diſpiciamus, Siculi qui fuerint. Hos Dionyſius affirmat primos uiſſe Latii incolas. 7u- 7r TænRAioαν τπνõ——( QwgoKE XSPOrTar Karar e, ZasGaoor τνα⁸οιν˙ èoς aubeperes; terram primi poſt hominum memoriam arbari Siculi tenuiſſe aicuntur, gens indigena, dicit ille de Latio lo- luens.(bb) Philiſtus vero dicit apud eundem,(cc) eos fuiſſe Ligures, lui a duce ſuo, Siculo, nomen acceperint; ſicut a patre hujus Siculi, ltalo, ota regio Italia eſſet nuncupata. Certe Dionyſius ipſos barbaros vocat, quo pfo indicat, eos non fuiſſe Græcæ, ſed Celticæ originis.
Eandem hanc originem etiam tribuere poſſumus Auſonibus. Oſci quo- lue dicti ſunt& a Græcis Opici. Pervetuſta fuit gens Italiæ, numeroſa potens. Totam fere Italiam inferiorem occupavit,& in multas minores entes deinde eſt diſperſa; quales fuere Sabini, Peligni, Marſi, Hernici, dequi, Volſci, Aurunci, Samnites aliique.(dd) Feſtus quidem eos erivat apud Paullum diaconum ab Auſone, Ulyſſis filio, dicens: Auſoniam ppellavit Auſon, Ul)ſſis& Calypſus hilius; eam primum partem Italiæ, n hau ſunt urbes Heneventum& Cales. Deinde paullatim tota quoque talia, quæ Apennino finitur, dicta eſt Auſonia ab eodem duce; a quo tiam conditam fuiſſe Huruncam urbem ferunt.(ee) Sed Feſtum errare xX variis colligere poſſumus rationibus. Primum enim omnes cæteri ſcripto- es, quantum quidem nobis cognitum eſt, de hac Auſoniæ gentis origine lent. Deinde nullus mythos de hac gente a Græcis mythologis narratur; uam alioquin nullus vetuſtus populus fuerit a Græcis originem ducens, uin fuiſſet talibus fabulis ex tempore mythico petitis perilluſtris; cujusque Dlum non fuerit ſedes, ubi multa perpetrata ſunt talia celebria heroum& emideorum facta. Ut adeo certum ſit indicium, eam gentem non fuiſſe
B 3 Græ-
(⁶ ⁵½) Lib. I. p. 7. lin. 39. ſeqq.
(cc) Pag. 18. lin. 15. ſeqq.
(dd) Cluv. Ital. antiq. lib. III. cap. 9. (ee) Feſtus in voce Auſonia.

14 Græcam, cujus fata ex tali mythologorum ſilentio ſunt obſeura. Tertie Auſonum gens vetuſtior eſt, priusque ſedes in Italia fixit, quam ullæ Græ- corum naves ibi appuliſſent. Prima enim Græcorum colonia claſſe advect. eſt, Oenotro duce, ad illam Italiæ partem, quæ tunc Auſonia dicta eſt, al Auſonibus ibi accolentibus.(f†f) Auſones ergo prius ibi habitarunt. E 3 uum Oenotrus decem& ſeptem ætatibus ante Trojanum bellum in Italian adveniſſet, teſte eodem Dionyſio;(gg) qui potuit Auſon, auctor Auſonia- gentis Ulyſſis eſſe filius? Mores denique ſermoque Auſonum a Græcis diverl arguunt, originem illorum non eſſe Græcam. Nihil enim commune habui- lingua eorum cum Græca& KRomana. Sic Ennius vocat Brutios, Auſonum propaginem, bilingues Brutates ſecundum Feſtum, quod Oſce& Graæco loqui ſoliti ſint.(hh) Et in alio loco Feſtus ex Titinnii, antiqui poëtæ fabula dictum citat: Qui Oſce& olſce fabulantur; nam Latine neſciunt.(ii Livius narrat, ducem Komanum in Samnitico, quosdam linguæ Oſcæ- gnaros miſiſſe exploratum in caſtra hoſtilia.(kk) Fuit igitur Oſca lingu- patrius ſermo Samnitium,& diverſus a KRomano. Sie quoque Ennius glo riari ſolitus eſt, ſe tria corda habere; quod loqui Græce, Oſce& Latin 6 ſciret.(1!) Lingua enim Oſca Ennii tempore nondum plane perierat ſed in quibusdam ludis ſcenicis etiam Romæ audiebatur, quum Oſci jam diup“ deſierint proprius eſſe populus, ut Strabo teſtatur. Oſcos igitur non fuifſ' Græcæ, ſed barbaræ ſeu Celticæ originis, ex ante dictis, ut opinor, mani feſtum eſt. Utrum vero, ſicut cæteri ſeptentrionis populi, per Alpium jug Italiam intrarint, an claſſe ſint advecti, forſitan ex Iberia, ubi Oſca, an tiqua urbs, occurrit, ſatis affirmare non audeo.
Hactenus eos recenſuimus Italiæ priſeæ populos, qui ex populoſa Celta rum gente familiæ quædam fuiſſe videntur. Quas vero gentes Italiæ antiqu⸗ nunc indicabimus, ex Græcam profitentur originem. Ex his primi 5
no- (fF) Dionyſ. lib. I. p. 9. lin. ult. (½&) Ibid. lin. 39. (pb) Feſtus in voce bilingues. (ſ) Idem in voce Oſcum. (Lx) Lib. X. cap. 20. (71) Gell. lib. XVII. cap. 17.

= 15
ꝛominandi Aborigines. Hos Aborigines quidam primos Italiæ incolas cre- lidere. Sic Juſtinus dicit, Ikalice cultores primor Aborigines fuiſſe.(mnn) t Dionyſius: Sunt, qui affirment, Aborigines eſſe indigenas ſtaliæ; reutem ex ſe, non ex alia ortam. AGoorytrac à εr ανονναα 1raλοεac, Pevos ro aν ᷣaντo Peroero aroae.() Rationem etiam hujus opinionis ffert, nempe etymologiam nominis. Id enim indicare, poſteros ab iis, anquam a primis, ducere originem; rne Pevegeoc, Tus uer' aurss aoεar(00) dinc etiam finxerunt, eos tanquam fungos ex terra eſſe prognatos; atque ac mente canit Virgilius, Evandrum loquentem inducens:
Hqæc nemora indigenæ Fauni, Mymphæque tenebaut, Gensque virum truncis& duro robore nata.
Queis neque mor, neque cultus erat; nec jungere tauros, Aut componere opes norant, aut parcere parto.
Sed rami atque aſper victu venatus alebat.(pp)
Quis vero neſcit, hanc rationem originis ab explicatione nominis ductam, alde eſſe incertam& fallacem? Etiamſi enim ex ratione ante allata Abo- iginibus nomen fuiſſet inditum; nihil aliud probaret, quam homines riſcos hac opinione fuiſſe imbutos, quia aliam& veram hujus gentis ori- inem neſcierint. Sic de pluribus antiquitatis populis idem prædicatur; lui ipſi quoque hanc opinionem ſedulo ſolliciteque faverunt ac defenderunt, xiſtimantes, ſibi glorioſum fore, ſi a nulla alia gente originem ducerent, Surique& ſine mixtura ſanguinis alieni, ſuæ tantum eſſent originis, terræ ilii antiquiſſimi; ut Athenienſes de ſe prædicare ſolebant. Hanc vero nanem opinionem& gloriam quis homo ſanus non derideat? etſi rudibus primævi orbis hominibus hanc erroneam ſententiam facile concedamus. ſed hæc derivatio vocis Aboriginum non erat omnibus accepta& probata. Dionyſius igitur duas præterea alias affert nominis explicationes, utut minus probabiles. Dicit enim: Breço ds A.ꝓssν, arssiss Tuas ua Tayεα, e» 9e
(mm) Lib. XLIII. cap. I.
(nn) Lib. I. p. 8. lin. 33. feqq-
(o) Ibid. lin. 38.
(bo) Aen. lib. VIII. v. 314. feqq.

16
cure oras Tufioν, kara Daia ree'ν Aote aurai, Kal ryv cixnen eri ro, tuue ara πσσσα, Em de Aο ApSaias Kaι»εμμeππα raoνæ eεα* νν ovoμ aAuν επτι ο raæιςι τυέανει οιυεετνεον AeotPæAs XEyOvree, dss InAxgHai T TNavHras Alii vero dicunt, errones quosdam, incertis vagantes ſedibus& e multi- regionibus convenas, forte fortuna ſibi invicem occurriſſe in iisdem locis munitisque ibi jixis ſedibus, vitam tranſegiſſe latrocinio ac re pecuaria Hi torquent vocabulum ad conditionem eorum hominum, quaſi ab errori bus vocantes Ahberrigines.(qq) Hanc derivationem approbare videtum Feſtus, apud Paullum diaconum dicens: Aborigines appellati ſunt, quo⸗- errantes convenerint in agrum, qui nunc eſt populi Romani. Euit enin gens autiquiſſima Italic.(rr) Eam quoque repetit Aurelius Victor, af ferens: Ali' volunt, Aborigines, quod errantes illo(ad montes Latii venerint, primo Aberrigines; poſt mutata una littera, altera ademta Aborigines cognominatos.(s) Atque ſic eos etiam Salluſtius deſeribit dicens: Mborigines, genus hominum agreſte, ſine legibus, ſine imperio lihberum atque ſolutum.(tt) Tertia étymologia, quam affert Dionyſiu etquam ipſe probat, hæc eſt. Otouœα, nAybnvai AGootyναά A&nνο TLVV ey 101 Oosεα‿ν ereneus. Arhitror, ſic nominatos eſſe Aborigines a montanis ſedibus.(uus Hanc derivationem ſimiliter repetit Aurelius Victor, dicens: Quidan autem tradunt, terris diluvio coopertis, paſſim multos diverſarum regio num in montibus, ad quos confugerant, conſtitiſſe. Ex quibus quosdan ſedem qucerentes, pervectos in taliam Aborigines appellatos. Grieca ſci Ticet appellatione, a cacuminibus montium, quc illi oen vocant.(vv Ratio igitur, quare Aborigines primi Italiæ incoſæ ſunt crediti, ſatis lubrie- eſt& incerta; atque ego auctoritate Dionyſii motus credo, Siculos aliasqu- gentes barbaras ante hos Aborigines eam terram poſſediſſe. Occaſionen
huic errori dediſſe videtur omnibus probata ſententia, Aborigines fuifſi
majores gentis Komanæ. Sic Dionyſius dicit, ASogrννες, aν aεα Pοxus . 7⁰
(44) Lib. I. p. 8. lin. 30. feqq. (rr) In voce Aborigines.
(s5s) Orig. Gent. Rom. cap. 4. (tt) Bell. Cat. cap. 6.
(un) Lib. I. p. II. lin. 24. () d. 1.

= 17
rs Peuee; Ahborigines, aucçtorer popali Romani.(*xα) KRomani igitur Græci- que ſcriptores, non ſatis periti fatorum Italiæ antiquæ, facile induci pote- rant, ut crederent, Aborigines fuiſſe ltaliæ cultores antiquiſſimos; quia generis fuerunt Komani auctores ultimi. Vel alii, mali ſeriptorum inter- pretes, id de tota Italia ſunt interpretati, quod tantum valuit de gente
Romana.
Altera lis eſt, hi Aborigines fuerint barbaræ Græcæne originis. Prius multis probare conatur argumentis Funccius;(y) ſed infelici, ut ego i quidem arbitror, ſucceſſu. Præcipuum enim ejus argumentum eſt de- ductum ex ſimilibus priſcorum Germanorum Aboriginumque moribus. Sed iquis neſcit, omnes populos in ſtatu primævo inſtitutis aſperoque vitæ cultu [valde ſibi effe ſimiles? Dionyſius quidem etiam prodit, fuiſſe quosdam, qui fabulati fuerint, Aborigines eſſe Ligurum colonos.(⁊½) Sed hanc non ap- probat opinionem. E contrario contendit, eos fuiſſe Græcæ originis; [quam ego quoque veroſimillimam ſententiam eſſe arbitror. Sicut enim ſuperius conclufionem inde deduxi, Auſonum gentem non ortam eſſe ex Græcia, quia nullus mythi Græci fundus ſeu ſedes in illa reperitur; ita e contrario concludo, Aborigines eſſe origine Græcos, quia Græcæ fabulæ de iis nar- Trantur. Quis enim ignorat, Saturnum fuiſſe regem Aboriginum, Latium- que ab ipſo nomen accepiſſe? De quo Virgilius ita:
Primus ab ætherio venit Saturnus olympo, Arma Jovis fugiens& regnis exul ademtis. Is genufr indocile ac diſperſum montibus altis Compoſuit legesque dedit; Latiumque vocari Maluit, his quoniam latuiſſet tutus in oris. Aureaque, ut perhibent, illo ſub rege Va e. Secula; ſic placida populos in pace regebat!(a)
C Quod-
(x*xv) Lib. I. p. 8. lin. 32.
De orig. lat. ling. cap. 6.
(2z) Lib. I. p. 9. lin. prim. (a) Aen. lib. VIII. v. 319. ſegg.

18 EE
Quodſi fundus hujus fahulæ eſt verus; ſi revera Saturnus, rex Creten- 9 ſium, a Jove filio pulſus, fugit; anne probabile eſt, eum confugiſſe ad gentes barbaras, adverſus hoſpites plerumque truces& crudeles; neo naaaſ ſe contuliſſe ad Græcos, ejusdem cum ipſo originis, eodem ſermonis com. mercio utentes,& disdem viventes inſtitutis? Sed quomodocunque ſe res habet, ſola auctoritas Dionyſii, fide digniſſimi ſeriptoris, nobis ſufficiat, ut Aboriginibus Græcam tribuamus originem. Eorum fata vero Dionyſius ſic narrat. Genotrus, ortus ex genere regio Pelasgorum, cum parte Arcadum Peloponneſum relinquens, claſſe advectus eſt omnium primus Græcorum adoram Italiæ occidentalem.() Hæc ora ab ipſo dicta deinde eſt Oenotria: tellus; atque ex ejus poſteris unus nomine ltalus, toti regioni nomen dedit Italiæ. Hi Oenotrii viri Umbris etiam terræ quandam partem ademere, d dictique ſunt Aborigines, ex ſedibus montanis. Libenter enim Arcades commorantur in montibus.() Siculi quoque, ſimiliter ibi commorantes, ab iis valde ſunt preſſi, multisque ex locis pulſi.(à) Cum his Aborigini- 1 bus conjunxerunt ſe deinde& alii Pelasgi, poſt varios errores ex Theſſalia 1 illuc advenientes.(e) Conjunctis igitur viribus Aborigines& Pelasgi, novi i advenæ, Siculos adgreſſi ex tota regione expulerunt. Siculi undique pulſi, tandem ſuperantes fretum, quod eſt inter Italiam Siciliamque, erebunt
1
occuparunt; primo Trinacriam dictam atriangula forma,& deinde Sicaniam,
a Sicanis, paullo ante Siculos ibi appulſis. Tandemque heæc inſula Sicilia
nomen ab ipſis Siculis accepit.(&)
Poſt varia Aboriginum fata per aliquot hominum ætates;() nova Arcadum colonia, Evandro duce, ibi claſſem appulit. Hoc factum eſt ſ ſexaginta fere annis ante Trojanum bellum.(9) Daucis annis poſt adven- tum Arcadum ſub Evandro, advenit& alia Græcorum manus, duce Her-
cule. (6) Confer etiam Funccium de orig. lat. ling. cap. 8.§. 3.
() Lib. I. p. 9-II. 1 (3) Ibid. p. 13& 14. (½) Ibid. p. 14.16. () Ibid. p. 17. („) Ibid. p. 18- 20. (⁹) Ibid. p. 24. Liv. lib. I. cap. 7. Aurel. Vict. de orig. eap. 6. alüque.
3 8 3 *.

= 19 ule. Hicex Iberia redux, partem aliquam ſuorum ‚ qui vitæ vagæ mili-
iæque laborum erant pertæſi, miſſione data in Latio reliquit. Hi igitur ares domeſticos ibi fixerunt ſeque conjunxerunt cum cæteris incolis.(1)
Tandem Aeneas cum Trojanis ex capto Ilio profugus, poſt multos er=
res non procul ab oſtio Tiberis appulit Laurentum. Benigne exceptus um ſuis a rege Latino, Laviniaque, filia regia, ipſi in matrimonium data, rbem, Lavinium nomine, condidit. Socero mortuo, regni ſucceſſit hæres gitimus, commixtisque indigenis& Troibus ſuis nomen indidit Latino- um(x) Quanquam hie Aeneæ adventus miro ſeriptorum eonſenſu fuerit mprobatus& ab omnibus pæne aſſertus; variæ tamen fuerunt Græcorum piniones de fatis Aeneæ poſt Trojam exciſam.(aà) Ideo fuerunt nonnulli, inter eos e recentioribus celebres viri„ Bochortus& Cluverius, qui con- enderent, Aeneam nunquam ad Italiam acceſſiſſe; ſed vano irritoque eo- atu.(u.) Caæterum Trojani itidem Græcæ fuerunt originis. Nam Dar- anus& Teucer, gentis auctores, fuerunt Græci. Ille Arcas, hic Athe- ienſis.() KRKeligionis etiam, morum& ſermonis ſimilitudo indicat, eos liſſe Græcos. Eosdem enim cum Græcis coluere deos, nec minus multo- um mythorum Trojanum regnum fuit ſedes. Eodem ſenſu decori pulchri- te& recti fuerunt imbuti; iisdem utebantur vitæ inſſitutis& eodem ſer- onis commercio. Quæ omnia vel ex Homero ſatis ſunt nota.
Hæ igitur fuere gentes, quæ primæ lItaliam Latiumque coluerunt; mbri, Ligures, Hetruſci, Siculi, Auſones, Aborigines cum cxteris Pe- sgis ſubinde advenientibus, tandemque Trojani. Ex his manifeſtum eſt, C 2 cul-
(¹) Dionyf. lib. I. p. 24& 33. Liv. lib. I. cap. 7. Juſtin. lib. XLIII. cap. I. paſſimque alii.
(*) Dionyf. lib. I. p. 35. fegg. Liv. lib. I. cap. I. Strabo geogr. lib. V& XIII. Plutarch. in Romulo. juſtin. lib. XLIII. cap. I. Aurel. Vict. in orig. gent. Rom. aliique paſſim.
(X) Vide Dionyf. l. c.& P. 58& 59.& Feſtum in voce Roma.
() Confer Func. de orig. lat. ling. cap. 9. ubi hanc opinionein fuſe refutat.
0) Dionyſ. lib. I. p. 49. 5J0. 55. Apollod. Iib. II. cap. 2.& lib. III. cap. 2. Diod. Sic. lib. IV. cap. 77.& Iib. V. cap. 48. aliique.

20 EEE
cultores Italiæ antiquiſſimos fuiſſe barbaros ſeu Celtas. Umbri enim, Li- gures, Hetruſci, Siculi, Auſones fuerunt Celticæ originis, uti ſupra de- monſtratum eſt, totamque primi poſſederunt ltaliam. Ligures occuparunt Italiæ ſuperioris partem occidentalem; Umbri orientalem, Italiamque me- diam. In hac deinde conſederunt Hetruſci Siculique. In inferiore ltalie ſedes fixerunt Auſones. Tota igitur Italia jam fuit occupata, quum Græci errones& coloni novas ſedes ibi quærerent. Quoniam vero hæ gentes non- dum fuerunt numeroſæ vitamque gererent paſtoritiam& vagam; multa loc⸗
adhuc erant inculta& deſerta. Hinc advenientibus Græcis facile fuit, na-
vibus relictis eſcendere in terram, paſſimque lares figere domeſticos. Nec prohibere hos novos hoſpites a finibus ſuis poterant veteres cultores; præ- ſertim quum Italia undique fere mari ſit cinẽta. Præterea in ſylvis degente⸗ ſocordesque parum curabant, ſi qui novi accolæ advenerant, dummodo ne in ſedibus ſuis turbarentur. Hoc modo hi Græci coloni paullatim in Italian irrepſerunt, tandemque multis in locis plane depulerunt veteres colonos aut ſe iis immiſcuerunt. Hæc commixtio deinde cauſſa fuit variarum opi- nionum de origine gentis alicujus; aliis ob primos ſeſſores barbaram, alii- ob novos advenas Græcam illi aſſerentibus originem. Atque hac in re no- tandum eſt, nos quidem omnem pæne notitiam de cultoribus Italiæ primi- haurire ex Græcis ſcriptoribus; ſed iisdem etiam maxime debere hanc confu. ſam& incertam cognitionem de illorum origine. Græca enim natio vana& glorioſa, quæ nil pulchrum, laudabile& excellens in toto terrarum orbe exiſtere poſſe credidit, niſi ortum haberet ex Græcia,& quæ omnes gente exteras ſtipites terræque fungos perhibuit, omnibus gentibus inclytis, nu- meroſis& potentibus, quæque illuſtres erant factæ armis& artibus, Græcam tribuerunt originem. Vel ſi unus tantum Grææcus erro cum parva manu ali- cubi conſediſſet, ſatis cauſſæ ſe habere exiſtimarunt ſcriptores Græci, cun omnibus incolis illarum regionum Græcum aſſererent ortum.
Certum igitur eſt, primum, quo uſi ſunt Italiæ cultores priſei, ſermo- nem fuiſſe Celticum. Hoc præſertim etiam valet de Latio; quippe ubi Umbri, Siculi, Hetruſci, Auſones commorati ſunt. Ac licet deinde Græci ſubinde advenientes totam pæne hanc regionem occuparint, veteresque ex- pulerint ſeſſores; non tamen hi omnes migraſſe putandi ſunt; ſed magnam partem remanſiſſe ſeque immiſcuiſſe novis advenis credibile eſt. Hinc ortus eſt ſermo ex harbaro& Græco mixtus. Id etiam Dionyſius affirmat, dicens
pa-

=E 21
Pataates Oawu aer Sx arsar Gaagoy, vr“ arroriεμεεεα ædæ Oheyyoyrar, uurs, de rua eE aεεν Rorami ſermone nec prorſus harbaro, nec abſolute Græco utuntur, ſed mixto ex utrisgue.(E) Fundus nempe Latinæ lin- guæ eſt Celticus,& ædificium Græcum; ſive ut Fanccius dicit, Celtica lingua eſt mater Latinæ, Græca magiſtra.(o) Hine non eſt mirum, multa verba Celticæ linguæ ſeu Germanicæ noſtræ& Latinæ eſſe eadem ejusdem- que ſignificationis. Nec me fugit, Germanos poſteris temporibus, ut gen- tem rudem ſeriusque excultam, quam Komani, ſicut multas artes& res ad commoditatem vitæ pertinentes, ita etiam earum vocabula potuiſſe accipere a Komanis; ideoque hanc convenientiam vocabulorum non ſtatim probare, quod orta ſint ex ſermone Celtico; e. g. vinum, Win, Wein; jeneſtra, Fenſter, aliaque. Sed ſi hæc convenientia etiam obſervatur in rebus na- turalibus, illius origo prædicto modo explicari non poteſt. Sic e. g. Ro- mani Germanique naſum, nebulam; Naſe, Nebel, eodem vocabulo in- dicabant. Sed anne credendum eſt, Germanos antequam Romanus ſermo ipſis innoteſceret, nullo nomine has res notaſſe? Anne Germani ante Ro- manorum adventum naſos non habuere? Aut fortaſſe non notarunt cœlum nebuloſum, quod perpetuo fere ſylvas ipſorum denſas obduxit? Hæc con- venientia multo etiam major obſervaretur, ſi conditio& Latini& verna- culi ſermonis, qualis fuit primis temporibus, nobis adhuc eſſet cognita. Quis autem neſcit, eam in utraque lingua multis modis efſe immutatam po- ſteris temporibus? Multa vocabula ſenſim in deſuetudinem abierunt, nova- que eorum occuparunt locum; aut ſi remanſerunt, variis litterarum immu- tationibus, adjectione& deminutione plane novam induerunt faciem. Sie priſci Komani dicebant topper, cujus loco vox cito ſequentibus temporibus uſurpari cœpta eſt. C() Quis vero non videt, hoc topfer noſtrum eſſe tapfer? quum etiam noſtris temporibus dicatur: mach tapfer(ſeu eum plebe tapper) fort. Eadem ratione etiam in noſtro ſermone multa voca- bula obſoleverunt, nec ſunt amplius trita in ore hominum. Sic veteres dixere Ack vel Ach pro Waſſer; Latine aqua;(qu enim Romani fere pronuntiabant, ut K, vel ut hodie pronuntiant Francogalli. Się paucis vel mutatis, vel adjectis, vel demtis litteris in utraque lingua idem nomen C 3 ap- (k) Lib. I. p. 76. lin. 21. () De orig. lat. ling. cap. I.§. 14.
(·) Feſtus in voce topper.

2²2
apparet; e. g. ſtipula, Steppel; ſpuere, ſpeien; origo, Ur(Urale); nux, Vuß; mus, Maus; longus, lang; errare, irren. Interdum vocabulum, quod primo in utraque lingua genus& notionem univerſalem expreſſit, deinde ſignificatione ſtrictiore,& quidem in utraque lingua di- verſa eſt ſumtum. Sic aey ſive ats, ut antiqui etiam ſcripferunt, initia notavit quodvis metallum. Deinde apud KRomanos præcipue adhibita eſt hæc vox ad cer Cyprium ſeu cuprum indicandum; quoniam hoc æs diu in maximo apud eos erat pretio& frequentiſſimum ex metallis. E contrario apud Germanos Eiſen(ferrum) maximo erat in honore& uſitatiſſimum, ejusdem cum voce gis originis. Si veterum Romanorum pronuntiandi ra, tionem accurate obſervaremus, in muftis vocibus ſimilitudo elarius appareret. Jam ſupra id notavi in qu;& ſic etiam veteres diphthongum au pronuntia- bant o, ut faciunt Francogalli. Hiuc ſeribebant aula, olla; plauſtrun, bloſtrum; clauſtrum, cloſtrum; atque ita auris(oris) Ohr. I pronuntia- beat⸗ ut noſtrum W, ſive ut Francogalli fimiliter obſervant in pronun- tiando; hinc vannus, Wanne; vadere, waden.
Licet vero ex omnibus hactenus dictis manifeſtum ſit, Latinam linguam aliqua ex parte Celticæ ſuam debere originem; tamen non eſt negandum, Græcam plus contuliſſe Celtica, ad Romanum ſermonem formandum. bri- mum enim incolæ Latii potiores, exquibus Latini Komanique originem
traxerunt, fuerunt Græci,& ſupra oſtendimus. Latinus enim, qui Aenea
adventante regnabat, rex fuit Aboriginum. Hinc Dionyſius jure dicit, Latinos KRomanosque eſſe Græcæ originis.(e) Præter vero hos Græcos,
qui in Latio ſedes ſuas fixerunt, multi alii Græci coloni variis ltaliæ oris
appulerunt ibique condiderunt oppida. Sic Piſæ conditæ ſunt in Hetruria ab Eleis; de quo Claudius Rutilius:
Ante diu, quam Trojugenas fortuna penates Laurentinorum regihus inſereret,
Elide deductas ſuſcepit Etruria Piſas; Nominis indicio elſieu genus.(c)
Ia-
(e) Lib. I. p. 4. lin. 43. p. 75. lin. 33. (¶) Claud. Rutil. Iter. v. 571. feqq.

23 Inprimis tota ora Italiæ inferioris plena eſt Ficta Grævarum odloniarum; ita ut inde Græcia magna ſit dicta. De quo Strabo ita: ¹seεeν e„P Xa 18e ε.αοιαας πωλ ν oðenντ%, An ręαννη αάνεαόσννο Xoorcov, Kai dn eri roxsroy nuẽio, Gse rnyv Aειακιαμρεαα raurn AEyOr Kar Tihy TieAv. Poſterioribur quidem temporibus maguam etiam mediterraneorum Parten occuparunt(Græci) inde a Trojanis temporibus. Adeoque eorum creverun opes, ut iſtam
reionem Siciliamque magnam Græciam nominarent.(r) Atque hine Ovidius canit!
Mec tibi ſit mirum, Græcorum nomine dici 5 Itala namque tellur Græcia major erat.()
Ex his tot oppidis Græcis nonne credibile eſt, aliquando ſedibus priſtinis relictis, quosdam adventaſſe in Latium novaque ibi fixiſſe domicilia? Omnes hi advenæ contribuerunt, ut ſermo Latinus Græco ſemper redderetur eonformior; ita, ut Feſtus teſtetur, Albanas Græce eſſe locutos. Quum præterea Latini Græcis uterentur litteris, ut alibi docebimus; quum eos- dem pæne haberent deos; quum iisdem fere viverent inſtitutis& moribus; quum omnis eorum eruditio& doctrina, qualiscunque fuit, fuerit maxime Græca, quemadmodum alio loco demonſtrabimus: nonne hæc omnia contu- lerunt, ad ſermonem Romanum Græco quam ſimillimum reddendum? Hinc Quinctilianus dicit: maxima ex parte Romanus ſermo ex Græco converſus iſt.(H) Multa afferre poſſem exempla, ubi Romana& Græcca verba plane unt eadem, niſi res per ſe jam eſſet certa. Nec talia intelligo verba, quæ ero demum ſimul cum artibus& litteris Græcis civitate donata ſunt KRoma- aa; ſed quæ ſtatim ab urbe condita recepta fuerint neceſſe eſt. Qualia 2. g. ſunt, aër, bolus, calamus, clango, clino, depſo, diſcus, ego, epi- tola, hora, aliaque. 1
Hæc convenientia Latini ſermonis cum Græco, præſertim in dialectis öbſervatur, Dorica& Aeolica; eam, ut credibile eſt„ ob cauſſam, quod Græ-
(1r) Geogr. lib. VI. cap. 175. (*) Faſt. lib. IV. V. 63. (3) Inſtit. orat. lib. I. cap. 5.

24=
Græci Trojanique ad Latii oram appellentes, maxime his dialectis ſunt ufi. Res ſaltem, quæcunque fuerit ejus ratio, ab antiquis ſcriptoribus affirmatur. Sic Dionyfius dicit: Pofον τi Pans&su Aela„ Aες. Mareinuion, Parg lin.i guæ Romanæ congruit cum dialecio Aeolica.(x) Et Fabuis: Aeolicai Tationi ſermo noſter eſt ſimillimus.(C) Hinc quum Dores& Aeoles 0 mutent in&; ita, ut ex Cuun fiat Oaue,& ex wurne, Orta ſunt Latino- rum fama& mater;& ſic in aliis. Præſertim Aeolicam originem præ ſ ferunt omnia vocabula, quorum vel initio præfixerunt Aeoles ſuum digam ma, vel illud inſeruerunt mediæ voci, quando vel vox vel ſyllaba incipiebauſ a vocali. Sic Aeoles loco is. lroy, trreoa, ols, eoy, dicebant Fig, Fotor Fecreoa, o Fis, For; cujus digammatis loco deinde Komani eodem va ſin lore uſurparunt v, ſcupſeruntque vis, vinum, veſpera, ovis, ovunm. 4
Non vero in integris tantum vocibus hæc ſimilitudo Latini Græciqu- ſermonis reperitur, ſed in terminationibus etiam declinationum& conjugan tionum ſeſe oſtendit; quæ pæne omnes ſunt Græcæ; licet etiam hac in r ſin majorem convenientiam Celtici Latinique ſermonis obſervaremus, ſi nobiſc adhuc reſtarent erudita monumenta majorum. Saltem vetuſtiſſima linguaf noſtræ ſoripta hanc opinionem admodum confirmant, ubi multæ terminaſe tiones cum Latinis convenientes occurrunt. Quoniam vero ob penuriarſg monumentorum hanc comparationem ſatis bene inſtituere non poſſumus hanc rem non proſequemur, ſed tantum convenientiam Græci Latiniqu ſermonis etiam hac in re paucis volumus oſtendere. Notum eſt, ſecundun antiquam formam genitivum primæ declinationis terminatum eſſe per a. ut eſt in ſermone Græco. Dativum litteris Græci majuſculis ſcripſerunt A Romani eodem modo;& hinc ortum eſt AkE. Al enim& A fecundum ar 1 tiquam ſeribendi& pronuntiandi rationem apud Komanos promiſcue ſurſe poſita.(⁴) Hinc etiam terminationes nominativi pluralis Al& AE ſur exdem. Terminatio genitivi ſecundæ declinationis aut orta eſt ex genitiv 1 Jonico οο, ultimo o ex celeri pronuntiatione non expreſſo; aut Aeolice pr ou poſitum fuit. Hinc εα&ν, α.eρν*ένο& Latine augeti. Græci enim pro-
(X) Lib. I. p. 76. lin. 23. (4+) Inſtit. orat. lib. I. cap. 6. 1 (w) vide Func. de pueritia& adoleſcentia lat. ling. alios criticos Latinos,

=E 25
pronuntiabant ut« Hinc terminatio nominativi pluralis,, mutata in-, & dativi eis, mutata in zc. Dativum ſingularis numeri Aeoles terminabant in, ut Latini,& accuſativum pluralis Dores in«, ut Latini. De tertia declinatione res ſatis eſt clara, ut exemplis non indigeat. Sicut nec ratione quareæ quintæve declinationis hæc convenientia demonſtranda eſt; ſunt Wenim ortæ eu tertia.
Eodem modo terminationes in verbis Latinis ortæ eſſe videntur. Sic Græci Aeys, Aeytas, e„εα& in plurali Dorice, Xeylε, Asysre. eyyori. Hine Latini, lego, legis, legit(adjecto t, fortaſſe ex Celtico ſermone;) in plurali, legimus, legite, legunt; mutatis vocalibus brevibus o& e in Ku, ut ſæpe eſt factum,& abrupto“ in tertia pluralis. Negandum vero non eſt, ratione temporum& modorum, aliisque in terminationibus, Latinæ Græcæque linguæ magnam eſſe diſcrepantiam. Fortaſſe hac in re alteram matrem, Celticam, magis referebat. Atque ut obiter moneam; multæ, tam lintegræ voces, quam terminationes earum poſſunt ſimul& ex Celt ico& ex
Græco ſermone deduci. Magna eſt enim Harum trium linguarum in multis rebus convenientia& ſimilitudo. Unde hæc eſt orta? Ut doctis videtur, *x hac ratione, quod Celtica lingua eſt mater communis utriusque,& Bræcæ& Latinæ.(aa) Sed hoc fuſius demonſtrare non eſt loci noſtri.
Talis igitur fuit Romanus ſermo primis urbis temporibus, mixtus nempe fuit ex Celtico& Græco; ſed admodum horridus& incultus, ut ho- nines ipſi, qui eo ſunt uſi. Senſim deinde mutatus eſt in eam formam, luam habuit florentiſſimis imperii rebus; ubi omnibus modis exculta& per- volita, pulchritudine& ſonora ſua majeſtate multum ad gloriam populi ſui vontulit. Sed hac cultura adeo eſt mutatus a ſtatu priſtino, ut Romani jam Hoſt bellum Punicum ſecundum, teſte Polybio, vix hanc priſtinam linguam
ntellexerint. Dicit enim Polybius: ruxxæνn i dαᷣ)e)ols ryic Jiæεurs ræo
aεα‿ς ris vv ος τννμνεραεαααν ds 28 uTαν siαμοαα ε nᷣεᷣσεαε SIiuνννεεννν.
Tanta eſt diverſitas Romanæ linguæ veteris ab illa, qua nunc utuntur,
dt vel peritiſſimi nonnulla ægre, ubi animum intenderint, intelligere que-
(w*) vid. Func. de orig. lat. ling. cap. 5.

26
queant.() Et Quinctilianus dicit, Saliorum carmina, compoſitatem re Numæ, vix a ſuis ſacérdotibus ſatis intelligi.(
Hoc excurſu litterario finito, illuc, unde digreſſus ſum, teverto- Sed ob definitos programmatis terminos in ipſo diſputationis introicalfilun orationis abrumpere cogor, alio tempore, Deo volente, plura dicturus.
Quod reliquum eſt, ea, quorum cauſſa tota hæc diſputatio inſtitut eſt, mihi adhuc indicenda ſunt, nempe luſtrationis noſtræ ſolemnia. In tium eorum fiet hora matutina octava, loco conſueto. Actus vero oratorir incipiet ex hora pomeridiana ſecunda. Omnes igitur, qui litteris bene cu piunt, quam poſſum maxime, oro obſecroque, ut his lolemnibus benevo intereſſe velint.
(83) Hiſt. lib. III. (/) Inſtit. orat. lib. I. cap. 6.
Ex

= 27 Ex claſſe J. declamabunt B. A. A. 1.
ST. DKAXN. BICKEL, Biberico-Naffoicus; de rriſti vel Iæta ne juvenilis ætatis. Germ.
7— 3. ut2hTe aG. LADE, Wisbadenſis; Amicus cernitur in rebus ad
vexſiv. Gall. u.
13) JO. WILH. BLUNI, Wisbadenſis, explicat Ciceronis dictum, nosy re- dargui refelliqus patiamur. Lat.—.. 1
¼) JO. WILH. KEIZ, Urfa-Naſſoicus; vickoriam de ſe ipſo reportaram exponet. Lat.
3 d JO. CHKISTIAN. KEIL, Biberico-Naſſoicus; de amore patriæ.
Carm. Germ.
5) FRIDER. DAN. FREUDENBERG, Hachenburgo-Saynenſis; de of- ficio hominis, Deum colendi. Germ. Valed.
7) IJOHANNES MEZLER, Breckenhemio- Haflfus; de nocte canet carm. Germ. Valed. 1
) HENR. WILH. ANT. GENTH, Kirbergo-Naſſoicus, Auroram muſis amicam eſſe oſtendet. Lat.
) HENR. WILH. IUL. KOESE, Idſteinenſis; Aeſtas, imago caduca conditionis hominum. Germ.
[10) JIO. HENR. KOLB„ Seelbaco-Naſſoicus; de necelfaria Patientia in triſtibus hujus vitæ rebus. Germ.
Dein-

——
2.
*) AUG. ADAI CRIMMEE, Gromavio-Haffus. „) FRIDER. MARG LINDEIMER, Francofurt s. 5„) WWST. ILUD. FEI. IVNKER, Walmanachio-P affüs...
Deinde inter ſe colloquentur DE TEMPORE enpe.
ColLocANDO, ex III.& IV. claſſe. 72„revertor.
45☛☛—— antroidwfilum 1) FRANC. lac VEISSENBRUCR, Lorsbachio. Hlaſmia dicturus.
Stati 0 inſtitzſt⸗
.
5) JO. WILH. JOs. WEISSENBRUCH, Lorsbachio-Hafſus.
2
6) GEONG MAN. FLICK, Dozhemio-Naſfoicus. ) J0O. IEn. pror. de CLERMONT, Aauisgrano.
8) JO. FRIDER. THOM. VAGNEKR, Barſtadio-Haſſus.
SAr 7 12