CODEX NAPOLEONIANUS,
E PATRLO N LATINUM SERMONEM TRANSLATUS;
QUADAM ADDITA LEGUM E TURE ROMANO
CONFERENDARUM INDICATIONE.
Studio H. B. GIBAULT, in speciali disciplinarum Juris apud Pictavos Institutione Antecessoris; e li-
beralibus apud eosdem Societatibus.
r
PE STHTN,
RTN RLANL
1 8 1 0.

SERENISSIMO PRINCIPI
D. D. D. CAMBAcCEREs,
SPLFENDISSIMO
MPERII ARCHICANCELLARIO.
ankwrssrnn PRNNoRg, Cum as annis oompluribus legum normam ge⸗ dula investigatione pertractans, assiduis lucu-
brationibus romanc tererem volumina, latens-
gue inter apices Scientiae mel hauriens, avidae illud Juventuti inotillare vtuderem; Juris t andem
Corpus aocepimus, eaque me vubiit cogitatio

——
IV
Fon t noster ile Code non indigne, neoue Sine uadam tum patrue, tum eterarum gen- tiu teltote, romuno poset idomate vetiriz Mapropter Fetinus Proposito operam dedi. Ab⸗ Solutum vero vaouis auspicds in publicum com⸗ mittere krepidabam. lad tum remoto mihi favit vest/a, IPRENSSME FRNCREs, benixnetas„ n indlgenkt oculo opi meum Suscipiens, ad vuam lud Kierit digaitatem assurgere, lbellumoue pra ſfulgere Intra latisimum Sui nominis Splen- dorem, quo Sine Forsan ſa cuisset obsouru. J est et tantus Celitudinis vestrae circa res juri⸗ dcas nativu amor, ut aemulationi Studios orum arrdens, vel debiles conatas, huasl Jucceszus agentes insgi mercede coronatos jubeas, atque en uem terteat morducis censuræ medusaeum capur, nominis Eui reheohars velis tutandum. nde enm ita aliquem prooulcandum cogitent, yuem latert tuo quai assiduum volueris pr odire, aut ita rudem ewistiment asseyuendae llius ſu re con utorum romanorum, veu in oratione ma- Felatim, Seu aculeatue gimplicitatis, Seu pressae ac lucidae circa intricatas Species eapositionis, cum ub dlo eum subceplum norint, cui proprium vit, usuale dicam, omne illud antuorum decus;
cul ſerbida a primnis partium jura disceptanti,

—
⸗ n 6
e
P V
adversahue patronum dicta alterna fucundia re- volventi ſuondam aanuerint tum cibes, tum to- gati, incurbatiſue magistratus auscultarint; uem ad verenda genkis comitia vpiwa Ainc et inde Kominum mttudo conſis auribus audi- tum gestiret; cuju dein rapidus ille plenusque totius juris liber quem egenti tum Galliae mon- „traveras, hellius nunc Studia non acuvet, Se- lectos lbrorum ordines apud peritum quemoue conspicuus adornet, Wapoleoniani Codicis)pus ac praenuntius, Saepissimehue consocius; quem deniyue eapectatus ille ruinarum complurium NMoLEo reparator, uh? potente manu frae- na Imperii arripuerit, nopumque publicae vecuritatis opus vehementi Minervae impetu in- victis hasibus ewtulerit, viæ ubt electo unum- quemhue vuohue loco constitueret, arduum ac Melgentem Justitiae tronum ascendere cupivit, atyue Supra cancellatas dibinae Temidis Sedes longe a reliquis mortalibus jussit assidere. Haec omhia, SRRENISSTMR PnrNcRPs, animo mihi ad- diderunt. Inde mihi fas est unde Sperarim ſo⸗ re ut tanto me tutum auwilio aspere minus e- cepturi Fint galeati complures„uperciliosigue Seu legum Seu dicendi Scribendigue magistri,
guos urit Sanctus amor pulclri, Severa concitat

v
cujushue defectus impatientia. Ji quid SE in in- grato labore bont, asentient; si quid mali, monebunt praesertimque excusabunt; cum nempe nos ita Satis legitimus moverit ardor, Sub prae- claris aupiciis oròi universo eas legum divitias ohere, quarum conditor Heros, Juarum Serva-
tor Merois amicu.
Sm velis, SERENFSIME PRNWCEPS,
CELSITUDINIS VESTRAF
addictissimus atque devotissimus
H. B. GIBAULT.

CANDIDO LECTORI §.
opus diu servatum, neque forsan ita satis. Anno eum elapso emissuri cives in diurnis publicis(1) commonueramus; cumque increparent quidam neque tenues viri difficulta- tem nos adauxisse non minuisse, ab inccepto non ideo deterriti, propositum tuebamur, mul- tifaria illud ratione excusantes. Juris apud ex- teros consultis saperet noster labor, studiosis Prodesset latino qui sermone leges romanas gallicis erant collaturi; textus alter alterum ali- quando adjuvaret; immortali demum Romano- rum idiomate opus NapolkoNIs immortale mandaretur. Haec ita vero allegantes, mox vincendo disperiimus. Celebratum enim paruit (2) augusti Principis decretum, quo ipsius illius nostri operis summa doctis apud Italos viris juberetur; timuimus tum, librumque verecun- di subduximus. Cum vero praefixis mensis
(1) Journal de Poitiers, du 10 floréal an 13.— Jour- nal typographique et bibliographique, du 20 prairial an 13.
(2) 6 Maii anno pridem elapso.

vIII R 5
mensis novembris novissime elapsi diebus ex⸗ pectaretur, adhucque ille labor desideretur, animos hausimus, ale am jecimus.
Thema quidam merum existiment, licet; norunt jurisperiti suum esse legibus neque vul- gare dicendi genus; quod ut assequeremur di- gestos potius ff. libros quam Justinianeum Co⸗ dicem aemulari studuimus, neque modico su- dore; cum frequentius in istis Napoleoniani Co- dicis articulis quadam factum sit legislatoris ar- te ut plus inesset rerum copia quam verborum.
Aliquid adjecimus callationis nostrum inter et jus latinum; cujus lucuhrationis honos hodie evanuit, cum edocti complurimi opus idem ampliori abhinc successu contexuerint. Nos vero tirunculis annotando consuluimus, tirunculis et sapientibus traducendo. Quod si utrisque conducat, quid majus expectandum; si tirun- culis tantum, jucundum satis.

——
CODEX GALLORUM 6LVLE IS.
ANTECEDENS TITUILUS.
De Promulgatione, Imperio et Applicatione Legum in generali.
LAnno XI. decretus, die mensis Ventosi 14; 24 autem eius- dem mensis palam factus.— anno alias 1803, die mensis Martis§.]
AkRTIcuLuS PRIMUS.
T⸗ TAM gallicæ ditionis terram leges obtinent, in quantum fuerint a Principe Promulgatæ. Executionem sortiuntur in singula quaque territorii Parte, ex quo palam eas factas Possit noscitari. Nota habetur celebrata a Principe promulgatio, sci- licet in primaria ea territorii divisione ubi Imperii sedes refulget, die una exacta ab ea Promulgatione; in singulis vero aliis divisionibus, effluxa eadem di- lationis die, cui totidem numero accesserint, quot decem myriametra annumerentur„(id est viginti circiter ad pristinas mensuras leucæ,) urbem inter
1

2 Antec tit. De Promulgattone, ero.
ubi palam laudata lex fuerit, et locum uniuscujus- que divisionis caput(1)
2. Lex in futurum jubet; præterita relinquit.(2)
3. Disciplinæ et securitati aptatæ letes duemque obligant in territorio versantem.
Immobilia, vel quæ detineant extranei, legi Gal- lorum subjacent.
Quæ jura ad statum et habilitatem spectant, Gal- los, vel peregre incolentes attingunt.(3)
g. Aditus judex, ubi conficta allegatione, quasi muta aut obscura lex foret aut insufficiens, senten- tiam dicere disisteret, reus convenietur denegati juris.(4)
5. Vetatur ne de litibus ad se delatis judices edi- cant sententia veluti generali, futuraque in deinceps judiciorum regula.(5)
6. Juri ad publicam disciplinam bonosque mores condito, privatorum pactionibus derogari non Po-
test.(6)
(1) I. in proem.. I. C. 1 t. 16, 1. 5. Id. 1 1 9
(2) C. 1, t. 14, 1. 7. Non ita eod. 3, t. 35, 1. ult.
3) C. 1„. 1„ 1 1 Mol. Bart. Ioan. Balde atque alii.
(4) D. 1, t. 3. IM. 10, 12, 13.
b. 1 1. 16 1
(6) C. 1, t. 1, 1.5. D. 50, t. 16, M. 27, 4578.1. Id. 2, t., 1. 38.

LIBER PRIMUS. D PRRSONS
———————
TITULUS PRIMUS.
De Uu et Ademptione Civilium.
LAnno XI. decretus, die mensis Ventosi I7; 24 autem ejusdem nensis palam factus.— Anno alias 803, die mensis Martii 8.]
CAPUT PRIMUM. De Uu Civilium.
7. DrsrIMSurTuk facnltas exercendi civilia a jure eivitatis, quod nempe nonnisi ex constitutione Im- Perii conceditur, concessumve servatur.(1)
8. Quilibet Gallus civilibus utitur.
9. Cujusvis in Gallia ab extraneo oriundi, id jus est, uti, intra suhsequentem adquisitæ ætatis annum dua major habeatür, Galum se vindicet; modo, si Gallias incolat, rerum ibi demesticarum totiusque fortunæ instrumenta constituendi esse sibi in animo, manifesta declaratione indicet; cum vero ad extra- neos demoretur, sese in Galliis sedem defixurum
—
( P. 1, t.s, 1 17. C. 6„t. 9, 1. 1. N. 74, c. 2,.1. 12

4 Pib. I. De Personi.
profiteatur, reque vera defigat intra anni curriculum,
ab exhibita professione. 10. Gallus est, a Gallo quilibet in alieua terra
susceptus.
4 Gallo natalia adempto, susceptus quivis apud extraneos, horum recuperare potest dignitatem, si præscripta in articulo 9 adimpleverit.(1)
11. Quæ jura Gallis tuta erunt in extranea regione,
ſis extraneæ hujus regionis homo in Gallia suble-
vabitur. 12. Nupta Gallo virum sequitur.(2) Cui a Principe venia data fuerit ut domicilium
libus utitur, quam-
in Gallia institueret, in ea is civi diu et domicilio.
14. In territorio etsi non re gervandi cum Gallo in Gallia conventi necessitatem obiturus, ante gallös magistratus condictione poterit devocari, neque absimili jure impetitur propter con- tractas apud exteros in Gallum obligationes.(3)
tribunal patrium statuitur adim- el extraneo
sidens extraneus, ob-
15. Gallus ad plendi causa pacta apud extraneos, cum V conventa.
16. Quacumque actione non mercatoria, litem impendenda damna quæque, aut onme quod intererit, satis dare cogetur actor extraneus, nisi sa- tis sit ab eo cautionis in re quam intra limites Im-
perii possideat.(4)
propter in
—
(1) D. 1„t. 5 113
(2) D. 60, t. 1, 1. 22, F. 1.
(3) D.2, tt. 4 et 6, passim. Id. 5, t. 1, id. (4 D. 5o t. 16, 1. 25. Id. 2, t. 8 1l. 1 et 15.

Tit. I. De Uu et Ademptione Civiium. 6
CAPUT TI.
De Ademptione Civilium.
SEcTILo PRIMA.
Do Ademptione Civilium amisso Galli titulo.
17. GALLus desinit nuncupari, 1. qui in regione extera natalitia jura consecutus est; 2. qui ab extera potestate, nec auctore Principe, publici muneris ser- vitium acceperit; 3. qui adrogandum se dederit in exteræ societatis familia, ubi natales requirantur ge- neris distinctiones; 4. demum, qui rem, absque ani- mo postliminii, apud exteros institutam haberet.
Postliminii nusquam animum excludunt negotiandi animo instituta.(1)
18. Qui Gallus dici cessaverit, Gallus iterum dick speret, si auctore Principe patriam remigraverit, manendi ibi animum profitens, oppositamque legi Gallorum quamcumque sui distinctionem exuens.(2)
19. Nupta extraneo Galla virum sequetur.
Quo in posterum si fuerit orbata, restituta quali- tate levabitur, modo Galliam incolat, auctoreve Prin- cipe patrium limen repetat, ibi se fixum iri enuntians.
20. Quicumque ex articulis 10, 18 et 19, recupe- rata Gallorum qualitate restituuntur, ea tamen se non præsumant valere, nisi omnibus paruerint juxta hosce articulos impositis conditionibus, iis vero tan- tum juribus exercendis quæ sibi a die redditorum civilium in futurum competerent.
(1) D. 49, t. 15, 1l. 5, 16, 20, 26. (2) Rodem passim.

6 Lib. JI. De Personiv.
21. Gallus jam fuit, qui neglecta Principis venia, ad extraneum transeat, militare ibi munium subiturus, quive extraneo militarium corpori adrogatus adnascatur.
Non nisi indulgente Imperii Curatore fas erit solum tangat Reipublicæ; neque Gallorum libro iterum ad- scribi gaudebit, nisi quæcumque obierit extraneo viro imposita jus civitatis desideranti; nihil de penis adempto criminali lege imminentibus Gallo cuicum- que a quo ferrum in patriam districtum foret, aut in posterum distrintzeretur.(1)
§S yo 1.
De Ademptione Cvilium edicto bententia.
22. Criminalis sententia omni jurium civilium infra recensendorum communione, damnatum dejiciens, mortem civilem dicit.(2)
23. Sententiam mortis naturalis sequetur mors ci— vilis.(3)
24. Cæteræ pœnæ afflictivæ perpetuæ mortem civi- lem secum non intrahent, eo nisi rigore illas lex asperaverit.(4)
25. Morte civili diminutus omni rei suæ possessio- ne dejicitur; sua illius hereditas, quasi fato functi simul et intestati, heredibus obvenit.(5)
Neque successionem accipit, neque parta dein ad heredem transmitit.(6)
(1) V. supra, art. 7.
(2) D. 48, t. 19, 1. 2. 3,§. 4 1. 28.
(3) D. 48 t. 19, Il. 12, 29.
(4) I. 1, t. 32 in princ. D. 4, t. 3, I. 2 et§.
(3) b 6, 1 7. 1d. 37, t 1. 13. Id 38, t 91 0ll. 1etg, t. 22, II. 3 et6. C. t. 49, l. 10, demum. N. 134, c. ult. in f.
(6) B. i2„1. 1. I34 t. 8 1 3 Id. 48, t. 19, 1. 17. C. 1, t. 6, 1 ½.

Tit. I. De Vu et Ademptione Civilium,„
Neque pro toto, neque pro parte, sive inter vivos, sive mortis causa donandi idoneus, aut pariter acci- piendi, alimentaria nisi quando pensio erogetur.(1)
Nequetutgr, neque tutelari negotio immiscendus.(2)
Neque solemni authenticove actu testis subsignare, aut coram judice audiri permittitur.(3)
Seu agendo, seu defendendo postulare prohibitur, nisi sub nomine celatus, atque ope tectus curatoris ad hoc specialiter, atque a magistratu cujus erit co- gnitio, deputati.(4)
Civilibus nuptiis impotens.(6)
Gontractæ prius, quoad effectus civiles solvuntur.(6)
Ilius conjugi seu heredibus jura invicem et actiones competunt universa, quæ ubi letho absumeretur.(7)
26. Non nisi a die executionis, seu realis seu ef- fictæ, mortem civilem incohant contradictoriæ con- demnationes.(8)
27. Post quinque tantum annos ab executione per effigiein, quibus effluentibus damnato licet se sistere, morte civili sancietur prolata per contumaciam sen- tentia.(9)
28. Per quinque vero præfatos annos, ad tempus us- que quo durante ea dilatione sui copiam faciat, aut apprehendatur damnatus contumax, civilibus non uletur.(10)
(1) D. 28, t. 1, 1. 8, Id. 39, t., 1. 15; t.6, 1. 35. Id. 48, t. 22, 1. 8„§. 73 1. 16. C.6. t. 22, 1.2.
(4) D. 4 t. 5, J. 2. id. 48, t. 19, 1.9, F. 4, 8.
43 S. 10. Id. 28, t 1 1 205 R. J. 22 et 32 E 5 t. 18 1.3.
E N upra, 90 483 t. 4 9 2. 1 4 5.
8. 6 9 1 2. C. 7 1. 72 1. 3„29.
(9) D. 48, t. 17 in intez.
(0) N. 69, c. 12.

4 Lib. I. De Feronis.
Ilius veluti absentis bona geruntur, juraque exer- centur.
29. Ubi per contumaciam damnas, durante quin- quennio a die executionis, sponte aut compareat, aut apprehensus in carcerem detrudatur, sententia pleno jure imminuta, bonis restituitur; de novo in judi- cium mittitur; novaque, si pœnæ ejusdem alteriusve mortem pariter civilem inferentis condemnatione suc- cubuerit, ab die tantum svit ea mors qua poste- riore judicio contra eum egerint.(1)
Ubi sententia contumaciter quis afflictus, qui non nisi elapso quinquennio aut volens, aut captus comparuerit, novo solvetur judicio, pœnæve tantum subjacebit civilis mortis vacuae, plenam tum civilium Possessionem recipiet in futurum ab eaque ipsa die qua in jus redierit; stabunt vero quæ ex priore sen- tentia in præteritum acta fuerint, ab effluxo quin- quennio usque ad temporis momentum quo judicis ora repetiit.(2)
31. Ubi nec exhibitus, aut prehensus detentusve, durante indulgentiæ intervallo reus moritur, juris in- tegri moritur; sponte dilabitur judicium contumaciæ, Salva actione partis civilis, qua heredibus condemnati civili tantum judicio condici poterit.(3)
32. Nullo in casu præteritam pœnam præscribens eivilia in futurum condemnatus recuperabit.(4)
33. Quæ condemnatus acquisierat a tempore mortis civilis, quæque naturaliter decedens relinquet, na- tioni delata jure exherédationis acquiruntur.
Suadente vero humanitate, Princeps ea, in conju-
(1) C.9, t, 2, 1. 6, cont. c. 3, t. 1, 1. 8, 11, Fer vimil.
(2) C. 7t. 43. 1. 8, per vimil. Id. 9, t. 51. 1. 5. D. 48. t. 23, 1. 1. (3) D. 22, t 1, 1. 203 t. 3,1. 6. Id. 48, t. 10, I. 12. 1d. R. I. 22, 32. (4) C.9, t. 22. l. 12. D. 29, t. 5, 1. 13, secus. 14 46, t. 9 l. ult.

Tit. II. De actAs Status ciil. 9
sis, aut librorum proximorumve damnati levamen pro nutu poterit impendere.(1)
——
TLTULUS II. De Actis Statut civilis.
Eanno XI. decretus, die mensis Ventosi 20; 30 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii I1.]
CAPVT PRIMUM.
Generatim ordinata.
34. Im actis status hominum civilis consignentur opportet, annus, dies et hora quibus instrumentum eonfectum fuerit; prænomina, nomina, ætas, pro- fessio domiciliumque cujusque in iis adhibiti.(2)
35. Nihil nisi ab ipsis comparentibus narrandum in actis interponere, seu annotando, seu quidlibet indi- cando, præsumant status civilis ministri.
36. Ubi ipsi quorum refert actis in persona adesse non teneantur, per constitutum speciali authentico- que mandato procuratorem repræsentati agere po- terunt.
37. Actis status civilis testes non nisi masculi pro- ducantur, primaque et vigesima ætate majores, seu Propinqui aliove nomine; ab eis ad quos spectet eo- rum fides approbati adhibeantur.(3)
9 t. 49, 1. 2, D. cod. I. 7 in pr.
(2) cic. de leg. I. 3. UIp. 1.§. 6. Paulus Sent. 1. 5 t. 23 §. 5. 3 c. 1. N. 73 c. 7.
( b. a2, 1. 5, 1. 3.

10 Lib. I. De Persondb.
38. Statui civili præpositus in actis inscripta com- parentibus recitabit, pro eisve mandatariis adstanti- bus, simulque et testibus.
Hanc se formalitatem coluisse scripto postmonebit.
39. Acta hæc statui civili præpositus, comparentes, testimoniumque adimplentes chirogtapho quisque suo student contestari, aut qua quisque eorum ratione ab subsignando fuerit impeditus, mentione facta per- petratur.
40. In uno plurihusve registris, duplum asservatis, statuuntur acta civilia uniuscujusque municipalis cir- cumscriptionis.
41. Registros præses primi congressus, aut ilhius vicibus judex defungens, a prima pagina ad ultimam adnotabit, apposito in margine signo consuetaque chirographi sui tessera.
42. Acta in registris continua exarantur nullo relicto albo. Approbantur verba attramemo delecta, seu sisno ad marginem seu ad finem sermonis remissa; quemad- modum totius acti corpus, singulatim subsignata. Nihil abbreviati scribi fas sit, neque chronologica contextura ulla notis tantum numericis configuranda.
43. Resgistros finito cujusque anni curriculo claudit atque absolvit minister status, quorum exemplar al- ter in chartariis municipalibus, alter in tabulario tri- bunalis primi aditus, currente mense deponetur.
4. Procurationum mandata, aliaque pProbatoria follicula actis civilibus consuenda, tessera prius pro- ducentis, necnon et ministri civilis notata, in tabu- lario tribunalis una cum apographo exemplari, in di- otum tahularium pari lege adferendo, deponuntur.
45. Requirere quisque poterit ab registrorum depo- aitariis, horum excerpta sibi tradi. Consentanea re- gistris expedita excerpta, præsidiisque super primi aditus tribunal auctoritate obfrmata, seu alterius

Tit. II. De Aotis Status eivil. 11
pro eo munus obeuntis, fidem faciunt usque ad falsi inscriptionem.
46. Ubi non extiterint registri, aut perierint, tum titulis tum testibus in horum probationem suppletur; illisque casibus nuptiæ, nativitates mortesque dome- sticis præemortuorum patrum matrumve libris, scri- pturisque ab eorum cura profectis, non minus quam testium recitationibus comprobantur.
47. Fidem obtinebit quodcumque status civilis, si- ve Gallorum, sive extraneorum, apud exteros mo- nimentum, solito regionis more instructum.
48. Invalet quæcumque slatus civilis apud extra- neos mentio conscripta, modo ab diplomaticis agen- tibus, aut commercialium relationum præpositis, ad normam legum gallicanarum instructa.
49. Quotiescumque in margine inscripti jam civſlis actus memoranda erit mentio alterius acti ad prius illud attinentis, requirentibus iis de quorum coinmo- do agitur apponi eam præeipitur, in expedientibus registris aut in eis quos jam detineat archivum mu⸗- nicipale a ministro civili, ab actuario autem tribuna- lis in exemplaribus sibi depositis; quapropter civilis status præposito monendus erit Principis procurator prope dictum tribunal, qui consentaneam in utroque exemplari mentionem peragendam sollicitus caveat.
6o. Si forte aliquid infregerint præceptorum arti culorum præfati in istis præpositi, conveniuntur ad tribunal primi congressus, pecuniam centum franci- cos non exsuperaturam mulctandi.
51. Tenetur quicumque registrorum fiduciarius de adulterato illorum contextu, salvo ei adversum in- senuæ paginæ corruptores recursu.
52. Ubi actis fuerit immutatum, falsove contrecta-
tum, aut ubi soluta pagina, aliave quacumque materia inscriptum quæ actorum gestioni minime destinare-

12 Lib. I. De Personi.
tur, actio de damno datur iis ad quos refert, ma⸗ nente mulcta ex pœnali Codice proferenda.
53. Ubi in tabulario acta deponuntur, officio pro- curatoris commendatur ea ut exploret, comprobati status summariam narrationem conscripturus; quod si contravenissent statui præpositi, aut alicubi legi- bus deliquissent, denuntiabit ille, infgendasque eis
mulctarum pœnas requiret. 54. Ubi de actis ad statum civilem pertinentibus
tribunal edixerit, quorumcumque res asitur, iis non denegatur appellatio.
C APUT II. De actis natiuitatis.(1)
S5. IRTRA tres dies a partu, nativitatis præmonebi- tur minister status in municipio, cui puer exhibendus.
56. Natam sobolem parens profitebitur; eo deficien- te indicabunt in medicina aut in arte chirurgica do- ctores, aut obstretrices, aut sanandi officio incum- pentes, seu persona domi cujus peperit mulier, ubi extra penates fuerit enixa.
Nec mora, adstante gemino teste, nativitatis in- strumentum instaurabitur.
57. Quo instrumento de die atque hora constet opus est, de loco nativitatis, infantis sexu, quibus prænominibus appellatus fuerit, de utriusque paren- lis prænominibus, nominibus, professione, domici- lio, iteimque testium.
58. Quicumque in bajulantem puerum inciderit, status eum ministro remittere, necnon indumenta cæ- reraque infanti admota singula, reperti demum tem- pus et locum, indiciaque circumstantia enumerare
tenebitur.
(¹) In hunc tit. v. JurRegium emissum anno 1667. t. 20,
ind gui
det

—
Tit. II. De actis Status civilis. 96
Na separatim narrantur in instrumento quo insuper indicentur infantis præsumenda tas, seXus⸗ nomina quibus in posterum de vocetur, civilis cui collocatum detur auctoritas. Quæ acta registris mandantur.
50. Durante peregrinatione maritima natus infans, Intra viginti quatuor horas præsente patre, si adsit, renuntiatur, simul et duobus testibus viros inter of- ſiciis in navigio fungentes, aut iis deficientibus inter classiarios; quæ acta redigenda erunt/ scilicet in na- vibus Iunperii, a præposito maritimæ administratio- ni; in carinis vero prædatoriis aut negotiatoriis, a viro navigii capite, magistro, aut patrono; referen- da demum in albo classiariis inscribendis-
60. Ubi portum ingredietur navigium, sive statio- nis petendæ causa, sive alia quacumque ab exarman- da rate diversa, administrationi maritimæ suffecti viri, præfectus, magister aut Patronus geminam ha- pebunt actorum nativitatis chartam, deponendam utramque, scilicet in portu gallo, super tabularium præpositi inscriptioni maritimæ; in extraneo vero, apud commissum virum navigatoriis relationibus.
Harum expeditionum altera in tabulario maritimæ inscriptionis, intrave cancellos maritimæ præfecturæ deponetur; altera ministro generali rerum maritima- rum, cujus partes sint ut sui testimonio munitum uniuscujusque dictorum actorum exemplar præposito statui civili in loco ubi sedes fixit pater infantis, deponendum mittat, aut ubi mater immoretur, in- cerio patre; quod exemplar absque dilatione ulla in registris transcribatur.
61. Ubi appulerit exarmanda navis, depositum sibi excipiet præpositus maritimæ inscriptioni classiarium codicem, natale ex eo excerptum dimissurus mini- stro status civilis, cnjus in municipio inhabitet seu pater infantuli, seu mater patre ignoto; quod ex- cerptum confestim in actorum tabulis expadistur.

14 Lib. I. De Pervonis.
62. Acta quibus puer agnoscetur, suo temporis or⸗ dine registris demandantur, et de iis memoratur in margine actorum nativitatis, si quæ fuerint.
CPU De Actis nuptias enuntiantibus.(9
63. NuPrI antequam celebrentur, duos bannos proclamabit statui civili præpositus, stante octo die- rum intervallo a primo ad secundum, die autem do- minica unumquemque, et ante fores municipalis pa⸗ latii. Proclamabuntur et prænomina, nomina, profes- siones et domicilia sponsorum; majores sint ætate an minores, patrisque et matris prænomina, nomi- na, industriæ et domicilia: quæ proclamata in actis singula recensentur. lis et enuntiabitur queis die, loco et hora pervulgatum fuerit: inscribere est regi- stro tantum uno, notis tesserisque instructo, quem- admodum in articulo 41 jubetur, finitaque anni vo- lutatione ad tabularium tribunalis circumnscriptionis deponendo.
6d. Excerptum actæ publicationis exemplum erit et manebit appensum postibus municipalibus, per octo dies ab una ad alteram baunorum recitationem. An- te vero tertium solem ab elapsa die posterioris pro- mulgationis, nuptias maturari vetatur.
65. Omissis nuptiis per annum a die dilationis post bannos, ab acta nova veluti superius erit recurrendum.
66. Si qui contrahendo matrimonio intercedunt, intercessionis instrumentum originale, hujusque exem⸗ Pplar chirographo sui proprio, seu speciali ad hocet authentico munere deputati procuratoris, legitimare tenentur; denuntiantur acta intercessoria[imul cum
a
(¹) In buns tit. v. Consuet. Gal. et dein Conc. Trid. ess. 14.
pr in gi
tin
Ce
——„„
—

Tit. II. De Aoctis„tatis otvlis. 15
procurationis exemplari, seu partium personæ, seu in domicilio, insuper et ministro status suum in pa- gina originali visa jusso apponere.
67. Nec dubitabit civili statui præpositus summa- rim annotare intercessionem in bannorum codice; a latere vero inscriptæ hujus, aut sententias, aut con- cessarum vindiciarum expedita sibi acta memorabit.
68. Ubi intercessum faerit, ulttæ, nisi per vindicias licere sibi constet ad celebrationem nuptiarum pro- gredi minister civilis vetatur, trecentorum francorum mulctæ periculo, totiusque persolvendi dammni atque quod interesset subjacens.
6). Ubi a nemine vetitum fuerit, acta enuncient; ubi pluribus in municipiis publicatum, copiam faciunt contracturi per contestationem præpositorum status, in unoquoque se municipio nulla intercessione impeditos.
70. Acta nativitatis uniuscujusque desponsati repræ- sentari sibi curabit minister civilis. Gui sponsorum tale actum deesset, is protegat se monimento pervulgatæ notitiæ a magistratu pacis impertito loci ubi vitam in- gressus fuisset, aut ubi defixos nunc penates habeat.
71. Charta quæ publicam fidem receperit, septem testium elogio hujus aut illius sexus cognatione jun- ctorum aut alienorum, obfirmabitur; prænomina, no- men, professionem et domicilium præ se feret futuri conjugis, patrisque aut matris si noscantur, locum- que, et, in quantum fieri poterit, tempus nativi- tatis, obstantiaque hujusmodi excerpto referendo. Pervulgatæ notitiæ instrumento testes ad instar judi- cis pacis subsignabunt; si qui vero fuerint apponen- di nominis imperiti, apposita mentione consignandum.
72. Tribunali primi congressus in cujus territorio innectendi conjuges, submittetur actus pervulgatæ no- titiæ. Hanc audito Principis procuratori rejiciet, aut sententia integram edicet, prout completa sibi, aut minus plena testimonia viderentur, validæque appa-

16 Lib. I. De Personis.
ruerint, aut insulsæ causæ quibus haud repræsentati natalis diplomatis defectus contegatur.
73. In authentico actu quo consensisse probent pa- trem et matrem, avum, aviamve, aut in éorum lo- cum familiam, continentur prænomina, nomina, pro- fessio et domicilium futuri sponsi, cunctorumque qu actui informando coiissent; minime omisso quo co- gnationis gradu socientur.
74. In municipio alterutrius Sponsorum nuptiæ con- trahuntur. Nubendo sufficit domicilium a sex men- sihus in eodem territorio adquisitum.
75. Condicta a paciscentibus die post dilationes, status civilis præpositus in sacris municipalis domus, præsentibus testibus quatuor, propinquis necne, au- dientibus desponsatis; perlegit quæque supra memo- rata, eorum statum legemque ineundi matrimonii spe- ctantia; perlegit et caput VI. tituli de Wupties ordi- nati de mutuis jure et hMcio conjugatorum. Emissam audiet declarationem ab unaquaque partium, altera post alteram proferente, sibi in animo esse ut mu- tuo et invicem conjugatos se accipiant; in legis no- mine eos matrimonio conjugatos pronuntiabit, authen- ticamque hujus rei memoriam continuo in actis re- condet.
76. In monimento nuptiarum inseruntur,
1 mo. Praenomina, nomina, professiones,=tas, natalis dies, domiciliumque conjugatorum;
2.do. An æ=tate majores, aut minores;
rtio. Prænomina, nomina, professiones et domi- cilium patrum et matrum;
4-to. Assensus patrum et matrum, avorum et aviarum, aut famili, quando hujusmodi jubeatur;
§to. Acta obsequiosa, si quæ perpetrata fuerint;
6.to. Banni in diversis domiciliis publicati;
7mo. Intercessiones, si fuissent; harum vindiciæ, seu non fuisse vetitum testatio comprobans;
8 0.
e—
F

Tit. II. De Actis Status ciw. 1
Svo. Declaratio qua se invicem contrahentes in conjugium accipere professi sint, Prolataque de eo a ministro status sententia;
9no. Testium prænomina, nomina, tas, profes- sio et domicklium, ab eisque confessio cognati ne contrahentibus aut affines, qua ex stirpe, et quo gradu.
PU 1V. De Actis mortalitatis.(1)
77. TERRx mortuus ne mandetur, nisi de licentia Præpositi statui civili, absque tributo, folliculoque communi consignata; eam vero is non expediat nisi inspecto jacente, obitum ut contestetur, quartaque et vigesima hora ab eo dormiente, exceptis casibus in disciplinari ordinatione prævisis.
78. Recitante gemino teste instrumentum conficiet statui præpositus; qui duo testes, duantum feri pos- sit, hic et ille sint demortuo proximiores, aut vici- niores; aut ubi animum extra Penates quis exhala- verit, adhibeantur ille illave cujus intra parietes suc- cubuerit, atque unus ex agnatis aut alia quque per- sona adjungatur.
79 Prænomina, nomen, ætas, professio, domici- lium defunctæ personæ; Pprænomina et nomen alte- rius conjugis, ubi nuptiali vinculo adornata fuerat, aut adornaretur; prænomina, nomina„tas, profes- siones et domicilia declarantium; horumque, quando Propinqui, gradus cosnationis; ea cuncta actis re- feruntur.
Adjungentur, ubi scitu Possibile, prænomina, no- mina, professio et domicilium patris et matris de- functi, terræque illius natalis.
(1) In hune tit. v. yus Regum anno 1667. emissum, supra eit,
2

19 Lib. I. De Personis.
go. Ubr decessum fuerit intra hospitiorum milita- rium aut civilium, aliarumve domuum publicarum receptacula; superiores, directores, administratores, aliive hisce domibus præpositi præmonere jubentur intra viginti quatuor horas civilbus præpositum, qui interitui certiorando deveniat, hujusque monimen- tum adstruat ex sibi ultro declaratis, sedulave in- vestigatione compertis.
In illis præterea hospitiis domibusve registra ha pentur hujusmodi inscribendis declarationibus atque indiciis apparata.
Statui civili præpositus, similibus defungenti in ultimo decessi domicilio acta mortis perferenda cu- rabit, ea ille ut registris transcribat.
81. Ubi violentam mortem indicia quædam sua-
aut extiterit quiddam cireumstantium unde in non
deant, facti suspicionem deveniatur, terra reliquias prius habebit, quam per disciplinæ publicæ curato- rem, cui assiduus essit aut in medicina doctor, aut in chirurgia, status cadaveris singulari descriptione constiterit, simulque et pertinentia quæcumdue cir- cumstantia indiciave, qu sParsä de jacentis præno⸗ minibus, nomine, etate, professione, natali terra ac domicilio susceperit.
g2. Ex quibus circum allatis elogii contextum coan dunaverit disciplinæ publicæ defensor, ea ministro status in loco ubi decessum est, actum inde morta- litatis confecturo transmittere moN sataget.
Horum exemplar ab dicto eo status ministro expe- dieiur coæquali in demortui domicilio, si forte inno- tuerit, referendum in resistris.
5. Intra vieinti quatuor horas a momento ubi lu- gubrem pœnam executio fuerit subsecuta, tenetur quilibet criminalis curiæ actuarius cumulatam in ar- atem præmittere mini-
ticulo 79 indiciorum necessit ti ubi fuit afflictum.
stro statui in municipio funger

Tit. II. De Aotis„tatus elvis. 19
84. Ubi quis in vinculis aut in loco reclusionis de- tentionisve decesserit, præmonitus confestim a loco⸗ rum eustodibus status minister, ibi se, Prout in ar- ticulo 3, conferet, acta mortis confecturus.
95. De morte in carceribus violenta locisve reclu- sionis, aut in ferali pegmate siletur in registris, acta- due iu ea tantum forma conscribuntur qua articulo 79.
85. Ubi quis maritimaitineratione occubuerit, co- ram duobus testibus actum conicietur, qui scilicet ex Prpositis in navigio, aut eorum vice, ex clas siarlis desumantur; quod actum redigatur; scili- cet, in lmperii navibus, ab Præposito administratio- ni maritimæ; onerariisve aut Prædatoriis ratibus, ab armatorum duce, seu ab magistro, demum patro- no. In calce registrorum classiariæ cohortis mortale actum
87. Quo in Portu primum appulsa navis exci pia- tur, sive protegenda, sive ob aliam quamdue cau- sam, modo non exarmanda, administratores mariti- mi, dux armatorum, magister aut patronus duo acti exemplaria deponere jubentur, juxta articulum 6o.
Ubi ingreditur exarmanda navis, dimittitur clas- siarium album in tabulario servandum inscriptoris maritimi, a quo acti mortalis excerptum sui chiro- grapho instructum, præposito status civilis domicilii Præmortui expediatur, quod simul ac receptum re- gistris sit demandandum.
6PP V.
De Aotis vtatus ciilis, Mlttantes ewtra Mei- Hublicae territorium peotantius. 88. AcTA status civilis militares extra territorium,
seu quosdam exercitui servientes spsctantia, juxta superius adinventa rediguntur; exceptis ut infra.
2*

20 Lib. I. De Pervonis.
89. In singulis aut equitum aut peditum agminibus, stipendiorum magister, aliisve militantium turmis imperandi causa præfectus, officio ministri status ds- fungentur; erga donatos oflicio absque militibus, aut quoslibet exercitui applicatos, munium hocce adim- plebit revisendis agminibus inspector prope exerci- tum aut exercitus partem.
9o. In quocumque militari corpore registrum habe tur actis cujusque corporr huic aggregati civilibus aptatum, alterumque servatur in chartario majoris administrationis exercitus, aut ejusdem exercitus di- visionis cujusdam, inscribendis actis quæ ad statum spectarent officio datorum absque militibus, cœtero- rumque exercitui famulantium; quæ registra idem atque in aliis agminibus„majoribusque administratio- nibus custodiuntur, in belli archivo recondenda, ubi territorium repetant armata corpPora Seu exercitus.
91. Nota et tessera muniumur in quocumque exer- citus corpore actorum illi codices ab præposito im- perante; in administratione vero majore, à capite hujus administrationis viro.
92. Nativitates in exercitu declarantur intra decem dies a partu.
93. Intra decem dies ab inscripta nativitate, dimitti opus est ab militante conſiciendis actis præposito excerptum ad status ministrum in novissimo patris domicilio, seu matris, si quando incertus pater:
od. Banna futuras militantium nuptias promulgan- tia, nec non et in exercite deservientium, ad eorum domicilium erunt proclamanda; insuper et die ante contrahendum matrimonium vigesima quinta, in man- dato quotidiano interposita corpori recitsbuntur, ubi contracturus corporis cujusdam pars sit; in mandato vero exercitui, aut exercitus corpori injusso, ubi zeu officio absque militibus donatus, aut munio quo- dam in exercitu foret defungens.

PFit. II. De Aotis„tutus civilis. 21
95. Statim atque inscripta nuptiarum celebratio, ministro status in novissimo contrahentium domicilio ab registrorum præposito militante expedita demit- tetur.
96. Acta mortalitatis in unoquoque agmine conscri- buntur ab stipendiorum magistro; ab inspectore ve- ro revisendo exercitui, aut exercitus divisioni, con- testantibus tribus testibus, ubi de constitutis absque milite agatur, aut de aliis famulantibus; exceptaque e registris, intra decem dies sequentes, præposito ad civilia postremi domicilii quod habuerat defunctus remittentur.
97. Ubi decessum fuerit in militaribus quibusdam hospitiis seu ambulatoriis seu alicubi defixis, descri- betur actus ab dictorum hospitiorum directore, sti- pendiorum magistro mittendus, revisendisve seu exer- citui, seu exercitus corpori in queis merebatur de- functus, homini præfecto; cujus exemplar præpositi illi expedient ministro status in ultimo demortui do- micilio.
o8. Minister civilis in municipio partium cui ex- peditum ab exercitu status actum pervenerit, illud nec mora in registris transcribere adjuratur.
CAPUTFVR
De corrigendis Aotis Status civilis.
99. QU EsITA correctione acti cvjusdam status ci- vilis, statuitur a competenti judice, salva appella- tione, auditoque in suis conclus ionihus Principis pro- curatore, partibus, ubi expedit, advocatis.
100. Partibus quorum intererit, nec nocitura oppo- nerstur emendans sententia, quoties eam ne requi- sierint, aut neque advocatæ fuerint.

22 Lib. I. De Bervoni.
101. Emendans sententia simul ac præposito status civilis denuntiata, in codice actorum transcrib per appendicem in acti reformati margine annotands
—
LI P
De Domicilio.
LAnno XI. decretus, die mensis Ventosi 233 3 insequentis vero
Germinalis palam ſactus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 14.
102. UBI fortunæ sedes Gallo cuique, ibi et civili- bus exercendis domicilium.(1)
103. Realis alio loci inhabitatio, si adjunctum ha- beat animum primariam ibi fortun sedem consti- tuendi, eo tum facto domicilium immutatur.(2)
104. Ab declaratione animus judicatur, expressa in actis publicis tum derelicti, tum aditi municipii.(3)
105. Ubi nihil expressum fuerit, ex circumstanti- hus animus judicatur.(4)
106. Implendo munio publico, revocabilive admis- sus civis, quod ab ante habeat domicilium retinet, nisi saltem aliter declaratum voluerit.
107. Muneris ad vitam aditio, immediatam præ se feret translationem domicilii, in loco ubi fungendo quis devocatur.(§)
(2) D. eod. 11, 15, 31. C. 10 t. 38 1. ult.
(3) D. eod. 1. 20.
(4) D. eod. 1. 27, 36.
(5) Fod. 1. 23. C. 10 t. 39 t. 8. Id. 2 t. 24 1. a.

Tit. III. De Domicilo. 2 ½
1og. Mariti domicillo uxor consociatur; matris aut patris aut tutoris, nec emancipatus: curatoris, ma- jor cui interdictum.(1)
109. Maſor quisque laborum servitiique causa ha- bitu domi alterius incumbens, ubi proprio illius con- tubernio coutatur, hujus et domicilio.
110. Ad domicilium defertur hereditas.
111. Ubi in actis diversum a proprio domicilium exequendo actui contrahentes eligant, ad hujusce domicilii conventi judicem procedant licet in signifi- cando, agendo, actaque alia exercendo contractum subsequentia.(2)
De Ahentihus.
[anno XI. decretus, die mensisVentosi 245 4 insequentis Ser⸗ minalis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 1.]
CAPUT PRIMUM.
De Absentiae Praesumptione.
112. UBI prospicere opus fuerit administrandis, aut in zotum aut pro parte, ab absente præsumpto derelictis, a quo nec essit deputatus procurator; pe- tentibus iis quarum intersit, decernitur a tribunali primi congressus.
50 t. 1 I. 221 33. C10 t. 391 1. ult.; t⸗ 52 1. unica. 6.
8 8

24 Lib. I. De Personis.
113. Requirente diligentiore parte notarium depu- tabit tribunal, qui putati absentis personam repr=- sentet in inventariis, rationibus, rerum communium divisionibus, liquido nominibus expediendis, adesse quibus ei conduxisset.
114. Fidei ministerii publici specialius committi- tur, uti abesse præsumptorum rebus invigtlet, quippe audiendi quoties in eos actio exagitabitur.
CAPUP II.
De Abbentiae Peclaratione.
11 6. Usr conspici quis desierit in loco inhabitatio- nis suæ aut domicilii, nec de illo a quatuor annis audierint, absentiam ad tribunal primi aditus decla- randam persequi iis ultro conceditur quorum intersit.
116. Absentiam contestaturi judices, visis actis et indiciis edicent, uti contradictoria cum Principis pro- curatore perquisitione agatur, in domicilii seu ha- bitationis circumscriptionibus, quando st domus et domicilium fuerint separata.
117. Petitioni attendens judex, eventi rationes, causasque quibus impedimento, foret ne quid de Præsumpto absente nuntiaretur, diligenti considera- tione perpendet.
118. Statim atque edictas, sive causam præparan- do, sive definiendo, sententias Archijudici submittet Principis procurator, palam illas facturo.
119. Non nisi post annum ab interdicto disquisi- tionis elapsum, de absentia placuit pronuntiari.

Tit. IV. De Abentibus. 2 ½
. De Absentiae Eheotibus.
SEcT1o PRKIMA.
De Abentiae eſectibus ad ea quce ubsens in re ha⸗ beret quo tempore adesse desit.
120. S1 quando absens mandatorem gerendæ rei non providisset, quicumque ei heredes præsumeban- tur quo momento evanuit, aut quo novissima de illo habita fuerunt indicia, fiduciariam, vi ac tenore judicii quo absens fuerit declaratus, bonorum pos- sessionem cujusque rei prosequentur quæ illius erat, ubi oculis subduceretur, aut ubi novissimis de eo indicationihus innotuerit; ea lege ut de administran- dis caveant.(1)
121. Si procuratori rem suam mandavisset, audien- di tum tantum sperati illius heredes, absens ut de- claretur, bonaque sibi possidenda addicantur, cum volutati fuerint anni decem a quo evanuerit, ulti- move de eo fuerit indicatum.
122. Idem finito mandato habetur; quo in casu ex decretis in capite I. præsentis tituli, gerendis rebus absentis provideatur oportet.
123. Immissis in provisoriam possessionem heredi- bus præsumptis, testamentum, si quod appareat, adaperietur, requirentibus iis quorum intersit, seu procuratore Principis ad tribunal; legatariique, do- natarii, tum et illi omnes quibus ex morte absentis forent speranda, provisorio iis, modo caveant, ju- dicio utuntur.
G) D. 60, t. 16, 1. 199. 1d. 24, t. 1, 1. 32,§. 14. Id. 49,

26 Lib. I. De Personis.
124. Conjux bonorum communis, si communionem eligat retineri, provisoriam missionem prohibere po- terit, simulque fiduciarium totius caus usum, du a morte absentis conditionem expectaret. Ipse vero præ aliis seu apprehendere, seu habitam retinere reu absentis gerendam: qui si provisorio judicio dissolvi communionem exoptet, recuperatoria jura necnon et exercendam seu ex lege seu convento rem vindicabit, de restituendis quibusque cavendo.(1)
Optatam mulier communionem, arbitrio dein re- pudiabit.
12. Merum depositum fiduciaria possessio, iis qui missi fuerint rerum absentis gestionem conferens, ad eaque adigens ut reverso, aut ubi de eo nuntietur, rationes præstent.(2)
126. Fiduciario judicio missis, conjugive qui com- munionem optaverit, procurandum mobilis prædii, titulorumque et nominum absentis repertorium, præ- sente pnblico procuratore propetribunal primi aditus aut pacis judice quein requisierit præfatus procura- tor.(3)
Injungetur a tribunali, si forte visum fuerit, ven- di mobilia, aut eorum partem. Habita venditione, pre- tia simulque perceptos fructus commodui est collocari.
Dimissi in fiduciariam detentionem ad sui caute- lam requirant fas est, ut præhabita expertis à judice deputandis inspectione, de immobilium statu cogno- scatur. Relata hujus expositio integra habetur edicto judicis, præsente Principis procuratore; expensadue ex re absentis deducuntur.
127. Qui, Kduciaria missione legisve beneficio com-
missa sibi administratione, rebus absentis fruiti es⸗
6
.

Tit IV. De Abentibu. 2/
sent, ad quintam tantum perceptorum fructuum par⸗ tem tenebuntur, ubi ante quindecimum annum is compareat a die qua fuerit elapsus; ubi vero serins, ad decimam tantum.
Gompleto anno trigesimo, fructus omnes suos fecere.
128. Invalidum quodcumque pactum a fiduciariis detemptoribus, seu alienando absentis inmnobilia, sc oppignerando.
129. Ubi lustra sex a fiduciari missionis judicio, seu suscepta a communi conjuge administratione, enumensta fuerint, aut quando seculare tempus evo- lutum ab enato absente, dimittuntur vauiones; fa- miliæ erciscundæ causa jure conveniunt quorum re- ferat, primique aditus judicem conveninnt dekniti- vam ab eo possessionem recepiuri(1)
130. Probata die mortui absentis, qui proximus essit agnatus, ille heres erit; quique absentis bona detinuerint, ea habehunt restituenda, iis exceptis fructibus quos pro articulo 127 suos fecerint.(2)
131. Si sui indicium faciat absens„SUmve esse, ma- nente fiduciaria possessione Pprobetur, cadit absentiæ judicium; Stante eo, si expediat, conservandis illius bonis ordine quem I. Præsentis tituli capitulo præce- pimus.(3)
132. Si copiam sui faciat absens, aut in rerum na- tura esse demonstretur, data etsi definitiva posses- sione, rem, qualis sit recipit, alienatæ cujusque pre- tium, emptamve ex hujus pretio.(4)
133. Absentis liberi, Posterique in directa, pari jure Poterunt, intra triginta annos äàb plenæ Possessionis edicto, bona sibi restitui, ex dictis in præsenti, postulare.
6) P 83r. 21. 8 1d. 7 4. d
51 pass.

28 Lib. I. De Pervonia.
134. Edicta absentia quilibet absentem conventu- rus, missis tantum, aut ex lege adiinistrantibus con- dicere poterit.(1)
SPEoT10 II.
De Abbentiae ehectibus quoad Bona ex eventu absenti competentia.
136. Cuicumque jura vindicanti personam quærentia
quæ esse non monstretur, probandum erit, prædictam personam, cum foret delatum, in vivos fuisse; quod quandiu non probetur, tandiu agens exceptione sum- movetur.
136. Delata hereditas cui ille devocaretur, quem esse non constet, in eos unum et exclusive de volvitur, quos inter coiisset, quive eo deficiente cepissent.(2)
137. Præcedentibus duobus articulis adinventa, t actionem non excludunt de petenda hereditate aut aliiscumque juribus, quæ absenti aut illius repræsen- tantibus competant causasve obtinentibus, unaque præscriptions ea actio perimitur.
138. Quandiu non appareat absens, aut ab illius parte non agatur, suos facient bona fide fructus per- ceptos, qui jure hereditatem occupaverint.
SEcTILo III.
De Abentiae eßotibus circa Matrimonium.
130. Quo absente, alter conjux novo se incautæ unionis vinculo devinxerit, de eo dissolvendo is unus agens audietur, nisi saltem illius nomine mandata-
rius suspectis minus vivere eum indiciis stipatus.
⸗ 6
6
t. 2
65
6).
D. D
5 1
1 7
0

Tit. IV. De Abbentibus. 29
140. Cum agnatos succedendo habiles, sibi absens non reliquisset, fiduciaria vindicatione conjux alter bonorum possessionem consequitur.
E
De cura invigilandi Minoribus, Patre non
comparente
141. MIMoRBus ex communi conjugio derelictis, patre non comparente, sollicita mater invigilabit, eorumque instituenda juventute, bonisve curandis omni jure paterno prævalebit.(1)
142. Post sex menses a quo de potre non audia- tur, si ab eo tempore decessisset et mater, aut ab- sentia jam non edicta succubuerit, pueros familiæ concilium proximioribus ascendentibus, iisve deficien- tibus tutori, providente deliberatione commendat.
143. Idem juris est, ubi ex præcedenti matrimonio susceptos minores conjux alter evanescens reliquerit.
(1) C. 5 arg. tot. tit. N. 117, arg. e.7

35 Lib. J. De Personis. 5
„
De Nuptiis.
1
LAnno XI. decrelus, die mensis Ventosi 26; 4 insequentis Ger⸗ minalis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 17.1
CAPUT PRIMUM. De praerequisitis ad Nuptias.
144. HoMxIs ante completum octavum et deceimum annum, mulieris vero ante quindecimum, legitimæ nuptiæ non habentur.(1)
145. Ponderatis tamen rationibus, Princeps anno- rum necessitatem remittet.
146. Ubi consensus non essit, ibi neque nuptiæ.(2)
147. Stante priore matrimonio, posterius non exi- stimatur.(3)
148. Qui ad quintum et vigesimum annum natus, quæ ad primum et vigesimum nata nondum perve- nerint, spreto parentis utriusque consensu, fœdere nuptiarum illegitimo copulantur; dissentiente paren- tum altero, annuat pater satis est.(4)
(2) D. 22 t. 1 1. 11. I1d. 23, t. 2 II. 2 6 7. Id. 24 t. 3 . 1 d. 36 1 11. 77 in f. Id. 50 1. 36. 0 5 63) B. 48 t 51 11„. 125 1.43. Id. 3% t 2, 1. 1. C.5. 51 3 (4) 1. 1 1. in pr. D. 23 t. 2, 1. 21 18. 1d. 6, t. 1 arß U. 2. F. 2. C. 5 t. 4 1. 12.

Tit. V. De Wupttis. 31
149. Alteruter parens si mortuus, aut palam facien- dæ voluntatis incapax, consentiat alter sufficit.
150. Præmortuorum patris et matris, volendove in- habilium jura exercent avi et aviæ; si forte inter utrumque in eadem linea dissentiatur, vincit avi consensus.(1)
Dissensus inter utramque lineam, consensus habetur.
131. Filii filieve familias, ætate in articulo 148 Prefixa majores, ad nuptias convolaturi, concilium obsequioso actu auchenticoque a patre et matre, iis vero e medio sublatis, volendive incapacibus, ab
unoquoque avorum et aviarum tenentur efflagitare.
LArticuli 1 52, 163, 154, 1 45, 166 et 167, die 21 mensis Ven- tosi anni XI. decreti, 1 insequentis Germi nalis palam facti. — alias mensis Martii 12 anni 1804.]
152. A definita per articulum 148 ætate usque ad completos triginta annos, quando de masculis, quin- due vero et viginti, ubi de fæminis, bis et ter atque a mense ad mensem renovanda erit jussa insuper ob— sequii præstatio; cui assensu ad nuptias cum minime obtemperatum fuisset, cumque integro mense a tértia exoptati nutus efflagitatione expectaverint, nuptiis nec minus celebrandis dabitur indulgere.(2)
153. Quem triginta anni informaverunt, is exaco mense ab uno tantum reverentiali actu, consensu etsi non elicito, nuptum prætergredietur.(3)
154. Reverentialis obsequii submissio huic aut illis in articulo 151 designatis ascendentibus intimar cu- rabitur; ministrantibus gemino notario, aut uno tan- tum duobus testibus stipato; quid tunc fuerit respon- si, in præstiti obsequii instrumento memorabi ur
3 D. 1 6 4 (2) D. 37, t. 16,1 H. Id. a 1 2 et eg

Lib. I.
1 ½. Absente ascendente cui deberetur obsequium, nuptiis eo omisso, non abstinetur, modo edictam ab- sentiæ sententiam, aut ea deficiente, judicium perqui- sitionis exhibentibus, atque ubi nondum intervenisset, instrumentum notitiæ publicæ a judice pacis cujus intra territorium novissimo domicilio usus fuerat ascendens. Illud vero quatuor testium, judicis offi- cio devocandorum auctoritate firmabitur.(1)
De Personis.
156. Ministri status qui præterita in instrumento matrimonii mentione consensus ab patribus matribus- ve aut avis et aviis, ubi huusmodi requiratur, ad conjungendos quinto et vigesimo anno filios minores, vigesumo primo filias, ultro processissent, mulcta afftigendi erunt in articulo 194 decreta, detentione insuper sex ad minus menses sævitura, sollicitanti- bus quorum intersit, providenteque Principis procu- ratore ad tribunal primi congressus cujus in jurisdi- cuione collusa fuerit matrimonii celebratio.
157. Ubi omissa fuerit præfata actuum reverentia, a quo nuptiale pactum celebrabatur minister civilis mulcta is plectetur, carceri mense ad minus uno de- trudendus.
158. Naturalibus liheris jure cognitis protenduntur prævisa in articulis 148 et 149, simul et 151, 1%2, 1%3, 154, itemque 1 ½5, circa actus præstandi patri- bus et matribus obsequii.
169. Filius naturalis recognitione nondum susce- ptus, quive cognitus patrem et matrem lugeat, aut cui pater vel mater afforent præbendo assensui im- pares; ii omnes primum et vigesimum annum ex- pectantes, specialis et ad hoc tutoris consensu con- volaturi indigent.
160. Si neque pater essit neque mater, aut neque avi vel aviæ, aut ii aff'rent quibus deesset manife-
(1) D. 231 t. 2 Il. 9„ 10, 11. Id. 49 t. 15, arg. 1. 12, F. 3-

Vuptiis. 33
tandi assensus facultas, non nisi ex familig con- sensu legitimas nuptias ineant seu masculi seu fe⸗ minæ anno primo et vigesimo minores.(¹)
161. Inter eas Personas que ascendentium aut de- scendentium locum obtinent, contrahi nuptie non Possunt; affinitatis veneratione inter affines in eadem linea abstinetur.(2)
162 Nuptiæ in collaterali fratrem inter et sororem sive legitimos sive naturales, seu in eodem gradu af- fines, consistere non possunt.(3)
163. Item fratris aut sororis filiam duci prohibetur, necnon et fratris aut sororis filio nubere.
164. Urgente tamen Sravis momenti causa, impedi- tos articulo præcedenti poterit Princeps sublevare.(4)
.
De ritu celebrandarum Nuptiarum.
165. PoBLIcA solemnitate celebrantur nupt co- ram ministro civili alterutrius partis.
166. Articulo 63, titulo de Jctis vtatu⸗ ciilis, jussa bannorum geimina necessitas in domicilii uniuscujus- due partium municipio promulgabitur.
167. Ubi tamen une sex mensium inhabitatione ad- quisitum fuerit domicilium, in Præcedentis domici- lii municipio banna promulgari visum est.
4 1. 25.
14, 17, 52 et ult. arg. 1. 33. Id. 38, t. 10, 1. 4,§. 6 et 7. C. 1.
(3) I. 1„ t. 10,§. 2. D. 23, t. 2, I. 39 66 67,. 3. C. 5, t. 5. l. 5, 8 et uit. Id. 5* t. 4 1. 19.
(4) D. 1. arg. ex t. 4.

Lib. I. De Personts.
168. Si partes aut illarum una, circa contrahendas nuptias sui juris non essint, additur ut in eorum domicilii municipio quorum potestati subjaceant⸗
banna proclamentur. 109. Principis aut ab eo deputatorum id jus præro- gatur, uti gravibus de causis valeant secundam pro-
mulgationem remittere.
170. Legitimo jure nupt iena inter gallicas invicem Personas/ inter et extraneas, ritu nempPe regionis in qua fre-
miodo prius habita promulgationum so
quentaretur; lemnitate in articulo 63 titulo de Aotis vtatus civilis
injuncta, neque contra præcedens capitulum ierit gallus conjüx.
171. Tres intra menses a Galli postliminio, acta sub ditione aliena celebrati, transcripta tabulæ in conju-
ie contrahüntur in terra
al aut gallicäs
matrimonii habebunt publicæ matrimoniorum
gati domicilio. CAPUT 11I.
De Intercesvionibus ne Nant Nuptiae.
172. EnRrIEnpo ab altero conjuge matrimonio,
ntradictione obsistit.
üisque deficientibus, avus et intercedere pos- levissent. frater aut
legirima conjux alter co
173. Pater et mater, avia ineundo liberorum contractui sunt, vel cum annos 25 contracturi comp
174. Deficiente quocumque ascendente, soror, avunculus amitave, sobrinus aut sobrina cum sit uterque germanus, modo majores⸗ jus sibi inter- cessionis vindicant; Solis attamen et duobus inse-
quentibus circumstantiis:
Ubi non exierit e concilio familiæ assensus
1.mo. in articulo 160 prærequisitus; 2 do. Ubi causa intercedendi fuerit dementiæ in
kuturo conjuge habitus: nulla admittitur hujus inter-

6
in r
Tit. U. Pe MupeAib. 35
cessionis actio, vindicias cujus mere et simpliciter Pronuntiare ultro judicis erit, nisi Provocando inter- dictionis judieio, vel intra temporis limites senten- tia conscribendos, sese intercedens submittat.(1)
175. In præcedentibus superiori articulo casibus,
durante curæ aut tutelæ munio, intercedere tutor
Poterit aut curator, modo familiæ concilium, quod ut convocetur penes sit utrumque, auctor extiterit intercessionis[4)
176. Gujusvis intercessionis instrumento qualitas enuntiatur unde jus sibi vetandi Præsumat interces- sor: eligi convenit domicilium so loco abi celebran- dæ nuptiæ sPerantur; sUasque, ni vetans agat ascen- dens quidam, causas intercessio enuntiabit:
quæ omnia si ad minimum infring
antur, nec sit jnterces- sio, neque muneris exercitio haud maneat interdictus
dicarum denuntiandarum minister, intercessionis hu- 7 jusce subsignator.
177. Intra decem dies, de vindiciis?sententiam fe- ret judex primi congressus.
178. Ubi appellatione Provocabitur, intra decem dies a citatione, decreto curiæ statuetur.
179. Inficiata intercessione intercessor, nisi saltem
ascendens, in eo quod interest, haud incivile da- mnas sit.(3)
CAPUT IV. De Wuptiis nullitatis Aotione impetendis.
180. Qvop matrimonium absque libero utriusque sociati arbitrio, aut eorum alterius initum fuerit, a
(2) D. 23, t. 1.1 15. (3) D. 3, ag. t. 60. C. 9.t. 46 ll. 2. 3 10.

36 Lib. I. De Fersonis.
solis illud copulatis impugnandum, ab eove illorum cu- jus non ita liberam extitisse voluntatem coargueretur.
Ubi erratum in persona, unius est actio cujus fuit error.
181. Posito præaentis articuli eventu, quotiescum- que conjux per sex menses plane recuperata liber- tate, erroreve detecto, thalamo comnuni usus fuerit, adtione in nullitatem repellitur.
182. Ubi initæ nuptiæ fuerint sine prærequisito pa- tris aut matris, ascendentium aut familiæe consensu, iis impugnandis ii tantum admittuntur quorum assen-
sus requirebatur, conjugumve alter tali tum assensu
vacuus. 183. Denegatur hujusmodi actio sive conjugibus,
sive parentibus quorum consensus expectabatur, quo- ties expresso tacitove nutu iis quorum fuerat consen- tire acceptæ visæ fuerint nuptiæ quotiesve ab ma- nifesta sibi talis matrimonii perpetratione, anno toto tacuerint. Neque eam poterit conjux insectari, ubi cum eo evasisset progredientis juventuris quo aponte asensum præberet, per annum quieverit(¹)
184. Jure improbatum quodlibet matrimonium in quo kegi contraventum fuerit decretæ in articulis 144 147, 161, 162 atque 163; atque sive ex parte sponsi utriusque, sive omnium quorum intersit, sive ex officio.()
185. Vincit tamen matrimonium, quando ambobus =tate prærequisita minoribus, aut eorum altero tan- tum fuerit initum, 1mo quoties sextus mensis abiit a completa ætate, 2.do. ubi ætate mulier licet tene- rior ante elapsos sex menses fæœcunda con epit-
186. Quicumque, seu pater, aut mater, aut asten- dentes coactis veluti superiore articulo nuptiis assen- sissent, ah iis irritandis prorsus removentur
—
(1) D. 23 t. 17 1. 4. (²) D. 23% 1. 25 1. 38. Id. 48, F. 1„ arg..
— ſ.—

Tit. V. De Nuptiiv. 3
187. Quoties ex articulo 184 actio competat iis quorum intersit, ea parentibus a latere, itemque ex alio thoro enatis, vivente utroque sponso denegatur; iunc tantum exercenda, ubi propria re agentium actu- que instante feratur.
188. Cujus in fraudem posterius matrimonium coi- tum fuerit, de nullitate is illud valet arguere, vel vivo qui sibi devinciebatur.
189. De prioris matrimonii, ubi illud novissime contrahentes vellicarent, validitate aut invaliditate, prius a judice est examinandum.
190. In quibuscumque ex articulo 184 prævisis, So que modo qui in articulo 18% attemperatur, procura- toris Principis officie conjuges de nuptiarum nullita- te conveniendi sunt, damnatoque thoro dimittendi.
191. Ipsi conjuges, parens uterque, ascendentes, üque omnes quorum actu et in re intersit, demum⸗- que publicum ministerium jure conturbent matrimo- nium clam subductum, aut saltem coram civili mini- stro minus competente.
192. Si neque præcesserit præcepta bannorum pu blicatio gemina, aut ubi omissa fuerit promulsando- rum immunitas quam obtineri fas erat, aur neque di- lationum tempora inter banna et celebrationem ser- vaverint, officio ministerii publici dicetur in præpo⸗ situm civilem mulcta trecenta francicos non exce- dens; adversum vero contrahentes, aut quorum sub potestate deliquerint, ea dicetur quam possit ferre sorum fortuna.
193. In sancitas articulo præcedenti pœnas incidit quisque eo designatus, infracta qualibet articuli 16 præceptione, ubi vel infractionis deliquium nou illud judicatum fuisset, quo dissolveretur nuptialis com- munio.
194. Si quis inscripta in registro nuptiarum moni- menta non exhibeat, jus et nomen conjugale ftustra

38 Lib. I. De Pergonib.
vindicet, salvo quod excipitur in articulo 46, titulo de Aotis publici.
19. Statum etsi possidentes, hujus possessionem, si forte reputati conjuges alteruter invocent, non ideo representandi celebratarum nuptiarum actus necessi- tate eximuntur.
196. Ubi status possidetur, celebratæque unionis coram ministro civili instrumentum explicatur, mu- tua se, in agitanda nullitate, exceptione uterque conjux repellit.
197. Illud amplius, ubi posito articulis 194 et 10% eventu a duabus personis publico conjugum titulo decoratis superessent liberi, querela hisce, quasi vulgo conceptis, ne moveatur eo prætextu quod non appareant nuptiarum instrumenta, quoties legitimi comprobentur ex possessione status actis nativitatis consentanea.(1)
198. Ubi ex criminali quadam investigatione con- staret de solemni nuptiarum celebratione, criminalis hujus judicii in actis status adscriptione adquiruntur, atque ab die ipsa celebrationis, civilia quæque jura, tum iis qui præfatum matrimonium contraxerint, tum et liberis inde susceptis.
199. Fraude ubi non detecta, conjuges, aut eorum alter diem lugubrem obierint, criminalis persecutio iis omnibus ultro datur quorum intersit, manetque lmperii commissarium.
200. Si letho absumeretur civilis minister, quo temporis momento manifesta fraus elamat, civilis actio contra illius heredes, præsentibus simulque de-
nuntiantibus quorum intersit, officio procuratoris Principis instituetur.
201. Matrimonium cum foret irritatum, proficit at-
(6 6 1 9.

Tit. V. De NVupriis. 35
ramen civilibus consequen dis, tum sponso utrique, tum liheris, quando bona fide contractum.(1)
202. Bona fides si alterius sit tantum e conjugatis, huic in civilibus proderit, verum et pueris ex tali copula procreatis.
C APUT V.
De Obligationibus e Wuptiarum jure praſioi- centibus.
203. ENuTRIERDR, fovendæ, educandæ proli, una contractus sanctimonia conjuges invicem obligantur.(2)
204. Vti sibi vel nuptiis collocando, vel alia sor- tis cujusdam conditione provideatur, adversum pa- trem aut matrem nefas liberos experiri.(§)
20. Egentibus patri et matri, aliisque ascendenti- bus alimenta præstare tenentur.(4)
205. Eodem jure, iisdemque circumstantiis, vitri- cis et novercis succurrere jubentur generi nurusque, ea vero pietatis necessitudine relaxati, 1-mo ubi ad secundas nuptias noverca convolarit, 2-do ubi dele- tis et sponso affini, et liberis inde susceptis, con- tritum jacuit affinitatis vinculum.(6)
207. Reciproca, quæ ab hisce legibus officia sta- tuuntur,
208. Pro modo egestatis in reclamante, facultatum vero in obligato, alimenta jubentur.(6)
209. Ubi eo immutetur status alimenta accipientis, aut dantis, ut vel alter præbendo impar, vel alter
G D
N. 117. e ed
(4) D. 25,t. 3Il. 4 3, F. 10. Id. 1. 5, arg. 1. 6. Id. 30 t. 16. ( 6. 19 1. 16
(6) T. et 1. sup. cit,

40 Lib. I. De Peroonis.
accipiendo superior, sive de toto, sive pPro parte devenerit, actione non defraudatur oneratus, qua vel remitti illam præstationem petat, vel reduci.
210. Si ab obligato sufficienter exponatur, illam sibi facultatem abesse, ut alimenta ære persolvat; aditus judex, causa cognita, edicet ut intra suos penates hunc alat et vestiat in quem alimentorum religione constringatur.
211. Idemque edicto statuet an patrem matremve, puero cui alimenta debeantur domi accersendo, alen- do instruendoque se subwittentem, a pensanda ali- mentaria pechnia dimitti conveniat.
CAPVT VI. De mxtuis Jure et Qicio Conjugatorum.
212. MuruA fdelitatis, opis et assiduitatis pietate, conjuges sociantur.(1)
213. Mulierem vir protegat, virum colat mulier.(2)
214. Viri contubernio uxor obligatur, quocumque locorum ille mansurus ierit, illa et sequatur: mulie- rein vir tenetur excipere, cunctisque eam pro ratio- ne status et facultatum fovere ad vitæ tutamen con- ferentibus.(3)
21 Mulier etsi mercatoriam industriam exercens, bonisque haud comimunis, aut vel separata, in judi- cio nequit, nisi auctore marito, stare.(4)
216. Auctor sit maritus jura non requirunt, ubi rea uxor criminis aut delicti conveniatur.(6)
2 7. Scriptus ubi non appareat maritt consensus, neque jure donat mulier, bonis seu non communis
1 (2) D. 50.„t. 1, 1. 8. Ulp. in fragm. t. 9.
63) G 0. t. 62 1 upie
(4) I. are., t. 21, atque ex D. 16, t. 1.

—
Tit. V. D⸗ MWuptii. 41
»eu separata, neque alienat opignoratve, neque rem thulo seu oneroso petit seu gratuito.
218. Cui maritus nolit, huic judex auctor sistendo esse possit.
219. Si contractum quemdam inituræ uxori adesse vir nolit, legitima citatione ab ea convenitur ante ju- dicem primi aditus in loco domicilii communis, qui causa cosnita, viroque in prætoriis consilii ædibus vel exaudito vel debite devocato, auctoritatis auxi- lium protendet aut denegabit.
220. Publice mercatoriam artem mulier exercens, valide, nec auctore marito, in mercando contrahit, communique conjugem, ambo si bonnorum sint com- munes, obligationis vinculo devincit.
Non ideo publice mercans habetur ea quæ merces ex mariti negotiatione venditet; due vero separato negotio applicetur.
221. Ubi pænæ afflictivæ aut infamiam irrogantis, mero etsi latæe contumnaciæ judicio maritus damnare- tur, durante pPœna, mulier quamquam tate valens neque stat in judicio, neque contrahit, nisi auctore judice; quod scilicet jus ne vocato marito impertitur.
222. Absente seu bonis interdicto viro, aut adesse mulier, aut potest pacisci, cui causa cognita auctor sit judex.
223. Quælibet generalis auctoritatis stipulatio, quin et contractu matrimonii roborata, non nisi admini- strandis tantum uxoriis rebus procedit.
224. Ftate minoris mariti uxor judicis auctoritate indiget, ipsa ut adesse jure aut contrahere possit.
225. Nullitatis exceptio auctoritatis defectu, ex parte mulieris tantum opponitur, aut viri, aut succe- dentium.
226. Absque mariti subsidio uxor testatur.

Lib. I. De Personis.
De voluto Nuptiarum vinculo.
227. SoLvITUR matrimonium; 1 mo. morte alterius,
m; 2.do. divortio jure edicto( 3 tio defi-
conjugu idam,
nitiva alterius conjugum damnatione Pœns cu
mortem civilem inferenti.(2)
EAPUT VIII. De Secundis Nuptiis.
228. AkTE elapsos decem menses a soluta lege præ- cedentis conjugii, alreri mulier nubere ne festinet.(Z)
(¹) D. 2471. 3 (2) D. 24, 1. 2 t, 1. V. ad art⸗ 26.
C9

Tit. VI. De Divwortio. 43
—
TpTUR. US VI. De Divortio.(1)
LAnno XI. decretus, die mensis Ventosi 30; 10 insequentis Ger⸗ minalis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 27.]
GAFVT PRIMUM. De Causes divortendi.
229. MorIERE adultera, marito datur actic di- vortii.(2)
250. Adulterante viro, concubinaque conjugalem domum fœdante, uxori et divortium conceditur.(3)
231. Sponso utrique mutua competit actio divortii, ubi furore, sævitiis, sraviumque injuriarum proflu- vio alter alterum afflixerit.(4)
232. Gausa divortii, alterius conjugum ad famo- sam pœnam condemnatio.() 233. Ubi mutuum pertinacemque consensum, mo- do in lege præfinito, conditionibus atque ab exami- nibus prævisis, conjugati expresserint, suffcienti in- dicio probatur consortium iis vitæ intolerabile, inter eosque fervere caus as divortii insuperandas.(6)
6 S. 24 e. 2 1. 2. d Poth. in Pand. Iust.
Eb 5 fin.; 1. 29, arg. 1. 13, et alibi pass. C. 5, t. 17, arg. 1.. N. 22, c. 1, F2. N. 11 e g⸗
6) D. 48, 6 6.1. 13. C. 5%t. 171. g. N. 22. sup. N. 117 c. g.
(4) C. ut up. C. Theod. de dot., 1. 1. N. id.
(S) N. 22, c. 8 arg.„c. g etc.
(6) C. 3, t. 7, n. 3, 9. N. 22, c. 4. N. 117, c. 10. N. 134, c. 11. N. 140, c, unic.

44 Lib. I. De Fervonis. 6PUT.
De Divortio ex caua eapresd.
SEcTILo PRITMA.
De processu Mvortii ex sauu spresa.(¹)
234. CoosRAM sint naturæ facta, delictave quibus orinur actio divortii ob causam expressam, ad unum. detertur judicem, intra fines cujus domicilio conjuge, coutantur.
235. Si facta quædam criminetur conjux actor qui- bus officii publici animadversio sollicitetur, expecta- ta criminalis judicis sententia, pendet quæstio di- vortii; redintegranda dein, quin ulla e judicio infe- ratur contra agentem conjugei fori præscriptio ex- ceptiove præjudicialis.
235. Actione de divortio quacumque, facta enu- merantur; libellum simul et titulos actionis præsidi pro eove judici occupanti actor ac vel ipse remittit, nisi morbo impeditus; quo in casu requirente eo, attestantibusque duobus vel in medicina chirurgiave doctoribus, vel sanando ministris, in sui domiciliumn judicem expetit, suam ei actionem prolaturus.
237. Audito actore judex, observatisque! uti sapue- rit præmonito, nota tesseraque libellum et titulos consignabit, quod scilicet omne sibi depositum scri- pta narratione confirmabit, suhsignabunt judex et actor conjux, nisi saltem signandi ille fuerit inscitis; qua de re meatio habenda.
238. Ad calcem hujus narrationis scripto edicet ju- dex, uti partes ad se sistantur, qua die, qua hora jusserit, eaque de causa sententiæ suæ exemplar ab se conjugi reo immittendum curabit-
(1) D. 241 t. 27

Tit. VI. De Mportio.
239. Constituta die judex utrique conjugi, si uter- que compareat, aut conjugi supplicanti solus sniste adsit, adbibenda quæque studet in medium proferre quibus propulsatis odiis mentes aversas reducat; in quo minime ei profuerit, acti elogium inetituet tibel- lumque et titulos procuratori Imperii compunicari mandabit, totumque ad tribunal referri.
240. Intra tres dies insequentes, tribunal referente præside, aut pro eo fungente judice altero, conclu- denteque Imnperii procuratore, aut concedet aut su- spensum, atque, hoc non ultra viginti dies, addi- cet de in jus vocando placitum.
241. Ubi per tribunal licuerit, reo diem dabit actor conjux, more assueto legitimaque dilatione, ut sistat se ante judicem clausis foribus pro tribunali seden- tem: in capite citationis libellum transcribens et ti- tulos probantes.
242. Expirante dilatione, sive reus se sistat aut non, actor in persona, advocato, si libeat, coneilio, exponet exponendasve curabit actionis causas i los explicabit quibus querelas adprobet, testes pro- ducendos significans.(1)
243. In persona si reus defendens compareat, aut Per Procuratorem, ipse aut pro eo advocatus pa- tronus tum actionem titulosque quibus innixa in- tentetur, tuim testes exhibendos notata observatione discutiet, audiendos ex sua parte testes indicabit, de quibus reciproca actori reprobatio competit.
244. Fideli elogio describuntur obita vadimonia, allegata a partibus objectaque nec minus ab alterutro confessa, quæ narrata auribus excipienda partium Perlegentur, requisito ab iis ut subsignent, chirogra- phumque appositum memorabitur, aut ab se demum se seu nolle se seu nequire declaratum.
(¹) N. 22, arg. c. 14 in f.

46 Lib. I. De Peronz.
245. Publicæ audientiæ partes, indictis die et hora adesse judex jubebit, simulque et totius querelæ co- dicem Imperii procuratori communicandum, judicem a quo lis referatur committet, reo ubi abfuerit, tri- bunalis edictum, et qua dilatione ipso edicto fuerit statutum, significari actor laborabit.
246. Die horaque addictis, referente commisso ju- dice, concludenteque publico procuratore, tribunal prius de fori præscriptionibus, si de quibusdam fue- rit exceptum, edicto cognoscat, quarum ubi genui- næ causæ constarent, propulsabitur actio repudii: e contra, aut intentata preæscribendæ litis exceptione, actio admittitur.
247. Statim atque admissa actione repudii, referen- te judice commisso, concludenteque Imperii procu- ratöre, causam aggredietur tribunal; actionem exci- piet, si eo sibi processa videatur, ut recte judicari possit; sin minus actorem factis pertinentibus, fa- ctorum reprobationi reum admittet.
248. Actu litis quocumque parti utrique priusquam audiatur Imperii procurator, mutuis licet argumen- tis per se, aut per patronum se tueri, de fori pri- mum preæscriptione congestis, dein de ipsa litis con- testatione; nusquam tamen auditur absentis actoris Patronus.
249. Edicta primum peragendis inquisitionibus in- terlocutione, ab actuario ea pars elogii scripti perle- genda est, qua nominatim habentur testes producendi. Utramque partem præses præmonebit nominandis et aliis locum dari, postea defecturum.
250. Nec mora, mutua reprobatione testes abercen- dos convellunt. Audito procuratore publico, judex de allatis reprobationibus sententiam proferet.
251. Cognatae partibus personae, excepto quocum- que ab eis descendente, itemque singuli domi famu- lantes opposito cognationis aut domesticitatis titulo

Tit. VI. De Divortio. 47
minime removentur; horum vero testimonium judex aestimabit.
262. Quoties sententia probatio testimonialis per- mittatur; nominatim indicandi sunt recitaturi testes, qua vero die et hora producantur indicandum.
253. Audiente tribunali, foribus clausis, praesenti- bus Imperii procuratore, partibus, harumque consul- toribus aut necessariis, ad tres usque ex unaquaque parte, fidem testes devocati adimpleant.
264. Seu proprio, seu conciliorum ore, testes dis- cutere et interpellare, ut sibi sapiet, utrique parti sit copia, modo ne recitantes audeant disturbare.
2%5. Scriptis excipientur depositio, artumentaque et allegationes quibus altercatum fuerit. Horum elo- gium testibus, necnon et partibus audiendum, a cun- ctis subsignadum, appositique aut denegati chirogra-
phi aut in apponendo inhabilitatis mentio asservanda.
256. Clausa utriusque partis inquisitione, aut ac- toris tantum, si forte reus a proferendis testibus ab- stinuerit, litigantes statuet tribunal in publico con- gressu: diem cujus et horam indicabit; litem procu- ratori Imnperii denuntiandam, a commisso judice re- ferendam edicet. Edictum vero, ex dilatione imper- tita, requirente actore, defendenti denunciatur.
267. Die liti absolvendae, referet commissarius ju- dex, aut sua dein aut conciliorum ope partes profe- rent quaeque sibi causae conducentia blandiantur; concludetque Principis procurator.
458. Sententiam in publicum definiunt? qua, petitis annuente, prosequenti jus erit ministrum status cou- veniendi, a quo solutum repudio matrimonium pro- nuntietur.
269. Excessibus, sævitia injuriisve mota actione, et vel sufficienti contestatione probata, judicibus ar- bitrio est uti divortium differant; quo in casu jure antequam decreturi zint, mulieri auctores erunt à

48 Lih. I. De Personis.
marito secessendi, illius dein, non nisi libnerit, so⸗ cietatem recepturæ; ubique prædiis vitæ sustinend⸗ qualibus indigeat, impendendæ in eam, pro modo facultatum, pensionis alimentariæ maritum edndem- nabunt.
260. Frustra ubi per annum probationis speratum fuerit dum mentes divisæ remulcerentur, prosequenti conjugi jam non est denegari unde intra legitimam dilationem adversantem in jus revocet, sententiam divortii recepturum.
261. Ubi ex causa famosa divortium postularetur, unum illud observandum, ut judici exhibeatur au- thenticum irrogatæ pœnæ exemplar, cui attestatum a judice criminali subjungatur, nullum patere emen- dandæ sententiæ aditum
262. Ubi a judice primæ cognitionis de sententia divortii fuerit provocatum, instructam a judice su- periore causam decreto veluti urgente dirimi opus est.
263. Contra provocantem præscribitur, ni intra tres menses a notificata sibi contradictorie aut ex eremodicio dicta sententia appellationem instituerit. Dilatio ad agendum in sententiæ definitivæ abroga- tionem, pari trium mensium limite, ab ea notificata concludatur. Ubi speratur abolitio, executio ex- pectatur.
264. Sponsus cum sdntentiam definitivam accepe- rit, seu vi donatam rei judicatæ ex qua divortere liceat, intra duos menses, debite provocato altero conjuge, ministrum civilem adibit, qui verba divor- tii inter eos recitet.
265. Computari incipient duo præfati menses, ubi de judiciis tribunalis primi congressus a die qua jam seu non superessit locus provocandi; ubi de judiciis in superiore curia per heremodicium decretis a die qua jam non intercedatur; ubi de contradictoriis de- Knitivisque a die qua de abrogando supplicetur.

Tit. VI. De Diwortio. 49
266. Actor conjux, ubi duos menses supra præfini-
tos prætermiserit, vocato minus ad Præpositum sta-
tui civili altero conjuge, accepta sententia cadet; ns- due institutam actionem integrare nisi nova de cau-
sa molietur; quo in casu veteres peremptæ querelæ d P P
causas suscitari non interdicitur.()
6
Ouæ providenda contingant aotone Divorti Statuta o5 CAMSM ePeamn.
267. Maritum seu actorem, seu defendentem
pro- Visorie manet cura Puerorum, nisi aliter
„seu matre efllagitante, seu familia aut Procuratore Iimperii, ad uberiorem natorum utilitateim decernatur.
266. Querelam divortii mulier, seu intentans, seu
removens, procedente lite a mariti contubernio se
substrahat fas est, alimentaque Prosequatur pro ma-
riti facultatibus. Injubebit judex qua se domo sub- ducat, alimentariamque Pensionem, übi detur, a marito persolvendam Pondérabit.
269. Quoties requisita mulier, toties se jussæ do- mui assidere probabit, qua non Probante, imperata alimenta jure maritus denegare, forique præscriptio- ne agentem disturbare haud frustra adtentet.
270. Cui bonorum erit communio sive agenti sive defendenti uxori, quocumque litis statu ab emisso edicto, veluti in articulo 238, rem servatura Poterit sigilli in communium mobile appositionein require- re; quod non nisi inventario cum stimatione con- ficiendo solvatur, esque marito imposita lege ut de- ecriptas res earumve pretia 4uasi judiciarius custos Præstare adigatur.
G) D. 24, t. 21 3. 14. 47 t. 10, 1. 11. 14. 42 1. 6.1.40. B. 9..

50 Lib. I. De Personls.
271. Irritantur seu quicumque actus quo obligen⸗
tur a marito communia, seu 4uæcumdus reruim his- ce accessoriarum, ab interdicto de quo in articulo 238, ab eo pertentata alienatio, probato prius in
fraudem uxoris alien atum pactumve fuisse.
SpEcTILo III.
De ÿori præeriptionibus contræ actionem RKepudii oð causum eapreaum.
272. Conversis in alterutrum conjugibus, ex quo
sive legitima repudii causa fervebat, sive in jus itum fuerat, actio perimitur.(1)
273. Repellitur actor in utroque casu; iterata ta- men, a quo iræ posthabitæ fuerant, dissidii scaturi- gme, actionem de novo integrare poterit, veterunm- que se querelarum testimonio tueri.
274. Initam reconciliationem, si qu ab defensore expectatur probatio, sive scri-
ciaret, ptis, sive testium fide, juxta praxim in primà hujus
capitis sectione introductam.
CAPUT III,
De Divortio er mutuo consens.
ando actor infi-
275. VIRo quinque et viginti annis minore, uxore vero uno et vigesimo, mutuo conjugum consensui nec quicquam attenditur.(2)
276. Neque admittitur mutuus consensus, nisi an- nis a matrimonio duobus elapsis.
277. Rejicitur, ubi anni ab iis conſunctis viginti
efluxerint, seu ubi quintum et quadragesimum vite annum mulier adimpleverit.
278. Nullo in casu sat erit mufuus conjugum con- sensus, auctores ni accedant patres eorum et matres,
(0 V. sup· art. 266. 6) b. 46 ℳ. 61 ars. 1. 157 5. 6.
te

FhNW Dortio. 41
aliive ex ascendentibus viventes, veluti in articulo 150, titulo de MuptAs.(¹)
279. Mutuo consensu diversuri conjuges, necessa- ria obligatione coarctabuntur Præhabendi rei suæ mobilis et immobilis ut pole adscribendæ atque æsti- mandæ repertorii, discernendarumque causanum jut ris reciproci, de quo tamen fas est transigant.
280. Fadem et lege jubentur scriptis consignare tria quæ inferius:
1mo. Cui, seu examine durante, seu habito di. vortio, mandandi sint liberi ex deserendo thalamo suscepti;
2do. Tali durante examine qua se domo inhabi tatura mulier recipiat;
31io Uhi uxor ex sua re coli non Possit, queis Pecuniis huic sustentandæ maritus obligetur.
281. Sponsi ambo et in Persona tribunalis cujus in territorio conscribuntur Præsidem, aut ejus vicibus defungentem adeuntes, duobus a se Sonvocatis no- tariis adstantibus„suam illi animi destinationem in- dicabunt.
282. Utrique conjugi simul aut separatim, duobus notariis concomitantibus, quæecumque judex suaden- do simul et hortando conducant eXponet; capitis IV, Præsentis tituli lectione eos præmonebit, singulaque duæ inccptorum consequentia immineant ante oculos evolvet.
283. Si in Proposito conjuges indurentur actum eis a judice instruitur petiti divortii mutuoque in illud Proclinati assensus; qui simul et eodem instanti producere tenentur, ac notariis remittere Præter in- strumenta conventorum ex articulis 279 et 280:
1mo. Acta nativitatis utriusque et nuptiarum;
—
( C. 5, t. 17 1. 5. Auth. e contra.

pib. 1. De Personis.
atis mortalitatisve uniuscujusque
52
2 do. Acta nativit ex eorum conjugio procreati;
3 tio. Auchenticam patrum et matrum, ve aliorum ascendentium schedam, qua testatum ab hisce confirmetur se ob causas sibi compertas huic suo, aut illi su, filio filiæve, nepoti neptive, con- jugato vel conjusate quærendo divortio, eique as- sentiendo auctores esse. Vivere creduntur patres con- jugum et matres, avi et aviæe, donec exhibitis actis de eorum decessu constiterit.(1)
284. Dictorum actorumque ex pPr umentum conficient notarii; primævus quo-
iam hujus tabulam retineat, quemadmo- s annectantur
viventium-
cedentibus arti-
culis instr rum primar dum et producta quædue, quæ pasini elogii, in quo mentio scripta admonitæ uxoris ad se domui convento assignatæ recipiat, in hujus pene- tralia diem usque pronuntiati divortii inhabitatura- 285. Quæ eo jure peracta declaratio intra quinde- cin primos dies uniuscujusque mensis insecuturi, septimi et decimi, ritu eodem inte- toties iterabunt instrumento Pur idem ac constans esse
quarti scilicet, grabitur. Fam Vero
plico contestentur opus est, quod fuerat prius patrumm matrumve propositum⸗ vi-
ventisve cujusque alterius ab ascendentibus; nulli vero ulteriori actui producendo utile sit eos ad- stringi-
286. Intra quindecim dies primos claratione fevoluti, conjuses, duorum unicuique duo adstent amici viri in judicis territorio spectabiles uaginta ad minus annorum majores, una atqué d præsidem tribunalis, aut hujus vices
traditisque ei jure atdue in for- wentorum
aliorum-
anni a prima de-
quiud in persona à gerentem stabunt, ana expeditis quatuor exemplaribus instru
quibus præstitus sui consensus contineatur,
(1) V. sup. art. 273*

Tit. VI. De Dwortio. 53
que titulorum hisce ab magistratu annexorum, unus- quisque separatim, altero tamen præsente, præsen- tibus et quatuor spectatis viris, admitti divortium requirent.
287. Vbi seu ex parte judicis, seu adstantium vi- rorum effusæ fuerint subjiciendæ conjugibus obser- vationes, si hic et illa propositum retineant, tunc et requisiisse utrumque, et titulos requisitionem tuentes remisisse, actu eis tradito constabit; instru- mentum conkciet actuarius, tum partibus nisi insciis suhsignandum, quo in casu de eo annotabitur; tum quatuor adstantibus, simulque et judici atque actuario.
288. Interdictum mox huic elogio judex subjunget, de tota actorum serie ad tribunal in ædibus concilit referenda, scripto habitis procuratoris Imperii con- clusionibus, cui totius causa codicis ea de re potesta- tein faciat actuarius.
299. Procuratori si ex titulorum universalitate pro- batum appareat conjuges fuisse majores, virum sci- licet quinque et viginti annis, uno et vigesimo mu- lierem, ubi primam emiserint declarationem; eos tunc temporis a biennio nuptialibus vinculis innoda- tos; vigesimum eis annum non excessisse conjugii societatem; mulierem quintum et quadragesimum annum non consenuisse; quatuor in anno repetitam consensus mutui manifestationem, præhabitis scilicet insuper præscriptis, rituque in preæsenti cpits an- notato; præcipue haud defuisse ab patribus aut ma⸗ tribus cæterisve, ubt illi e vivis excesserint, conju- gatorum ascendentibus præstitam auctoritatem; hisce verbis conelusiones proferet, Lege dicet; e contra, iis, Leg⸗ vetutur.
295. Quod ubi ad se relatum fuerit, investigandis quibusdam aliis probationibus quæ articulo præce- denti non desiderentur, minime prætergredi tribunal expeciat; si vero prærequisitis partes satisfecisse,

54 Lib. I. De Persohis.
legitimosque ritus coluisse opinarit, divortium edi— cet, ministroqus civili cas ut pronuntietur remittet. Contrario rerum eventu procul abesse causam divor- tendi pronuntians, unde senserit rationes adaperiet.
291. Divortium ahnegantis sententiæ emendetio non nisi ab utroque diversuro provocatur, seorsim tamen, ocius intra decem dies, serius vero intra vi- ginti ab edicta prioris instantiæ sententia.
292. Reciproco apparitorum ministerio, utrique conjugi simul et procuratori Imperii ad tribunal pri- mæ instantiæ denuntiantur appellationis instrumenta.
293. Intra decem dies a significata sibi posteriore appellatione, expeditum sententiæ exeimplar proba- toriasque paginas quarum erga intervenerit, trans- mittere jubetur procurator publicus ad procuratorem superiorem prope curiam provocationis, qui scripto intra decem dies a receptis actorum paginis, con- clusiones emittet; refsrenteque in consistorio con- cilii præside, aut illius vicibus defungente masistra- tu, intra decem dies a præmissis procuratoris supe- rioris conclusionibus, definitivo decreti oraculo causa absolvetur.
294. Judicii auctoritate quo admittatur, divortium hoc intra viginti dies ab constituta sententia, simul et in persona convenient partes ad ministrum status civilis, qui divortisse eas pronuntiet; præter quamn ubi dikationem cessaverint, putatur non extitisse decretum.
E De Mvortii Ehectbus.
295. QacuMguE de causa divorsis iterandi inter se conjugii spes nulla.(1)
(1) Secus D. 24, t. 3, 1. 19. Is. 487 t. 5, 1. 13§. g. Id. 22, t 3„. 13 d„6n.

Tit. VI. De Dvoreio⸗ 55
296. Ubi ob causam expressam, non nisi post de- eem menses ab eo pronuntiato mulier coeat.(1)
297. Ubi ex mutuo consensu, nulli conjugum nisi annis tribus ab eo pronuntiato exactis, novæ nuptiæ excogitentur.
298. Sancito in jus ob adulterfum repudio, admis si criminis socium nequaquam vinculo nuptiali reus detinebit. Eadem judicii prolatione, requirente mi- nisterio publico, damnas erit adultera mulier in cor- rectionis domo coarctari, ad tempus neque trino mense brevius, neque binos annos exsuperatarum.(2)
299. Qualibet de causa, nisi ex mutuo consensu divorsum fuerit, quibusque sibi ab altero conjuge sive in contractu propter nuptias sive abinde dona- is, apoliatur conjux actione superatus.(3)
zoo. Vincens e contra conjux, effusa in se dona, liberalitate vel reciproca deficienteque spe reciproci- tatis detinebit.
301. Sponsi, ubi liberalitate, se nulla aut impari saltem coluissent, qua vincens conjux minus susten- tetur; ex alterius bonis poterit judex alimentariam pensionem dispensare, modo ne horum triente ube- riorem; revocandam vero, quando non indigeatur.
302. Qui divortium obtinuit, ille et pueros; nisi tribunal, sollicitante familia, concludenteve parte publica, atque in meliorem natorum fortunam, cun- ctos decernat, aut eorum quosdam sive alterius con- ſugis curæ, sive extraneæ personæ fidei credendos.(4)
(10 V. iup. art. 220. N. 22 e. 23.
E) D. 48, t. 5, I. 11, F. 11, 1. 40. C. 9, t. 9. Auth. Fed hodie. N. 134, e. 10.
(3) C. 3, arg. 1. 3; t. 22 1. 24.
(4) D. 43, t. 30, 1. 1. C. 5, t. 24, 1. unie. N. 117, e. 7.

Lib. I. De Personit.
303. Cuicumque personæ committantur pueri, pa- renti utrique jus servatur in eos invigilandi, qua ra- tione colantur, aut educentur jure prospecturis; quo- rum impensis ambo una et pro modo facultatum tri- buere teneantur.
304. Matrimonio per admissum in jus divortium solato, nihil liberi ex hujusmodi nuptiis procreati aunmittent, sibi seu legibus partum, seu pactis pa- rentum matrimonialibus; quæ tamen non nisi iis- dem modo et eventuum circumstantiis competant, quibus, ne sviente parentum divortio, sibi delata pervenissent.(1)
305. Ubi mutuo consensu divortatur, semissem bonorum utriusque conjugis a die prim eorum de- clarationis, liberi ex eorum conjugio suscepti pleno dominii jure obtinent, hisce tamen uti frui conjugi- bus conceditur, usque ad adquisitam liberis majori- tatem; ea lege ut iis alendis, colendis et extollen- dis in ratione sortis suæ provideant; qug nempe cæteris pnerorum commodis minime officiant, si quæ in eorum gratiam ex paterno vel materno propter nuptias conventu, iis fuerint constituta.(2)
CAPUTW
De corporum Separatione.
306. UBt locus datur petendo ob causam expres- sam divortio, ea conjugati facultate donantur, uti,
(1) N. 22, ars. e. 49. (2) C. 5, t. 17, arg., 1. 8,§. 7
—

Tit. VI. De Pivortio. 57
impetita corporum separatione, actionem attemps- rent.(1)
307. Idem intentatur, instruitur, judicioque defi- nitur atque civilis ducumque actio; mutuo consen- sui denegatur.
308. Mulier cui dicta fuerit ob crimen adulterii Sorporum separatio, eodem judicio, requirente mi- nisterio publico, reclusione plectatur in correctionis domo, tempore ad sex vel minus menses, duosve ad summum annos profiniendo.(2)
309. Hancce judicii partem ipse conjux condona- bin, uxorem ad se recipiens.
310. Ubi tres annos perstiterit corporum separa- tio, modo ne ex causa conjugis adulteræ, qui in origine litis defendebat, is divortium poterit prose- qui, aditusque judex illud infliget, ni originarius actor præsens debiteve citatus nec mora deleri se. Parationem consentiat.
311. Quando corpora, tum et hona separantur.
(1) V. sup. (2) D. 48, t. 5, arg. tot. tit. cC. 9„ t. 10. L. Zo., Auth. Sed lodie. L. 11, Auth. Sed novo. 1. ult.

53 Lib. IJ. De Personis.
„——
TITVL U S VII.
De Paternitate et Filiatione.
Lanno Kl. decretus, die mensis Germi nalis 2 12 antem eius- dem mensis palam factus.— Anno alias 1603, die mensis Martii 23.
—
CAPUT PRIMUM.
De Legitimorum Ser⸗ constante makrimonio
Natorum Filiatione.
312. ConcEPTI intra nuptias pater est maritus.
UMe tamen natum jure abdicabit, modo integro temporis spatio quod a trecentesima die ante ortum efluxerit usque ad centesimam et octogesimam, seu longinquitatis eventu, seu calamitatis cujusdam phy- zica se versatum impossibilitate qua uxori cohabita- ret, manifestis proficiat indiciis probare. 6
313. Naturalem impotentiam denegando puero cau- sari maritum jura oderunt, neque etiam sub adul⸗ terii prætextu a sua eum sobole poterit expungere, nisi nativitatem pueri celatus fuerit, quo in casu quibuslibet conducentibus argumentis denesationem obfirmare non ei inconcessum.(2)
(u) XM. tab., I. Sei guei. 1. 1, t. 9. D. 1, 1. 37 t. 6, 1. 6. Id. 25, t. 3 1. 1 55 4 13. 14. 1
14. 28, t. 2„ 1. 29. Id. 38, t. 16, 1. 3 F 12 1. 6. C. 4 1.19
1. 143 t. 29, 1. 4. N. 39⸗ c. 12. () D. 1, t. 6, 1. 6. Id. 43, t. 10, 5.
p
ee

3
9
Tit. VII. Paternitate et FHlatlone. 59
314. Ante octogesimum et centesimum diem natas Puer patri minime inficiandus, quippe in sequenti casuum serie: 1-mo. si ei innotuerit de matris ante nuptias graviditate; a-do si in actis nativitatis ad- stiterit subsignans, signandive inscium se dsclarans; 30. ubi puer haud vitalis dijudicabitur.
315. Post diem a soluto matrimonio trecentesimum nati fas est legitimitas impugnetur.(1)
316. Ubi talia quæreri maritus conceditur, mense clamet, si modo stet in nativiratis territorio.
lutra duos menses a reditu, quando forte tempore abesset nativitatis; intra duos menses a comperta fraude, si nativitatem fuisset celatus.(2)
317. Si antequam reclamationem institueret mari— tus, diem supremum obiisset, menses duo vellica- turis heredibus pueri legitimitatem impertiuntur, a die qua infans ille hereditaria mariti bona occupas- set, seu ejusdem mariti heredes a possessione disji- ciendos adtentasset.(3)
318. Mera actus extrajudiciarii potestate non vi- dentur, seu maritus, seu illius heredes infantis na- tivitatem confutasse, nisi intra mensis unius dilatio- nein in jus vocaverint datum ad hoc puero tutorem, præsenteque matre sistendum.(4)
CAPWP I. De Legtimorum Filiationi probationibus.
319. AcTIs nativitatis registro civili demandatis, legitimorum filiatio probatur.(4)
(1) V. sup. art. 312. (2) Sec. D. 48, t. 10, 1. 19. De quo Cuj. obs. 4. (3) Si clamarit cont. act. D. 50„t. h. (
25

60 Lib. I.
320. Deßciente eo titulo, satis est legitimo con- stans status possessio.(1)
321. Instituitur status possesaio suffcienti facto- rum congerie quibus appareat relatio filiationis con- sanguinitatisque natum inter et familiam cujus se esse contendit.(2)
Horum præcipua sunto:
Continuo hujus nomine hunc appellatum cujus s8 ülium profiteatur;
A patre ülium, habitum qui eo nomine eum alue- rit ejusque cultui et educationi suppeditaverit;(3)
In societate talem, constante omnium opinione, extitisse;(4)
Talein in familia.(6)
322. Statum vindicare non adspiret cui status ille
non essit, quem a nativitatis titulo acceperit con-
De Personfv.
sentaneaque possessione retinuerit;
Et vice versa hujus statum nullus possit denegare quem ex possessione is obtinuisset titulo consentanea⸗
323. Possessionis vacuus, seu falsis inkans nomi- nibus inscriptus, aut veluti ignotis patre et mairé, suam ab testium üde filiationem expectat.(6)
Illa tamen probationis species non nisi exordiente probationis scriptæ adminiculo, aut ubi præsumptio- nes indiciave factis ex tum circumstantibus assur- gentia, ejus adforent gravitatis, quæ admittt testi- monium suaderet.
14, 1. ult. Id. 30, t. 17, M. 126, 129. Id. 27, t. 10, arg.. 1. et seq. C. 4 1. 19„1. 2 arg. 1. 22. Id. t. 21, 1.6. 1d. 5 1. 4 1 13 22
(2) C. 4 t. 20, I2zt. 21, 1. 6,2 2„t. 45 1. 2.
(3) D. 22„ t. 3 1. 16. Id. 25, t. 3, 1. 1.§. 12. C. 3„ t. 277 arg. 1. 11. Auth. S7 quis liberos.
0 6 5 4 9. N. 117. c..
(5) N. 18„ c. 5. (5) D. 22, t. 5, 1. 2. C. 4 t. 19„ 1. 5. G. utMup.
lar ur
1.
ho

.
e,
Tit. VII. De Paternitate et Filiutione. 61
32. Primordium prohationis scriptæ a familiæ char- lariis oritur, a registris paginisque domesticis alter- utrius parentis, actis publicis imo et privatis modo ex parte quadam contradicente emanantibus, cujus- ve forte viventis contradici interesset.
3 5. Oppositæ probationis contrarietas ex quibus- cumque coalescit stabiliendo idoneis ea vel minime matre satum reclamantem quam sibi usurpare adni- litur; aut vel ubi certa materaitas, ab matris ma- rito, genitum non prodisse.
326. De status querelis uni cognoscant civiles ma- gistratus.
327. Non nisi responsa quæstione status, institui incipiat persecutio criminis ex statu suppresso.
328. Actione, puer statum vindicans, allata preæ- scriptionis exceptione nequaquam removeatür.(1)
329. Ubi quievit puer illius et heredibus quiescen- dum, nisi pupillus prædecesserit quintove minor anno ab adepta majoritate.(2)
330. Conceptam pueri actionem heredès prosequun- tur, quando ne formaliter ab agendo abiisset, aut trium annorum spatio ab ultimo litis actu persequen- do abstinuisset.(3)
(1) I. 4, t. 12. D. 40, v. 15 I. 1, F. 4. Id. 41, t. 3, 1. g.
(2) D. 48, t. 10, 1. 30. Id. 25, t. 4, 1. 4. Arg. a fort. 1. 16, et e morib. Rom.
60 D. 46 t. 2 1 29. 1. 30 1 1. 97„ 139.

Lib. I. De Poronio. De naturalibus Liberis. 5 EcCT1oO PRILMA.
De Waturalium Legitimatione.
331. Na TI extra nuptias, modo ne ab incestu aut'
adulterio, subsequente patris sui et matris matrimo- nio legitimi æstimantur, quos seu ante nuptias seu solemni nuptiarum instrumento parens uterque agno- v6it. 67)
332. Iino et demortui, cui nati superessent haberi potest legitimatio; quo in casu iis et proficiet.(2)
333. Quo jure usi fuissent nati constante matri- monio, co et facti a subsequente legitimi.(3)
SEcT1o II.
De Vaturalium Agnitione.
334. Authentico instrumento suppletur prætermissa in actu nativitatis flii naturalis agnitio.(4)
335. Fateri nefas sibi ex adulterio aut incestu pro- creatum.(5)
6) E. 5 1 7 11 6 65 9. Aoth. cer in. 1 Auth. Seguentes. N. 12, c. 4. N. 18 c. 11. N. 19, in princ. N. 74, in prine, cc. 1. 5, 6. N. 78 cc. 3 4. N. 80 6 3 (2) 1. 3t. 1, 5. 2.
(3) Ex sup. cit. N. 89 c. 13. (4) N. 74, e. 3. N. 8, arg. c. 4 in f. D. 40, t. 11, arg. II. 4 5. (3) Arz. sup. cit., imprim. NN. 127 c. 3 in f. et 89 c. 15.
tic tu

Tit. VII. De Paternitate et Viliarone. 63
336. A patre naturali, matre neque indicante ne- que fatente agnitus, soli patri agnoscitur.
337. Quam conjugum alter agnitionem exercuerit, naturalis gratia sibi ante nuptias nati ex persona ab conjuge altero diversa, illa seu conjugi illi, seu as- surgenti ex eorum conjugio soboli, detrimenti nihil afferet.
Soluto tamen matrimonio unde nec superstiterit Proles suum sortietur effectum.
338. Agnitus naturalis legitumorum juri minime ad- spirabit. Naturalium sors titulo de Juecesionibus de- tinatur.(1)
339. Ubi naturalem pater aut mater agnoverit, aut ubi infans adclamarit, in jus acta disceptant ad quos spectat.
340. Antiquatur actio in paternitatem. Rapta vero muliere, ubi raptus simul et conceptus tempora co- incidant, quærentibus quorum intersit, dici raptor poterit esse pater.(2)
341. Patur actio in maternitatem.
Qui matrem puer vindicabit, probandum habeat quem illa enixa fuerit, hunc illum se eumdem esse.
Suscipiendo testimonio, non nisi ab exordio scri- ptæ probationis jus suum præsumens.
342. Quibuscumque casibus ex articulo 335 agni- tioni jura adversentur, in illis neque pater quæri- tur, neque mater..
(1) R. 69, e. 12. (2) Quid de rapt. olim. D. 49, t. 6, 1. 33 t. 5 pan. C. 1. t. Z. Id. 9, t. 13. N. 143.

64 Lib. I. De Personlo.
„n
TP De Adoptione et officiosa Tutela.
LAnno RXI. decretus, die mensis Germinalis 25 12 autem ejus⸗ dem mensis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 23.]
CAPUT PRIMUM. De Adoptione.(1)
S RoCTIo PRIM A.
De adoptione et illius ehectibus.
313. Qu1BuscvMguE alterutrius sexus adoptare in- dulgetur, iis tamen legibus, si quinquagesimum an- num sustinuerint, si adoptaturi nullius existentia aut nati, aut descendentis legitimi redarguantur; adoptandis vero quindecim ad minus annorum ætate præcellant.(2)
34. Nemo pluribus, nisi utrique conjugi ad- optandus.(3)
Nulh autem, excepto si fors adveniat articuli 366, omisso alterius conjugis consensu, adoptare conce- ditur.
345. Adoptandi concessa facultas una in eum exer- eetur quemquis minorem, per sex ad minus annos, auxiliis et ope haud intermissa refoverit, in eumve
(¹) I. 1t. 11, gl. in princ. Drap. hic. D. 1, t. 7 I. 1, Id. 283 1. 21 1. 23.
(2) 1. 1, 1. 117. 40 10. D. 1 t. 7 U. 30, 40. I4. 50, t. 17. 1. 18. C. 8„ t. 48, 5 26. G) L 11t.11, arz 8. 7.
di
0 ei cc
Lat ade Pre
lur

Tit. VIII. Jdoptione et œhfcioba Tutela. 6%
duo vitæ periculum facurus in pugna, seu in incen- dio aut tempestate, fuerit custoditus.
Fo casu satis erit ut adoptans, æ=tate major, ad- oplato Srandævior, neque liberos habeat, neque ab eis descendentes; atque, übi conjugaretur, adopranti conjux alter auscultarit.
346. Nullo in casn invaleat adoptio minoris, quo- ties adoptatus, patre aut matre aut alterutro exi- stente, quintum et vigesimum annum jam non vixe. rit, præstitam adoptioni Patris aut matris aut eorum superstitis assensionem exhibere tenetur, qui si su- Pra dicta ætate major, consilium ah iis requirens de- Precabitur.
347. Suo adoptatus nomini nomen adoptantis su- Peraddit.
348. Naturalem familiam non egreditur adoptatus, cunctaque in ea jura retinet; nuptiæ attamen prohi- bentur,
Adoptantem inter et adoptatum et jllius descen- dentes;
Inter liberos ejusdem adoptivos;
Adoptatum inter et pueros qui adoptanti dein ad- nascerentur;
Inter adoptatum et adoptantis conjugem, recipro- caque lege inter adoptanten et conjugem adoptati.()
3 9. Naturalis alimenta sibi mutuo Præstandi obli- gatio, quam jus nullum inter utrumque parentem adoptati proprium et adoptatum queat dirimere, prorogatur ea adoptanti simul et adoptato.(2)
350. Ab adoptantis proximorum hereditate repelli- tur adoptatus; eodem tamen jure adoptantis succes-
() I. hie§. 2; zec. F. 11. D. 23, t. 2, 1. 2 8 1. 1.. (e) Arg. C. 3, t. 25. N. 90 c, 2 et sic.
05
7
6
05 0) S — Q. —

65 Lib. I. De Persòiis.
zionem invadit, quo pueri in matrimonio suscepti, etsi abinde adrogatori adnati fuissent. 62)
361. Ubi sine legitima prole absumatur adoptatus, quæque ab adoptante donatarius seu heres acceperat in natura vero decedente eo reperta fuerunt, adoptan- tem versus aut illius liberos retrogradiuntur, sub onere æris alieni, salvoque extraneorum jure.(2)
Reliqua bonorum adrogati occupant illius paren- tes; iique adoptantis heredes quoslibet, una excepta illius sobole, vel in rebus articulo præsenti desi- gnatis, indefessa exclusione repellunt.
362. Quod si vivo adrogame defungatur adopta- tus, perierint quoque illius liberi, aut ab iis descen- dentes posteris orbati, res à se datas recipiet adopta- tor, quemadmodum habetur articulo præcedenti; id vero juris soli illius personæ inhæreat, heredibus quin et in recta minime transmittendum.
S2cTo II. De Ritu Adoptioniv.
353. Adeunt adrogaturus et adrogandus pacis judi- cem in adoprantis domicilii rerritorio, instrumenta confecturi communis utriusque consensus-(3)
354. Acti hujus exemplar pròcuratori Principis pro- pe tribunal jurisdictiont cujus pareat adoptans, con- firmandum submittet ipartium diligentior intra dies
decem insequentes.
——
(¹). I. 3 t. 1 5. 12 D. 1 t. 7 0 3 37 Id. 37 t. 4
1. 3. Id. 5 1. 2 8 5 15 16. (2 6. 3 1. 6 0 (3) D, 1 1. 71 I. 6, 61 21 24 235 39. C. 9. t. 48„ Il. 1
4 ult.

Tit. VIII. D Adoptione et opoiova Tutela. 67
555. Considentes in ædibus consilii judices, quæ- sitis opportunis indiciis, comprobare Ssatagent, 1mo an prærequisitis factum sit satis; 2-do an vitæ so- brietate commendetur adoptaturus.(¹)
355. Audita parte publica, de plano neque prolata dua sibi ratione visum fuerit; hisce verbis edicent: Locus et, seu Locus non ent adoptandi.
357. Intra mensem ab edicta in tribunali, curiæ provocationis submittitur sententia a partium dili- gentiore; idem qui in tribunali ritus habebitur; his- que verbis: Hota Aabetur bententia, seu Adtihuatur; Locus et, seu Locus non ent adoptand.
358. Palamn in auditorio proferetur deeretum curiæ Provocationis qua admittitur adoptio, talibusque in locis, atque eo exeimnplarium numero quo curiæ vj— sum erit, præscribenda.
359. Intra menses ternos ab eo decreto, requiren- te partium alterutra, inscrihetur decretum in regi- stro civilis status pro domicilio adrogantis.
Non nisi ab exhibita constiterit deereti in forma expeditione, inscribatur; cadit adoptio tum dilatio- Kis non inseripta.
360. Recepto a magistratu pacis, submissoque ju- dicibus actu, ex quo contrahendæ adoptionis volun— tas constiterit, si forte tollatur adrogans, definitiva nondum emanente sententia continuatur examen, at- due ubi locus est adoptio admittitur.
Quam ubi minime admittendam contendant ad- optantis heredes, commentaria quæque super ea re, observataque procuratori Principis transmittent.
C1) P. 1 t. 7 1 16.
5*

De Personis.
Piß
EPUT IA. 5 De ohMoiosa Tutela.
361. OucuMguE quinquaginta annos absque libe- 301. S 2
ris, aut legitime ab iis descendentibus, ubi conse- nuerit, minorem sibi quendam exoptabit legali titulo
„
aocire, obtenta prius assentione patris matrisque c pueri, aut ab eorum superstite, illisque deficientibus a consilio domestico, seu denique, ubi pueri paren-
tes nescirentur, ab hospitii quo refocillabatur admi-
nistratoribus, aut a municipio loci ubi adolescit, 1
tum demum officio suus illi tutor dari potest. 3 36 2. Non nisi assentiente altero conjuge, conjux
officiosam tutelam jure suscepit. 6
363. Propositas intentiones præstitosque circa offi- ciosam tutelam assensus scripto elogio contestatur judex pacis domicilii ubi puer.*
364. Quindecim annorum minoribus ea tantum tu- tela favebit.
Stante qualibet speciali conventione, hujus ea est naturalis obligatio, ut alendi pupilli, eoque extol- lendi unde sibi dein possit prospicere, indefessa ne- cessitate tutorem constringat.
365. Si quæ sint res pupillo, tutelæ si anteriori subjaceret, bonorum illius et personæ curam occupat tutor officiosus, educando impensa in rem pupilla-
3 rem mihime diversurus.
366. Si quinto post tutelam anno evoluto, majori
pupillo se præmoriturum suspicans tutor, testamen-
raria eum adoptione cogitet retinere, valebit ea dis- ositio, modone legitima proles tutori superessit.
267. Ubi intra quinque annos, aut post, pupillo
minime adoptato præceps iret tutor officiosus, ad
minoritatis tempus impertient unde sustentetur, at-

Fit. VIII. De Adoptione et oiciosu Tutela. 69
que alimentorum quotitatem et speciem amica inter pupilli et tutoris hinc et inde repræsentantes, con- sensione formali, nisi de eo fuerit conventione an- terius pactum, seu judiciaria, ubi dissentiretur, sen- tentia, assignari opus erit.
368. Pupillum majoritati assurgentem, si officiosus tutor velit adrogare, isque non abnuat; servantur in adrogando adinventa quæque capite præcedenti, ne- que erit ullus eorum dissimilis effectus.
369. Pupillum intra tres menses a quibus ætate major evaserit, quem rogatus tutor nolit adoptare, necdum vitæ prospiciendi habilem, ab ea inhabili- tate indemnem ut ipse præstet tutor officiosus, ju- dicio non inutiliter contendetur.
In procurando illi artem industriam refundetur hu- jus judicii necessitas, salva tamen quacumque spe- ciali stipulatione, qua calamitati illi prospexissent.(1)
370. Futor officiosus cum bona pupillaria admini- stravisset, periculo rationum præstandarum nullo in casu subtrahatur.(2)
(1) I, 1„ 1. 11, arg. F. 3„ v. Sed etsi. (2) Arg. D. tit. de adm. et per. tut.

70 Lib. I. De Personis.
——
F. De patria Potestate.(1)
[Anno XI. decretus, die mensis Geeminalis3; 13 autem ejusdem
mensis palam factus.— Anno alias 1803, die mensis Martii 24]
371. QvAcuMLuE zætate proles procera parentem utrumque obsequio et observatione prosequatur.(2)
372. Quandiu neque major neque e manu, poter stati Sorum subjacet.(3) eet(4
374. Domo discedere puer vetatur, nisi volunta-
873. Constante matrimonio jus patrium unus pater
riamn militiam post octavum et decimum annum me- riturus.()
375. Natum, pater merito de cujus gravissimis er- roribus conquereretur, permissis infra potest coer- cere.(6)
376. Si sexdecim annos nondum puer creverit, hunc pater ad mensem saltem unum detentum velle potest, eoque petente præses tribunalis apprehendendi illius decretum subscribit.
e
) 6 e pa d 8 1 (3) 1. 4„ t. 12. D. 50„ t. 16, 1. 195,§. ult.; I. 196, An cogi posit. D. 37, t. 12, 1. ult. (4) D. 1t. 5 1. 19. Id. 3%, t. 16, 1. 190; 1. 195,§. Ferr (6 1 1 e. ½ 8. 4. D. 36 t. 1 1 13 in in prn (6) C. 8 t. 47 1l. 4 3. arg. a ſort. 1. ult,
—

I.
Tit. IX. De parria Potestats. 71
3/7. Ab inito sexdecim anno usque ad majoritatem aut e manu missionem detineri fillium sex ad sum- mum menses requirens pater auditur; ea de causa aditus tribunalis præses re deliberata cum Principis procuratore apprehendi eum jubebit aut vetabit; primoque in casu, detentionis tempus patrio rigors quæsitum, moderare non abnuitur.
378. Eo et illo casu postmittitur ritus fori, nihil- que scribitur præter apprehendi edictum in quo si- leantur rationes sæ viendi.
Ad id tantum pater tenetur, ut de impensis et sumptibus, alendo ut deceat puero, se subscribat obligatum.
379. Quod vero jussit pater aut deprecatus fuit du- raturum pœnæ tempus, remissius ipse indulgere ul- tro sinitur. Ubi libertati redditus puer in novos erro- res declinet, uti nova detentione coarctetur, more- que superius præscripto, haud in jussum.
380. Secundis nuptiis pater impeditus, filium ex oblito thalamo detineri si requirat, præscriptis in ar- ticulo 377, filio vel sexdecem annis minore, in- flectitur.
381. Superstes mater, ubi secundis nuptiis peper- cerit, puerum detineri poterit curare, modo ei assen- tientes duo patris defuncti proximiores, una cum ea præscriptam articulo 377 requisitionem exerceant.
392. Ubi personalium bonorum industriæve pro- ventibus adolescens cresceret, non nisi requisitionis ope, servatoque articuli 377 ritu, eum vel quinde- cim annos minorem detineri permittitur.
E detentione puer procuratorem Principis prope curiam provocationis missa exposititia supplicatione invocabit. Minister ille a Principis procuratore pro- pe tribunal primi aditus rationibus de eo ad curiæ præsidem referet, qui, præmonito patre, documen-

—
2 Lib. I. De Persohls.
tisque circumhahitis quibuscumque, emissum a præ- side tribunalis edictum revocare potsrit aut mitigare.
383. Articuli 376, 377, 378 et 379 patribus et ma- tribus naturalium lege agnitorum communicantur.
384. Durante matrimonio pater, soluto superstes parens, re liberorum utuntur fruuntur, usque dum illi octavum et decimum annum exquaverint, aut einancipatione fuerint donati, quæ inexpleta illa tate procuraretur.(1)
385. Juris illius ea sunt munia,
1mo. Quæque singula fructuariis imponuntur, eustodire;
2do. Pro facultatibus alere liberos, colere, ex- tollere;
3.0. Capitalis cujusque summæ reliquias, seu usuras pendere;
4 ro. Funebres, lethalisque morbi sumptus pen- (2)
366. Hocce legis benefcium parenti ei contra quem divortio statutum fuisset, non conceditur; deseret- que matrem ubi ad secundas nuptias devolaverit.
387. Ad peculium non protendetur partum sepa- rata arte industriaque propria, neque ad adventitia ubi ea lege donatum fuerit aut legatum, uti afruen- do pater et mater abstineant.(3)
6 20 6 6 160 1 imp. ült t 6. et pa d 34 1. ult N. 51 c 2.
(2) C. 3, t. 33, Il. 4. 7. V. inf. art. 600 et seq.
6 1 11. 39 39. Id. 49 t. 17„ 11. 11, 32 0 tit Pa 6 unic et 6 5 .

Tit. X. De Minoritate, Tutela et Emancipatione. 33
——
P U.
De Minoritate, Tutela et Emancipatione.
LAnno XI. decretus, die mensis Germinalis 5; 16 autem ejusdem
mensis palam factus.— Anno alias 1203, die mensis Martii 26.
CAPVT PRIMUM. De Minoritate.(1)
388. MIRoß est quicumque alterutriusque sexus uno et visesimo nondum anno completo.(2)
. De Ttela.(3)
S
De paterna muternave Tatela.(4)
389. REs liberorum Proprias, constante matrimo- nio, pater administrat.
i. d. 9.

74 Lib. I. De Perbon.
De quibus bonis non utitur fruitur, dominium et fructus, de quibus jure fruitur, dominium tantumh præstare tenetur.
490. Soluto matrimonio morte alterius conjugis sen naturali seu civili, pleno jure minorum nec emanci- patorum tutelam suscipit superstes.
391. Superstituræ tamen et tutelam matri occupa- turæ, speciale consilium pater admoveat licet, quo illa inconsulto nihil agat sit circa tutelam.
Qum si acta designet quibus consilium applicetur, eætera idoneo jure iater sola aget.
392. Istud consilium non nisi sequenti ritu nomi⸗ nari visum est:
1-mo. Ultima mentis testatione; 2do. Declaratione ad judicem pacis habita eui suus adsit actuarius, seu ad notarios.
393. Ubi decedentis gravida uxor, datur a familia curator ad ventrem.
Posthumi mater suscipiet tutelam, curator vero pleno jüre tutor subrogatur.
394. Invita mulier tutela minime oneratur, übi ta- men sese excuset, munere debebit perfungi, donec tutorem datum procuraverit.
395. Si mater tutelam gerens secundas nuptias fe- stinet, consilium familiæ ante cogat, cui videatur an ab ea tutelam conducat retineri.
Qua convocatione infecta, pleno jure tutela deci- dit; retentique indebiti muneris solidariam et uni- versain sponsionem cum ea recentior maritus pa- tietur.
306. Ubi servandum matri tutelæ depositum, fa- milia opinaverit, tutorem ei necessario judicio con- jugem adjunget, quippe futurum correum futuræ post nuptias gestionis.

Pit. X. De Minoritate, Tutela et Emancipations. 73
TI. De Tutela a Patte vel Matte delata.(1)
397. Tutela seu gognatum seu extraneum dare, unum manet individuumque conjugem superstitem.
398. Eo jure non nisi forma in articulo 392 okdi- nata uti conceditur, servatis exceptionihus et modis quæ infra.
599. Mater secundis nuptiis suspecta, tutelaque puerorum primi thori remota, dando eis tutori pror- sus est inhabilis.
400. Ubi mater quæ secundas de novo nuptias ad- misisset, neque ideo tutela disjiceretur, natis ex primo matrimonio tutorem designarit, huic electioni tunc tantum statur, si ita familiæ consilio ratum sit.
401. Tutor a patre aut matre datus sub tutelæ one- re invitus non subjugatur, nisi in eorum numero fo- ret quos familig consilium, deficiente hac speciali designatione, gompellere potuisset.
S P De Acendentium Tutela.(2)
402. Ubi ab ultimo decedente minori tutor non da- retur pleno jure tutela paternum avum occupat, hu- jus defectu maternum, eademque ita lege progre- diendo, ut paternus ascendens materno in codem gradu preæferatur.
403. Ubi deficientibus paterno simul et materno avo, duorum in superiori gradu foret concursus, quorum uterque paternam lineam affectaret, horum ei deferetur tutela, qui patri minoris avus paternus essit.
[(2) Ve sup. 3. 1.

76 Lib. I. De Porsonis.
4o4. Fo modo si concurratur inter duos proavos in materna linea, necessariam inter utrumque tum con- venit electionem exagitari.
5 6 De Tutela a familiæ Conbilio data.(1)
405. Ubi minor nec emancipatus cui nec pater es- sit neque mater, neque tutor a patre matreve datus, aut neque masculi ascendentes quemadmodum et ubi tutor ex iis scilicet quos nuncupavimus suspectus, ut infra dicetur, aut sufßcienter excusatus fuerit, consilii fa niliæ istud erit officium, ut tutorem provideat.
4o6. Cogetur autem consilium sive requirentibus necnon invigilantibus minori proximis aut creditori- bus, aliisve quorum intersit, sive officio procurante judice pacis ad quem pupillo domicilium. Audietur quævis persona facta huic judici enuntians quibus urgeat dandus tutor.
407. Coalescit consilium domesticum convocatis sex cognatis, aut affinibus, tum in duorum myria- metrorum radio accersendis, cum ex ipso muni cipio ubi deferatur tutela, semis ex paterna linea, semis ex materna, simul et ex judice pacis, servato in utraque proximitatis ordine.
Præfertur in eodem gradu cognatus affini; inter proximos atque in eodem gradu, juniori longævior-
4o9. Quamvis ex articulo præcedenti numero dato coarctentur membra consilii, ea lex cessat, ubi mi- nori plures afforent fratres germani, germanarumque sororum mariti.
Sex et amplius forte si numerentur, cuncti in con- silio consident, solique illud informant, una cum. viduis ascendentium uxoribus, ascendentibusque le- gitima, si qui forent, excusatione immunibus.

Tit. X. De Minoritate, Tutela et Emancipat ions. 77
Si pauciores appareant, advocantur ex aliis paren- tibus quibus numerus compleatur.
409. Uhi numero minores münicipium aut territo- rium articulo 407 limitatum incolerent, proximos, aut affines in distantiore loci intervallo, spectatosve antiqua cum patre seu matre necessitudine viros, judex convocabit.
410. Ubi vel intra limites reperirentur cognati aut affines numero satis, pro suo tamen imperio judex concedere poterit, uti et quavis locorum distantia viri concitentur cognatione aut affinitate præsentibus antecedentes seu æquales; quod ita sit ut totidem ex præsentium numero rescindantur, neque legitimus ultra numerus accreverit.
411. Diem indicet pacis magistratus, illud præci- pue observans ut a notificationis momento ad præ- fixam concionem, tres soles ad minus illuxerint, si modo in eodem municipio aut præfata duorum my- riametrorum distantia, partium quæque reperiretur.
Quorum ubi longinquiori quidam domicilio sepa- rentur, dilationi una dies per tria myriametra su- peradditur.
412. lis conditionibus convocati seu parentes seu amici, ipsi aut per specialem procuratorem se siste- re tenentur.
Unam tantum personam unus agit mandatarius.
413. Quicumque cognatus aut affinis aut amicus, nisi legitime impeditus, sui copiam non fecerit, in discrimen deveniat mulctæ, qoæ quinquaginta ne- queat exæ quare francos, a judice pacis, absque pro- vocationis effugio, dicendæ.
411. Si admittatur excusatio, expectareque absen- tem, aut illius in locum sufficere visum fuerit, tum et quotiesque minoris utilitas suadeat, arbitrio pacis magistratus aut diem dicit cœtui, aut cœtum pro- rogat.

78 Lib. I. De Peronis.
416. De plano eonsilium ad ædes judicis habetur⸗ ipse nisi aliam velit sedem indicare. Convocata mem- brorum universitate, tunc tantum deliberatur, ubi tota illorum pars quadrante ad summum minor, ad⸗ stiterit.
416. Consilio præses assidet pacis magistratus, de- liberat, divisorumque partem alteram voto ponderat.
417. Ubi minori, cujus domicilium foret in Gallia, res in coloniis, aut vice versa, specialis bonorum administratio procuratori confertur.
Divisa tum tutoris et procuratoris gestio; neque alter alteri tenetur.
41g. Qua die tutor detur, eo nomine aget atque administrabit, si praesens electus; sin minus a die qua ei innotuerit.
419. Personale onus tutela, neque heredes tutoris pervadens: qui gesti tantum ab auctore periculum praestant; atque, ubi aetate forent majores, sustinere tenentur, donec novus tutor nominstur.
F. De kbrogato Tutore.
420. Tutori cuique tutorem a familia subrogari perpetui juris est, subrogati illud officium ut rem pupilli agat quoties huic contranitatur tutoris utilitas⸗
421. Ubi cuidam ex designatis in sectionibus præ- sentis capituli I, II. et III, lege delata fuerit tutela, ei ad munus accessuro incumbit tutorem peters, sub- rogandum a consilio domestico coeunte, uti dicitur in sectione IV.
Inexpleta ea conditione, si quis gerendo se immi- scuerit, familie consilium, seu requirentibus cogna- tis, aut creditoribus, aut quocumque alio cujus in- tersit, seu officio a judice pacis congregatum, quo in casu a tutore fuerit subdole omissum, tutelam poterit ab eo revocare, salva adolescenti actione damni.

Tit. X. De Minoritate, Tutelu et Fmancipatione. 79
422. In aliis tutelis, dato tutori nec mora subro- gatur.
423. In subroganda sibi persona, voti tutor inca- pax; exceptoque ubi fratres germani coirent, hujus nusquam lineæ sit subrogatus, cujus et tutor.
424. Pleno jure ad tutoris vices non accedit suhro- gatus tutela vacante, aut ubi tutore absente munus deseretur; eo vero casu alterius ei tutoris electio provocanda, ne in periculum veniat damni puero et omne quod intersit compensandi.
425. Quo cessat tutela, ibi et subrogatus.
426. Subrogatum detinent præcipienda in sectioni- bus VI. et VII.
Subrogati tamen remotionem neque provocabit tu- tor, neque ubi de eo removendo in familia agitabi- tur, votum assequetur emittere.
S Ouibus Causis a Tutela ecuetur.(1)
427. Excusantur a tutela,
Magistratus titulis I1, III et IV. pacti conventio- nalis instituti;
In curia rescindendis judiciis magistratus, sive ju- dices, sive procurator Principis, atque huic prope eamdem curiam substituti;
Prefecti supremis fisci rationibus;
Prefecti;
Quilibet civis munere publico exornatus in diversa tertitorii divisione ab ea ubi pupillo vacaretur.
428. Pari jure excusantur,
Militares actu militantes, absentesque a Principe missi.
(1) 1. 25. D. 27, t. n

80 Lib. I. De Personis.
429. Ubi authentica minus missio in disceptationem adduceretur, excusatio tunc tantum admittatur, cum opera ministri in cujus relationibus conscriberetur laudata missio, revelatum fuerit Principis judicium.
430. Qui supra dictis nominibus excusati, lis dum muneribus insignirentur onus tamen tutelæ suscepis- sent, sos deserit tantarum causarum excusatio.
431. Quos e contra ea munera, offcia quæsierint aut missiones affectata jam tutela impeditos, neque eam sustinere libeat, mense primo, famihæ consi- lium cogendum requirent, ut in sui locum sup- pleatur.
Si abeuntibus hisce functionibus, officiis aut mis- sionibus, eximendum se vindicet novus tutor, iisve reddi se prior postulet, in munere integretur cura consilii domestici licebit.
432. Exosa tutela prægravari nemo potest qui nec cognatus nec affinis, nisi in quatuor myriametro- rum radio minime reperiantur idonei seu parentes seu affines.
433. Excusare se potest major quinque et sexaginta annis. Quem ea ætate minorem elegerint, is ubi septuaginta annos consenuerit, tutela se mitti con- sequetur.
434. Infirmitate gravi qui se laborare debita pro- batione causatus sit, excusatus dimittitur.
Imo ubi ab onere imposito id mali sæ viisset, eo se sublevatum preæstabit.
435. Duo onera tutelæ a tertia cuilibet vacationem merentur-
Qui, seu conjux seu parens prioris tutele munio subjaceat, alterius excusatione mittitur, nisi saltem cui sua ipsius soboles foret tutanda.
436. Filios legitima procreatione susceptos quinque habentibus, cujusque alterius tutelæ, excepta quan- do de hisce liberis, excusatio tribuitur.

5
0
Tit. X. De Mnoritate, Tutela et Emancipatione. g1
Constante legis benevolentia prosunt qui ro Re- 41 P
Publica militantes ceciderint.
Gæteri defuncti non prosunt, nisi liberos ipsi re- liquerint, actuque viventes. 2
457. Durante tutela ne invalebunt, ut a munere abeatur, liberi supervenientes.
436. Si deliberationi quis adsit, unde sibi tutela deferatur, de plano excusationes in medio Proferet; duo eirca consilio deliberandum serius quidquid ob- jickens, præscriptione confutatur.
439. Si deferendæ tutelæ deliberationibus non ad- stiterit datus tutor, convocandum consilium Postu- labit, opinaturis prolaturus excusaticnes.
lntra dies ternos a denuntiato sibi tutelæ munio, excusationes prosequi maturabit; ampliatur antem ista dilatio una die, juxta terna quque myriame- tra e loco illius domicilii ad locum ubi onus defer- tur, quo tempore perempio, ab excusando secluditur.
44o. Fxcusationes ubi minus audiuntur, ad judices Provocat; litigans vero provisoria lege onus sustinet.
441. Si eo proficit ut a tutela excusetur, contra, Sos sumptus litis adjudicantur, qui eum e post- habuerint;
Quorum e contra victus ipse condemnatur.
S o.
De Tutorum Ancapacitate, Eacuvationibus et
Detitutionibus.
44z. Tutores dari non possunt, aut consilio fami liæ admitti,
1mo. Minores, excepto patre aut matre; 2 do. Quibus a ponis interdictum
6

Lib. I. De Peronis.
00 5
Mulieres aliæ ab matre aut ascendentibus; 5
Zrrio. um patri vel ma-
4.to. li omnes quibus, aut duor qua status hujus, fortuna,
tri cum minore lis essit, rsiæ discri-
fortunæve spectanda quotitas in contrave men adducatur.
443. Pleno jure remotionem a tutela dicit pœnæ afllictivæ aut famos judicium; idem et ab aute de- lata destitutionem.
444. Removentur tutela, administrantesve desti- tuuntur,
1 mo. Pravis moribus notati; 2.do. Quos gestio ipsa inepta rusticitate inhabi- les, fraudulenterve grassantes comprobat.
445. Consilio familiæ ne assideat, quicumque re- motus fuerit, aut a tutela destitutus.
446. Quoties suspecti tutor postulatur, sententiam fert domesticum consilium, seu ofücio a judice pa- cis coactum, seu subrogati tutoris impulsu.
Quam convocationem denegare inconcessum, ubi expresse et in forma ab uno sollicitabitur, pluribus- ve adolescentis aut cognatis aut affinibus, in germa- ni consobrini gradu, seu proximioré.
447. Quæcumque deliberatio suspectum tutorem arceat, aut destiruat, rationibus enarratis commen- datur; neque prius consultatione deliberatur, quam audito eo, aut saltem devocato.
448. Si deliberationi tutor adhæreat, mentio de eo conscribitur, confestimque administrationem no- vus tutor capescit.
Ubi e contra reclamavit, ad tribunal primi gressus accedit subrogatus, confirmationem delibera- tionis postulans, quæ utique salva provocatione edicetur.
Quin ipse remotus aut destitutus tut [oro non interdicitur subrogato condicens,
cOn-
or eo in casü contra

am
w
ubi Ms⸗
Ma-
rel en⸗ aM
no
col- era-
0ue
35l
ntra
Tit. X. De Minoritate, Tutela et Emanciputione. 23
quem in tutelæ ministerio, sententia dicta, possit integer servari.
449. Liti quasi urgenti et cognoscendæ et defnien- dæ intervenite poterunt consanguinei aut affines a quibus quæsita fuerat consilii convocatio.
De Administrattone Tutori.
450. Personam pupilli tutor fovebit, omnibusque in actis civilibus repræsentabit.
Res illius tamquam bonus paterfamilias tractabit, in damna et quod intersit condemnabitur, si quæ ex inofficiosa gestione suscitarentur.
Bona adolescentis neque emptione, neque condu- etione sibi præsumat, ni saltem a subrogato sibi; familia auctore locata accomodare, sed neque omni- no cessionem sibi accipere cujusquam in pupillum seu juris seu crediti.
451. Sigilla intra decem dies ex quo sciverit tuto- rein se datuimn, siquidem apposita kuerint, solvenda requiret, immediatamque prosequetur, præsente sub- rogato, inventarii circa res pupillares confectionem.
Ubi quarumdam minor sibi obligationum necessi- tate devinciretur, eas in inventario, requirente scri- Ptisque rei elogium consignante ministro Ppublico; indicabit, actione nisi disjiciendus.
452. Mobilia quorum ei in specie servandorum au- ctor non foret familia, ea quæcumque intra duos menses a clausa inventarii scriptura, tutor, Præsen- te subrogato, auctionibus a notario excipiendis sub- hastabit, proscripta quidem ante aut promulgata; quod nempe servatum scripta venditionis narratione memoretur.
453. Mobilia pater et mater, quamdiu legales bo- norum nati sui administratores malint servata„ Ven⸗
6*

De Personis.
34 Lib. I.
dere minime compelluntur, ut pote quæ in specie dein sint præstaturi.
Quo in casu proprio ea sumptu ab cognitore æsti- mari contendunt, quem elegerit tutor subrogatus, sacramento autem obstrinxerit pacis judex; in natu- ra si quæ non abessent in nummis sat erit restitui.
454. Ubi tutelæ neque paternæ nedue maternæe mu- nium ea persona suscipiat quæ neque Pater essit ne- que mater, annuas nummorum summas, prout ferre „idebitur rei administrandæ amplitudo, conjectura- bit consilium domesticum, quas colendo adolescenti, rebusque illius administrandis separare necessum vi- deatur
Fodem actu et illud inseretur an tutor administra- tionis opem allevaturus, subsidio sibi queat adscisce- re unum aut plures privatos gestores, salario condu- cendos, proprioque illius periculo tractaturos.
45. Posito simul compendio idem consilium de metietur, a quo numorum calculo impetitura sit tu- torem necessitas collocandi pecunias impensa exce- dentes; huic autem pecuniarum dispositioni sex mensium intervallo favetur, quibus peragratis, si defecerit dis positio, tutor in usuras condemnabitur.
456. Quod si a cætu familiæ præfigi tutor non cu- raverit, qua pecuniæ quotitate urgere incptura sit collocandi obligatio, dilapsa ipse præcedenti articulo impertira dilatione, usurarum totius pecuniæ non de- positæ vicarius constituitur, quando vel tenuissimæ.
457. Auctoritatem consilio non accommodante, ne- quit tutor paternus etsi aut maternus mutuum nomi- ne pupilli quærere, immobiliave transferre aut obli-
gare. Cogente tantum necessitate,
aut utilitatis nec dubiæ suadente commodo.
ubi constiterit redditis summatim
tanta datur auctori-
tas„ Primo in cssu, a tutore ratonibus, æ=s conflatum, pocunias e mobi-

Fit. X. De Minoritate, Tutela et Emancipatione. 89
Rbus, annuosve adolescentis redditus haud suffice- re; auctoritatis auxilium tunc tantum familiæ con- silium irrogabit.
Quæ præ omnibus vendi ex immobilibus conve- niat, quidque sibi conditionum utile videatur, nun- quam non indicabit.
458. Hac de re deliberationes consilii domestici executionem tunc tantum consequuntur, cum eas imperio tutor tribunalis primi congressus stabiliri ob- tinuerit; a quo in æde consilii, audita prius parte publica, dijudicetur.
459. Is est venditionis processus ut palam præsente subrogato tutore sonclametur, excipiendis officio unius judicum auctionibus, aut deputandi ad hoc notarii; publice prius appositis proscriptionibus per tres successive dies dominicas ad solita jurisdictio- nis loca appensis.
Quarum unaquæeque a municipali præfecto, ad cu- jus territorium, visa affirmataque declarabitur.
460. Minime obtinent in articulis 4%7 et 4 ½8 ritus de alienandis minorum prediis injuncti, ubi, provo- cante socio, venire individuas proprietates per judi- cem licuisset.
Non nisi processu attamen qui in præcedenti arti- culo, tunc et tantum bona liceant: extranei vero admittantur oportet.
461. Neque hereditatem nomine pupilli adire potest tutor neque repudiare, nisi specialiter auctore fami- liæ consilio; sub inventarii benefcio tantum aditur.
462. Quæ nomine minoris repulsa atque a nemine adita, sive tutoris diligentia repetitur, cui auctor de novo consultum familiæ consilium, sive illius ipsius, constante cujus minoritate fuerat repudiatum; quæ= nimirum et qualis se tempore repetitionis habeat, quin venditiones oteraque, quando jaceret vacua domini hereditas, pacta leze canventa convellere ipse adtentet.

86 Lib. I. De Peraonig.
463. Donata minori tutor non nisi auctore familia acceptat.
Minoris erga, quemadmodum et majoris, dilatio⸗ nis effectus judicatur.
464. Neque in jus de minoris immobilibus agere tutor, neque de iis actioni possit, haud auctore fa- milia, aquiescere.
465. Fadem auctoritas tutori desideranda, ubi par- tes dividi provocarit, ommittenda, ubi ipse nomine minoris provocetur.
466. Ut idem respectu minoris obtineat partium divisio quod inter majores, in jus eam celebrari ne- cessum erit, præhabita ab expertibus=stimatione, quos territorii judex, ubi deferetur hereditas, nomi- naverit.
Observante sibi et fideli scdulitate commissum mu- nus obituri, ubi juramenti religione se cognitores constrinxerint, erciscundæ familiæ incumbent; sorti- 10 partes ducuntur, præsente sive uno e tribunalis magistratibus, sive commisso ab tribunali notario, sortitorumque traditionem adjudicaturo.
Temporaria tantum habetur quælibet alia divisio- num causa.
a67. De re pupillari tutor non transigit, nisi au- ctore familia, consultantibusque tribus viris in jure consultis a procuratore Principis ad tribunal desi- gnatis.
De quibus tunc tantum transactio rata habetur, ubi eam judex, suadente præfato Principis procura- vore, legitimam edixerit.
458. Tutor a quo graves de minoris conversatione querimoniæ objurgandæ sint, querelam ante consi- lium familiæ instituet, qua auctore, minorem reclu-
dendum postulare non interdicitur, servatis in hog laudatis titulo de Fatria Hotestate.

Tit. X. De Minoritate, Tutela et Emaneipatione. 97
SE.cTILo IX.
De rattonibus Tutelas.
460. Tenetur tutor quivis de gestione finita re⸗ spondere.
470. Tutori cuicumque, modone patri aut matri, addici jure potest, ut subrogato memoriale gestionis suæ remittat, quoties et quo tempore familiæ visum kuerit; quod ne una plus vice per annum jubeatur-
Libera charta, nulloque sumptu, judiciariove pro- cessu redigantur et traduntur memoriales illi status.
471. Ultima tutelæ ratio impensis adolescentis ma- joris facti, aut emancipati conficietur; hujus impen- sa tutor repræsentabit.
Tutori reputanda laudantur quæque utiliter impen- sa comprobaverit.
472. Inutiliter transigitur minorem inter majorem factum, et illins tutorem, quoties rationem gestio- nis per partes singillatim distinctas tutor non' enar- raverit, vel neque probantibus paginis et titulis, audienti quorum fiat ab eo potestas liquido eam ex- plicaverit, quæ omnia decem ante transactum die- bus, adposita ex parte audientis acceptatione, vul- go recepisse, insigniantur.
473. Edita si forte ratio disceptaretur, pendeat lis ante civilem cæterarum actionum judicem.
474. De reliquo ære procedunt absque ope actio- nis usuræ, a die clausi rationum codicis.
Debitarum vero tutori pecuniarum usuræ non nisi a die accrescunt qua, definitis rationibus, solutio- nem interpellatione exegerit.
476. Qualibet ob tutelare negotium contra tutorem actione major summovetur, objecta annorum decem Præscriptione ab ætate superata⸗

Lib. I. De Personi.
De Emancipatione.(1)
476. NuPrIIs minor pleno jure emancipatur.(2) 477. Puberem nuptias licet inexpertum emancipare potest aut pater aut mater.
Declarante alterutro parente, ad tribunal judicis
pacis, cui adsit grapharius, manu puber mittitur.(3) 478. Patri matrive superstes minor eimancipatione et ipse solvi poterit, tantum vero ubi octavo et de- cimo anno completo maturus, atque idoneus judicio familiæ visus fuerit.
Quo eveniente, ipsa deliberatione qua placuerit emancipatur, declarante in eodem actu judice pacis familiæ consilii præside, emancipatum minorem.(4)
479. Ubi torpens tutor nullam adhibuerit diligen- tiam emancipando de quo in articulo præcedenti, unus vero aut plures adolescentis in quarto aut pro- Ximiore gradu cognati eum ab potestate vindicandum existimaverint, judicem pacis adire poterunt, con- gregari requirentes cœtum familiæ de eo delibera- turum.
Cui requisitioni deferet judex. 480. Rationes tutelæ minor audiet adstante ei de- putato a familia curatore. 63) 481 Locans aut conducens, ad novem nec amplius annos jure contrahit emancipatus; reditus percipit, eosdemque debitoribus acceptos ferri jubet, meræ
E ee oi 9.
(2) Cout. de Poit., art. 312. Droit gén. de la Fr. Cout. Secus⸗ D t d (3) C. 21 t. 45 I. 2: V. sup. (4) 14.
(5) D. 26, t. 7, 1. 6,. id. C. 6 t. 31, 1. 7.

Tit. X. De Minoritate, Tut ela et Emanciputione. 89
administrationis actus pertractat, nusquam restituen- dus, nisi ubi et major restitueretur.
432. Actioni de immobilibus instare, seu petendo seu defendendo necquicquam poterit, neque acceptis sortibus mobilium valitura apocha liberare solventem curatore destitutus, cui collocandis, eo ultimo casu, Perceptarum pecuniarum summis foret invigilan- dum(1).
133. Mutuo accipere quolibet praetextu vetatur, nisi ex licentia domestici consilii, quam judex civilis, audito prius procuratore principis, comprobaverit.(4)
1. lmmobilia neque jure venditionis neque alio quoque transferens merus in iis administrator, ni 6o ritu qui minari sub manu commendato servandus.
Quantum ad obligationes in quibus seu emendo, seu alia quaque conventione imprudens ruisset, in eo quod aequum excedant reducantur; qua de re judek fortunam minoris considerabit, fidem stipulan- tlum seu bonam seu punicam; an vero de utilibus aut inutilibus fuisset impensum.(3)
485. Quivis minor e potestate missus, pacta cujus ex praecedentibus articulis fuissent reducta, accepto emancipationis bensficio carebit; iisdem auferendo servatis quae prius in conferendo.(4)
486. A die qua ex emancipatione revocatus tutelam subierit, in ea erit mansurus usque dum completa aetate.
487. Mercaturam emancipatus exercens, quoad eam negotiationem major habetur.(5)
. pe (a) Resc. Enim pot. emancip. C. 8, t. 50, 1. unic.
00 — — — —
S in D4, t. 4 1. 24, F. 1 C. 2 t. 42, 1 1. Id. 4, t. 26 1. ult. in fin.

De Personis.
Lib. I.
„n—
De Majoritate, Iuterdictione, Judiciarioque Consilio.
Lanno Rl. decretus, die mensis Germi nalis 83 18 autem eius-
dem mensis palam factus.— Anno alias 1903, die mensis
Martii 29.
CAPUT PRIMUM.
De Majoritate.
488. ApguIsIro primo et vigesimo anno, majori-
tas adquiritur: omnibus vitæ civilis actibus habilis
major, salva titulo de Vuptiis restrictione.(1)
CAPBT Fl. De Interdictione.
489. S1 quis, adepta legitima„tate, habitu sit imbecillis, aut demens, aut furiosus, bonis huic in- terdicitur, cum vel obnubilatæ menti dilucida indi- cantur intervalla.(2)
490. Cognato cognatus ut interdicatur potest Pro⸗ vocare, ita et conjugi conjux.
(1) 1. 1 ars.„t. 23. D. 4 arg tit et 5
(2) XII. tab. tab. 5. D. 27 t⸗ 1 6

Tit. XI. De Majoritate, Interdictione, eto. 91
491. Furioso ut interdicatur, quando nemo sive conjux sive consanguineus provocator extiterit re- quirit pars publica, cui id juris et in imbecillem da- tur aut amentem, cujus nec conjux essit aut neque noscantur parentes.
492. Qucelihet interdicendo provocatio ante tribu- nal agitabitur.
493. Scripto consignantur imbellitatis aut amentiæ facta, aut fororis. Producenda provocantis officio te- stimonia paginmque probantes.
494. Fdicit judex uti consilium familiæ, veluti in sectione IV. capituli II, titulo de Minoritate, Tute- lu et Emnancipatione informatum, opinionem emittat de personæ hahitu interdictionis impetitæ.
495. Qui causam de interdicendo enuntiaverint, consilii pars esse nequeant: admittumur attamen, nec deliberantes audiendi, uxor aut mulier illiusque pueri quem de interdictione postulant.
496. Cognita familiæ opinione, judex in æde consilii interrog,tionibus tentabit defendentem; qui uhi com- parere nequeat, examinandus apud se jubetur mini- sterio judicis ad hoc commissi, cui adstet actuarius. Interrogationi indefessim adstat ministerium publi- cum.(¹)
497. Statim a primo examine tribunal, ubi res fe- rat, provisorio judicio adininistratorem committet, fiducia cujus prospicitur personæ et rebus defen- dentis.(2)
4o8. Super lite ad interdicendum non nisi publica audientia judicio statuitur, partibusque auditis aut debite convocatis.
() 1. 1, t. 23. D. ut sup., I. 6. C. 3 t. 70 (2) D. ut zup.„arg. 1 3.
„

Lib. I. De Peoni.
499. Actionem rejiciens tribunal, injungere tamen
potest ne defendens abinde causam in judicio tueri
contendat, neve transigat, mutuetur, mobilium re- dituum sortes recipiat, ab iis debitores exoneret, alii transferat, oppignoratione pössit bona illaquea- re, nisi adstante consilio per sententiam ei depu- tando.
Foo. Uhi provocetur, valet superior judex, sisibi
sapiat, defendentem d
cutere, discutiendumve in- dicato magistratui committere.
So1. Qua sententia a bonis interdicitur, ea actoris providentia ab idiographo erit excipienda, parti si- gniücanda, albo inscribenda, quod in tabüulario præ- torii appendatur, simul et tabulario notartorum in administrativa circumscriptione dekungentium.
502. Obtinet interdictio seu consilii nominatio a die latæ sententiæ. Quælibet abinde, absente consi- lio inutiliter agit cui bonis interdictum.
03. Nullitatem antea acta non effugient, si vel eo tempore quo haberentur vulgo noiæ extiterint causæ interdicendi.
So4. Mortui acta impugnari sub dementiæ prætextu ideo tantum sinitur, quod de eo interdicendo pro- nuntiatum, aut saltein agitatum fuisset; dementia nisi ipsismet actis inusta comprobetur.(1)
Fo5. Quando ab inferiore judice non provocent, aut ubi sententia ab suporiore adprobetur, tutorem subrogatumque interdicto promovendos curabunt juxta jus titulo de Minoritate, Tatela et Emanciha- rione introductum. Ab administrando cessabit qui providenti primum diligentia fuerat constitutus, tu torique, nisi ipse ille essit, rationes gesti exponet.
rg. t. 18 in princ. D. 3, t. 2, 1. 2. Secus D. 40, t⸗

Pit. XI. M⸗ Majoritate, Interdict ione, eto. 93
Fo6. Interdictæ mulieris jure tutor est maritus.(1)
507. Mariti tutelam accipere uxorem sustinebitur. Quo circa modum conditionesque administrand: fa miliæ consilium ordinabit; salvo quod mulieri non intercludatur ad tribunalia recursus, deliberatione ubi se familiæ læsam arbitraretur.(2) 5o8. Nemo, nisi conjux aut ascendens descendens- interdicti tutela ultra decem annos sollicitandas jubetur. Quæ ubi temporis spatium transierit, fas est, onus effugiat, ud obtinens ut in sui locum al- ter sufficiatur.(Z
Fo9. Minor habetur tum in persona tum in re, cui bonis interdictum: hoc vero 6 nus hominun com- plectitur lex de minorum tutela.(4)
510. Ex interdicti reditibus etsortem ipsius ellevari et salutem properari summæ est humanitatis, Ex inRrmitatis specie, fortunæque illius statu opinatur familia, sua ne an in sanitatis domo, imo et in ho- spitio curari eum conducat.(3)
311. Ubi matrimonio collocanda proles interdicti, ponderanda familiæ dos, hereditatisve repræsentatio, aliaque matrimonialia pacta, approbaturo prius audito in conclusionibus Imperii procuratore.(6)
512. Cessante interdictionis causa, cessat interdi- ctio. Manu tamen ille suaque mitti non poterunt, nisi servatis quibus in interdicendo processum fuerat; jure suo impediendus quandiu vindictæ judicium ex- pectetur.(7)
) B u. up. arg. 1. 13. (4) Ut sup.
(6) Ut sup.. 1. 7.
6.
G) D. 27, t. 10, 1. 4 it prine.

94 Lib. I. De Personis.
EPWT T
De Consilio judiciario.
513. PRopr6o vetari haud absonum, nevèe absque
curatore ab tribunali ei irrogando in jus prodierit, neve transigendo, mutuando se impediat, seu pensi mobilis sortem recipiat, ab eaque mittat debitorem, prædiave hyPothecis distinenda subjiciat.(1)
514. Quorum ut interdicatur provocare est, eorum et ut ab agendo absque ope consilii prohibeatur; similique modo informanda est alterutra provocatio.
Quæ prohibitio quo fuerit ritu imposita, eo et tollitur.
515. Sive in primo congressu, sive ubi provoca- tum fuit, sententiam necessaria lege præeunt procu- ratoris Imperii conclusiones⸗
(1) D. 27, t. 10, M. 1 16, 16.

LEBPR 11.
DE BONIS, EY DE VARIS DOMAN MODL.
——————
TITULUS PRIMU8S.
De Dittiuctione Ponorum.(1)
Lanno XII. decretus, die mensis Pluviosi 4; 14 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1604, die mensis Januarii 25.]
516. BonA quælibet mebilia snnt aut immohbilia.(2)
CAPUT PRIMUM. De mmobilihus.
517. NaruRA sunt bona immobilia, aut patris fa- miliæ destinatione, aut re cui accedunt.
518. Fundi atque ædificia natura immobilia sunto.
519. Quin et pilis defixæ vento seu aqua molæ= versatiles ædificioque incorporatæ, natura dicuntur immobiles.(3)
(1) Inst. 2, tt. 1, 2. D. 1. t. g. Id. 33, t. 7. Id. 19, t. 1. (2) D. 60, t. 16, 1. 933 t. 32, Il. 41,§. 6 73 et ga. (3) D. 33, t. 7, 1. 26.

Lib. II. De Bonis,= de variis Dominit Modis. 5
S20. Pari jure immobilibus annumerantur messes radice terram detinentes, fructusque arborum non-
dum percepti. Uhi solo grana separata, fructusque avulsi, non-
dum licet inde exportentur, mobilia sunto. U
Una si pars messis avulsa, ea una mobilis.(1)
Cæduæ solitis revolutionibus sylvæ, aut ar-
ꝙ
321.
duæ dictaque temporum œconomia expidendæ, ligna
tunc tantum mobilia habentur, cum et qua PropPor-
rione corruant, etsi inde non evacuata.(2)
522. Quæ animantia soli dominus, aut villicanti, aut colono ad culturam suppeditaverit, sive ea=sti- 3 marint, sive non, quamdiu ex conventione prædio
cohærent immobilia reputantur.(5)
Mobilia vero quoties aliis quam seu conducenti 1
admodiatori, mutuorum causa lucrorum alenda 6 scrvandaque commodentur.(4)
Se3. Immobiles sunt, parsdue prædii cni accedunt, e tubi aquas in domum aut aliudcumque prædium ad- t ducentes.(5)
524. Quæ paterfamilias fundo imposuit exarandæ hujus cultura fructibusque redigendis servitura, de- stinatione sunt immobilia.
c
Destinatione itaque immobilia sunt, ubi a patrefa- milias serviendo laborandoque solo collocata, Animantia culturæ destinata;
Aratoria instrumenta;
Subministrata villicànti semina, partiariove colono;
() b. 6, t. 17 1. 44.
(2) D. 19 1. 17, arg„1. 40
(3) D. 33 t. 7 arg., I. 47 8. Id. 33, t. 71 1. 12„ F. 24⸗
(40 Id est catallo. 1 (§) b. 19,. 111. 14.

,
S
g
cn
0
Tit. I. De Diotinetions Fonorum. 97
Columbariorum columbi; Leporariorum cuniculi; Alvearia;(1)
Pisces stagnorum;
Torcularia, ahena, stillatoriæ cucurbitæ, labra vi- naria, culeariaque dolia;
Utensilia exercendis metallicis fornacibus, charta- riis ofücinis, usinisque aliis;
Paleæ et stercorationes.
Item et destinatione res soli habentur, quæque
mobilia fundo dominus perpetuo adhæsura deſi- Xerit.(2)
ater- calce cementove si- gillavit; aut quæ non nisi fracta in deteriusve cta extraxeris; aut nisi eam fundi
525. Fundo mobilia in perpetuum adfixisse p familias censetur, ubi ea gypso,
abje-
Partem cui ad-
struebantur, dilaceres, pejoremve comminuas. Cubigulo ad perpetuam mansionem collocati judi-
cantur speculorum erystalli, ubi tabulæ quibus inni-
tuntur pars quædam sint lignei operis intestini. Idem juris et de imaginibus,
due ornamenti causa incrustatis.
aliisque quibuscum-
De statuis dicendum eas ubi in loculamento sihi apta-
to collocentur res soli esse, et si inde neque fractæ
distrahantur, neque pretio imminutæ. 80 526. Res soli sunt ex re cui accedant,
Immobilium ususfructus
Servitutes, seu cohærentia fundo servitia; Vindicatoriæ immobilium actiones.(4)
1
——
Quippe possid. V. Inst. 2 t. 1, F. 14. Ut sup. impr. 1. 17. Id. 246.
(4) Ut sup. impr.. 2.
(
(2
(3 16
„
⸗
———

3 98 Lib. II. Pe Bonfs, et de variis Dominii Modis.
3 cAPuT II. 3 D⸗ Mobilibus(1)
527. NaruR sunt, aut lege mobilia.
528. Natura sunt mobilia, quæque e loco in locum 6 transferri possunt, sive sponte se moveant, veluti animantia; sive ope extera tantum moveßntun⸗ An les sunt res inanimatæ. 329. Legis judicio mobilia sunt, nomina et actio- andarum aut rerum mobilium ietatum exercendis pecuniis, commercio, industriæ ve coeuntium, cum vel iisce incæpris destinatæ rés soli quædam illis societatibus harum actionum proprietatés/ „respectu cujusque socii tan- cietatis communio, mobilia
nes pecuniarum numer persecutoriæ, aut soc
propriæ accederent; exigendave emolumenta tum, quandiu stat 80 pronuntiautur. Eodem legis judicio tuæ seu in vitam constit
mobilia sunt pensiones Perpe- utæ in rebus, sive fisci, si⸗
ve privatorum.
I. decretus, die mensis Ventosi 30; 10 in-
LArtieulus 530 anno XI — Anno alias 1804 die
sequentis Germinalis palam fartus.
mensis Martii 21. 630. Perpetua quælibet pensio pretio venditi im- seu ex conditione translati one-
mobilis constituta, nunquam
roso aut gratuito titulo fundi cujusdam, non redimenda decernitur. Creditori attamen permittitur pact et conditiones præscribere. permittitur et stipulari fore ut huj non nisi cedente quodam tei
a redemptionis
usce modi vecti-
galis, pore sors resti-
(D V. uing. Auæ zup⸗

1
Tit. I. De Drtinctione Fonorum. 99
tuatur; quod tempus ne trigesimum annum Progredia- tur, quippe inutili contraria qualibet stipulatione.
531. Mobilibus adscribuntur, naviculæ, pontones, navigia, molæ item balnea in cymbis, generatim- que cunctæ usinæ pilis quæ non incumbant, neque domus pars forent. Horum quibusdam sub manum justitiæ mittendis, pretii non levis ratione specialius aliquid excogitari non impervium; quod scilicet in Codice de civili actionum Processu dabitur enucleari.
532. Materies ædificiis separatæ, seu ædificando Songestæe, mobilia sunt, donec ab opilice in constru- ctionibus fuerint obductæ.
533. Vox hæc moblia, una ubi in legis dispositio- ne seu hominis, nulla superaddita nota aut designa- tione adhibeatur, nihil de numerata Pecunia conso- nat, neque de pretiosis lapidibus, nominibus, libris, numismatibus, scientiarum instrumentis, atque ar- tium seu hberalium seu mechanicarum; de linteis corpori inservientibus, equis, curribus, curruum in- structibus, armis, granis, vinis, feno commeatibus- que aliis; neque ea etiam complectitur, quæ nego- tiationis genus quoddam spectent.
534. Verba illa, mobilia vpellectilia, mohilia tan- tum significant usui et cultul ædium applicata, ve- speculorum crystallos, oscillatoria in ædibus horologia, mensas,
ctilia cæteraque hujus naturæ.
luti tapetes, cubilia, sedilia,
sinica fi-
Gomprehenduntur et picturæ, ornatum instruentes, minime v
statuæeque cubiculi ero pictprarum ecolle- ctanea, Xysti quibus destinatæve Partes quædam æ=di- ücii decorarentur.
Idem et de sinicis fictilibus: ea enim tantum mo⸗
&0le uppe lleæ dicuntur, quæ venustando cubiculo mos ait expandi.
535. Voces illæ, hona mobilia, mobile, reshe mo⸗

100 Lib. II. De Bonis, et de variis Dominii Modis.
5iles, cuncta generali significatione comprehendunt, quæ ex superius constitutis mobilia censentur.
Concluduntur instructæ domus venditione seu do- no mobilia tantum supellectilia.
636. Domus venditio vel donum, omniumque quæ in ea reperiantur, ad numeratas minime pecu- nias, ad nomina aliasve actiones, quarum scilicet omnium instrumenta ibi congerantur, fas sit exten- di; recte vero ad alias quaslibet mobilium species.(1)
CAPUT III. De Bonis respectu Dominorum.(2)
337. PRIvATUM quemque penes est, servato legi- timo modo, libera bonorum sibi pertinentium dis- positio.
OQuæ privati bona non occupent, ea neque admi- nistrari jura sinunt, neque transferri, specialibus nisi et modis et legibus.(8)
539. Viæ, itinera, angiportus sumptibus scilicet publicis reficienda, flumina, fluvii navigabiles aut lignigeri, littora qua æstus excurrit et decurrit, por- tus arte aut natura conditi, oræ, quæque generatim singulæ territorii partes privata manu detineri ne- queant, fundi habentur dominio publico obstricti.(4)
339. Juri publico devolvuntur bona vacantia quo- rumque dominus vel non speratur vel absque here- de decessit, vel cujus vacaret hereditas.(5)
() (2) In h. tit. quemadm. et in seq. V. Inst. 2 t. 1. D. 1 t. 3⸗ (3) I. 1, t. 3 arg. F. 8. C. 4 t. 35 1. 21. Id. 4, t. 31, ars⸗
1. alt.
() D. 43, t. 11. I. 2, ult., vinz. et tot. tt. a7 ad 16.
(5) D. 41,t. 6, ll. 1, 2„ 3. Id. 49 t. 14, 1. 1 5 2 1

Tit. I. De Ditinctione Bonorum. 101
540. Portæ, muri, fossæ, munimenta oppidorum munitorum atque arcium, Pars quoque sunt domi- nii publici.
541. Idem juris et circa solum aggerum munimen- rorumque urbium quondam bellicarum: nationis quip- pe ea sunt, legitime nisi translata usuve capta.(1)
542. Bona universitatis vulgo communalia, ea sunt duorum acquisito jure, unius pluriumve municipio- rum incolæ dominium aut fructus participant.(2)
543. Bona quis potest vel animo domini detinere, vel jure ususfructus addictisve solo servitiis sibi obligare.
De Mominio.(3)
LAnno XII. decretus, die mensis Pluviosi 6; 16 autem ejusdem
mensis palam factus.— Anno alias 1004 die mensis Tanuarii 27.]
544. DoMIRM est jus utendi rebus et de iis dis- ponere modo perquam absoluto, nisi si quid lege aut disciplina prohibeatur.
Su5. Dominium transferre nullus cogitur, nisi ex causa utilitatis publicæ, traditumque æqua indemnita- te compensante.(4)
II. 14, ar 1. d. MV. sing. quæ sup. S 8. 21.9.
1.

3 102 Lib. II. De Boniv, et de variis Dominii Modis.
546. Protenditur rei sive mobilis sive immobilis dominium ad universos fructus ex ea nascentes, at- que ad universa quæ huic sive natura sive arte ac⸗ cedant.
Quod juris scilicet jus accetonis nuncupatur.
CAPVT PRIMUM.
De accessionis Jure in fis quae em rei corpors nacuntur.
547. FRucrus soli naturales, industrialesve, Fructus civiles,
Quidquid ex animantibus accrescit, domino illud omne jure accessionis acquiritur.(1)
548. Fructus ex corpore rerum nascentes, ea lege tantuin domino soli acquiruntur, si colono sumptus restituat, pro cultura, laboribus er seinentibus.
3 549. Qui mera possessione detinet, fructus suos tunc tantum facit cum bona fide possessor: e contra vero rein et fructus omnnes perceptos domino vindi- canti restituere tenetur.(2)
550. Bona fide possessor dicitur animo domini de- tinens quicumque, atque ex titulo proprietatis trans- lativo, vitta cujus eum lateant.
4 6. Quæ circa ubi cesserit ertor, cessat et bona fides.(3) — à 6) D. 7 t. 4, 1. 13. 1d. 221. 1. 1.25 1 1.136 14 6 t. 1, 1. 628. 1. C 3 t. 32 1 2 10 10 l. 4,§. 2..
(3) D. 60, t. 7 U. 1261 137.

Tit. II. De Dominio. 103
De jure aocessionis in iis quue rei adunantur aut incorporantur.(1)
551. Qurpgurp rei adunetur aut incorporetur, do- mino rei adqutritur juxta leges infra dicendas.
SEcTLo PRILMA.
De Jure accesionis cirea res Jodi.
692. Soli dominus, supra et infra dominus.
Supra potest ut sibi visum fuerit serere et con- struere, salvo exceptionum jure, titulo de Jervituti- bu0, Jeu Fundorum Subjectionibus, exponendo.
Arbitrio infra construit et iodit, ex fodinis quæ- que accrescant extrahit, salva qualibet modificatione ex legibus et statutis super fodinis, similiterque et disciplinæ legibus atque ordinationibus.(4)
563. Quidlibet ædificatum, implantatum confectum- ve superüciei sit aut intus, propriis a domino soli expensis factum, illiusque esse concipitur, nisi con- traria probatio adversetur, salva extraneo adquisita usucapione adquerendave, sive spatii subterranei sub alienis ædibus effossi, sive alterius præfatarum dium cujnslibet partis.
554. GCum in suo loco aliquis ex aliena materia diicaveric, plantaverit, aliaque opificia extruxe- rit, pretium pro ea præstare jubetur; actioni vero de eo quod intsrerit, et de damno illato, si detur, subjacens; submovetur vero materiæ dominus hano si eximere contendat.(3)
() V. sing. quæ init. tit. sup. indic. e 10, z. 6 t. 11. 23 6.

104 Lib. II. De Ponis, et de variis Dominii Modis.
3 555. Gujus in solo extraneus ex sua materia plan-
taverit, ædificaverit, aliave opificia confecerit, va- let is aut materies sibi retinere, aut ad eas eruendas 1
extraneum compellere. e
Si de supprimendis æ=dificiis sationibusque agat soli
dominus, tenetur extraneus confector, nec accepta immuuitate ea disturbare; imo in id quod intersit, emergensque damnum condemnandus, ubi aliquid de- trinenti persentiat soli dominus.
Qui suo fundo implantatis constructisque uti si maluerit, jus est impensa restituat, pro materia opi- icisve manu, nulla in eum habita ratione valoris quo potuisset ex eis fundus amplificari. Ubi tamen ab evicto, qui se dominum bona fide præstiterit, ne- que ideo fructus restituere jubeatur, constructum fue- rit satumve, spectata hujus fide, domino actio de- t negatur de abjiciendis operibus, plantationibus et q
dificiis; illud saltem eligere poterit, malitne mate- riem, atque opificis manum solvere, summamve pe- cuniarum rependere pretii quo creverit fundus= qualem.
556. Aggestum incrementumque latens quod paula- tim et progressu temporis agro flumen alluat, aut rivus aquæ, aluvo vocatur.
Ripario prodest alluvio, sive fluminis, sive fluvii navigeri, lignigeri aut non; ea in primo casu lege,
ut, statutis obsequendo, suppedanei seu itineris fa- ciat heluariis potestatem.(1) 567. Idem de alvei partibus fluviatili aqua dereli- ctis, illa ubi paulatim alteram ripam deserit, alte⸗
3 ramque ambedit; oræ tum prodeuntis domino pro- derit alluvio quin oppositæ ripæ dominus, pro inun-
data fundi sui parte quidquam possit vindicare.

va-
las
oli ta
de
eli- lte⸗ 0⸗
uh⸗
Tit. II. De Dominio. 105
Qram legem non patiuntur ponto derelicta.
558. PLacubus et stagnis alluvio non procedit, ter- minos detinet dominus soli quod submergit unda la- eus ad actum assurgens, inde licet decrescat.
Jureque reciproquo nihil ei datur in campos vici- nos usurpare, quos præ solito more exundans aqua occupaverit.
559. Quod si vis fluminis subita partem ex vicino agro conspicuam et notandam detraxerit, bamque in camnpum inferiorem, ripave oppositum detulerit; de- tractam partein haud inutiliter dominus persequetur; quam quippe anno currente vindicet actione dein Præscribendus, nisi detractam nondum occupavsrit soli possessor quod abhinc coaluit. 6
560. Bona publica sunt insulæ, apices, aggera na- ta in flumine, fluviove navigiis aut lignis fluctuan- dis apto, nisi obstent tituli, aut usn captum fuerit.
561. Insulæ aggestaque in aquæ profluviis neque remis, neque lignis paribns assurgentia, illius fiunt qui ab ea parte qua Propius enata sint prope ripam fundum detinet; si ad utramque partem intumus- rint, communis est insula eorum quibus hinc et in⸗- de terræ adjacent, diviso cujusque jure ab linea quæ profluvium aquæ in duas qualiter partes scindere supponatur.
562. Si flumen, fluvialisve aqua alvei brachium sibi novum adaperiens riparium agrum scindat et circum- eat, de eoque insulam informet, agrum dominus re- tinebit; licet intermedia amnis aut fluvli naviglis et lisnis fluctuandis æqui insula coaluerit.
563. Si flumen aut fluvius navigando seu fluctuan- do aptus aut impar, in novum alveum, priore dere- licto, fluere incipiat, derelictum alveum indemnitatis
( em
3 3*

106 Lib. II. De Bonis, et de variis Domini? Modis.
jure occupant qui fundum receéns submersum Posse-
derant, in amissi quisque fundi ratione.(1) n 564. Columbi, cuniculi, pisces, in alium colum- parium, leporarium aut stagnum migrantes, neque per ji
fraudem et illicia sollicitati, recipientibus accedunt. b
SEc TILo II.
De Jnre accesioni circa mobilia.(2) 1 56. Cum jus accessionis circa duo mobilia verse-
tur duobus dominis distincta, una tum desiderat na-
turalis æquitatis principia. 3 Insequentes regulæ quasi exempla judici proponun-
tur conscientiæ ex particularibus circumstantiis in casibus lege prætermissis informandæ. n 566. Ubi duæ res quarum diversi sint domini, ita e fuerint adunatæ, ut separatu attamen haud sint im- possibiles, eaque seorsim illa possit constare, totum c
ejus est cujus et pars principalis, ea nimirum condi- tione ut rei accedentis pretium persolvat. 567. Fa habetur principalis pars, ad cujus usum, vel cujus deornandæ gratia, aut complendæ, altera
fuerit coadunata. 568. Ubi attamen res adjuncta multo sit principali pretiosior, dominoque ignorante operi eam adhibue-
rint, ille hanc consequetur sibi restituendam sepa- 4 rari, ea etiamsi separatione quiddam labefactaretur[1 corpus cui applicabatur. 6
569. Si ex duobus corporibus in unum commixtis pars alterius accessoria alterum nequeat haberi, t
principalis ea quæ valore præcipua aut volumins saltem, ubi subqualis foret utriusque valor.
6) Se 23 (2) V. ut sup. atg. I. 2t. 1.

Um
101⸗
m
era
Tit. II. De Dominio- 107
370. Si opifex, aut alius quicumque materiam alie- nam novæ speciei informandæ impenderit; sive in pristinam formam possit, sive non materies reduci, jure eam vindicabit qui nimirum fuerat dominus, la- boris pretium opifici exæquans.
571. Hujus attamen si lahor foret pretii, unde quam plurimum laboratæ materiei valor assurgeret, pars tum principalis existimatur industria, elaboratamque rein ad se jure distrahit artifex pretium materiei do- mino supplere paratus.
572. Ubi speciem quamdam aliquis partim ex sua, partim ex aliena materia, conflarit, quin neutra omnino destrueretur, sed ea conditione, qua absque detrimento separari nequeant, rein inter se commu- nicant uterque, habita, alterius respectu, ratione materi quam habuerat; alterius véEro et, materiæ et laboris.
575. Si quando inter se res plurium dominorum commisceantur, quarum neutra principalis sit ad- scribenda; separari si queant, quo inscio commixtæ fuerant jure is condicet ut separentur.
Quas, si absque ullo discrimine constet non posse dividi, inter se tum communicant, servata ratione tum quantitatis, tum qualitatis et pretii materiæ quæ cujusque fuit.
574. Ubi quantitate et pretio alterius materies al- tera multo præcellentior, ea casu prævalentis mate riei domino commixtione rem coalitam detur vindi- care, suam modo alteri materiam resarciens.
V5. Re inter materierum dominos communi speei- ficata, commodo eam communi licere æquissimum.
576. Quocumque rerum eventu, rei suæ dominium nesciente se cuidam specificationum generi adhibitæ valeat quis prosequi; arbitrio tum aut materiei re- stitutionem exigit in natura, quantitate, pondo, mensura et qualitate, aut illius pretium consequitur.,

108 Lib. II. De Bonis, et de varii Dominii Modis.
577. Quicumque alienis materiebus domino igno- rante usus fuerit, in omne quod interest, si contin- gat, imo et extraordinaria potest tanquam admissæ fraudis actione impeti, ubi quippe natura rei.
Postulet.
Pl F P
* De Usuſructu, Ueu et Habitatione.(1)
LAnno XII. decretus, die mensis Pluviosi 9; 19 autem ejusdem.
mensis palam factus.— Anno alias 1804, die mensis Ianuarii 30.
CAPUT PRIMUM.
De Uufructu.
378. UsuspRucrus est jus utendi fruendi rebus alienis tanquam vel ipse rerum dominus, salva ea-
rum substantia. 579. Lege constituitur ususfructus, aut hominis
voluntate. 360. Pure, aut in diem, aut sub conditione.
S81. Rei cujusque, seu mobilis, seu immobilis.
() V. prim. I. 2, tt. 4, 5. D. 77 tt. univ. Id. 33 t. 2. C.
Pp
les
de

m
Tit. III. De Vuyructu, Phæ et Hobitatione. 109 De Jure uW uctuar?.
582. Universos fructus sive naturales, sive indu- striales, aut demum civiles, rei sibi in usumfructum servientis, percipere fructuarius potest.
583. Fructus naturales ii sunt quos sponte terra gignit. In fructu naturali sunt fctus animantium, quæque singula ex iis accrescant.(1)
Industriales fructus ii nuncupantur quos adhibita cultura quisque percipiat.(2)
584. Fructus civiles dicuntur locatarum ædium pen- siones, exigendarum pecuniarum usuræ„Pensa annua.
Civiles et fructus habentur prædialium locationum pretia.(3)
58%. Cedunt fructuario seu naturales seu industria- les fructus ramo aut radice dependentes, tum cum
deferatur ususfructus. Qui si finiente usufructu idem se habeant domino
soli adquiruntur, neglecta hinc et inde culturarum et sementum compensatione; verum equidem abs- que imminutione partis fructuum partiario colono ad- quisitæ, si quis forte adesset ineunte cessanteve usu- fructu.(4)
586. Civiles fructus per diem computantur, progre- dienteque usufructu fructuario et progrediuntur. Quæ regula locationes spectat prædialium bonorum, quem- admodum et ædium, cæterosque fructus civiles.(5)
3. ( 1. 61 5. 8. Id. 33 1 9. e 01. 46 121
(5 D. 4,. 3 1. 7 5. 1 et seq.

10 Lib. II. De Bonis, et de variis Pominii Modis.
5a7. Si forte in usufructu contineantur res ipso usu
consumendæ, veluti si numerata pecunia, grana,„ Rquidave quælibet, ea in jure sunt fructuarii, modo pl cadem rerum quantitas, qualitas, idemque valor, ca
earumve Rnito usufructu æstimatio ab eo sint resti- c tuenda.(1) t⸗
588. Annuos ad vitam reditus durante usufructu, recipit usufructuarius, restitutionis cujusquam im-
589. Si in usufructu quædam sint quæ quanquam
munis.(2) u res non fungi paulatim attamen utendo comminuan-
tur, veluti lintea, supellectilia, fructuario ea con-
ceduntur destinato usui adhibenda; finitove usufru- 5 ctu, qualia tum se habeant restituenda; modone b fraude illius aut culpa viluerint.
So0. Cædua sylva fructuarius utitur, iis ordine et f œconomia quibus a patrefamilias constanti ordinatio- tu ne fuerit dispositum; nulla saltem indemnitate ab di
At
fructuario aut illius heredibus ambienda, seu ce duorum pro more lignorum ratione, sive arborum r
in cædua ex lege ad tempus relietarum, sive proce- A rarum, quo circa fruendo jus suum non explevisset.
Quæ ex seminario plantaria innocue possint ex 1 trahi usuifructui tamen non addicuntur, nisi ex re- gionis more suppleturus sit fructuarius.(3) 6e
391. Ilud et in gratiam fructnarii additur, ut ser- m
vatis intervallis, veterumque domidorum more, Pro- cerarum sylvarum partes quæ ratis temporibus cædi n
cæperant, ipse excidat, sive super certa quadam dit soli latitudine statis solibus securis feriat, sive cer- le tas arborum quantitates tota superficie hinc et inde pn
pervagetur.(4)
(¹) Id. ut sup. (2) Ut sup. art. 506. 68) 14. [4) 1d.
——

Tit. III. De Vfructu, Vu et Hahitatione. 111
502. Nulla alia de causa audeat arduas arbores pro- sternere; in reficiendis tantum quibus tenetur parti- bus ligno casu avulso vel contrito utetur; quin imo cædere ipse potest ubi urgeat quædam reficiendi ne- cessitas, cum eo prius cujus sit dominium compro- bata.
693. In sylva vitibus palos succidit; de arboribus annuos aut saltem per stata temporum spatia redeun- tes proventus quærit, nusquam in his a regionis mo⸗ re dominive ordinatione recedens.(1)
594. Cædunt fructuario fructiferæ quæque arbores pereant, sive casu eradicentur, aut confractæ fuerint; modo totidem in earum locum sufficiat.
696. Per ae frui,, conducentive fruendum locare, amplius et vendere aut gratuito jus suum donare fruc- tuarius permittitur. Si conductionis nomine distrahere disponat, tempora queis renovanda conductio, aut
sit duratura, servare jubetur, quemadmodum et ma-
ritus circa res uxorias, titulo scilicet de contrahendis Wuptii, et de mutuo Jure Conjugum.
596. Quidquid rei sibi servienti alluvie accesserit, illud et in usum fructuarii accrescit.
307. Servitutibus, itineribus et quibuscumque generatim uteretur dominus, iis atque eodem pror- sus modo fructuarius.(2)
598. Ubi fodinæ aut lapidicinæ procedente usu- fructu exerceantur, harum emolumento fructuarius ditatur; si attamen concessa opus esset a Principe licentia quadam, hanc ante supplicet quam foders Præsumens.
[1) B 5. () D. 5„ t. 5 1.2.

112 Lib. II. De Boni et de variis Dominii Modis.
Nullo jure invadat seu fodinas, seu lapidicinas ad- huc intactas; palustriumve glebarum solida nondum desecta, thesaurumve, durante si forte usufructu adin- venirerur.(1)
5ho. Fructuarii jura neque Per se nedue quoquo modo potest dominus convellere.
Bx sua parte fructuarius nullam Rnito usufructu in- demnitatem repetit inpensarum quibus rem se adau- xisse contenderet, pretio etsi res crevisset.
Ipse tamen vindicabit illiusve pro eo heres, Ccrys- tallos, picturas, aliaque quæ collocasset ornamenta, loca saltem ad pristinum statum reducendo.
Soo LI.
De ſructuari Obligationibus.
600. Rem prout est ingreditur fructuarius; usum au- tem aggredi neqnit, nisi conficiendi prius curaverit, domino adstante aut debite devocato, rei mobilis in- ventarium, immobiliumque juri suo adfectatorum sta- tu recognito.
6o1. Fidejussore dato cavet se tanquam bonum pa- tremfamilias in re versaturum, aliter nisi instrumen- to usumfructum constituente statutum foret, attamen pater et mater legis favore rebus liberorum fruentes, item et quicumque, retento usufructu, venditor aut donator a cavendo absolvuntur.
602. Pro fructuario ubi nemo velit obligari, con- ductori, aut sequestro immobilia supponuntur;
Collocantur si in usufructu nummi appareant;
Venduntur commeatus, ex iisque summæ locantur;
Harum et tunc fructuario pecuniarum usuræ con- ductarumque rerum pretia debentur.(2)
(1) Ut sup. Nr. 586, imp. F. 12. (2) D. 36. t, 4 1. 5.
—
t

n 8) Ut
Tit. III. De Vfrutu, Pru et Nabitutione. 11½
603. Ubi fidejussore careat fructuarius, vendi res mobiles quæ usu Pereant, non inutiliter desiderabit cujus sit dominium; de quarum Pretiis nec minus, et commeatuum fenora quærantur; tum et usuras pro juris sui tempore fructuarius accipit: conceditur tamen illum efflagitare, judicemque annuere, ut pars duædam supel lectilis illi committatur usui inservitu- ra, mera illius juramenti fide, eaque obligatione, ut extincto usufructu commissa restituat.
504. In mora cavendi fructuarius percipiendos a se fructus non amittit, utpote ab delato usufructu ad- quisitos.
60%. In reficiendo ad id tantum ut conservet tenetur.
Graves ædificii refectiones hunc impetunt cujus est fundi corpus, nisi neglecta resarciendi ab Parto usu fructu obligatione Proficiscantur, quo circa reus est kructuarius.
6o6. Graves refectiones eæ dicumur quz spectent ad redintegrandos Præcipuos parietes, fornices, tra- bes, tectorumque struem universam;
Molesque et muros oneribus ferendis simulet claus- tra in integrum.
In resarciendo intelliguntur cæteræ queque refec- tionest
607. Neque fundi, neque ususfructus domints iis restituendis adstringuntur, du vetustate fortuitove casu decidant.
60g. Constante usufructu obligatur fructuarius one- ribus prædii annuis, veluti tributorum cterorumque eX more quæ fructuum onera dicantur.
609. Publicis vero oneribus duæ super fundum con- stante usufructu, imponantur, contribuendo, ut ss⸗ quitur, fructuarius dominusque participant.
Fa pendet rei dominus, impensorum ei usuras re* pendit usufructuarius.

114 Lib. II. De Bonis, t de variis Dominii Modis.
Quae ubi fructuarius repræsentaverit, sortem finito usufructu exigit.
610. Tota sustinetur ab universali ususfructus le- gatario atque ab legatariis titulo in universum, lega- ta a testatore annua ad vitam attributio, alimenta- riave pensio, ea proportione qua uti krui jussi es- sent, nihil quibusque exinde repetentihus.
611. Debitis quibus pigneratur fundus, minime te- netur fructuarius titulo particulari: si ad solvendum compellatur, contra dominum actionem repercutit, excepto uti dicitur in articulo 1020, titulo de inter viwos Donationibus et de Testumentis.
612. Pris alieni cum eo cujus est dominium, con-
sors habetur usufructvarius universorum, seu titulo in universitatem, ut infra.
Fundus æstimatur, æ=stimatique rationem pars con- tribuenda sequitur.
Summam repræsentare sub qua fundus imponatur fructuario optante, sors ei saltem absgue usuris, abeunte usufructu restituitur.
Quam repreæsentationem si recusarit, rei domino optio datur, aut pecuniam numerandi, eoque casu procedente usufructu⸗ procedunt ei ex parte fructua- rii usuræ, aut subhastandi ratam bonorum portionem usuifructui incumbentium“
613. In impensis actionum ad ea tantum tenetur fructuarius, ex quibus in utendo fruendo juris quid- dam sibi disceptaretur, alaque forte inde impendenda.
614. Constante usufructu, ubi extranéus de fundo usurparit, aliove quoduo modo rebus domini inbia- rit; interpellatoria hæc inccepta domino denuntiet gructuarius, ne damni inde cujuslibet teneatur, veluti ipse auctor illati.
615. Si animal quoddam in quo esset ususfructus absque fructuarii culpa perierit, ille ad aliud suffi-

el
Tit. III. De rucku, T et Haubitattone. 11 biendum hujusve=stimationem quicquam sit condemnandus.
refundendam nec-
616. Si quando grex cujus constituitur ususfructus casu totus, vel grassante morbo et absque dolo fruc- tuarii dissipetur, domino coria tantum debentur, coriorumve pretia.
Quod
si totus grex non confundatur, ex eis quæ dein agn
ascentur in locum demortuorum fructuarius sufliciet.(¹)
S 0 Oubus modi⸗ Mnitur Vuructh.
617. Finitur usüsfructus,(2) Morte fructuarii, seu seu civili;(3) Lapsu témporis conn enti;
Consolidatione seu confusione super idem caput
juris utriusque, dominii scilicet at que ususfructus;(4)
Non utendo Per annos triginta;
Disturbata re omni cui jüs istüd assidebatur.
618. Fo etiam finitur ususfructus, si utendo fruc- tuarius abutatur, sive fundum dilapidarit, sive non excolendo vel non resarciendo extenuaverit.
Protegendis nominibus liti intervenire possunt fruc- tuarii cujusque creditores, admissi damni ruinas re- fici si offerant, atque in futurum caventes.
3 351 (4) D. 39, t. 31. 9 Ita in 1. 26.
(S) I. 2. t. 6. D. 41, t. 3 1. 34„ 1. 13. Id. 77 t. 31„1
„in S„t. 2, Nemint res sua servit.
1. 3 t. 22, arg., 1. 2.
3 5

116 Lib. II. De Bonis, et de variis Dominii Modis.
Spectata casus gravitate, judicis imperio est ut att abolitum usumfructum pronuntiet, aut in prædia res- tituendum servientis rei dominum; ea speciali lege ut certam pecuniæ quantitatem fructuario, aut ab eo obtinentibus quot annis usque dum fimatur usus- tructus expendat.(1)
619. Ubi personæ haud privatæ essit ususfructus, triginta annorum terminos non transcendit.
620. Collatus ususfructus donec ætatis certum tem- pus extraneus aliquis complevisset, ad præfatum usque terminum durat, etsi fato is præmaturaretur⸗
621. Vendita si fuerit res usuifructui servitura, ni- hil ad fructuarium, jureque, nisi formaliter ablega- to, indesinens exinde potitur.(2)
622. Creditoribus inficianda fructuarii subdola re- nuntiatio.(3)
623. Parte prædii destructa, in eo ususfructus, quod stat durabit.
624. Usuifructui si quædam unadue dificia sub- jacerent, atque incendio deusta, vel alia quadam ca- lamitate collapsa aut vetustate tacta corruerint, ne- que aree, neque tigua fructuario permittuntur.
Si in prædium ususfructus inscriberetur cujus pars tantum ædes forent, et area fructuarius et materiebus uteretur.
() D. 39 t. 2, 1. 9, ult. Id. 36,t. 1, arg.„1. 50. C. 3 t. 270 Melius occurrere in tempore, guam post ewitum vindicare, ita
in I. 1.
(3) D. 42 t. 7 U. 1, 16.

Pit. III. De Uuyructu, Vu et Habitatione. 117
1. De Uhu et Habitatione.(¹)
62% IspRNM modis adquiruntur, amittunturque usus et habitatio, quibus ususfructus.(2)
626. Quibus casibus cavet fructuarius, jisdem et usum quisque seu habitationem accipiens.
627. Urantur oportet usuarius atque habitator, tanquam boni patres familias.
628. A quibus titulis jus exeat constitutum, ab iis regularum clausulas majoremque vel minorem accipit latitudinem.
629. Ubi de consequendorum latitudine tituli reti- ceant, observantur quæ infra.
630. Gui fructibus fundi uti obvenit, de iis ille tan- tum requirit, quantum ei suisve sufficiat.
Sed et pueris sibi a constituto jure adnatis jure queærit.
631. Neque relinquere alteri, neque locare jus suum usuarius præsumit.
632. Cujus est jus in domo habitandi, in ea is cum familia merito incolit, licet donati usus tempore non conjugaretur.
633. In illis iis ædibus coarctatur habitatio, in quibus stricta seu usuarii seu familiæ necessitas.
634. Neque ceditur facuſtas inhabitandi, neque lo⸗ catur.
(1) V. in h. c. cunct. quæ sup., insup. et 1. 2, t. 3. D. 2. t. 8. U din 3 33. 6) 3 u

11g Lib. II. De Boni et de variis Pominii Modis.
636. Omnes si fructus fundi, omnia si domus ædi- ſicia sibi accomodari usuarius profecerit, colendo, resarciendo, tributa pendendo veluti fructuarius ob- ligatur,
Si parte tantum fructuum aut dificiorum utatur, pro rata usus ratione tribuit.
636. Lucorum silvarumque usus lege particulari describitur.
„
FITULUS LW
De Servitutibus, Seu Fundorum Fuhjectio- nihu.(1)
[aAnno KII. decretus, die mensis Pluviosi 10; 20 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1604, die mensis Januarii 31.]
637. Onus est servitus prædio cuidam impositum, domini alterius prædio utile et commodum.(2)
638. Nulla ex servitutibus quæritur prædii alterius in alterum præeminentia.
639. Aut ex natura locorum servitus oritur, aut lege, aut dominorum stipulationibus.(3)
(1) W in R. t. 1. 2, t.3. D. S,tot. lib. I4. 43, 1 3
6 g (3) Id. et 1. 2 in pr.

Tit. IV. De Fervitutibus, etc. 119
CAPUT PRIMUM.
De Servitutibus en natura locorum profiois-
centibus.(¹)
640. IN eo serviunt supereminentibus fundi subja- centes, ut aquas naturali proclivio absque humana arte aut industria profluentes recipiant.
Vetatur supjacentis fundi dominus ne aggerem ex- truat huicce profluvio obvium.
Servitio incumbentis nihil addat proeminens.(2)
641. Cui fontis aqua e solo scatescit, arbitrio ea utitur, nisi si quid juris vicinus inferior titulo aut usucapione acquisierit.
642. Non procedit eo casu usucapio, nisi posses- sions triginta annorum continua, a tempore quo in- ferioris fundi dominus opera conspicua jecerit, unde Profluvium et aquæ lapsum ad se deduceret.
643. Scaturientis undæ dominus cursum illius aver- tere prorsus prohibetur, ubi municipium, vicum vi- culumve adaquaret; quam ubi non habuerint stipu- latione usuve captam, domino tum vindicanda erit indemnitas viris expertibus arbitranda.(3)
644. Cui agros lambit unda profluens quam lex do- minio publico non adjudicarit, veluti articulo 333, titulo de Vitinctione Bonorum, recte is eam irrigan- dis prædiis præterfluentem comminuit.
NMV. in h. c. D. 50 6

120 Lib. II. De Bonis, et de vardis Pominii Modis.
Cujus fundum aqua separet, eam ille, in spatio quod intrã suos limites affluit, arbitrio moderans do- minabitur, modo ad solitum illam cliveum e suo fundo decurrentem reddat.(1)
645. Ubi inter vicinos quos petat illius undæ uti- litas querelæ moveantur, de iis cognoscens judex, commoda agriculturæ zum jure proprietatis studebit conciliars, jurisque prudentia constanti specialia lo- corum statnta de aquarum profluviis atque usu re- ligiose servabit.
646. Vicinum quilibet de contiguorum alterutrius prædiorum finibus regundis potest convenire. Com- muni impensa terminatur.(2)
647. Suum cuilibet dominium claudere jus est, ex- cepto ut in articulo 682.
648. Qui sua dominus velit includere, tantum de jure amittit greges et armenta in vagum pascendi, quantum de suo incluserit⸗
CAPUT 11.
De constitutis lege Jeruitutibus⸗
649. LpGE servitutes constitutæ, aut publicam, aut munigipalem respiciunt, aut privatam utilitatem.
6%0. Qu public aut municipalis utilitatis causa constituuntur, ad spatium spectant suppedaneum juxta ripas fluminum remis aut fluctuando ligno ap- torum, aut at congerenda sive reficienda itinera, aliaque publicorum aut municipalium operum servitia.
6 (

0
e
Tit. IV. De Fervit utiu, ete. 121
Quidquid circa hujusmodi servitutes ordinatur; articulari seu lege, seu disciplina manet condi- ge P
tum.(1)
651. Dominia reciprocis invicem obligationibus lex colligat, omnique conventione prioribus.
652. Pars earum obligationum legibus ruralis disci- plin contexitur.
Ceteræ referuntur ad murum fossasque interme- dias, ad casus quibus intergerino muro depressior alter adstruatur, ad lumina atque in vicina heredia Prospectus, ad stillicidia demum et jus eundi.
SEcTIo PRIMA.
De Muro Foisque intermediis.
6%3. Quivis murus in urbanis rusticisve ædificia ad domioilii usque summitatem intercludens, sive intra cavædium et hortum, itemque claustra per agros, intermedius præsumitur, titulo nisi aut signis quibusdam contrarium adprobetur.
654. Demonstratur non esse intermedius, cui sum- mitas recta et verticalis in unam faciem assurgat, ex alteraque in planum inclinans;
Item si ex una tantum superficie sive capero, sive fila appareant, lapideive mutuli seufcornua in ipsa muri ædificatione interposita.
Quæ ubi reperiuntur, unius illius paries esse cen- detur, cui obvertuntur stillicidium lapidumque mu— tuli et flla.
655. Refectione reædificationeque muri intermedii
(1) D. 43 t. 12, 1. 4,§. 14, 17 et seg.

122 Lib. II. De Bonis et de variis Pomini? Modis.
onerantur quicumque hujus proprietatem participant, servata ratione partis quam in eo obtineat quisque.
666. Muri tamen intermedii coproprietarius quivis contributione ad reficiendum reædificandumve exima- tur in promptu est, jus intermedium deserens; mo⸗ do muro huic quædam sui ædificia non contrani- tantur.
657. Lege nullus vetatur ad intermedium murum dificare, tignaque et trabes in totam muri profun- ditatem, excepta quatuor quinquaginta millimetro- rum(gemini pollicis) crassitudine immittere; salvo tainen in gratiam vicini jure quo ultimam trabis ex- tremitatem usque ad medietatem possit resecare, si quando ipse trabes eidem muro imponere, caminum- ve applicare intenderet.
666. Murum intergerinum extollendi facultate valet quivis proprietarius; solus vero tum in extollendo, tum in resarciendo supra communis involucri altitu- dinem, impensis obligatur suppeditare; insuper et refundendæ pecuniæ ratione damni ex onere impo- sito, rata altioris extructionis proportione, demum et pretii propter rem.
659 Murum intergerinum altiori extructioni impa- rem qui voluerit in altum producere, proprio sum- ptu reædificare jubetur, in illiusque fundum progre- dietur quidquid pristini parietis crassitudiui superad- di opus sit.
660. Qui addito in altitudinem non tribusrit, jus tamen in medietatem acquirit, mediam si impensan rum partem pretiique fundo suppeditate si foret, exsolvere sit paratus.()
661. Idem cuilibet prædiorum deteimptori contigui, muri communionem fas est adipisci, domino si prius
(1) Sec. C. S*t. 101 1. 4.

Tit. IV. De Fervitutibu, sto- 123
parietis adipiscendæve in intergerinum partis, itemque medii soli cui murus assurgat, pretium compensa- verit.(1)
662. Intergerinum murum nullus codominorum po- test excavatis recessibus minuere, operibusve super- Positis, altero non consentiente, deprimere; aut nisi saltem ex arbitrio cognitorum prospexerint quid ca— veri opus fuerit, ne alteri ex alterius facto nocea- tur. 62)
663. Vicinum quilibet sive in urbe, sive in subur-
bio ad id compellere potest, ut construendis reficien- disve domus, cavædiorum hortorumve clausulis in supradictis urbe aut suburbio sitorum pro parte im- Pendat. Pefinitur muri altitudo ex particularibus btatutis, vetustave et certa locorum consuetudine; deficientibusve statuto aut consuetudine, paries qui- libet vicina prædia dividens in futurum aut exstruen- dus, aut reficiendus, intra duo et triginta decimetra (decem pedes) comprehenso caperone elevabitur in urbibus 50, 000 hominum frequentibus et supra; in cteris vero, intra sex et viginti decimetra(id est octo pedes).
664. Ubi variorum dominorum forent variæ cujus- dam domus contabulationes, atque de modo reficien- di seu reædificandi partitæ proprietatis titulis fuerit omissum, proceditur ut infra:
Principales muri et tectura qua cujusque domini contabulatio valoris proportione=stimatur, ea quem- que obligant.
Suppedaneo sibi tabulato cavet cujusque contabu- lationis dominus;

124 Lib. II. De Bonis, et de variis Pominii Modis.
Scalis quibus ad se ascenditur primæ contabulatio- nis dominus, secundæ vero iis quibus a prima con- tabulatione ad secundam, et sic de cæteris.
665. Ubi paries medius, seu ædes reædificantur, continuantur et in novum murum novaque ædificia, activæ atque passivæ servitutes; quin porro fas sit eas aggravare, modoque ante partain præscriptionem nova constructio peragatux.
diæ habentur, contra nisi titulus aut sisnüm con- testentur. 667. Intermedium impugnat dejecta ad unam tan- tum partem terræ effoss congeries-
fossæ dominium.
669. Communi sumptu reficitur fossa intermedia.
670. Intermedia dicitur quævis sepes dominia in- tercludens unum nisi tantum ex eis claudatur, aut nisi contrarium titulis temporeve possessionis suffi- cienti adprobetur.
671. Alias arbores implantare haud innocuum ns- glecta ab vicino prædio distantia, seu ex vigente locorum statuto servanda, seu ex constantibus et vulgatis usibus; deficiente vero aut statuto aut usu⸗ recedunt altarum arborum implantationes usque ad
terarum vero arborum, aut vivæ sepis usque ad se- mimetrum.(1)
672. Bradicari arbores sepesve propius implanta- tas utiliter vicinus postulabit.
Cujus in dominium incurvantur vicini arhorum ra- mi, efficaciter ille ut excidantur requirit.
( D 165 t. 1) 1. ult.
666. Fossæ inter duo prædia excavatæ, interme-
668. Gujus in partem ejecta terra, totum hujus est
duo metra a linea utrumque prædium dividente; cæœ-
„
.

Iã
Tit. IV. De Fervitutibu, sto. 12 ½ Ubi subrepserint in suo fundo radices, ipse ibi eas valet excidere.(1) 673. Arbores in sepe intermedia assurgentes, in- termediæ eodem jure habentur; has amborum domi- norum unusquisque evelli merito contendet.
SEg T1o0 LI.
De Piotantia et Operibus inter mediis in quadam
Constructionum pecie Seraundis.
674. Ille qui puteum aut latrinas fodit ad parietis radices, sive intergerini, sive non;
Qui huic caminum, focum, fornacem, furnum aut forniculam projicit,
Stabulumve applicat,
Saliumve, aut alterius materiæ corrodentis conge- ries adstruit,
Distantias servare tenetur statutis vel more limita- tas, aut opera ædificare iisdem statutis aut usibus præscripta, vicino ne officiatur.(2)
S 6 FL.
De in vicinum Heredium Propectu.
67%. Vicinorum alter, dissentiente altero nequit,
(¹)D. 43, t. 27, (2) D. 9 t. 2, 1. 27,§. 10. Id. 19, t. 1. ult. 1d. 391 t. 2. 1. 24, F. 14 12. I4 43, t. 23.

126 Lib. II. De Bonks, et de väriꝰ Dominit Mocs.
communi aperto pariete„ fenestras aut meatus quos? cumque vitro vel immobili sibi habere.(1)
676. Muri dominus non intergerini, herediumque vicinum terminantis, lumina per eum seu fenestras ferro laqueatas, aut immobili vitro obturatas immit- tendi jure gaudet legitimo.
Cancellis ferreis maculæ quorum decimetro ad summum(tres circiter polliess) meent, itemque re- plo vitrisque immobilibus fenestrae hujusmodi in- struantur.(4)
677. Quæ fenestræe seu lumina sexto et vigesimo rantum deciwetro(octogesimo pede) a tabulato, so- lidove ædis illustrandæ perforari incipiunt, quoties solo cubiculum æquatur; nono vero et decimo deci- metro(Sexto pede) in ædibus superioribus.
678. Nemo rectos prospectus sibi accomodet, seu fenestras ad prospiciendum, neque pergulas aliasve hujusmodi projecturas in prædium vieini sive clau- sum, sive patentem, nisi novem et decem decime- tris(sex pedibus) separatus murum inter ubi immit- tuntur, dictumque heredium.
679. Ex latere seu obliqua luce prospicere in idem dominium nemo cogitet, nist sex decimetrorum (duorum pedum) distania custodiatur.
6g0. Numeratur distantia de qua in duabus præce- dentibus articulis ab exteriori parietis facie in quo adaperitur, aut si podia aliave ab hanc normam projecta fuerint, ab exteriori constructionum illa- rum linea ad eam usque qua proprietas utraque in- tersecatur.
(1) C. ut sup. art. 662 1d. 3 t 31 8. (2) Id. U. 1 9. insup. et ut sup.

—
Pit. IV. De Fervitutisus, edc. 127
De Ftillicidꝰis tectorum.
681. Ita debet tectum quisque inclinare, ut vel ipPse, vel via publica stillantes aquas excipiant, quas
in fundum vicinum immittere nec quicquam per- mittitur.(1)
S EcTIo V.
De Jure itineris.
682. Cujus fundus alienis finibus includitur, eui- que nullus est in viam publicam exitus, iter ille prædio excolendo a vicinis Postulabit, eo pacto, ut inkerendi damni ratione indemnes sit eos præsti- turus.(2)
o83. Regulariter expedit inde sumi iter quo bre- viore semita ab incluso fundo in publicum traji- ciatur.
634. Ibi tamen sternendum ubi minus noceatur fundo servituro.
685. Actione in indemnitatem de dua in artieulo 682, legitimo temporis spatio præscribitur; actione- due vel jam absoleta, nihilominus ab inde jus eun- di continustur.
(1) D. 39, t. 3, 1, 1 in princ. F. 10. E) D. 12, t. 6, arg.„ 1. 22. Id. 10, t. 4, asg. I. 52 55. 4, 6.

128 Lib. II. De Bonis, et de vuriis Pominii Moeb⸗
3½ 6
De impositis ab Komine Fervitutibus.
SEc TILo PRILMA.
De divervis Servitutum vÿactebus Juas Praediis Fas est
imponi. 1 6g6. FAs est paterfamilias in prædia, prædiorumve commoditatem, quæ sibi ducant servitutes consti- tuat, modo tamen neque personæ, neque in illius obsequium, verum fundo simpliciter, atque in utili⸗ tatem fundi ressit servitura; neque dein per illa ser⸗ 4
vitia juri aliquid publico detrahatur. Reguntur ipso conventus titulo usus et latitudo im- e positarum eo legis moderamine servitutum; atque ubi titulus non appareat, sequentibus regulis. 687. Aut dificiorum sunt, aut ruris servitutes. Vrbanae priores nuncupantur, sive in urbe, sive in rure ædificatum fuerit; posteriores vero rusticae.(1) 68g. Continuæ sunt, aut discontinuæ. ſ Continuæ dicuntur quarum indesinens usus vel est vel esse potest, absque actuali hominis facto, veluti aquæductus, stillicidia, lumina, aliaque hujusmodi. Discontinuæ, quæ absque hominis facto non, exer- ceantur; veluti iter, haustus, jus pascendi pecoris, aliaque similia. z 6g9. Conspicuæ sunt servitutes, aut non conspicuæ. ii Conspicuæ, quæ opere exteriore demonstrantur, quales janua, fenestra, aquæductus. n Non conspicuæ, quæ minime signo exteriori an⸗ m nuntientur; in exemplum, fundo ne ædificetur, aut tu ne altius extollatur. — el.
(1) D. 50, t. 16. I. 198„. 3.

Tit. IV. De Fervitutibus, etc. 129
S perro II. Oua lege Jervitutes imponantur.
690. Continuæ conspicuæquæ servitutes titulo aut longi temporis Præscriptione capiuntur.
691. Titulo tantum, continuæ neque apPparentes, aPParentesve neque continuæ.
Invalida in iis adipiscendis Possessio cujus etiam memoria non extet; nedum attamen Possessione jam diu adquisitas hujus naturæ servitutes conturbari hæc lex patiatur, saltem in regionibus quibus hoc- ce modo adquirerentur.
692. Titulus est patrisfamilias in continuis atqus apparentibus destinatio.
693. lbi tunc tantum adest destinatio patrisfamilias, cum probatum maneat ejusdem fuisse fundum utrum— que, ah eoque hoc ordine dispositum, unde servi- tus enascatur.
694. Si duorum prædiorum dominus quorum ex uno ostendatur in aliud quiddam servitutis monimen- tum, horum alterum transferat, cum vel nullum ti- tulus circa servitutem stipulatum Profiteatur, activa tamen durat, seu passiva subjectio, sive in gratiam alienati fundi, sive in hujus incommodum.
695. Constituens titulus servitutem aliquam ex ea- rum numero quæ præscriptione nequaquam acqui- untur, non nisi concessorio suppletur hujus servi- tutis instrumento, copia cujus facta fuerit ab ipso rei servientis domino.
696. Qui de servitute paciscitur, de omnibus pa- eisici judicatur ad enercendam servitutem conducen- tibus.

130 Lib. II. De Bonis, et de variis Dominii Modis.
Itaque haustus e fonte alieno, itineris ad se tra-
hit necessitatem.(1)
S o 1LI.
De Jure domini fundi cui fundus alter invervit.
697. Cui competit servitus, huic universa constat competere quibus ea utatur, eamque sibi servatam rueatur.(2)
698. Manent eum sumptus horum operum⸗ procul- que servientis prædii possessorem, aliud nisi consti- tutæ servitutis titulo appareat.(3)
699. Quando tamen necessitate preweretur fundi dominus servientis construendorum propria expensa tuendæ servandæve servituti operum, ea se explica- bit, subjectam rem si ei expondeat cui erat servitura.
7o0. Si heredium cui, serviebatur diviserint, cui- que portioni servit fundus subjectus, conditione haud
quaquam graviore premendus.(4)
Quare qua debebatur iter, parte hac ire quorum jus est singuli tenentur.
701. Unde servitutis usus aut minor aut incommo- dior fieri possit, operari quidquam vetatur rei ser- vientis dominus.
Quapropter locorum habitum immutare nullo jure permittitur, aut vel sedem serviendo primitus assig-
natam transferre.
Conceditur tamen offerri alterius fundi domino lo- cum servituti nec minus opportunum, illi haud re- cusandum, ubi saltem onerosior dein domino sub
(¹) i
(2) D. 39 t. 3. 1. 1,§. ult. 14 43. t. 19, Il. 4„ 5. 1d. 50, t 17. I. 21, arg. cont. 1. 129„ 5. 1 (3) D. ut sup. (4) D. 37 t. 14 ar. 1. 24

Tit. IV. De Fervitutiu, sto. 131
ſecti fundi nocuisset sedes primitiva; aut ubi officien- te hujus incommodo, perutilis cujusdam refectionis operibus officeret.
702. Ex sua parte ad normam tantuin tituli ea uti debet servitutis possessor, neque ei vel in suo libe— rum, vel in serviente fundo quidquam moliri, unde oherosam iste magis servitutem sentiat.
OAbus modis Fervitute⸗ Hniantur.
703. Finiuntur servitutes, ubi eo res deneverint üt jain utendo sint impossibiles.
704. Si res ita reficiatur ut ex ea usus reviviscatz et servitutes reviviscunt, nisi saltem id temporis ef- fuxerit unde extinctc Præsumerentur, ut videre est articulo 707.
706. Finitur quælibet servitus, si quando sub una ejusdem possessoris manu coadunentur et res ser- viens, et res cui servitur.
706. Triginta annornm oblivione finitur.(1)
707. Spectata servitutum specie diversa, inchoa- tur triginta annorum præscriptio, aut a dje qua uti cessaverint, quando res sit de servitutibus disconti- nuis; aut ubi de continuis, a die qua admissum fuerit quoddam servituti contrarium.
7og. Veluti et qua ratione præscribitur sérvitus, ita et modus servitutis.(2)
NV. aup. art. 617,§. Non utendo. 2) D. 39, t. 3. 1. 17 in pr.
——

132 Lib. II. De Bonis et de vuriis Dominii Modis.
709. Indivisa inter plures hereditate, cui debita servitus, horum alter utendo omnes a præsriptione
tuetur. 710. Unus si inter copossessores ætate sit minor
contra quem continuari jura non sinant, isto omnes tuti fuerunt.

LI BER 1II.
DE AARIIS CAUTS ACO ULEND DOMN.
GENERATIM DISPOSITA.
[Anno XI. decreta, die mensis Germi nalis 29 9 insequentis Florealis palam facta— Anno alias 1803, die mensis Aprilis 19.
711. DoMIRIA rerum acquiruntur et tranferuntur auccessione, donatione inter vivos, testamento et vi pactorum.(1)
712. Quin et acquiruntur accessione seu incorpora- tione, et præscriptionibus.(2)
713. Bona nullius sunt juris publici.(3)
714. Quædam sunt quæ nullius, et ideo communia;
De quibus utendis jure politico statuitur.(4)
715. De venationis, aucupstionis, item et pisca- tionis jure per leges speciales statuitur.(5)
F ult. d te 6 d. b. 3.
(3) V. sup. art. 539.
(4) 1. 2 t. 1et se. D. 16 6 51
(5) D. 41, t. 1, 1. 1.

134 Lib. III. De vartis Causis acquirendi Dominii.
716. Ejus est thes aurus qui in suo eum dominio in- venerit; siin alieno forte, cedit inventori dimidium, dimidium autem domino soli.
Thesaurus est depositio rei cujuslibet vel defossæ, vel latentis, cujus nemo dominus probatur, et quæ fortunto mere casu reperta fuit.(1)
717. Speciali similiter lege reguntur jura de jactis in mare, aut quæ evomat qualiacumque emergant, de plantis et herbis quæ in littore virescunt.
ldem et de rebus amissis, quarum dominus non
appareat.(2)
() 1d. ut. sup. II. 31, 63. 1d, 49 t. 13, 1. 3. F. 10. (2) 1. 1 0

Tit. I. De SFuocesontbAs. 135
TITULUS PRIMVUS.
De Succerionihus.(1)
LAnno XI. decretus, die mensis Germinalis 29; 9 insequeutis
Florealis palam factus.— Anno alias 1003 die mensis Aprilis 19)
CAPUT PRIMUM.
De NHereditate delata, atque Keredum Saesina.
718. DEFERuRTuR hereditates morte seu naturali, seu civili.(2)
719. Qao temporis momento incussa fuerit mors civilis, eo delata fuit hereditas, ex dispositis in sec- tione secunda, capite II, titulo de Vu et Ademptio- ne Cipilum.
720. Si plures invicem heredes uno et eodem casu vitam amiserint, quorum quis prior decesserit scire haud penes kuerit, monemur tum facti circumstan- tiis, atque ubi tacuerint, xtatis seu sexus vigore.(3
) D. 50 t. 171 1. 59, 1d. t. 16. 1. 24, 119. V. insup. in h. t.
1
H D t d 56 t. 16 j. suß seg. C6, t. 58. Id. t. 39, NN. 119, 127, j. nov. (2) D. 4, t. 6 1. 30. 1d. 30, t. 17 1l. 1389, 193, 194 S3 D 1 9 6 227 23.

1356 PLib. III. De variis Causis acuirend? Domin.
721. Si una die perirent minores quindecim anno- rum, qui prior ætate, vita ille potior fuisse censetur.
Inter sexaginta annorum majores supervixit ætate inferior, si vero quindecim annis inferiores alii, sexagentis alii proceriores, serius primi succubuere.(1)
722. Si una functi a quindecim ad sexaginta proce. derent, mari anhelitus censetur superfuisse, quo- ties nimirum tate fuerint æquales, unove tantum dispares anni curriculo.
Idem si sexus, desumitur præsumtio ex ordine na- turæ, provectior itaque prædecessit.(2)
7 3. Lege præfinitnr ordo succedendi inter legiti⸗ mos, queis deficientihus bona deferuntur naturalibas liberis, dein supervivo conjugi, qui si nec essit, tunc demum Reipublicæ(3)
724. Bona hereditaria ipso jure invadunt heredes legitimi, quin et jura et actiones, ea lege ut de de- bitis et oneribus quibusque hereditariis teneantur, Forma dein promulganda bonorum possessiones in jus petunt naturales liberi superstes conjux et Res- publica.(4)
(1) Id.
(2) Id.
S 89, arg., c. 1, 12.
(4)1 3 6. 4 art.. 3. 1d. t.. 5 3 38 t. 1
in r id. 49, t. 1, S. 2. 1d. 30, t. 17, Il. 39, 120, 156, 191. C. 10. 1. 10, 1. 1. 1d. 6, t. 18, 1, un,

Tit. I. De Fuccensionibus. 137
6PU 11.
Ouae ad Succedendum requiranlur.
725. IN rerum natura fuerit capturus hereditatem tempore delatæ hereditatis necessario Prærequiritur.
Unde succedendo est inhabilis quisque
1mo. Qui nondum est in utero;(¹) 2 do. Qui vitalis non oritur;(2) 3-tio. Qui morte civili interiit.
726. Ex articulo 14, titulo de Catkum Enu et Adem- Hrone, alienigena jus est succedat bonis a Propinquo sive alienigena sive Gallo relietis in territorio ditio- nis gallican; iis vero casu tantum et modo quibus res hereditarias exteri propinqui adire Gallus sinere- tur, in ea ipsa regione incola cujus idem foret alie- nigena.(3)
727. Indigni habentur eoque nomine extra here- ditatem,(4)
1mo. Quicumque pro data defuncto, vel intenta- ta morte damnas esset;
2.do. Quicumnque defunctum Per calumniam judi- cio ratam capitis postulasset;
5 t. 4, 1. 45. 14. 37, t. 9, arg. 2 eont., I. 1, 7et seg.
(2) Id. 1. 1, 5;. 4, 27.
86 sup. art. 11.
(4) D. 34, t. g.

¹ 138 Lib. III. De vardis Cauis acquirendi Dominii.
3.10o. Plate heres major qui interfectum fuisse detunctum cognoverit, neque judici indicavit.(1) 1 7 728. Quod indicare exosum habverint frustra con-
torquearur in ascendentes interfectoris, aut descen- dentes, aut in codem gradu affines; vel conjugi al-
rerutri objurgaretur, aut patris matrisve fratribus, vel fratris aut uxoris liberis, fra ribus demun aut so- roribus.
n.— 1
729.. Oui ut indignus removeiun, fructus omnes
S 5 ⸗ restituere cogendus est ab hereditate adita perce-
ptos.(2)
730. Adentes proprio jure et seclusa ope repræsen- tationis hujus liberi qui indignas judicabatur, patio errore minime arcentur; ipse vero hereditariæ illius. rei fructus quos de suorum bonis patribus matribus- ve perceptun ir1, 162 jubet, quacumque actione rs- petens, minus auditur.
T. De diversis Hereditatum ordin ibu⸗ ( S ECP10O PRFMA t Generatim dpota.. n 31. DEFRRuRruk hereditates liberis defuncti et
(¹) D. 49 t. 14, 1. 29 5. ult. ars. 1. 27. Id. 48 t. 95 arg, 1 verb. Sed mater. (2) Quasi mil. Eid. poss. V. sup. art. Sig.

Tit. I. De SAccetonibus. 139
ascendentibus, aut ex latere agnatis, ordine mox et norma statuendis(¹)
732. Bonis successione querendis, neque quid sint lex curat, neque a quo procedant.
733. Scinditur in duas æqualiter partes quælibet hereditas, sive ascendentibus, sive collateralibus ob- veniens, semis hujus in paternam, semis in mater nam lineam defluit.
Non removentur ab germanis uterini seu consangui- nei; in sua tantum linea colligunt, salvo jure ex ar- ticulo 762. In utraque vero germani.
Minime in alteram lineam devolvnntur bona alte- rius, nisi forte nullus ex ea foret ascendens seu col-
734. Habita prima ista divisione nequaquam in ulteriores subdivisionum ramos scindi bona permitti- tur, semissem vero capturus in hac et illa linea gra- du proximior quisque; salvo infra exponendæ re- Præsentationis eventu.
735. Pesumitur cognationis proximitas ex numero Personarum genitarum; unaquæque generatio gra- dus est.(Z
736. Graduum serie linea constituitur: recta nun- cupatur inter eos quorum unus ab alio descendit; collateralis seu transversalis inter eos quorum neu- ter ab alio, sed qui comimuni stipite oriundi sunt,
Dividitur directa in descendentem et ascendentem; hæc parentem liberis, illa liberum Pparentibus con- nectit.
737. Tot sunt in directa gradus quot generationes; primo itaque gradu filius est respectu patris, secun-
S ( 13. N. 48. sec. D. 38, t. 17. (3) 1. 3, t. 6. D. 30. t. 10.

140 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Dominii.
do nepos, et vice versa pater et avus circa filios er nepotes.
738. In transversa gradus computantur ex numero
personarum genitarum ab uno cognato ad communem
stipitem hoc ipso stipite minus, atque ab eo ad al e
terum cognatum.
Itaque secundꝰ inter se gradu sunt fratres, tertio
inter se patruus et patrui nepos; quarto sobrini,
pariterque de aliis.
De jure Reprasnentationiv.(1)
739. Fictio legis et repræsentatio vi cujus ac pote- state posteri repræsentantes in defuncti repræsentati loco, gradu et jure assumuntur.
740. Infinitum procedit jus repræsentationis in re-„ cta descendente.
Nullo in casu non admittitur, sive cum defuncti nepotibus liberos ex præmortuo filio jura devoca verint, sive sui defunctum nati præierint, horum in- 1 ter se ülii adeunt gradu seu æquali seu inæquali.
741. Ascendentium repræsentatio nulla; cedit in alterutra linea proximiori remotior.
742. Favetur in transversa repræsentationi descen- dentium fratribus sororibusve defuncti, sive avuncu- lis aut amitis comulentur, sive præmaturatis de-
S
funcii fratribus sororibusque universis, horum æquali inæqualive gradu liberos devoluta hereditas occupa- verit.
743. Ubicumque invaluerit repræsentatio, per sti- ſ pites dividitur; uno si plures a stipite se fasciculi 4 protenderint, per stipites pariter juxta unumquemque n
(¹) I. 3. t. 4.j. ant. N. 116 j. nov.

i
Tit. I. De Succesvonlbu. 141
fasciculum subdividitur. Uniuscujusque vero fasciculi membra capitatim inter se dividunt.
744. Viventium repræsentatio nuſla; horum tan- tum habetur qui civiliter aut naturaliter occubuerint; cujus hereditatem quisque repudiaverit, hujus in repræsentando locum obtinere cum non repugnat.
SFEcTTo ILTI.
De Hereditate Dencendentibus delata.
746. Patri et matri, avo et aviæ seu aliis ascen- dentibus succedunt ülii atque ab eis descendentes, nullo sexus aut primogenituræ discrimine, imo etsi variis nuptiis oriundi.
Primo gradu et proprio jure adeuntes, viritim as- sem atque æquis inter se partibus dividunt. Per sti-
pites autem ubi seu universi seu singuli repræsenta- tionis beneficio assumantur.
Ser1o IV.
De Hereditate Asoendentibus delatg.
746. Si neque posteros reliquit defunctus, neque fratrem aut sororein, aut ab eis procedentes, dimi- diata hereditate pars altera paternos, pars altera maternos ascendentes prosequitur.
Gradu ascendens proximior, semotis quibuscumque aliis, medians suorum lineæ devolutum percipit.

142 Lib. III. De variis Cauis acuirefidi Dominii
Ubi idem gradus ascendentium, ibi viriditim di- viditur.(¹)
747. Preæ omnibus aliis sibi distrahunt ascendentes quæque natis aut nepotibus absque progenie demor- tuis donaverint, quando scilicet inter hereditaria in specie reperiantur-
Quæ si alienata fuerint nondum attamen pretio ex- soluto de eo tum agunt, imo et cum de harum vin- dicatione donatario fuisset experiendum, hujus actio- nem recuperant.(2)
743 Defuncto absque posteris ubi parens uterque superfuit, superfueruntque et fratres sororesve aut ab iis descendentes, dividitur hereditas, cujus me- dietas altera patri obvenit et matri, quo inter eos jure dispertienda.
Altera fratrum est aut sorerum originemve ah iis ducentium, quod utiqne in sectione V. hujusce capi- tuli elucebit.
749. Quando forte defuncto absque sobole extite- rint kratres sororesve aut orti ab eis, si Parentum aſter ante subierit, quæ pars huic ex dictis in præ- cedenti articulo contigisset, ea semissi superaddetur tratribus delata aut sororibus, eosve repræsentanti- bus, ad normam in V. Præsentis capituli sectione
exponendam.
S 6 De Fuccesonihus em latere.
760. Ubi quis obiit præmortuis patre et matre ne- que sobole auctus, fratres hujus, sorores aut ab iis geniti præ quibuscumque uniseu ascendentibus set aliis collateralibus suecessuri devocantur.
(1) Sec. C. (2) 1. 27t. 9 arg⸗§. 1„ verb. Sancit. D. 23 t. 3 6

Tit.. I. De Fuccevonists. 143
Aut proprio aut repræsentationis jure adeunt„Aquem- admodum manet in II præsentis capituli sectione Statutum.
751. Quod ei pater et mater mortno absque geute superfuerunt, semissem tantum capescunt fratres hu- jus aut sorores, aut posteri in eorum loco devenien- tes. Uno tantum parente, tres tünn quadrantes ac- cipient.
752. Semissis vel dodrantis fratribus sororihusve ex præcedenti articulo obtingentium divisio, æqua in- ter eos lance peragitur, quippe eodem thalamo sus- ceptos quorum ortui si diversi nuptiarum faces il luxerint, duas inter defuncti lineas, paternam scii cbt et maternam successio mediatür. In ütraque de- libant germani, in sua seorsim obtinent uterini et Lonsanguinei; quod ubi non nisi ex uno tantum la- tere fratres aut sorores adnascantur, alterius lineæ Propinquos repellunt.(1)
753. Deficientibus in hac aut illa linea fratribus ant sororibus aut eorum progenie, aut in alterutra ascen⸗ dentibus, sex uncias superstites auctores, sexque alias proximiores in altera gentiles prosequuntur.
In qua si æquali inter se gradu coeant viritim in- ter se dispertiuntur.
754. Invalescente præcedentis articuli statuto, pa- tri aut matri vivos inter adhuc demoranti conceditur triente bonorum eorum uti frui quorum dominio se— movetur.
765 Duodecimum gradum non excedit actio here-
ditatis; vacuo in una linea gradu idoneo, ex altera succeditur in universum.(2)
E6 1. 59 1. ult. N. 84. D. 39, t. 10, I. 4„ 20. Sec. de feud. 2, t. 50.

Lib. III. De variis Causis acgutrendi Dominiu.
3 CAPUT 1V.
1 De irregularibus Successionibus.
SpPcTIo PRIM A. De cotionibus Filiorum naturalium eirca res paterna⸗ aut maternas, et petenda Hereditate Naturalium absque liberis demortuorum. 766. Non habentur heredes naturales liberi, neque eis nisi juste recognitis aliquid conceditur de bonis alterutrius parentis ab hac luce abacti; integra ab eis vindicantur prædia quæque cognatorum seu ex patris latere seu matris.(1)
757. Finitur in sequentibus causa naturalium circa prædecessi patris aut matris. hereditatem:
Si liberos juste quæsitos reliquerit seu pater seu mater, quam partem legitimus attigisset, hujus trien- tem tantum naturalis accipiet; medietatem vero, ubi a patre seu matre, minime relicti fuerint liberi; quin imo seu fratres aut sorores, seu ascendentes; dodrante vero gaudebit, ubi neque patri neque ma- tri superstiterint seu descendentes seu ascendentes, aut fratres aut sorores.(2)
758. Intactam demum hereditatem unus lucratur, † defcientibus patri aut matri proximis in gradu scripto.(3) 6
—
(1) 1. 351. 4 S 2. C. 6, t. 18 1 ui in
(2) C. 51t. 27„ 1l. 2. 8. (3) V. sup. art. 756.

Fi I. Pz creiiontb. 145
769. Ante sublato naturali, concessa in præceden- tibus articulis utili actione Prosecquentur liberi hu- jus aut posteri.
760. Naturales, sed ab eis descendentes quidquid à parente cujus hereditas in medio est acceperint conferendum, illudque ex jure in sectione II, capite VI præsentis tituli sancito, super ea jubentur qu= fure eis obvenerint ferre acceptum.
761. Omni querela interdicuntur, si vivens pater aut mater portionis quæ eis præcedentibus oraculis Prövidetür medietatein impendisset, expresse de- clarans decrevisse se fore ut naturalis ſlius assignata ab eis bonorum Portione foret explendus.
Que ubi totius quod competeret medietatem si non exæquaverit, de eo tantum agere poterit ut snp- pleatur quod de dimidia parte abesset.
762. Alieni sunt a favore articulorum 767 S 8 Procreati quilibet adultério seu incestu.
Alimenta tantum eis lex indulget.(1)
763. ln quorum==stimatione ratio habetur, tum rei paternæ aut maternæ„tum legitimorum heredum, quot et qui sint.
764. Proles adulterina aut ex incestu cui vel pater aut mater ärte mechanica instruendæ providerit, vel alteruter vivens unge vivat præstiterit, succes- sionem miniie illorum possit discutere.
765. Naturalis functi absque Posteris hereditas aut patri aut matri defertur a quo fuerat recognitus, aut ex quiis partibus huic et illi, si Patrio eum uter- que amplexu fovissent.(²)
() C. 5. t. 27, 1. 1, Auth. Licet. N. (2) Arg. ex not. sub art. 747.

146 Lib. III. De variis Caubis acquirendi Pomninii.
766. Præmortuis patre aut matre ſilii naturalis, quæ
—*.... S, pona ei coutulerunt delata sibi accipient legitimi seu
fratres seu sorores, ea quoties inter hereditaria spo- jia re annumerentur, sinuli jure recuperando actio- nes, si quæ eint, venditorumve pretia, adhuc side- berentur; reliquum assument naturales seu fratres,
seu sorores, aut ab eis descendentes.
SEcTIo II. De Jure Conjugis Superstitis et Reipublicae.
767. Ubi dekunctus neque cognatos eo gradu quo succedatur, neque naturales liberos reliquerit, acce- dunt conjugi superstiti bona héreditaria, modo non divorterit.(1)
768. Quod si non supererit conjux, occupat Res- publica hareditatem.(4)
769. Necessum habent superstes conjux et domanii administrator, de successione experturi, sigilli vin- culum et inventarii diligentiam procurare? e0 scili- cet modo quo de accepiandis sub benificio succes- sionibus(3)
770. Petenda est eis pbonorum possessio a judice
prioris congressus cujus in jurisdictione deserta
videtur hereditas; ad petita respondere magistratui interdicitur, nisi ter clamore puplico denuntiata he- reditate, terque more solito proscripta, sulio Imperii procuratore.(4)
771. Qnin et tenetur conſux superstes de collocan-
dis wobilium pecuniis, de pæstanda rei mobilis æ=sti-
simul et con-
——
c. 6. t. 18, 1. unie. MN. 33 127 c. 6 arg. fort. V. sup. art. 539. D. 33 t. 9. 1. 2 u C. 10 t. 10 1 ) d 5 ut

Tit. I. De Fuocesionibus. 147
matione, aut saltem exhibenda cautione, hanc, ubi intra triennum adforent heredes, iri restitutum; qua mora exacta, cautio eximitur.(¹)
772. Ui superstes conjux, seu fisci administrato- res qui in inſuncta sibi d'ligentia cessaverint, in id condemnentur qu od intersit, heredibus, si qui sint, actio non denegatur.
773. Spectant articulorum 769, 770,, et 2
staluta liberos naturales, ubi deficientibus lineis ad hereditatem assurgantur.
C A PUF V
De Adeunda aut Nepudanda Herecitate(2)
SEcTIo PRIMA. De Aditlone.
774. Aur de pleno aditur bereditas, aut snb in⸗ ventarii beneficio.(3)
7765. Delatam sibi successionem nullus adire cogi- tur.(4)
770. Ah adeundo arcentur mulieres sub viro con-
stitutæ, nisi prius auctore aut sPonso aut)udice,
juxta placita in capite VI„cui titulus d⸗ Nptirs.
Minoribus aut interdictis delata hereditates utiliter
miuime adeuntur, nisi adamussim servatis quibus-
() V. sup. art. 451, 452, D. 26, t. 1..
(2) V. in h. e. D. 28, t. 8. 1d. 10 F. 5. (4) D. 38 t. 9. 1. 1,§. 2.
10*

3
148 Lib. III. De variis Causis acquirendi Pominii. cumque expressis in titulo, ubi de Minoribus, T tela et Emancipatione.(1)
777. Ad diem delatæ hereditatis aditio retro trahi- tur.(2)
778. Aditio alia est expressa, ubi privata publica- ve scriptura heredem quis se profiteatur; tacita, ubi succedendo idoneus, illud agit quod ei animo se he- redis egisse necessario fatendum sit, aut quod citra nomen et jus heredis peragere non poterat.(3)
779. Non pro herede gerit qui custodiæ causa aüt providæ adiinistrationis aliquid agit, modo heredis sibi seu titulum seu qualitatem non adfectaverit.
780. Adire videtur coheres, si quando causam he- reditariam donatione, venditione aut translatione qusdam sive extraneo conferat, sive cunctis et uni- versis secum heredibus, sive uni aut pluribus eorum.
1dem juris est, 1 mo ubi unus ex heredibus unius in favorem vel plurium, etsi gratuito, repudiaverit;
ado Ubi vel in gratiam universorum, si forte pre- tium abstentionis pactus fuerit.
81. Ubi quis decesserit neque adita, neque post- habita seu expressim seu tacite hereditate, sui il- lius jure heredes repudiaturi invalent aut accepturi.
782. Quibus adeantne aut réspuant dissentientibus, süub inventarii beneficio pertractanda erit hereditas.
783. Major qui se immiscuit justam acceptationem inficiare minime poterit, nisi alterius dolo malo ad id adductus ut se immisceret; ita nec æsionis ar- guere, eo tantum casu excepto, cum prodierit dein
(0 V. sup. art. 217. () D. 50, t. 17 138„ 195 (3) I. 2*t. 19*. 7. D. 38 t. 3.„ 1. 5 1 in f. 1. 6.
8
„

Fit. I. De Succesionibus. 149
testamentum tempore aditionis ocgultatum, vi cujus hereditas parte tota aut dimidia magis absumatur.(1)
SEcr1o 1I.
D repudianda Hereditate.
7o4. Nemo facile hereditatem respuere præsumitur; consignanda itaque repudiantis voluntas, in regietro ad hoc, apud actuarium tribunalis primi congressus cujus in territorio defertur hereditas.
185. Nunquam heres fuit qui heres esse nolit.
7b6. Cæteris in eodem gradu accrescit pars renun- tiantis, cujus si nec sit alter, in gradum subsequen- tem devolvitur(2)
787. Nequaquam repudiantis est repræsentatio, cujus in suo gradu unius, aut si omnes animi ejus- dem, proprio jure deveniunt liberi capitatimque in- ter se rem dividunt.
788. Aditus jucdex bonorum possessione adjuvabit creditores heredis in fraudem eorum abstinentis, ita ut illius nomine et loco adeant.
Quo in casu in solos creditores deque eo tantum quod illorum intersit relaxatur renuntiatio, contra renuntiantem inconcussa.(3)
799. Longiore temporis circa res immobiles præ Criptione deletum evanescit adeundi jus vel respuendi.
54, arg. 1. Z. () I. 3 t. 4, F. ult. D. 28, t. 6, 1. 30 1 e 51, 1. unic. 3) D 29, t. 4, arg. 1, 1 6 11. 1d. 42. t. 1 C. 4 t. 16, 1. 2. 1d. 6, t. 61, arg. I. ult., F. 1. Sec. D. z0„t. 7, 1. 134 1d. 47, t. g. 1 6.

160 Lib. III. De variis Causi⸗ acquirendi Pominii.
790. Quandiu non ultra progressum fuerit contra renuntiantes adeundi tempus utile, neque hereditatem 6
alii heredes fuerint aggressi, datur pænitentiæ locus, stante in prædiis hereditariis tamen re qualibet inter 4
alios acta, sive usucapione, sive pactis a curatore ad
bona vacantia jure conventis.(1) t 791. Abhorretur pactio qua, vel in sponsalitis, 1 repudiaretur viventis heredilas, item et cum præmatu- ra conventione juta in eam eventu possibilia aliena- 6
rentur.(2) 792. A quibus distractum vel expilatum fuisset ds t ponis defuncti, denegatur iis venia renuntiandi, in-
validaque repudiationis simulatione, heredes pror-
sus habentur, quin aliquid de rebus aut distractis
aut absconditis valeant apprehendere.(3) 6
SNcTRo III. De Beneſieio inventarii, Ku eßrctibus, et de bene Nciurii neredis OhMcio.(4) 793. Apud unum tribunalis primi congresus intra
cujus limitem defertur hereditas actuarium, heres proßtestur huic sese titulo adhærere, sub præsidio
tantum repertorii conticiendi, et ita subscribere te-
nestur in registris renuntiando aptatis. 794. Qu= prolessio tunc tantum momenti valet
quando eam ame vel post ierit repertorium rei here-
. 3 6 3 1 D. 35 t. 1 1. 48.
V
inh. s. 1. 2. t. 19§. 5. D. 28 t. 8. C. 2 39,

Tit. I. De Fuccenioni bu. 151
ditariæ fidele atque integrum, ex forma super pro- cedenti modum absoluta, moraque dein indulgenda.(1)
795. Dispensantur heredi conscribendo inventario menses terni ab die delatæ hereditatis.
Hoc amplius quadraginta dierum tempus ei imper- titur renuntiaturo vel recessuro, quorum dierum pri- mus a dilapso trium mensium profluvio dinumeratur, aut ad ipsa die subsignati inventarii breviore, ubi dicto trium mensium intervallo absolutum foret.
796. Quod si inter bona defuncti jaceant res peri- turæ aut quæ non sine sumptu nimio serventur, heres utpote succedendo idoneus, judicem aditæ ihe- reditatis minime redarguendus conveniat, a quo has illi res in jus liceat vendendo distrahexe.
OQnæ venditio habitis clamoribus et proscriptionj- bus publicis in jure procedendi servandis, atque ex officio ministri publici curanda demandatur.
797. Donec absoluta fuerint temporis momenta in- tra quæ et inventarium conscribitur, et deliberandi spatium indalgetur; nemini sit licentia contra here- dem postulare, ut qualis velit haberi denuntiet, ne- que in judicio semtentiam contra eum efflagitare. Post moram aut ante renuntians, quidquid usque adhuc procedendo legitima lege persolverit, in computatio- nein rei hereditaræ poterit excipere,
799. Prolapso favorabili dilationis intervallo de quo supra, inquietatus heres uovum alterius moræ levamen non sine spe supplicabitur, quod producere judex ad quem lis pervenerit, causa cognita, aut largietur aut denegabit.
799. In præcedentis articuli casu si probare sat ha-
(¹)

152 Lib. III. De vardis Causis achuirendi Domini.
bueri heres aut penitue sibi latuisse interitum aut coarctatos nimis temporis dati limites, seu opportu- no minus bonorum situ, seu obstiterint suscitatæ con- testationis lites, præcipit ab re hereditaria expensas; sin minus ex suo illas depromit.(1)
o0. Nihilo minus ubi efluxere tempora gonscribendi repertorii in articulo 79% ekpansa, imo et quæ con- donarit judex; ut liquet ex articulo 798; jus retinet heres inventarii adhuc hujus conficiendi, benefcia- rinmque sese profitendi, si aliunde pro herede non gesserit, contrave eum nusquam prolata sententia vim judicati obtinente, qua nudus heres declararetur.
8so1. Beneficio careat quicumque reus expilatæ he- reditatis, vel qui sciens et male callidus res heredi- tarias in inventario omittere studuerit.(2)
go2. Inventarii causa hæc est,
1 mo U creditoribus heres ultra vires hereditatis non teneatur, quin imo debiti cujuscumque libera- tione universa gaudeat, creditoribus et demum lega- lariis prædia singula si abjiciat;
2do Uti propria sui cum defuncti bonis minime confundat, et si quas ipse contra defunctum actiones haberet, has tuendo nusquam destiruatur.
803. Hereditatem administrat beneficiarius et de gestionis ratione creditoribus et legatariis tenetur.
De suo non cogetur, nisi postea quam reddendæ rationi dilationeſstatutua, cessasse conventus redar- guetur.
Rationibus purgatis, de suo tantum cogetur, quan- tum pecuniæ administratæ supplendum reliquisset.(3)
(1) D. 3 t. 5. (2) V. sup. aat. 792. 6) b. 3,t.
ni

Tit. I. De Fhuecesstonibus. 133
804. De culpa tantum lata ob gestionem conve- nitur.(1)
go5. Res successionis mobiles non nisi ope ministri publici, atque ubi primum clamatæ et proscripiæ more solito fuerint et auctionibus habitis venditare ei permittitnr.
Quas si invenditas exhibeat, eulpabili tantum im- minutione impugnatur aut in re aut in pretio.
806. Eo solum habitu servato qui iu jure processo- rio instauratus fuerit, res immobiles alienare agsre- ditur; harum pretia creditaribus hypothecariis et scriptis delegare tenetur.
g07. Non aufugiet requirente creditore, aut quo- eumque alio cujus intersit, idoneo lucupletique fide- jussore dato, cavere de pretio mobilium conscpipto- rum et pecuniis pro immobilibus quæ hypothecis non faerint delegata.
Cui cavendi necessitati si non pareat, venduntur mobilia, horum pretia simulque pars pretii immobi- kum libera deponuntur oneribus hereditariis adhi- benda.
gag. Si intercesserint creditores, eo solò ordine et modo beneficiarius exsolvet quo a judice fuerit ap- probatum.(2)
Sin e contra queverint, quo ordine creditores et legatarii requirant, eo persolvit.
go9. Creditores qui non obstiterint, quique rece- piis tantum rationibus et reliquo persoluto debita prosequuntur, uno tantum in legatarios recursu sub- levantur.
In utroque casu, a die præstitæ rationis, simul et numeratæ reliquæ pecuniæ exoletur triennii præscri- plione recursus.()
U 13 21. t in f. 6)

154 Lib. III. De vartis Causis acuirendi Domind.
810. Sigilli, inventarii et rationum impensis oppi gnoratur hereditas.
SEcCTILo IV.
De Suocessione vacante.
811. Ubi defluxerint dilationes ad inventarium et spatium deliberandi, si nullus hereditatem vindicet, aut heres appareat, aut ubi noti heredes repudiave- rint, vacans existimatur hujusmodi hereditas.
812. Judex primi congressus cujus in territorio de- fertur hereditas, jacenti curatorem providet flagitan- tibus iis quorum intersit, requirenteve Imperii pro- curatore.
g13. Vacanti hereditati datus curator, vires antea illius per inventarium probare jubetur; jura hujus pertractat, agit, defendit, gerit, ea lege ut pecunias ex arca et nominibus defuncti aut ex divenditis mo- pilibus immobilibusve in ærarium effundat præfecti gestioni publicæ, conservandis juribus, ea lege de- mum uti quibusque quorum intererit rationes redds- re præsto sit.
g14. Protenduntur nimirum curatoribus hereditate jacente sancita præsentis capitis sectione III. de in-
ventarii conficiendi processu, modo gerendi, ratio-
nibusque a beneficiario præstandis.
GP ⸗ De Erciscundo et de Collationibus.(1), SFoCTILo PRIMA. De ercicundi Jotione et Porma.
g15. NEMo in communione compellitur invitus de-
(1) V. in h. c. D. 16, t. 2. Id. t, 3, C. 3. t· 36. Id. t. 37.
bl

et
Tit. I. De Fuccesionibu. 155
nineri, ommissisque conventis quibuscumque aut prophibitionibus, constanti effectu ad dividendum provocatur.
lta vero ut ad tempus ex conventione possit divi- visio differi; quæ conventio ultra quinquennium su- rannata, novum tamen accipit alterius pacii robur.(1)
316. Quin etiam cum heres alter patre familiæ se- paratim usus fruitus fuisset, desit vero vel instru- mentum antea facte divisionis, vel nondum cessa- verit tempus præscribendi, utile de erciscundo ex- perientur.(2)
8 7. Datur tutoribus minorum aut interdictorum actio de dividundo, speciali modo ad hoc atque a consilio parentum potestate donatis.
Quæ actio, ubi de absentihus quærantur, proximi cujusque est in possessionem missi.(9)
g1b. De mobilibus aut immobilibus dividendis quæ uxori suæ obveniuht quorumque commodum commu- nionem ampliicat, quiescente ea valet maritus age- re; circa vero res communionis suæ juri alienas con- cursu illius indiget juste ut de iis dividendis agat, tantum modo si de harum rerum usufructu ad illum pertineat, provisoriam partitionem prosequetur.
Infeliciter de divisione ultima experiantur uxoris coheredes, nisi utrumque conjugum una in jus vo- ca verint.
819. Præsentibus simul et majoribus singulis et cunctis heredibus, minime desideratur sigilli supra res hereditarias appositio, eaque forma transigitur et conveniendi modo qui heredibus sapit.
(1) XII. tab., I. 2, 5. D. 17, I. 2, ark., 1. 14. Id. 12, t6, 4.
S. C. D.
26, (2) 38 63) t. 9 Lib. 1 F. 2, arg. a fort.

156 Lib. III. Pe variis Oausis achuirendi Pomini.
Si qui heredes defuerint, si qui minores aut fu- riosi, nec mora sigillum inuratur, sive requirentibus heredibus, sive providente Imperit procuratore ad tribunal primi congressus cujus intra limites, sive officio magistratus pacis cujus in circumscriptione deferatur hereditas.(1)
820. Quin et creditores ex causa tituli exequendo,
seu ex licentia judicis, sigillum ultro possunt ac⸗,
cersere.
821. Obturato sigillo, huic intercedens admittitur creditor quilibet, imo seu instrumenti fuerit publici, seu judicis auxilio destitutus.
De solvendi sigilli, inventoriique conficiendi nor- ma, statuitur per leges procedendo accommodatas.
822. PTribunali cujus in jurisdictione patet heredi- tas deferendæ sunt actiones erciscundæ familiæ, et quæ in agendo suscitantur altercationes.
Ad huſus tribunalis magistratum bona licent, agi⸗ tantur actiones de cavenda invicem sibi delata cujus- que parte, aut scindenda divisionis scheda.
823. Si dissentiat ab erciscendo alter ex heredi- bus, aut si in diversas inter se partes abeant circa modum aggrediendi seu peragendi tale negotium, summarie de eo cognoscitur in tribunali, aut com- mittitur, si expediat, e judicibus unus instaurando divisionis operi, quo referente cirga res controver- sas judicio per tribunal statuitur.
8ag. Immobilium quis sit valor arbitrantur cogni⸗ tores ab ipsis reis selecti; ubi vero dissentiant, a judice.
Scriptum æ=stimatoriæ operationis elogium funda- menta indicat quibus valor assurrexit, an sine da- mno res, et qua industria plurium portionibus ac-
( D. 111t. 2% 1. 1. C. 3*t. 38 1. 9. Sec, C. 6 1 1
2
h

r
Tit. I. De Fuccessionibus. 157
sommodetur; futuraque divisione, singulas ex parti- bus inforinandis assignat, singularumque valorem.
92%. Si neque fuerit mobilium stimatio in juri- clica inventarii confectione, petenda erit a viris su- per ea peritis, quo atque sine cretione pretio.
g26. Partem sibi de mobilibus aut immiobilibus delatam in specie licet unicuique heredum vindicare, si tamen creditores cæperint aut intercesserint, aut si majori parti ex heredibus visum fuerit venire bo- na debitis ut satisfat et oneribus, subhastantur ex more solito mobilia hereditatis.
927. Immobilia, si commode scindi non possint, licere ea convenit ad tribunalis repagula.
Partes attamen cunctæ si tate majores sint, ante publicum notarium, de quo eligendo inter se conve- niunt, venditionem fas est consentiant.(1)
828. Appretiatis imoque venditis re mobili atque immobili, commissus judex remittit, si res postulet, ad notarium de quo assentiantur, aut iis dissen- tibus officio delegatum.
Ad quem ministrum dividentes, rationibus hinc et inde præstandis dant operam, assi informandæ, par- tibus assimilandis, item et supplendis quæ appre- hendenti cuique defciant.]
829. Quæ dona aſter heredum accepit, quod æ=s acceptum detinet, ea in medio confert, modo infra præfiniendo.
830. Partem rei in specie non collatæ æquam, ex hereditariis prælibat coheres cui ea debebatur.
Eadem in quantum fieri potest, sen natura seu qualitate et opimo valore præassumitur, quæ res in specie non exhibita.
831. Queis distractis, tot ex asse informandis ejus-
(r) Ediet. perp., 1. 10.

158 Lib. III. De varii Caui aohuirendi Dominii
dem sortis partibus laboratur, quot sint heredes sin- guli dividentes aut quot stipites.
832. In informandis et instruendis partibus illud curæ sit ne quasi dilanientur patrimonta, aut ara- turæ imminuto agro coarctentur. Sapit ut constst unaquæque pars eadem mobilium et immobilium, eademque actionum quantitate aut nominum, ejas- dem causæ et valoris.(1)
8 3. Sive constituto annuo penso, sive soluta pe- cunia corrigitur sors partium in specie inæqua.(2)
334. Ab uno ex heredibus conßciuntur partes, si de hujus elsctione inter se convenerint neque is de- mandatam sibi provinciam habeat exosam; e con- tra, tribuitur idem negotii arbitro cognitori quem juder deputaverit.
Partes dein sortito du cuntur.(3)
835. Priusquam in siteila sortes mittantur, licet heredum cuique portionum informationem vellicare.
836. Quæ in asse dividenda inter heredes servan- tur, ea in subdividendis unciis intra stipites.
837. Ubi dissidia moventur agendorum erga apud notarium, ille difficultatks scriptis excipit atque ex diverso allegata, partes dein statuens ante deputa- tum erciscendæ familiæ judicem; de cæteris experiun- tur ad norinam in legibus super processu appendendam.
83g. Uhi singuli heredes non compareant, aut in- ter eos annumerentur interdicti aut minores licet emancipati, ad judicem peragitur opus divisionis, juxta regulas in articulo 819. et sequentibus ad præ- cedentem usque unaque inclusum decretas Quod si plures adoleant minores quorum opposite in ercis⸗
(1) D. 30, t. 2 1. 27. C. 10, t. 34, 1. 2. Id. 31 t. 38 1. 11. (2) 1. 4. 4 (3) C. 6 t. 43, 1. 3. Id. 10, t. 34, 1. 2.
l

em
ta Uh⸗
all.
Tit. I. De Successionibus. 159
eundo intersit, speciali quisque illorum distinctoque sui tutore securus sit.
839. Si conduxerit in casu præcedentis articuli licere quædam, non nisi coram tribunali proceditur, ser- vatis quibuscumque constitutis circa alienanda mino- rum prædia; auctionibus extranei admittuntur.
840. Definita manet causa divisionum seu a tutori- bus queis auctor fuerit familig consilium, seu a mi- nore emancipato cui adfuerit curator, aut absentium
non præsentium nomine, quotiescumque sedulo adhibita fuerit supra ordinata meihodus agendi, qua neslecta aliquid rantum temporarii obtinent.
841. Quilibet succedendo inbabilis defuncto etsi proximus, ubi cum altero e coberedibus de jure illius successorio pactus fuerit, non invalide ab er- ciscendo arcetur, sive ab omnibus sive ab uno tan⸗- um, modo indemnis numeratarum in cessione pe- cuniarum.
842. Peracta divisione, recipit unusquisque pecu- liaria rerum sibi obvenientium instrumenta.
Divisæ proprietatis tituli eum manent qui plus de ea fuerit sortitus, eo munere ut quam primum ii re- quisierint quibus agitata proprieras cum eo divide- retur, de iis illos adjuvet.
Communes titulos deposito is accipit quem elege- rint omnes, neque ullos destituet, quandocumque requisitus. Dissentientibus in eligendo, per judicem decernitur.(1)
3 ar et d. alt.

160 Pib. III. Ue vartis Causis acquirendi Pomini:
r sEcTIo II. n 16 1o re Do Collationibus.(1) p g43. Conferendum heréedi cuilibet quin et sub be— neücio si adeat, quidquid a defuncto directä vel in- directa inter vivos donatione lucratus sit, nedue do- nata relinere aut persequi conabitur, nisi ea illi de- 8 kunctus præcipue et extra partem cohferendive ne- cessitate relaxaio expressa voluntate destinaverit.(2) g44. Quo etiam casu præcipue, exPressadue colla- tionis unmunitate donatum foret seu legatum, iud tantum de donatis heres præcipiet, quod disponen- dæ portioni exæquetur, exuberans quidquid colla- i turus. 84%. Hereditate tamen repudiata heres donata inter vivos tuetur legataque repetit, intra limites scilicet disponendæ quotitatis coacta.(3) L46. Donatarius cum vel in diebus donationis, he- res non præsumeretur, tempore Vero hereditatis de- latæ habilis apparuerit, nisi plenissimæ legis imperio 3 dispensatus referre tenetur. 847. Collationis immunia censentur donata filio he- 1 redis, aut legata. Neque ea parens confert partem in donatoris here- ditate vindicans. —
6) v. in h. s. D. 37 t. 6. C. 6, t. 20. Id. 10t. 28. (5 v. 37, 17. 1 6, 77 8. M. 167 6.6. 6) c. 3 t. 36 1. 25.

he⸗
e
Tit. I. De Furceontbus. 161
848. Simili ratione filius donatoris hereditatem pro- prio nomine appetens, patri donata, quanquam et illius successione locupletatus minime conferet; si ve- ro jure tantum repræsentationis, donata quæque pa- renti invitus deferet, hujus vel hereditatem res- puens.(¹)
849. Donatæ vel relictæ conjugi liberalitates, cu- jus in succedendo, consors attamen valeat, dispen- sata videntur absque collatione.
Si conjunctim fuerit utrique conjugi donatum 18- gatumve, quorum unus alter heres, dimidiatum con- fertur integrum; vero si heredi tantum conjugi alteri.
o50. Unius donatoris hereditati confertur.
851. Præcipitur collatio pecuniarum coliocando co- heredi aut a creditoribus redimendo impensarum.
85. Qua lege excipias impensa pro alimentis, edu- catione, artis industriæve cujusdam tirocinio; exci-
piuntur et sumptus in instrüendo habitu, in nuptiis solitisque nüptiarum muneribüs.
853. Idem et de peculio quod quæsierit heres ex negotiationibus cum defuncto conventis, modo nul-
lius vel indirecti commodi fraudem suboluerint hu- jus modi pacta conventa.(2)
854. Ita nec præstantur lucra societatis sine fraude
defunctum inter initæ et alterum ab heredibus, Ppro-
bata nimirum in authentico instrumento
conven- tione.(3)
855. Nihil de re immobili præstatur, ubi fortuito periit, et absque fraude donatarii.
(1) C. 2, t. 39, arg., 1. ult. 45.
(3) D. 17. 4. 2. 1. 39„§. 1, Iä t. 1. 3 2
11

a62 Lib. III. De variis Causis achuirendi Pomini.
856. à die tantum delatæ hereditatis computantur conferendæ rei fructus et usuræ.(1)
57. Uni heredi heres confert, non vero legatariis hereditariisve creditoribus.
898. Confertur in specie aut minus capie ndo.
850. Donatum immobile ubi non abfuerit a rebus donatarii, neque reperiantur in hereditate immohilia ejusdem naturæ, pretii, eoque optima e quibus lib- rari possint partes cæteris heredibus ita satis quæ, in specie tum urgeri collationem non inhumanum.
g60. Distracto ante delatam hereditatem immobili donato, capiendo minus confertur; eaque pecunia tum abstinetur qua et tempore delatæ hereditatis ip- summet immobile constiterit.
861. Nullo in casu donatario non præstantur augen- dæe rei impensa, spectato valore, quo tempore divi-
sionis, crevisset.
862. Sic et donatario impenduntur quque reiser- vandæ eksoluerit, inde licet dominium non ierit in melius.(2)
863. Ex sua parte donararius delicta præstabit et culpas quibus immobile deterius viluerit.
864. Ubi immobile donatarius distraxerit, juxta tres præcedentes articulos stimabitur quidquid in melius aut pejus habitum fuerit.
86 6. Ubi in natura confertur, salvæ hereditati res redeunt a quocumque onere quo fuerint ex Parte donatarii gravatæ; intercedendi data licentia credito- ribus hypothecariis quippe obstituris quominus in fraudem sui transigatur.(3)
(¹) C. 3t. 31 I. 2. (2) D. 3 t. 5 1. 40, arg“, MI. 2 27 27. (3) C. 81t. 2171. unie.
eX
rin
lb

rei ae
lito
Tit. I. De Fuccerionibus. 163
866. Ubi abacta imprimis collationis necessitate
ultra de immohbili fuerit donatum quam quod disponi Ricuerat, in natura excedens refertur, si modo absque damno possit separari. Sie contra mediante plus exceditur, urget dona- tarium imposita totius restituendi necessitas, salvo ſure præcipiendi de hereditariis rebus unde in num- mis habeat quidquid in dono legitime potuerat acci- pere quod si dimidio plus immobile excedat, inte- grum hocce habebit eademque lege minus capiens, heredique vel in nummis vel alio quoquo modo in- demnitatem pensitabit.
667. Qui in specie confert, possessionem versum se pro nutu detinet, usque dum de pecuniis complea- tur quibus in expensis aut auctionibus imminutus est.
858. Capiendo minus procedit mobilium collatio, ideoque et servatur valor rei mobilis qduo tempore donabatur, desumptus scilicet ex Pretiorum calculo chartæe annexo; quo omisso prout arbitrentur cogni- tores, stricta prorsus æstimatione, deletoque cre- tionum usu.
869. Conferuntur donatæ Pecuniæ capiendo minus ex pecuniis hereditariis.
Quæ ubi non sufficiant, non vetatur quin donata- rius in mobili compenset, eove carente in immobi- libus, eoque pacto ab ære conferendo exemptus abibit.
S ro De FEris alien? Daoluttone.
870. Pri alieno simul et hereditariis oneribus inter ze debentur heredes, qua quisque ratione capescit.(1)
(1) XM tab., tab. 3, 1. 2. D. 31, t. 44. C. 2 t. 3. 1. 26. Id.
1. 2, Id. 87t. 32 t 85 1 6„ 1. 16 n

16 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Pominii. 871. Rata emolumenti utilitate contribuit legatarius
titulo in universum; minime vero legatarius particu- laris, salva nimirum pignoratitia actione in prædio legato.(1)
872. Ubi pecuniis annuo pensitandis speciali pisno- 4
re res hereditaria devoveretur, neve antequam ex„
. soluta fuerit sors earum principalis, levatumque eo 6
onere prædium, portionum informationi sint vacatu-
ri, jure unusquisque beres vetabit. Si qualis sit di— 0
vidatur hereditas, eadem basi qua cætera immobilia computabitur pretium rei subjectæe, deducta dein 4 pensi annui sorte capitali; cujus erit ea res, hune unum manebit onus annui debiti, de quo liberatos coheredes caveat.
873. Debitis et oneribus hereditariis heredes tenen- tur, quisque scilicet pro virili parte et actione per- sonal', hypothecaria dein pro toto, salvo sive con- tra alios heredes recursu, sive contra legatarios in universum ex qua illi parte viritim teneantur.(3
g74. Persolvens legatarius particularis debitum cui res legata oppignorabatur, duo jure creditor heredes er legatarium in universalitatem, eo suhrogatus eos sibi devincit(3)
375. Ubi coheres titulove in universum successor actione pignoratitia impetitus ultra virilem sui in com- mune debitum portionem persolverit, adversus cæte ros seu coheredes, seu dicto titulo successores, de eo tantum aget, quo viritim quisque tenerentur; et si maxime æs hujusmodi dissolvens subrogandum se creditoribus pertentavisset; quæ nimirum stabunt, peneficiario minime coheredi nocitura, proprium eujus,
—
( DP. 6o.t. 17 1. 128. S3. 5 Id. 4, t. 16, 1. ult. (2) D. 5 t 171. 60. Id. 21, t. 2 1. 65. (3) C. 8, t. 54. U. 15 24.

Tit. I. De Fucceionibu. 165
ilud est ut quemadmodum extraneus creditor, ita et ipse valeat personale debitum prosequi.
376. Quo in casu seu heres, seu titulo universali successor solvendo sit impar, partem hujus tributi- vam ratione percepti lucri cæteri inter se coheredes dispertiuntur.
877. Quæ instrumenta executionem habuerint ad- versus defunctum paratam, ea et in personam here- dis; sciendum attamen differi eam executionem us- que ad octavum diem a denuntiatis ab apparitore ti- tulis, seu personæ, seu ad domicilium.(1)
878. Quolibet in casu, quemlibet erga creditorem hereditariæ prædæ separationem jure vindicabunt.(2)
379. Quod jus cessat, ubi herede in persona accep- to defuncti respectu novaretur.(3)
880. Triennio præscribitur, ubi de mohilibus.
Ubi de immobilibus, quandiu heres possideat, tan- diu huic actioni obnoxius.(4)
881. Repelluntur heredis creditores a petenda in creditorum hereditariorum perniciem bonorum sepa- ratlone.
882. Fas est contranitantur alterius ex consortibus creditores ne in fraudem sui absentibus ss proceda- tur; suam nimirum proprio sumptu præsentiam in- trospiciendæ divisioni tuentur, peractam tamen nisi forte se neglectis, spretaque ipsissima intercessione, stulte calumnientur.
6) D. 50 t. 175 11. 42 99. 6 I. (3) 14.
(4) I. 2 t. 6 in pr.

166 Lib. III. De variis Causis acuirendi Pominii.
e De Diviionis ehotibus, et Partibus cavendis. e 3 di
893. Censetur heres singuius unus et sine medio
en
successor in quibuscumque sibi quæ sorte seu heci- tati ne obvenerint, quasi minus et nunquam de cæ- tero in hereditate dominus.(1)
3 094. De possessorio quolibet attentamine et de
evictione ob causam divisione priorem, mutua sibi cautione heredes tenentur. Si pacto in contractu expresso præ visa fuerit spe- cies evictionis, cautioni derogatur; imo et cessat
quando culpa heres evincitur.
88%. Tenentur heredes pro virili quisque parte,
quin et actione personali de eo omui quod absit ejes- to coheredi.
Horum alter si solvendo non esset pro qua iste portione peteretur, eam et is cui cavetur, et ii qui cavent, sustinent dispertitam.
886. Intra quinquennium a divisione tantum ac-
1
tionem creditor coheres instituit de cavenda annua pensione, cui impar koret debitor; qua destituitur si
a tempore divisionis debitor defecerit non locuples. 8 1 0 1b
De Kescindend?s hereditatum divisionibu.
„
g97. Scinduntur pactæ dolo vel metu divisiones.
—————
(1) I. 4 t. 17.

die
ici
nUa
t. I. De Fhuccessionibus. 167
Quin et de rescindendo condicitur/ ubi se quadran- te magis læsum heres comprobat, si quiddam foret ex hereditariis omissum, non inde competit actio rescindendo, ast supplendo tantum inexpleto divisio nis negotio.(1)
geg. Conventum quodlibet communi dividundo in- stitutum, ubt illud seu vinditionis nomine, seü com- mutationis, seu transactionis roborare presumpse- rint, rescissdrla nihilominus actione impushatur.
Primam vero divisionem seu quamlibet loco divisio- nis conventionem, si legitimæ difficultates improba- verint; et de iis habita fuerit transsctio, hanc vel minime ad judicem suborta ante querela, haud adul- derabit repulsa merito rescissionis pro vocatio.()
889. Qua actione dejicietur alter e coheredibus pac- tionis sacramento illudens, ubi propriis alea et Peri- culo a coheredum universitate aut eorum altero jura sibi successoria emptione fuisset stipulatus.
g00. An læsi fuerint, computatur ex valore rerum eum dividerentur.(3)
891. Fa ve reus actione explicat, novamque vetas sivie actori si quantitatem suppleat, seu in natura, seu in nummis.(4)
g92. Ab interdicto quod vi aut clam prohibetur, quic umque fraude detecta, aut metu quiescente, to- tam vel ex parte portiohem a se voluerit alienam.
16.

168 Lib. III. De varzis Eauis acqurend? Domini.
v——
P LP
De Donationibus inter vivos et Tettamentis.
[Anno XI. decretus, die mensis Florealis 13 23 autem ejusdem
mensis palam factus.— Anno alias 1803 die mensis Maii 3.1
CAPUT PRIMUM.
Generatim Dispositu.(1)
893. GRArurro nullus disponit, nisi donatione in- ter vivos, seu ultima mentis testatione, quemadmo- dum infra.
894. Donatio inter vivos ea est, qua actu et jure irrevocabili rem donatam exuit donator, eaque ves- tit donatarium accipientem.
895. Testamentum est actus revocatorius quo de bonis post mortem suam universis aut eorum parti- bus distrihuendis testator decernit.
396. Non substituitur.(2)
Quclibet ordinatio tenore cujus donatarii, heredis
(1) V. in tt 39„t. 5. Id. 38, t. 3. C. 81 t. 34. 3 () Sec. I. z„tt. 15 16. D. 28 t. 6, Non ita gen⸗
ins ter Tes
p?
—
—r

Tit. II. De Donatlonibus et Tetamenti. 169
instituti aut legatarii fidei committetur, quod servatum tertig is personæ restituat, irrita habetur, quin et respectu donatarti, aut instituti, aut legatarii.(6) 897. Non veniunt in articulo præcedenti permissæ patribus aut matribus liberalitates, fratribus item et sororibus, ex VI. scilicet præsentis capitis titulo. 898. Neque substitutio reputabitur atque ideo in- valebit liberalitas qua donum, hereditas aut lega- tum, quandocumque respueret donatarius aut insti- tutus aut legstarius, eo tum casu tertiæg personæ destinaretur. 899. ldem juris, ubi inter vivos, aut mortis causa ususfructus huic, nudaque illi proprietas cesserit. Hoo. In quacumque seu inter vivos, seu mortis causa voluntate, pro non scripta habetur conditio impossibilis, seu legibus moribusve aliena.(2)
ERPUTF TFI. De activa aut passiva Donationis aut Testa-
menti fuctione.(3)
9o1. MRRTE sana sit quicumque seu inter vivos seu mortis causa decernit.(4)
(1) Sec. I. 22 t. 23. D. 40, t. 5. C. 6 t. 47. (2) I. 3* tit. 20. S. 11. D. 28, t. 7, M. 1, 14. 35 t. 1 3
. M. 35, e 2. 1. Id 560 6 10. C. 6.. 24
(à) I. 2. t. 12, S. 1. D. 27, t. 10, arg., f. 1. C6.„t. 2211. 3. in pr. 1d. 3, t. 70 arg. I. 2 6. 7.

170 Lib. III. De variis Causis acquirendi Vomini.
902. Personæ cuilibet, ea exceppa de qua lege in- terdicitur, sive inter visos, seu mortis causa donare licet aut accipere.(1)
903. Disponit minor sex decem annis, excepto ut infra præsentis tituli capite IX.(2)
904. Minor ubi sexdecim annos attigerit testamen-
to ad unam usque rei suæ medietatem tantum sta-
tuet de bonis quæ circa legitimo jure majoribus con- eeditur.()
9o3. Nupta mulier providente aut assentiente tan- tum marito, aut judice auctore donabit, juxta arti- 217 et 219 tituto de Nuptiis.
Testamento disponens a necessitate mittitur im- plorandi seu conjugis seu judicis.(4)
906. Donatione inter vivos recipit qui in utero est quo tempore donatur.
Testamentaria, si tempore delatæ hereditatis fue- rit in rerum natura.
culos
Non proficient tamen aut donatio aut testamentum? nisi vitalis infans prodierit.(6)
907. Tutori donare imo ob causam mortis vetatur, minor licet in sex decimum annum provectus.
Tutori quem adhuc premat rationum liquido com- probandarum necessitas, donare minor prohibetur tate vel completa.
Cujus legis providentia placuit non coarctari mi- noris ascendentes queis incubuerit aut incumbat tu- telæ sollicitudo.
(1) D. 50 6 1. 1 Id. 37 12. D. 1„1. 6. 61. 25. C. 65 22 1 3
(3) D. 7.t. 3. 1. 17 5. 1. (4) V. sup. art. 217, (3) V. sup. art. 725. D. 50 t. 17, 1. 29.

Tit. II. De Donationibus et Testamenti. 171
9og. Nihil ultra id quod titulo eis de successioni- bus indulgetur, donationis cujusque liberalitate con- sequentur naturales liberi.(1)
9o9. Inconcessum medicinæ chirurgiæve doctoribus, sanitatis aut medicamentorum ministris, quando te- Statori adstarent morbo laboranti quo fuerit confe- ctus, quæque ab eo sibi, durante illo morbo, dona- ta legatave consequi.
Absunt ab hac lege: 1.mo. remunerandi causa ti-
tulo particulari relinquenda, spectato quid dans pos- sit, quid bene meruerit accipiens; 2 do. Disposita in universum inter cognatos us- que ad quartum inclusive gradum, modo filios aut nepotes ne reliquerit testator, nisi saltem unus ho- rum sit ipse accipiens.
Quod idem spectat altari ministrantes.(2)
910. Tunc tantum invalebunt donata seu legata hospitiis, municipii cujusdam indigentibus, utilita- risve institutionibus, cum decernente Principe rata accepta fuerint.
911. Irrita sanciuntur donata in eum aut legata cu- jus non essit factio passiva; sive simulata fuerit onerosæ conventionis specie, sive interpositis per- sonis donatum.
Interpositæ personæ judicantur uterque parens, in- capaces ſilii ac nepotes demumque conjux.(3)
912. Ubi extraneus Gallo, extranueo Gallus donare
possit.(4)
—
sup. de 7rreg. Sucec. 1 t. 32 d 3 t1 26. r 3 1. 61d. 30 t 1
.. —— — 0
— +
— 0 —
2
„
8
— — —

172 Lib. III. De vartis Causi acqurendi Domin.
GAPUT III
De Hortione Fonorum donar? permissa, et Keductione.(1)
SEcTIo PRILIMIA.
De Partione Bonorum donar? permissa.
913. DE facta seu inter vivos seu mortis causa li- Peralitate dematur, quidquid semisse majus in re disponentis, si legitimum tilium decedens relinquat, triente si duos, quadraute si tres aut plures.
914. Filii intelliguntur in præcedenti articulo de- scendentes cujuscumque gradus; unus is tamen omnes habentur duem repræsentant.
915. 8i prole testator orbatus, unum aut plures ascedentes in utraque linea, inaterna scilicet et pa- terna, reliquerit, medietatem non exsuperabunt do- nata ab eo aut legata; si in alterutra tantum, do- drantem tunc fas est complectantur.
Isto legis obsequio reservata sibi capescent ascen- dentes quo ordine hereditatem adiissent, reservato- rumque quotitatem uni detinent, quoties cum here- dibus ex latere dividentes in parte eam sibi obve- niente non recepissent integram.
(6) V in i 1 2„t. 18. 6. 1d. t. 2 D 1 14 e6 pass. 1d. 40, t. 20 1. 7. C. 3 t. 28 1. 38. 1d. 9 t. 8 1. 5. NN. inb

Tit. II. De Donationiéus et Testamentiv. 173
916. Si neque sint descendentes neque ascenden- res, tota licet hereditas in donis profluat.
917. Si inter vivos aut testamento jubeantur usus- fructus seu alimentaria pensio, permissa quotitate superiores; illud eligent quibus lege reservatur, ut aat disposita exequantur, aut disponendam quotita- tein propriam deferant.
918. Imnputabuntur in partem liberam alienatæ res successuro in directa linea, seu viaticæ pensionis, seu titulo pecuniæ aleatæ, seu retenti ususfructus; excedens quidquid, in medio confertur. Quæ cuncta ut imputentur aut referantur nulli aliorum in recta decertandum a quo ratæ habitæ fuerint hujusmodi alienationes, neque cuivis unquam e collateralibus.
919. Quam disponi permissam quotitatem dona- tione legatove acceperit succedendo habilis quisque, üla collationis expers adiens fruetur, modo per jus præcipuum, atque extra partem sibi donatum fuerit aut legatum.
Præcipue seu extra partem donatum legatumve ce- lebrabitur sive in ipso liberalitatis instrumentò, sive actu subsequenti; servatis scilicet in donatione seu
testamento servandis.
S De Reductione Donatorum„t Tegatorum.
o20. Delata hereditate, resecantur ad disponendæ quotitatis libellam donata vel legata.(1)
921. Quorum est partis reservatæ privilegium, iis aut quibuscumque eorum seu successione seu causa
6) D. 37 t. 5 1. 6.

174 Lib. III. De variis Causis achuirendi Pomin.
valentibus unis datur de ea experiri, ab ea actione ejusque lucro arceßtur, cæteri donationis aut legati demumque crediti cujusque titulo præsumentes.
922. Definiuntur reductionis limites coacervando universa quæ fuerant donatoris aut testatoris dum moreretur. Ficte adunantur et ea quæ donatione in- ter vivos largitus fuerat, æstimato quid tunc consti- terint, quid mortis tempore invaluerint, deducto ab ea bonnorum universitate ære alieno; imputata he- redum qualitate quid donare legareve jure potérat dijudicatur.(1)
923. Antequam donationes minuendas pertingant, absumendas prius habent testamentarias largitiones; atque ubi donationes usdue penetrabitur, harum prima tum exolescet, sicque de cæteris, a novissi- mis ad remotiores usque.
924. Si reducenda donatio in habilem contigisset, de donatis illud versus se retentum præstabit quod in re non disponenda Habuisset, modo ejus dem naturæ.
925. Caduca habentur testamento disposita quæ- que, ubi seu ultra seu ad permissam usque quanti- tatem fuerit inter vivos donatum.
926. Legata ubi quotitatem statutam supereffluent, residuamve hajus partem distractis donationibus, pro rata semissis ad assem agitur promiscua, de iis reductio, sive universali laudentur, sive singulari tantum titulo.
927. Quod si tamen expressa lege decreverit testa- tor uti tale legatum præ aliis inconcussum custodia- tur, stabit lex; hujusque modi legatum, non nisi aliorum pretiis legitimæ imparibus corrodi sinitur.
() 1. 2, t. 22 5. 2. D. 36 t. 2 I. 30 73. 11 5. 175 43
3§. 353 22 5. 3.
n

3
Tit. II. De Donationibus et Tetamentis. 17½
928. Fructus omnes supra quod licet a morte do- natoris perceptos præstabit donatarius, instituta in- tra annum reductionis actione; sin minus a die tan- tum vindicationis.
929. Immunes recuperantur in reductione res soli a superposito ex parte donatarii gravamine quocum- que debitorum aut hypothecarum.
930. Datur heredi actio reductoria seu vindicato- ria adversus quoscumque detentores immobilium ex donatis quondam a donatario separatorum, iisdem ratione et forma queis et vel adversus jpsum dona- rarium, hujus scilicet re prius discussa; quæ actio juxta alienatæ rei cujusque tempus, a recentius distractis incipiendo instauratur.
EPL.
De inter vivos Donationibus.(¹)
S FEcCT1Lo PRILMA.
De inter vivos Donalionum Forma.
931. QuRrIRRT acta animo donandi inter vivos notarius instruet, horumque habentur minutæ sub nullitatis judicio.(2)
932. A die tantum qua expressim acceptata dona- tio, necessitate donantem adstringet„suumque sor- tietur effectum.
Vivo donatore, fas est actu subsequente et au
thentico acceptare, cujus minuta essit; adversus eum
() W in h. c. 1 2. t. 7, 6 2. 0 39* t. 5. C. 8„ tt. 54, 55. S

176 Lib. III. De variis Cauis achuirendi Pomini.
vero a die tantum donatio progredietur, quo illi per apparitorem denunciatus fuerit subsequens hujusmo- di actus.(1)
933. Acceptatur ab ipso donatario ubi ætate major, aut illius nomine ab procuratore ad hoc speciali, seu generatim ad acceptandum factas aut faciendas donationes deputato.
Confieitur a notario procurationis instrumentum, hujusque expeditio manet minutæ donationis anne- xa, seu acceptationis, ubi separatim adhæsum fuisset.
934. Nuptiali vinculo mulier illigata, dissentiente conjuge, tacenteve judice, necquiquam acceptat; servandis quippe præscriptis in articulis 217 et 219, titulo de Wuptiis.(2)
935. Officio tutoris acceptantur donata minori haud emancipato, seu interdicto, uti providetur articulo 4 3, titulo de Minoritats, TVutela et Emancipa- rione.
Juvante curatore acceptat emancipatus.
IIlius nimirum in favorem pro eoque acceptahunt parens uterque minoris, sive e manu fuerit, sive sub, aut alii ascendentes, vivis licet patre et matre, neque tutori aut curatoris officio donati.
936. Quum non essit imperitus scribhendi surdus⸗
mutus, aut ipse, aut per procuratorem acceptat.
Scribendi vero inscius, suppletur nominato ad hoe curatore, ex decretis titulo de Minoritate, Tutela et Emancipatione.
937. Non nisi ex auctoritatis actu speciali, admi- nistratores hospitiorum pauperum alicujus municipii, aut alicujus in publicam utilitatem institutionis, hisce institutis aut municipiis donata acceptabunt.
(1) D. 45*t. 6. (2) V. sup. art. 215 et seq.

Tit. II. De Donationibu et Tetamentis. 177
938. Debite acceptata uno perficientur partium con- sensu; neque ulteriore ad dominium traditione dona- tarius indigebit.
939. S5i quando prædia donentur hypothecis obli- Sata, totum tunc instrumentum donationis et accep- tationis, idemque juridica donationis acceptatio ubi ill« scorsim processisset, inscribi jubentur in pu-
blico conservandis hypothecis registro conservationi- bus territorii disposito.
940. Invigilante marito donatari mulieris tran- scribitur; eoque quiescente, mulier injussa provi- debit..
PTranscribenda sollicitantur a tutoribus, curatori- bus vel administratoribus, donata minoribus, ments captis, publicive institutionibus.
941. De non transcripta donatione arguendo præ- valebunt quorumcumque intererit, exceptis ommino quos spectet procuranda transcriptio causamve ab iis habentibus, simulque et donatore.
92. Omissa seu donationis seu acceptationis trans- scriptione, nulla lege restituuntur minores, interdicti, con)ugatæ mulieres, salvo eis in tutores aut conju- gatos, si locus sit, recursu, conclusoque omni ad sui restitutionem aditu, ubi ns solvendo quidem es- sent suppradicti tutores aut conjugati.
943. Concepta inter vivos donatio acquisita tantum donatoris comprehendit, si acquirenda forte, irrita in iis habetur.
944. Irrita corruet quælibet inter vivos donatio sub conditionibus quas ad arbitrium dein protracturus sit donator.
945. Nec non et cadit quam ea conditione excogi- taverint, ut debitis et oneribus satisfieret nec tum
cum donatio fingeretur existentibus, aut neque ex⸗ pressis seu in ipsa donationis charta, paginave de-
criptiva qu huic expendatur.

178 Lib. III. De variis Causis aoquirendi Vominii.
946. Si caverit donator fore sibi liberum quandam rem segregare a donatis, aut certam pecuniarum quantitatem in ea jubere, de eoque intestatus vadat, funt heredum donatoris præfatæ res aut pecuniæ, invalidæ contranitentibus clausula aut stipulatione qualibet.
v47. Non invadunt quatuor antecendentes articuli præfatas donationes in capitibus VIII et IX hujusce tituli.
—
9ug. Quævis donatio mobilium in iis tantum va- lebit, æslimatoria quorum series donatoris et dona- tarii subscriptione contestata, aut eorum per quos illis provideatur, minutæ acti adjungatur.
949. Donatoris arbitrio est in sui aut alterius gra- tiam separare seu usum seu usumfructum donatæ a se rei mobilis aut immobilis.(1)
o50. Donata retento usufructu mobilia, in natura quæ et qualia extabunt änito usufructu donatarius prehendet, donatorem vero aut illius heredes conve- niens de iis quæ aberunt quoad pretium in æ=stima- Lorio statu appensum.
991. Donata, ut sibi refluant, sive prædecedente donatario sive eo liberisque ejus posse donatorem otipulari visum est.
Uni sibi reversura donator stipulatur.
92. In eo valebit dicta stipulatio, ut vel alienatæ rei ea lege donatæ contractus rescindatur, donatorem res repetant liberæ, hypothecis quibusque solutæ, ea unum excepta, cujus ope doti matrimonialique pacto cautum fuisset; si modo impar sit donatarii res domestica; atque in eo tantum casu, ubi in ip- somet matrimonialis contractus instrumento, unde jura illa et hypothecæ proficiscuntur, celebrata fus⸗
rit ea liberalitas.
(¹) D. 33 t. 2.
he
Ie
14
(à
I
il 4

Tit. II. De Donarionibus er Tetamentis 179 S6 b p II
De Eaceptis uibusdam ab Trrevocandis inter vivos
Vonationibus.(1)
953. Firma manebit et irrevocanda donatio inter vivos, nisi conventorum in ea immemore donatario, aut ingrato, aut susceptis a donatore liberis.(4) 954. Ubi inexpleta conditione emissa donator revo- cabit, immune donatum recipiet a quibuscumque onere aut pignore ex parte donatarii conventis, ex- traneumque immobilium a se profectorum detempto- rem omni actione insectabitur qua et 1psummet do- natarium.(3)
955. FX causa ingrati donata inter vivos non revo- cantur, nisi infra casibus;(4)]
1mo Si vitæ donatoris periculum donatarius in- tnlerit;
2 do Si manus impias injecerit; si delicta molitus non levia, aut injurias atroces effuderit;
3tio Si alimenta denegaverit.
956. Ob causam inexpletæ conventionis spretive be- neficii ipso jure non revocatur.
957. Tentanda revocatio intra anni limites, ex quo illata fuerit ex parte donatarii;, aut innotuerit injuria de qua donator conqueratur.
Neque a donatore adversus donatarii successores,
[ b.„. i. 2„ t. 7. 8 8. 1 6 (2) C. 8, t. 36. Id. 4, t. 6, 1. 3 8. Id. t. 44. arg., Il. 11, 14. [. unic.
4) 1. 2 t. 17, arg. F. 1. D. 28½ t. 3. M. 22, c. 36.
12*

1890 Lib. III. De variis Cauvis acquirendi Pominii
neque ab donatoris heredibus contra donatarium im xt 8.. 2.. 2
3 stituitur hujusmodi querela, nisi actionis Primor ue 6.—*..
dium donator ipse fecerit, vel intra aunum occu-„n
buerit.(¹) 938. Ubi ingrato acceptore revocatur, stant ab eo 6 alienationes, stant hypothecæ aliaque in rem dona.„ tam onera, modo ante inscriptam revocando actio- 13 nem imposita ad marginem resistri transcribendis ac-.
tibus, summatim atque juxta articulum 939. 3 Lata revocationis sententia damnas erit donatarius
alienatorum pretia restituere a die ordinatæ actionis
— stimata, fructusque pendere exinde perceptos.(2)
939. Irrevocanda vel ab ingrato acceptore jubentur donata propter nuptias.
960. Suscepto legitimo quin et posthumo, aut le- 1
gitimato per subsequens matrimonium naturali, ubi*
S a donationis die ille prodiisset, pleno jure revocan-
tur quæque inter vivos liberalitates tum erodatæ cum 3
. neque fillii adforent donatori, neque descendentes,
n
quovis valore aut titulo donata laudentur etsi mutuo J et remuneratorio, vel in gratiam matrimonii, nisi forte unus ex ascendentibus conjugi utrique, aut e n conjugibus alter alteri donaverit.(3)
961. Conceptò licet puero, quando largirentur sive donator sivé donatrix, revocatio procedit.
— 962. Idem revocatur, donata quamvis donatarius te
— detinens in iis a suscepto libero perfruendis sinente p
donatore immoraretur; perceptos attamen fructus ti
5 quoscumque suos facere ne cesset/ nisi a die qua na in tum aur legitimatum filium per apparitoris ei libellum
.
(1) D. 7 t. 10, 1. 13. Id. 60, t. 17 1. 139. 6 411. 6, 1 (2) D. 45, t. 1 1. 83. 5arg. Ouod Stip. non asbet præv. inz⸗
(3) V. sup⸗ art. 955

Lib. II. De Panationibus et Testamentiv. 181
aut aliud quodcumque in forma iustrumentum inno- merit; quod ex tunc in eum invaleat, quippe etsi revocatoria bonorum actio notificatione posterior su- biisset.
963. Revertuntur pleno jure revocata in donatoris ditionem omni vitio expurgata immissi ac donatario seu gravaminis, seu hypothecæ ne vel snbsidiaria ope inserviant tuendo uxoris doti repetitionibusve il- lius præstandis, aut quibusque aliis pactis nuptiali- bus; donata licet nuptiarum gratia, licet interposita in ipso contractu, cui exequendo liberalitate donator
cavisset.(¹1)
964. Revocatæ hisce legibus donationes, non si fi⸗ lius moriatur, aut confingatur instrumentum confir- matorium, jam aut reviviscunt, aut novum sortiun- mur effectum. Itaque de novo instrumentum confi- ciet, si etsi eidem largiri et de iisdem velit, sive vi- vo filio, sive mortuo, quo nascente donatio evanue- rat.
965. Nulla est nulliusque momenti promissio re- nuntiandi revocandis prole superveniente donationi-
bus.(2)
966. Una longissimi temporis Præscriptione non mmentur donatarius cæterive donatarum rerum detemp- tores, liberalitatem nato puero ruptam; hujusque præscriptionis dies non incipiet nisi a die prima ul- timi donatoris filii seu posthumi, salva quacumque
interruptione, quales jure intercidunt.(3)
t. a. 2) D. 32, t. 1 arg. I. 22. in pr. MV. iuf. art. 2262.

192 Lib. III. De varits Cauis achuirend? Dominit
S PUP De testamentariis Dispositionibus.(1)
SECTIo PRILMA.
Generalia de Testamentis ordinandis intituta.
967. DEoRRNIT quisque seu testamento, seu insti-
tutionis titulo, seu legati, seu alio quocumque quo
palam fiat ultima illius voluntas.
968. Uno eodemque instrumento, sive mutuum si- ve in alterius gratiam, testamentum condant ambo aut plures, jam non fertur⸗
969 Valet olographum testamentum publica seu aut mystica scriptura coufectum.(2)
970. Olographum non nisi propria firmatur atque in
totum testatoris manu scriptum, propriaque nisi et chirographum apponatur, et tempus annotetur: nullo alterius formæ adjumento indiget.
971. Publicum testamentum illud est quod a duo- bus notariis, preæsente gemino teste, aut ab uno, præsentibus quatuor, excipitur.
972. Ubi a duobus, dictantem auscultant testato- rem, dictataque diligenter unus exarat.
Ubi ab uno, dictat pariter testator scribitque non tarius.
(1) V. in h. c1. 2, t. 10. D. 29, t⸗ 1. C. 6, t. 23. (2) Fx N. imp. Theod. et Valent. de test. D. 31, t. 1 arßn
1. 77
Ri

insl
m
unt
ne i isi
do Uhe
stal
le 1
1. 1
Pit. II. De Donation ibu et Testamentis. 183
In utroque casu, præsentibus testibus, testatori dictata perlesuntur.
Quæ omnia expressa mentione opus est consig- nari.
973. Huic tesamento subsignat testator, quod ubi ne posse se aut scire signißcet, illius confessionis si- mulque et causæ per quam steterit mentio habetur expressa.
974. Testium chirographo muniri opus est testa- mentum; ruri tamen hoc satis habetur, si accepto 2 duobus notariis, testium alter subsignet, duoque, si ab uno tantum.
976. A testimonio test amenti publici reprobantur legatarii quovis titulo, seu eorum cognati, seu affi- nes ad quartum usque inclusive gradum; aut cleri- ci notariorum huic confciendo devocatorum.(1)
976. Ubi secreto vel mystice testari quis proposus- rin, disposita subsignabit, sive propria fuerint sive alterius manu conscripta. Pagina legem ferens, seu hnjus pigi næ charta retectoria, si quæ sit, sigillo ap- posito concludetur. Clausum ita sigilloque obtura- tum, notario sexque adminus testibus exhibens, vel eis præsentibus obturandum sigillandumque deman- dans, quæque indicabit sub papyraceo illo involucro contexta suas esse voluntates, a se scriptas et ob⸗ signatas aut ab alio dispunctas, suique chirographo ingenuas; cujus rei instrumentum superscribens no- tarius in illa charta, cave qua protegitur, sümul ip- se et testator et testes proprio cujusque chirographo contestabuntur; quæ insuper uno eodemque tempore, nihil ad alia distracto, omnia servari præcipiuntur. Quod si a subsignatis tabulis casu impeditus fuerit quominus in actui subscriptorio subsignet, declaran-
(1) D. 22, t. 5„ U. 6, 9, 10. C. 4 t. 20, 1. 3, ars. Auth. Si keslis.

184 Lib. III. De vartis Causis acꝙulrendi Dominii.
tis mentio habeatur, ne aucta ad hæc testium mul- titudine.(1)
o77. Si subsignandi nescius fuerit aut invalidus, tum cum decreta inseribi jubebat, memoratis in ar- ticulo præcedenti testibus alter adjicitur, instrumen- tum una suhsignaturus; narratumque monebitur qua eum ratione adsciverint.
978. Mystice testari vetantur legendo impares.
979. Ubi non loquitur scribit vero testaturus, mys- tice nihilominus præcipiet, dummodo propria illius manu in totum scriptura tempus et chirographum fuerint coacta, in subscriptis capite, notario testi- busque exhibiti, qui et scriptis affirmet ipsis præsen- tibus chartam istam sui ipsius esse testamentum; quibus peractis subscriptionis monumentum notarius exagitabit, quo notum sit ea præsentibus notario et testibus literis a testatore mandata fuisse; quod su- Perest, servantur jussa articulo 976.
980. Non adhiberur testis nisi masculus, major, gallicola, civiliumque particeps.(2)
SFeTIo 1I. De yuibudam Testamentis Speciali lege ordinandis.(3)
981. Militantium seu in exercitu ministrantium tes- tamenta nbicumque auscultantur ab uno seu pedes- tris seu equestris agminis duce, seu a quocumque alio superioris gradus, præsente vero gemino teste; seu ab duobus rei bellicæ commissariis, aut ab eo- rum uno, adstantibus duobus testibus.
982. Quin et rata habentur ægrotante aut vulnerato
(1) V. Const. Leon. g2 ) V i
7 1.
D 29

Tit. II. De Donationibus et Testamentis. 18½
u testatore, ab sanitatis curatore primario, cui adsit militaris disciplinæ hospitii preæfectus.
u 985. Condita superius iis tantum favebunt qui in a1 expeditione militari, seu in hibernis stationibusve en extra Reipublicæ territorium, aut in hostium manu
du distineantur; minime ad eos protrahenda qui seu in bibernis, seu in stationibus intra Imperii limites
concludantur, nisi saltem aut in circumdata obsiden-
7 ys tibus civitate, aut in castello munito aliisve locis mereantur, quorum seu portæ seu aditus præ fla- grante bello impediantur.(1)
984. Post sex menses a reverso illuc locorum quo solita lege jubere potuerit testator, perit testamentum.
935. Ubi pestis aliave pestilentiæ tabes locum
3 quemdam ab humanis societatibus separaverit, co- B ram inagistratu pacis, aut decurionum altero, duo- 45 umque e conspectu testinum, jure ihi testantur.
2 986. Quod eo morborum genere laborantibus, et * quibuscumque in contaminosa sede degentibus, actu 01)
etsi haud ægris indulgetur. 6
987. Post sex menses exactos a quo locis ubi de- cernebat testator restituta fuerit societatis commu- nio, seu post sex menses a quo ad permissa loca
6) confugerit, testamenta irritantur.
988. Durante maritima peregrinatione recipiuntur
e iestamenta
der In navi aut quibuscumque aliis Imperii navigiis, apud præfectum militarem eive in bellico ordine sup- K plentem, adsistente alterutri curatore administratio- „Pro eove fungente;
4 In onerariis navibus, apud scribam vicesve ejus rate
gerentem, adjuncto alterutri seu imperante, seu ma-
— öistro patronove, aut eorum, ubi deficerent, locum obtinentibus.
(1) D. 37, t. 43, 1. unic. v. Cuj. donsult. 49.

186 Lib. III. De variis Cauis acuirendi Dominib:
Duo quandocumque testes adstabunt.
989. Utriusque seu armis seu administrationi præ fecti testamentum in Reipublicæ navigiis, primarii- ve magistri aut patroni in onerariis carinis, ab iis justa fient a quibus in fungendo supplentur, statutis modo in præcedenti articulo minime neglectis.
990. Duplex in quocumque eventu instruetur exem- plar testamentorum duobus ante articulis ordina- torum.
991. Si appulerit navigium ad extraneam ripam cu- jus in portu Galliæ relationibus mercatoriis vir præ- positus invigilaret, apud huncce ii qui testamenti tabulas acceperint, harum alterum exemplar clau- sum obseratumque deponere jubentur, cura cujus ad rei nautic ministrum deveniat, dein et a quo de- ponenda mittantur in cancellario justitiæ pacis ubi donator incolebat.
992. Ubi ad Gallie oras applicuerint, sive in ipso profectus portu, sive alio quocumque utrumque exemplar, aut si instante peregrinatione unum ab- fuerit, ita quippe ut superius jubetur depositum, al- terum in tabulis maritimi inscriptoris adsportetur; illud is ulla mora ad classicæ provincis ministrum expediet, a quo deponatur quemadmodum ut eodem supra articulo.
993. Mentio derelictorum sive commercialis sive maritimæ insc ripcionis præposito testamenti exempla- rium, in margine providetur registrorum navigii, ac juxta nomen testatoris.
994. Progrediente etsi navigatione dispositum fue- rit, maritimum tamen non reputabitur testamentum/ eo si forte tempore habitum quo navis applicaretur ad littus e ditione sive patria sive extranea, ubi pu- blice quis pro Republica fungeretur; quo in casu inutile ruit, nisi more confectum seu in Gallia seh in regione ubi frequentatur servato.

U ul
den
Tit. II. De Donatlonibus et Testamentis. 187
996. Testaturi trajicientes privati, ex supra dispo- sitis levabuntur.
996. Peractæ ad normam articulo 988. adscriptam testationi tunc tantum stabitur, cum Ponto succu- buerit testator, aut neque exactis trib us mensibus a quo tempore terram tetigerit, ubi solito jure for- mam illius potuisset integrare.
997. Passiva arcentur maritimi testamenti factione munere quicumque in navigio valentes publico, nisi testantium cognati.
998. Testamenta ex præcedenti sectione emitten- tes et recipientes suhsignabunt.
Nescium se, aut invalentem professo testatore, declaratio simul et causa demandantur.
Qaoties ambo testes desiderentur, horum at Sal- tem alter subsignaturus sit, alter cur ne fecerit, scripto indicetur.
999. Gallus civis peregre profectus privata apud exteros scriptura testamentum conficiet, Prout habe- tur articulo 970; seu authentica, ritu habito regio- nis in qua condatur testamentum.
1000. Apud exteros jussæ voluntstes in bonis pro Gallia extantibus executione tunc tantum donantur, cum inscriptæ innotuerint in conservatoriis registris domicilii testatoris, quaties domicilium retinuit; ul- timi iu casu contrario quod ei in Gallia noverint, et ea præter ubi de immobilibus disponeretur, in registris loci ubi constarent, vetita taxæ duplicis concussione.
1001. Servabuntur nullitatis periculo custodita, qucumque de variis testamentis in præsenti simul ac præcedenti sectione jusea atque sancita.

188 Lib. III. De variis Causis acquirendi Pomint. ScrTro III.
6 De Intituendis heredisus, et de Legatis in genere.(1)
1002. Testamento decernitur de universis, aut ti- tulo in universum, aut particulari. Invalebit quidquid hisce modis sive institutionis sive legati nomine dispositum fuerit, juxta regulas infra de legatis sive in universum, sive titulo in uni⸗
versum, et demum particulari statuendas.
SEerIo IV. De Legato universorum.(2)
1003. Ilud est legatum universorum quo bono- rum universitatem, moriente se, relinquendam ul⸗ tima voluntate quis donat.
1004. Ubi decedenti testatori heredes adforent qui- bus legitima debeatur, pleno jure hereditatem illi occupant, resque testamento destinatas tradi sibi ab eis postulat universorum legatarius.
100%. Farum attamen fructus suos faciet a tem- pore mortui testatoris, si modo iis sibi adjudican- dis intra annum a morte egerit; sin minus a die tan-
tum qua actionem instituerit, aut sponte heredes tradiderint.(3)
C1) ref. eg. V. 1. 2„ tt. 14 20 23 tt. 5 1d 30, 31 32 33 tt. 1„ 2. C. 6 t. 2. NN. 1„3. () W b 6 6 43.
3
(3) D. 37 t. 11 1. 1,— 3.

Tit. II. De Monationibus et Test amentis. 189
1oo6. Si deficiant, subeunte testatore, heredes le- gitimæ portionis capaces, ipsa heredit ate occupatur universorum legatarius inexpectata traditione.(1)
1007. Si privata manu confectum füerit testamen- tum, præsidi, antequam exscutioni demandetur, tribunalis primi additus cujus in territorio delata he- reditas exhibendum subjacebit. Si clausum, aperie- tur; exhibiti atque aperti starum scriptis præses con- signabit; notarium inde committens cui deponatur.
Si mystice, in illius exhibitione, apertura, descri- ptione, depositoque idem observetur; aperiri tamen interdicitur, nisi præsentibus aut devocaltis una et notariis et testium unoquoque instrumenti subsigna- tore eo tum loci degentibus.(2)
1009. In casu articuli 1006, adscripto tabulis seu olographis seu mysticis legatario universali, expe- ctandum erit possessionis adjuvamen ab edicto præ- sidis petitioni inscripto cui subjaceat depositi moni- mentum.
1009. Ubi cum legitimario herede coierit univer- salium legatarius, de debitis viritim juxta portio- nem acceptam', in integrum ex hypothecis tenetur, insuper et ad legata singula obligatus, salyo reductio- num jure, ut ex articulis 926 et 927 explicitum apparet.
[De Legatis titulo in universum.
1o1o. Legatum titulo in universum illud est quo de quota parte rei sibi permissæ jubet testator, veluti
(¹) Id. 1. 2 in pr. (2) 6 6 133.

190 Lib. III. De variis Causis acquirendi Dornini.
semisse, triente, universave sive mobili sive immo⸗ bili præda, aut certa quadam universorum seu im- mobilium seu mobilium portione.
Quodlibet alind legatum particulare est.
101. A legitimariis heredibus, aut, eorum loco, ab universorum donatariis, quibus pariter deflcienti- büs, a devocatis successoribus ordine quem titulò de Fuocoionibus instituimus, petenda erit traditio legati cujusque titulo in universum.(1)
1012. Pre alieno, aut oneribus liberandæ testato- ris hereditati obligatur universorum aut titnlo quili- bet in universum successor, quippe actione in per- sonam pro sua virili parte, hypothecaria vero pro toto.(2)
1013. Ubi quamvis de quota tantum portionis dis⸗ ponendæ, decretum in quempiam fuerit titulo in uni- versum, pro rata particularibus legstis una cum san- guinis heredibus legatarius obligatur.(3)
8 6 5 1 0
De Tegatis titulo particulari.(4)
1014. Quodlibet simplex merumque legatum jus legatario, a decesso testatore, in donata acquirit⸗ atque aut illius heredibus transmittendum, aut qui- bus ab eo pertineat.
Quod eo usque tamen non precedit, ut eorum se legatarius dominum vindicet, aut fructus usurasve
(1) D. 32, t. 1, 1. 41. ult. Id. 45, t. 1„ 1. 36,. 1. C. 61 t. 49. 1. ult. Id. t. 1, 1. 8. Id. t. 43 1. 3, F. 2. N. 39 in pr. (2) D. 36, arg., 1. 1 17„ 21 et ult. CG. 6„ t. 493 1 1„ 2. (3) V. sup- (4) 1. 2 ½ t 20 71 22. D. 30 31
8.
ka ca
8

Tit. II. De Dontutionibus et Vertamentis. 191
exigere præsumat ante diem actionis, prout artichlo 1011 ordinatur, instauratæ, aut sponte ab heredibus concessæ sibi traditionis.(1)
1015. Legatarii erunt usuræ seu fructus a die mor- tis, lite licet haud intentata,
1mo Ubi ita expresse, et in ipsis testamenti ta- bulis jusserit defunctus;
2 do Ubi annua ad vitam attributio, alimentariave Pensio fuerit erogata.
1016. Re super hereditaria præcipiuntur vindicato- riæ actionis sumptus, ita tamen ut nihil de quota legitimæ decrescat.
Mittendo in registrum publicum legato, impensa perferuntur a legatario.
Quæ ita tamen ni aliter testatori visum fuerit.
Singulum separatim legatum trascribi fas est, nulli ea inscriptione favente, nisi soli legatario illiusve causam obtinenti.
1017. Tenentur testatoris heredes aliive legati cu- zusdam dehitores pro rata qua quisque parte ceperit.
In totum vero et hypothecarie pro immobili omni re hereditaria qua potiti fuerint.
1018. Rem legatam necessario accessoria sequentur, statu eo quo decedente testatore constiterint.(2)
1019. Quæ legato etsi dominio contigua testator adquisierit, non nisi novo illius decreto pars rei legatæ quædam videntur.
(1) V. sup. art. 1004. D. 30 t. 31, 1. 120, F. ult. Id. 31, t. 1 1. bo 164. Id 33 1. 3 See N 129.
(2) D. 30, t. 1, 1. 69, F. 33 216, F. 4.

192 Lib. III. De variis Causis acqurendi Do miniit
Aliter vero judicandum ubi fundum ædificiis ornä- mentisve examplificaverit, inclusamve terræ supper- üciem proteutiore muro dilataverit. 6¹)
1020. Si absoluto testamento aut ante, hereditariis vel extraneis debitis res fuerit obligata, vel si usui fructui dedita, legatam luere non erit heredi neces- sum, hoc nisi testator expresserit.(2)
1021. Alterius si fuerit res legata, sciret testator necne, inutiliter legatum.
1022. Corpus legatum ubi testator specie non indi- caverit, neque optimum exigetur, nedue deterius ac- cipietur.(3)
1023. Non existimatur suo in creditorem æri, idem- que in famulum compensando legatum.
1024. Immunis hereditarii debiti legatarius particu- laris, manente ut supra jure reductionis, intactoque credttoribus pignore hypothecario.
SRcTILo VII. De testament ariis Eocutorihiu.
1026. Unum pluresve voluntatum executores arbi- trio, testator providebit.
1026. Saisinam eis conferet universitatis, aut Pro parte rei suæ mobilis; quod jus elapso a morte an- no dilabitur.
Inconcessum a defuncto ab lege minus obtinebit.
(1) D. 30 3 t. 10 1. 21. Id. 33, t. 2, I. 12. Sec. id.
(2) 1. 7, t. 20 in f.
(3) D. 30 t. 1 1. 37. C. 6, t. 43. I. 1, 3* 8. 2. Sec. D. 30 t. 17 1. 71. in pr. Id. I. 108, F. 2. V. tämen. D. 33 t. 51. 17.
ni
Un
pr au

Tit. II. Do Donationibus et Test amentis. 193
1027. Mittet heres finem saisinæ, summas pecunia- rum executoribus offerendo quibus mobilium legata luantur, aut si ea jam luisse se liquido comproba- rit.
1028. Contrahendo inhabilis quisque, is et testata exequendo.
109. Non nisi assentiente marito executioni mu- lier sese immisceat.
Bonis tamen, seu contractus lege, seu judicis im- perlo, separata exequi poterit, sive anntentée con- juge, sive auctore judice, ut liquet ex præfatis ti- tulo de Mupteis articulis 217 et 249.(1)
1030. Testamentum exequendo impar minor vel euffragante tütore aht curatoré.
1o31. Sigillum apponi executores curabunt, ubi ml- noribus hereditas deferatur, aut absentibus, aut qui- bus bonis interdictum sit.
Hereditarium prædium, præsente herede præsump- to seu eo debite citato, describendum maturabunt.
Deüciente legatis persolvendis ære, vendendum mobile exagitabunt.
EXequendo testamento invigilantes inficiati ut va- liditas edicatur intercedent.
Blapso ah testatoris interitu ànni curriculo, gestio- nis rationes explicabunt.
1032. Non transit ad heredes inunus executori um.(2)
1033. Ubi delatam executionem susceperint plures, uni pro omnibus gerere non inconcessum, commis- see vero mobilium integritatis rationes in solidum præstant, nisi divisis a testatore Provinciis, intra suos se quisque limites continuerit.
(1) V. sup. 2) L 1 ärg., t. 22. G. 4 t. 463 I. 15:

94 Lib. III. De variis Cauis achuirendi Pominii.
1034. In successionem executor imputat sumptus pra sigilli, repertorii rationumque processu impensos; imputantur et quæcumque pro munere gerendo de Prompserit.(1)
§PcTILo VIII.
Oua ratione Vetamenta dicantur Revocata aut
Caduca.(2)
1035 ‧ Testamento revocatur tantum sive in totum ßive pro parte testamentum, aut actu ante notarios mutatam voluntatem edocente.(3
1036. Ubi subsequentia testamenta anteriora ex- pressim non revocarent, in iis tantum derogari sta- tuitur, quæ postremo dispositis aut repugnent aut contradicant.(4)
1037. Quamvis posterius per quod revocetur, in- habili seu instituto, seu legatario, aut respuente jaceat, prius tamen rumpitur.(5)
1038. Alienata re legata, seu pacto reemendi seu mutatione, aut illius parte, revocatur legatum, imo si nulla decidat posterioris hujus alienationis attenta- tio, redierintque sub mani testatoris res alienatæ.(6)
(¹) D. 3 t. 5„ 1. 23.
() V. 1. 2, tt. 7. 21. D. 32, t. 17 1. 22. Id. 34, kt. 4 1. 4.
(3) D. 25, t. 3„ 1. 2. Id. 29, t. 1, 1. 36. F. ult.
(4) D. 36, t. 1, 1. 29. Id. 50, t. 17, I. 189. C. 6 t. 23
(6)
(6) D. 34 t. 4, 1. I. Id. 30, t. 1, 1. 8. Id. 33, t. 3 1I. 1 Z. Incert. ex I. 2, t. 20, F. 12. D. 32, t. 1, 1. 11, F. 12.
co Da

R
108
Wi
1.4
PTif. II. De Donationibus et Tetameniis. 196
1039. Quando superstes donatario testator, cadit le- gatum.(1)
1040. Cadit et legatum, conditione ab eventu in- certo desumpta, eaque mente ut vel adfutura illud testator vel defutura manere tantum intendisset, si quando inexpleta conditione interterit institutus he- res aut legatarius.(2)
1041. Qua conditione legatum, statuente testatore, tantum suspenditur, pendente ea non aufertur insti- tuto seu legatario adquisitum heredique jus traus- mittendum.(3)
1042. Ubi testatore vivente periit res legata, pe- riit et legatum.
Idem et si ab eo defuncto apud heredem periit, isto quamvis in mora constituto, quoties apud lega- tariuin fuisset peritura.(4)
1043. Cadet donatio repudiante seu inhabili institu⸗ to aut legatario.()
1044. Legatarlis accrescit res conjunctim legata.
Conjunctim legatur ubi una eademque voluntatis conceptione, nullique in re collegata partibus assig⸗ natis.(6)
1045. Rursus et conjunctim legatur, ubi eodem vo- luntatis instrumento pluribus, quanquam seorsim, legata res fuerit quæ non nist deterior facta divida- ür(7)
1046. Quibus causis ex articulo 9%ↄ+, duobusque primis in articulo 9%5. sancitis jure inter vivos re- vocatur, iisdem et mortis causa.
() C. 6, t. 351, 1. un. F. impr. 7.
[2) V. wup.
(4) V. sup. art. 1039.
(5) 1d.
(6) D. 34, t. 1 1. 4. Id. 32, t. 1 1. 99. Id. 28, t. 3, arg (7) V. aup.

3196 Lib. III. De variis Causis acquitendi Pomini.
1047. Si revocando exinde agere proponerent, quod
atrox injuria in testatoris memoriam efkusa fuerit, 1 intra annum a perpetrato delicto condicitur.(1) ace 6 lite cAPVT VvI. 16 h 3 Ouicd Donatori Testatorive decernere lceat in 14
gratiam Nepotum Liberorumve Fratris aut Sororis.(2)
1048. BoRA de quibus patri aut matri licet, ea seu 1 eorum partem uni pluribusve liberorum inter vivos aut mortis causa separare permittuntur, præcipien- 8 tes uti natis a se, aut primo tantum gradu nascitu-
ris ea restituant. fo 1049. Ubi inter vivos aut mortis causa aliquis dis- 1u ponendam quotitatem aut ejus partem uni aut pluri- bus sui fratrum sororumve donaverit, jussis eam resti- tuere liberis aut susceptis aut inde primo tantum gra 9 du suscipiendis, stabit hujusmodi donatio. 1050. Permissa prefatis insuper duobus articulis, tunc tantum invalehunt, quando fideicommissi bene- 1 ücium cunctos et universos natos nasciturosque com- plectatur; neque sexu neque quibusquam ætate excep- ei tis, aut prius habitis.
. 1091. Casu superiori ubi substitutione quis in libe⸗ rorum gratiam oneratus vitæ munus impleverit filios relinquens et nepotes, adquisitam jure repræsentatio- nis habebunt postremi illi prædecessi portionem.(3)
— e 2 (1) V. sup. art. 957, atque a pari art. 316.
(2) V. 1. 2„ tt. 15 16, quæque not. sub. art. 396. (3) V. sup. tit. de Repres.

oIM
cep
Tit. II. De Donationibus et Tetamentis. 197
1032. Gum inter vivos restitutionis hujus exempta accepissent filius, frater aut soror; nova vero libera- litate seu inter vivos seu testamentaria donarentur, ea nimirum conventione ut data prius oneri illi sub- jecerint, ea iis venia non datur qua liberalitatem hanc et illam suo nutu queant separare, ulteriorem- que spernere, priore retenta; non si a bonorum ul- timæ largitionis possessione abire se proponerent.
10%3. Competit substitutorum actio cessante ex quo- cumque eventu onerati filii aut fratris aut sororis usu- fructu; bonis substitutis fiduciarius in fraudem suo- rum creditorum non decedit.
1064. De bonis substitutis, ubi prædia libera non sufficiant, oneratorum conjugibus non succuritur, ni- si dotalitiæ pecuniæ sorte explenda, atque ea tantum fortuna qua de eo expressim a donatore testatum fuerit.
1066. Cujus ex auctoritate præcedentium articulo- rum fuerint voluntates, hujus in contextu actus ejus- dem seu exin arque authentico ritu habiti, tutorem lare est dispositis invigilaturum; is tutor ex causis utique solum excusatur in sectione recensitis capite
II titulo de Minoritate, Tutela et Emancipatione.
1056. Qui tutor si deficiat, tunc prospiciente üdu- ciario, seu tutore illius ubi minor ætate foret, dan- dus erit tutor intra coarctatos unius mensis limites, a die præmortui testatoris aut donatoris, aut qua, mortuo eo, innotuerit facta liberalitas.
1067. Qui præcedenti articulo, cum esset oneratus, non obtemperaverit, beneficio donationis carebit; edicetur tum ad substitutos jus evenisse, sententiam procurantibus seu fiduciariis quando ætate majoribus, seu eorum tutore aut curatore si minores forent aut interdicti; seu quolibet proximo vocatorum sivs
majorum aut minorum, aut quibus bonis toret inter-

198 Lib. III. De variis Causis achurendi Domini.
dictum; officio demum, providente Imnperii procurato- ré ad tribunal primi congressus, cujus intra termi- nos defertur hereditas.
1058. Defuncto fideicomittente, conscribuntur as- sueto usu inventaria, singula quæque bona et no- mina quibus creverit hereditas, nisi titulo particulari legatum fuerit, justa conscriptæ supellectilis mobilis- que rei æ=stimatione inventarium insignitur.(1)
1059. Requirente fiduciario conficietur tale reper- torium, atque in ea dilatione quæ titulo de Fucce- ionibus præfigitur; astante tutore ad exequendum. Impensis bona substituta adfectantur.
1060. Ubi minime inter præfatam dilationem one- ratus requisierit, deficienti suppletur a tutore dato Presentibus onerato aut ejus tutore.
1061. Neglecto utroque præcedente articulo, solli- citudini demandatur hocce inventarium designati cu- jusque articulo 10 7, accito fdeicommissario aut ejus tutore, necnon et tutore quem maneat executio.
1062. Restituendo obligatus, vendenda submittit, et proscriptis prius venditionum causis clamatisque auctionibus et suppellectilem donatam et rem mobi- lem, exceptis quæ in duobus articulis sequentibus, (2)
1063. Supellex ipsa supellecticaria resque aliæ mobi- les de quibus ea lege disposirum ut in specie ser⸗ vata durent, quæiia tempore præstandæ commissæ fidei se habeant, talia restituentur.
1064. Animalia et instrumenta rei villicariæ inser- vientia, donato inter wivos seu ultima voluntate præ-
(60 V. sup. art. 793.
[2) V. sup. att. 451, 452, 6o3.

Tit. II. De Donationibus et Testamentis. 199
zio donata simul intelliguntur, ideoque æstimanda; pretium æ=stimatis quale prorsus restiturus præsta- bit 01)
106%. Intra sex menses a die clausi repertorii, fi- deicommissario collocandæ jubentur numeratæ Pe- cuniæ, jubentur et nummi seu re vendita seu nomi- nibus quæsiti.
Differtur si expediat.
1066. Pari judicio collocat oneratus æs conflatum e nominibus recuperatis, præstitaque annuorum redi- tuum sorte, neque post tres menses a coacta re num- maria prodenditur istud negotii.(2)
1067. Ille vero pecuniæ usus ea ratione dirigetur quam indicaverit donator, si quando de modo cogi- taverit, sin minus de eo immobilia coementur aut nomina privilegio in immobilibus secura.
1068. Jussa superioribus hisce articulis pecuniarum locatio ad præsentiam exequendo tutoris et sollicitu- dinem procurabitur.
1069. Ubi inter vivos seu mortis causa fideicom- missum, sive onerati diligentia sive exequendo tu- toris promulgabitur; scilicet, quod spectat immobilia, transcriptione in conservatoriis territorii registris ubi extant; quoad vero nomina privilegio in res soli ful- cita, inscriptione in fundos privilegio obligatos.
1070. Inscripto minus donationis instrumento le- gitima se exceptione tuebuntur creditores extranei- que rerum partores, imo adversus ætate minores, aut quibus bonis prohibitum sit; salva in oneratum et exequendo tutorem actione; nullaqne tenus in in- tegrum restitutione, ab eo transcriptionis defectu mi-
(1) V. sup. art. 522, 524. (2) Arg. ex sup. art. 455.

200 Lib. III. De vnriis Cauis achuirend Pomin.
nori aut interdicto expetenda, solvendo quanquam imparibus onerato et tutore.(1)
1071. Una et sola transcrip'ione innotescit liberali- tatis dispositio, neque huic suppſetur cum eam alia
se via compertam habuisse merito convincantur cre-
ditores extraneique acquisitores.
1072. Substitutos frustrata transcriptionis aut in- scriptionis lege repelli seu a donatariis, legatariis, legitimisve donatoris heredibus, seu ab istorum do- natariis legatariis, aut heredibus, nequaquam sinant jurn conscia.
1073. Quiexequendo tutorn ominatus cunctis obse- quiose præfato recensitis procedendi regulis non in- servierit, certiorando bonorum statui, vendendis mo- bibus, elocandis pecuniis, acta transcribendo, in⸗ cribendo jura; demum qui aliquid omiserit quod oporteat, uti munus restituendi justo fidelique judi- cio fungatur, personaliter iste conveniendus.(2)
o74. Si minor restituendo obligatus, imp arem li- cet solvendo habeat tutorem, restitutionis spe qua- dam propter inexpleta quæque hocce capitulo enu- merata, minime relevabitur.(3)
CAPUT VII.
De Dsionibus a Patre aut Matne aut aliit ACendentibas znter Liberos conciliatis.
1076. PRorI suæ hereditatem pater aut mater cæ- terique ascendentes jure dividunt.(4)
(1) V. inf. art. 2146 et seq.
(2) D. 26, t⸗ 7.
(5) See D 1
(4) C. 3 t. 36, U. 10, 16, 21, 26. 1d. 27, t. 28 1. 9. NR. 12 2

Pit. II. De Donationibus et Tevtamentis. 201
1076. Dividitur autem actu seu inter vivos, seu testamento, servatis forma, conditionibus et regu- lis circa liberalitates inter vivos seu mortis causa adinventis.
De re tantum præsenti inter vivos dividenda de- cernitur.
1077. Ubi adscripta divisioni non fuerint bona quæcumque relicturus sit qua die munus vitæ im- pleverit ascendens, solito dividentur res extra divi- sionem habitæ.
1078. Si quibusdam, tum cum permitteretur here- ditas, existentibus liberis præmortuorumve descen- dentibus sua pars non fuerit destinata, irrita jacet divisio, novamqne ex lege instaurari, seu a preæte- ritis seu ab institutis recte provocatur.
1079. De læsione ultra quadrantem in discrimen adducetur divisio ab ascendente excogitata, parique jure ubi ex divisis et per præcipuum dispositis al- teri ex partitis lucrum nasceretur ultra id quod jura sinant.(1)
1080. Tentaturus ex causis in præcedenti allatis ordinatam ab ascendente divisionem, ipse prius æsti- mando impendenda repræsentabit, definitoque pro- cessu solus, necnon er litigatoria impendis perferet ubi reclamando succubuerit.
GAPEUTF V.
De Donato propter nuptias Conjug ibus et Proli ab eis nabcituræ.(2)
1081. FAcTA utrique conjugi aut eorum alteri quæ- libet iater vivos præsentium bonorum donatio pro-
(¹) V. aup. art. 887. 62) V in b e D. 23 tt. 2 3.

202 Lib. III. De variis Causis acqutrendi Pomini.
Pter nuptias iisdem legibus regitur quibus cæteræ hocce titulo donationes.
Nascituris non favetur, nisi casibus capite VI. hu- jusce titüli enuntiatis.
1082. Conceditur patribus st matribus cæterisque ascendentibus, sponsorum propinquis ex latere, quin et extraneis, uti liberalitate propter nuptias largian- tur qu
omnia morientes relicturi sint, aut partem tam dictorum gratia spondentium quam Prolis ex eorum uniona nascituræe, quo in casu donaterio con-
jugi donator foret superstes.
Hujusmodi donatio, licet in sortem tantum conju- gis utriusque aut eorum alterius videretur, semper, in casu præfato, superviventis donatoris liberis at- que ex matrimonio prodituris descendentibus accom- modata censetur.
1083. Irrevocanda solidatur concepta ad præceden- tem articulum donatio, eo scilicet sensu, ut ex do- natis largiendi causa detrahere quidquam vetetur do- nator, nisi de ære modico tantum remuneratorie ege præcipiat.
1084. Matrimoniali contractu dari licet bona ac- quisita aut acquirenda, seu integra, sive eorum par⸗ tes, actui modo adjungatar memoriale debitorum onerumve donationi præexistentium; quo facto ubi dies donator iwipleerit in arbitrio erit donatarii uti omissa subsequentium aditione præsentia tantum re- tineat.
1095. Ubi posthabita præfati in præcedenti articulo memorialis diligentia donationisque instrumento ad- jungendi; necessitate absoluta accipiendi aut relin- quendi donata premitur donatarius. Qui accipiens ea tantum vindicabit quæ decedens donator in suis habuerit, nullique hereditatis debito aut oneri non app lieabitur.
p li

Tit. II. De Donationibus et Testamenti. 203
1086. Jure a quocumque in contractu propter nu- ptias donabitur sive conjugibus, sive nascituris inde liberis, ea conditione ut æri alieno et aliis successo- ris oneribus satisflat ex parte donatarii, imponenda nutu donatoris, quicumque ille, sit conditione alia- quacumque; unde tenetur donatarius, ni malit dona- tis abstinere. Ast ubi contractu proptér nuptias vo- luerit donator aliquid rei sibi servatum de quo va- leat dein ex præsentibus donatis disponere, certam- ve pecunic quotitatem ex iis delibandam, nihilque inde per aliquam voluntatem distracto moriatur, manent ea tum in donatione, fiuntque donatarii aut illias heredum.
1087. Neque peti, neque edici potest irritari do- nata propter nuptias, sub eo colore quasi non fue- rint acceptata.
1o89. Matrimonio non subsequente cadit donatio propter nuptias.
1089. Donata sponsorum alteri in Specie articulo- rum 1082, 1084 et 1086, caduca erunt, quando su- perstes donatario donator ejusque posteris.
1000. Delata hereditate donatoris patiuntur conju- gibus quæque propter nuptias donata portioni dispo-
nendæ reduci.
EARUT.
De inter Conjuges, Seu propter nuptias, vel⸗
constante matrimonio, Donationibus.
1091. Murvo se conjuges in ipso matrimonii con- tractu, aut alterum alter ea qua juvabit liberalitate poterunt devincire modis infra habendis.(¹)
1092. In quacumque præsentium inter sponsos do- natione propter nuptias, ubi expressa forma condi-
—
(1) C. 3, t. 16, arg., 1. 26. Sec. ex cæt. lez.

204 Lib. III. De variis Cauois acqutrend? Pomintꝰ.
tionem illam non apponant, modo superstes vixerit donatarius, ea minime suppletur; donata vero legi- bus singulis subjacebunt quibus reguntur hujusmodi donationes.
1093. Ubi de bonis futuris, aut præsentihus et fu- turis propter nuptias inter sponsos, sive simplici si— ve reciproca voluntatum dispositione decernitur, iis tum regulis obtemperandum quæ capite præcedenti in ejusmodi liberalitatibus extraneo eis impartiente instituuntur, excepto quod pree donatore si donata- rius decedat, non transferatur donatio liberis ex ma- trimonio oriundis.
1094. Sive Propter nuptias, sive durante matrimo- nio, propria dscernere Poterit sponsus alteri sponso accipienda quæque in gratiam extranei licerent„qo saltem casu absque liberis aut a se descendentibus decederet; insuper et usumfructum poterit ei ad- scribere rerum quæ leges heredibus intactas s ervari voluerunt.
Si forte liberis aut ab eis descendentibus lugen- dus abiret donator, solabitur ei facultas donandi in alterum conjugem aut quadrantis dominium alterius- due quadrantis usumfructum, aut in usufructu se- missem tantum.
1095. Non nisi consentientibus iis consilioque ju- vantibus consensu quorum indigetur ut legitimo ritu nuptiæ procedant, donare minor valebit; dlius vero consensus ope quæque majori in conjugem largienda liceant, ea et illi.
1096. Jure revocantur quæcumque inter conjuges constante matrimonio donata„titulo licet inter vivos.
Neque frustra uxor omissa mariti judicisve aucto- ritate revocabit-
Non rumpitur huius generis donatio puero super- veniente.

Tit. 11. De Monationibu et Testamentis. 20%
1097. Constante matrimonio conjuges mutua reci- procaque liberalitate uno et eodem se actus contex- tu colere sive inter vivos sive testamento nequa- quam poterunt.
1098. Vir aut mulier qui liberis jam legitime susce- ptis ad secundas nuptias convolarit, novum spon- sum una tantum parte donare poterit, ea scilicet qug libero vel minus capienti obtigisset, ita ne quocumque in casu quadranutem ea donatio eXsuperet.
1099. Indirecta donatione ampliare nequaquam ge- stiant conjuges id quod superius praefinitur.
Non donatur quodcumque simulata specie interposi- tave persona donetur(1).
1100. Personae interpositae donatum judicatur, uhi ab uno conjuge pluribus, aut uni tantum ex hberis alterius conjugis alioque thalamo procreatis, aut ab donatore proximis, quorum heres futurus die dona- tionis praesumatur conjux alter, ante donatarium licet ille dein succubuerit.
C, 1.

206 Lib. III. De variis Causi acuirendi Dominil.
De Contractibus seu Ohligationibus conventis in genere.(1)
Lanno XII. decretus, die mensis Pluviosi 17; 27 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1604, die mensis Februarii 7.]
CAPUT PRIMUM.
Tim inare Dispovitum.
1101. CorTRAcTus est conventio qua dandi causa, faciendi aut non faciendi, sese invicem obligant unus aut plures.(2)
1102. Reciproce invicem contrahentibus obligatis, nallug maticus aut blateralis contractus dicitur.(3
1103. Undluteralis tantum, ubi unus aut plures uni aut pluribus obligati, illos sibi pariter non de- vinciant.
i10g. Commutatiuus, ubi contrahentium quisque dandæ faciendæve rei constringatur, quæ datis sibi aut factis videatur æquiparare.
.(1) V. in h. t. 1. 3, t. 14 et seq. D. 2 t. 14. Id. 45 t. 1. (2) b. 44 t. 7/ 1. 3. Id. 19, t. 6 1. 3. (3) D. 60, t. 16 1. 19.
un
da
U

TI. III. De Contractibus vou Obligationibus, etc. 207
Ubi contractus occasione in fortunam venit pars unaquæque profecturi ab eventu incerto lucri aut damni, alatorius est contractns.
1105. Muncur dicitur, quando partium altera mere gratuitam alteri conferat utilitatem.
1106. Ntulo onerosus, una si quque pars donan- di aut faciendi necessitate adstringatur.
1107. Contractus sive nominati, sive sint innomi- nati, generales recipiunt regulas præsenti titulo enu- merandas.
Submittuntur speciales specialium contractuum re- gulæ titulis uniuscujusque propriis; mercatoriis ve- ro Stipulationibus ordinatæ, in codice commerciali- bus appropriato sanciuntur.
E.
De ad esbentiam Conventionum Præœrehuivitiv.
1108. QuArTvok ad conventionis essentiam requi- runtur:
Adeuntis consensus obligationem;
Illius contrahendo habilitas;
Certa sit subjecta consensui materia;
Causa consensui permissa.
SEoCT1Lo PRILMA.
De Conen.(1)
1109. Qui errore captus, vi coactus, dolove illa- queatus consentit, utique nec consentire videtur.(2)
—
(1) V. in h. s. præt. tt. sup. cit. D. 4, t. 2. Id. 44, t. 4. C. 2, t. 21
S) B 1 5 Id 4. 85, t. 1. 116.

208 Lib. III. De variis Causis achuirendi Dominii⸗
1110. Ibi pacta tantum ex errore sunt inutilia, cum circa substantiam rei in conventionem adducts sit erratum.
Ubi de sola persona quis erraverit quacum in ani- mo sibi fuerat contrahere, irritum non habetur hu- jusmodi pactum, nisi causa conventionis præcipua ipsamet ea persona spectaretur. 64)
1111. Gausa inficiandi illata vis in eum qui con- traxit, etiam si ab extraneo neque so qui utilita- tem ex stipulatione ceperit.(4)
1112. Vis est quæ cadit in constantem virum, gra- visque et præsentis mali, sive in persona, sive in bonis justum illi timorem incutit.
Ftatis in his ratio habetur, sexus et conditionis.(3
11713. Gausa metus habetur contractum irritans, non tantum ubi in contrahentem sævierit, verum etiam et in illius conjugem ascendentes aut descen- dentes.(4)
1114. Causa non apparet inficiandi, ubi quis, nulla vi sibi admota, imperio tantum obsequitur patris aut matris, aus alicujus ascendentis.(5)
1115. Si forte a quo tempore metus aberat, ra- tum quis fecerit, expresso sive aut tacito consensu, sive lege statutum tempus restitutionis prætermit- tens, conventionem allata metus exceptione minime
impugnabit.(6)
() 1. 4, t. 13. D. 44, t. 7, 1.67 Id. 56 t. 17 5 6 i t. 69 1 t. 19„ 1. 4. Id. 2, t. 21. N. 22, arg.„ c. 10.
(2) D. 43 t. 16. Id. 44, t. 4. Td. 4, tt. 2, 3. IHd. 12, t.5,17.
2
Id. 350,t. 171. 116. C. 2, t. 20. Id. 4 t. 44 1. 2. 1d. 1, t. 4, 1. 13. (3) D. 60 t. 17 1. 184.
() 1 40t. 8. (6) D. 20, t. 1, arg., 1. 26. Alit. intell. 50, t. 17, 1. 4.
(6) D. 50 t. 17 ars. A cont. 1. 50, 109 142. Quin et ex J. 152. F. 2.
do tem ind
ub
hI
81 Pre
——

Tit. III. De Contractibus Seu Oöligationibus, etc. 209
1116. Quoties partium altera tales intricaverit ma- chinationes, ut evidenter constaret, non nisi fabrica- tis istis astuciis consensisse alterum, causa tum do- lus habetur irritandi.
Non præsumitur, probatoque opus est.(¹)
1117. Errore, metu dolove tracrata conventio ple- no jure non irritatur, actione tantum exinde in nul⸗ Btatem aut rescindendo suppeditatur, casibus et mo⸗ do sectione VII. capitis V præsentis tituli explicandis.
1118. Læsio in certis tantum quibusdam contracti- bus, aut in certas quasdam personas judicatur, quem- admodum eadem sectione haberé est
1119. Generatim obligare se aut stipulari proprio nomine, nisi de se aut sibi, nemo potest.(2)
1120. De extraneo tamen, factum istius promitten- do respondere cuique licet, salva contra responden- tem promittentemve fore ab extraneo ratum actione indemnitatis, pacto si stare extraneus recuset.(3)
11211 FPariterque et alteri stipulari haud absurdum, ubi ea conditione quis sibi stipuletur, aut alteri do- net; stipulatione se usurum extraneo indicante, mi- nime ab eo revocandum erit qui pactus fuerat.(4)
1122. Sibi heredique suo, jusve suum obtenturo, stipulari quisque censetur, nisi contrarium aut ap⸗ probetur, aut ex conventi natura prodeat.(3)
3 Id. 3, t. 5. 1. 9.
2 1. *

—
210 Lib. III. De variis Causs acguirendi Pominii.
SEcTILo II.
De Contrahentium MHabilitate.(1)
1123. Contrahendo habilis quisque, nisi lege pro- hibeatur.
1124. Contrahendo inhabiles,
Ptate minor,
Quibus a bonis interdictum fuit,
Mulieres conjugatæ casibus scilicet lege expressis,
Generatimque et ab ineundis certis quibusdam pac- tis lege quicumque impediti.(2)
112%. Minor, cui interdicitur, mulier sub potesta- te viri, inhabilitatis prætextu obligationes suas peje- rare ne præsumant, nisi casibus lege expressis.
Contrahendo habilis nemo, allata minoris inhabili- tate, aut interdicti conjugatæve mulieris quibuscum inierit, a conventi vinculo se poterit expedire.(3)
Sxcrro III. De Oöjecto et Materia Contractus. 1126. Contractus cujusque objectum res est qus-
dam cui dandæ vel faciendæ aut non faciendæ quis
obligatur.(4)
(1) V. in h. s. præt. tt. sup. cit., tt. Cod. huj. de inupt., de, min. etc., de maj. interd.„etec. (2) D. 2, t. 14. 1. 29 in pr⸗
(3) D. 30, t. 17, U. 110 5. 4 134,§. 1. Id. 4, t. 4, ars⸗
1. 33, 3 5. 6 t. 6. C. 2, tt. 41, 42. Id 19. t. 1, 1. 147 5. ²9 (4) D. 193 t. 57 1. 5.
p

15
de
Tit. III. De Contructibus veu Obligationibus, eto.. 211
1127. Merus rei usus, aut mera possessio, quin, veluti res ipsa, contractus sit objectum haud ambi- gitur.
1128. Pactis tantum res subjiciuntur in commercio positæ.(1)
1129. Specie sd minus definita sit oportet contrac- tui res aubjecta.
Nec obest incerta sit quotitas, modo tamen defi- nienda.
1130. De futuris contrahi potest.
A conventione tamen qua nondum delatæ heredi- tati renuntiaretur, aliquidve circa ejusmodi foret stipulatum, imo et consentiente eo successioni cujus inhiaretur, jura prorsus abhorrent.(2)
S 5 1V.
De Causa.(3)
1131. Sine causa, seu ob falsam causam illicitam- ve, non contrahitur.(4)
1132. Causa etsi non expressa, conventio tamen flrmatur.
1133. Illicita ea causa est, quæ legi aut moribus, publicæve ordinationi repugnat.(5)
(1) I. 3. t. 20. D. 2, t
(2) C. 2 t. 3 1 ö 3
(3) V. in h.. D. 12 t. 7.
a⸗ 13
i a9. Id. 50, t. 17, 1l. 27„ 45.

a12 Pib. III. De variis Causis acquirendi Domini.
CAPUT III.
De Oöligationum Ehfectu. SEcTIo PRIMA.
Generatim Dipoita.
1134. LBx est contrahentibus legitima conventio.(1)
Non nisi consentienibus invicen, aut ex causa lege introducta revocatur.(2)
Bona fide adimplenda est.(3)
1135. Ad id non solum conventa obligant quod sti- pulatione prolatum sit, verum etiam et in quibus- que ex æquitate, usu aut lege, juxta conventi nar turam proficiscuntur.(4)
SEeoTo II.
De OMigarione in dando.(3)
1136. Ut detur aliquid abligatus, tradendæ rei si-
() D. 60, k. 17, 36. Id. 16 t. 31 1. 1, J. 6.
(2) I. 3 t. 30, in f. D. 50, t. 17, 1. 36.
(3) D. 60, t. 17. 1. 23 t. 16, 1. 69. 1d. 16 1. 3 1. Z1. C 4 t. 10, 1. 4.
(1) D. 19, t. 1.1. 11.„ F. 1, arg⸗ 1. 36. 1d. 21, k. 1 1 3 5. 20 14 1 in f.
(S) v. in h. 1. D. 16, t. 11 1. 3. 1d. 18, t. 5. C. 4 t. 42.

Fit. III. De Contractibus veu Obligationibus, eto. 213
mul obligatur, atque donec tradatur, servandæ, im- minente pœna in creditorem quidquid abfuerit aut intererit pensandi.(¹)
1137. Sive in partis utriusque utilitatem, sive in unius tantum conventum fuerit, jure sibi imposita obligatione custodiendæ rei, debitor jubetur eam ad- hibere diligentiam quam rebus suis solet bonus pa- terfamilias.
Gravior est aut levior ea diligentiæ necessitas ra- tione certorum quorumdam contractuum, de quibus in eo, quid cuique eompetat sequentibus titulis constabit.(2)
1138. Solo consensu inter contrahentes perficitur rei tradendæ obligatio.
Fa dominium ecreditori adquiritur, illiusque in pe riculum res venit a quo tempore erat tradenda, cum vel minime tradita; nisi saltem moram debitor fece- rit, quo in casu omne rei periculum patiur.(3)
1139. Moram facere videtur debitor, sive denun- tiatione, sive simili quodam actu impetitus„sive ip- so pacto; ubi potissimum illud szipulati fuerint, absque ulla videlicet actus solemnitate, dieque ipsa solvendi cedente, in mora fore debitorem.(4)
1140. Continentur titulo de Emprione Venditione, tituloque de Privilegiis et Fhpotlecis, pacta dari tra- dive immobile.
1141. Ubi ut detur tradaturve mobile aliquid, cum
5
D. 19 t. 1., 36 1 19.
9 1 13 3 6. d. 6. 1 1. 16. 1d 18 1 6 1 5„ ult. C.. (6) Db*, 6. 1 1. 32 18. M 1 c. 3 1. 4.§. ult. C.
4 1 d 8 3 1 1. 4. 7, b ult 1d. 7 1
in n. 1

214 Lib. III. De variis Causit acquirendi Pomini.
duobus successive stipulantibus fuerit conventum stipulantium prior qui rem acceperit, is potior habe- tur, illiusque dominium retinet, tituli etsi tempore posterior, nactus modo bona äde possessionem.(1)
SpeTo III.
De Obligatione in fuciendo aut non Faciendo.
1142. Pacto faciendi aut non faciendi quotiescum- que dehitor non steterit, refunditur in eo quod abest atque interest præstandi contractus omissio.(2)
1143. Fa præter non repellitur creditor prosequens, ut quæque spreta conventione extracta fuerint eruan- tur; meritoque aget ut auctore judice ipse ea debi- toris sumtihus diruat, servata, si videatur, totius quod sibi abfuerit aut intererit repetitione.
1144. Ulud et consequi potest creditor ut proprio debitoris sumptu stipulati executionem sibi liceat pro- curare.
1146. Si in non faciendo reponatur promiss fidei sacramentum, huic qui contravenerit, solius facto con- traventionis damni illati damnas erit.
SEeTILo IV.
De eo quod omina Obligatione obest atque interest.(3)
1146. In id quod ahest atque interest tunc tantum
———
————
1. 16. 14.
(2) D. 42, t. 1, 1. 13 in f. 1d. 13 t. 4, 1, 8. 1d. 46, t. 1, 42 1d. 50t. 17, ark., 1. 156 in pr.
(3) V. in h. s. D. 22* t. 1. e. 4 3
—
— S—
n

Tit. M. De Contraotibus veu Ohligationibus, eto. 215
tenetur obligatus quando in mora constitutus, nisi saltem ubi rem dari fierive convenisset, neque dari poterat neque fieri, præterquam certo tempore cujus opportunitas culpa iMlius interfluxerit.(1)
1147. Ubi aliquid creditori abfuerit, vel illäus in- tersit, in id condemnatur debitor ob causam sive non præstitæ sive dilatæ obligationis, quoties evidenti ab eo probatione non maneat firmatum extraneis non vero sibi imputandam inexpleti pacti malitiam, cum vel in eo dolus non reperiretur.(2)
1148. Ubi quowinus daret aut faceret interdictisve abstineret, vi majore aut casu fortuito fuerit impe- ditus; neque de eo quod absit, nedue de eo quod intersit inquietabitur.(3
1149. In eo quod abest atque interest illud specta- tur quod amisit creditor, quodque lucrari poterat, salvo jure exceptionis cujusdam et modi infra adscri- bendo.(4)
1160. Ubi dolo malo debitoris factum non fuerit quominus suum contractus effectum sortiretur, in 60 tantum tenetur quod abfuturum deinceps, aut tore ut interesset, ineunte pacto provisum, vel provideri potuerat.
1161. Quin et ubi debitoris dolo factum fuerit quo- minus pacta servarentur; in id quod abest credito-
(1) D. 50„t. (2) D. 46, t. 8 1. 13. 1d. 19, t. 1, I-1, 11. 49, I. 4. 10,
(3) 1. 3, t. 24„ F. 3. D. 17 6. 1 sr. 1 3 ₰2r 1. 24 1. 19 1. 31 C. 4. t. 23 e3 23 1. 1.3. 48 M. 35* 5.
() D. 13, t. 3. 1. uit. 1d. 45 t. 1,1. 39.

216 Lib. III. De varii Causis acqutrendi Domini.
ri, vel quod lucrari poterat, illud tantum venit quod immediata ab deluso contractu directave rei conse- quentia proficiscitur.(1)
1152. Quoties conventum, uti per quem steterit quominus pactum impleatur, hac vel illa is pecunia pro eo quod absit aut intersit plectatur, summam nefas onerosiorem adjudicari.(2)
11 53. Quoties de pecunia numeranda tantum con⸗ venit, in mora debitor nihil aliud pro eo quod abest atque interest nisi præfixas lege usuras luere con- demnatur, salvo jure speciali de commercio et satis- dationibus.
Quas consecuturus creditor nulla indiget accepti damni allegatione.
A die tantum actionis debentur, exceptis casibus quibus, lege statuente, pleno jure deberi incipiunt.(3)
11 54. Usuras quandoque producunt sortis usuræ, sive actione in jus, sive speciali convento; modo unius ad minus anni intervallo crescere potuerint.
11 5. A die tamen actionis, aut pacti conventi de- currunt usuræ, quoties vellicarum aut urbauarum conditionum pretia, redituumve perpetuorum, aut in vitam debita cesserint,
Idem et de fructibus restituendis, et de usuris ab extraneo creditori in debitoris liberationem iupen- sis.(4)
Se 0 D⸗ Conventionum Interpretatione.
1156. In conventionibus voluntas contrahentium
3 ie
n 1. 26.
63 c
(4) D. 5, t. 31 1. 311 F. in f. 14. 22. zup. cit. t. 1, 1. 1%
ri

41
Tit. III. De Contraetibus S6u Obligationibus, etc. 217
communis potius quam verba ex grammatico illarum tenore spectari conducit.(1)
1197. Quoties ambigua est clausulæ oratio, ea Po- tissimum sententia eligatur qua aliquid conventum
appareat, neve ea qua nihil placitum videatur.(2)
1159. Verba æquivoca eo sensu securius accipiun- tur qui contractus naturæ opportunius congruat.(3)
1169. In ambiguis id interpretari oportet quod in regione ubi actum est frequentatur.(4)
1160. qu in contractu non fuerint expressa, consuetudine vero adnitantur, suppleri ea manifesti ju 18 6„
1161. Alias ab aliis conventionum clausulas expe-
dit explicari, unamquamque eo sensu interpretando qui ex corpore contractus præfulgeat.(6)
1162. Quoties dubia oratio est, in stipulatoris pe- riculum obligatique favorem interpretaudum. 6
1163. Contracta quovis generali sermonis contextu⸗ de iis tantum concipiuntur de quibus in animo con- trahentes habuisse appareat.(8)
1164. Kxpressa manifestandæ gratia conventionis, consuetam latitudinem minime angustare videntur qua solita jure pateant obligationes casibus non ex- pressis.(9)
05
6) P 1. in
() D. 50, t. 17 1. 67. 1d. 45. sup. eit. t. 1.
(3) Arg. ex. cit. art. sup.
(6
(S In cont. tacit. ven. qug sunt. j. et cous. an. j. 1 Rib. 46 sup. eit., t. 1.
(7) D. 45, sup. cit., t. 1, 1. 138. 1d. Il. 99, 109. 1d. 44 k⸗ 7
66) B g C. 3.
60 D. 1. 81
d. 3t.

218 Lib. III. De variis Cauis achuirend Domini.
S
De Conventionum Ehctu erga Eatraneos.
116. Invalent conventa inter solos contrahentes; extraneo neque nocent, neque proficiunt, nisi casi- bus articulo 1121 expressis(1)
1166. Causas et actiones debitorum exercere eredi- tores jura introduxerunt, exceptis iis qu person⸗ exclusive adunarentur.(2)
1167. Ipsis et proprio nomine impugnare datur quque in eorum fraudem debitor consenserit.
De iis tamen quæ sibi sive ex titulo de Suceesio- nibu, sive titulo d⸗ Wuptiis mutuohue vonugatorum Jure competerent, eo modo experiri juhentur, quo in his titulis excogitatum est.(3)
() C. 7, t. 36, ars. 1. 22. V. sup. art. 1119.
(2) D. 4, t. 1, h 15 F. 2, 8 et seg. Id. t. 9, impr. I. 1. F. 2 C 4. 1. 6
(3) 1. 4. t. 5 F. 6.
ine 60 a

Tit. III. De Contractibus vex Obligationibu ete. 219
CAPUT IV.
De diversis Obligationum Speciebus.
§ EcTIo PRIMA.
De Oõligationibus eæx oonditions.(1)
Pe conditione generatim Sumpta, variisgue iliius Speciebus.
1168. OBLIGATIo ex conditione ea est du sub incerto futuroque eventu concipitur, sive 6am ab cotzitato eventu pendere voluerint, sive ab ea prout advenerit, aut defecerit recedere decreverint.
1169. Casuali conditio ea est qduam sors regit, quamque seu creditor seu reus nequent moderari.
1170. Potestativa, qu= eventuistipulationem com- mittit quem alterutra partium arbitrio possit aut promovere aut cohibere.
1171. Mita, quæ et alterius simul contrahentium et extranei voluntatem desiderat.
1172. Singula quæque conditio rei aut impossibilis aut inhonestæ aut illieitæ inutilis est, ab eaque
contractus vitiatur.()
6) W tt h eit. D. 35, t. 1. (2) D. 46, t. 1. 1. 29. 1d. 50 t. 17, 1. 185. 1d. 44 t. 7„1. 4 1. 31 F. II. Sec. D. 35 sup. 13

120 Lib. III. De variis Causs acyuirend Pominii. 1173. Conditione impossibile aliquid non faciendi, obligatio non vitiatur.
1174. Nulla est obligatio quam arbitrio Possit pro- mittens moderari.
117%. Eo modo adimplenda est conditio quælibet, duo et voluisse videntur et intellexisse consentien-
tes 60)
1176. Ubi ea conditione stipulati fuerint, si res statuto tempore evensrit, dictoque temporis momen- to non evenerit, defecisse videtur conditio. Si ne-
due tempus præfixerint, continuo locus est adim- plendi, neque ea unquam defecisse videtur, nisi ubi dubio procul non eventuram.(2)
1177. Si quis sa conditione se obligaverit, si res ſe statuto tempore non advenerit, effluxerintque dies
re non eveniente constituti, committitur conditio; ve idem juris, si ante ac dies cesserit, constet non eventuram; atque ubi dies certus non adscribitur,. tunc expleta tantum videtur placita conditio, cum abfuturum certe eventum in Promptu est.
1178. Impleta videtur conditio, quoties per debi- torem stetit quominus adimpleretur.(3) 3
1179. Retro trahitur conditio ad diem concepti con- tractus; demortuique ante conditionem jura ad here⸗ ka des transeunt.(4) et
1180. Quandiu conditio expectatur, acta quæque
conservandæ actioni conducentia, exercere credito- rem commodissimum est. u,
(
(1) D 16 t. 3, 1. 1,§. 6. 1d. 30„t. 171. 23 in med. l. S) 3 6 8 4. D. 1. 1 1.( (3) D. 50, t. 17, 1. 161. V. D. 3 sup. cit. t. 1, impr.

Tit. III. De Contraetibus Seu Ubligationibus, eto. 221
i.
De Supensiva condieione. P
1181. Initum sub conditione suspensiva obligatio- nis fœdus illud est, cujus sors aut eventui futuro in- certoque committitur, aut actui præterito quem ve- ro nondum partes norint.
In primo casu expectat obligatio eventum.
In secundo valet a die contractus.(1)
1182. Ubi sub conditione suspensiva obligationem ferierint, cum manifestum sit debitorem nt daret obligatum se, nisi constante eventu, noluisse, con- ventem rem interdum in sui periculum detinet.(2)
Si forte res absque culpa debitoris perierit, peri- mitur obligatio.()
Si absque culpa debitoris fuerit imminuta, credi- tori electio datur, ut vel conventione abeat, vel rem' imminutam, pretio nihil detrahens, consequatur.(4)
Si culpa debitoris viluerit, aut obligationem solu- tam creditor volet, aut rem consequetur, simulque et quod abfuerit atque intersit.
3 innet. l 1179. t6 t (4) See. D. 18 t. 6, 1. B in pr. Ouid si.

a22 Lib. III. De varfis Causis ucuirondi Dominii⸗
5. 1II.
De solutorta conditione.(¹1)
1183. Solutoria conditio ea est qua adveniente obli⸗ gatio revocatur, eoque res regreditur quo nunduam obligatis.
Diem exequendæ obligationi nequaquam differt; quo tantum casu res conditioni subjecta advenerit, restituendis creditor tenetur quæ obtinuerat.(2)
1184. Tacite semper synallagmaticis contractihus inest solutoria conditio, si partium quædam conven- tis non steterit.
Pleno jure tunc contractus non corruit. Stipulanti optio datur, vel ut postulet adimpleri conventum, modo fieri possit; vel illius resolutioneim prosequa- tur, simulque et quod ei abfuerit atque intersit.
De resolutione in jus experiendum; verum etreo,
ta, dilationem indaulgeri minime incon⸗
Causa 6C0O
cessum.(3)
SEcIo 11. De ad diem Oligationibus. 1 85. In eo diei terminus a conditione discrepat
quod obligationem minime suspendens, illius tantum differat eventum.(4)
() V. in D. 13 t (2) D. 18 t. 2, 1. 2 in pr. Id. t. 1 1. 3. Id. 23, t. 3„I. 10
3
5 (3) V. D. 18* t. 3 imp. 1. 135. Id. 45 sup. eit t. 1. (4) 3 16 D 0
17„ arg.„ 1. 14.
7
à

Tit. III. De Contrnctisus veu Oblig ationibu, etc. 223
1196. Non exiguntur ad diem, ante diem debita; ante diem soluta necquicquam repetuntur.(1)
1187. Dilata in debitoris gratiam dies jure præsu- mitur, nisi aut stipulatione aut circumstantiis in cre ditoris et favorem conventum adprobetur.(2)
11g. Diei non cedentis beneficium inutiliter reus implorahit rei alienæ impar judicatus, seu. facto cu- jas imminutæ fuerint suppositæ in contractu credito- ri cautiones.(3)
Sxerro III.
De alternis Oõligationibus.
1189. Tradita rerum debitarum alterutra, liberatur alternæ obligationis reus.(4)
1190. Debitoris est electio, nisi creditori stipula- tione attributa.()
1191. Alterutram etenim rem tradendo liberatur debitor; partem vero alterius, alteriusque partem creditori invito frustra persolvere attentabit.(6)
1192. Ex duobus promissis ubi impossibile unum, verbis etsi alternis concepta conventio, pura tamen et simplex definitur.(7)
(1) I. ut. art. sup. cit. D. 16, t. 2, 1. 16, F. 1. 1d. 36, t⸗ (2) D. 46 t. 3. 1. 70. 1d 33, t. 1, 1. 16. 1d. 50, t, 17,. (3) C. 4. t. 35 ats., 1. ro.
(4) D. 13t. 5, arg. 1. 26 in pr.
(S) D. 18, t. 1, 1. 25. 1d. 23 1. 10, K. 6. 1d. 19„ t. 1„ 1. 27,
(v... U0 D. 3. 1, 5. 4.

*
224 Lib. III. De vuriis Cauis acuirendi PVomin⸗
1193. Ubi ex duobus promissis, culpa licet debi- tolis, alterum vel perierit, vel solvi non posse cc- perit; quæ fuerat alterna jam sinplex habetur obli- gatio; neque pro re amissa pretium legitime offertur.
Si quando res utraque promissa interierit culpaque debitoris altera, in pretio persolvitur quæ ultimo abfuerit.(1)
1194. Ubi in casu afticulo præcedenti præviso ere- ditorem optio ex convento expectaret,
Vel promissarum rerum altera tantum evanuit, quod si absque debitoris dolo, superstitem tum as- sumet creditor; si vero deliquisse debitor probetur, vel sibi reinanentem consequitur creditor præstari⸗ vel extinctæ pretium exsolvi;
Aut utraque abest; tuncque⸗ in alterutra si reus defecerit aut in una tantum, arbitrio creditor vel „ hujus vel illius pretio adimplebirur.(2)
1195. Utraque si abfuerit, neque in culpa debito- . re, neque in mora cönstituto, solvitur obligatiouis vinculum juxta articulum 1302.
1196. Protenduntur et hæc conventis in quibus
plura quam duo, alterna obligatione conciperentur.
SEcTIo IV.
ℳ 5 De in Solidum Ohligationibus.(3) De aetlonis in Solidum jure inter ereditores⸗ 1197. Inter plures creditores judicatur stipulatio in S D. 13 t. 41 1. 2.§. 3. 1d. 18 4. 17 1. 34.. 6. 1d. 46,
() 46, 1 3.1 93. (3) V. in h. 5. 1. 31 17. D. 45 C. 97 t. 40.

UU
U
—
Tit. III. De Contractibus Sou Ohligationibun, etc. 225
solidum, quando horum cuique pactionis titulus ver- bis expressis jus perpetret totum exigendi, 1ta ut ho- rum uni solvendo debitor liberetur, quamvis rei de- bitæe beneficium per partes possit inter universos cre- ditores dividi.(¹)
1198. Ab uno aut altero credendi correorum debi- tor haud impetitus, legitime cuilibet persolvit.(2)
Sibi attamen si ab uno horum remissum fuerit, pro parte tantum hujus liberatur.(3)
1199. Quoquo modo in unius gratiam creditori- bus discontinuetur prescriptio, discontinuatur et in
omnium.
5. 1I. De in Solidum obligatione ex parte cujusque correi.
1200. Debitores in solidum ii sunt quos unius rei detinet obligatio, ita ut horum quisque de toto pos- sit conveniri; quisque vero erga creditorem, uno tantum expendente, liberetur.
1201. In solidum contrahi potest, si unus ex co- debitoribus rei eidem, modo etsi absimili, obligetur; si iste verbi gratia sub conditione tantum, alter me- ro et simplici contractus vinculo adstringatur; aut si ille dilationem sibi stipulatus fuerit huic non accom- modatam.
1202. Non præsumitur in solidum conventiò, ex- pressa verum stipulatione enascitur.
Quæ regula in his tantum fallit, queis pleno jurs ex lege quadam soliditas incutitur.(4)
6 3
(2) D. 46, t. 3, 1. 37„. 1. Id. t. 4. 1. 13, F. 12. Id. t. 13 l. 26.
(31 B. 2 4. 143 1. 37.
(4) D. 19 t. 2 1. 47„ C. 71 t. 55 1. 1.

a26 Lib. III. De variis Causis acquirendi Vominii
1203. Promisse in solidum obligationis creditor, pro nutu cuilibet ex debitoribus condicet beneficio divisionis minime excepturo.(1)
1204. Intentatæ contra unum e correis actionum persecutionem minime nocent, quominus et in alios hujusmodi actiones repercutiantur.(2)
120. Si culpa aut mora ex parte unius aut plurium debitorum res abfuerit, pretii supplendi non exi- mentur cæteri codebitores; ad id vero quod abest aut interest nullatenus tenentur.
In eos tantum a quibus delictum aut dilatum fuerit, de eo quod sibi absit suique intersit creditor expe⸗ rietur.(3)
1206. Agitata in unum e debitoribus actionis per- secutione, contra omnes præscriptio intersecatur.
1209. Usuræ ubi ab uno correorum promittendi petuntur, contra cæteros procedunt.(4)
1208 Codebitor in solidum cui creditor urgeat, pro- deuntibus ex conventi natura zexceptionibus se pote- rit tegere, cunctisque sibi personaliter competenti- pus, nec non et iis quæ in singulum quemque cor- reum proficiant.
Pure vero in cujusque eorum personam cadentes non usurpabit.(6)
1209. Ubi unus debitorum ereditori heres unicus
(¹) Sec. N. 99.
(3) D. 13 t. 6, arg., 1. 17. 2. Id. 167 t. 3 arg.„ 1 9 10. V. ad. 1- am part. D. sup. cit. in f. 1. penult.; ad z-am id. 22, t. 1 1. 32) F. 4.
(4) D. 22 t. 1. V. 1. 32„§ 3. (3) D. 46, t. 1, 1. 32. Id. 12, t. 2, 1. ult Id. 2. t. 14 U. 24 in f. 32 et se. 1. 32, C. 5. t. 36, 1. 11, t. 41„ 1. 1.

i
1
Tit. III. De Conkractibus veu Oh ligationibuo, eto. 227
accedit, et vice versa debitori creditor, pro parte tan- tum istius aut illius, procedente confusione, solidum extinguitur.(1)
1210. Creditor qui in dorrei unius gratiam dividi debitum patitur, solida in ceteros actione nihilomi- nus utitur, deducto vero ære solido quo alterum ex eis exoneraverit.(2)
121. Qui separatim unum e debitoribus pro sua parte solventem accipit, neque solidum aut jura in genere ek apocha retinens, hujus in favdrem tantum solidam actionem abdicat.(3)
Qui debitore summam partis ab eo debitæ æqua- lem percipit, nisi in instrumento illud adscribat, yro parte eu, jus suum ei indulsisse nullatenus cen- setur.
Idem et de simplici in quemque e debitoribus ac- tione pro parte illins libellata, ubi actioni iste non acquieverit, in eamve judex nondum pronuntiave- tit.(4)
1212. Cum separatim creditor, nullaque servati to- tius juris mentione, quemque e debitoribus admit- tit pro parte debitum absque éo solventem quod in reditibus annuis aut usuris supercreverit; de in so— lidum actione circa ea tantum cadit, quæ in annuo reditu et usuris cesserunt; non e cöntra quæ cessura sint, neque pariter in sorte, nisi per decem succes- ive annos continunta hujusmodi ratione solvendi.
1213. Jure dividitur respectu debitorum inter se solida in creditorem obligatio, des ea enim pro sua unusquisque parte tenetur.
) b. 46, t. 1, arz., 1. 50. C. 2, t. 19, arß. 1. 7. I4. 4, t. 6.
(2) G ½ 6 3. 18, Nec repug. Id. 30, t 1„ L. 8 5. 1. (3) V. art. sup. [4) D. 30, t. 1„ 1. g,§. 1.
15*

228 Lib. III. De variis Causis acquirendi Pomini. 1214. Cum aliquis e codebitoribus totam in solidum obligationem exsolvit, pro rata tantum et divisa cu- jusque parte contra consortes agens admittitur.
Horum quidam si solvendo non sit, damnum ex illius deliquio emergens, contributione facta, et om- nes solvendo invadit et eum qui exsoluerat.(1)
1215. Si forte creditor actione in solidum e de bi- toribus voluerit quempiam exemptum, unusque aut plures aliorum codebitorum solvendo dein reperian- tur impares, contributione super omnes imo et su- per quosque præcedenti creditoris indulgentia ab so- liditatis vinculo missos, refundetur portio obæratorum
1216. Si in solidum conventa ad unins tantum ut- litatem attinerent, de toto ille in alios codebitores, meros veluti fidejussores distineretur.(2)
§ Ec T1o V. De dividuis aut indiuiduis Obligationibu.
1217. Dividua aut individua obligatio dicitur prout rem attingit quæ tradendo, aut factum quod exe- quendo, sive intellectualiter sive materialiter dividi Possit aut non dividi.
1218. Individua est obligatio cum vel res vel fac⸗ tum de queis concipitur ex se forent dividua, si sub ca ratione partes non recipiant qua in conveniendo res devenerit aut factum.(3)
(1) I. 3 t. 21,. 5. D. 3* t. 5 1. 3, Id. 10, t. 2, 1. 19. Id. 17, t. 2. Id. 16 t. 1.
(2) D. 10, t. 2 arg.⸗ 1. 44„ 5
() D. aup. eit., 1. 85,. 2. Id. 33, t. 1 1. 15, Id. 50 t⸗ 36 1 5
e

E
Jit. III. De Cont ractibus veu Obligationibus, etc. 229
1219. Adstipulata soliditate, minime in individui naturam transit obligatio.
5. J. De oblig ationis diiduæ effectibus.
1220. Dividua per se obligatio creditorem inter et debitorem individua custoditur; in solos heredes di- vidua, quippe qui seu actores, seu rei, pro parte tantum quisque ea computentur, in qua sive cre- ditoris sive debitoris locum obtinent.(1)
1221. Illustratum articulo præcedenti principium exceptionem patitur in heredes debitoris,
1mo Cum sub hypothecario pignore debeatur;(2)
2.do Ubi certum corpus;(3)
3 10 Ubi de alternis conventio fuerit, optione data creditori rerum quarumdam, e quibus una foret in- dividua;—
4 10 Ubi heredum aliquais implendæ obligationis munio, pacti titulo unus oneratur;(4)
5 10 Quoties sive conventi natura, sive ipsa re in conventionem adducta, sive ex fine quem contem- plati fuerint contrahentes, noluisse eos infertur scin- di per partes contractus complementum.
PTribus primis casibus quilibet rem obligatam fun- dumve oppignoratum detinens, de toto conveniri
in pr
8) D. 13„ t. 6, 1. 3 5. 3.
(4) D 1. 1. d. 10 1. 20 S 3 8. Id. 0 L. 1. ang.„ 1. 69§ 2.

230 Lib. III. De variꝰs Cauis acquirendi Dominii.
£ Potest, sive propter rem obligatam, sive propter fundum hypothecæ substantem, salvo ei in cohere⸗ des recursu. In quarto casu, unus il)e cui debitum exsolvendum incumbit; in quinto, singulus de tote
sollicitatur; salvo cuique in coheredes recursu.
De eßectibus obligationis individuæ. 8
1222. Pro toto obligatur quisque horum qui con- junctim de re individua consenserunt, cum vel mi- nime in solidum pacti fuerint.(1)
1223. Idem et de heredibus perempti alicujus hoc- ce modo obligati.(4)
1224. Creditoris heres quisque individuæ obligatio- nis totum potest persequi.
Solus totum debitum remittendi invalidus, solus pretium nequit rei loco accipere. Heredum quidam ubi solus debikum remisérit, pretiumve pro re ac- ceptaverit; coheredi illius tunc tantum impetenda erit res individua, si partem a ccherede remissam, Pecuniamve numeratam accepto ferre sit paratus.(30
122 5. Dilationem impetrabit conventus in totum heres debitoris, coheredes in jus ipse devocaturus; nisi ea sit obligationis natura quam heres citatus unus possit luere; tum enim in judicium statui po-
terit servata recurrendi facultate.
(¹) (2) V. art. sup. (3) V. p.art. 1098.

Tit. III. De Contractibus heu Obligationibus, ete. 231 S Sro VI.
De obligationibus yœnali clausula colligatis.
1226. Clansula penalis ea est qua quis in conven- ticautionem pœenæ se subdit ni conventum impleat.(1) 1227. Ubi principalis causa cadit, corruit et clau- sula pœnalis. 5 Fa vero cadens, minime principalem intrahit.(2) 6 228g. In mora debitorem pœnæ postulare creditor principalis omittens, pacti executionem jure potest vindicare.(3)
1229. Compensat clausula pœnalis damna et quod, neglecta principali obligatione, creditoris interest.
Pœnam simul et rem prosequatur iniquum, nisi ad moram pœna mere ordinata.(4)
1230. Sive adimplendæ primariæ obligationi dila- tionem intenderint aut stipulari omiserint; tunc tan- tum pœna committitur, cum seu dando obligatus seu assumendo aut faciendo in mora constituatur.(§) 5 231. Si convento principali pro parte debitor pa- ruerit, pœna judici moderanda permittitur.(6)
1232. Ubi sub pœna de negotio individuo fuerit con- tractum, herede vel uno pactum infringente pœna
(1) D. 2„t. 16, 1. 16. Id. 19, f. 1. I. 47.
(2) D. 50, t. 17, I. 129„5. 1.
(4) D. 19, t. 1, 1. 28. Id. 17, t. 2. 11, 41742. Id. 44 1. 7. 1. 60. G 1„1.
3 1. un.

232 Lib. III. De varii Causis acuirendi Domini.
committitur, de eaque agi potest sive in totum ad⸗ versus infractorem, sive in singulos pro parte cujus- que sua, pro toto vero actione hypothecaria, salvo eis adversus reum pœnæ commiss recursu(¹)
1233. Obligationem sub pœna ubi dividi natura rei patitur, ab eo qui pacta spreverit pœnam exigi conducit, atque ea tantum parte qua in Principali ob- ligatione disrinebatur, nulla addita actione in eos qui convento steterunt.
Ab hac lege receditur, ubi, cum pæna eo animo 3 contrahentibus addita fuisset ut per partes debitum non exsolveretur, huic in totum ne satisfieret cohe- redis facto fuit impeditum. Fo in casu pœna ab eo tota repetatur fas est, contra vero cæteros heredes pro cujusque parte, salvo eis recursu.
De Modis quibus tolluntur Obligationes.(2)
1284. TorTLuNTuR obligationes,
Solutione,
Novatione,
Voluntaria acceptilatione
Compensatione,
Confusione,
Re amissa,
Nullitate, aut rescisione,
Fventu resolutivæ conditionis præcedenti capite explicatæ,
Præscriptione demum, speciali titulo tractanda.
(1 D. 16, t. 3, arg. I. 9. V. sup. s. 2. (2) V. in h. c. 1. 3„ t. 30.
in
ci
m
ju

*
Tit. III. D⸗ Contructibus Seu Oöligationiòus ete. 2 SEcTIo PRIMA.
De Solutione.(1)
5. P
De Solutione in genere.
1235 Debitum quoddam quævis solutio supponit; jucebire solutum legitima condictione repetitur.
Sponte exsoluta obligatione naturali, non condi- citur.(2)
1236. A quocumque ecujus intersit, veluti coobli- gato, vel fdejussore, legitimo jure nomina expe- diuntur.(3)
Expediuntur et ab extraneo cujus nihil intersit, modo sub nomine debitoris eoque liberando, aut ubi proprio extraneus nomine, s1 in creditoris ille jura non subrogetur.(4)
1237. Minime ab extraneo suppletur contractus in faciendo, si nolit creditor, illius ubi præsertim in- tersit, non nisi ab ipso debitore promissa adim- pleri.(5)
1238. Uiliter nemo exsolvit, nisi rei soluto ex- pensæ dominus, atque huic alienandæ habilis.
Quamvis tamen a non domino aut alienando habili
(1) D. 60, t. 16, I. 45, (2) D. 127 t. 6, I. 1 et seg. Id. 1. 24. Id. 16, t. 2, 1, 6. Id. 36 d. e 2 arg, 1 3) 3 30 in pr 3 6 1. 39. 1 46 t. 1
( (²) b. 13 6. (S) D. 12, t. 6, I. 26, F. 12. Id. 32 t. 1, 1. 11, F. ult⸗

234 Lib. III. De variis Causis acuirendi Pomini.
præstitæ fuerint aut numeratæ pecuniæ, aut res ali-⸗ qua fungibilis, non admittitur horum repetitio con- tra creditorem, si bona ille fide iis usus fuerit.(1)
1239. Vel creditori, vel illius mandatario, aut ei eui judex auctor fuerit vel lex, recte solvitur.(2)
Quam solutionem accipit is cui creditor non iman- dasset invalere tamen conceditur, eam si creditor ac- ceptò deinceps ferat, aut ea locupletetur.(3)
1240. Liberatum præstitit facta bona fide solutie nomina possidenti, in posterum tametsi evicto.
1241. Creditori inutiliter incapaci solvitur, nisi adprobaverit debitor re eum accepta ditatum fuisse.(4)
1242. Ubi spreta occupatione apparitoris, aut in- tercessione suo creditori debitor exsolvere præsume- ret, creditoribus occupantibus intercedentibusve ns— quaquam nocebit; jure suo adnitentes isti eum ut de novo exsolvat compellent creditori repetitione con- dickurum.(6)
1243. Fquale quamvis debito aliquid aut preæstan- tius offeratur, creditori non timendum ne aliud quam quod conventum fuerit accipere invitus cogatur.(6)
1244. Debiti imo et dividui partem invito creditori nemo persolvit.
Debitoris tamen spectatis angustiis valet judex, jure eo parce quidem utens, quosdam dilationis dies moderata facilitate indulgere, æstuantemque actio⸗
() I. 2„t. 8§. 2 in f. D. 60 tt 17 arg. U. 54 167, 196. Id. 12t. 6. 1. 29.
(2) 1.
(3) D. 4 t. 4 1 3. F a. 1d. 3 1. 3
(4) D. 44, t. 1, 1 4. (6) D. 49 t. 14 arg. I. 46, t. 6. (5) D. 45 t. 1 arg. 1. 22.

Pit. III. De Contractibus Seu Ohligatlonibus, ete. 23 n
nis executionem compescere, rebus in statu perman- suris.(1)
1245. Si rei deberetur certum determinatumque corpus, illo debitor, modo in dolo culpave minime constitutus, tradito prout habeatur, liberatum se vindicabit.(2)
1246. Si specie tantum definita fuerit corporis de- biti natura, liberaturus se debitor, neque optimam educere compellitur, neque pessimam offerens ad- mittitur.
1247. Loco ex conventione assignato persolvitur- Omissa designatione certoque et definito corpore sol- vendo, ibi res debetur, ubi tempore conventi ex- taret.
Quibus duobus casibus exceptis domi suæ debitor persolvit.(3)
1242. Manent debitorem exequendæ solutioni im- pendenda quæque.
De volutione cum Subrogatione.
1249. Creditori extraneus persolvens, aut conven- tione potest aut legis beneficio subrogari.(4)
1260. Conventione subrogatur,
1mo. Ubi extraneum sibi solventem creditor in quæsita sibi contra debitorem jus, nomina, privile- gia seu hypothecas superponit: expressa sit opus est solutionique simultanea subrogatio;
8 (4) D. 18, t. 4 1. 6. 1d. 46, 6 1, 1. 36. C. 3 t. 10, 1. 7. Id. 7. t. 73 1 öit

236 Lib. III. De variis Causis acqutrend? Pomini.
2do. Quando æs alienum dissoluturus mutuo ali- quis accipit, sibique mutuantem in jura creditoris substituit. Uti ea subrogatio invaleat, construuntur ante notarium mutuationis instrumentum et apocha; in mutuationis quippe instrumento nummos huic so- lutioni purgandæ mutuatos fuisse memoratur, in apo- cha vero indicant constitisse solutionem ex hisce nummis a novo ad hoc creditore numeratis. Credito- ris consensu in subrogando non indigemus.(1)
1251. Pleno jure obtinet subrogatio in utilitatem,(2)
1 mo. Illius qui creditor ipse creditorem sibi pri- vilegio hypothecisque præferendum solvit;(3)
2 do. Acquisitoris rei immobilis, quoties ille ad- quisitionis pecuniam impendit solvendis creditoribus qaibus oppignorabatur partum sihi heredium;(4)
3-tio. Oligati cujus, cum aliorum consors aut pro aliis obligatus detineretur, ut expediret se, intererat;
4 1o. Beneficiari heredis qui propria pecunia he- reditatem liberavit.
12 32. Procedit decreta præcedentihus articulis sub-
rogatio tum in fidejussores cum in alios debitores;
creditori pro parte accipienti nunquam officit, debi. tique reliquun prosequens huic præfertur a quo par- tem acceperat.
(¹) D. 20 433 13. 141 42% K 1 6. 3 14 21.
C. 8*t. 19 1. 2. Id. 7, t. 73, M. 3 ult.
D. 20 t. 4, 1. 16 in pr.
D. 20 t. 4 1. 1. C. 8, t. 18„ I. Z. V. sup. art. 1249.
1.
S S
4)

Tit. III. De Contractibus veu Oöligationibus, etc. 237
.
De volurtonis imputatione.(1)
12 ½3. Auditur plurimis debitis impetendus, cui ho- rum, solutum referat enuntians.
12 54. Pre obligatus usuras aut annua pensa produ. cente, quam expendit solutionem sorti non vero usu- ris, aut annuo penso potissimum imputari, dissen- tiente creditore, minime impetrabit; pro sorte et usuris neque tamen in integrum expensa pecunia usu- ris primum applicabitur.(2)
12 ½%. Ubi diversorum debitorum reus apocham rs- cipit qua horum debitorum uni solutum creditor spe- cialiter imputaverit, uti mutato priore illo debito in aliud refundatur, consequi debitorem minime decet, nisi dolo primum aut deceptione creditoris actum fuerit.
1256. Quod si in apocha imputare omiserunt, illi ex debitis quorum dies cesserit convenit referri cu- jus makime debitoris intersit; quod si unum tan- tum, in illud minus etsi onerosum.
Ubi debita forent naturæ ejusdem, antiquiori fave- tur; rebus ex omni parte integris, rata proportione dispertitur.
. De debito offerendo et de ponendis pecuniis.(3)
1267. Creditori solutionem repellenti debitor reales oblationes denuntiat, quibus pariter spretis, sum- mum pecuniæ, remve oblatam sequestri deponit.
(1) V. in h. F. tt. sup. cit., impr. C. 1. 1. b. 5 8, 48, 89 94 95. 97 102, 103,
G) in
(3) V. in h. F. tl. sup. cit., impr. C. 1. g. Id. 4 t 32 1. 19.

Deposita dein ad sequestrem oblatione reali liberas tur debitor: qua legitime celebrata solvisse cense⸗ tur, eoque modo deposita pecunia periculo credito- 4l
ris custoditur.
238 Lib. III. De variis Causis ncqurendi Domint. 6
3 1258. Uti invaleant reales oblationes jubetur, ſ 1 mo. Creditori accipiendo habili, aut ab eo mai- 6 dato ad hoc procuratori palam exhibeantur;
2-Mo. Ab capace præstentur; 3 40. Totum offeratur quod in stipulatione esset, quod in annuis reditibos, usuris, sumptibus liquido excussis; insuper et certa pecuniæ quantitas præste- 4
tur pro sumptibus nondum annumeratis, salva hujus„ perficiendi necessitate; i 4 to. Gesserit dies, si in commodum creditoris h
pacta eam conditione removerint;
1o. Cönditio extiterit sub qua conventum erat; 6 to. Offeratur in loco solutioni præfixo; atque, ubi nihil de eo conventum, vel personæ creditoris, 3
vel ad sjus domicilium seu proprium seu exequen- p dæ conditioni electum;*
7mo. Ab ministro publico offeratur, horumce 4 actorum capaci.
12%9. Uti utiliter ad sequestrem depositum fuerit, F minime requiritur judicis auctoritas; istud tantum,
1mo. Ut depositum anteierit auchentica creditori- 4 que denuntiata interpellatio, diem, horam, locum ¹ ubi oblata res deponenda sit expresse designans; e
2do. Rei debitor proprietatem abjecerit ad Seques- 0 trum lege accipiendis despositionibus idoneum et rem deponendo et usuras ad diem usque peractæ depositionis;
3.1io. Conficiatur elogium a ministro legitimo in- dicans oblatorum nummorum speciem, restitisse cre- ditorem quominus eas acciperet, aut non comparuis- se, demum depositas fuisse oblatas pecunias;

I
et
l⸗ e⸗
Tit. III. De Contractibus veu Ohligationibus, etc. 239
4 to. Non comparenti creditori denuntiata fuerit scripta depositi apud sequestrem contestatio, inſjun- etumque ut depositos sibi nummos inde retraheret.
1260. Factarum legitimo jure realium oblationum sumptus, simulque et depositionis contra ereditorem refunduntur.
1261. Nondum acceptam consignationem, rursum sibi habere valet debitor, eaque revocata, neque ille liberatur neque fidejussores.
1262. Ubi sententiam debitor ipse audivit vim rei ſudicatæ obtinentem qua integra declarantur valida- que illius oblata et depositio, depositum exinde co- debitorum detrimento Kdejussorumve retro jam mi— nime apprehendet.(1)
1263. Creditor qui, ubi depositum edicto judicati vim obtinente invaluerat, debitori tamen a seques- rre recipiendum relaxavit, adempta sibi patitur ere- diti privilegia hypothecasque; neque hypothecario pignore juvabitur nisi ex quo actus ille quo assen- sum consignationi accipiendæ præbuerit, formas in- duerit quibus hypothecæ robur accedat.
1264. Si corpus certum debeatur eo loci quo sup- poneretur tradendum, actu quem personæ significari curaverit, aut ad illius domicilium proprium, exe- quendove contractui electum, creditori debitor de- nuntiabit, ut illum inde sibi is auferat; qui ita in⸗. terpellatus, si rem noluerit apprehendere, locique opportunitate debitor indigeat quo res contineatur, hanc ut sibi in alio loco deponere liceat plane con- sequetur.
De cessione bonorum.(2)
1265. Bonis cedit qui æri alieno impar bona ere-
ditoribus permittit.
[1) D. 2, t. 14, 1. ult. () V. in h. F. D. 42, t. 3. C. t. 1. N. 136.

z40 Lib. III. De variis Cauris acquirendi Pominil.
1266. Sponte aut in jus peragitur bonorum cessio.
267. Sponte, ubi eam creditores volentes acci- piunt, effectumque non nisi ex stipulationibus debi- torem inter et creditores obtinet sortiri.
1268. Cessio in jus est beneficium legis erga infeli- cem ac bonæ fidei debitorem, cui, sua sibi ut per- sona permittatur, cunctam rei familiaris copiam cre⸗ dlitoribus indulgetur in jus expromere, itrita quali- bet in contrarium stipulatione.
1269. Cessione in jus dominium in bona creditori- pus non confertur; jus vero tantum ac potestas in sui compendium bons liceri, fructusque ab iis, do- nec veudantur, percipere-
1270. Cessioni in jus inutiliter creditores, nisi in casibus jure expressis, obsistant.
A coactione in corpus eximit.
Liberando ad summum debitori, non nisi pro rata ponorum a quipus decessum est, proficit; atque ubi zummam debiti bona nou attigissent, usque ad ex⸗ actamn solutionem obliganda erunt quæ dein lucratu-
rus sit.()
§EcTIo TLI.
De Wovatione.(2)
1271. Tribus modis novatur:
1mo. Ubi veteri debito novum aliud substituitur quo prius recidat:
2.do. Uhi novum debitorem creditor accipit, prio- rem exonerans;
(1) D. 46, t. 1 z1 F 3 in 7 1 60 (2) V. in h. s. D. 46 t. 2. C. 87 t. 47.
0
„ V

u
Fit. III. De Contraetisus veu Obligationibus, etc. 241
Ztio. Ubi accedente recentiore convento, cedit no- vus creditor in locum veteris, prioris que actione de- bitor solvitur.
127 2. Inter solos contrahendo habiles novatur.
1273. Novatio non præsumitur, effulgeat in actu oportet voluntas novandi.
1274. Inscio priore debitore, alterum institui haud inſiciatur.
1275. GCum alterum suo creditori debhitorem aliquis delegat, isque deleganti consentit, novari non ali- ter intelligitur, quam si, hunc accipiens, expres- se declaraverit sibi in animo esse eximi delegantem.
1276. Quando creditor debitori deleganti accepto tulit, delegatusque deficiat, denegato sibi recursu summovetur, nisi in actis expresse reservato, aut nisi aperte creditoribus debitor deliquisset, aut re— bus corrueret cum delegaretur.
1277. Non novatur ubi quempiam in sui loco so- luturum debitor tantum adjicit.
Idem et si quemquam ereditor supponat sui man- dato accepturum.
1278. Pristini crediti privilegia et hypothecæ no- vissimo non nisi expresse separata communicantur.
1279. Ubi substituto altero dehitore novatur, in bo- na tum Solvendo substituta nque irrepunt privilegia crediti primaria, neque hypothecæ.
1290. Composita creditorem inter et alterum ex correis debitoribus novatione, in hujus tantum rem qui de novo se obligat privilegia et hypothecg ser- vantur.
1281. Qua novatione transigunt creditor atque in solidum debitor, ea codebitores liberantur.
Novante principali debitore, liberantur fidejussores.
Nihilominus tenet vetus debitum, si forte codebi- toram intercessionem in primo casu, fidejussorumve
16

—
242 Lib. III. De variis Caunis acquirendi Pominii.
in secundo exegerit creditor, novoque illi contractui
pãcto recusarent. g 5 in SEcTIo III.
De debiti Condonatione.(1)
1282. Obligationis sub signo nomineque privato con- tractæ, ubi titulum originalem a creditore debitor re- ceperit, libératus judicatur.(2)
1283. Spontanea expediti tituli remissio, remissum Solutumve debitum snadet, testimonio tamen in con- trarium haud abjiciendo.(3) p
1284. Titulus privato chirographo primordialis aut per expeditionem exaratus cum alteri correorum de- pendi remissus fuerit, cæteros solvit oblitatione. ſn
1285. Ubi creditor correum promittendi„remissum V aut ex conventione solutum voluerit, cæteros liberat, 4 suo nisi in eos jure reservato. 4
Debita tum demum non nisi parté debitoris ahso- luti deducta repetit. 1
1286. Reddito pignore, remitti debitum non præ aumitur.(4)
1287. Quæ conventio aut exemptio personalis prin- cipalem obligatum liberaverit, ea et fidejussores⸗(5) c
Quæ fidejussorem, principali obligato inutilis.(6) 14
1
Quæ vero alterum e fidejussoribus, cæteris mini-
me.)
(1) D. 2, t. 14, 1. 1, Id. 46 arg. t. 4* [a) D. 2 t. 14 1. 21 S. 1.
(3) V. art. sup.
¶u) D. id. 1. 3.
(S) 14. 1. ult.
[6) 14. U. a3. 25*. 251. 27 S. 1. G) 1. 1 16, S. 15 U. 23 26 5. 1.

0.
Pit. III. De Contractibus veu Obligationibu, etc. 243
1agv. Si quando concussa pecunia fidejussorum quemdam creditor exoneraverit, accepta refunduntur in principale debitum, proderitque principali, acces soriis cæteris debitoribus prorsus sublevandis-
De Compenatione.(1)
1289. Ubi duæ personæ invicem obligantur, com- pensatur iuter eas utrumque debitum, extinctumque tollitur insequentibus casibus.
1290. Pleno jure ipseque legis imperio compensa- tur, imo insciis debitoribus ubi primum simultaneo vinculo utraque obligatio illigat; quæ pro correspon- denie uniuscujusque molis quotitate utriusque gratia dilabitur.(2)
1291. In eo tantum compensare est, cum summa pecuniæ hinc et inde, certave quantitas debetur re- rum ejusdem speciei fungibilium, quæque pariter li- queant pariterque possint exigi.
Compensantur cum nummis minime controversis confestimque exigendis præstationes in frumento aut dapibus confessæ, quarumque pretia in mercuriali- bus certa.(3)
1292. Nec obest compensationi gratiosa dilatio.
1293. Vincet compensatio quæque et quibuslibet ex causis debita opponantur, excéepto ubi,
(1) V. in h. s. D. 46„ t. 2. C. 4„t. 31. (2) I. 4, t. 6, S. 30. (3) D. 20, t. 4 arg 1. 4. 16*

244 Lib. III. De varii Caui achuirendi Domini.
1- mo De rerum restitutione actu urgeretur, qui⸗ bus injuria dominus foret spoliatus;
2 do. Vindicentur depositum aut commodatum.(1)
Z.tio. Alimenta debeantur in queis manum justiti injici actu foret vetitum.(2)
1294. Opposita compensatione pecuniarum a cre. ditore principali obligato debitarum, defendere se potest üdejussor.
Minime vero obligatus principalis compensationem allegavit debit fidejussori a creditore summæ eu- jusquam.
Neque pariter compensandi beneficio se liberatum præstabit debitor in solidum, creditoris obligationem in correum sui redarguens.
1295. Ubi de plano debitor cessioni nominum a creditore in extraneum accessit, qua commode an⸗ tea conpensatione in cedentem securus fuisset, ea se tueri nequicquam cogitet.
Si de cessione vero agatur cui debitor non adhæ- serit, sibique tantum denuntiata, posterioribus et solis a significato cessionis instrumento debitis nocet.
1296. Ubi in eodem 1oco solvendum non essit de- pitum utrumque, non nisi impendendis in capiendo sumptibus sinitur compensari.
1297. Ubi eumdem plura debita obligant quæ circa compensatione possit uti, in compensando illud in- sequimur quod in imputando, veluti in articulo 12%6.
1298. Adquisit extraneo actiones compensationi præstantur imperviæ. Quisquis itaque debitor pri- mum, creditor postea evasit, ex quo scilicet illius in manu notifcata juridica prohibitione debitum ex- traneus compresserat, in perniciem creditoris bona
(1) Paul. sent. 11, 12„ 13.
(2) D. 23, t. 3„ 1. 4.

Tit. III. De Contrastibus veu Obigationibus, eto. 24 ½
obsignatione jam detinentis, frustra compensationem attentaret.
1299. Debitum persolventi jure prius compensatum, denegatur uti creditum dequo tacuit si repetat, pri- vilegiis hypothecisque credito ex ante accedentibus, fretum se, in extraneorum jacturam, Præsumat; nisi justam habuerit causam ignorantiæ crediti unde de- hitum exæquasset.
SEcrTIo V. De Conyuione.
1300. Commixtæ debitoris simul et creditoris in unam eamdemque personam causæ, jure confusæ hæo et illa extinguuntur.
1301. Quæ confusio principalem debitorem liberat, ea et fidejussoribus prodest;(1)
In fidejussore vero ad usque obligatum principa- lem minime protrahitur;(2)
Quæ in creditore ea tantum parte illius nuper co- debitoribus favet, qua inter eos obligabatur.(3)
Se1o. De rel dehitæ Jactura.
1302. Ubi certum corpus prefinitumque, quando debebatur, aut periit aut extra commercium abiit,
1. 38 1. d
B. Id.. 161 1.

246 Lib. III. De var Cuus achutrendi Dominii.
aut ita abfuit ur num existat scitu impossibile, at-
que ita sime dolo et mora debitoris, aut periit aut
amittitur; tollitur ohligatio.(1)
Vel in wora debitore quem fortuitorum ex conven
to periculum von detinsat, rum etiam perimitur ob-
ligatio cum res,creditori etsi tradita, ad eum peritu-
ra fuisset.(2)
De fortuito casu debitor excipiens, illius probandi necessitate premitur.
Suoquo modo perierit, aut evanuenit res furto con- trectata, ab illius pretio saltem restituendo furem absolvi nefas.(3)
1303. Si quando absque debitoris ouſpa res interiit, aut extra commercium fuit seposita, aut demum amissa, in eam si coinperant quædam seu jura, seu persequendeæ idemnitatis actiones, creditori eas debi— ror transferre adigitur.(4)
SEcTIo VII.
De n nullitatem Ations, aut Conventionihue
recindendis.(5)
1304. Decem annorum spstio coneluditur actio in nullitatem rescisionemve, tempore quoties angustiori specialis juris eventu non coarctetur.(6)
1.„5n 51. 16. 9, 3 i
t.. 1 ult. Id. 43 15 15
I. 49. ( ₰.
66) G. 5
3 —

011
Pit. III. De Cont ractibus veu Obligationibus, eſo. 247
Quando vis svierit, a die tantum currere dilatio incipit qua metus abfuit; ubi errore dolove contrac- tum, a die qua detectus error aut dolus; quod spec- tat vero conjugatas mulieres, ubi sine auctore ma- rito convenerint, a die dissoluti matrimonii.
In eos quibns a bonis interdictum fuerat, currere dies incipit ab remota interdictione; in minores, ab ineunte maſoritatis ætate.
1306. Restituitur ex mera læsione minor nec eman⸗ cipatus circa quodlibet conventum; emancipatus vero contra quaslibet conventiones sibi non permissas, veluti præfinitur titulo de Minoritate, Tutela et Eman- cipat ione.(1)
1306. Ubi læsioni locum fecerint sors improvisus- que casus, minor tunc non restituitur.(2)
1307. Majorem se minor etsi ementitus, nihilomi- nus restituitur.(3)
130 b. Minor mercans, argentarius aut opifex, de quibus commercii sui industriæeve suæ causa conve- nerit, non restituitur.(4)
1309. Conventorum occasione in contractu propter nuptias, assentientibus quippe adstantibusque iis quo- rum, nuptiæ ut valeant, consensus præcipitur, re- stitui minorem non placuit.(5)
1310. Delicto quasive delicto obligatus non resti⸗ tuitur.(6)
1311. Neque exauditur contra eam obligationem ex⸗
(1) D. 4. t. 4 t6d⸗ C. 2 t. 22 1. 3, et passim sing. dict. lib. tt. a 22 ad. 4 incl.
(2) D. id. II. 24, 44.
(3) Sec. D. 4t. 4, 1. 32. C. 2„ t. 43 Il. 2 3⸗
() V. sup. art. 497.„
(5) V. inf. art. 1398.
(6) D. 16t. 1 1. 27 F 3.

248 Lib. III. De vareis Oau aoqlrendi Domin i.
Perturus quam ætate habilis ratam habuerit, sive in forima irritanda fuisset, sive restitutloni tantum sub- jicienda.
13 2. Contra minores, interdictos, mulieres con- jugatas, ubi eo nomine conventa dein infregerunt, inutiliter repetatur quæque horumn occasione conven- torum perceperant; durante saltem minoritate, aut interdictione aut conjugio, nisi acceptis locupletati comprobentur.(1)
1313. Sub specie læsionis non restituuntur majores, nisi in casibus præsenti Codice expressis.
1314. Servatis in causa minorem aut interdictorum, sive in re soli alienanda, sive hereditate dividenda servandis, hæc circa majores videntur aut nequaquam interdicti.(2)
De Obligationum et Solutionum Probatio ·
nibus.(3)
1315. E probanda obligatio, qui agit.
Reciproce ei qui se liberatum vindicat, aut allatam solutionem aut factum quo extincta jacuerit probare incumbit.
1316 Sequentibus sectionibus explanantur quæ spec- tant litterarum aut testium fdem, præsumptiones, partium confesslonem aut juramentum.
6. 13 1. unic.
(2) D. 4. †. 1 1. 47. Id. 7, t 9 1. 1 53 1. 3 6 9½ 6 (3) v. in h 5 3„ tt. 3. 4 6 6

M E
Tit. III. De Contractibus Seu⸗ Oöligatlonibu, eto.. 249
Spc TIo BRTMA.
De litterarum Probatlone.
FrLz De titulo authentico.(¹)
517. Authenticus actus is est quem accipientes ritu requisito informarint ministri publici, quorum jus sit instrumenta confciendi in locis quibus actum instruxerunt.
1318. Privata veluti scriptura obtinet, modo par- tium chirographo munitus, actus quem authenticum nuncupari vetetur; scilicet cum in 6o desiderentur winistri competentia, aut præscripti ritus obser- vatio.
1319. Plena ides authentico actui habetur nimirum inter contrahentes eorumque heredes causamve ob- tinentes.
Mota attamen falsi principalis querela, suspensa hærebit insimulati contractus executio; incidenter vero ubi falsi excipietur, causa cognita, judex po- terit provisoria dilatione executionem illius demo- rari.(2)
1320. Sive authentica, sive privata scriptura actus conficiatur, ädem jubet inter partes harum vel re- rum quas in eo comprehenderint sermone etsi enun- tiativo tantum, enumiata modo dispositis cohæ- reant. Quæ dispositis non referuntur, non nisi pro- bandi initia suppeditant.(3Z)
S 6 1. 5.
(2) B. 5 t. 10, 1. 13. C. 9„ 1. 221.4 (3) D. 32, ärg. 1. 37,§. 5. N. 109. 3.

250 Lib. III. De variis Causit acuite ndi Pominii.
1321. Obligant contra scripta contrahentes tantum, exteris aliena.(1)
S De actu privato.(2)
1322. Idem probat privatus actus quod authenti- cus respectu scilicet scribentis, hujusve, seu heredi- ratem seu causam obtinentis; ubi potissimum ab eo confessus cui opponatur, aut legitime pro confesso judicatus.
1323. Cui subscriptus chirographo priyato actus exhibeatur, scripturam is seu chirographum formaliter confiteatur opas est vel diffiteatur.
Quantum ad illius heredes aut ab eo obtinentes, sufficit si chirographum se aut scripturam auctoris nescire proßteantur.
1324. Chirographum scripturamve reo diffitente, nescientibusve seu heredibus seu causam obtinente, probatoria in jus scripto inspectio præcipitur.
1326. Privatæ scripturæ quibus synallagmatice con- sentiunt tunc tantum invalent, quando tot conscribi curaverint originales titulos, quot partes annumeren- tur, quorum separata utilitate intersit.
Quibus communis utilitas caveatur, satis est titu- lus communis.
Quot originales chartas exaraverint, originali quoque memoratur.
Minime tamen actum insimulabit quasi omissa in eo mentione duplicem triplicemve factum quisquis pactum ex sua parte fuerit exccutus.
F 27§. 5 Id⸗ 50. t. 17 1. 74. E. 4 t.
cec

Tit. III. Do Contractibus veu Obligationibus, eto. 2%r
1326. Subscribentis manu tota exaretur scheda pris vata, qua soluturum se alteri quis promittit, num⸗ morum summam nummisve æstimandum quid; aut saltem illud præter chirographum insit manuque pro pria delineatum, öonum aut approbatum, cui con- scripta singulis litteris addatur nummorum summa reive quantitas.
Qu acta haud obligant ab mercatore subsignata aut opifice, colono, vinitore, operariis, manuale- que servitium locantibus.
1327. Ubi conscripta in actus sermone summa ab ea differt qu in bono memoranda erat, spectatur minoris summæ obligatio, scriptis etsi in integrum manu propria actu et é0no, nisi probetur qua actus parte erratum fuerit..
1328. Tempore privata acta contra extraneos pro- cedere non incipiunt, nisi a die qua in registris publicis relata, aut a funere huhus aut eorum qui
illa subscripserint
„aut qua substare ea appareat ex
actis a ministro quodam publico subscriptis, veluti scriptis appositi sigilli elogiis.
1529. Mercatorum libri rerum quas in eis utpote traditas adscripserint fidem nequaquam jubent adver- sus non uercantes, salvo quod dicendum ubi de ju- rejurando.
1330. Sui contra mercatores libri retorquentur; qui vero iis uti velit, coutraria sibi ex iis resecare in- terdicitur.
1331 Nihil probando proficiunt registri paginæque familias ei a quo scripta custodiuntur; fidem vero in eum comminantur, 1-mo. quoties sermone liqui- do solutum acceptum enuntient; 2 do. ubi annotatum
fuisse perhibent supplendo nempe titulo ei cujus in
—.————

2 ½2 Pib. III. Us variis Cauis acuirendi Dominii.
commodum conventam fuisse obligationem memo- retur.(1)
1332. Fidem jubet scriptura vel neque chirographo munita, neque tempore distincta, qua e tergo aut in margine derelicti penes creditorem tituli illud appo- nitur unde innotescat liberatum debitorem.
Idem et de scriptura quam tergo aut in margine aut ad finem duplicis unius ex tituli apochæve exem- plaribus creditor immiserit, modo duplex illud in manibus ostendatur debitoris.
S.
De taleis.
1333. Fidem testantur taleæ frusto specimini corrs⸗ lativæ inter eos quibus mos sit hac ratione ea quæ vendant emantve contestari.
De ritulorum ewemplaribus.
1334. Constante primordiali titulo, exemplaria non nisi hujus quod in eo contineatur fideim faciunt, quem vero exhiberi efficaci semper sollicitudine pe- titur.(1)
1335. Upi desideretur Originalis titulus, fidem fa- ciunt ejusdem exemplaria, servatis ut sequitur di- stinctionibus:
1mo. Authentica seu priores expeditiones idem atque originalis titulus comprobant: idem juris est de exemplaribus quæ auctore magistratu præsentibus aut debite convocatis partibus, quæve parte utradus preæsente inwcemque assentiente fuerint descripta.
(1) D. 32 t. 1 (2) C. 27t. 1. Auth. S in ali. Id. 10 t. 2 1. ult.
an
pe
act bu mir qu Pta

10 n, 1
di-
lem ebl bos 0e A.
Tit. III. De Contrackibus veu Obligationibu, eto. 2 ½3
2 do. Aderrato originali titulo, fidem jubent exem- plaria, modo consenuerint, cum vel absque magi- stratus auctoritate partiumve consensu exscripta, imo et addictis jam authenticis prioribusve expeditis, modo tamen actus e minuta a notario fuissent ex- cerpta, alterove successorum illius aut a publicis ministris qui eo nomine depositarum minutarum cu- stodes constituuntur.
Gonsenuisse videntur exemplaria, quoties triginta anni ab iis exceptis numerentur;
Quod si pauciores, initam tum tantum præstant spem scriptæ probatiòni.
3 tio. Quæ e minutis excepta notarium a quo actus fuerit receptus, alterumve ex illius successori- bus, vel publicum ministrum, eo nomine custodia minutarum defungentem conscriptores non habuerint, quanta eorum vetustas jactetur, probationem scri- ptam non nisi valent incohare.
qto. Exeinplaria exemplaribus ecucta, simplex veluti documentum ex circumstantiis æ=stimantur.(1)
1336. Acta registro publico transcripta scriptæ tan- tum instar probationis obtinebunt; quin et in his opus erit,
1 mo. Desiderari universas notarii minutas, illius anni quo confectum fuisse actum appareat, probe- turve hujusmodi actus minutam Particulari fuisse ca- zu avulsam;
2.do. Justo notarii repertorio constet eodem tem- pore actum fuisse celebratum.
Ubi in unum concurrente gemina illa conditione testimonii conscientia admittetur, audiri, si adhuc in vivis essint qui actui testes interfuerant, rei ne- cessitas postulabit.
D.

254 Lib. III. De variis Cauls achuirendi Dominið
De actis ad recognoseendum aut conrmandum.
1337. Neminem acta ad recognoscendum ab exhi- bendo eximünt titulo originali, nisi relatum hujus speciali üde tenorem Præ se ferant.
Inutile in eis excedens quidquid, aut a primario titulo diversum.
Referendi nihilominus primordialis tituli immunem se præstaret creditor complurimis sese ad recogno- scendum titulis protegens, unus quorum triginta annorum vetustare roboraretur.
1338. Ut valeat actus obligationem confirmaturus
aut approbaturus, du legitima actione nullitatis po-
tuisset aut, rescisionis impuguari, requiruntur hu- jusce obligationis Substantia, relata ratio actionis rescisoriæ, animusque expurgandi vitii quo actio illa innitatur.
Deficiente acuu ad confirmandum approbandumve, sufkicit, si, ubi cesserit tempus quo legitime appro- betur aut confirmetur, conventum tune libenter ad- impleant.
Illud confirmationem, comprobationem/ riamve ex legitimis forma ét tempore executionem sequitur, ut à rationibus atque exceptionibus in hunc actum competentibus discedatur, jure tamen eX-
volunta-
traneorum servato.(1) 1339. Quolibet actu ad confirmandum irreparabile est vitium donationis inter vivos; du ditormitatis vitio nulla, legitimo ritu denuo conficienda e 1340. Si forte donatoris heredes, causamvé hujus
obtinentes ab eo defuncto confirment donationem,
rit.
(6) 6 4 46.
—
fra aut et
est co1 eon eon lio
Uo
30

0
N0
ad
ta
161M
j03
W
—
Tit. III. De Coatractius veu Obligationibus, etc. 25
ratam habeant, aut exequantur, discessisse ab oppo- nendis formæ vitiis, aut alia quacumque exceptionis eausa merito judicantur.
SEoTo LI.
De per testes Probatione.(1)
1341. De re quacumque quinquaginta et centum francicos innummis aut pretio excedente, oportet aut ad notarium aut privata scriptura pacisci, imo et cum de spontaneo deposito agatur; neque aliqua est fides testium contra aut præter in actis quæque comprehensa, aut de eo quod allocutas fuisse partes contenderetur antequam aut quando aut postquam conficerentur; de re etsi aut in nummis, aut in pre- tio centum et quinquaginta viliorem perhiberi testi- monium proponereht.
Intacto hisce mercantium jure valituris.
1342. Superior sanctio casibus adplicatur quibus sors una cum usuris actionem ultra centum et quin- quaginta protendat.
1343. Qui ultra centum et quinquaginta petiit, pri- mariam dein actionem coangustans, a proponendo non minus testimonio secluditur.
1344. Rejicitur et testium fides, cum vel de sum- ma agatur centum et quinquaginta minore, ea ubi majoris nec scripto probatæ reliquum diceretur aut pars.
G F. 24. N. go, c..„

256 Lib. III. De vnriis Cauis acyuirendi Pominii.
1345. Neque interrogatur testium conscientia, ubi plures una actione petitiones quis persequatur, du sibi mutuo additæ centum et quinquaginta exsupe- rent, cum vel, ex parte actoris objiciatur compluri- ma illa debita variis causis oriunda variisque tem- Pporum intervallis informata; nisi saltem successione da donatione aliove quovis modo, ex variis aucto- ribus processisse constaret.
1346. Quque et quolibet titulo exigantur, de quibus scripto non constiterit, uno eodemque hibello cogi opus est, duo denuntiato, inutiliter petuntur de quibus scripto nihil procedat.
1347. Præcedentibus opportune derogatur, ubi ap- pareat initium scriptæ probationis.
Quo sermone intelligitur actus quivis a reo scri- ptus, aut ab eo per quem repræsentetur, eX duo nempe verisimilis dijudicetur facti allegatio.
1348. Derogatur et quoties per creditorem non stetit quominus stipulati probationem scriptam sibi consequeretur.
Secunda vero illa exceptio specfat⸗
1-mo. Obligationes ex quasicontractu, ex delicto aut quasidelicto;
2do. Depositum calamitosum, grassante scilicet incendio aut ruina, tumultu naufragiove; deposita quæque a viatoribus in diversorio in quo inmoren- tur, spectato in iis quæ sint personæ, quid factum concomitetur;
3.tio. Obligationes improviso infaustoque eventu contractas, ubi scripto conveniri minime in promptu fuisset;
4.10. Quando forte titulum amiserit creditor undes casu fortui-
litterarum probationem sibi expectabat, 1o, inopinato st duem vis major impulerit.

Tit. III. De Contrauetibus vcu Obligationibus, ete. 2%7
Seyo III.
De Præumptionibus.(1)
1349. Præsumptiones definiuntur consequentiæ qui- bus a noto ad ignotum aut lex aut magistratus vro- cedit.(2)
5. L
De lege introductis prœsumptionibus.
1360. Præsumptio ex lege ea est quam speciale jus in quibusdam actis factisve reposuit; qualia sunt,
1mo Acta quæ lex irritat, ex sola videlicet eorum specie suspecta in sui fraudem irrepsisse;
2.do Gasu quibus ex certis definitisque adjunctis proprietatem liberationemve contingere lege evulga-
3-tio Fides qua ſudicatum lex indyit;(4)
4 10 Assignata lege partis confessioni aut juramen- to veritas(5)
1351. In id unum incidit rei judicatæ auctoritas quod judicii materies fuit atque objectum. Res impe-
(1) V. in h. 2. D. 22, 4. 3. C. 4, e. 19, aup. eit. 14. 5. 36„ 1. 3. in med.
3 1. 1. in
G) b. 5o t. 17 1. 128. Id. 2, t. 4 1. 3. 1d. 17 t. 2, 1. 31 in pr. C. 8, t. 43„ 1. 15.
(4) D. 42, t. 1, 1. 1. Id. 60 t. 17 1. 207. V C. 7, t. a6 1. 1. (5) D. I2 t. 2. 1. 3.

256 Lib. III. De variis Causis acqutrendi Pomini.
tita eadem sit oportet; eidem cadsæ actio innitatur; inter easdem personas nomineque eodem ab eis et contra eas intentata.(1)
1352. Ulud est legalis præsumptionis ut illa fulcitus omni probandi necessitate eximatur.
Nihil probationi loeus est contra juris presumptio- nem ubi illius fundamento acta quædam lex aniqusa- tur, actionemve in jus denegat; contrariam nisi probationem destinarit, salvoque quod de jurejuran? do et judiciaria confessione speciale sanciendum.(2)
5. M.
De lege præsumptionihus non expressis.
1353. Doctrinæ prudentique maßistratuum consilio committuntur præsumptiones de quibus lege non de- cernitur, qui non nisi graves, definitas atque concor- dantes patiantur admitti, iisque tantum casibus queis testium fdei lex non repugnat; nisi saltem fraudis dolive mali acta insimularentur.
S Pc TI0 1V.
De Partis Conſosibne.(3)
„
In jus aut extra admonuit, quæ parti con⸗
.
fessio opponitur.
44 t 1 1I. 12, 13 1 13 43 1 1 1. 63. C. 7 k⸗
D
2.
C. 10, t. 22 1. 3. Id. 2 t. 14 1. 2. F. 1.
F. 5 D. 42 t. 2. 1d. e 1. 21 0 t. 39.
1
coh
al
cU

Tit. III. De Contractibus ſeu Obligationibu, eto. 2 ½9
1356. Inutiliter objicitur méra verborum extra jus confessio, quoties ea res sit de qua testes nequeant audiri.
1356. In jus fit confessio, ubi pars pro eave pro- curans ad judicem declarat.(1)
Plenam fidem obtinet contra confessum.(3)
Gontra eum non scinditur.
Nisi errore facti profecta non revocatur, figmento
0
quasi in jus erratum irrevocanda.(3
N
.
De Jurejurundo.(4)
1357. Duplex in litem jusjurandum:
1mo Quod pars altera alteri deferat aleam causæ inde paciscens vocaturque decisorium;
2-do Quod officio judex alterutri partium deferat.
De decisuro jurejurando.
Decisurum de quachmque controversia jus⸗
8 jurandum deferri vulgare est.
(1) D. 42, t. 1„1. 66. t. 11. 11
(3) D. id. 1. 11, F. ult. HM. 350„t. 17 I. 116. Id. 44, t. 7
arg (u) V. in h. s. D. 12, t. 2. C. 4, t. 1. D. 44 ars t. 1. 1. a5. Id. Il. 5. 24. 13*

160 Lib. III. De barii Caunis achuirendi PVomini.
1359. De facto tantum defertur personam contin- gente cujus expectatur juramentum.
1360. In quocumque litis statu defertur, actio etsi seu exceptio non vel probationis scriptæ initio quo- dam commendetur.
1361. Actione aut exceptione cadit qui delato sibi jurejurando, neque jurare velit neque delatum ad- versario referre, itemque adversarius qui relatum non susceperit.
1362. Iniquum est referri jusjurandum ubi partis utriusque personale factum non esset quod agitaretur, illius vero unius cui datum antea fuerat.
1363. Ex quo delatum relatumve jusjurandum fus- rit præstitum, repellitur falsum adversarius redar- guens.(1)
1364. Susceptum ab adversario jusjurandum revo- care minime potest qui vel detulerat vel retulerat.
1366. Datum jusjurandum illi aut in eum solum pro- bat qui dedit, iis tantum aut in eos qui in rem illi successerint, causamve ab eo obtinuerint.
OQuod jusjurandum quidam ex stipulandi correis depitori detulerit, pro parte tantum correo huic ob- veniente debitorem liberat;
Principali obligato datum, fidejussores redimit;
Unie correis promittendi, et in consortibus proficit;
Fidejussori, et in principalem obligatum.
Postremis inis duobus casibus ex codebitoris in
solidum aut fidejussoris jurejurando s6 codebitores
aut obligati principales tantum tuentur, ubi circa debitum, non vero ubi de soliditate fidejussioneve jurare sat habuerint.(2)
(1) D. 44, t. 1, 1. 15. (2) D. 2, t. 147 12 J.
„—
in ins

Tit. III. D Contractibus veu Oölig at ionibus, ete. 261
De offielo judicis delato Jjurejurando.(¹)
1366. Judici datur, ut alteri partium jusjurandum possit deferre, aut litem inde definiturus, aut litis quotitatem.
1367. Oficio judex jusjurandum non deferet, sive in actionem eive in actionis exception em⸗ nisi duo inse quentia concurrant,
1 mo Liquido actione aut exceptione non probataʒ
2.do Neque omni probatione denudata.
Gemino eo casu excepto, actionem pure atque ab- zolute aut adjudicat judex, aut rejicit.
1368. 1llatam sibi a judice jurandi necessitatem par- lium altera in adversarium minime contorqust.
1369. Jusjuraudum de quotitate petita actori ideo tantum officio defertur, quæ judicatu aliunde vit im- possibilis.
Præfinienda et judicis officio eo in casu summa ad quain usque actoris conscientia interrogetur.
„
PIPV. W TV.
De ine conventione Ohligationibus.(1)
[Anno XII. deeretus, die mensis Pluviosi 19; 29 autem ejusdem menzis palam ſactus.— Annoſalias 1904, die mensis Februarii g.]
1370. QuAEAM obligationum vincula absque ulla
¹) V. in h. F. D. 12 t. 3. C. 5, t. 33. d incl. D

262 Lib. III. De vari Causis aohutrendi Domini.
conventione informantur, sive ex parte obligati, si- ve ex parte illius cui obligetur.
Quadam ex sola lege, quædam ex personali facto oriuntur.
Inexpectata voluntate priora ope procedunt, qualia inter vicinos, aut in tutores, cæterosque administra- tores quibus a sibi delegatis recedere denegatur.
Qu ex proprio person facto reum obligarunt, aut ex quasicontractibus, aut delictis, aut quaside- lictis proficiscuntur, tituloque præsenti materiaiu præbent.
CA PU PRNML De Ouasicontractibus.
1371. OQvAstcoxTRAcTos sunt spontanea hominis facta quibus in extraneum oritur absque contractu obligatio, quibusve aliquoties utraque pars mutu= obligationis vinculo devincitur.
1372. Qui sponte alterius sive conscii sive igno⸗ rantis negotia gerit, racita in eum obligatione tene- tur, inccptique negotii prosequendi, imo et conficien- di, donec ipse queat rei dominus; cunctis simul in istud negotii impendendis suppeditaturus.
Fas sibi assumit obligationes quas demandante si- bi rei domino contraxisset.(1)
373. Intereunte domino gestio perpetuatur, usdué dum illius curam aggredi heredem penes fuerit.(2)
1374. Quam bonus paterfamilias diligentiam nego- tio conferret, eam et ille.
(1) V. in h. art. et seq. ad art. 1375 iucl. D. 31 t. 5. C. 2, t. 19. (2) D. 3, t. 5, 1. 21 F. 2.

U0
eU⸗
10
qué
Tit. IV. De ine conventions Obligationibus. 263
Quæ tamen adjunctæ rationes eum suasissent ne- zotio ut se immisceret, eorum momento adductus ſudex non improbatur, damna si ei visum fuerit mo- derari, necnon et omne quod ex culpa negl ligentia- ve gestoris intersit.
1375. Commode cujus negotia gesta fuerint, adim- plere is tenetur qu que illius nomine contracta, gestorem insuper personalium conventorum idemnem præstare, impensaque ei utilia aut necessaria refun- dere.
1376. Qui errans, aut sciens indebitum accepit, re- stituehdo in eum a quo accepit obligatur.(¹)
1377. Qui errore ductns quod debitui existimabat Perso lvit, credit ri indebitum condicere poterit.
Gessat vero id juris, ubi titulum creditor ex solu- to suppresserit, salvo ei qui exsolvit suo in ipsum- met debitorem recursu.
1378. Ubi mala fide acceptum, restituere damnatur qui recepit, sortemque et usuras aut fructus ex qua die solutum.
1379. Si res soli, aut mobile corpus indebite accep- ta fuerint, præcipitur in natura restitutio, ubi res stet; aut in pretio ubi vel amissa vel culpa imminu- ta fuerit; imo et casus fortuitos præstabit malæ fidsi acceptor.
1380. Venditæ rei pretia persolvere tantum tenetur qui fide bona accepit.
1381. Qui rem sibi restitutam recipit, necessario utiliterque rei servandæ impensa vel ei præstat qui mala fide possederit.
G) v. in h. art. et seg. D. 12 t. 6. Id. 44 t. 7 1. 59

3 3
264 Lib. III. De variis Caui⸗ acquirendi Domini.
GPUT
De Pelioris eꝛ Ouasidelietis.(1)
1382. Qur factum quodcumque alteri damnosum admisit, resarciendi reus judicatur.(2)
1383. Non solum ex facto, verum etiam ex negli- gentia, vel imprudenti actione, damni quisque te- netur.(3)
1324 Venit in actionem damni non proprium tan- tum cuſusque factum, sed et ilorum quorum facta illi forent præstanda; aut rerum occasione sibi com- missarum
Præstanda patri, eoque defuncto matri damna a liberis minoribus domique secum habitantibus il- lata;(4)
Patronis, item et mandatoribus, ubi a domesticis servientihus simulque et præpositis inter negotium cui eos applizuerint;(§)
Institutoribus opißerbusque, ubi ab eorum discipu- lis Seu tironibus, quandiu eorum curæ et sollicitudini subjacentibus.(6)
Urgent superius sancita, nisi a patre aut matre, institutorthus opiñcibusve probetur, vise nulla quod sibi imputetur factum impedire potuisse.
——
(6) V. in h. c. prætei tt. aup. cit. D. lib. 947„ 48. Id. 13 t. 1 C. 4„tt. 7, 8.
(6) D. 4 t. 9. Id. 44 t. 7 1. 3,§. plt.
(6) Id. ut sup.
tel ut 5¹
E

—
Tit. IV. De vine conentions Oöligationibus. 26
1385. Pauperiem si animal fecerit, actione damni tenetur animalis dominus, vel usu constante qui eo utitur, sive bestiæ custodiam retineret, sive illa va- garetur aut fugisset.
1386. Pdificio labente, dominus damni ex ruina ihius circumfusi tenetur, si modo curæ in conservan- dum defectu constructionisve vitio ædes corruerint.
De Contractu proyter Nuptias, Jurequs Conjugum mutuo.
[Anno XKII. decretus, die mensis Pluviozi 20; 30 autem ejusdem
mensis palam factus— Anno alias 1804 die mensis Febr. 10.]
CAPUT PRIMUM.
Generatim disponita.
1387. JRA societatis inter conjuges tunc tantum lex providet, cum speciale de ea pactum ipsi omi- serint, cui pro arbitrio modum possunt imponere, spectato ne bonos mores lædant, præterea et mode- ramine sequenti.(1)
1388. Ex parte conjugum, neque debitæ marito in uxorem libsrosque potestati, quæve eum deceat ut-
(1) V. sup. art. 1131. D. 23 t.. 1. 5. C. 5. 137 1, un. F. ult.

266 Lib. III. De varii Cauis achuirendi Pomin.
pote socium caput déerogatur unquam; neque juri quo fulciendus sit superstes conjnx ex titulo de Fpa- tria Potestate, tituloque de Minoritate, Tutela et Eman⸗patione, seu. demum prohibitoriis quibuslibet in præsenti Codice statutis.(1)
1389. Neque eo modo stipulari permittitur aut re- nuntiare unde legalis ordo succedendi conturbetur, sive respectu sui ipsorum obveniente puerorum de- scendentiumve successione, sive puerorum erga in- ter se, nihil adempto eventuris aut inter vivos aut testamentariis donationibus, quibus mos servetur juxta ritum atque in casibus eo Codice præ finitis.(²)
1390. Inutili stipulatione conjuges quibusdam seu consuetudine, seu legibus statutisve municipalibus quibus ab ante variæ gallici soli divistones guberna- bantur, et quæ præsenti Codice“ abeunt, regendam retrotraherent sui consociationem.(3)
1391. Generali tamen clausula fas est regimini se eommuni, dotalive nubere velle declarent.
Priorem fortunam, communeque regimen eligen- tes, jura tunc subeunt sui atque sibi succedentium dis posita in II. hujusce tituli capite.
Posteriore casu subque dolali regimine jura prose- quentur capite III. ordinata. 3 Ubi dotalia mulierem sibi constituere, aut consltitui mere adstipulati sint, dotali regimine bona non a binde subjacent, nisi contractu fuerit propter nuptias expressaque clausula conventum.
Non eo probatur dotali conjuges regimini submitti, si seclusa communiohe contrahere se, aut bonis se-
paratis usuros tantum declaraverint.
(1) D. 50„t. 17, 35 6 1. (2) V. art. sup.
(2) Id.

.
-
Tit. V. De Contractu propter Nuptia, etc⸗
1303. Defciente speciali conventione qua commu- niönis jus abdicetur modumve recipiat, informatur jus galliæ commune regulis prima parte capitis 11. constitutis.
Notarii ministerio ante nuptias conscribuntur
1394.
conventa ad matrimoniuin quque.(1)
1395. Celebratis nuptiis harum nihil immutathr.(2)
1396. Quas ante celebratas si quid immutatum con- sentirent, actu constet ritu prioris non absimili.
De cætero nulla utilis correctio, nullum utile con- trascriptum, nisi ex præsentia, simultaneoquée unt- versorum consensu qui coutractui interfucrint totum peractum celebretur.
1397. Innovatum aut, contrascriptum quodvis etsi forma utrumque superiore articulo præfata initum, extraneo quasi non adventum videtur; nisi ad cal- cem contractus propter nuptias in minuta redactum, notarioque sub pœna damni et quod omne partium intererit, vel majori, si res ferat, inhibetur ne au- thentica contractus propter nuptias exeimplaria, neve hujus transcxiptiones expediat, omissa in ine con- tractus immutationis aut contrascripti expeditione.
1308. Habilis ineundi conjugii uuhor, quibusque et habilis in contractu propter conjugium convenien- dis; valentque ab eo quæque tum conventa seu do- nata, modo contrahenti sibi ii adstiterint consensu
quorum ad matrimonii validitatem indigebat. ERBTnIT. e in Communi Regimine.(3
399. CoMMUNIo sive legalis sive conventa à die
(1) Sec. D. 23t. 4 h 1. (2) See. C. 5, t. 11, 1. 4. 6) v. in h. c. 1. 3* te 25. D
- * — — 5 0 —— . E 60 S

268 Lib. III. De variis Causis ucquirendi Vomni.
celebrati ad ministrum civilem matrimonii initium ecpit, quam diverso tempore addici vetatur.
I. P A R 5. De Communione legali.
1400. S1 in contractu declarent conjuges commune se regimen ingredi, contractumve ommittant, regen- da insequentibus sex sectionibus conciliata inter gos communio.
S FcTLo PRIM A.
Ouibus rebus in actiuum aut pasium Communio coalescat.
5. J.
De communionis actino.
1401. Coalescit communionis activum,
1mo. Ex universa re mobili quam habuerat con- jugum quisque die ipsa celebratarum nuptiarum, si- mul et de omni re hujusmodi, titulo successionis aut vel donati constante matrimonio obventa, nisi contra fuerit a donante expressum.
2do. Ex universis fructibus, reditibus, usuris et annuo præstandis quæ constante matrimonio cesse- runt, aut rei occasione perceptis quam in bonis ha- bebat cempore celebratarum nuptiarum conjusum hic et alter, aut quovis titulo eorum alterutri constante matrimonio pervenerint;
3-1io. Ex universa re soli constante matrimonio adquisita.
1402. Communioni adquisitum immobile quodvis; nisi ab ante inito matrimonio sponsorum alterutri

Tit. V. De Contrattu propter Vuptias, ets. 269
proprium, seu jure possessum, aut successionis do- nationisve titulo delatum comprobetur.
14o3. Cedunt communioni ligna silvis excidenda, lapidicinarum, fodinarum proventus, quoad ea sci- licet quæ in usufructu reputentur ex explicatis titulo de Uufructu, Uu et Habitatione.
Ubi ligna statis temporibus, hisce regulis ever- tenda, durante tamen communitate non exciderint/ compensanda erunt pretia conjugi cujus non erat do- minium, aut illius heredibus.
Si constante matrimonio detectæ fuerint fodinæ aut lapidicinæ, harum lucra communioni non fructi- icantur, nisi compensatione habita, aut indemnita- te in alterum e conjugibus cui debeatur.
1404. Communioni non permiscetur, quidquid die pronuntiati conjugii in rebus soli detinent aut stante vinculo per hereditatem sponsi adipiscuntur.
Ubi tamen sponsorum alter ab pacto sub communi regimine contractu, neque jam celebrato matrimo- nio, prædium quoddam adquisivisset, cedit commu- nioni partum eo intervallo immobile, nisi ex qua- dam matrimonii ineundi clausula comparatum, quo in casu ex convento judicaretur.
1405. Donatum constante matrimonio conjugum, alteri illique uni immobile, communitas non assu- mit, uniusque erit donatarii, nisi ipsa donatione communicandum jubeatur.
1406. Quam patris aut matris alter aliusve ascen- dens rem S§oli uni e conjugibus donaverit, sive de- bito eum expleturus, sive ære alieno per donatarium ipse erga extraneos creditores eximendus, ea com- munionem non ingreditur; salva mercede aut in- demnitate.
1407. Partum constante matrimonio immobile en Facta commutatione cum immobili quodam alterius conjugis proprio, communitate separatur alienato

270 Lib. III. De variis Causis achulrendi Dominii. subrogatum; salva compensatione si quid supra fo- ret exsolutum.
1409. Conquisisse non videntur licitam immobilis partem dquam indivisam possideret alter e conjugi- pus; salva communitati expensa parti huic acquiren- dæ pecunia.
Vpi v... P i vero solus et PrOPT1O sui nomine maritus sibi
emptione aut adjudicatione adquireret partem immo-
bilis, aut integritatem, in dua uxbris esset pars do- minii indivisa, optione dissoluto matrimonio mulier juvatur, aut relinquendi rem communitati cujus ipsa creditrix pro sua in rei pretio portione constituitur, aute communione sibi eam retrahendi, pretium ac-
quisitæ rescindens.
6. II.
De còminilnionis pasxivo, atque inde in communionem actionibus.
1409. Factitatur communionis passivum
1-mo. FX debita re quaque mobili cui obligabatur
sponsorum alteruter qua die fidem sibi mutuam de- 1
derint, aut quibus onerabantur cedentes sibi conju- gatis hereditates, salva ex duo pensatione pro de- pitis immobilia spectantibus alterutrius propria;
2.do. Ex debitis tum in sorte cum ahnho cedenti-
bus, pensandis, aut usuris quibus se maritus obstrin-
xerit, aut muler auctore marito, salva, quando- eumque procedat, compensatione;
3 tio. FX annuo debito vel usuris tantum pensi cufusque annui, debitive passivi conjugem persona- liter utrumque detinentibus;
4 10. Ex usufructuaviis reparationibus immobilis
cujusque nee communis;
—

Tit. V. De Contraotu propter Nuptics, etc. 271
5 to. Ex alendis conjugibus, colendis extollendis-
que pueris, et quolibet alio onere matrimoniali.(1)
1410. Uhi ante nuptias æri alieno fuerit obligata mulier instrumento saltem authentico nuptiisque prio- re, cujusve tempus debita in actis ratione seu mor- te unius aut plurium e subsignatoribus constiterit, et in istis comimunio obligatur.
Placuit ut creditor mulieris ex instrumento ante nuptias nec tempore certo, solvi se ab uxore de nuda tantum illius immobilium proprietate consequi valeret-
Oum maritus tali se debito in uxpris gratiam fecis se satis contendat, irrita compensari sibi adnitens, adversus eam aut heredes actione deſicitur.
1411. Si quando hereditas mobilibus rantum con- flata, conjugibus constante matrimonio deferatur, in communitatis pericula emergit æs hujus alienum.(2)
1412. Debitis quibus subjaceat tota in immobilibus hereditas, alterique e conjugibus stante matrimonio accedens, minime premitur communitas, salva credi- toribus actione contra hereditarium immobile.
Marito tamen si hereditas pervenit, sive in præ- dia mariti propria, sive etiam in communitatem jure instare poterunt hereditarii creditores, salvo ut eb casu ex æquo pensitetur quod mulieri aut illius he- redibus deerit.(Z
1413. Si mulieri contigerit mera immobilium suc- cessio, eaque auctore marito adierit, cuncta mulieris personalia sibi obligant hereditarii creditores; si ve- ro ubi obnitebatur maritus judice tantum auctore apprehenderit, fueritque impar oneribus Kereditas, in nudam tum tantum reliquæ persbnalisque uxoris kortunæ proprietatem experientur.
(2) D. s0, t. 17, 1. 10.
6) 14.

272 Lib. III. De variis Causis acquitendi Domini.
1414. Ubi partim mobilibus, partim immobilibus 3 agglomeretur obstricta æri alieno hereditas, debita wr ſ usque ad tributoriam tantum mobilis portionem com- he
manio sustinet, appensis invicem mobilis hujus si- mul et immobilium pretiis.
Confecto rerum inventario pars tributoria æstima- pe tur, quod nimirum procuret maritus sive proprio ju- re sibi ipsi successio deferatur, sive tamquam mu- lieri in agendo auctor et consilium, hanc si succes- sio petierit.(1)
1 141g. Defectu inventarii, aut quibusque casibus i 3 uxori noceat iste defectus, huic aut heredibus re⸗ servatur, ut dissoluto matrimonio jure pensanda pro- sequantur, statusque et valoris mobilium haud de- scriptorum probationem instituant, tum titulis, libris D
opus fuerit, communi.
Qua scilicet probatione perpetuo maritus repelli- tur.(2)
1416. Non obstant articulo 1414 disposita quomi- nus hereditatis mobilibus et immobilibus promiscuæ solvi se creditores de communitate contendant, sive p tota maritum successio occhpaverit, sive delatam sibi mulier auctore marito acceperit, salvo jure in-„ v
et paginis domesticis, cum testibus famaque, si
vicem atque ex æquo pensitandorum. Idem ubi successionem a muliere, judice tantum auctore, apprehensam communitas nullo præhabito„ inventario commiscuerit.(3) ib 1417. Hereditati mulier, si denegante marito au⸗ ctore demum judice, accesserit, inventariumquèe con- e fecerint; permittuntur tantum creditoribus ptæfat uccessionis seu mobilia seu iimmobilia, queis impa-
ribus nuda tum unius uxoris proprietas.
(¹) V. sup. art. 870. (2) D. 12 t. 3 arg., I. 2. (3) D. 14, t. 4, impr. I. 1.

M⸗
m
Tit. V. De Contractu propter Vuptias, ete 273
1418. Articulis 1411 et sequentibus ordinata regun- tur profciscentia e donatione, quemadmodum et ab hereditate debita quæque.
1419. Fligenda creditoribus æris a muliere auctore marito contracti tum in communia persecutio, cum in bona marito uxorive Propria; salva in communita- tein compensatione, debitave marito indemnitate.(1)
1420. Contractum ab uxore es alienum ex genera- li specialive mariti mandato communitas patitur; quod debitor neque contra mulierem repetet, neque ex personali illius dominio.(2)
SRcvTo II.
De Communionis Administratione, er conjugis alterte-
trius Actorum in conſugalem Societatem eÿctu.
1421. Communia maritus solus administrat.
Fa, ne immiscente se uxore vendit, transfert, op- pięgnorat.(3)
1422. Neque communia immobilia utiliter inter vi-
vos donat, neque mobilium universitatem quotitatem- ve, nisi collocandis utriusque liberis.
*
Gratuito tamen et particulari titulo in cujuslibet fa- vorem statuere habilis, modo ne usumfructum in eis eibi adstipulans.(4)
1423. Unam in communitate semissem suam utili- ter donat.
(1) D. 46. t. 1, imp. 1. 13.
( ar n. 3 1
(3) D. 23, t. 3, arg. a fort., I. (4) D. 7, t 1, arg. 1. 60,§. 4.

24 Lib. III. De variis Caus acquirendi Domini.
Upi eo modo rem communitatis quamdam donan- do separaverit, tradi sibi eam donatarius non con?
sequetur, nisi ex divisionis fortuna in heredum ma-
riti portione obvenisse reperiatur; quorum ubi sor tem non attigerit toto illius pretio repletur, præci piendo scilicet e portionibus heredum mariti in com-
munione, personalibusque hujus bonis.(1)
1424. Quas ob pœnam delicti mortem minime ci- vilem dicentis mulctas passus est maritus, ea e com munione desumuntur, quippe uxori præcipienda sum- mæ æqualis delibatione; duss incurrerit uxor de nu- da tantum illius bonörum proprietate quandiu stet communitas.(2)
142. Edicta in hunc aut ihum conjugem capitalis
condemnatio, unam sibi hujus in communi partem, fortunamque personalem substernit.(3) 1426. Acta quæ haud assentiente marito mulier,
unoque auctore judice perpetraverit, bona communia minus obligant; nisi publice mercaturam exercens,/ hujus ipsius negotii occassione sese implicaverit.(4)
1427. Obligare se, ponave communia absque judi- cis auctoritate seu exhibendo e vinculis marito, aut vel liberis, absente marito, provisura mulier inter- dicitur.
1428. Bona uxoris personalia maritus administrat.(6)
Solus circa uxorias actionis mobiles possessoriasve experitur.
Pissentiente ea personalia illius immobilia non di-
strahit.(6)
(¹) Sec. D. 20, t. 6 3 in pr.
(2) I. 8 8
(3) Id. (4) I. 1. 7* S6. 1, 22 3. D. 147 t. 4 1. 1 S. 2 et se4.
(5) V. sup. art. 1421. (6) v. sup. art. 460 et 1372.
.
din
ſen do
ill

Tit. V. Pe Contraotu propier Muptias, ete. 27 ½
De quacumque horum imminutione reus, si qu dmissis conservando actis disperdantur.
1429. Ubi solus prædia ad tempus novem annis pe- rennius locaverit, actione conducti mulier, si quan- do dissoluta fuerit communio, non teneatur neque illius heredes, nisi ad tempus residuum, sive ubi primi novem annorum periodi illius circulo partes adhuc devolvantur, sive secundi, sicque de c=teris; ita ut eum unum duntaxat habeat conducens adim- plendum, cujus in curriculo deprehenditur.(1)
1430. Quas novem aut infra annorum locationes circa uxoria bona solus maritus intricaverit, aut abeuntes renovarit, tribus et amplius annis ante ex- piratum priorem contractum, ubi quippe rustica prædia tractentur, duobusve et amplius ubi de ur- banis, effectu cunctæ destituuntur, nisi ante disso- lutam communionem currere inccperit conventi exe- cutio.(2)
1431. Corren niariti mulier ubi occasione commu- nium sese obligarunt, illius erga fidejussisse tantum reputatur, contracti debiti indemnis præstanda.(3)
1432. Qu uxori immobile sibi Proprium vendenti correus aut alioquoquo modo cavit, recursu contra eam, sive in partem de communi, sive in bona per- tonalia, lacessitus sublevatur.(4)
1433. Si res immobilis alterutrius conjugum pro- pria vendita fuerit, quemadmodum et si redempta fundi servitia heredio ajterius olim preæstita, redemp- tionisque pecuniam communio sorbuerit„neque suh-
6
(2) Id.
(3) sup. art. 1214.
(4) L 3, t. 21, F. 6.D. 17,. 17 1. 6,§. 23 1. 33 56. Id.
6 t. 5 1. 34. Id. 50 t. 17. 1. 69.
18*

276 Lib. III. Ve vuriis Cauis acquirendi Po min ii.
s aliis bonis reassumptam; de communions
siituendi e venditæ rei quon- ni
præcipitur in gratiam conjugis siv edemptorum servitiorum domini.(1) pta videtur in gratiam mariti pecu-1 quirendo declaraverit se de nummis co prio sibi immobili provenientibus qu ier
dam, sive r
1434. Reasum nia, quoties ac ex alienato pro sibl aberant suppleturum adquisiisse. p
1h3. Declarare maritum non ita satis est compa- 29 rasse se ex percepto rei uxoriæ Pretio⸗ eique rei ut 1 suppleretur, nisi ita suppletum formaliter uxor adop- do taverit; quo neglecto, illud tantum uxor proficiet ut b dissoluta communione pretium sibi adempti immobi-
lis compensetur. 1436. Pensandis marito immobilium pretiis una com-
munis rei moles subjacet; protenditur wero commu-
nitate insufficiente ad bona illius personalia, nbi mulieris intersit. Perpetuo quanti venierit observatur, 1
rejiciturque quidquid de venditi prævalente valore
objicerent.
1437. Quotiescumque e communi depromitur, unde rius conjugum debita, onerave luan.% parsve pretii immobilis ipsius servitio fundi impensum, sive cuperandis seu conservandis, 3 tim et quoties seorsim alter
personalia alte tur, qualia pretium, proprii, aut abolendo
et propriis illius seu re CuTaVeE adaugendis, genera conjugum de communibus fue
⸗ ⸗ on rit locupletatus, hæc circa un Ui
pensandi jure alteri conjugum est obnoxius.(2) 3 1438. Ubi conjunctim parens utérdue neque enun⸗ ſ tiata qua quisque sui parte, liberum communem do- te donaverit, æqua quisque lance constituisse inter me ligitur, sive dos in bonis communibus, sive de re alterutrius personali cuerit distracta aut promissa. In posteriore casu, retinet conjux qui rein sibi pro- f (1) D. 60, t. 17, M. 74, 206.(
() C. 3.t. 45, 1. 16. V. kup. art. 1433.

Tit. V. De Contractu propter Nuytias, eto. 277
priam suppeditaverat, actionem indemnitatis qua di- midium rei ex donati tempore æstimandæ de fortunis
l
—
alterius consequatur.(1) eu. 1439. Unus si maritus de communibus natum dote mi donaret, sola onus sustinet communio, communita- u temque mulier approbans, dimidiæ dotis rationem patietur, nisi saltem ei se toti partive plusquam p equ obligatum velle maritus e xpresserit.(2) 1440. Dotem cuique constituenti de ea cavendum, op dotisque usuræ die etsi differendo pretio conventa, U ab initis nuptiis currere incipiunt, nisi in contra fue- b rint adstipulati.(3)
SE Oe dee
u De Cemmuuionis Diswolutione, et quibusdam inde lole Sequentihu.
nd 1441. Dissolvitur communio, 1mo morte naturali; morte civili; Zrtio divortio; 4.to corporum se- ah paratione; 5.to et bonorum.
1442. Omisso post conjugum alterutrius naturalem civilemve mortem inventario, non inde Perpetuatur communitas; salvo iis quor um intersit jure sive ti tulis probandi, sive fama commnni statum bonorum que et rei communis.
Usufructu in minorum bonis inventario neglecto
ircetur conjux superstes; in solidumque una cum eo
5 3 —
IN.-PEia 5t. 11, 1. ult. Uh autem. 5
69.. 3. Id, 24 t. 3, 1. 42 81 2.
1 1 1. 20.

2g Lib. III. De variis Causis achutrendi Pominii.
in id omue quod minoribus adjudicandum tutor suh- rogatus obligatur, cujus inertia fuerit suffragatumn. 1443. Dotem sibi periclitari mulier comperiens, eo- 6 qus deperditas res meriti ut legitime sit unde verea- ſ tur ne capiendis sibi recipiendisve sufficiant, de se- paratione tum in jus experietur.
Voluntaria separatio inutilis.
1444. Inutiliter bona, vel in jus separari pronuntia- tum, nisi sententiam subsecuta sit realis atque au- thentico actu comprobata exsolutio petendi cujusque ab uxore, aut recipiendi usque ad vires maritalis
—
r fortunæ; aut saltem nisi actione intra quindecim dies ſce a suscepto judicio intentata, neque abhinc intermissa. u
1445. Bonorum separationem, antequam execut ioni
subjaceat, proscribi opus est in tabella ad hoc in ſne auditorio tribunalis primi congressus appensa; am- C.
plius et tribunalis commercii ubi incola maritus, scili-
cet mercante eo, argentariam agente, aut negotiante, 8
quo sine executio irritatur. n Ad diem denuntiatæ actionis retrotrahitur vis sen⸗ tentiæ bonorum separadorum. 1 1446. Dissentiente vxore creditores illius bona di.
strahi minime impetrabunt.
Corruente tamen aut perturbata re mariti jura et
..„Le 6.. T nomina obligatæ sibi mulieris juxta debitum exerce- re haud prohibentur.(1)
m
à 1447. Adjudicatam in fraudem sui
mandatam separationem propugnare creditores, quin et liti ob separationem, huic obstituros intercedere! juris est.(2)
(1) V. sup. art. 783. [2) C. 27t. 31 1. 26.

el⸗
di
3 e
ee
qu
o dere
Tit V. De Contractu propter Wptias, etv. 279
1448. Tum domesticis sumptibus, tum educandis communibus sui liberis tribuere decet uxorem bonis separatam, spectatis sui et mariti facultatibus. Eh
Una egente marito providet.
1449. Corpore sive et bonis separata, sive bonis tantum, arbitrio rem gubernat.
Mobilibus uti potest atque abuti.
Immobilibus nequaquam, nisi assentiente marito, aut ubi dissentiret, auctore judice.
1450. Si quando auctore judice mulier separata alienarit, de non collocato in supplendis immobilium pretiis nequiquam maritus cavet, nisi contrahendo concurrerit, nummosve aut recepisse, aut receptis lucratum, merito coarguatur.
De non collocato aut in supplendum assumpto te- netur, ubi præsente eo, aut assentiente venditum. Collocati utilitatem non habet excusandam.
1451. Mutua animorum conversione instauraturdis- soluta eive corporumw et bonorum, sive bonorum tan- tum separatione communitas.
Quod ita ne procedat, nisi a notario in minuta con- ficiatur instrumentum, cujus oportet appendi prout jubetur articulo 1445 expeditum exemplar.
Quo obtinente, ad diem celebrati matrimonii re- troexpanditur communitas, idem revocatur ordo re- rum qui si nusquam fuissent separati; salvo tamen actu quocumque a muliere per id temporis ad nor mam articuli 1449 confecto.
Irrita conventio quælibet vi cufus communitatem prioris conditionis absimilem reficere præsumpsis- sent.(2)
1N
, 1. ult
() D, 50, t. 17, ar. a eont., I. 35 Id. 24 t. 3 1. 19. 1d 69 t. 15, arg.. 14 F. 1.

Lib. III. De variis Causis acguirend Domint.
1452. Dissoluta divortio commnnitate, separatione- . ve corporum et bonorum aut bonorum tantum, uxo- ri jura non deferuntur quasi superstiti, tunc tan- tum exercenda ubi naturali aut civili morte maritus z absnmatur,
SpcTILo IV.
De Aocipienda Communone, aut Respuenda, conditio
nibuue ad id Spectantibu.(1)
14%3. Solutam communionem uxor aut illius here
aut respuere permittuntur, invalida qua-
que in contrartum clausula.
1454. Quæ se communibus uxor immiscuerit, re- nuntians non auditur.
Administrans aut asservans non videtur se immis- 146. Ubi mulier=tate mäjor, neque dolo malo he- redum mariti decepta, in actis invenrario iicet prio- ribus communem se prætulerit, immerito se contra eam qualitatem speret restitui.
1456. Superstes uxor ubi communitatis respuende facultatem sibi velit servatam, intra tres a defuncto menses inventarium ßdele contradictoria cum here- dibus discussione, eisve debite devocatis exagitabit.
1od ab ea sincerum, ubi clauditur, atque üdele,
— —
8 d —
ublicum ministrum affirmari, opus est⸗
(1) in 8
(2) V. sup. art. 779, 779
— 0² 8

Tit. V. De Contractu propter Muptias, eto. 221
ritu mariti, consignanda hujusmodi renuntiatio in Labulario tribunalis primi congressus territorii ubi domicilium maritus reliquit; excipitur actus registro repudiandis hereditatibus ordinato.
1452. Habita adjunctarum rerum aut eventuum rs tione, prorogari sibi statutam articulo superiori di- lationem a trihunali mulier consequetur sententia contradicentibus, s1res postulet, aut debite devoca- tis mariti heredibus edicenda.
1459. Quæ se non immiscuerat, inventario verum conscripto intra dilationem superius adfixam renun- tiare omiserit, non ea tamen facultate careat; ve- luti communis, donec respuerit, impetenda, sum- pribusque actionum condemnanda donec renuntiatio- nem instituerit.
Eidem actionum diserimini subjaceus confestim ab effluxis diebus quadraginta ex concluso forte ante tres menses inventario.
1460. Vidua quæ detraxerit, aut quædam e com- muntone celata negaverit, communis inficiata renun- tlatione judicatur, quod idem et in illius heredes.(1)
1461. Ubi ante transactos tres menses, neque ope- rata repertorii confectione, vidua decedat, faciendo, inceptumve conficiendo inventario nova trium men- sium dilatione ab ea defuncta heredes ampliantur, simulque et quadraginta diebus ad deliberandum ab clauso inventario.
Si clauso inventario intereat, nova deliberaturi heredes quadraginta dierum dilatione, ab ea defun- cta, adjuvantur.
Ad summum communione abeant datur, ritu supra prefixo, gaudentque articulis 1469 et 1469.
1462. Neque deserent uxorem enecti alicujus morte
—
1) D
d
— „

—
82 Lib. III. De variis Causs achuirendi Domini.
civili disposita articulo 1436, et infra, ex quo mors illa sævierit.
1463. Repudiasse intelligitur soluta per divortium aut separata mulier, quæ intra tres menses et qua- draginta dies a divortio separationeve judicati vim obtinentibus communionem non acceptaverit; nisi saltem durante dilationis favore prorogari sibi con- tradictorie in jus cum marito profecerit, eoves legiti- me advocato.
1464. Perpetratam in sui fraudem ab uxore illius- ve heredibus repudiationem impugnare creditores, proprioque jure communionem adire valent.(1)
1466. Per tres menses et quadraginta dies conseri- bendo repertorio deliberationique pensandæ, poterit sive acceptura sive repudiatura mulier de existenti- bus commeatibus alimenta sibi domesticisque insu- mere, communemque molem mutuatura, si deficiant, oppignorare, sobrie modo utatur.
Pro ædibus quas deliberans incoluit, si fuerint communes aut e mariti bonis, conductitia pretia non impendet; ab utroque vero conjuge prius abeunte societate conductarum pretiis dilabente dilatione non triburt, deque massa communi merces debita præci- pitur.(2)
1466.. olutam morte mulieris communionem sui illius heredes legitimis ritu et dilatione abdicaturi admittuntur.(3)
SE0 To V
De Dividunda aita Communions. 1467. Aditæ a muliere aut illius heredibus commu- nitatis, activum dividitur, passivumque modo inse- quenti dispertitur.
—————————
) V. sup. art. 1446. ) Arg. I. 9„t. sup. cit. Vmo ut Focla. . 50 e 62.
1
( E .
3

Tit. V. De Contractu propter Vuptius, ete. 283 . De activum dividundo.
1468. Masse communi conferunt conjuges, aut eis succedentes debita quæque sive pensationis sive in- deinitatis titulo, ex supra statutis in I partis præ- sentis capitis seetione II.
1469. Conferenda pariter huie et illi conjusi aut illius heredibus quidquid e communi alter contraxe- rit, aut immobilium pretia inde dotando libero al— terius thalamni distracta, quibusve communem filium personaliter ipse doratum studuerit.(1)
1470. De bonorum cumulo prælibat conjugum quis- que aut illius successor,
1mo. Personalia prædia communitate seposita, ubi in natura constent supplendove adquisita;
2 do. Immobilium pretia de suo, stante commu- nione, alienatorum quibusque nihil foret suffectum; Z.tio. Debitas sibi a communione indemnitates.
1471. Marito prior conjux præcipit.
Quantum ad prædia qu in natura non reperian- tur ex numerata primum pecunia præcipit, dein e mobilibus, subsidioque de immobili communi; ulti- mo in eo casu, optio de immobilibus mulieri, aut illius heredibus defertur.
1472. De communibus tantum suppleri sibi mari- tus contendit.
Ubi supplendo impar communitas, de mariti pro- priis suppkent sibi uxor, aut illius heredes.
473. Pleno jure procedunt a dissoluta communione usure debitorum communioni quorumque a conjugi-
) 1..

F
.
284 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Pominii.
bus, aut ab ea illis, pro ademptls sibi cuique, exi- gerdis immunitatibus pecuniisve supplendis.
1474. Præceptis e cumulo ab utroque conjuge præ- eipiendis, æquo jure inter utrumque eosve repræ sentantes dividitur quod exsuperat.
147%. Si diversa optantibus uxoris heredibus, com- munionem alter acceptaverit alterque repudiarit, vi- rilem et hereditariam tantum partem recipiet adiens e bonis uxori sortitis.
Manet quod superest virum, cujus id est munus ut repudianti præstet quidquid abstinens uxor obti- nuisset, in quantum duntaxat virili repudiantis parti obtigisset.
1476. De cætero, qui mos in dividendo communi servetur, qua ratione mobilia, ubi locus est, liceant divisionem quæ sequantur, jus in partibus caven- dis, in exæquandis solutum, omnia hæc titulo de Succsionibu, ubi de dividendo inter heredes, or- dine digesta reconduntur.
1477. Si forte aliquid distraxerit conjugum alter aut celarit, sua in iis pars eum diffugit.(1)
1478. Consumata divisione alter conjugum si al- terius creditor personalis, veluti forte suorum pre- tia personali alterius debito expensa fuissent, aut quævis alia causa repetendi extiterit, actionem in ea bona exercet quæ huic in communi dividundo cesserunt, aut in res demum ilhus personales.(2)
1479. A die tantum actionis deberi incipiunt us uræ ex personali alterius in alterum credito.(3)
(1) V. sup. art. 1460. (2) D. 25 t. 2.
(3) Ex aup. art. 1154.

Tit. V. De Contractu propter Wuptias, ste. 28
1480. Desumuntur alteri ab altero donata, de una donatoris parte in communibus, aut re illius personali.
1481. Lugubri uxoris vestimento suppeditant ma- riti heredes.
Habita demortui fortuna æstimatur lugubrium sum- Ptus.
Uxori vel vommunitatem abjicienti debentur.(1)
5. 1
De communionis passio, atgue in debitis contributione.(2)
1482. Debitis communibus pro mediante tenentur conjux quisque aut illius heredes; in debitis repu- tantur sumptus sigilli repertorii confecti, publicatio- nis mobilium, liquidationis pro licitando demum est communi dividundo.
1483. In tantum mulier de communi debito conve- nitur sive erga maritum sive erga debitores in quan- tum capit; modo probatum fideleque repertorium confici caverit, contentaque tum in inventario, tum in delata sibi parte exhibeat.(3)
1494. De toto re alieno contra virum agetur, si cui se constante communione obligaverit; sa)vo in uxorem recursu, recuperanda hujusce æris se misse.(4)
1485. De dimidio tantum, si ex uxoris latere com- munioni debitum incubuerit.
1486. Condicetur vel mulieri ob quodcumque ab re sua procedens debitum, passiva cujus obstricta fue-
() V. sup. de success. 1. eo cap. 6 1. 3. (3) V. sup. art. 1456. (4) Utpote dom,

286 Lib. III. De variis Causis acuirendi Pominii.
rat communio, salvo illi in virum aut heredes reéur⸗ su; dimidiam inde partem exsoluti recepturæ.(1)
1497. Debito communi mulier in personam obliga- ta unius dimidii actione, nisi saltem eorrea, imi- Petitur.
1488. Mulier quæ ultra dimidium in communi de- pito exsolvit, actione inde biti creditorem minime in- séctabitur, nisi solvens se quod numerabat mediæ tantum parti impendisse expresserit.()
1489. Actione bypothecaria in rem quamdam sibi ex divisione obventam, ob commune totumque de- bitum propugnatus, conjugum alter, alterum pro mediante debiti aut ilius heredes merito recurrens insectabitur.(3)
1490. Minime ex superius dispositis obstatur, ne conventa divisione dividentium alteruter quotitate in debitis plus quam media imo et in totum possit obligari.
Quoties dividentium alteruter conventam quotita- tem exsoluerit, nimis exsoluti actione contra alte- rum potest retrogredi.(4)
1491. Dispositum supra de viro aut uxore jus uni- veraum et in alterutrius heredes ordinatur; eadem- que jura ii aut exercent, aut excipiunt, quæ conjux eujus in loco sufficiuntur.
SEc,o.
De Communionis Kepudiatione, repudiat que eÿectibuv. 1492. Jure omni mulier renuntians in communem
() V. sup. art. 1431. (2) D. 2, t. 4, arg. I. 17. V. sup. art. 1233 (3) A sup. art. 8765.
(4) I. 3/ t. 281 F. 1. D. 3 t. 3

Tit. V. De Contructu propter Wuptias, eto. 287
Fortunam destituitur, imo et in mobile quod de re sua in medio posuerat.
Lintea tantum et vestimenta quibus utebatur, re- euperat.
1493. Jure recipit mulier renuntians,
1mo. Immobilia sui propria, ubi natura constent, alienatisve substituta;
do. Immobilis cujusque alienati pretia, ubi sup- pletura collocatio neque procurata fuerit neque ac- ceptata; prout insuper habetur;
3 1io. Quidquid in indemnitatibus ei sit de com- munitate præstandum.
1494. Non est unde debitis communibus tribuat mulier renuntians, sive mariti respectu, sive credi- torum; in eos tamen obligata ubi una cum marito conjunctimque contraxisset, aut ubi ab illius ipsius Parte originem duceret factum dein commune debi- tum, nedum tamen in maritum aut illius heredes recurrere impediatur.(1)
1495. Actiones universas de quibus supra, sive ca- piendo poterit sive recuperando, tum in communita- tis, tum in mariti bona peculiaria intentare.
Idem in illius heredum favorem decernitur, exce pto quod ad lintea vestimentaque præcipienda atti- neat, quod ad habitationem alimentaque, durante inventario deliberationique habendæ concessa dila- tione; quæ jura scilicet in unius cadunt superstitis uxoris personam.
Pipovitum de legali Cmmunione, ubt conjugum alter
aut uterque liberos ec præcedenti thoro eduwerit.
1496. Servandum quodcumque juris superioris ora
(1) V. sup. art. 1486.

288 Lib. III. De variis Caus acquirendi Domini.
culum ubi conjugatorum alter aut uterque liberos e præcedenti thoro eduxerit.
Si attamen mobilium confusione et debitorum in⸗ formaretur alteri conjugum commodi quiddam, uti- litas cujus illud exsuperaret quod articulo 1098„ ti— tulo de Donationibus inter vivos et Testdmentis, ad- natis ex primo thoro alteri conjugi liberis actionem ad reducendum jura accommodant.
De Communione conpenta, et Conventionibus quibus temperarꝭ imo et exœludi Ponvit Communio.
1497. VALIDA qualibet conventione, articulis 13276 1398, 1389 et 1390 non repugnante legalem conven⸗ tionem conjuges moderantur.
Praecipua procedunt modificationum temperamentã hanc aut illam ex sequentibus conditionem stipu⸗ lando,
1-mo. Acquirenda tantum communioni devoveantur;
2do. Mobile praesens aut futurum, aut ab ea se- parandum, aut pro rata parte communicetur;
3.tio. Possessa possidendave immobilia sive uni- versa, sive pro parte mobiliata absorbeantur;
4.t0. Conjux uterque debita ante nuptias seorsim persoluturus sit; Fto. Quidquid contulerit mulier repudians, inte- grum recipiat atque ab omni onere liberum; 6.to. Superstiti præcipuum quoddam caveatur; Fmo. Partes conjugibus inæquaies deferantur; g-vo. Titulo inter eos in universum communio
constituatur.

Tit. V. De Contractu propter Muptias, ete. 289 S EcCTILo PRILMA. De Communione acouiitorum tantum.
1498. Ubi solam acquisitorum intra se communio- nem conjuges paciscuntur, secludere ea videntur con- jugis utriusque obligationes præsentes aut futuras, utriusque pariter præsens et futurum mobile.
Quo circa, ubi primum sibi habuerit conjux uter- que quidquid ab se allatum probetur, in quibus- due, constante matrimonio, una aut seorsim, ex com- muni industria acquisitis, aut fructibus utriusque et reditibus utili œconomia dispensatis una concluditur divisionis operatio.
1499. Commune reputatur mobile tum cum nube- rent existens, abindeve habitum, quod inventario memorialive in forma distingui minime curaverint.
De Clauvula ut Communone Jeparetur moßile totum
aut Auſu parv.
1500. Præsens futurumque mobile„ communione separare conjuges non interdicitur.
In medio se usque ad summam seu quotitatem va- loris determinatam collaturos stipulantes, eo ipso quod superest sibi separasse judicantur.

290 Lib. III. De vuriis Causis achuirendi Dominii⸗
1601. Illa communitätis conditione debitor conjux promissam se rem detulisse probare tenetur.
1502. Hoc ipso contulisse maritum satis obtinet, si contractu inferatur tanti esse prædam illius mo- bilem.
Idemque et contulisse uxor ex tradita sibi aut iis a quibus dote donatur mariti apocha satis demon- stratur.
1503. Ubi disolvetur communio separare sibi præ- cipiendo conjux poterit uterque, valorem quo mobi- lia tempore contractus à 8e delata, aut sibi ex tem- pore obventa, collatum in communi exsuperarent-
1o4. Inventario recensendum mobile quodeumque conjugum alteri, constante matrimonio, cesserit.(1)
Ubi inventario conscribi mobile maritus omiserit, Litulove destituetur valorem hujus et statum, deduc⸗ 1o zre alieno, indicante, Ulud sibi recipere interdi- citur.(2)
Quod si inventario non censtiterit, mobile quod uxori obtigisset, comprobaturẽ admittuntur illa eive heredds mobilis hujusce valorem sive instrumentis aut testibus, aut vel fama communi.
SEcTILo IIT.
De Clasula moblivandi.
1o5. Ubi conjuges aut eorum alter pro toto aut parte in communi præsentia seu adventura immobi- ſia conferunt, dicitur ea chausula mohtio.
1506. Præfinita est aut indefnita mobilisatio.
Præfinita, ubi mobilisare Le, conmunionique per-
(1) V. sup. cap. 47 3. 4. 6) C. 6„t. 30 1. Bt. 6 10.

er
Tit V. De Contracti proprer Wuptias, eto 291
miscere certum quoddam immobile integrum, aut üs- que ad definitæ summæ valorem sponsus indicaverit⸗
Indefnita, proftente tantum conjuge in medio se immohilia usque ad certam pecuniæ summam reponere.
1507. Illud efficit mobilisatio, ut communia existi- mentur immobile aut immobilia quæ attigerit, veluti res ipsæ mobiles.(1)
Mobilisata in totum uxoris immobile aut immobi- a, pro nutu contrectare maritus, quemadmodum et cætera communioni subjacentia, atque alienis in to- tum potest transferre. ⁰
Ad certam tantum summæ cujusdam quotitatem mobilisatum von nisi censentanea uxore maritus alie- nabit; hujus tamen arbitrio vindicatus partem mo- bilisatam nec amplius valide oppignorans.
1508. Propria communioni non affectatur res inde- terminate mobilisata, illud tantum prodest ut abeun- te communione conjux quædam cumulo communi de suo infundere debeat ad summam usque conventam.
Interdicitur, quemadmodum in superiori articulo, ut vel pro toto vel pro parte maritus reluctante muliere ea immobilia transferat indenitæ quibus mobllisatio- nis pactum inititur; usque tamen ad æstimatam mobilis actionem hypothecis ea submitti non inficiatur
1509. Divisa communione, recipere sibi conjux quisque potest factum a se mobile prœdium, pretium quo tunc temporis æstimetur portioni suæ imputans; idemque et in heredibus.
6) D. 19, t. 3,
19*

492 Lib. III. De variis Causis aclrendi Vominil.
SoTILo IV.
De veparandi cris alien? Clausula.
1510. Ubi pocti fuerint conjuges separatim ab uno- quoque in persona ol bligato æri alieno saris iri fac- tum, invicem sibi finita communione præstabunt quod in uniuscujusque liberationem de communi im- pendio præsumptum comprobetur.
Idem juris est inventarium sive confecerint sive
omiserint. Ubi vero repertorio memorialive authen- tico nuptiisque priore non constiterit mobile ab con- jugibus commixtum, legitimo rigore creditores unius- que conjugis, reclamatis ab alterutro inanibusque in distinguenda unaquaque re conatibus minime contur- pati, in mobile non conscriptum quemadmodum in cætera communia exsolvi se contendent
Idem obtinent creditores in immobile conjugibus, stante communione, adventum, quod simili eadem inventarii diligentia aut demum actu authentico non annotassent.(1)
1511. Ubi comimunioni conjuges certam summam
aut corpus certum afferunt, collationis hujus facto tacite conventuim judicatur debitis eam matrimonio prioribus minime onerandam; rationemque in alte- rum exæquare tenetur conjux debitor, debiti cujus⸗ que quo imminveretur res conferri promissa.
1612. Pacto de seorsim dissolvendo ære alieno non prohibetur quowinus communioni immineant usura atque annuo a nuptiis dehita.
1513. Impetita communione ob debitum conſusis
ihius quem contractus absolutum atque immunem
debiti cujusque factitaret, conjugi alteri indemnitas
——
(1) Bona non intell. nisi ded“ re a“.
—

Tit. V. De Contractu propter Wuphia, etc. 293
debetur, præcipienda scilicet sive de portione
munitatis debitori sponso afferente, sive de personali illius pecunia; quibus haud sufficientibus, de rebus, quasi jure cautionis, recuperanda patri aut matri propriis, aut ascendenti tutorive a quibus conjux il- le immunis atque absolutus prædicaretur.
Quin etiam caveri sibi, constante communione, urgere potest maritus, quando ex parte mulieris de⸗ beatur; salva cautionibus in eo casu pecunia in uxo- rem aut in illius heredes, finita saltem communita- e, cogenda.(1)
SEcTLo V.
De voncea dmori FacuMate unde collatum e uls m- miune iquidumque recplat.
1514. Integritatem collatæ a se cujusque rei, sive ante sive post initum contractum, aut partem tantum sibi, ubi communionem abjiceret, recipi opportune uxor stipulabitur; quæ stipulationis utilitas neque res neque personas“ convento assignatas Prætergre- dietur.
Itaque si convenerit reprehendi mobile tempore ce-
lebrati contractus collatum, nequicquam ad mobile
constantibus nuptiis obv entum facultas ea protrahetur.
Itaque liberis minime opitulatur concessa mulieri
facultas; mulieri vero et liberis concessa, ad ascen- dentes seu ex latere heredes non divagabitur. Quocumque casu, non nisi deducto ære alieno eui in persona mulier obligabatur et quidquid communio dissolverit, collata placuit reprehendi.(2)
(1) U ſidej. 1. 3 t. 21. (2 5 imp ült⸗

294 Lib. III. De variis Causis acguirendi Vominit.
SEoTILo VI.
De Prcipuo e eonvento.
115. Si ita stipulati fuerint conjugem superstitem prius quam divisio ulla procederet certam nummo- rum aut mobilium rerum in natura quotitatem per⸗ cepturum, non nisi communionem suscipiens super- stes uxor jure hoc potietur, aut nisi illud sibi vel renuntiaturæ in actis fuerit depacta.
Qua stipulatione excepta de uno dividendorum cor- pore præcipitur; non vero de personali prædecessi fortuna.
₰16 Mon videtur præcipuum quædam esse libera- litas ritu dohationum informanda, illud tantum ut quasi matrimoniale conventum.
1517. Morte naturali aut civili præcipuum defer- tur.(1)
1518. Tradi confestim præcipuum haud competit, si quando communitas diwvortio aut corporum sSpa- ratione finiatur;)ura sed retinst, tum superstiti sibi consequenda, qui separatione aut divortio superavit; quod si ab uxore contigerit, re maritu præcipua⸗ dato attamen fideussore provisoria juris auctoritate utetur.(2)
1319. Perpetuo jure licetur ereditor communis res præcipuo inclusas, salvo conjugis recursu juxta ar- ticulum 1515.
S c VP De Bactis quibus Purs in Communi inquu Conugum
ouiue destinatur.
1520. Legitime conjugum pactionibus statuto divi-
(1) Mal. dissent. D. 24, t. 2, I. 1. (2) Ne cupid. mal⸗ dissip. Sec. D. eod.

I
Fit. V. De Contractu propter Wuptias, ete. 295
ionis æquæ derogatur; sive superstiti, sive heredibus pars in communi inferior, sive summa pecuniæ præ- üxa jus omne sit adimpletura; sive conjugum super- stili, aut alterutri tantum, integrum communionis commodum pro quibusdam casibus adjudicent.
1621. Præfinitam tantum portionem conjugi aut il- lius heredibus, veluti trientem, aut quadrantem fore deferendam stipulantes, sub ea tantum ratione qua commodo communi participant æri alieno obligantur conjux eo reductus eive heredes.
Quacumque artis subtilitate fuerit conventum debi- tis accepto in communi gravioribus detinendos aut conjugem reductum aut illius heredes, seu non ea lance de passivo afflictum iri qua de activo locuple- tandos, tota corruit conventio.
1522. Ubi certa pecuniæ summa conjugum alteri aut illius heredibus omne jus sit in commune repræ- aentatura, aleatoria videtur hujusmodi pactio, con- jugumque alterum illiusve heredes impendendo pro- missa obligat, sive dives ant damnosa ierit eommu- niras, sive pecuniis conventis par aut impar.
523. Remota in sui heredes claus ula aleatoria, as- sequetur conjux superstes legitimam ex æquo divi- sionem.
1524. Pri alieno universo obligantur maritus eive heredes, uhi articulo 1 ½20 prævalentes totum sibi commune insumant.
Actione eo casu quacumque destituuntur creditores sive in mulierem sive in illius heredes.
Cum mulier conjux ille sit cui conventa summa jus inhereat totius communitatis sibi, seclusis mariti he- redibus, capiendæ, optione juvatur qua aut summas eas expleat, ipsa æri alieno omni obliganda, aut com- munione abeat commodum illius et incommodum amissi conjugis heredibus derelinquens.
1525. Non inutiliter stipulentur conjuges abituram

—
296 Lib. III. De vartis Causis acqutre ndi Domini.
in partes ultimi morientis aut alterius tantum univer- sam rei communitatem, salva defuncti heredibus ac- tione, qua collata et sortes pecuniarum in communi ab suo auctore immissarum sibi vindicent.
Sive rei forma spectetur, sive res ipsa non vide- tur talis stipulatio commodum quoddam cui immi- neant leges de donationibus; mera vero ac simplex tantum matrimonialis aut inter socios conventio.
S De Comnunione Titulo in knieraum.
1526. Stipulari sibi possunt in contractu propter nuptias universam bonorum, sive mobilium, sive immobilium, præsentium ac futurorum, aut præsen- tium tantum communionem, aut futurorum tantum.
Dipovita octo Superius Feetionibue communia.
1527. Dispositis octo præcedentibus sectionibus, haudquaquam coarctantur ineunde communitates.
De quibuscumque stipulationibus licet inter se con- juges pasiscantur quemadmodum articulo 1387 am- pliatur, salvo moderamine ut in articulis 1388, 1389 itemque 1390.
Quidquid tamen in id vergeret ut pacti effectu li- mitata articulo 1098, titulo d Ponationibus inter v- vo et Tamenti, dilataretur alerutrius conjugum portio, in eo quod exsuperet irritatur, si modo ex præcedentis matri nonii complexibus natus alter ex- taret; parta vero ex communi labore peculia redi- tuumque mutuorum cœconomia licet inæqualium, non videntur esse commoda in liberorum ex priori con-
jugio perniciem distracta. 28. Communionis legalis statuto reguntur e-

Tit. V. De Contractu propter Wuptias, etc. 29/ teri quicumque casus speciale conventa communione
P
seu implicito non acce
jus, ex pacto seu explici perint.
0
5„ r„. De Pactis Commeenionem ecludentibus.
1529. Ubi regimen dotale non auspicantes a com-
munione seorsim nubere se conjuges enuntiant, bo- nisve se separatos velle, diriguntur ut infra hujus 8
stipulati effectus.
& J.
De clausula communionis inter Ponsos excludendæ.(1)
1630. Non capit ex pacto communioném excluden- te uxor auctoritatem bona administrandi, fructusve inde percipiendi; fructus eos marito adnasci censen- tur, unde onera matrimonii valeat sustinere.
1531. Bonorum mulieris seu mobilium seu immo bilium administrationem maritus detinet, exinde et jus pertrectandi mobile, quodque in dote, aut con- stante matrimonio uxor lucrata fuerit, premente eum restituendi necessitate, ubi matrimonium solve- tur, bonave in jus separarentur.(2)
1 ½32. Receptorum in dotem aut constante matri- monio mobilium si quædam partes forent fungibiles, adscriptus harum. æstimatorius status contractui pro-
pter nuptias subjungatur; aut ubi cesserint inventa-
(1) V in h. s. C. F 1. 1
(2) V. sup. art. 1421.

198 Lib. III. De vuriis Cuusis acquirendi Pomin,
rio memorentur; æstimatarum pecunia marito quonr dam præstanda.
1633. De fructuariis oneribus universis maritus te- netur.
1534. Clausula paragrapho præsenti enuntiata ns- quaquam obsistitur, ne conventionis cujusdam indul- gentia mulier manu propria apocham tradens, redi- tuum portionem percipiat, cultui personali privatæ- que commoditati applicandam.
1 ½35. In dotem res soli constitutæ ex præsentis paragraphi eventu, non est quin possint alienari.
Invito attamen marito, aut si neque judex, eo dissentiente, sit auctor, non alienatur.
De clausula Separandorum Jonorum.
1636. Quando separata conventione bona conju- gum, res sui sive in mobilibus proprias, sive in im- mobilibus mulier gubernat, arbitrioque reditibus po- titur.
1537. Oneribus matrimonii sustinendis confert con- jugum quisque ex conventis in contractu propter nu- plias; in quo si rericuerint, de suo tum redita mu- lier defert juxta trientem.
1538. Nullo in casu, nedue ex qualibet conven- Uionis clementia impetrabit mulier uti de suo alie- ner spreto mariti assensu, aut ubi ille reluctaretur, omissa judicis auctoritate.
Quælibet generalis auctoritas alienandi causa im- mobilia, mulieri, sive in contractu propter nuplias, sive abinde profusa, nulla est.
1639. Gum separata mulier bonis uti marito per- miserit, atque de iis inde ageret, aut matrimonium dissolverstur, fructus ille tantum repræsentabit tune temporis existentes, consumatorum haudquaquam

ne M
Tit. V. De Contructu propter Wuptias, etc. 299 1. De Regimine dotali.(1)
1340. Soß eo regimine dos quemadmodum et sub eo quod in capite Il, honis illis constat qu marito uxor detulit sustinendis matrimonii oneribus.(2)
1641. Dotis est, nisi aliter convenerit, quidquid sibi mulier, aut mulieri alter in contractu propter nuptias constituit.
S EeTITo FPRILMA.
De Vote constituendu.(3)
1342. Feriri potest fœdus stipulat⸗ dotis in adven- ca quæque atque adventura bona mulieris, aut ad- venta tantum; aut adventorum atque adventurorum partem, aut vel in rem individuam.(4)
Concepta generatim bonorum mulieris universo- rum constitutione, bona in fieri non continentur.
1543. Neque constituitur dos, celebratis nuptiis, neque adaugetur.(%)
1544. Ubi parens uterque dotem conjunetim indis— creta cuiusque portione adscrihunt, ex æquo dota- tum intelligitur.
i ⸗ t 1. 6 5. uit. C.t. 1
„
[5 Sec. C. 5, t. 31 1. ult, N. 97 c. 2.

300 Lib. III. De variis Causis achuirendi Dominii. Unus si dotem pater dederit, pro jure eam pater⸗ no maternoque scribens, non obligatur mater etsi in
actu compareat, totaque in patrem solvenda dos in- cubuit.(1)
1645. Si dotem pollicitatus conjugum superstes ju- re paterno maternoque, portiones haud discreverit, de prædecessi bonorum parte sponso futuro delata procedit prius dotis exactio, deque re constituentis si quid amplius desiderandum.
1546. Dote donata ab utroque parente puella, quamvis peculium habeat quo illi coutantur, de bo- nis tamen constituentium dote completur, nisi inter- posita contrarium stipulatione.(2)
1547. De re dotali cavent constituentes.(3)
548. die celebratarum nuptiarum currere inci- 1promss dotis usuræ, nisi contraria stipu- latione.(4)
S 5 F.
De mariti Jure in dotaliu, Vundoque dotali miuime
alienando.
15
349. Constante matrimonio solus dotalia maritus adim
nistrat.
Solus dotalium debitores deteutoresque in jus vo- cat, fructus usurasque et sortes percipit-
Interponi tamen in instrumento nuptiali non repu- e
gnat concedi fæminæ percipiendam uno sui chirosra-
(3) D. 46, t. 3 1. 99 in pr (4) Vel in fav. hered. ex art. 1369.

Tit. V. De Contracku propter Waptias, etc. 301
pho partem quandam redituum, cultui suo privatæ- que utilitati destinatam.(1)
1560. Inutiliter, nisi ex contractu ante convento, de dote cavenda maritus impugnaretur.(2)
1561. Si tota dos aut pars illius in re mobili po- natur contractu æstimata, æ=stimati licet titulo ven- ditam non declaretur, rei attamen dominus maritus intelligitur, pretii tantum quo mobile evaluerit de- bitor.(3)
1552. Exæstimatione statutorum dote immobilium, marito dominium non quæritur, expresse nisi de- claratum.(4)
1%53. Partum nummis dotalibus immobile non in- de dotale censetur, nisi instrumento propter nuptias conventa constet nummorum collocatio.
Idem et de immobili complendæ doti pecuniariæ distracto.()
1554. Constante matrimonio, neque a viro, neque a femina, sive ab utroque conjunctim transferun- tur aut opignorantur constitutæ in dotem res soli; excepto ut sequitur.(6)
1565. EX re dotali potest uxor susceptum a priore marito natum præsente atque assentiente conjuge collocare, aut, ubi ab eo dissentiretur, auctore ju- dice; si vero auctore tantum judice, relinquendus marito ususfructus.
„C. 3, t. 32, arg., 1. g. Mon ut dom.
— +
5 80t. 1 1 fund. D. 4 t. 4 1. 3„ F.
G5 t⸗ 20.
(4) See. D. 23, t. 3, 1. 1b, F. 3. et Il. 3 10. C. 3 t. 11, sup⸗ in h. c. cit.
91. ule
(6) 1L a t. 8 in pr. C. 5, t. 13, 1. un., F. 16. C. 8 t. 54 1 21.
O

302 Lib. III. De vuriis Causis acqutrendi Vominti
1556. Ex dotalibus itaque communes liberos aucté- re marito jure pari poterit re et familia donare.
1557. Consensa prius in instrumento dotali permit- tirur dotalium immobilium alienatio.
158. Quin et auctore judice firmatur dotalis rei alienatio auctionibus licens, terque proscripta,
Vinculis extollendo conjugum alteri;
Familiæ ut alimenta præstentur, casu quocumqdue præviso articulis 203, 204 et 20%, titulo de Nutii
Dissolvendi causa contractum a muliere, aut dotis largitoribus æs alienum, ubi tempori contractus priori computatione authentica referantur; Gravibus ad reparandum impensis, immobilique asservando necessitate ineluctabili ursentibus;
Ubi denique indivisum cum extraneis imanobile dividendo impervium judicetur.
Singulis in iis casibus quidquid de venditi Pretio, expleta evidenti necessitate supersit, dotale manet, dotale in fminæ utilitatem collocandum.(1)
1559. Conceditur aliquando, saltem si assenserit mulier, contra alterum ejusdem valoris ex quatuor adiinus quintis partibus immutari, comprobato im- mutationis cominodo, impetrata judicis auctoritate, habitaque æstimatione cognitorum officio a tribunali designandorum.(2)
Mutatione tum immobile proveniens dotale effici- tur, item et pretii excedens, si quod habeatur, 60 nomine in mulieris commodum jus est impendi.
1560. Si forte, exceptis mox explicatis, mulier aut vir aut uterque conjonctim ex dote fundum distra-
hant, factam alienationem mulier, aut ei succeden-
tes post dissolutum matrimonium revocari conse-
*
(1) D. 24, t. 35 I. 20„ 21. (2) D. 24, t. 3 ars.⸗ 1. 22, F. ult. in f.

Iel
e
s
105
e
ile
eiit uol
1M-
ali
Tit. V. De Contrarti propter Nruptiar, ete. 3oz
quentur, nulla, ea constante, præscriptione præoc- cupandi: idem et in muliere bonis separata.
Quin et constante matrimonio venditum maritus jure revocabit, damna scilicet usurasque eimptori re- sarciens, contractu si dotalem fundum non admo- nuisset.(1)
1561. Præscriptioni, constante matrimonio, nus- quam subjacent dotalitia vendi vel ex ipso nuptia- rum contractu haud permissa, jam ante nisi præ= scriptio curreret.
Fræscribenda tamen pronuntiata bonorum separa- tione recidunt, die qualibet incœperit præscriptio procedere.
1562. Re dotali maritus eodem atque fructuarius obligationum vineulo constrictus utetur.
Adquisitæ cujuslibet sui negligentia præscriptionis, aut illati damni reus.(2)
1563. Periclitante dote conceditur mulieri bono- rum separatio, ut videre est articulo 1443 deinque scquentibus.(3)
S w LLI.
De Mote reddenda.
1564. Si dos immobilibus constet,
Aut mobilibus contractu propter nuptias non æsti- matis,=stimatisve cum declaratione inde non aufer- ri fæminæ dominium,(4)
3, 3
8 F. 1. L t13I. un.
(3) D. 24, t. 3, 1. 24.
(4) D. id., t. id., I. 50, 31. E contra i pure æstim. D. 19, k. 2 1Z.

304 Lib. III. De variis Causis acuirendi Dominii.
Nec mora ut, dissoluto matrimonio, reddatur, compelli fas est maritum aut illius heredes.(1)
1565. Si numerata pecunia constituatur,
Mobilibusve contractu æ=stimatis, cum non fuerit declaratum ex pretii judicio non quæri marito pro⸗ Prietatem,
Uno tantum post dissolutam communionem anno elapso, de reddenda dote asitur, 6
1566. Si usu nec culpa mariti in deterius mobilia jerint, quorum mulier domina permanserit, iis unum præstandis quæ stabunt, codue duo se habeant sta- tu, maritus impetitur.
Quocumque nihilominus casu lintea et vestimenta mulier in sui usum recipiet, horum scilicet valorem præstitura, ubi sorte æstimata cum constituerentur.(3)
1567. Si nominibus, aut annuis reditibus absque mariti incuria imminuris aut amissis dos constiterit, horum ille instrumenta præstans absolvetur.(4)
1668. Ususfructus in dotem si fuerit adscriptus, rup- to matrimonio, maritus aut ei heredes jus unum uten⸗ difruendi deserere tenetur, non vero fructus præstare perceptos.
1669. Si constante matrimonio decem anni effluxe- rint, ex quo cesserit dies luendæ doti promissæ, de ea contra virum agere posse uxoreim aut illius here- des, ubi dissolveretur matrimonium, non ambigitur, persolutam robandi immunes, nisi inutili se dili- gentia, ut sibi solveretur, institisse maritus com⸗ probaret.(
——
(1)
(2) C id.
(3) Si culpa D. 24 t. 3 1. 181§. 1; 1. 66. Id. 13 t- 6511. 19„ 5 5. 2. 1d. 50 t. 17 1. 23.
(J D. 24 t. 3 M. 49 25 5. 2.
(S) Quam exiz. Poter C. 3 t. 10 1. 2. Id.§, t. 11. 1. 5⸗
b

Tit. V. De Contrdetu propter Wuptias, ete. 3o
1570. A die dissoluti morte uxoris matrimonii cur- runt heredibus usuræ et fructus dotis restituendeæ.
Si morte vero mariti, muliert tum optio datur de hereditate conjugis consequi aut usuras anno luctus durante, aut alimenta per idem tempus; ast in urro- que casu habitatio hujus anni tempore luctuosaque indumenta ei ab herede præstantur, neque imputan- da usuris quæ nihilominus sit perceptura.(1)
1571. Finito matrimonio dividuntur, ratione habita dierum quibus anno ultimo perseveraverit, dotalium immobilium fructus inter con)ugem utrumque aut eo- rum heredes.
A die in cipit annus inito matrimonio correspon- denti.(2)
1572. Mulieri illiusve heredibus denegatur in hy- pothecarios sibi anteriores consequendæ dotis privi- legium.(3)
1573. Ubi maritus tum cum filiam socer dote do- naret, solvendo jam non esset neque industria aut professione qu dam aduvaretur, absolvetur illa me- ram tantum patriæ successioni actionem sibi contra maritum delatam afferens.
Ubi vero a nuptiis tantum solvendo maritus esse desiit,
Aut si arte professioneve fortunam sibi quæreret,
Amissæ in solam mulierein dotis actio tota procum- bit.(4)
SEorIo IV. De Pauropherni.
1574. Uxori quægcumque propria neque doti adsci- ta parapherna sunto.
e t. 13, I. un,, F5. 7, 9. ele.
(4) C. 6, t. 20. Auth. Cuod locum N. 97.
* 20

8o6 Lib. III. De vuriis Causis acquirendt Domini.
1575. Parapherna si habeantur universa uxoris do minia neque in instrumento conventum appareat un- de matrimonialibus muniis pro onere ab ea sustinen- do sufliciatur, usque ad trientem de suo conferet.
1576. Parapherna regit, eisque pro nutu mulier utitur.
Ea vero neque alienare, neque in jus tueri, nisi assensum accomodante marito, aut nisi per judicem eo denegante permittitur.(1)
1577. Si viro mulier paraphernorum administratio- nem, data procuratione, confidat, fructibus attamen præstandis eum sibi alligans, in eam is veluti manda- tarius alter detinetur.
1578. Si neque mandante, neque obstante conjuge Paraphernis maritus utereturfrueretur, existentes, fni- to matrimonio, mulieri tum fructus tantum præsta- bit neque ita usque dum consummata.
1579. Si paraphernis, reluctante muliere, deusus Probetur, fructus perceptos omnes tum in natura, tum consummatos impendet.
1%80. Paraphernis utens maritus veluti fructuarius obligatur.
Barticulare Pispobitum.
1581. Nibil est quin dotale regimen ingredientes de in societatem acquirendis legitimo intra se valeant pacisci; præfiniuntur hujus societatis effectus, veluti in articulo 1498 simulque 1499.
(1) Sec. C8„t. 56, 1. 6, (2) C. 2, t. 13, 1. 21. D. 24, t. 3 1. 64.

VI. De Emptione Venditione. 80 TLTULU S VT. De Emptione Venditione.(1)
CAnno XII. decretus, die mensis Ventosi 1; 26 autem ejusdem
mensis palam factus.— Anno alias 1004, die mensis Martii 6.]
CAPUT PRIMUM.
De Venditionis natura et ritu.
1552. VEXpITIo est conventio qua alter de re tra— denda, alter de exsolvenda obligatur.(2)
Actu auchentico, aut chirographo privato informa- tur.(3)
1583. Pretio convento, eo neque etsi exoluto, ne- due re tradita, perfecta inter partes venditio, pro- Priaque res emptori quantum ad venditorem.(4)
1 ½84. Aut pure ac simpliciter, aut sub conditione sen suspensiva seu solutoria venditur.
Alterna pactione possunt duo aut muſta venire.
In his omnibus ex generalibus conventionum prin- cipiis judicatur pacti effectus.(5)
(0 V in h. t. I. 3 t. 24. D. 18 t. 1. t. 4. C. 4, t. 38. Id. t. 49. 1d. t. 34.
64, 1. pen.
1. z.
6 3.
(5) D. 2, t. 14, arg., 1. 27, F. 6.
20*

808 Lib. III. Do vartis Caui achuirend? Pominil.
1 ½85. Ubi per aversionem res non veneunt, ponds- re vero, numero aut mensura, nondum est venditio per- tecta, cum periculo vendentis res detineantur, donee pondere, numero aut mensura constiterint; ast inem pleta conventione, potest emptor agere ut sibi trada- tur, aut quod abfuerit intereritque, si res ferat⸗ compensetur.(1)
1686. Si e contra per aversionem venierit, atque pondere, numero aut mensura nondum res fuerint distinctæ, venditio nihilominus processit.(2)
1%87. Vini, olei, aliarumque rerum, quas antequam veneaut dogustari mos sit, nulla est venditio quan- diu neque degustatæ fuerunt neque acceptæ.(3)
1688. Continuo pendet venditio, cum eapertus eris.
1589. Venditio est venditionis promissio, quoties mutua assensione res et pretia constiterint.(4)
1690. Arrhis interpositis, ab venditione discedere quisque potest,
Qui donavit amittens,
Qui recepit, duplum præstans.(5)
1591. Partium convento definiri atque indicari rei venditæ pretium oportet.
1692. Extranei viri tamen arbitrio committi fas est; qui ubi denegaverit, aut nequeat, deest venditio.
1693. Instrumenti conficiendi, aliorumque venditio- ni accedentium sumptus emptor sustinet.
(1) C. 4, t. 48„ 1. 2 in pr. (2) 1d. 1. id. in f.
(3) D. 21„ t. 11. 31, F. 22 (5) C. 57 t. 1. Id t. 4b l. 136.
he

Tit. VI. De Emptione Venditione. 809
E
C APUT 1I. Ouis emere possit aut vendere.
1504. QuiBus lege non prohibetur, vendere ii pos- sunt aut emere.(1)
1 ½95. Inter conjuges non venditur, nisi tergeminis insequentibus casibus:
1no Ubi conjugum alter, alterius a quo in jus separetur debitor, bona huic pro juribus transferat;
2do Ubi in uxoris gratiam etsi non separatæ prædia quædam maritus ob legitimas causas distrahit veluti refundendo illi alienata immobilia, nummosve illius proprios, si neque prædia aut nummi commu- nitati cedant;
3-1i0 Ubi viro mulier pro pecunia in dotem pro⸗ missa, prædia haud communis sufficit;
Salvo heredum in his casibus jure, si indirecta quædam commoda tractarentur.(2)
1596. Adjudicatione irrita aut suo aut interposito nomine licere sibi adnitantur,
Bona tutores eorum in quos tutela defungantur;(3)
Quæ sibi vendenda mandatarii committantur;
Quæ municipiorum publicarumve institutionum ge- rant administratores;
Quæ bona publica ministerio sui subhastentur, mu- nere hæc circa publico valentes.
(1) V up lik 1 tt. 15 11. i
). 3et. 9, arg. C 5 t. 34. Auth. Minoris. N. 727 cap. 2.

310 Lib. III. De variis Causis aculrend? Dominii.
1597. Prohibentur judices, iisve supplentes, pro- curatores principis, iis substituti apparitores, actua- rii, publici partium patroni, officiosi litium defenso- res, notarii, cessionem sibi meftari litis cujusque, aut juris litigiosi, controversæve actionis, edicere sit judicis ad quem defungantur, manente
de quibus
scilicet nullitatis pœna, simulque sumptuum et dam- ni cujuslibet, totiusque quod absit atque intersit.(2)
EAPL.
Oaae vendi possint.(2)
1698. VRNpI possunt res in patrimonio quæque, speciali nisi lege prohibeatur.
1599. Nulla est rei alien venditio; alienam sibi vendi nescius emptor pensari sibi quod amisit jurs contendere potest.
1600. Viventis etiamqus assentientis hereditatem inutiliter venditari cogitent.(3)
1601. Non veniit, si quo temporis momento con- trahatur, res tota perierit.
Si pars tantum, emptori datur aut a contractu re- siliendi, aut petendi ut quod supererit ventilatum si- bi vendicetur.
(. 17 t. 1„ 1½7. Id. t. 16. 1. 9%. 2 1 er6 1. 5 4. t. 13 1. 1. Id. 9, t. 27 1. Z. C. 2„arg. I. in. 14.
(2) V. in h. c. præter tt. eit. C. 41 4. 39. 1d. t. r. (3) V. sup. art. 1130.
—

Fit. VI. De Emptione Venditione 312
S„M.
De Vendentis Oöligationibus.
SEcTIo PRIMA.
Genoratim Diposita.
1602. DE quo obligatum se velit liquido vendens explicet.
Ambigua pacta contra venditorem interpretamur.(1)
1603. Duplici vinculo venditor principaliter detine- tur, nempe venditum tradat, traditumque caveat.
SEcpIo II
1.
De Traditione.(E) n
604. Traditio est rei venditæ translatio in jus e possessionem emptoris.(3)
1605. Immohilis tradendi necessitati paruit vendens qui seu claves, ubi de ædibus, seu instrumenta pro- prietatis remiserit.(4)
1606. Perficitur mobilium traditio,
(¹) D. 2, t. 14. 1. 39. Id. 50, t. 17, 1. 72. 6 F d 2 8
* 3 20. 1d. 4 t. 48. V. insup. lib. eo 1t. 3 3 2 4.
5 (3) L t. 2,§. 46. D. 41, t. 1, 1. 20. 213. 2 Id. t 11. 963 6, 43 J. 1. Id., t. 1„1 5 e
t. 54 U. 28, 35 Fr ult.

312 Lib. III. De variis Oauis acquirendi Dominii.
Aut ipsa rei traditione,
Aut clavium ædiſicii ubi mohilia continentur,
Aut vel ipso partium consensu, cum venditionis momento transferri nequeant, si alio aut quocum- que, eas nomine emp'or jam retineat.(1)
1607 Praditæ intelliguntur res incorporales aut tra ditis titulis, aut rebus ipsis uti per venditorem si adquisitori hiceat.(2)
1608. Manent sumptus in tradendo venditorem, in evehendo emplorem, nisi aliud stipulatum.
1 09. Quo loci res foret tempore contractus, ibi traditur, nisi contra fuerit consensum.(3)
1610. Ubi tempore convento in re tradenda vendi- tor cessarit, arbitrio emptor aut disrumpi venditio- nem; aut si uno venditoris facto mora progedat in rei venditæ possessionem immitti se merito postula- bit.
1611. Semper ubi rei non traditæ damnum sentiat adquisitor, in eo quod abest atque interest condem- nari reum impetrabit.
1612. Fmptore neque rem persolventey neque ex stipulatu moram excusante, rebus tradendis vendi- tor haud compellitur.(4)
1613. Impensa etsi solvendi dilatione, si quando a venditione pacta emptor aut defecerit aut oberra- tun coMapbatur, ita ut justam timendi causam habeat venditor ne pretio frustretur, tradendo tunc eum im- pingi prorsus ingquum, nisi datis fidejussoribus emp- tor caveat dicta se die persoluturum.
61) I. 2 t. 1 55. 40 4.
(2) V. arg. sup.
(3 5 3 1. 23 in
(4) I. 2, i. 1§. 41. Id. 60, t. 17 1. 14. Id. 21 t. 1 31 §. 5. P. 1 1 5

Tit. VI. De Emptione Venditionr. 313
1514. Quo se statu res pacta venditione habuerit, eo traditur.
Fructus abhinc fiunt adquirentis.(1)
161. Rem tradendam sequuntur accessoria quæ- que, perpetuave ei destinatione inservientia.(2)
1616. Modum rei qualis ab instrumento appareat, tradendo adimplere debitor obligatur, lege saltem ut scquitur temperanda.
1617. Si ubi veniit fundus, indicaretur superficiei latitudo, tanti scilicet pro mensura, agenti emptori necessum conventam quantitatem permitti.
Quam ubi tradi foret impossibile, emptoreve non propugnet, rata proportione de pretio detrahi sibi venditor patietur.
1618. Ubie contra latioribus indicato finibus vige- simaque ultra parte fundi modus protenderetur, em- pioris eligerc est, inter aut pretio supplere, aut abire contractu.
619. Universis aliis casibus,
Sive corpus certum definitumque venierit,
Sive de distinctis separatisque corporibus fuerit conventum,
Sive instrumentum in principio indicatam ferat venditi mensuram, aut designationem simulque men- suram,
Apposita hujus mensuræ expressio venditori non proderit consequendo excedentis pretio, neque em- ptori remissioni cuidam pro eo quod desit nisi ab terræ modo resli ad eum quem enuntiavissent parte seu supra, seu infra vigesima in mensuris differa- tur; desumenda ratione ex una collectis rebus qu⸗ venierint, nisi in contra foret derogatum.
1620. Ubi ex præcedente articulo pro mensurarum
3
——
3

314 Lib. III. De variis Calsis achuirendi Pominii.
excedente pretii cresceret exactio, ex empto optio competit aut contractus inficiandi, aut supplendæ pe- cuniæ, superaddita scilicet usurarum computatione, si quando immobile emptor detinuerit.(1)
1621. Quoties emptori indulgetur unde contractu discedere invalear, pretia non tantum ab venditore persoluta recipit, verum et contractui instituendo im- pensa quæque.
1622. actione cadent aut emptor, aut venditor, ubi intra annum a pacto, de pretii ille additamento, de parte iste pretii deducenda contractuve obliterando
⸗
non egerint.
1623. Si eodem contractu, unoque eteodem pretio duos fundos habere liceat, unum et alterum ex modo mensurae designatum, in alteroque aliquid de modo desiit, in altero aliquid exsuperet, compensatur cum damno lucrum, supplendo vero aut imminuendo actio ex supra dictis tantum procedat.
624. Si quando quaeretur uter vendensne aut emens damnum patiatur, si forte res nondum tradita in deterius ante rerum natura abierit, tota habetur ratio judicandi ex titulo de Contractibus aut Obliga⸗ tionibus in genere oonventis.
SEcTIo III. De Cavendo.(2) 1625. Cavendi ratione duo prospiciuntur: primum
venditi inturbata possessio; vitia dein rei osculta, seu redhibitoria.
(1) Nemo invit. oblig. (2) V. in h. s. ad F. 1, D. 21 tt. 1 2. C. 87 t. 47. Ad F. 2 D. 21t. 1. G. 4 tt. 5„ 8.
—

Tit. VI. De Emptione Venditione. 315
5
De ovictione capenda.
1626. Quanquam ubi contraherent nihil de caven- do fuerint stipulari, lege cavenudo venditor obligatur seu de evictione, ubi totum aut pars tantum vindi- cetur; seu de oneribas in rem controversis, neque ab se cum venderet confessis.(1)
1627. Cui juris obligationi specialibus pactis aut addere, aut distrahere contrahentes, imo et deroga- re non irritatur.(2)
1628. Qbamvis ab omni cavendi necessitate pacto sit venditor immunis, sui tamen facta præstare te- netur, invalido contra quolibet convento.(3)
1629. Ubi eadem obtineat de non cavendo stipula- tio, atque evictione emptor detrudatur, pretium ven- ditor restituet; nisi ubi veniret competum fuerit imminere evictionem, suisque emptor periculo et fortunis contraxerit.
1630. Caveri seu promiserint, sen et omiserint, evictus emptor, exempto reddi sibi consequetur,
1-mo. Pretium;
2do. Fructus, horum quoties ubi in evincentem condemnatus; 3tio. Sumptus contra se ab originario actore susci- tatos, exque sua parte contra vendentem ut sibi ca- veretur;
4 to. Damna atque id omne quod intersit, simul- que et sumptus, atque legalia initi contractus im- pendia.(4)
. t..
29.
(b. 0 t. 1.74. 1d. 2 t. 1 1. 27.. 4.
() D 1. imp. 60 70, ex art. 1614. cit. D. 50, t. 17.
I. 100.

3156 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Domini.
1631. Pretio rei cum evinceretur deterius fact⸗ valdeve sive emptoris negligentia, sive vi majore imminutæe, in integrum restituendo, nihilominus venditor impetitur.
1632. Ex re yero facto sui deteriorata lucratus ad- quisitor, lucro pecuniam de pretio demens venditori coæquari patietur.(1)
1633. Ubi evicti momento res etsi abque hahentis industria increverat, excedens venditor præstabit.(2)
1634. Emptori 1dem impensa in resarciendo, utili- terve adaugendo refundere aut refundenda curare tenetur.
1636. Rem alienam si quis mala üde vendidisset, impensa et profusas, seu voluptatis causa aut orna- menti in fundo pecunias, compensare emptori com⸗ pellitur.(3)
1636. Si parte tantum emptor dijiciatur hujus ta- men circa totum momenti, qua separata emptor non contraxisset, contractu proficiet abiri.(4)
1637. Ubi evicta fundi parte, venditione tamen emptor non recedit, preæstito partis qua repellitur valore completur, habita hujus cum auferetur ratio- ne, minimeque pretii ex vendito inregri, sive in melius deinceps fundus crevisset, sive in pejus ruis- set.(5)
1638. Si forte servitutibus haud conspiguis, neque indicatis fundus aggravaretur, eoque illa incommo- do rem afficiant, cujus conscium legitime piæs uma- tur non fuisse contracturum, divelli contractus vin- culum aut æ=stimari indemnitatem pro nutu emptor propugnabit.
(1) D. 50t. 17., I. 74.
(2) Id. J. id. V. sup. art. 861.
(3) 1d I. 134.
(4) D. 4, t. 4, I. 47 F. 1.
(§) Sec. D. 21½ t. 27 sup. cit., I. 11 71.

1ð
Tit. VI. De Emptione Vnditions. 317
1639. Cæterarum de damno quæstionum, aut cu- jusque quod intersit ex inobservato venditionis con- tractu judicium generalibus dispositis refertur titulo de Contractibus, aut de Obligationibus in genere con- venti.
1640. Cessat cavendi necessitas, ubi judicio defini- tivo aut cujus appellatione præscribatur condemnari se emptor tulerit venditore non devocato, quoties aatisfuisse sibi probetur unde actionem confutarei.(1)
5. 1T.
De cavendis vendi ei vti.
1641. Oeculta si vitia rem adulterarint, unde de- stinatis usibus minime inserviret, quibusve eo usus debilitaretur ut emptori nullatenus aut minoris pror- sus quærenda fuisset, de vitiis vendens tenetur.(2)
1642. De conspicuis, et quæ ementem fugere ne- quibant, venditor absolvitur.
1643. Occulta vitia quanquam ipse nescierit præ- stabit attamen, nisi eo casu omnis se cavendi neces- sitatis stipulatu voluerit purgatum.
1644. Obtinentibus articulis 1641 et 1643, optione emptor potitur, rei sive abjiciendæ pretio sibi com- plendo, sive detinendz, restituenda sibi parte pretii bonorum virorum arbitrio æstimata.(3)
1645. Rei vitia si venditor calleret, non tantum acceptas pecunias rependere obligatur, verum et
(2) D. 43, 1. 8, 1. 2,§. 29. (3) Ex art. 1617.

318 Lib. III. De variis Causis acuirendi Pominii.
damna quæ perpessus emptor, et omne quod in- tersit.(1)
1646. Qu si nesciret, pretia tantum et sumptus ex empio profectos.
1647. Confectæ quibus adulterabatur vitiis rei ma- net jactura venditorem; pecuniarum refusioni, aliis- ve compensationibus gemino superius articulo ex- plicatus condemnandum:
Emptorem quoties casu fortuito.(2)
1648. Brevi dilatione, spectataque redhibitorii vi- tii natura simul et locorum consuetudine, redhibito- ria erit actione experiendum.
1649. Quæ non procedit in adjudicationibus.(3)
C 4X
De Ementis Oöligatiokibus.
1650. IM eo præcipue emens obligatur ut pretia
persolvat dieque et loco conventis.
1551. Quæ circa si in conveniendo nihil pactum fuerit, die et loco queis traditum accipiat solutum procurabit.
1662. Vaurarum emptor nondum præstita sarte te- netur, tribus infra casibus:
Si ita emendo convenerit;
Si res vendita fructus pariat aliosve reditus;
Si uti solveret in jas ei fucrit denuntiatum⸗
Quo facto procedunt a die denuntiati usuræ.(4)
(0 DP. 19„ t.2
(2) Bus enim esset lucr. D. g0, t. 173 I. 10.
(3) Conseq. ab jurispr. Sec. vero C. 4 t. 44, 1. 16. (4) D. 18„t. 6 1. ult. Id. 221 t. 1 arg. 1. 16„ F. 1

Tit. VI. De Fmnptone Vondtione. 319
1655. Si in possessione emptor conturbetur, justa- ve inquietetur ratione metuendi fore ut actione sive kypothecaria sive in révindicationem exagitetur, a solvendo se continere potest, donec turbationem ven- ditor dissipaverit; nisi saltem aut cavere malit, aut solvi seu urgente conturbatione fuerint stipulati.(1)
1654. Emnptore non solvente contractu relevari se vendens perpetrabit.(2)
1665. Judicio nec mora rei immobilis venditio irri- tatur, si in rei simul et pretii discrimen veniat ven- ditor.(3)
Qui si non urgeret in plus aut minus differri ex circumstantibus judex relaxabit.
Transacta mora neque pretio exsoluto, dirimi ju- dex venditionem pronuntiat.
1566. Si, tum cum inmobile veniit stipularentur ut Pecunia tempore statuto non tradita, pleno jure con- tractus caderet, expirato nihilominus tempore vali- de emptor exsolvet, quandiu iure sibi non fuerit denuntiatum; ab inde vero dilationis ei dispensandæ arbitrio judex destituitur.(4)
1657. Venditis commeatibus, rebusque mobilibus, pleno jure absque ope denuntiationis solvitur in ven- ditoris gratiam contractus, ubi primum cedere emptor Prætermiserit tempus educendo conventum.(5)
(2) D. 44, t. 7 1. 23 in f. ) Dn art. 1244 6 1 8, t. 3
(5) Tacit. commift.

320 Lib. III. De variis Caus achuirendi Dominꝰ.
6NFVF V De irrit anda aut resolvenda NVendit ione.(1)
1668. IuppkRpkxrkn ab causis so titulo jam enus
meratis quibus irritari aut resolvi possit venditio at- que ex aliis conventa quæque gencratim contingenti- 3 bus, resolvitur et utendo redimendi facultate, pretii-
que allats vilitate.(2)
§ EcTILo BRIMA.
De yedimendi Facuitats.
Bedimendi id est reemendi facultas in pacto
1659. sibi kacultatem venditor stipula-
consistit, ex duo reddito pretio principali indemnitateque
tur, unde venditam sibi rem liceat
omni de qua articulo 1673.
recuperare.(3) 1660. Quinquenn In longius conv
tur.(4)
1661. Fatalis est terminus ex stipulatione, neque
jum non excedit redimendi facultas. enta, intra illos limites reduci-
a judice producendus. 1662. Neglecta ab venditore intra statos terminos actione, irrevocanda emptori proprietas.
i663. Progreditur dilationis terminus in quamcum-
que personam quin et in minorem, salvo, ubi locus
sit, contra quem attineat recursu.
(1) V. in h. c. D. 4, t. 3. Id. 2 t. 14, 1. 358. C. 4* t⸗ 455 1. ad. 1 D. 18 t. 5. C. 4, tt. 44, 54. (2) V. sup. cap. 4 8. 3 huz. tit. 3) D. 19*t. 5 1. 12. C. 5„ t. 72, I. 1. Id. 4 t. 54„ 1. 2. (9) C. 72t. 39 1. 3 verb. Hæ autem actiones.
—
ve Da
——.——

le
Tit. VI. De Emptrone Vendtione. 321
1664. Aggreditur qui pacto reemendi vendidit et veriorem adquisitorem, secundo licht cohtractu de præhabita stipulatione taceretur.(1)
1665. Pacto reemendi emptor quicumque omnium vendentis actionum dominus, tum verum rei domi- num, tum iuipetentem quemque jure hypothecario immobile venditum præscriptione valet summovere.(2)
1666. Invocato utiliter discussionis bensficio cre- ditoribus obsistit.
1667. Qui pacto revendendi partem coemit in he— reditate indivisam, deinque licitatione adversum se Provocata, totius adjudicatarium se pronuntiari cu- raverit; pactoque venditor sit usurus, totius hune reemendi necessitate coercebit.(3)
1668. Ubi plures conjunctim uho unius ihstramen- ti contextu commune prædium distraxere, horum ns- mo, nisi pro sua parte, jure reemendi potitur.(4)
1669. Idem si venditor unus plures sibi reliquerit suce edentes.
Partem sibi tantum delatam réemendo coheredum quisque admittitur.
1670. Verum in casu duplicis articuli præcedentis, auditur emptor postulans statui in jus universos co- vendentes, aut coheredes de retrahenda heredii to⸗ talitate conciliandos, qui ubi inter se non conveniant actione dimittitur.(5)
1671. Conjunctim uhi rem sibi ecunctis propriam non vendiderint, partem vero sui quisque divisam, se- parata reemendæ sui cujusque parte actione utuntur.
(2) Ut pote empt.
lib 23 (4) V. aup. lib. eo, t. 3, cap. 4. (6) V. id
21

Lib. III. De variis Causis acquirendi Vominii.
322
Neque ita agentem emptor coget ut totum redimat.
1672. Si plures emptori heredes extiterint, horum quemque pro sua tantum parte reemendi actio im- petit, prædio seu separato seu indiviso.
Ubi vero in partes soluta hereditas, venditamque rem heredum alter fuerit sortitus, premit eum actio totius revendendi.
1673. Venditori pactum de reemendo vindic anti non solum præstanda sors principalis, verum et sumptus legaliaque propter contractum impensa, reparationes necessariæ quibusve créverit fundus usque ad incre- menti valorem. Corporalem rei detentionem non nisi servatis hisce omnibus ingredietur,
Ubi ex pacto reemendi dominio venditor regredi- tur, immune illud recipit a quibuscumdue sive onere sive hypotheca quibus ab emptore subjacuisset; con- gensas sine fraude ab emptore locationes observans.(6)
SEcTLo II.
De rercindenda ob læionem Venditione.
1674. Ultra septem duodecimas pretii partes in ven⸗
dendo aliquis circumventus, rescindi venditionem
legitima actione postulat, eisi hujusmodi actioni ex- pressa contractus clausula renuntiasset; pretii se ex- cedens donare professus.(2)
1676. Ut dignoscatur septemne duodecimas læsio excesserit, æstimandum immobile ex statu valoreque illius quo tempore veniret.
1676. Actione post secundum venditi annum Præ“
scribitur.
(1) V. aup. art. 1667, 1633. G) D. 457 t. 1, 1. 36.

eh⸗ em
Tit. VI. De emptione Venditione. 3²3
Quæ dilatio contra conjugatas mulieres Progredi-⸗ tur contra absentes aut interdictos, minoresque ma- jori qui vendiderat suffectos.
Currit, neque effugiente ad reemendum stipulato tempore, demoratur.
1677. Læsionem tune tantum probare quis admit- titur, ubi ita verisimiles sravesque causas proférat merito ut læsus præsumatur.
1678. Non nisi trium cognitorum relata=stimatio- ne talis probatio instituitur, quibus unum et com- mune æstimati confciendum eitelogium, unaque plu— ralitati votorum sententia informanda.
1679. Qui opinione si differant, deducendæ eiogio rationes, prohibitione quid quisque senserit indi- cetur.
1680. Officio judicis arbitri nominantur, nisi a partibus singulis et conjunctim.
1681. Admissa reseindendo actione rem aut resti- tuere, persolutas pecunias recipiendo, aut fundi pos- essionem retinere, æstimationem emptor supplens poterit, deducta saltem totius pretii decima.
Optat idem extraneus possessor servato sibi ut ca- veatur in venditorem recursu.(1)
1692. Si rem habere sibi mzlit adquisitor supplen- do uti in præcedenti, computantur in eum a die ac- tionis supplendi gris usuræ.
Quam retrocedere, pecuniasque sibi restitui ubi sa- tius duxerit, a die actionis fructus debentur.
Pari jure persolutarum ab eo pecuniarum usuræ a 2 die ei qua actum fuerit Præstantur, aut qua ipse non perceptis fructibus persolverit.
(1) 4d 1. part. D. 21, t, 1 1. 23 F. 1] 1. 60.

824 Lib. III. De variis Causis acquirendi Voninii.
1683. Emptori rescissoria denegatur.
1684. Denegatur quoties ex lege, in jus venditum.(1)
1685. Jussa insuper præcedenti sectione de pluri- pus a queis separatim aut conjunctim fuerit vendi- tum, aut de venditore seu emptore plures cui super- essent heredes, jure haud absimili in actione res-
gissoria servantur⸗
CAPUT VII.
tr De Licitatione. i
1686. Un1 neque commode, neque sine jactura di- videretur res plurium communis;
Aut ubi mutuo invicem consensu peracta commu- nium divisione quædam horum jacerent, qus cape⸗
re nequeat aut nolit dividentium aliquis;. Auctiontbus res licent, pretiumque inde codomini inter se partiuntur.(2)
1687. Licitationi extraneos intromitti jure suo con⸗ sors quisque potest requirere; quin et admitti ne- cesse, ubi inter consortes minor adfuerit.
1628. Titulo de Succensionibus Codiceque judiciario
explicantur licitationum modus et forma.
* ſ2) D. 10, t. 3, 1. 7,§. 13. I4. 3, t. 3 1. 78. 4. C. 7 t. 7 1. 1 8. 1. ( v.

Tit. VI. Pe Emptione Vnditione. 325
CAPUT VIII.
De Crediti atque aliarumyharumgue Aotionum Wanslatione.(1)
1699. ORnprrI, nowinis, actionisve in extraneum transferendi cedentem inter et eum cui ceditur, sola tituli deditione traditio completur.(2)
1690. Denuntiata tantum debitori cessione, extra- neorum respectu detinet adquisitor.
Idem et stipulato jure vestitur ubi translato debi- tor in actu authentico accedat.(3)
1691. Ante denuntiatum sibi cessionis negotium, ce- denti si persolverit debitor, liberatur.(4)
1692. In venditione cessioneve debiti veniunt et accessoria, veluti fidejussiones, hypothecæ er pri⸗ vilegia.(%)
1693. Gavebit crediti aut aliuscuju⸗cumque nomi- nis venditor extitisse rem quæ vendebatur, tametsi de hac necesaitate tacuerint.(6)
1694. Locupletem debitorem non Præstat, nisi de
4, t. 39. Id. 8, t. 37.
(2) V. sup. art. 1607 et gap. 3, s. 2 t. 3 lib. huj.
(4) D. 46, t. 3. 1. 76.
46, t. 3, 1. 76. C. 4, t. 6 V. aup. art. 1618.
(5) V. lib. et tit. eis, eap. 4,§. 3. D. 46, t. 371. 76. Id. 50, 1. 16, 11.%, 109.

326 Lib. III. De variis Causs achuirendi Dominii.
eo expresse obligatus, eoque nomine usque ad pes- cuni sortem tautum quam cedendo acceperit.
1696. Qui solvendo esse debitorem confirmaverit, de præsenti tantum, non vero de futuro, auctor ha- beri völuisse intelligitur, aliud nisi expressa stipula tione appareat.
1606. Hereditatem qui vendit omissa rerum per species designatione, heredem se tantum jureque es- se præstabit.
1697 Qnosdam si fundi fructus, quasdamve ex no- minibus hereditarias pecunias recepisset, resve distra- Xisset, emptori ea,; nisi vendendo separaverit, re- pendere tenetur.
1698. Ex parte emptoris illud omne recipiet ven- ditor quod debitis et oneribus heredit riis ipae jam impenderit⸗ simul st de quibus hereditatis ipse cre“ ditor inveniretur, aliud nisi gonsensissent.
1699. Fas se redimat is in quem translata fuerit ao- tio controversas cessionis pretia emnptor rependens, simulque et eumptus, legaliaque expensa, demum- que usuras a die qua sors persoluta fuisset.(1)
709. Controversa res Licketur, ubi lite contestata de actionis objecto queri
1701 GCessant articulo 1699 disposita,
1mo Uhi coheredi, aut actionis coproprietarie cesst fuerit;
2-do Ubi creditori in solutum;
5 770 Ubi detentori heredii litis hujus periculo sub- jacentis(2)
(2) D. 311 t. 121. ult., F. 4.

ris
Fit. VII. De Permatatdone. 22)
VT.
Ve Permutatione.(1)
lAnno XII. decretus, die mensis Ventosi 16; 26 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1804, die mensis Martii 7.]
1702. CoRrRacrus est permutatio in quo contra- hentium quisquisque alteri rem tradit, alteram invi- cem recipiens.
1703. Solo consensu permutatur, quemadmodum et venditur.(2)
1704. Rei sibi commutatæ cum jam detemptor al- ter, tradentis tamen in rebus non fuisse probaverit, quam ex parte sua commutati vicem promisit præ- stare minime tenetur, acceptam vero tantum remit-
703. Immutantium alter accepta re evictus, aut Propriam revocabit, aut de damno postulabit.
1706. Fugit permutationem actio læsionis.
1707. Observantur insuper in permutatis leges ven- ditorum.
G) D. 12, t. 1. V. in h. t. D 19, 1. 4. C. 4, t. 64. (2) V. sup. art. 1583.
(3) V. ex sup. atque ex art. 1620.

328 Lib. III. De variis Cauis acuireng Panm init.
TI/TU L US F.
De Lotatione Conductione.(1)
(Anno XII. decretus, die mensis Ventosi 16; 26 autem ejusdem
mensis palam factus— Anno alas 1904 die mensis Martii 7.]
CAPUT PRIMUM.
Generatim Disposita.
1709. LocArro coNpuoTIo duplex:(2)
Rerum,
Gperum.
1709. Rerum locatio conductio contractus est in quo partium altera alteri rem obligat utendamfruendam ad certum tempus, subque certa mercede cui ltera Persolvendæ obligatur.
1710. Operum locatio condvetio contractus est quo faciendo alter in alterum se vult conventa mercede devinctum.
1711. In species alias complurimas gerininautur duæ illæ locationum species:
(1) D. 16, t. 3. 1. 1.5. g. V. in h. t. 1.3, t. 25. D. 191 6 C. 4 65 (2) D. 131 6. ule.
3

Tit. VIII. De Locatiuns Con ductions. 329
Ubi ædes mobiliave locationi submittuntur, locando
* Frodatum contractus nuncupatur;
Ubi rustica prædia, vilicando traditum;
Ubi labor et servitia, ocatio;
Ubi anunalia committuntur, fructus quorum domi- num inter et armentarium dividendi, catalio traditio.
Cum descriptiones operum conveniuntur, aut pa- ctiones quædam, aut pretia suscipiendi causa operis ex mercede præfixa, locario pariter illa pacta haben- tur dummodo materies locator suppeditet.
Teibus istis ultimis statuta adstruuntur legum spe- cialia.
1712. Specialibus statutis celebrantur locationes prædiorum dominii publici, municipiorum, publica rumque institutionum.
EAPUT II.
De rerum Locattone Conductione.
1713. BoRa qucumque mohbilia seu immobilia 16.
cantur.(¹) u
m
ra Soro pRM.
no CGommunia prædii uréanis eu ruticiv locando
traditis.
1714. Scriptis aut verbo locatur.(2) 1715. Si verbo tantum, neque exequi conventum
incperint, inciet vero partium altera, non inter-
D. 2, t. 14, I 2. C. 2, t. 3 1. 17. V. sup. art. 1553.

330 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Dominii.
rogatur fides testium, pretio licet vel modico pactum donatasque arrhas objurgaretur.
Ilud tantum ut inficianti jusjurandum deferatur.
1716. Si forte de locati pretio jam incepti discep- tarent, neque proferretur apocha unde constaret, jurejurando se locator tuebitur; ni malit conductor in ore cognitorum stare æstimationem unde, si vin- catur, sumptus sustinet æ=stimatoriæ cognitionis.(1)
1717. Et de conductis sublocare, et locati commo- dum alteri conducentem cedere non absonum nisi pacto prohibeatur.
De toto aut de parte prohibetur.
Cujus rei clausula nunquam suppletur.(2)
719. Quibus regularum modis e titulo de Contra- otu Fpropter Nuptius, Jurehue Conjagum mutuo Sub⸗ jacent locanda prædia conjugatarum mulierum, iis et prædia minorum.
1719. Ad id locantei obligat contractus natura
1 mo. Ut conducenti rem locatam tradat;
2-do. Usui destinato aptam asservet;
3 1io. Quietam capienti possessionem durante con- ventione tueatur.
1720. Optimo statu omnique necessario refectam rem tradere locator tenetur.
Constante locato quæque resarciendo necessaria impendit, nisi ea saltem quæ conductoris officio com- mendantur.
1721. Cavenda ex parte locantis vitia quæqus, si- pi etiam si quando locabat oceulta, quibus scilicet rei usus impediretur.
—————
(1) Sec. ex art. 160 2 sup. cit. (2) D. 2, t. 15, 1. 9 in f.

Tit. VIII. De Locarione Conduotlone. 334
S1 que ex eis damna conducens sentiat, tenetur locator.(1)
1722. Si constante locatione, casu fortuito res tota pereat, pleno jure contractus evanescit; si pars tan- tum, habita eventus ratione conducenti remittitur, aut ut contractu abeat aut pretii parte sublevetur; damni in utroque casu ratio nulla est.(2)
1723. Rei quandiu locata formam immutare locans interdicitnr.
1724. Constante contractu, si urgeant in re locata reficienda quædam, neque donec finierit locati tem- pus differenda; ea conducens feret sibi quamquam molesta; imo si parte vel totius locati, quandiu re- fciunt, uth impediatur.
Labore tamen ultra quadraginta dies producto, quo tempore, qua rei parte usus non fuerit, habita horum ratione, merces decrescit.
Quæ si fuerit extruendt laboris natura ut condu- ctori illiusque familiæ inhabitandi copia deerit, uti- lem de contractu resecando actionem instituet.
1725. Minime contra locantem capiens contendet ut extraneos facto sui proprio eum inquietantes, ne- que tamen jus aliquod in locatum affectantes a se is propugnet; salvo sibi jure quo suo eos nomine ab- arceat.(3)
1726. Ubi e contra in usu conturbati inquilinus aut villicus querente adversario de rei proprietate, tur- bationem atque ne fruantur tentatam obluctationem locanti dennntiaverint, diminui sibi de pretio rei locando aut villicando traditæ, merito consectabun- tur.(4)
1. S. 6 (4) D. 42 t. 13, 1. r F. 1. et zeg.

332 Lib. III. De variis Caui aoquirendi Domin?.
1727. Si ex parte conturbantium aliquid in loca- tum juris Scontendatur, aut ipse si conductor in jus. cogatur sententiam auditurus qua tota totius parte abscederet, aut aliquam pateretur servitutem; locan-
tem ad se devocabit, foroque, si velit mittetur,
locatorem indicando, nomine cujus ipse detmneat.
1728. Duobus præcipue conducens obligatur,
1 mo. Re locata tanquam honus paterfamilias uti- frui servata rei expresse conventa, aut tacite, ubi deiceret conventio, ex acjunctis præsumpta desti- natlone;
2 do. Promissas stata die pecunias persolvere.(1)
1729. Si conductor in usus ab conventione pacta diversos rem locatam contorqueat, aut unde damna locatori quærantur; ille habirs rerum adjunctarum ratione rescindi contractum impetrabit.(2)
1730. Si locbrum status constiterit locatorem inter et conducentem, ex eo ille statu acceptam rem præ stabit, iis tantum exoperandus quæ vetustate aut vi majore perierint in deteriusve ruissent.
1731. Loca si non consuterint optimo ex reparatio- nibas locando statu occupata præsumuntur, eoque relinquenda, nisi contrariuin adprobetur.
732. Preæstat conductor quæque procedente loca- tione deteriorentur aut pereant, nisi absque sui cul- pa ita accidisae instituat.(3)
1733. Incendia sibi imputantur, nisi probans ex- cipiat.
Casu fortuito, vi majore, vitiove constructionis prosiluisse flammas,
(2) N. 14. (3) D. 5o, t. 17, 1. 23„ D. 13, 6 115 5. 2. I0 6 3 1. 1,§. 10. Id. 24 t. 3, arg. 1.
66 In Pr. ⸗

4 E
W
Tit. VIII. De Tocatione Conduotione. 333
Aut e vicinis ædibus erupisse.(1)
1734. Plures earundem ædium conductores damni ab incendio correi sunt.
Nisi ex alterius eorum inhabitatione evasisse in- cendium probatius asserant, eoque casu solus ille reus convenitur;
Aut feri non potuisse ut e sui contubernio flamma excanduisset, quo et ipso casu actione relevantur.(2)
1735. Præstat conductor damna et deteriorationes ex facto suorum familiariuin aut subinquilinorum(3)
1736. Ubi sine scripdo convenerint, missionem al-⸗ ter alteri nequit intnnare, nisi dilationem custodiens more loci servandam.
1737. Die termino, ubi scriptis conventum, pleno jure finitur loratio, quin missione nuntiata opus fuerit.
1738. Si forte elapso tempore seriptis computato remaneat conducror, reinque detinere perseveret in- turbatus, prodiit quædam reconductio de qua in ar⸗ ticulo de locationibus non scriptis.
1739. Si fuerit incussa missio, immerito conductor, quamvis in re se perpetuarit, tacitæ reconductionis zubsidium invocabit.
174 b. Protrahi in præcedentibus duobus articulis, ad hujusmodi prolongationein fidejussionis vinculum, jura non patiuntur.(4)
1741. Tum ubi res locata disperiit, aut sive lo cans, sive conducens mutuæ obligationi non stete- rint, rescinditur contractus.
—
(1) D. 1, t. 16, I. 3, 1. IHH. 18, t. 6, 1. 11. 1d. g t. 2, 1. 20, S. 9. V. id. 37, t. 9. D. 47, 1. 9.
(2) D. 9, t. 3 arg. I. 1 S. ult.
73) D. 17 2, utg. I. ult.
(4) 1. 37 t. 21, J. 6. D. 46, t. 1.12,§5. 7 8. 9. C. 3, e. 41, 1. 4.

334 Lib. III. De variis Cauis acuirendi Dominii
1742. Morte alterutrius non dissolvitur.
1743. Ubi rem locatam dominus vendiderit, inqui- linum aut vellicantein expellere adquisitori incon⸗ cessum; authentico iis instrumento innitentibus, aut cujus certa fuerint innitia, contraria nisi stipulatio- ne exciperetur.(¹)
1744. Si ubi contrahebant eventuro adquisitori fa- cultatem adstipulati fuerint expulsandi inquilini aut villicantis, nihilque de compensando damno emersu- ro foret additum, conductori ut sequitur locator in- demnitatem cavebit.
1746. Si de domo, domus parte, aut de taberna locata convenerit, quæ pars pretii debeatur missio- nem inter et missionis ex locorum consuetudinibus diem terminum, hanc conducenti locator in indem- nitatem rependere tenetur.(2)
1746. Si de rusticis prædiis, æstimatur debita a locatore indemnitas trientis summarum quas reliquo locationis tempore exegisset.
1747. Si de ofücinis, usinis, aliisve locis inccpto cuidam accommodatis ingentes quibus immittendæ pecuniarum sortes, arbitrio cognitorum indemnitas ferietur.
1748. Insuper et tempore in regione ubi frequenta- tur denuntiandis missionibus assueto, adquisitor con⸗ ductorem inquiliniumve præmonebit reservatæ sibi in contractu facultatis, suo si velit jure prævalere.
Item et villicantem uno ante adminus anno.(3)
1749. Re conducta deinque vendita, posse compelli vetatur inquilinos aut villicantes; nisi totius de quo
(¹) See. jur. prist. et antiq. D. 30, t. 1 1. 1207 S. ult.; 1. 35 F. ult., t. sup. cit.
[2) D. 1„ t. 3, 1 32„ F. 1. (3) V. sup. att. 1745.
1

Tit. VIII. De Locutione Conduotione. 335
vupra quod abfuerit atque intersit a locatore indem- nes, eove defciente, a novo rei domino.(1)
1750. Ubi actu authentico aut tempore certo con- ventum non demonstretur, necessitate mittitur ad- quisitor scu damna pensandi sive quod intersit.
17%1. Sub pacto reemendi adquisitor, non nisi ef- fluxo redimendi tempore atque uhi incommutabilis rei detemptor, arbitretur conducentem sibi ejicien- dum permitti.
Scvo ILI. De Hegulis circa Pucta ad locundum vpecialibus.
1762. Expolli potest, ni caveat, is a quo ædes non ita satis supellectili instruantur.(2)
1753. Tenetur erga dominum subinquilinus, usque ad summas quarum ex suo contractu tum cum justi- tiæ manus injiceretur, debitor existeret, neque au- ditur antea se persolvisse opponens.
Ubi et ante persolvit subinquilinus, sive ex con- vento contractui inhærenti, sive loci usu obligetur, anticipatam non judicatur solutionem præmatu- rasse.(3)
1754. FEx conductitiis seu tenuibus reparationibns conducentem, nisi contra actum fuerit, obligantibus annumerantur quæque locorum consuetudo introdu- Xerit, præsertimque inter cæteras conficienda quæque,
Focis, laminis focos munientibus, antepagmentis et caminorum tabellis;
(¹) D. 20, t. 4, arg. 1. 6.
(2)1. 4. t. 6. F. 7. Cuast Serv. aut. D. 20. 2, I. 2 et seg. N 1. 4 in pr.

335 Lib. III. Pe vdriis Causi⸗ acyuirendi Domis.
Trulissandis in infima parte ad progressam usqus metri alcitudinem singularum ædium parietibus;
Pavimentis et cubiculorum laterculis, ubi ruptä ex iis quædam tantum;
Vitris, grandine nisi confractis aliisve casibus, aut vi majore quæ impedire conducens non potuit;
januis, luminibus, sepimenti aut cujuscumque claustri aut officinæ tabulationibus, cardinibus, pes⸗ sulis, demumque seris.
1765. Nulla venit in judicium locati conductitiis natura refectionibus, ubi vetustate, aut vi majore causam duxerit.
1766. Puteos, fossasque fecalium purgare locantis est, nisi aliter pactum.
1757. Supellectilis utilitas cujus copiam fecerit 10 cator domui toti instruendæ, ædificiorum corpori in- tegro, tabernæ, aliive cuidam ædificio, in tempus locatæ ædis assuetum, ædiumve corporis, tabernæ, alteriusve inhahitationis juxta morem locorum pro- lata existimatur.(1)
17 ½8. In annum locari videtur pars ædium sus su- pellectili adornata, certa quando in annum mercede;
In mensem, ubi rata pro mense sumina;
In diem, ubi fixa pro die.
Ubi nullo indicio adstruatur an in annum, mensem aut diei pacti sint, ex more locorum judicatur.(2)
1739. Si postquam ædes ædiumve partes scripto quis conduxerat, finito utendi tempore, quiescents locatore perseveret, iisdem conditionibus eas inco- lere ad tempus usque usu locali observatum censen tur, neque inde egredi ipse aut expelli poterit,
() V. vup. att. 1746. (2) 14.
i
di
du

Vit. VIII. De Locatlone Conduottone.
nisi missione nuntiata, servatisque de more locorum dilationibus
1760. Si culpa inquilini a contractu fuerit recessum, mercedem tempore ad relocandum utili is præstabit, actione nihilominus de damno ex abusu et quod in- tersit superandus.
1761. Locatori adimitur contractus solvendi facul- tas, imo re sua uti velle se declaranti, ita nlsi fue- rit provisum.(1)
1762. Si pacto liceat ædes hahitaturum locatorem ingredi, missionem ex a
nte juxta locorum consuetu- dines erit denuntiaturus.(2
5* o P
De Reguli circa pacta ad vilicandum Specialibus.
1763. Neque sublocare, neque jus extraneo cedere nisi sub contractu expresso valet quisque agros divi- dendis fructibus excolens.(3)
1764. Queis ubi contraventum sit, jure dominus fundi recipit corporalem rei suæ detentionem, urgent- que conducentem damna et omne quod spreto con- tractu emergit.
1765. Pacta ad villicandum locatione, si modus fun- di vero protensior angustiorve enuntietur, ampliandæ mercedis, aut imminuendæ tunc tantum locus est quando lege Venditioni, ritu pari servando.
—————
ecit
(2) D. 4. t. 4, arg. 1. 41. C. 2, t. 3 arg. 1. 29.
(3) Cum pers. pact. sit. D. 2„ t. 14, 1. 21. in pr. Quod de fruet indust. et mixt. non pure nat. Fec. ex M. sup. art. 1713 eit.
22

330 Lib. III. De variis Causis acqutrendi Dominil.
1766. Vbi colonus neque animalia agat in prædium, neque instrumenta importet; ubi a colendo cessarit, bonive patrisfamilias curam in colendo abjiciat, aut rem ab destinato usu avertat; generatimque demum, si pactis convenis deficiat, indeque damna locatori petantur, habita ille adjunctorum ratione, remitti si- bi contractum consequetur.
OQuoties facto conducentis pacta sint abroganda, ad damna ille et omne quod intersit veluti articulo 1764. obligatur.(¹)
1767. In locis ex convento destinatis fructus col- lectos colonus quisque coacervat.
176g. Sub pœna sumptus qnoscumdue penitus re- fundendi damnaque et omne quod intersit, ea colo- no datur provincia, herum ut commoneat si quæ in illius fundum usurpationes progrediantur.
Neque alia dilatio irrogatur, nisi quæ in juridicis actionibus, custodiendis locorum intervallis.
769. Ubi ad plures annos locatum foret, fortuito- que casu tota vel media ad minus messis evanuerit, remitti sibi de promissa inercede jure colonns postu- lat, nisi præcedenti abundantia compensetur.
Quæ si defecerit, locati ünem, quo annorum li⸗
quido emolumenta damnave inter se conferantur, pe- ragenda expectabit consequendæ remissionis stimatio. Habita tamen damni ratione, provisorio judicio obtinehit merbedis parte quadam relaxari.(2) 1770. Si in annum unum convenerint, totaque fruc⸗ tuum spes aut media ad minus collapsa fuerir, ser⸗
vata preportione merces minuetur. Dimidio ubi jactura minor de pretio non deducitur.
(1) V. sup. art. 1752. (²) DP. 18„ t. 1 arz. 1. 727. ult.
be

Tit. VIII. De Locatione Conduotions. 230
1771. Eo villicans non invalebit uti Postquam ter- ra avulsi fructus disperierint, quadam sibi remissio- ne faveatur, nisi ex pacto cum patrefamilias fuis- sent dividendi; jacturam enim pro Parte tum dividit, nisi saltem in mora tradendi constitutus.
Pariterque ab remissionis intentione colonus arcetur, 81
tum notæ existerent cum conveniretur, stragis 5E.(1)
Ca U-
772. Expressa illud stipulatione agi potest mane- re colonum casus fortuitos.(2)
1773. Quod scilicet de providendis intelligitur, qua- lia grando, ignis de ccelo, gelu, roratio.
Non de inassuetis, quemadmodum de belli deva- statione aut intendationibus quibus natura non sube jaceret regionis situs, niside præ visis et de improvisis expressa stipulatio intercesserit.(3)
1774. Locatum sine scripto rurale præedium, ettem- pore percipiendis fructibus utili intelligitur.
Itaque prati, vineæ, alterius cujusque fundi fruc- tus omnes oum in annum percipiantur, conclusa cen- setur intra annum locatio.
Prolata videtur agrorum locatio, duoties in aratio- nes aut tempora dividantur, in töt annos tiones.
quot ara-
775. Pleno jure intereunt contractæ sine scripto rusticarum rerum locationes, tempore finito ad quod ex articulo præcedenti pactæ præsumantur.
1776. Ubi autem abeunte rustici prædii locatione scripta, maneat neque turbatus conductor, renasci-
tur locatio quædam articulo 1774 defnienda.
1 61 g (2) D. 2, t. 630) D. 2, e 1½ 1. 9 in f.
32

240 Lib. III. De variis Causis acqurendi Pominii.
1777. Edes necessarias aliaque insequentis anni la poribus convenientia ingredienti colono recedens di- strahit, eoque jure exeunti veniens copiam præstabit dium capacium, opportunique cujusque loci con- summandis pabulis, redigendisve relihuis fructibus.
In utriusque causa locorum consuetudo custodi⸗ tur.(¹)
1778. Paleas annoque confectos fimos relinquere tenetur abiens, ea si modo colendo accedens rece- perat; quibus si caruisset, æstimatas attamen retine- re posse patremfamilias utile visum est.
EP.
De operum atque Induriae Locatone.
1779. OpRRUM atque industriæ locationum tres pras* eipuæ species annumerantur: 1mo Servitia locantibus operariis; 2.do Susceptis a vectoribus, seu terra seu aqua evehendis tum personis, tum mercibus; 3 ti0 Obligatis operum conductoribus pro nume⸗ ratis faciendi cujuslibet partibus, aut prerio integro.
SpEcrTILo pPRILMA.
De Domesticorum et Opsrariorum Lo eatione.
1790. Ad tempus täntum aut in labores conventos
servitia quemque obligare fas est.(2) 1781. Jurejurando herus creditur, De mwercedis quotitate;
(1) V. sup. art. 1746. (2) See. 1. 1 t. 3 n
—

Pit. VIII. De Locatione Conductione 34
De soluta pro anno elapso mercede;
di Anticipatisve in annum elabentem mercedis portio-
abit nibus. con SBo0 LT. odi- De terra vel unda vehentibus.(1) Uert
1782. Commissa sibi sive terra sive aqua vehentes, isdem legum sanctionibus servanda accipiunt quibus caupones, titulo de Deposito et Sehuestri
1783. Neque ea solum præstant quæ in navi aut vehiculis salva fore acceperint, sed et quæ in portu aut in statione mercibus recipiendis seu navi seu vecturæ imponenda susceperunt.
1784. Amissa quæque ex sibi commissis aut detri- ta, nisi casu fortuito aut vi majore ita contigisse „ confirmaverint, preæstituri conveniuntur.(2)
1785. Publicis vecturarum aut navigiorum instito-
rihus publicarumve vectionum injungitur, us registro u acscribant quæque in nummis, aut rebus, aut sar- einis vehenda receperint. 1786. Specialibus præterea, ex quibus inter eos et er eteros cives solet judicari, tenentur vecturarum ublicarum institores et directores, navicularii lin- trarlique. SoRto III. De operum Decriptionibus, atque e pretio integro nto S Pactionibu. 1787. Ubi opificii causa locator aliquem sibi obli- —
(V in t. 3 3 D. 4 t⸗ 9. 1d tt. 2 3. Id. 47 t.. D. 50, t. 17 I 132. 1d. 39, t. 2, arg. 1. 34 in f.
3
—

342 Lib. III. De vardis Causis achuirendi Pominit.
gat, aut suam hunc opem industriamque collaturum zut vel et materiam opportune stipulatur.
1788. Ubi materierum ab conductore fit copia, res- que jam non tradita quoquo modo dissolvatur, opi- ſicem jactura invadit, in mora vero accipiendi loca- torem.
1789. Laborem tantum et artem ministrans operä-
rins unam re pereunte culpam prestabit.
1790. Ubi ex suppositis articulo præcedenti, nulla vel operarii culpa, neque mora accepturi locatoris, res dilabatur, non auditur conductor mercedem im⸗ plcrans, vitio nisi materieii peccetur.
1791. Tractatum per partes opus aut ad mensuram ex partibus potest approbatum accipi; quque Par⸗ tes absolvantur, eæ probatæ videntur, modo qua ratione progrediatur opus, es et meérces⸗
1792. Si pretio pacto confectum opus torum aut partim confectionis vitio aut vel fundi concidat, de- cem annorum intervallo tenetur operis redemptor.(¹)
1793. Si quando architectus, aut operum rede mp- tor conventa cum fundi domino informataque ædik- ciorum ichnographia, certo se pretio in aui pericu- jum obligavisset, neque si impensius opifices assumi
materiesve congeri, aut immutatum de ichnographia
eive additum quid allegaverit; pretia sibi adaugeri haud prosequetur, scripto nisi pariter et immutanda et addenda, pretiumque ex iis similiter consensa fuissent.
1794. Opere in periculum redemptoris locato, ar- pitrio se contractu paterfamilias inccptis etsi operi- bus expediet; redemtorem a quocumdue impenso aut laboris ſam confecti pretio, aut in opera lucranda pe- cunia, si indemnem dimittat.
() D. 11, t. 6 1. ult.§. 3. C. 84 k. 12 à1 1. S.
—
—

Tit. VIII. De Locatione Conductions. 343
179 6. Cessat opperum locatio moriente conducente, sive is operarius sit, sive architectus aut redemp- tor.(¹)
1796. Horum vero heredibus confecta opera, ma- reriesque traditas, ubi sive opus sibi sive materia pro- sit, servata pretii conventi proportione herus pensitabit.
1797. Quos operibus applicat, horum præstat facta eonductor.(2)
1798. Cæmentarii, lignarii, cæterique extruendis edibus aliisve redemptoris periculo susceptis labori- bus adhibiti operarii, de eo tantum contra operum locatorem agentes admittuntur, cujus in operis re⸗ demptorem quo tempore agant, debitor reperiretur.
1799. Cæmentarii, lignarii, ferrarii, aliique opifices decreta pretioque convento pacta paciscentes, præ- sentis sectionis jus participant, quippe operum in sua industria redemptores.
De pacta ad catallum Tocatione(3)
SRcTLoPRILMA.
GSeneratim Mpoita.
1800. LocAIo ad catallum contractus est quo par- tium altera pecudum atipitem alteri suppeditat, qui
2in
(2) V. sup. art. 1384.
(3)c. 2, t. 3 1. 8. V. in h. e. cuneta quae sup. insup. et P. 3

344 Lib. III. De variis Causis acſuirendi Pominii.
ea custodiens cura opportuna et pabulis foveat; pactis inter utrumque conditionibus.
1801. Catalli species complurimæ?
Simplex aut assuetum,
Fx dimidio,
Villicanti, partiariove coiono traditum.
Est et quarta pacti species, improprio nomine cu
tallum. 1g02. Pacto eo animantia quæque traduntur quibus
agriculturæ aut commercio aliquid crescat aut pro⸗ ſiciat.
1803. Deflciente pacto inter partes speciali, inse- quentia servantur.
SPS 1 F. De Catallo vimplici.
1g04. Catallum simplex, conditig est qua pecudes alicui dantur custodiendæ, pascendæ, curaque ne- cessaria colendæ; eo pacto ut dimidium in eo quod creverit lucretur, in eo quod perierit ferat.
180%. Mstimato locato, res non flunt capientis, il— lud tantum ut aheunte pacto, lueri damnive ratio deducatur.(1)
1806. Conservandis capitibus curam eam adhibere capiens ténetur, quam diligens paterfamilias-
1807. Fortuita tunc tantum præstat quando aliqua iMius culpa præcesserit, qua sine damna non ingra- vassent.
z9og. Probanda si contestentur, capienti vis major, et danti culpa.
1809. Fortuito casu absolutus conductor, pecuarias pelles repræsentabit.
1. 311d. 13 t.61 1. 5½ 8 3.
) Sec. D. 247 t. 3

Tit. VIII. De Locatone Conductione 34
1810. Ubi absque prehendentis culpa grex totus consumeretur, dantem jactura contingit.(1)
Parte tantum absumpta communis tum jactura sen- titur, primariæque æstimationi novissimam, finito pacto conferentes, damnum inter se repartiunt.(2)
11. Stipulari nefas, lntegram perniciem capienti præstandam, vel chl- pa vacuo vique mahore mpugnato, Aut damni hunc participem magis quam lucri, Finitove pacto stipitem adducto instructiorem a
locante abigendum.
Inatili quolibet hujusmodi convento.
Lac, fimos, servitiaque locatorumn solus habst con- ductor.
Dividuntur lanæ et fœtus(3)
1812. Neque capiens, neque locans alter absque alterius consensu pecora quædam sive de stipite, sive de fœtibus distrahunt.
1813. Gum extraneo colono pecudes catallo donen- tur, domino sunt fundi, cui iste incolit denuntian-
0d dæ; quo sine capita jure occupare is potest, conss- quendisque sibi a villico debitis publicare.
il. 1814. Dante inscio, capiens tondete vetatur..
io 18 5. Tempore non stipulato, tres annos pactum
serVvatur. re 1816. Gausam conventi si capiens neglexerit, ma- turare pacti dissolutionem danti non impervium.
1 1
00
17. Finito convento aut soluto, nova instruitur pecudumn æstimatio.
Ad summam usque prioris=stimationis de cujus- r
5 6 ült
(3) Sec. jure prist.

s46 Lib. III. De variis Causis acquirendi Pominii.
que speciei animantibus distrahere locatoris est pri- mum; dividetur excedens.
Si numero non ita satis superessent prima quibus =stimatio adgquaretur, reliquum abducit locator, damnique rätiones inter se pars utraque dividit.
SpEcTILo III.
De Catallo ex dimidio.(1)
1818. Catalli ex dimidio societas ea est in qus contrahentium quisque stipiti pro sua parte confert, damni aut lucri consors.
1819. Quemadmodum et in simplici catallo, sic et in eo uni prehendenti proficiunt lac, fimi, anima- liumque servitia.
Danti capienda tant um pars de lanis et fctibus dimidia.
Contraria pactio quælibet inutilis, nisi fundi do- minus locator, villicus conducens aut partiarius sit
colonus. 1820. Veniunt in causam catalli ex dimidio cæteræ
quæque regulæ in simplici superius annumerate.
SEcTILo IV.
De Catallo a Patrefamilias Vicanti Admodiatorius
tradito.
6.
De catallo villicanti tradito
1821. Catallum istud(quod vulgo Verreum nuncu⸗
(1) v. in h. s. D. 17 t.?.

Tit. VIII. De Locatione Conductions. 347
patur) illud est quo villam dominus excolendam lo- cat, eo insuper onere villicanti imposito, uti finien- te contractu prædium pecudibus instructum derelin- guat hujus valoris ac pretii quo=stimatas acceperat.
1822. Pecorum villicanti commissorum æstimatione non expedit dominium adquiri, unum periculum in- curritur.
1823. Fiunt villici durante conventi tempore lucra Universa, nisi aliud inter eos convenerit.
1824. In hujusmodi pactionibus non crescunt villi- co veluti personalia, fimorum emolumenta; fundo Rimi inhærent huic excolendo exclusive insumendi.
1825. Totum si perierit, tota calamitate aggravatur condugtor contra nisi voluerint.
1826. Finita catalli locatione, primariam quamvis stimationem pendens villicus, illud abducere non ainitur, capita valorem acceptum æquanti« derelin- quere obligatus.
Quod deficit persolvit; quod exsuperat abducit.
6 6.. De catallo admodiatort tradito.
1827. Absque coloni culpa si dispereat capitum universitas, locatori pereunt.(1)
1828. In stipulationem adduci non absonum, fore ut pecunia assueto viliori, partem ecoloni in velleri- 5us paterfamilias Sit recepturus;
Pars eum in emolumentis locupletior contingat;
De lactantibus pro dimidia prælibet:
At vero abhorret ab uno colono præstari quidquid damni sentiatur.
(1) V. sup. art. 1810.₰

1„ ⸗.„„„ 348 Lib. III. De variis Causis acqutrendi Pomini.
1329. Una cum locatione admodiando effluit tem?
pus istius catalli. üulæe servantur
00
1830. Insuper et cunctæ legum re
S du 1n CatallO S1mpPie1.
SEorILo V. De Contractu improyrie Catallm nuncupato. 1831. Ubi una aut plures vaccæ stabulo pabulis que
alterius committantur, harum proprietatem locans
detiner, fœrus tantum percipit. —
F De Societate.(1)
CAnno XII. decretus, die mensis Ventosi 17; 27 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1804 die mensis Martii 8.
CAPVT PRIMUM. Generatim Disposita. .
. CokrRAcTus est societas quo duo aut plures
12 160**
.
v. inh. t.I. 3 t. 26. D. 17, t. 2. Id. 10 t. 2. Id. t. 3. C.

Tit. IX. De Societate. 349 de in medio aliquid quisque conferendo conveniunt, lucrum inde inter se communicaturi.
1833. Quærenda societati cuique honesta commu- nisque sociorum utilitas.(1)
Confert sociorum unusquisque nummos, aut res, aut industriam.(2)
1834. Scripto instituitur societas, quando de re ul- tra centum et quinquaginta francicos.
Agitata allegatione contra et ultra in societatis in- strumento conclusum quidquid', sive de eo quod an- te aut post dictum proponeretur, sive de pecuniis utilitateve centum et quinquaginta minoribus, non
orale testimonium adhibetur.(3)
EPNT I.
De diversis Societatum peciebues.
1835 UNIvERsoRuM aut peculiarium ineuntur so-
2
eletates.
S EcTILo PRILMA.
De Focttatibus univervorum.
1836. Universorum societas duplex, universæ præ sentis familiæ, aut lucri universi.
—
) D. 9, 1. 1„1.35½ F 2. H. 27 1t. ₰, 1. 1.§. 14 in f. Id, 66 5 6. ult.
( er 3
(3) Sec. 1. 3 t. 23. V. sup. art. 1341.

360 Lib. III. De variis Causis acquirendi Domn?
1837. Universæ familiæ societas ea est qua mobilia quæque et immobilia sibi actu contingentia, emolu- mentaque inde nascitura partes inter se communicant.
Aliamquamque emolumentörum speciem in socie- tatem adduci non repugnat; rei vero ex hereditate obventuræ, aut donatione demumque legatis, usus- fructus tantum communicatur, prohibita stipulatione qualibet tenore cu, us de proprietate intelligi attenta- retur, excepto ex parte conjuguur, servatis inter eos vervandis.
1838. In lucri universi societate continetur quid- quid industria partes et quovis titulo constante so— cietate quæsituræ sint: comprehenduntur et in hujus negotio mobilia quæ sociorum alter et alter ineunte con- tractu possideat, unus autem immobilium ususftuctus.
1839. Unius de toto societatis, omissa ampliore explicatione, conventum de emolumentis tantum in- telligitur.(1)
1840. Coiri universotum societatem inter eos re- striugitur quos maneat inter se aut donandi aut re- cipiendi jus mutuum, largitionibusque se mutuo in alterius detrimentum prosequi jura non vetuerint.(2)
8 c 7T1o II. De Societate peculiarium.
ig41. Peculiarium societas ea est quæ distinetas tantum quasdam res attingit, harumve aut usum aus fructus percipiendos.
1942. Dicitur et peculiarium societas quædam pa-
(1) D. 29„ t. 2. l. 45 F. 2. (2) V. sup. art. 8331 854.

Tit. IX. De Focietate.
—
351 otum quo plures coeant, mutuam sive incœpto cui-
dam sive industriæ aut professioni operam daturi.
CAPUT III.
De Soclorum inter Se atque Efruneorum re-
vpectu Obligationibus.
SFcTIo PRILMA.
De Fociorum inter ze Oö ligationibus.
1843. Qo temporis initur contractus, eo incipit societas, nisi aliud designetur.
1844. Tempore omisso, ad vitam intelligitur sub temperamento scilicet articuli 1969, verum ubi de negotiatione sociati fuerint certo tempore conscripta, concludunt societatem negotiationis limites.
1845. Quæque in medium afferenda socius consen- sit, harum debitor tenetur.
Ubi circa corpus certum ea versetur afferendi ne. cessitas, quo evicta dein societas, caveat tum soc iis socius opus est, quemadmodum et emptori debitor.
1946. Summæ quam in communi effundere promi- serat, neque effudit, usuras pleno jure ne vel ex- Pectata nuntiatione, ex quo dies cesserit pendere socius jubetur.
Idem et de pecuniis ex ære communi depromptis, a die qua in sui eas privatam utilitatem averterit.
Non ideo inhibita actione de damnis et quod inter⸗ sit graviore, si res ferat.(1)
6

6 Lib. III. Dé vardis Cauis acuirendi Pominii.
1847. Qui sui indastriam in communi obligaverunt, cuncta præstare debent emolumenta illa sibi arte quæsita, quapropter talis societas coaluit.
1848. Ubi sociorum alteri aliquis obligetur, idem- que societati, cesserit et dies debiti utriusque; quam ab eo summam socius recepit nomine licet privato totam sibi imputans, servata et in eum et in so- cietatem proportione imputatur; quod si totum so— cietati reputandam in apocha adscripserit, valet sti- pulatio.
1849. Si partem sibi ex communi debito socius ac- ceperit, abindeque solvendo debitor non eseit, ac- ceptam sociis in communi confert, speciali etsi no- mine er pro a parte debitorem liberasset. C1)
1860. Culpa in socios guisque tenetur, neque dam- na emolumentis propria in aliis negotiatiouibus in- dustria enatis compensat.(2)
1851. Communicato societati usufructu corporis certi et specifcati neque fungibilis, mauent domi- num pericula.
Si res autem fungibiles, et quæ servatæ vilescant vendendæ collatæ fuerint aut ex æ=stimatione in in- ventario societati permissæ, manent tum pericula so- cietatem.
Pstimata re socius summam tantum æ=stimationis
vindicat.(3)
1832. Pro socio obtinere actionem constat non so— lum de quocumque in societatem impendio, verum et de contractibus quibus bona fide pro sociis geren- do sese obligaverit, periculisque gestionem circum- venientibus.(4)
(1 V. sup. art. 1346.
(2) D. 10, t. 2. arg. 1. 26.§. 16. C. 3. 3 t. 36, 1. 19. 1d. 50, 6. 173
(3) V. sup. art. 1206.
(4) D. 10 1t. 2 1. 131 F. 3.
„

Tit. IX. De Focietate. 353
1853. Si non fuerint partes de lucro cujusque dam- nove participande adjectæ, xquas esse eas in unum- quemque constat ratione collatarum ab eo pecunia- rum.
Quod ad eum attinet sola cujus opera collata fue- rint, pars illius in damno aut lucro, veluti ejus qui minus contulerit.
1854. Quoties alterius eorum aut boni viri arbi- trio, divisionem partium concordes socii remisserint, statutam ab eo divisionem impugnare nemini conce- ditur, nisi æquo evidenter repugnantem-
Neque utilem hac de re querelam movit læsum se elamans cui tres et amplius menses a noto sibi sta- tuto effluxerint, aut si hujus executioni stare incc- perit.
1855. Nulla prorsus conventio qua totum in lucra sociorum cuidam cederet.
Idem et de pacto quo ab omni in jacturis contri- butione immunes separarentur pecuniæ aut res in sor- te societatis ab uno plurihusve collatæ.
1856. Cnncta administrandæ societati conducentia gerere socius permittitur, imo adversantibus socio- rum reliquis, modo sine fraude, atque speciali con- tractus pacto administrator constitutus.(¹)
Quod jus non nisi legitimis de causis inficiant quan- diu stet societas; si vero actu contractui posteriors commissum, veluti simplex mandatum revocatur.(2)
1857. Gerendo plures præpositi munia quibus non distinguantur, seu non eo fuerint limitata, ut alter alterius ope atque auctoritate indigeret, proprio quis- que jure rem tractabunt.
1858. Alterum e contra sine alterius concursu agen- do imparem si voluerint, horum, neminem sine no⸗
*
(1) 1. 14 (2) 1. 3. 1. 7,. 9

Lib. III. De variis Causis nchuirendi Dominii
354 vo fœdere certissimum posse aliquid ratum perpetra re, cui alter non adsistat; etsi actuali etsi impedi- mento laborans a coeundo gestionibus distineretur.(1)
1859. Ubi convento speciali de administrando non statuerint, ex sequentibus articulis modus petitur;(2)
1mo Mutuo sibi demandasse socii intelliguntur
alter ut pro altero gereret; valet in sociorum cæteros
quidquid füt ab altero, vel inexpectato eorum con- sensu; his tamen facultate servata operationem quan- diu non peractam valida oppositione præpedire(3)
2.do Copia socio cuilibet rebus uti societatis quan- diu eas ob usu destinato non avertat, aut ne illo mo- do adhibeat quod aliquid detrimenti sociis afferat, aut quominus sociorum quisque iis et ipse juxta jus su um couti permittatur.(4)
3.tio Actione utili sociorum quiblibet sociis con⸗
dicit, ut impensis conservandæ rei secum articipent. 5
4-10 Sociorum nemini licentig tantum datur ut rei unmobili statum innovationum quodam genere immurtare studeat, quod vel societati perutile con⸗ tenderet, nisi ita saltem ceteris sociis visum fuerit⸗
1860. Socium cui non demandata administratio, ne- que fas est mobilia alienare quamquam communia, neque dare pignori.
1861. Adsciscere sibi cuique licet socium partis sug
in communi, vel sociis inconsultis, hunc vero socie
(1) Valet tum ratione pact. D. 10, t. 3„ 1. 23.
(2) Seec. 1. 68 D. t. sup. eit 14 (3) D. 4 t. 8 34. C. 87 t. 105 ob person.
(4) D. 10, t.37 1.25. V. gloss. 1d., t. 2 1. 26, 27.
arg. 1. 4. Nam ibi soc. ex rè non

Ul-
0
W
e o
Tit. IX. De Focietate. 366
tati Preæeter assensum communem tentans admiscere, etst adiuiniscrator non prævalibet.(1)
S I.
De Fociorum erga Eatraneos Ohligationibus.
1862
2. Quoties mercandi causa societas non coalue- rit, wris in mdio contracti correus nullus habetur, neque alter cæeros, nisi mandato accepto obliga- bit(2)
1863. Ex æquis circa creditorem partibus obligatur socorum quisque, actione etsi in socios levior, ni- sin instrumento curavissent ad libellam tenuioris hujusce actionis reduci quotitatem illius in debito communi participandam.
1864. Non nisi mandantes socii, aut peracta sti- pulatione ditati obligantur, unusque tenetur contra-
heus, q Uamv1s in causa se SOc1orumn agere Pronhn-
lans.(3)
De variis modi⸗ yuibus Solvitur Jocietas.
1865. SoLvITuR societas,
10 Gompleto tempore ad quod coierant;
2.do Re extincta, finitove negotio;
31i0 Morte alicu)us ex sociis uatutali;
(¹) D. 56 t. 17, 1. 47„ F. 1. D3. e 4, 1. 7. 1. 7, S. 1. V. up. art⸗ 1202. (3) V. sup. art. 1119g.
2 7.

6 Lib. MI. De varii Caui acquirendi Pomini.
55
4 t0 Morte alicujus civili, interdictione, aut bo· norum publications;
§to Expressa unius aut plurium voluntate pacte abeundi.(¹)
1956. Prorogari sociale ad tempus pactum, non ni- ai instrumento admonetur eodem atque ipse origina- rius contractus ritu informato⸗
1267. Ubuse rei cuidam in medium afferendæ so⸗ cius obligaverit resque ea nondum collata dispereat, contractu socii omnes solvuntur.
Pari jure rei si ususfructus erat conferendus, res vero penes socium remanens disperierit, dirimitut socieias.
Bxincta vero re in medium adducta, non ideo so⸗ eietatis pactum discinditur.
186g. Si mortem suspicantes societatem stipulati fuerint tum iri cum herede defuncti continuatam, aut inter socios tum coangustandam, standum diapo- süis: in posteriori casu, actionem tantum communi/ qualis tum habeatur, dividundo heres informat, neque de emolumentis dein luxuriantibus percipit nisi ab negotiatione defuncto coetanea haud dubie accrescentibus.(2)
1869. Voluntate unius dirimuntur tum tantum so cietates quando ad tempus indefinitum coactæ, 4uat circa renuntiatione opus est, sociorum singulo pet apparitorem intimanda, modo incallide neque inop⸗ portune renuntietur.(3)
1870. Callide socius renuntiat quando ut lucrum quoddam communicandum obveniens sibi soli com⸗
paret.
() 1. 3* t. 30§. ult. D. 50, t. 17, IM. 35, 100.
(2) ju sec. eis. D. 3. t. 2. 1. 6,§. 6. 1d. 28„ t. 5. 1.9⸗§. 17 in pr. Id. 50 t. 152 1. 24. Id. t. 17 1. 62.
(2) V. up. àrt. 1065,. 5.
1
te
1

rel
u
0
ru
col
Tit. IXK. De Societate. 367
inopportune quando rebus non integris, eoque so- ciorum intersit dissociatlonem differri.
1871. Distrani societatem ante diem pacto limita- tam socius, nisi gravibus de causis, non conseque- tur, veluti si pactum ludiücetur contrabentium alter, zut in inßrmitatis habitu prægravetur, quo gerendo ſaceat incapax; aliisque de causis quarum pondus le- gnmamque gravitatem perpendere in arbitrium ju⸗ dicis commendatur.
172. Quæ successionum divisiones spectant divi- ſionumque normam atque obligationes eo nomine in⸗ ter coheredes adstructas, æquo)ure inter socios di-
visiones. Commercialibus Focietatum paotis ordinata.
1873. Presente titulo disposita in iis tantum pro- tendi conducit, quibus non lædantur commercii le-
ges et usus.
TITULUS X. De Mutuatione.(i)
lanno XII. decretus, die mensis Ventosi 19; 28 autem ejusdem
mensis palam factus— Anno alias 1804 die mensis Martii 9.
1874 DoprIoIs speciei mutuationes inveniuntur;
Rebus minime fungibilibus altera,
Altera fungibilibus.
Matuatio ad atendum, seu commodatum, hæc nun- eupatur;
Mutuatio uangend illa, seu mutuum
1

368 Lib. III. De variis Cauis aohuirendi Dominii.
7 CPUT PRLU 5 De Mutuatione ad utendum, Seu de Commo- dato.(1) 7
SFcTIo PRBILMA. De Commodatꝭ natara.
1876. Moruarto ad utendum seu commodatum con⸗
tracius est quo rein utendam pars altera alteri tra- je dit, ea lege ut postquam illa inservierit, eadem ab ac 4 cipiente restituatur.(2)
197. Essentia gratuitum est genus illud mutuationis. 1877 Rei commodatæ do ninium commodans retinet. 1872. Convenit huie contractui res quæquæ in pa- trimonio, neque usu consumenda.(3)*
1879. Suos cujusque heredes ervadit et commo- P
dantis causa et commodatarii. Si vero spectata una commodatarii persona, unins- que illius utilitate fuerit commodatum, minime sibiſe
velint heredes usum commodati continuatum.
S e0
D Conmodutarii Obligationibus.(5)
1850. Fam rei commodaiæ impendere diligentiam
conmnodatarius tenetur, quam adhibere solet bonus
(1) V. in h. e. D. 13„ 4. 6. Id. 43 t, 26. C. 4„ t. 23. (2) D. 5, t. 1 arg. a fort. 1. 64. Id. 44, t. 71 1. 1 F 3
68) b 9 (4) D. 22„ t. 3. 9.
(5) D. 44 t. 7*1. 1 F. 3Z.

Tit. X. De Mutudtion e. 359
paterfamilias, quam nisi ex usu naturali aut destina- to audeat contrectare, sub pœna dati cujusque dam- ni, si res postulet, totiusque quod intersit.
1881. Si commodatam rem in usus contrarios, tem- pusve quam quod fuerat conventum protensius aver- terit, amissam, vel fortuito casu, preæstabit.(1)
ig9z. Ubi res vi majore interiit quam substrahere, suam debitor substituendo potuisset, aut si alteru- tram erepturus suam tantum salvam maluerit, jactu- ræ tum tenetur.(2)
1893 Pstimatum, ubi commodabatur, vi dein ma- jore licet extinctum, nisi aliud convenerint, commo- datarius præstabit.(3)
1g84. Solo si usu deterius factum, vacuoque culpa sommodatario, deteriorationem is non pendet.
1885. Creditorem commodatarium rem eibi commo- datam compensando retinere non placet.
1886. Impensa in usum rei commodatarius repetens non consequetur.
1887. Commodata pluribus re eadem, correi in commodantem recipientes.(4)
Sn5 I. De Commodatoris Obligationibus.
1889. Rem commodatam non nisi die conventa com-
(1) 1. 4, t. 1 F. 17. D. 47, t. 2, 1. 4o. Si consens. D. 2. t. 14, 1. 7, F. 15. Alioq. non ten. D. 50, t. 8„ 1. 2, F. 7.
(²) D. 11, t. 6. arg. I. 1, F. 1. 1d. 17, t. 1 1. 29 in pr. Disvoluts enn 3
(
(4) Sec. N. 9g9.

360 Lib. III. De variis Causis acquirend? Dominii.
modans retrahit, aut nisi deficiente pacto, usibus ipso gommodato intentis deservierit.(1)
1889. Procedente tamen dilatione, aut ante ea quam indigere commodatarius cessaverit, si urgente neque præ visa necessitate commodanti res desideretur, cog- nita adjunctorum ratione reddi eam edicere judex poterit.(2)
1890. Durante contractu, si rei asservandæ neces- sarium aliquid inassuetorum sumptuum deprompeit, atque ita præcipiti urgentia unde commodantis ad- monendi copia sibi defuerit, iis cum præstandis sibi obligat.(3)
1891, Tenetur commodans, si vitiis res adultera- batur quibus aliquid detrimenti utens expertretur, vi- üiatæque rei haud inscius commodatarium nequaquam admonitum curaverit.(4)
CAPUT II.
De Mutuat ione ad fungendum, Seu de Mutuo.(5) S
De natura Mutui.
1892. CoRTRAcTus est mutuatio ad fungendum,
(1) D. 60, t. 17, M. go, 183 in f.
(2) 14. a fort. D. 29, t. 3, 1. 7 in med. 1d. 47 t. 2, 1. 61 5. 3 in med.
(3) Neque tamen pign. loco retin. legit. cont. jus prist. et rom⸗ ut ex D. 13 t. 7, II. 8, 15„ F. ult., et 59. 1d. 47„ t. 2.
(4) V. sup. art. 1545.
(5) D. 46, t. 1. 1. 42. Id. 14 t. 6, 1. 3: F. 3. 14. 12. t. 1⸗

1
om
Tit. X. De Mutuatione- 361
quo rem fungibilera alteri alter tiadit, ea lege ut ea- dem sibi in specie et qualitate restituatur. 63
1893. Leges hujus contractus, transit in accipien- rem rei mutuatæ dominium, ipsi illi quoquo dein modo defecerit perituræ.(2)
1894. Titulo mutui tradi nequeunt res du= ejus- dem licet speciei, ideutitate tamen differant, veluti ahimantia: tunc enim commodatum 6St.
1995. Ubi in numerata pecunia mutustur, una con- stanti obligatione debetur apposita in contractu Pe- cuniæe summa.
In plus aut minus si species ante diem solvendo alterari subiisset, mutuatam sibi pecuniam numerice debitor præstabit, eamque in moneta tantum com- mercii, tum ubi solvendum publica.(3)
1896. Fxcluditur regula superior mutuo metalli non signati.
1897. Si hujusmodi metallorum massulæ, sive com- meatus mutuo traderentur, quidquid in pretio acere- verint, aut decteverint, quantitate idem, qualitate atque unum id debeatur.
De mutuo Dantis Ohigationibus.
1898. Singulis tenetur mutuans quisque in articulo 1891. super commodatum provulgatis.
(1) D. 7, t. 5 arg. I. 1, 2, 3, Id. 44, t. 7. (2M S 4 1. 11. Id. E. (3)
D. 46 t. 3, a1g. Il. 94 99. Id. 13 t. 1 arg. 1. 1 in med. C. 11 t. 10, 1. 2.

362 Lib. III. De variis Causi achuirendi Dominit.
1899. Mutua ante diem ratam non exiguntur.(1) 1900. Si diem restituendo non constituerint, officio judicem quamdam ex adjunctis dilationem sinitur im- pertiri.(2)
1901. Si illud autem convenerit, quando poterit debitor Vuclltatibue MMcientibus pollebit, ex na⸗ tura adjunctorum diem judex terminum constituet.
S
De mutuo Actipientis Oblig ationibu.
1902. Mutuata debitor quantitate eadem qualitate- ve, dieque dicta rependere obligatur.(3)
1903. Quod ubi præstare nequeat ære valorem sol⸗ vit, pro tempore et loco contractui exequendo con- ventis.
OQui si de tempore simul et loco conticuerint, quæ fäerint rei pretia tempore et 10co mutuationis peractæ, perpenditur.(4)
1904. Pensabit a die actionis usuras, qui mutua⸗
tus rein die dicta non restituerit.(5)
CMPVT ITL. De Mutuo ad usuras.(6)
1905. IN mutuo sive nummorum, sive commea-
(1) V. sup. art. 1186, 1183.
(2) Arę a fort. ex art. sup. 1231, 1244„ 1655. (3) D. 2.t. 13„ 1. 1§.2.
(4) D. 13 t. 3. 1. ult. V. sup. art. 1247.
( B 115
(5) v. inh. e. D. 22 t. 1 C. 4. t. 32.

Tit. X. De Mutuhtlone. 6
05
3 tuum, sive cujusque rei mobilis, accersiri usurarum stipulationem condonaur.
19006. Qui, ubi mutuo acceperat usuras persolvit necdun conventas, neque eas repetet, aut vel sorti imputabit.(¹)
1907. Lege aut pocto Usu ræ procedunt; lege PrO- cedentes lege reguntur; pactio legem excedit, quo- ties lesi non repusnat.
Testanda scriptis conventio usurarum.
1908. Sortem accepto ferens cred or, neue üsu- ras separans, eas accepisse et creditur, liberatum- que se reus vindicat.(2)
e 0 De usuris institui, stipulationem non inutile ad sortem quam nunquam se exacturum creditor conatricta obligatione promittat.
Nomen eo casu mutuum abjictens annui Fenand? constitutio nuncupatur.
1910. Duplici modo, aut perennis aut ad vitam constituitur
1911. Fssentia redimitur perenne constitutum.(3)
Illud tantum in stipulationem adduci potest fore ur redimendo non admittatur debitor toto teimnpore qud ultra decem annos nefas protendere; sut neaue creditore intra terminum quem præfixerint admonito.
19. Redimendo compelli annut perennisque con- stituti debitoreim visum est,
1mo. Ubi duorum annorum spatio ab pensando cesserit;
2-do. Ubi creditori mutuanti cautiones contractu promissas præstare omitteret.
—*
1913. Exigi tunc etiam potest sors annui reditus
(1) Tacit. paet. vid. cum nem. fac. don. præsum. (à) V. vup. art. 1906. (3) lus nev.

364 Lib. III. De vartis Cuusis noyuirendi PVominii.
perenne constituti, cum defecerit debitor bonave ejus
publicentur. 1914. Titulo d⸗ aleatoriis Contraetibus conceptæ
eolligantur regulæ de annuis ad vitam reditibus.
———
T UL US F. De Depotito et Fequestro.(1)
Fanno XII. decretus, die mensis Ventosi 23; 3 insequentis
mensis palam factus.— Anno alias 1804, die mensi⸗ Martii 14.1
—
CAPUT PRIMUM.
De Deporito in genere diversisque illius
Specichus.
191 6. DFposTTUM in genere contractus est quo res aliena accipitur ea lege ut custodiatur eademque in natura restituatur.
1916. Species depositi duplex, depositum proprie dictum, et sequestrum.
() v. inh. t. I. 3 t. 18. D. 16, t. 3. C. 4 t. 34. N. 82.

1
*—
Tit. KI. De Deposito et Jequetro. 365
C APUT 11. De Deposito proprie dicto.
§ ECTIo PRILMA.
De Depoyiti proprie dicti natura et eentia.
1917 CorRAcrvs est depositum proprie dictum essentla gratuitus.(¹)
1918. De unis mobilibus exercerur.
1919. Non nisi reali, seu ficta depositæ rei tradi- üione perücitur.
Ficta satis est, ubi rei fiduciariæ alio jam nomine zit delentor depositarius.(2)
19 0. Voluntate suadetur aut necessitate.
SEcTILo II.
De volunturio Deponito.
1921. Reciproca invicem deferentis et accipientis animorum consensione informatur depositum volun- tarium.
1022. Non est regulare depositum nisi ab ipso rei domino, expressove sou tacito illius assensu pro- eedens.
1923. Seripto probari expedit; neque testimonium auditur de re ultra centum et quinquaginta.(3)
[¹) I. 3, t. 2. F. ult. D. 27, t. 3 1. 5. (2) V. sup. art. 1606. (3) I. 4 t. 1. V. 1. 10.

356 Lib. III. De variis Causis acquirendi Domin?.
924. Si korte centum et qurnquaginta exsuperans scripto probari parvi duxerint, fide sua creditur de- posii impetitus quisque, sive de ipsius deposini kac- 10, sive de re quæ deposita contenderetur, sive resti- tutam affirmans. 2)
1925. Solos inter contrahendo habihes initur.
Cum ab inhahili tamen hahilis quisque rem sibi deponi paterethr, universæ eum pervadunt obliga- tiones quæ verum deposii custodem: neque stat quominus deponentis eum tutor aut administrator de- Posi actione excutiant.
1926. 1
bi habilis in cvjusdam inhabilis custodiam deposuisset, rei quandiu érit, vindicatoriam acio- nein, aut saltem restitutoriam indulgeri sibi conse- quetur, ad summum usque lucri quod inde inhabili foret quæsitum.(2)
S o ph.
De Meyositarii Obligautionibus.(3)
1927. Fa circa rem depositam diligentia, quæ in sui Propriam, depositario commendatut.(4)
1928. Severiore udicio adplicantur sancita articulo præcedenti, 1mo si sese ambiens depositarius obtu-
lerit: 2d si mercede conducta; 3 710. si in sui uti-
liratem tantum; 4to. si culpæ cuilibet ex convento obligatur(4₰)
(1) Ius id. atque art. 716 1716. E) D.50 t. 17.. 9. 1d. 12, t. 5, 1. 14. (3) l. 4, t. 6,. 17.
[4) 1 13 D. 30 17
t. (5) 1. 3 t. 20 ar8.. 1. D. 13, t. 6 1. 6. 14. 2t. 14„ 1. F. 1. ltem si quis.

W
Tit. XI. De Deposito et Fehuestro. 867
1929. Nullo in casu vi majore obligari. deposita- rium decet, nisi in mora restituendi jam constitu- tum.(1)
1930. Rebus depositis uti vetatur, nisi ab expressa præsumptave deponentis licentia.(2)
1931. Ubi res sibi in arca obserata, aut sub tegu- mento sigillato occultatæ committantur, harum na-
turam introspicere abs
1932. Receptam rem eamdem identiter restituit.
Iraque signata pecunia depositum, iisdem specie- bus restituitur, valore nummi sive increverint sive decreverint.
1933. Fo tantum statu res repræsentanda quo tum
se habeat cum de restitutione agatur. Nibilque ad
depositarium, quippe quoties in pejus absque illius facto abierit.(3)
1934. Cui res vi majore sublata, ille si in ablati vicem aliud quidquam pretii aut rei acceperit, re- cepta tenetur restituere.(4)
1936. Heres oum bona fide rem auctori depositam ignorans vendiderit, acceptas tum tantum ab emptore pecunias, competentesve in eum, pecuniis non exso- lutis, actiones pensitabit.(3)
1936. Fructus ex re deposita restituendos percipit; mumeratæ pecunig quam custodierit non deberi usu- ras manifestum est, nisi a die qua moram fecisset.(6)
1937. Non nisi ipsimet deponenti, aut nomine cu- jus constiterit depositum, aut personæ accipiendo interpositæe, commissa sibi restituit.
.„.
S 9 14 1. ult 3 ang. 1 2 60 5.
1. 38, F. 10. Id. 16, t. 3 I. 1 F. 22 etseg,

368 PLib. III. De variis Causis arquirendi Pominii.
1933. Neque ab eo deponens aliqua se rei dominum probandi necessitate adstringetur.
Furto nihilominus contrectatam verumque a duo subrepta fuerit dominum depositarius comperiens, huic eam ad se depositam, diemque qua, sufficienti mora, eam possit revocare denuntiabit. Qui ubi vindicare distulerit, ipsi tum a quo acceperat tra- dens exoneratur.(1)
1939. Si forte mortem seu naturalem seu civilem depositor obiisset, solis heredibus restituitur.
Plures si forent, pars unicuique sua redditur.
Si partibus res non constet, intra se coheredes conveniunt quo processu sibi sit reversura.
1940. Capite si forsan minueretur qui rem depo- suit, veluti si fæmina sui juris cum deponebat, nup- tiale abhinc jugum maritique potestatem subierit; si majori qui deposuerat bonis interdicatur; in hiece et aliis similibus, illi uni cui delata fuerit rerum deponentis administratio restituens liberatur.(2)
1941. Ubi res ab tutore, marito, administratore, iis no ninibus deposika fuerit, horumque jura dis- solverentur; huic tantum, cujus illi personam gesse- rint, jute tum restituitur.
1942. Pacto interposita loci ubi restituatur designa- tione, rei eo transferendæ depositarius obligatur; impensa quæque repræsentante qui deposuerat.(3)
1943. Contractu si ubi restituatur non apParéat, eodem tum ubi acceptum fuerit loco.
1944. Contractu etsi dies restituendo fuerit appo- tita, cum primum res petitur testitui tum eam con-
—
—
(1) D. 5* t. 1, 1. 64 7n pr. () V. aup. art. 1241, 1420, 1530, 1549. (3) V. sup. art. 1247.
c 1i

M
Tit. XI. De Deponito et Seguestro. 369
venit; nisi saltem jure denuntiata lege occupans ali- quis restitui extrahive depositum Prohibuerit.(1) 1945. Depositarium infidelem deserit cessionis be- neßcium.(2) 1046 Animadvertente depositario, imo probante
suam sibi rein deponi, cunctis solvitur obligationum vinculis.(3)
SEerIo IV.
De Depooitoris Ohligationibus.
1947. Fo tenetur depositor ut quarumcumque rei asservandæ impensarum simulque et damni totius ab re deposita indemnem depositarium præstet.
1948. Usque dum sibi debitis contracti negotii oc- casione expleatur rem sibi traditam merito deposita- rius detinet.(4)
SEcTI0 V.
De necersario Deposito.(3)
1949. Necessarium depositum illud est quod coe- git calamitas quædam, veluti incendium, ruina, cæ=- des, naufragium, luctusque cujuslibet strages ino- pinata.
1950. In depositi necessarii querelam ultra vel cen- tum et quinquaginta adhihetur testium fides.
) B c. 1„ ar 1. 13 l (2) V. sup. art. 128.
C3) D. 17„ 1. 45 inpr. (4) V. sup. art. 1890.
(5) V. sup. in 2. 3.

o Lib. III. De varii Causis acquirendi Vomini.
1951. De cætero universis insuper habitis legibüs subjacet calamitosum istud negrii genus. 1952. Rerum sibi a divertentibus ad se viatoribus vecterum ianquam a necessitate depositarii obligan- tur seu caupones, seu stabularii; earumque rerum depositio necessaria judicatur.(1) 19 63. Subrepti“, aut dererius tacis ad se diverten- tum repus obligati teneniur; sive ab domesticis qui- pusque quos caüponæ aut stabulo præposnerint, si- ve ah extraneis in caupona circumversantibus damni culpa proficiscatur.(2) 1064. Fxeipientes udiuntur si quid vi armata aus quacumque alia causa majore perierit.(3)
CAPUT III.
De Jequetro(4) SEcTIo EPRIMA. De diversis Fequestri vpeciebus.
1955 CoRvRRTo aut in jus sequestrum contrahitur⸗
Srd h De Fehuestro convento.
1956. Convento sequestrum contrahitur ubi plures
—————————
(1) D. 4, t. q. 1d. 47, t. 5, 1. un. Id. 14, t. 1 1. 552⸗ 63 17. 1d. t. 3. I. 3 et seq.
(). 4 1. 55 5 ult. D. 47, t⸗ 3, 1. un. Fult⸗
() V sup. art. 777.
(4) D. 50 t. 16, 1. 110.

Tit. XI. De Depoito et Feguestro. 371
eamdem rem de qua comroversia est quasi occur- renti deponunt, ea lege ut, definita lite, vincenti eam is restituat.
19037. Non idso gratuita semper sequestri conventio.
1958. Ubi gratuita, venit in omne judicium depo- eiti, excepto ut sequitur.
1959. Immobilia quemadmodum et mobilia seques- trum attingit.
1960. Ante litem explicatam sequester nou nisi con- sordi singularum partium assensu mittitur, aut ex causa apud judicem legitima.
Serro I1. De Jeſuetro aut judiciario Depobito.
1961. In jus sequestruum edicitur,
1 mo Mobilium adversus debitorem ocenpatorum;
2 do Immobilis mobilisve rei, dominium cujus aut possessio duos inter aut plures in ſus controvertatur;
3tio Rerum quas liherandus debitor offerat.
1962. Constituto sequestri, hunc inter et occupan- tem mutuæ oriuntur ohligationes. Quam bonus pa- terfamilias curam ac diligentiam suis adhibet, occu- patis eam custos judiciarins debet impertiri.
Ea sive in occupantis liberationem vendenda ex- bibebit sive parti occupatæ restituet, sif rte soluta.
In eo reponitut occupantis ohligatio, ut lege con- klitutam mercedem persolvat.(2)
1963. Committitur in jus sequestrum, sive apud eum quem concordes voluerint quorum intersit, sivs udieis officio.
(1) V. sup. art. 1927.
24

g72 Lib. HI. De variis Causis acꝙuirendi Dominii.
In eo et illo casu, cunota rei depositarium ex ju- dicio impetunt quæ ex convento custodem.
TUL
De Contractibus aleatoriis.(1 Lanno XII. decretus, die mensis Ventosi 19; 29 autem ejusden en menais palam factus.= Anno alias 1504, die mensis Martii 10.]) ri 0 1964. ArRAToRus contractus synallagmatica est conventio, commoda cujus atque incommoda sive in singulas partes, sive in unam aut earum complu- res ab incerto eventu expectantur.(2) 3 Annumerantur hujusmodi, A Pactum nauticæ sponsionis,(3) Mutuum maximis discriminum fortunis, Lusus lusoriaque sponsio, Pactum annua in vitam pensandi. Reguntur lege maritima primi duo contractus. (1) V. in D. 11„ t. 5. C. 3 t. 43 cujus t. I. 3 iu pr. legant Juvenes ae perlegant. (2) D. 19t. 4, 1 7 13) V. C. 4⸗ t. 33. * u

Tit. XII. De Contractibus aleatoriiu. 873
CAPUT PRIMUM.
—
De Ludo et lusoria Sponsione.
1965. DERB1TIS ex ludo aut ex lusoria sponsione jura necquicquam suffragantur.(1) 1966. Excipiuntur a præcedentium fæce, ludi qui- bus armis se exercentes, aut pedestris sive equestris cursus palmæ, curruumve certaminibus, pilæve luso- o) riæe sudoribus æmulantes, aliisque hujusmodi ludis quibus solers atque expeditum corpus tueantur. Ubi tamen ingentes ex ludo pecuniæ quærantur, actionem judex pro sua æquitate repellit.(2) 1967. Sponte soluta victus non repetit, nisi dolo malo, aut callidis artibus, aut quasi ab æruscante mperatum se insimulet.
De Pacto annua in vitam pens andi. S EerTIo PRILM A.
De ad validitatem Pact? requiitis.
1969. NoMERATa pecunia, aut tradito seu mobili estimando seu immobili, annuum in vitam pensan- dum constituitur.

874 Lib. III. De vuriis Causis acquirendi Domini.
1969. Quin et gratuito mere titulo donatione scili- cet inter vivos aut mortis causa. Legitimo sed tumſ ⸗ ritu conficiatur oportet.(1)
.
1970. Reducitur in casu præcedenti annuus hujus- modi reditus quotitatem permissam excedens, imo nullus si accipiendo inhabilem petat.(2) 1971. Aut in ementis caput, aut in extranei cujus non sit fruendi, assideri posse annuum in vitam non ambigitur. 1972. In unam aut plures personas constituitur. 1973. In extraneiutilitatem, ab alio emptum. Quo in casu, tametsi quamdam liberalitatis notam
præ sc ferat, formam donationum affectare minime i
jubetur; salvo aut reducendi jure aut irritandi ex articulo 1970.(3) 1674 Capiti mortuo constitutum ad vitam annnum j i1 quodlibet inutile.(4) 167 6. Idem et uhi jacenti, eoque quo affligitur mor- bo intra dies ab conseriptis actis viginti absumpto.(5) 1976. Fa ex numerato assurgit summa annui in vi- tam quæ contrahentibus videtur.(6)
S De Faoti intra contrahentes Eyotibus. 1977. Si quis sibi fuerit annuum in vitam stipula-
tus, neque cautiones in stipulatum adductas accepe-
rit, a contractu sibi ut abire liceat merito efflagitabit.(7)
(1) D. 331 t. 1. (2) V. sup. lib. eo, t. 2, oap. 2 et cag. 3, 3. 2. 63 W. eup. anh 1121.
(u) Def. causæ. D. 34 t. 8, arg. 1. 4. V. sup. art. 1131.
(6) 14.
(66 i
(7) Ex art. sup. 1912, arg. Il. 3, 6. C. 4 t. 54.

—
Tit. II. De Contractibu aleatortit. 37½
1978. Ex eo tantum quod pendere constituens ces- aarit, uon de sorte inde, aut de recipienda re alie- nata vincet agens creditor, illud solum ut prædia ds- pitoris auctionetur, deque venditis summee adkecten- tur debitis sibi et debendis æquales(1)
19*9. Non si vel sortem exhibeat pensitaqus prius repetere destiterit ab onere præstandi contractus sub- levari sc constituens prosequltur; quautumque pro⸗ tendatur ætas creditoris ceditorumve, quanto oners crescat incumbens servitit necessitas, tandiu ineluc- tabili in annos pendendi fœdere detinetur.(2)
1980. Ea creditori pecuniarum proportione reditus in vitam annuus adquiritur, qua dierum vixerit.(3)
Ubi tamen ex ante pendi reditum convenerit, ad- quiritur quidquid die stata solvendum, ex quo dies ille terminus cesserit.
1991. lmpervia manui justitiæ stipulari annua in Fitam non nisi ex gratuito titulo obtinet.
1982. Morte creditoris civili non extinguitur, na- turalem quippe vitæ cursum subsequens.(4)
1993. Solvi sihi prosequens cui præstationis hujus- ce dominium adquiratur, in rerum natura esse se, aut personam capiti cujus addictum fuerat necessario habet instrumento comprobandum.
c¹) 1d. 1. 4.
(2) D. 50„ t. 17 J. 10.
6) b. 35 1. W 1. 12 5 1 10, 33 1 (4) D. 34 t. 1, 1. 11. Id. t. 8 arg. 1. 3.

376 Lib. III. De variis Cauis acuirendi Domini.
——
L LL. US Ve Mundato.(r) FHAnno XII. decretus, die menzis Ventosi 19; 29 autem ejusdem mensis palam factus.— Anno alias 1804, die mensis Martii 10.)
CAPVT PRIMUM.
De Mandati Natura et Forma.
1984. ManparuM seu procuratig, contractus est in quo négotii in sui utilitatem suoque nomine gerendi Potestatem alteri quis committit.
Acceptante tantum mandatario contrahitur.
1985. Actu publico, chirographoque privato, imo et per epistolam, quin et verbo dewandatur; testes vero ea tum ratione tantum adhibendi qua titulo de Contractius, aut Obgattonibus in genere.(2)
PTacite aliquando tantum, meraque negotii suscep- tione acceptatur.
1986. Gratuito contrahitur, nisi stipulatione con- traria.(Z
G) V.inh. t. I. 3, I. 27. D. 17, t. 1. Id. 3 t. 3. C. 4, t. 4 6(2) 1. 3, t. 23 5 630 1
„„

len
Tit. KIII. De Mandato. 877
1997. Speciale est mandatum, uniusque tantum, ant certorum quorumdam negotiorum; aut generale ad universa se mandantis negotia extendens.
1908. Generatim conceptum administratoria, eaque tantum affectat.(1)
Alienando vero aut oppignorando requiritur ex- Pressi ad id mandati auctoritas.(2)
1989 Ultra mandatum inutiliter consentit manda- tarius, mandataque transactione non ideo committi- tur jus compromittendi.
1990. Mulieribus conjugatis item et minoribus de- mandari potest; ast contra juniorem mandatarium non nisi ex lege ipsa minoribus cavente agitur; itemque et contra mulierem mariti quæ auctoritate destituta mandatum susceperit angustatur actio intra regulas tituli de Nuptii, mutuohue Conjugatorum Jure.(3)
De Mandatari? Oligationibus.
1991. MaPaTA adimplere quandiu non revocetur mandatarius tenetur, inexpletoque contractu damna et omne quod interest pensabit.
Item decedente mandatore incceptum continuare, si forte ex mora periclitetur.(4)
1992. Doli non tantum, verum et culpæ gerendo potest insimulari.
17 t. . 25 F. 2.
(3) Sec. i de mand. pub. D. 50, t. 17, 1. 2.
(0 b 3 e.371. 49. V. sup. art. 1373.

378 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Pominii
Benigniori
ramen actioni, gratuito suspiciens,
quam si conducta mercede, subjacet.(1) 1993. Gestorum rationes mandatarium quemlibet
insumpsisset. Substitutum autem a mandatario actione wÿer mandati directa mandans uriliter iinpetit.(4)
evolvere, quæque sub eo nomine, vel mandanti in-
debita acceperit, præstare consequens est. 1994. Cavet substituens sibi mandatarius, 1mo.
ubi mandato aberat delegandi facultas; 2.do. ubi id
juris sibi persona minime indicata deferretur, geren- do si aut solvendo imparem notorie homuncionem
(2)
(3)
199%. Correos obligari plures dercgatur, qui uno eodemque actu seu mandatum seu gerendo auctoritar
tem erint, nisi saltem expre
1995 ras a die usus,
ssa conventione.(5) Pecuniarum usibus propriis distractarum usu- quarum vero reliquator, à die mo-
ræ repræsentare obligatur.(6)
1997.
Qui ex causa mandati cum aliquo paciscens
zuris sibi commissi ita satis contrahentem admonuis-
set,
ultra acta cavere minime adigitur; nisi proprio
sese nomine implicuisset⸗
CAPUT III.
De Mandantis Obligationibus.
1998. QuIpgu mandati fines custodiens mandata-
rius contraxerit, mandanti iMud apprime obser⸗ vandum.
(1) D. 3 95 11. V. söp. ärt. 1239.
(2) D. 27„t.
(3) D. 3„t⸗ 1. ult.
(4) C. 2 t. 19. 1. 4.
(5) V. sup. art. 1202.
(6) V. sup. art. 474.

ren- e
pel
Tit. XIII. De MWandato. 379
Ultra conventum quidquid, nisi expreese taciteve ratum, impune omittenti.
1999. Quidquid mandata exequendo sumptuum, re- præsentatæeque pecuniæ ille erogaverit, refundet iste, necnon et salarium si quod constiruerint.
Pecunias refundendi, aut persolvendi necessitatem mandator non effugiet improspero quamquam res eventu cesserit, neque ab impensis repræsentatisve detrahi quidquam, veluti quibus Parcere in promptu fuisset, via quadam assequetur.
2000. Fortunæ quoque mmutionem quam eX gS- rendo, culpæ immunis pertulerit, oportet ei manda- torem resarcire.(1)
2001. Deprompti ex suo eoque nomine usuras man- datarius accipiet, a die qua ita se deprompsisse ad- struxerit.(2)
200 4. Communi quisquis negotio a compluribus applicatus, singulos sibi correos actione mandati de-
vinciet.(3)
De variis Modis quibus Nnitur Mandatum.
zoo3. FIRTuR mandatum,
Revocato mandatario,
Fove renuntiante,
Morte naturali aut civili, interdictione, aut in for- tunis, sive ex parte mandantis sive mandatarii, col- lapsione.(4)
1. art. Sup. 1611, 1652.
—
8
1 ————
S—
sup. art. 1202. 46, t. 3 1. xlt. D. 17, t. 2 arg. 1, 4, 5. 15 1. 6% 5. 1.
———.—

385 Lib. III. De varis Cauir acquirendi Domini.
2004. Arbitrio mandatum revocare posse mandan- tem naturale est, cumque res suadeat mandatario condicere, uti ah eo sive privato chirographo, sive in originali, quando per breve actum confecissent, sive expedito exemplari quando in minuta asserva- retur, commissi mandati instrumentum accipiat-
2005. Mandatario uni denuntiata revocatio extra- neis necquicquam opponitur, quoties cum mandata- rio tractantes constitisse huic de immutata mandan- tis voluntate celarentur; salva mandatori in manda- tarium actione.
2006. Constituto in idem negotium novo mandata- rio, revocari alter dicitur modo sufficienter admo- nitus.
4007. Mandatum abjicere mandatarius non prohi- betur, mandanti nimirum abstinere se renuntians.
Pa tamen conditione ut damna si mandans sentiat indemnis præstetur; nisi gestioni perseverare, se absque gravi rei sui detrimento non posse, manda- tarius adprobaret.(1)
2009. Functum mandatorem mandatario isnorante, aut in ea causa rem verti qua mandatum intercidat, quidquid horum incallicus fecerit valet.
2009. In superioribus casibus, duque mandata- rius circa extraneos contraxerit, fides quorum nequa- quam suspecta, suam sortiuntur executionem-
2010. Si forte diem supremum mandatarius obie- rit, præmonendus ex parte heredum mandator, pro- videnda quibus quæque huic in eo intervallo ex ad- junctorum concursu utilia videantur.(2)
¹) I. arg. 1. 4, F. 13 1. 65, 55. 41 4.

Tit. XIV. De Cautionibus. 381
PTT V.
De Cautionibus.(1)
LAnno XII. decretus, die mensis Pluviosi 24; 4 insequentis mensis palam factus— Anno alias 1904, die mensis Fehruarii 14.
CAPUT PRIM UM. De Caut ionum Natura et Progresꝰu.
2011. OBLIGATrToNt fidejussor quicumque interve- niens, huic se, impari debitore, satisfacturum ca- vet.(2)
2012. Valituræ tantum obligationi cavetur.
Si quæ tamen ex exceptione in obligatum veluti minorem cadente foret irritanda, huic adhiberi fide- jussorem posse constet.(3)
2013. Neque de pecunia grandiore, neque sub gra- viore conditionum onere fidejussor accipitur.
Vel pro debiti parte, seu leviori conditionum Pa- cto contrahitur.
Non ideo inutilis fidejussionis stipulatio quæ de-
t. 1 3 t. Id. 4, t. 18. NN. 4, 11 3, c. 3. F. S.
) D. 44, t. 7, I. 1,. 2.
(3) C. 2, arg. t. 24.

302 Lib. I II. De variis Canusls achutrendi Domini.
bita excedit, aut molestioribus conditionum pactis irretitur: moderanda duntaxat ratione principalis conventi.
2014. Obligato fidejussor nequèe mandanti, neque cognoecenti potest accedere.
Reque principalis obligati tantum, sed et fie
rie fidecjussor accipitur.(1) 201% Fidejussio non præsumitur, éxprimi eam opus
est, neque contractos semel limites ultra procedit.(2)
palis summæ fidejussor et de accesso- riis quibuscumque acceptus intelligitur, imo et in sumptas prioris actionis, cunctaque factam sibi de- nuntiationem insequentia impensa.(3)
20 7. Franseunt in heredes onera idejussoris; ubi tamen pacto cogendum sui ipsius corpus submisisset, tali illi conditione relevantur.(4)
ao18. Contrahendo habilem, contractæ obligationi parem, domicilioque intra curiæ superioris ad quam provocatur limites conveniendum expromiesorem ex- hibeat, satis quisque dare obligatus.(5)
2019. Ex re soli une æstimatur an solvendo sit fide qui sua jubet, nisi inter mercatores aut de mo- dico conventum.
Neque momenti cujusdam habetur lite controver- sum immobile discussionive præ locorum intervallo abruptum.(6)
2020. Ubi quem fidejubentem creditor acceperat,
20 6 3
(¹) D. 7„ t. 171.
(2) V. sup. art. 1262.
(3) D. 2. 1. 1. 1. 24, 5. 1.1d. 45, t. 1, 1. 83. 1d. 50, t. 1. 2. F5. 11, 12. Id. 19, t. 2„ 1. 54.
(4) D. 50, t. 7, 1. 111, F. 13 1. 35.
(5) b. 2. t. 5 1. 1. d. t. 9. 1 3
(6) Id. arg. 1. 15. Id. 4, t. 2, 1. 18, Id. 30 t. 16. V. 1. 234⸗ t. 1 Id. t. 17 1. 2
zid
kon u

Tit. XIV. De Cautiontbus. 393
ponte aut in jus solvendo dein non essit, alter de- sideratur.
A quo jure tunc tantum receditur, cum hahita conveutione, illum hunc creditor expromissorem at- que a se designatum voluerit.(1)
CAPE 11. De Cautonum Ehectidus.
—
SEoTILo PRIMA. De Cautionum Eectu Creditorem ihter et Ndejusvorem.
2021. FrpBssoREM tum detinet actio ad solven- dum, eum deficiat debitor præhabita in bonis inve- itigatione discutiendus; nisi discusionis beneficium ex sua parte fidejubens abdicasset, aut nisi debitori correus adsisteret; quo rerum ordine vertitur illius pactum ad leges in correos provulgatas.(2)
2022. Excutiendo principali debitori, non nisi fide- jussore requkrente, atque ubi primum actio contra eum inchoatur, remitti creditorem placet.(3)
2023. Dischssionem fidejussor requirens hona prin- eipalis debitoris demonstrare, nummosque discutien- do subministrare præcipitur.
Neque ohtinet prædia debitoris indicari quæ extra provocationis curiæ territorium intra cujus limites tolvendum sepouerentur; seu res litigiosas, seu qus postquam debito oppignoratæ fuerint, a debitore ta- men jam non detineantur.
(¹) D 8. 1. 10, J. 1. (2) C. 8. t. 14, arg. Auth. Hoe ita. Id, 3 t. 10, arg. Auth⸗ Sed
(3) C. 27 t. 3 1. 29. in meg.

324 Pib. III. De variis Causis acquirendi Dominit.
2024. Quoties prædia præcedentis articuli benefi- cio fretus fideſussor designaverit, nummosque ita Latis ut instruatur discussio supeditarit, cessanteque in agendo creditore solvendo abhine debitor deficiat, usque ad pretia rei indicatæ imputari sibi creditor patietur.(1)
202 6. Ubi ejusdem debiti eidem debitori plures üdejussores extiterint, singuli in totum correi obli- gantur.(2)
2026. Neque tamen ullum horum, nisi divisionis benefcium repudiarit, requirendi jus destituit, quo- minus præhabita divisione actionem creditor redu- cens pro parte tantum uniuscujusque tributoria cum conveniat.
Si forte quo tempore divisionis judicium edicere- tur, adforent e cæteris qui nec solvendo essent, crescit fidejussori in proportione onus, divisione vc- ro peracta, non inquietabitur deinceps, cæteros quos- dam deficere si contingat.
2027. Divisionem a semetipso et sponte factam posthaberi creditor non assequetur, etsi vel ante præ- atitum ab eo divisioni consensum fidejassorum ali-
qui defecissent.(3)
6 c TIo TI. De Cautionum Eeotu inter Vebitorem et Videjussorem.
2028. Ubi primum fidejussor exsolvit, sive sciente debitore sive ignorante intervenerit, in principalem obligatum revertitur.
Quod jus tum principale tum usurss impenaaque
(1) Sec. C. 3* t. 7 1. un. Id. t. 14, 1. 20. D. 17, t. 17 1. 5e in pr. (2) V. sup. art. 1202. (3) Ex art. sup. 1211 et seg. *

Tit. XIV. De Cautionibu 39½
complectitur; sumptus tamen fldejussor repetens, quas patiebatur acttonum persecutiones eas opus est prin- eipali obligato renuntiaverit.
Damna simul et quod interest, quoties locus sit, aocepturus condicet.(1)
2029. Debitum ubi fidejussor persolvit, in univer- sum jus creditoris subrogatur.(2)
2030. Plures cum sint ejusdem rei promittendæ correi, horum quemque in solidum conveniet, ex quo fidem sponsor adimpleverit.(3)
o31. Primum si fidejussor solvisset, deinque et principalis obligatus ante actæ solutionis nullatenus a idejussore admonitus, in se is illum recurrentem repellet, salva in creditorem repetendo actione. 4)
Confutatur solutum persequens fide ussor qui neque in jus lacessitus, neque commonito reo principati æs debitum dissolverit, cum scilicet die cedente debito- ri exceptiones competerent quibos diremptam obli- gationem excepisset; salvo sibi ut a creditore repe-
)
2032. Jure indemnem se præstiturus debitori condi- cit qui vel nondum fidejussionem implevit,
1- mo Si in jus de scolvendo vocetur;
2.do Deficiente, aut credis debitore impari;
3 rio Si ad id debitor se adstrinxisset, uti eum intra rata temporis intervalla liberatum Pprobaret;
1. 46, 5.63 1.5
(0 3 8 14. S 1—
nn 3
(2) Act. mand. cont. D. 50, t. 17, 1. 60. (3) 14.
(4) De t. 1. 10 5 11] 1 29. V1. 8„ Fe 8 Ida Fo. j. 1 1 42.
() D. 44, t. 4, 1. 191
—
„S. F

386 Lib. III. De varii Cauis acquirendi Pominii.
4to Cum cedente die, urgeat obligationis exactio;
§to Finito anno decimo, si principali obligato dies non fuerit adjecta; nisi ejus sit naturæ debiti necessitas quæ diem præfixam nou recipiat, quod et in tutela observatur.(1)
5 De Cautionum inter Coſidejusvores Ehectu.
2033. Obligati ejusdem si plures extiterint fidejus⸗ sores, horumque alter debitum luerit, præstita reci- piet, coũdejussoribus pro parte uniuscujusque tribu- toria condicens.
Neque tamen täli in eos recursu donatur, nisi qui ien casibus præcedenti articulo expositis soluerit.(2)
CAPUVT 1.
De modis quibus Oautiones Rniantur⸗
2034. IIspnM causis finiuntur fidejussionum quibus
et oæterarum pactionum obligationes. 2035. Confusis in unum reo simul et fidejussore,
cum scilicet alteri alter heres succederet, non libe
ratur fidejussoris fidejussor. 2036. Merito se qualibet in principalem obligatum cadente reique exceptione inhærente fidejussor tue-
tur.(4)
(1) D. 17 t. 4 1. 38, 5.. C. 4% t 35
(2) Act. pro soc. Sec. 1. 39. D. 46, t. sup. cit.
(3) C. 5 t 57
(4) 1. 4.t. 14, 5. ult. D. 4, t. 4, 1. 13 in pr. Id. 16, t. 2, 1.. Id. 44. t. 1,1. 7§. 1 inf. Id. 2, t. I4⸗ 1. 17§. 2 1. 21,. ult. Id⸗ 45,§. 1 U. 10, ult. Id. 46, t. 3⸗ 1. 95, S. ult. C. 2 1. 24.
um
— —

Tit. XIV. De Cautionibis. 387
Quæ vero personam tantum débitoris Protegant inutili eas tentamine usurparit.(1)
2037. Solvitur fidejussio, ubi facto creditoris evenit ut speranda in illius actiones, hypothecas et privi- legia, subrogatlone fidejussor destituatur.
2038. Solvitur ubi immobile, aut rem quamdam pontanea creditor transactione pro dsbito principa- l accipit; re quamvis ille accepta in posterum evic- tus careat.(2)
2039. Dilationem principali obligato ereditor indul- gens, non ideo eaventem liberat, quippe a quo legi- tima tum possit persecutione debitor ad solutum ur- geri.
EPUT 1V.
De legalibus et judiciariis Cautionibus.
2040. QvorTIEs lege aut judicio satis dare aliquis cogatur, oblatum fidejussorem detinent inclusæ quæ- que articulis 2018 et 2019 conditiones.
Illud insuper si judicio fidejussor adhibeatur, ut sub pœna cogendi sui ipsius corporis possit illigari.
2041. Gui desit üdejusor, dato pignore fiduciam supplere adnitens non repellithr.
2042. In jus fidejubens, discuti dein principalem debitorem si petat, non auditur.
2043. Quin vel simplici pactionis vinculo judicia- rium fidejussorem asseruerit, neque principalem, ne que secundarium reum discussione ulla præcocupari consequetur.(3)
(2) Debit. enim lib. ſidej. lib. V. sup. art. 2036. (3) Conseg. sec vero jure prist.

388 Lib. III. De variis Causis acqutrendi Pominti.
.
— Ule 5
20
atqu
TITULUS XV. e
De Transactionibus.(1)
20
.* inir
Lanno XII decretus, die mensis Ventosi 29; 9 insequentis menin
con
palam factus.— Anno alias I3o4, die mensis Martii 20.)] uri
2
2044. TRANsAcTIo contractus est de distrahenda tezi
lite mota jam, aut movenda.
Scripto transigitur- qhi
2045. Ab eo non sit res transigitur, cujus non sit 2
rés transactione comprehensas alienare. coll
Minoris aut interdicti nomine tutor transacturus 4 intervenire vetatur, nisi legi consentaneus scriptæ in articulo 467 de Minorituate, Jutela et Emancipatio- Je ne; neque de reddendis quibus detineatur rationi- 2 bus transactionem suadere minori ætate quamvis ha- in bili obtinebit recedens ab jure articuli 472 eodem.(2) J
Non nisi auctore Principe, a municipalibus alio- 2 rumve publicarum institutionum administrationibus itu transigitur. 4
2046. Transigi in delictorum persecutionibus de jus civili incommodo non impervium. 2
Public actionis impetum transactio minime mo- jud deratur.(3) ign
( (1) V. in h. t. D. 2, t. 15. Id. 4, t. 8. C. 2, t. 4 ( 1. 4 t. 15. 1. D. 45, t. 11. 1334.

Tit. XV. De Trandotionibus. 389
2047. Transactioni pænam ita adjici, si quis sti- „ pulationem inficiarit, non vetatur.)
2048. Causæ suæ limitibus coarctantur transactiones, atque ubi vel quibuscumque nominibus, actioni bus et contentionibus in futurum recedere se dixerint, de lite una in transactionem adducta cogitare cen-
sentur.
2049. Controversas tantum quæstiones transacta de- üniunt, sive generalibus sive specialibus clausulis concepta, sive ex sermonis contextu necessaria sca- turiat partium intentio.
2050. Ubi super jura sibi propria aliquis cum tran- du segisset, ex rebus extranei jura dein ejusdem natu- ræ adquisierit, minime eum et circa recentius ad- qnisitum vincula cohibent pristinæ transactionis.
2051. Transigenti consortium altero, cæteri non colligantur, neque vice versa proficiunt.(2)
2052. Vim rei potestate supremz judicatæ obtinent
sit
in aeta inter transigentes. ie Neque erroris circa jus, neque læsionis insimulanda.(3) 3 2053. Rescinduntur tamen errore in personam aut
a in rem de qua lis. () Itemque quoties dolo metuve subreptum.(4) 2064. Pari jure scindi convenit transactionem ex
ho⸗ bu titulo nullo, nisi saltem de ipsa nullitate actum.(5) 2. Conciliata instrumento adulterino, falsum cu- „ jus postea innotuerit transactio nulla est. 20%6. Nulla pariter ubi sententiam subsecuta vim no. judicati obtinentem, partibusque aut earum alteri ignotam. (1) V. sup. art. 1226.
(3) D. 12 t. 6 1. 66, 5. 1. Id. 36 t 1 1. 78, F. ult. (4) D. 50, t. 17, 1. 62. Id. 12, t. 6, 1. 66, S. 1 in f.
C 6

390 Lib. III. De variis Cauis acutrend? Pominii.
Si provocaturi tamen, jure transegerunt.() 3 20%7. Ubi controversiam inter se generali quacum 6 que transactione partes eradicatam voluerint, res-
cindendo necquicquain conferant ignoti tum postea- due tituli comperti, dolo nisi alterius partis usque dum dissimulati.
eum
Corrueret attamen insimulata nullitatis transactio, 7 er qua res una tantum psrtractata, in quam juris nihil
. inte Partium alteri prætendi, detecta recens instrumenta coimprobarint.(2) ad 2058 Integratur quoties calculo in transactione er⸗ ratum. ch du — c0 „. TITUI, US XVI. bꝛ De coge ndo corpore ex Cautu eivili.(3) he Lanno XII decretus, die mensis Pluviosi 23; Zinsequentis mensis palam faetus.— anno alias 1604, die mensis Februarii 13.] c
2069. PRockprT ex causa civili de co rpore cogen-»i do edictum, ubi stellionatu quis deliquit.(4) 5
Stellionatu delinqitur,(5) bi
Quando immobile altenum aliquis non ignorans ven- 4 ditione seu aut pignore quasi suum obligaret;(6)
i 1. 1. 1d. in †. (3) n eb 3. D 4 60 D. 40 t 9 1d. 45 i 66

is
—
Fit. XVI. De cogendo corpors ec Cauva oivii. 291
Substantia hypothecis prædia tanquam libera ex- hiberet; leviorave hypothecarum onera foret professus⸗ 2060. De cogendo similiter corpore pronuntiatur, 1mo In causa depositi necessarii;(1) 2.do Restitutionis in integrum, a judice ubi edic⸗ tum, uti manu privata qui fundüm invaserit domino eum abscedens remittat; fructus indebita detentione percepti restituantur; luantur damna et omne quod interesse fuerit judicatum;(2) 3tio In nummorum repetitionibus publicæ atdue ad hoc personæ deputatæ depositorum; 4-0 In repræsentandis quibusque sequestrum fidei
curatorum super addicta bona cæterorumque custo-
dum commissis 5 to Injudiciarias cautiones, seu obligato cuique ac
corpore cogendo caventes, huic si pœnæ se submiserint;
6 10 In publicum quemque ministrum repræsen-
tandis edicta sentenria actorum minutis; 7 mo In tabelliones, confessos partium patronos/ necnon et apparitores, uti commissos sibi titulos restituant, nummosve quos pro munere fungentes clientum nomine acceperint.
2061. Universos qui actione vindicatoria superatt, vimque judicati obtinente, fundum re et persona evacuare damnati, edictis præsto non obtemperaren? posterioris judicii rigore elapsadue abhinc die quin- decima, corpore cogi visum est.
Si condemnati domicilio fundas aut heredium quin- que et amplius myriametrorum intervallo separetur, quindec im dierum dilationi dies una pro quinque myriametris superaddi consequens est.
2062. Corpore cogi villicantem denegatur/ nisi in
(1) 1. 4, t. 1. F. 17 et plerisque seg.
(2) D. 43. t. 4. (3) 1d. tt. 15 et 17.

392 Lib. III. De variis Oaus acqutrendi Pomint?
ipso locationis actu expresse convenerint. Apprehen di tamen non æquum, si casu, finito contractus tem- 0
Pore, tradita pecorum capita, sementes, aratoriaque en
instrumenta sibi commissa non exhibeat; nisi saltem iis carens, culpa se vacuum sufäcienti allegatione yr comprobarit.(1) 2063. Fxcepta cas uum articulis superioribus enume e
ratorum serie, aut lege dein expressa definiendorum, le judici cuilibet vetatur ne cogendi corporis sententiam 1ux sit edicturus, quihuslibet seu notariis seu actuariis, ne instrumenta gonkciant quibus ea stipulatio addu-„ catur, item et Francorum cuilibet, ne hujus speciei acta, vel in extranea regione pPaciscatur, irroganda Pœna nullitati, sumptunm et damni, et cujusque quod intersit.
2064. Imo et in admissis superioribus casibus co⸗ gendum minoris corpus edici nefas.
206%. Neque in judicium venit coactio de pecuniis trecenta minoribus.
2066. Itemque minime in septuagenarios, mulieres puellasque fertur, nisi stellionatus larva impetitos.
Iluxisse seni sufficit diem primum anni supra se 4 xaginta decimi, illa ut benignitate servetur.
Coactio corporis ex stellionatu mulieres conjugatas a tunc tantum pervadit cum bonis separatas, bonave ex contractu sibi reservata administrantes atque ex pactis circa ea conventionibus.
Horum pactorum criwine stellionatus non insimu- lantur, bonis ubi communes conjunctim cum marito aut in solidum sese obligassent.(2) 1
2067. Corporis coactio non nisi judicis edicto inni- titur, vel si cogendi lex auctor foret.
( Act. depos. ¶2) Ex art. 1421. D. 5o, t. 15, 1. 4,

„
—
Tit. XVI. De cogendo corpore eu Caua civili. 3093
2068. Provocatione non demoratur apprehendendi corporis Seutentia, quoties provisorig sub cautione executioni demandata.
2069. Invaso corpore non est quin et de bonis in promptu occupandis agatur.(1)
2070. Neque statuto speciali coactionem corporis ex mercatoriis negotiationibus ratam jubenti, neque legibus disciplinam, nummorumve publicorum con- trectationem spectantibus placuit derogari.
De Oppignoratione.(2)
Lanno XII. decretus, die mensis Ventosi 2%; ₰ insequentis men-
is palam factus.— Anno alias 1204, die mensis Martii 16.1
6
2071. OPPIGRORATIo contractus est quo rem cre- ditori debitor supponit in debiti securitatem.(3) 2072. Mobilinm oppignoratio, pvignu. Immobilium,
ant ichrevi.(4)
(2) V. in h. t. Kll. tab., tab. 12, 1. 3 t. 1, F. ult. D. 20, t. 1. Fn3 tr7. E. 0 t. 14. W3 t
53„ 1. 5.

394 Lib. III. De variis Causis acquitendi Domin.
EAUT PRL n De Pignore. 2073. PröNoRk ereditori adquiritur, ut ex rei sibi. 1 pignoratæ corpore per privilegium et præ cunctis cre-
ditoribus exsolvi se prosequatur.(1)
2074. Non si publicum privatumve instrumentum confici minime curaverint, simulque registris jure demandari quo debitarum pecuniarum summ⸗ decla- rentur; neque si describi neglexerint genus et spe- ciem suppositæ in pignus rei, aut annexus adjunga- tur qualitatis, pönderis et mensuræ status, illo se privilegio creditor utiliter tueatur.
Redigi attamen, registrisque acta memorari nou præcipitur, nisi de rebus ultra centum et quinqua- ginta francicos.(2)
2075. Non superponitur incorporalibus mobilibus veluti nominibus præfatum articulo superiore privi- Jegium, nisi actu publico seu privato registris wque i intermisso quod et oppign orati nominis debitori de- nuntiatum curaverint.
2076. Semper adjunctum pignori priviiegium rema- nere tum observatur, ubi tantum creditori res„ aut accepto ab utraque parte viro deposita et fuerit et permanserit.(3)
oy7. Præstari ab extraneo pignus non repugnat.
2079. Non est penes creditorem ut solutione vel non secuta rem sibi suppositam arbittio possit dis⸗
2
(1) D. 43, t. 33, 1. 1, F. 1. 1d. 42, t. (2) V. sup. art. 1341. (3) D. 50, t. 17, l. 125.

Tit. XVII. De Oppignoratione. 395
trahere; salvo ut judicem adeat, edicturum eam sibi rem usque ad debiti culinen præhabita æstimatione cessuram aut auctionibus licitum iri.(1)
Invalidam creditor pacto licentiäm quærat rei sibi attribuendæ aut quocumque modo, spretis insuper
4 F
præscriptis, avertehdæ.(2) Merum in manu creditoris depositum res pi-
gnrata, cujus ninium retineat debitor, usque
dum in jus sibi auferatur.(3)
2080. Regulis titulo de Contractibus, aut conventis
O ꝰligationtbus in genere subjacens creditor, damnum
ex culpa, aut rei jacturam sustinet.(4) Rx sua parte dehitor utilia necessariaque rei asser-
vandæ impensa quæque creditori infundit.() 1. Nomina si oppisnorata fuerint, qu usuras
pariant, usuris a creditore ex debito imputantur hujusmodi usuræ.
Sortem vero alleviant, si forte usuris non debitum aggravaretur, cujus in causam pignus intervenerit.(6)
20 22. Ante debitum hiquido quam deleverit tum in sorte tum in usuriset sumptibus, reddi sibi pignus debitor condicens non exaudiendus, nisi eo forte creditor abuteretur.
Idem sicreditor debitorem eumdem, novo sibi de- bito obligaverit pignorique postsriore, cujus dilatio
brevior diem prioris terminum non expectaret; dato
D 13t. 7
(2) Sec. id. T 16.
(3) 1. 4, t. 1§. 6. C. 8, t. 24.
(4) D. 30, t. 17, 1. 23. Id. 47 t. 2 1. 54. 1d. 41, t. 3, 1. 13 in pr⸗ 1d. 42, t. 5. 1. 9.
(S D. 13 t. 7, I. 8, 25. V. sup. art. 1375. (6 D. 6. 13. S. nlt; 35

Lib. III. Pe variis Causis acquirendi Pomink.
se Pienore priusquam sub utroque nomine debita receperit, destitui non patietur, nullis etsi stipula- tibnum posterioribus pactis adfectato.(1)
2063. Gum divicatur obligatio sive inter creditoris heredes sive debitoris, non ideo pignus scinditur.
Persoluta sui non vero unversorum quacumque Patte, restitui sibi pignoris partem debitoris heres inutiliter conatur.
Reciprocaque juris æquitate creditoris heres parte sua completus, pignus in coheredum perniciem qui- bus non fuit satis, reddoere vetatur. 6
2084. Neque commercio, neque argentariis, sinente lege, sub pignore mutbantibus tabernis præcedentia ordinantur, statuto scilicet sibi speciali contrahen- tibus.
OAPUFLE De Antichres?.
208%. ScRIPTo tantum constat antichresis.
Una ex so contractu- creditori facultas quæritur, qua fructus ex re soli percipiat annua compensatione ih usuras, si debeantur, demumque in sortem de- biti sedulo imputandos.(3)
2086. Rei quam antichresis jure creditor detineat tributa annuaque onera pendere obligatur, nisi ali- ter convenerit.
Illud etiam, uti sub pœna damni totiusque quod intersit asservando resarciendoque, quoties utile aut
(1) Afort. I. 4, t. 1. F. 10. D. 47, t. 2, 1. 17, J. 2. C. 8, t127, I. un.
(2) D. 21 t. 2. 1. 65. V. sup. art, 1221. 5.2
(3) D. 20, t. 1 I. 11, F. 1.C. 4, 1. 247 Il. 1 2 3. Id. 8, t. 25, U. 1, ult.
r5

Tit. XVII. De Oppignoratione. 39
necessarium constiterit operam præstet; impensa in
iis quæque de fructibus præcipiens.(1)
2087. GCommissum ad antichresim immobile repe- tens debitor arcetur nominibus non omnino liberatis.
Si vero creditori visum fuerit imminenti ex præce- dentibus articulis necessitati se substrahere, eo jure semper, nisi conventione sibi sublato, utitur ut suum immobile debitor vel invitus recipiat.
2088. EXx eo tantum quod die solutionis conventa debitor cessaret cedere creditori dominium jura non sustinent; clausula quælibet contraria inutilis: eo in casu actione legitima debitoris prædia creditor sub- hastabit.(2)
20g9. Ubi fructus cum usuris, aut pro tota, aut ad certam usque summam compensari convenerit, non secus ea stipulatio committetur, atque alia quæ- libet haud incivilis.(3)
2090. Disposita articulis 2077 et 20g3 antichresim quemadmodum et pignus attingunt.
2091. Jure extranei in suppositum antichresi immo- bile minime convelluntur præsenti quæqus capitulo introdacta.
Illo nomine creditor detinens, ubi privilegiis aut hypothecis ex debito incumbentibus, atque conser- vatis,
inter cæteros creditores, eademque ac illi prærogati-
fundam aliunde sibi obligasset, ordine suo
va collocatur.
(1) V. sup. art. 450,§. 1, et 200. (2) V. sup. art. 2079.. (3) C. 4, t. 321 1. W.

308 Lib. III. Ve variis Causis achuirendi Pomini.
De Privilegiis atque Hypotbecit.(r)
FAnno RXII. decretus, die mensis Ventosi 28; 8 insequentis
mensis palam ſactus.— Anno alias 1804, die mensis Martii 19.
CAPUT PRIMUM.
Generaliter Piposcea.
2092. IR persona quicumque obligatus, ex re sui mobili seu immobili, præsenti aut futura pactum erit completurus.(2)
2093. Commune pisnus creditoribus affectantur bo- na obligati; tributoriam dquisque partem percepturt deveniunt, causa nisi legitima alii præ aliis collo- candi.(3)
2094. Reponuntur in privilegiis ét causæ quibus le- ge potiores quidam hypothecis prævaleant.
(1) V. inh. t. 1. 4, t. 6, F. 7. D. 20, tot. lib. Id. 13, t. 7. C. 81 a t. 15 ad t. 35 inclus. Id. 4, t. 24. Id. 7, t. 53. N. 4, C. ult.
(2) Circa quasc. oblig. seu meras seu cond. 1. 3, t. 20, 55. 14 25 D. 42 t. 1, 1. 15. C. 6, t. 23 1. 25. (3) D. zo, t. 17, 1. 25.

Pit. XVIII. De Privilegils atqus Eypotheces. 399
CAPUT II. De Privilegiiv.
2093. Jus est privilegium quo in ipsius crediti na- tura quis hauritur unde præ aliis creditoribus, imo et hypothecariis debita sibi attingat.(1)
2096. Ordo inter privilegiarios ex privilegiorum quälitate desumitur.
2097. Concurrentes deveniunt ubi in uno sodem- que privilegiorum ordine conscripti.
2099. Quæ sint ærarii publici prærogativæ, quove ordine observentur, lege propria manet definitum.
Lesitimo tamen extraneorum juri prævalere the-
naurum inauditur.(2)
ao99. Substant privilegiis mobilia atque immobilia.
S EcTLo PRIMA. De Privileg?is mobilia aectantibun. 2100. Generali quædam mobilia privilegio affectau- tur; speciali quædam. De generalibus prihilegiis mobilia affectantibus.
o1. Infra exprimuntur credita quibus subjaceant mobilium universitates, eoque ordine procedunt:
—
(1) D. 42, t. 6. I. 32. (2) D. 49, t. 14.

400 Lib. III. De variis Cuusis acquirendi Pomine?
1 mo. Sumptus judiciarii;(¹) 2 do. Sumptus funebrium;(2) u
3 o. Sumptus ultimi morbi quicumque, concursu
inter se creditoribus recepturis:(3) pr i Debita ab anno elapso servientium salaria, m simul et qu ab ineunte currunt; tu
5 10. Alimenta debitori, familiæve illius præstita; scilicet a quibusque per partes venditantibus, veluti tüt pistoribus, laniis, cæterisque aliis ab anni semisse do
ultima; ah anno vero integro convictorum inagistris,
atque mercium per aversionem actoribus. in bu
ru
—„ y I
De privilegiis mollia guædam ahectantibus⸗ i
pr
2102. Credita privilegio in quasdam mobilium spe- zt eies falcita ea sunto, u
1-mo. Ex locato aut villicato mercedes super fru- ctus in annum collectos, super pretia cujusque rei aut domum aut coloniam instruentis; invecti cujus- cumque instrumenti villicando; quippe et cavendis quibuslibet mercibus debitis aut debendis, ubi pacta 5i fuerint authentica, seu ubi privata tempori certo ad-
re scribantur: illo vero gemino casu cæterorum sin- qi gulis creditorum datur uti domum aut coloniam ad 3 tempus locati reliquum iterata locatione transferant, 1
(1) D. 16 t. 3. 1. 8 in f. Id. 3, t. 2, 1. 72. Id. 42, t. 5 arg. I.„i
38, S. 1. 1d. 49, t. 4, arg. 1. 46, F. 3. C. 6, t. 30, 1. ult. F. 9. ni
Id. 7, t. 72, 1. 10, verb. expensas. a (2) D. 42, t. 5, 1. 17. 1d. 11. t. 7 1. 45. Id. v. M. 12. 5F. 5; 143 la 5. 1. 3“ 4, 6. G
(3) D. 50 t. 1, arg, 1. 1 In pz. junct. F. 1. C. 3 t. 3 1. 4.

u
Tit. XVIII. D Pribilegis atque Fpothev 401 mercede inde percepturi, ea saltem lege ut rei domi- num indemnem servent:
Ubi vero deficeret authenticum, seu quando forts privata imanu exararetur tempore certum pacti instru⸗ mentum, illo mobilium pignore in annum cavetur⸗ tum quippe incepturum ubi elabens effluxerit;
Intelligitur et ejusdem privilegii æquitas de loca- titiis refectionibus, et quibusque contractui exequen- do ordinatis;
De pretio nihilominus perceptorum dissolvitur æs in sumptibus sementum, ant redigendis anni fructi- bus obligatum, item et in utensilibus contractum, de ho- rum valore, postposito in utroque casu prædii domino;
Inconsulto se ubi supellectile quo vel urhanæ vel rusticanæ ædes apparabantur sede prima aversum fue- rit, jure illud locator occupabit, competensdue in iis privilegium retinet, modo revendicatis, si villam in- struxissent, intra dies quadraginta, si domum, in- tra quindecim;(1)
2.do Obligatio super pignus creditori depesitum,
3170 Sumptus in rem asservandam;
410 Pretia mobllis cujuscumque sive die sive si- ne die exsolvendi penesque adhuc creditorem detenti; Sine die coemptum venditor, quandiu ex rebus fo- ret ementis, vindicare, imo et ne iterata venditione distrahatur cohibere poterit, modo ante octogesimum a traditione diem elapsum vindicans egerit; eodem- que statu reperta res extiterit, quo tradens eam trans- tulerat;
De cætero venditor domus aut vill dominum pri- vilegio inferior pone tantum sequitur; nisi hunc mi- nime latuisse adprobetur extra res conductoris ver- sari supellectilia et alia quæque seu domi seu vil- læ admota;
(¹) I. 4. t. 6. F. 7. 1d. t. 15 F. fin. D. 2, t. 14, 1. 4. 14. 45 4 12 33. 1d, 47, t. 2, Il. 66, 61, F. 8.

4d2 Lib. III. De variis Causis acqulrendt Domih.
Nibil de legibus bnsdun mercantium in vendicak- do innovatur.
Fto Subministrata ab caupone viatoribus, in sarci- nas suæ cauponæ depositas;
6-10 Vehendo sumptus accessoriaque impensa, in rem evectam;
7mo Obligationes ex fraude et prævaricationibus 2 publico ministro intra administrandum perpetratis? in illius satisdationis fundum, simulque et usuras im de si quædam deberentur.
SFcTrTo TI. De Privilegii immoblia act antibu.
2103. Privilegio intelliguntur in immobilia valere, 1-mo Venditor, in rem translatam consequende illius pretio;
Si plures successive circumvciutæ fuerint illius rei venditiones pretia quarum in totum aut ex parte de- beantur, potior habetur Venditorum primus, dein secundus, atque ita de cæteris;(1)
2.do Nummorum quicumque copiam fecerint, un- de immobile alteri habere liceret, modo instrumen- to mutui destinationi huic assignatam probetur num- morum summamy atque EX vendentis apocha iis 8e solutum accepisse;(2)
ʒ teo. GCoheredes, in immobile hereditarium caveß
S bi Partium sortibus zut exsolutis en. =quitate inter partes adstruenda;
() I. 2, t. 17 5. 417D. 19 t. 1 1. 13 5. 3 4. 18 I. 22.
(2) D. 42„ t. 5 I. 26, arg. 1. 34. 1d- 27 t. 9 1. 3. NN. 97, . 33 126 6 3

Tit. KVIII. De Privilegtis atgue Eyporhecit. 40
40 Architecti, operum redemptores, cæmenta- rii, aliique opifices ædificandis reædificandis resar- lisve ædibus seu canalibus, aliisque cujuslibet
generis pPeribus adhibiti; ea tamen conditione iit ope cognitoris ofücio a judice primi congressus cujus in territorio fundentur ædificia designandi, scriptum præhabeatar elogium statum locorum conferens cum operibus mox preæpositis; sexque iterum mensibus ab laboribus confectis, judicio idem designandi of- üicio cognitoris. comprobata accipiantur;
Ultra tamen assignatos posterioris elogii sententia valores assurgere culmen Privilegii nequicquam datur; imo et ad magis valitum' componitur quo immobile cum alienetur, confectis laboribus excrevisset.(1)
Fto. Impertiuntur eadem privilegia et iis qui seu solvendis, aut emissarum pecuniarum complendis operariis mutuo nummos erogaverint; servato ut il- le ipse usus actu authentico, acceptique testimonio ex parte opificum innotescat; veluti supra de iis qui pecunias immobili acquirendo subministraverint⸗(2)
S6 5. De Privileg? moblia æque et immodilia apeotantidus.
2104. Fnuntiantur articulo a161 privilegia quæ mo- biles æque et immobiles fortunas assequantur.
210%. Ubi deficientibus mobilibus; deveniunt, de quibus in articulo præcedenti, versus immobile una cum privilegiariis creditoribus exsolvendi doncurref-
tes, ordine sequenti statuuntur:
„
(1) D. d2, t. 5„ 1. 14,§. 1. V. sup. F. 2 et art. 861. 02) 61. 24„ F. 4 1d. 12 t.1, 1, 2. Id. 43, t. 314,

go4 Lib. III. De vaurtis Causis autreridi Domind.
1.mo Justitiæ sumptus cæretaque articulo 2101 b
Hicata; 2-10 Credita articulo 2103 recensita.
S
Oua rutione Privilegia retineantur.
z106. Privilegio creditor creditorein in immobiſe non ante occupat quam publica illud in conservato- ris bypothecarum registris inscriptione notum üeri more legitimo curaverit, ab hujus inscriptionis tem- pore tantum invalens, exceptis ubi infra.
2107. Vindicantur ab inscriptionis necessitate cre- ditores de quibus in articulo 2101.
210g. Privilegium retinet vendiror transcriptione tituli quo cesserit adquisitori dominium, totumque sibi deberi aut partem constitérit; itaque quam emp⸗ tor transcriptionem procuraverit ea venditoris in- scriptio commendatur, itemque nummos in solutio- nem numeratos commodanti, quippe qui actu eodeim in jus omne vendentis subrogetur; sub poœna nihilo- minus damni et quod intersit tenetur præpositus hy- pothecarum conservator officio credita ex actu ven- ditionis obligantia, tum in vendentis cum in commo- dantis utilitatem inscribere; neglectamque illi ven- ditionis transcriptionem peragi providebunt jura in- scriptio nis pro rations pretii adquisituri.
2109. Privilegkum in sortitam cujusque partem co— heres sißi retinet, aut in ea quæ licuerunt; cavendo sibi aut ex portione quaque obtenta soluto seu com- pensati causa aut licitationis erogato; si intra sexa- ginta dies a sortitis partibus, adjudicatisve auctio- nibus obtinendæ inscriptioni invigiaverit; eodus remporis intervallo nulla in soluto obligatum licensve heredium hypotheca ereditorem præoccupabit.
6

ib
10
ieri
em
cre⸗
Tit. XVIII. De Privilegiis dtque Hwothecir. 40%
2110. Architectis, operum redemptoribus, cæmen-
Iariis, aliisque ædificando, restituendo aut reficien-
do ædifcia, canales, aliaque qucumque opé- ra; iis a quibus mutuo datæ pecuniæ, ubi reve- operariis seu solvendis seu im-
ra insumptas constet⸗ a prius inscriptione gemini
pensa recepturis/ custodit elogii, 1mo status locorum, 2-do receptorum ope rum, sua privilegia servantur ab inscripto priore ho- rum elogio.
2111. Creditoribus demumque legatariis bona ubi ex articulo 878 titulo de Fuccessionibus, requirant, sua privilegia retinentur præ creditoribus heredum defuncti, illiusve in hereditariis immobili- superponi in horum immobi-
separari,
bus repræsentantium, lium singula inscriptiones si sollicitaverint, durante gex mensium intervallo ab Rereditate delata.
Ouæ dilatio quandiu non effluxerit, nulla in pr=- aut repræsentantium valide
diis ex parte heredum creditoribus legatariisve hy-
stabilitur damnosa illis
potheca.
2112. Quibus cesserint rohoratæ privilegio diversæ ihæ actiones, nulla eos cedentum jura destituent, ii usuros eodeim quippe ordine et loco.(1)
2113. Privilegio ampliata actio quælibet inscribi jussa cui præscriptæ defecissent protegendo privile- gio conditionis, non ideo tamen jure hypothecario denudatur; quod tamen extraneis, non nisi a quo
prout inferius inscripta, officiat. EE De Eypothecis.(2)
2114. HrPorRc& reale jus est in immobile explen-
dæ obligationi affectatum.
8
(1) V. up. art. 1692. (2) V. in h. c. N. 1127 0c. 1. versus f.

406 Lib. III. De variis Cauls acqulrendi Pomni.
Natura indivicduaſest, tota in universitatem immo- bilium affectatorum, rota in unum quodque et in quamlibet uniuscujusque partem.
Iis, domino cuilibet trauseant supersedens.(1)
211%. In casibus tantum atque ex modis legi con- sentaneis obtinet.
2116. Legalis est, aut judicialis, aut stipulatione conventa.
2117. Legalis, a lege.
ludicialis, a sententia aut actu judiciali.
Gonventionalis, a conveutione rituque actuum er contractuum exteriore.
2118. Seclusis aliis hypothecam recipiunt,
1mo Immobilia in patrimonio, res quvis acce- dens immobile reputata;
2do Eorumdem ususfructus, quandiuque duraturs accedehtia.
2119 Mobile hypotheca non prosequitur.
2120. Præsentis Codicis doctrina, nihil de lege ma⸗ ritima detrahitur navibus väuticisque constructioni bus ordinata,
SEcTILo PRIMA.
De legalibus Hypothecis.
2121. Quibus additur hypotheca legalis actionibus et nominibus, ea sunto,
Mulierum confugatarum in fortunas mariti;(2)
Minorum atque interdictorum in tuteris;(3)
6) C. 8 t. 33. 1d. 2„ t. 3, arg. I. 18, are- 2063 inf art. 2204.
(3) D. 42, t. 5; 1. 19, F. 1 1. 20 et seg. Id. 27 t. 3 I. 22 ld arg. 1. 7. C. 5 t. 37 1. 20. 1d. arg⸗ t. 42. N. 1187 e.5 in.

Pit. XVIII. De Fuivilegiis atque Hypotheciv. 407.
Fisci, municipiorum, publicarumque institutionum,
in zn obnoxii cujusque reddendis rationibus perceptoris
tque administratoris.(1) 2122. In universa devinctæ sibi personæ prædia aut
nc emporis aut in futurum propria, jure suo uti- tur creditor cui ab lege hypothsca proficiscatur, tem-
perando ut infra. SEcTIo FR. De judiciulibus Rhpothecis.
2123. In superantis gratiam adnascitur hypotheca judicialis ex quacumque sententia definitiva seu aut ce. provisoria, sive contradicentibus partibus, sive al- iera deficiente. Quin et ab actus cujusque chirogra- * pho privato obligatorii recognitionibus in jus aut con- ſirmationibus. FEt de præsenti et de re futura obligatum detinet, i salva tamen infra lege adtemperanda. Arbitralibus responsis hypotheca tunc tantum irro- gatur, quando robur et imperium ab judicis edicto ad exequendum aeceperint. Neque pariter eam potestatem pariat celebrata in extera regione sententia, nisi quando ab indigeno tribunali executioni dein demandata; habenda tamen
ratione cujuslibet dispositionis lege politica introdu-
0
gendæ aut fæderibus.(2) SEcrvo 1FEK.
De conventionalibus Epot hecis 2124. A quibus jure transferuntur immobilia, ab s tantum jure ea hypothecis innecti consequens est.
i ei
6) 4 1 46 3 6)

408 Lib. III. De variis Causis achuirendi Vominil.
125. Quorum jus in immobile conditione anceps, aut in quodam casu solvi, seu scindi obnoxium hæ- reat, iis quæ causa essit possidendi, ea una et op⸗ pignorandi.(1)
2126. Fiduciarie tantum possidenda minorum aut absentium, aut eorum quibus interdictum sit singu- la quæque prædia hypothecis denegantur; nisi de causis et ritu lege statutis, aut demum ex sententia.
2127. Non nisi instrumento juxta formam authen- ticam a duobus notariis seu ab uno, coram vero duo- bus testibus recipiendo adquiri ex convento hypother cam placuit.
2128. Jure hypothecarum in res soli Gallici caret conventum ad exteros, aliter nisi lege politica aut et foederibus conducat.
2129. Suos tunc tantum sortitur effectus pacta con⸗ ventione hypotheca, cum sive in authentico creditum- que constituente titulo, sive posteriore itemque au⸗ thentico instrumento speciatim indicentur natura si- tusque locorum detenti cujusque ab obligato immo⸗ bilis, ab eoque hypothecæ permissi. Singula ex præ sentibus universis nominatimque addici non repugnat.
Futurorum non est oppignoratio.
2130. Ubi nihilominus cavendam obligationem præ- sentia non attingerent, rei inopiam memorantes va- lituro fœdere futura colligant, quo progressu acqui- renda, eadem et creditori oppignoranda.
2131. Similijuris oraculostatuitur uti præsens immo- bilé hypotheca nex um cum disperiisset, deteriorationi- busve sicut creditoris cautioni impar jam decresce- ret, proscquenda mox huic competat summæ totius exactio, hypothecarii ve pignoris supplementum.
d
—

Tit. XVIII. De Privilegiis arque Fhpothecis. 409 a132. Valituro ex conventione pignori illud præci- pue requiritur, actu certa liquidoque definita sit sumina cui oppignoratur: si forte conditionis eventui actio subjaceat, aut valore sit indefinita, inscriptio- ut neimn creditor requirens æstimationem quamdam ex- presse definiat opus est, agente debitore xeducen- de dam, si quando æquum fuerit. 2. 2133. Crescit cum immobili hypotheca.
ScrIo TV.
De F pothecarum inbicem ordine.
3 2134. A die tantum qua in registris conservatoris
inscriptionem creditor, seu lege seu judicio aut con- ventione hypothecarius poposcerit, forma nimirum
et modo lege præscriptis, ordinem capit inter eredi-
tores, exceptis articulo inferiori sequentibus.(1)
3 2135. Inexpectata inscriptione proficit hypothec=
pignus,
1mo. In gratiam minorum interdictorumve, super
res tutoris immobiles ex causa gestionis illius a die
l euscepti muneris;
2 do. Mulieribus, ex dote nuptialive convento in mariti immobjlia, atque a die celebrati matrimonii. 3 Non nisi(2) ex delata successione effectuve dona- i. tione rata mulieri pro dotali pecunia hypothecæ
competunt ex hereditatibus aut donationibus, con- stante matrimonio profectæ.
Cavendæ indemnitati ab ære cui se conjunctim
e cum marito obligaverit, ipsave collocanda recipien- 8 dis alienatæ sibi rei propriæ valoribus a die tantum
contractæ obligationis aut rei distracte, hypotheca-
rio pignore invalebit. „
6 1 (2) V. sup. art. 2.
—

410 Lib. JII. De vartis Cauis acuirendi Pomins.
Mullo adſunctorum fato fieri possit ut in detrimen⸗ tum adquisiti extraneo juris cujuslibet, ante pro- mulgatum præsentis tituli tenorem, articuli hujusce disposita retrotrahantur.
2136. Officio ſtamen mariti, aut tutoris cujusque palam fieri jubetur hvpotheoas quibus res suæ one- rantur, quapropter absque ulla mora ipsimet in pro- pria sui immobilia, itemque sibi in posterum com- petitura inscriptionem ab conservatoribus requirers tenentur.
OQuicumqus omissa præsenti articulo præscripta in- scriptione privilegia aut hypothecas seu consensis-
sent, seu inscribi in sui immobilia maritus aut tu—
tor sustinuissent, neque expresse ista legali mulie- rum aut minorum hypotheca prægravari declarantes, stellionatus rei eoque nomine corpore erunt cogendi.
2137. Proprio discrimine, pœnaque damni et quod intersit omne pensandi invigilare tenentur subrogati tutores excipiendis confestim in bona tutoris, ratio- ne hujus gestionis, inscriptionibus, imo et dictas ipsi inseriptiones procurare. k1)
2138. Deßcientibus in sollicitudine jussarum articu- lis præcedentibus inscriptionum, seu marito seu tu⸗ toripus rogatis aut subrogatis, officio pars publics. prope tribunal civile domicilii dictorimn mariti, tu- toris aut subrogati confci eas prospicit.
2139. Cognatis sive mariti, sive fæmin itemqus minoris, iisque deficientibus, amico viro ea licen- tia datur, ut inscriptionem possint requirere; idemque in muliere et in minoribus procedit.
140. Si contrahendo convenerit sponsus uterque
habilis, ut certum præfixumque mariti immobile unum hypotheca contingeret, libera exinde atque im⸗

Tit. XVIII. De Privilegiis atque Hpothecis. 411
munis ab hypotheca dicetur omissorum immobilium
pars cætera ex dote mulieris, ex reass umendis nuptia- lique convento. Si vero convenerit ne ulla inscriptio requiratur, inutilis est hujusmodi stipulatio.
2141. Valet circa rem tutoris immobilem, quoties familiæ consilio deliberatum, fore ut quædam tan. tum tutoris immobilia hypothecis detineantur.,
2142. Casibus gemino præcedenti articulo præfa⸗ tis, maritus, tutor subrogatusque tutor in indicata tantum immobilia inscriptionem procurant.
2143. Ubi pignus intra justos limites adsgribere in actu nominati tutoris consilium posthabuisset, gene- ralis vero hypothecæ ambitus in universitatem bono- rum notorie divagaretur, æquam gestioni cavendæ latitudinem, merito ille postulat uti limite sufficienti asseverandæ in gratiam minoris securitati omnimodæ⸗ hypotheca coarctetur.
Cujus actio contra subrogatum instituitur, præha- bita consilii familiæ opinione.
2144. Idem et in maritum indulgetur, uti consen- tiente uxore consultisque quatuor illius proximiori- bus consilium familiæ informantibus, protensiorem postulet in universa sui immobilia hypothecam pro dote mulieris reprehendendis alioque matrimoniali jure restringi, sufficientemque asseverandis uxoriis rebus bonorum molem adscribi.
2145. Non prius de petitione mariti aut tutoris sententia proferetur, quam audito Principis procu-
ratore, contradictoriaque eum eo quæstione excussa.
Edicente tribunali reducendum ad quædam immo- * 1
bilia hypothecæ pignus, de cæteris inscriptio ex-
pungitur.

Lib. III. De varis Causis acuirendi Vomini.
+ — 1
CAPUT LV. De ins cribendo Privilegia et EypotAecas.
2146. InsTIruyRruR inscriptiones in tabulariis conservationis hypothecarum circumscripto cujus ter- ritorio substent dominia privilegiis aut hypothescis obnoxia, nullius tum momenti si occurtat eo dila- Uionum intervallo requiri, quo nondum confessa for tunarum dissolutione, inutilia acta declarentur.
Idem inter hereditarios ereditores judicatur, ubi a delata solum hereditate inscriptum fuerit, So scilices casu quo sub beneücio adeant.
2147. Inscripti die eodem creditoreß tempore con- currentibus hypothecis coutuntur, indistincta mane sit aut vespere inscriptum prioritate, haue vel ubi conservator annotare studuisset.
2142. Inscriptionem quisque cogitans, sive ipse si- ve per extraneum, conservatori breve aut in aucthen- tica scriptura expeditum, seu judicii seu actus exem plar exhibet, unde jus sibi oriatur privilegii aut hy- Ppothecæ.
Seminas insuper in charta publico signo notata
eonfectas schedas afferens, unain cuſus titali ipsius expeditionem fas est submitti; quibus contineantur, 1⸗mo. Creditoris nomen, prænomen, domicilium professio si quæ sit, electumque sibi in conservaton riæ administrationis circumscriptione domicilium;
2 do. Nomen, prenomen, domicilium debitoris, professio si certa, aut saltem individualis et specia- lis indicatio qua hypothecæ conservator reum possit quandocumque dignoscere;
3-tro. Tituli tempus et natura;
4 0. Summa crediti cujusque titulo annumerati,

Tit. XVIII. De Priuilegtis ctue Hypotheci.
Aut ab inscribente æstimati, quando de annuis redi- tibus, seu de præstationibus, seu actionibus eventui certo incertove committendis aut indefinitis, quoties quippe æstimari præscribantur; neque omissa acci- dentium hisce sortibus quotitate, exigendarumque die futura;
1o. Specie et situ prwdia designata privilegium
5 1 quibus aut hypothecam assideri intenderit
Agenti ex hypotheca legali sen judiciali non ideo necessaria venit hujusmodi dispositio; atque ubi conventum defecerit, chncta in conservatoris cir- cumscriptione immobilia una premit inscriptio.
2149. Prosequendis in defuncti inscriptioni- bus designar? defunctum sit satis, uti articuli numne- ro secundo habetur.
2150. Contenta schedis in registro annotat conser-
—
vator, requirentique tum titulum titulive expeditumr exemplar remittit, cum schedarum alteram, cujus in calce confec tam inscriptionem testiücetur.
2151. Cum creditor de sorte usuras seu reditus pa- riente pacta curet inscribi, illud additur ut in an num currentem geminumque deinceps, eodem sibi ordine usuras quo sortem oppignoret; nihil detracto de causis quærendarum specialium inscriptionum, quibus ex die hypotheca pro cæteris reditibus Ppriori necdum inscriptione obfirmatis donetur.
2152. Non fraudantur qui inscriptionem requisierat illiusve heredes, aut nomine authentico cessionarii, quominus immutata domicilii sede, novam sibi in registro tabularii eligant, dummodo intra conserva-
. N— Lionis territorii terminos.
21 ½3. Paratæ mere legales hypothecarum actiones nationi, municipio, publicisve institutionibus in bo- na rationariorum; minoribusve aut quibus interdi⸗ ctum fuerit in tutores; conjugatisve mulieribus in

414 Lib. III. De vuriis Cauis achuirendi Pomini
viros duplici scheda inscribuntur, quarum in utra⸗ que illud tantum,
1 mo. Nomen, prænomen, realeque domicilium creditoris, ab eove aut illius nomine in circum- scriptione eligendum;
2-do. Debitoris nomen, prænomen, professio er domicilium, accuratave designatio;
3 tio. Conservandi juris natura, atque ubi res certa quanti forst, quandoquidem conditionis even- tum expectans, nondumve determinata, nullatenus conducat æstimari.
21 54. Suum hypothecaque et privilegium per de- cem ab inscripto annos effectum sortiuntur, nullius dein efficaciæ, nisi ante elapsum decenniuim inscribi de novo sollicitentur.
21 65. Præstantur a debitore sumptus in inscriben- do, contrarid ꝰnisi stipulatione, ab requirente prius repræsentandi, nisi saltem uhi legalis hypotheca exerceatur; tunc'enim conservatori apparatur, actio in obligatum. Inscriptionem venditor prosequens sumptus ab emptore repetit.
2156. Si forte ex causa inscriptionis querela inter ereditores moVeretur, competenti judici litis cognitio defertur, facta denuntiatione, seu ad personam, sen ad domicilium postremo in registris electum; quibus non obstet fata subiisse creditorem, aut eos duoruim ad penates domicilium sibi adseripsisset.
C APUF V.
De delendo aut redicendo Apot hecas⸗
2167. DRTLExrUR hypothecæ vel partium lege ha- pilium concòrdi consengione, vei defnitivæ aut vim judicati sententiæ obtinentis imperio.
21 6. In utroque casu deponunt requtrentes in con- gervationum adimninistatoris tabulario, expeditum au-
—
8

Vit. XVIIH. De Privilegiis atque Eypbtecis. 41
Khentici tituli consensumque admonentis exemplar, aut prolatæ demum sentenriæ.
2159. Judicem loci ubi inscribitur occupat actio de delendo, nisi cavendæ condemnationi fortuitæ aut indefinitæ instituta“ cujus exequendæ aut liquido de- eidendæ controverdta debitorem et putatum credito- rem ante alios judices detineret; quo in casu ad illos magistratus defertur aut remittitur conjungenda in delendum actio.
Ast ubi debitorem inter et creditorem de lite con- venerit, si qua foret, ad designatum tribunal defe- renda, committitur conventio.,
2160. Inscriptionem ubi neque lex neque titulus Suaderent, aut ubi titulus sive informis, sive per- emptus, aut expleta obligatione solutus, aut ubi le- galibus causis privilegia aut hypothecæ concidissent, sententia judicis expungi inscriptionem urgetur.
2161. Quoties creditor cui lege inscriptio in bona debitoris universa seu præsentia, seu futura inex- pectato convento permittit ur, plura quam in debiti securitateimn expediat, dominia inscribens invaserit reo actio conciliatur reducendis, aut pro parte ea obliterandis inscriptionibus, qua justos obligationis limites prætergredirentur; iis competentiæ regulis tum procedendo de quibus in articulo 21%9.
Convento pignori non profivit præsens dispositio.
2162. Hxcedere intelliguntur inscriptiones quæ com- plurima feriant dominia, unum e quibus aut plura va- loribus fundi liberi ultra trientem præstantioribus, obligationum sortes legaliaque accessoria exsuperent.
2163. Ubi arbitraria sui æ=stimatione creditor obli- gationes inscripsisset de quibus ad quam usque sum- mam hypotheca debitor illigandus non convenerint, qaæve natura conditioni obnoxig erant aut eventui, aut nondum præfix, reducendo agi veluti ab ex- cessu sompetit,

16 Lib. III. Ve variis Causis acqulren 2164. Quem in eo casu excessum ex adjunctis ek in us faturorum eventuum casibus, ex facti e
probabilib præsumptionibus„ea solertia qua præsumptum cre- u ditoris jus, simulque legitima fides quam in rebus co
obtinere debitorem conducat æqua lance judex arbi- trari commendatur; servata in futurum novæ inscrip- iter
tionis facultate, ubi eventu crevisset æs indefinitum, tu
hypothecam vero non nisi e suo tempore coliaturum. qu
216. Confertur rerum valor trieusque insupra cum
mole, quindecies vero tum addi opus pe
obligationumr etypo vectigalis fundorum regi- iit
est valorem in arcl stro declaratum, aut collationi tributi in secundario gin
registro indicatum, spectata Ea proportione quam in- 4e esse conjecturent inter archetypum ilud seu colla-) tionem immobilfumque pro municipiis ubi res in- ju
cumbat et rei reditus, quando de immobilibus quæ
natura non minuantur; decies vero tantum, quando
e contra natura dispereant. Judici tamen committi- tr
ur ut eam sibi provinciam possit sublevare, indicia ci
qugrens e minime suspectis locationibus, elogiis cog- pi nitorum non ita vetustis, atque aliis hujusce modi zz
instrumentis; mediumque exinde valorem e diversis
conciliatum curare. d
CAPUP V.
zllis documentis
ca De Privilegiorum atque Vypothecarum contræ dotentores Extraneos Ehectu · 2166. CRRpiroRRs qui immobile quoddam, privi- b legio sibi inscriptave hypotheca nexum fecerunt, suc- cessive illud cujuscumdue ditionis deveniat sequun cu tur, crediti aut inscriptionis ordine collocandi aut c 4
exsolvendi.(1) 2167. Omissis extraneus ex purgandæ adquisitioni formalit
detentor infra jubendis 4 atum modis, una
—.—
(1) V. sup. art. 2012 S§. 1.

Tu. XVII. De Privlegs atyue potherih. 41
inscriptionum efficatia cunctis in rem pignoratitio ju- re debitis incumbentibus quasi rei detentor illa- queatur, die quaque er dilatione originario debitori concessa adjuvandus.
2168. Usuras idem in eodem casu universas, sor- tesque exigeudas, qualibet pecuniarum quotitate in? tumescant, persoluturus aut pignorato immobili, abs- que ullo in rem perfugio, discessurus impugnatur.(1)
2169. Quarum rerum si vel uni detentor extra- neus defuerit, hypothecario creditori cuique permit- titur uti post triginta dies a denuntiata debitori ori- ginario solvendi jussiöne, denuntiata sinul extranso detentori intimatione, uthaut dissolvendas pecunias luat, aut hefedio abscedat; immobile sibi obligatuin jure
2170. Auditur tamen extraneus derentar persona- li debito minime devinetus, obligati heredii sibique
translati publicationem si conetur impedire, ubi prin-
cipalis principalesve debitores immobilibus aliis de- hito eicdem oppignoratis locupletes viderentur; præ habendamque requtreus korum discussionem, ritu ex titulo de Cautionibus observando; subsidet iuterea bppignoratorum venditio.(2)
2171. Privilegio aut speciali in immobile bypothe- ca prævalentem non repellit discussionis exceptio.
2172. Quantum ad rei deserendæ facultatem, adju- vatur ea quilibet extraneus detentor alienando ha- bilis, neque ex debiti in personam conveniendus.
2173. Imo excedere sinitur extraneus detsvior cum et obligationi adhæsisset, eove tantum nomins condemnationis sententiam audiisset; neque exce- dens jure regrediendi destituitur quandiu non adjudi- cetür; debitum modo et impendia completurus.
43t. 33. 4, t. 10. Auth. Si hodie. N. 4, e. 2.

418 Lib. III. De variis Causs acquirendi Pomind.
2174. Abscessio per hypothecam ad actuarium con. ſcitur tribunalis cujus in territorio bona adjaceant, actamque idem tribunal abscedenti testificatur.
Postulante diligentiore nominatur in derelictum im- mobile curator, in quem actio ad vendendum infor- metur, ritu in expropriationibus custodiendo.
217%. Quidquid detentor facto aut negligentia de- terius fecerit in creditoris hypothecarii seu privilegia- ti detrimentum, indemnitatis actione petitus luet, impensa non ideo recuperans nisi ad summam usque qua exinde immobile pluris æstimetur.(1)
2176. Fructus a die tantum denuntiationis solvendo, aut abscedendo redactos compensare extraneus de- tentor compellitur; a die vero novæ denuntiationis, gi forte trium annorum spatio ab inccpta actione abstineretür.
2177. Quibus servitutibus aliisve oneribus heredio ex- traneus detentor imminebat antequam illud occuparet; ea sibi, relicto eo aut ex se adjudicato renascuntur.
Post inscriptum quemque in præcedentes ejusdem rei dominos, deveniunt personales creditores, pigno- ratitium suo ordine ex derelicto adjudicatove præ- dio jus quisque consecuturi.(3)
2178. Valet extraneus detentor à quo hypotheca- rium s dissolutum, aut immobile derelictum, seu facta expropriatione evacuatum, si in obhgatum prin- cipalem actione ad cavendum, jure utique suadente, rechrrat-
2179. Uhi extranens detentor dominium pretio numerato velit expurgandum; servandis quibusque e capite VIII præsentis tituli obsequitur.
(1) D. 42, t. 5„ 1, 9. V. ad 1 part., sup. art. 1927 ad 2, sup. art. 861, 1633, 2103, F. 4inf.
(2) D. 42, t. 5, arg. 1. Z.
(4) Neque loc. est, 1. 30. D. 8 t.2. Recte id. t. 3, 1. 23 F. 3 V. ad. 1 pärt., sup. art. 1723.
p.

Tit. XVIII. De Privilegiis atque Eypotheci 41¹9
C APUTVII.
Oaibus modis Kniuntur Privilegia atque Sypothecae
2180. FINIuNToR privilegia atque hypothec,
1-mo Extincta principali obligatione,(1)
2do Hypothecam creditore abdicante,(2)
3-tio Adimplendo ex parte extranei detentoris prærequisita quæque expurgandæ adquisitorum pro- prietati,
4 to. Præscriptione.(3)
Bona liberantur in manu debitoris tempore præ- scribendis actionibus unde privilegium aut hypothe- ca enascatur.
Illa vero onera eo tempore præscribit extraneus de- tentor quo et dominium usu caperet: ubi ex titu- 1o progredi præscriptio supponatur, a die actæ in re- gistro inscriptionis fatalem tantum cursum inchoare incipit.
Inscriptione quam creditor requisierat, non inter- rumpitur introducta legibus præscriptio in debitoris extraneive debitoris liberationem.
(1) D. 457 t. 3 1. 95, S5. 2, 4. V.§. 3. Id. 36, t. 1. 1. 39 in pr. 1 (2) D. 60, t. 17, 1. 152. Id. 31. t. 1, 1. 34, F. 2 Id. 18, t. 5, arg.
(3) D. 44, t. 3. 1. 12. C. 7, t. 391 1. 3, eodem etiam. V. ad 2 part., inf. art. 2262, 226.

40 Lib. III. De variis Caeis acqutrendi Bominit. EAPUT VLRM.
Oibus mbdis ab Pritlegii AypotAecarumve jure Dominia eupurgentur.(1)
2181. QuaM extraneus possessor rem soli velit ab privilegii aut hypothecarum lue expurgatam; cura hujus transcribi in integrum necesse est titulos pro- prietatem transferentes, aut jus reale quodcumque, ab conservatore hypothecarum in territorio cui res assideat.
Illam inscriptionem recipit speciale registrum, quam, sonservatoris officio, réquirenti constet peractam.
2182. Una meraque tituli dominium conferentis tran? scriptione, neque hypothecis neque privilegio immo- bile abstergitur.
Quod immobile habet sive proprietatis, sive cujus- cumque juris, illud tantum ementi vendens coufert; ſisdem vero quibus apud se privilegiorum hypothe- carumque vitiis contaminatum.(2)
2183. Si ab impetu persecutionum, capitulo VIti- tuli præsentit permissarum, protectum se exoptet novus rei dominus, creditoribus in domicilio quod inscripti elegerint notum faciat oportet, sive ante ac- tionis agressum, sive, ubi serius, intra mensem a primo intimatæ sibi denuntiationis exordio,
1mo Tituli excerptum, acti tempus tantum et na⸗ turam continens; nomine et persona præcise desig- natos ementem atque vendentem sive donantem; na türam situmque rei seu pretio, seu donatione adqui? site, ubi vero de corpore prædiorum, qua dominium
(1) 6 5 j. 1. V. et tt. sup. eit. (4) D, 41, t. 1 1. 20 inpr. Id. 50, t. 177 1. 36.
ke àl. iu tie

Tit. XVIII. Ze Privilegiis atyue potheci. 421
denominatione vocitetur, qua locorum circumscriptio- ne constet quibus pretio aut oneribus conciliata ven- ditio, ast qua ratione æstimandum, si forte libera- litate cesserit;
2do Excerptum inscripti venditionis instrumenti;
3 110 Tabellam tribus columnis distinctam, prima quarumtempus referat hypothecarum atque inscrip- tionum; sccunda, creditorum nomina; summam ter- Uia æris inscripti.
2184. Uno eodemque actu emptor aut donatarius ecparalim profterur se nec mora luendis debitis, atque hypothecariis oneribus paratum usque ad pre- tii tantum pactionem, nulla habita exigendorum ra- tione uut non exigendorum.
21 6. Qug ubi tempore concesso notificanda novus detentor curaverit, publicationibus atque auctioni- pus bona permitti jure creditor inscriptus prosequi- tur, ea lege ut,
1mo Intra quadraginta dies, quæ longior est di- latio, ab nelificato ex parte adquisitoris contractu nota fiat ea illi requisitio, amplianda dilatione, quip- pe duorum dierum incremento per quinque myria- metra ab electo cujusque creditoris ad reale requi- rendis ejusdem domicilium;
2.do In ea se requirens suhmittat præstandæ par- ti decimeæ supra pretium nuper in contractu conventum, aut vel recentioris domini confessione constans;
3 10 Idem, eodemque dilationum tempore inti- metur præcedenti domino, principali obligato;
4 10 Ut ipse creditor, vel mandato illius specia- li aliquis, mandati tum et per expeditum exemplar edocens, originale expeditaque harum denuntiatio- num exeinplarta caveat chirographo proprio muniri.
570 Cavere de pretio sustinencisque oneribus sit
paratus.(1) 3
*
(¹) V. sup. lib. e 14 cap. Z.

422 Lib. III. De variis Causis acquirendi Pomind.
Quæ omnia nullitatis judicio sanciuntur. 2186. Ubi forte auctiones dilationibus et forma præ m scriptis proponere creditores omiserint, deſinitum ma- ch
net, seu ex contractu, seu ab emptoris declaratione ss
immobilis pretium, quod impartiens adquisitor cre- eo ditoribus ordine ad accipiendum valentibus; seu le- di
gitima consignatione deponens, ab omni servatur pri- u
3 vilegii aut hypothecarum importunitate expeditus. bu 2 87. Ubi auctionibus licendum foret, mos is ser- 1io
vandus, qui coactis expropriationibus seu creditoria re
a quo requirebatur cura, seu novissimi emptoris. bi
In promulganda proscriptione agens quisque profe- ret pretia pacto consensa, aut ab emptore revelata di summasque quibus exsuperanda ea creditor caveri. p
2188. Addicto prædio adjudicatarius, quin et eup- ie ra auctiones restituere tenetur adquisitori aut do- 8 natario possessione missis, sumptus ex contractu, r cx lege, ex inscriptione in registris ad conservandum, ex notificatione; tenetur et de quibusque revendendo impensis.
2189. Auctionibus licens immobile super adaugen- do emptor aut donatarius cum retineat transcribi ju- dicium adjudicationis impune omittit.
2190. Ubi auctiones requisivit greditor, atque actio- ne abiit, non sipropositam deserta submissione sum- mam reficeret adquisitor, ideo ab adjudicando defi- cere fas sit, expressa nisi et concordi ex cæteris hy- pothecariis oreditoribus assensione.(1)
2191. Ubi adjudicatione facta immobile emptor re- c tinuerit, recursu qualis jure competat contra vendi- c torem donabitur, restitutionem consecuturus pecuniæ contractum exsuperantis, hu)usque excedentis usuras a die peractæ uniuscujusque solutionis.(2)
(1) D. 37 t. 6, arg. 1. 9 in med. C. 72 t. 32, 1. 1. V. sup. art. 1262. B (2) act. neg. gest. ut sup. art. 13757

Pit. XVIII. De Privilegiis atque Hpothecis. 423
2192. Ubi novi detentoris titulo una cogerentur ia atque immobilia plurave immobilia hypothe-
mobil aliave libera, eadem aut diver-
cis substantia alia,
sis sita conservationum circumscriptionibus, uno
eodemque pretio distinctisve ac separatis, eidem aut ; uniuscujusque
diverso culturarum corpori affectata; tum immobilis specialibus distinctisque inscriptioni- pretia, ventilatione, si detur, summæ
bus impediti in perpetranda
rotius in instrumento relatæ habita, recentioris prædiorum domini notiücatione declara- buntur.
Nulla eventuum fortuna cogetur auctionarius ditor, uti sive in mobile, sive immobile aliud præter prædia sibi in pignus constituta eademque circumscriptione adjacentia auctionibus se
submittat; retenta nihilominus novo
ere-
territorii superponendis rei domino actione qua auctoribus suis condicat, dam- ni resarcionem seu ex adquisiti corporis seu ex cul-
turarum divisione dati disceptaturus. CAPUT K.
Oua ratione expurgentur Nypotecæ, ubi In- Scriptione bona Mariti aut TNutoris non an-
nokentur.
2193. CuM maritorum tutorumve bona inscriptione non annotentur, nomine scilicet tutelæ dotisve, aut matrimonialium seu resumptionum seu conventorum; quicumque res ab eis hypothecar?as coemerint oc- cultata tamen eas menda abluere obtinebunt.
2194. Quapropter ad actuarium tribunalis civilis ter- ritorii quo bona concludantur, deponi curabunt exem- plar instrumenti alienationis debite ex archetypo re- cognitum, depositumqus conärmabunt, actu tum fæ-
nperii
minæ subrogatove tutori denuntiato, cum Imper
prope trihunal ministro. Proscribetur, duorumdue

424 Lib. II. De varid Cauis achutrendi Pomini.
mensium tempore integro proscriptum e tribunalig auditorio suspendetur hujus contractus excerptum; quo 0 Proponantur nomina, prænomina, professiones et con ſin trahentium domieilia, bonorum simul designentur na- rura et situs, venditi pretia, cæxteræque conditio- nes; p'æfato duorum meneinm intervallo uxores, tu-
rores, minor atque interdictus quisque, cognati eis 3 aut fammiares necnon et publicus prope tribunal pro- curator adimittumtur requirentes, si locus sit, imo et Prosequentes ad conservatorem in alieni factum im-
mobile inscriptiones effectu ad diem nuptialis conven- tus aut susceptæ gestionis retrotrahendas; sublata mi 4 nime in maritos aut tutores actione, imei u superius lex comminatur, quando de hy pothecis quas n extraneo præ fati consensissent, incumbens jam ex ima-
trimonio aut tutela onus reticentes. 2193. Ubi, abeuntibus duobus ab exposito contractu
mensibus, nulla ex parte mulierum, minorum aut in- terdictorum inscriptio distracta immobilia occupave- rit, exonerata in adquisitorem confirmantur a quo-
eumque vinculo seu dotis, seu resumptionibus uxo— e riee cujusqus, seu akerius matrimonialis pacti, aut demum tutoriæ gestionis; salvo si competat in vi- Trum auttutorem recursu. i
Cum diligentia fuerit mulierum, minorum aut in-. terdicti inscriptum, provocassentque priores inscrip- t tione cre citores, quibus totum vel totius pars eat absorbenda, totalitate pretii aut parte adquisitor li-
beratur creditoribus modo utili ordine collocatis so- luta projectæ mulierum aut minorum aut interdicto- 1 rum inscriptiones aut de toto aut usque ad debitam summeæ rationem abolentur.
Quod vi tempore præcédant inscriptiones ex parte uxorum, minorum, aut eorum quibus interdictum„ eum ad diem contractus initi, aut su⸗cepti muneris rekerri ens constet, nulla his posthabitis solutionum

wit. XVIII. De Privilegiir at que Fpothecrs. 42
Sttentamina adquisitor audeat; cum eo casu singu- ſorum creditorum ordine haud urili devenientium
inscriplionis exarentur.
CAPUF XR.
De vug ahndis Regitris vuoohe Facto convenien-
ds Conservatoribus.
2196. CoNSFRvAToRUM officio commendatur ut re- quirenti cuique copiam registrorum facientes, aut transcriptorum agtuum exemplaria itemque inscriptio- num tradaut, aut nullas inesse scripto cpntesten- tur.(1)
2197. Damna præstant,
1mo. Omissa in registris instruwentorum muta- tionis transcriptione, aut inscriptione quadue in eo- rum tabulariis requisita;
2do. Ubi suum requirentibus testimonimm conki- ciendo unam aut plures ex obtinentibus inscriptio- nibus prætermiserint, nisi eo ultimo casu exinde er- rassent, quod in sufficienti designatione, neque sibi imputanda foret segnitie peccatum.
2198. Si quando insgriptiones evolvens conserva- tor unam aut plures in scripto testimonio prætergres- sus esset, omissis immobile vindicatur in recentioris domini commodum, salva ex parte conservatoris præstandi necessitate, si modo a franscripiæ titulo, testimonium sibi præstandum adqutsitor curaverit⸗ non ideo tamen perempta creditoribus actione qua pretio nondum errogato, aut ordine inter cæteros ereditores sententia nondum confirmato, suo se locs
collocandos merito propugnent.
—.———
61) Pub. mand.

426 Lib. III. De variis Cauis acuirendi Domini.
2199. Continua lege conservatores arcentur ab de neganda seu differenda, cujusque mutationis actus transeriptione, seu hypothecarii pignoris inscriptio- ne, requisicive scripto testimonii traditione; dam- nandi quippe in omne quod partibus absit atque in⸗ tersit; quod ut sibi procedat sua quisque diligentia requirens, nec mora providebit dilatæ aut denegatæ requisitionis confici querimoniam, sive a jndice pa-
cis, sive ab apparitore in prætorio tribunalis mini- 8
trante, aut apparitorum alioquoque, aut demum a
notario, quibus duo nimirum testes assistant.
2200. Informandi nihilominus ab conservatore re- gistri quibus ex die, atque et ordine numerico com- missa sibi memorent transcribenda mutationum in- strumenta, aut schedas inscribi destinatas; requiren- tique tradent chartam signo publich authenticam nu- meri signum sub quo remissi sibi instrumenti expe- ditio fuerat in registro annotata revocantem; neque nisi temporis et seriei ordine servato remissi sibi actus cujusque registro ad hoc proprio instrumenta mutationum, inscriptionumve schedas transferri to- leratur.
2201. Signo publico distinguuntur conservatorum re- gistra, suo ea judex territorii chirographo, speciali- que sui tessera juxta quamque paginam a prima ad ultimam annotat. Singula die clauduntur, apposita iis formula qu⸗ in registris actuum commentario pub- lico memorandorum observatur.
2202. Obligant præsenti capite disposita conserva- tores in perfungendo suo munere, mulcta, ni sedulo pareant, a ducentis ad millia quamprimum condem- nandos; ubi verum iterato errore deliquissent, destituendos; nec minus præstando partibus damna et quodeumque intersit, quæ omnia scilicet mulcta
prius luentur.
„.

—
Tit. XVIII. De Privilegiis aut Fhpothecis. 427
2203. Deposita memorando instrumenta, inscriptio- nes transcriptionesque actis successive demandant; neque album, neque linearum insueta intervalla re: linquere permittuntur, mulctandi, si contra fecis- sent, a mille ad duo millia, deque damno et quod intersit, vel præ mulcta, in partes convellendi.(1¹)
PPU
De cogenda Expropriatione, Ordineque inter Creditores gervando.
Canno XII. deeretus, die mensis Ventosi 28; 8 insequenti⸗ mensis palam ſactus.— Anno alias 1804, die mensis Martii 19.J
C ARUT PRIM UM. De cogenda Fapropriatione.(2)
2204. ExPRoPRIATIoNEM cogere creditorem susti- netur, 1mo. immobilium bonorum, hisque acciden- tis rei cujuslibet quæ res soli haberetur, debitorisque propria; 2.do. ususfructus debitori in bona ejusdem naturæ adquisiti.(3)
2205 Necquicquam attamen personaſes coheredis ereditores indivisa cum cæteris heredibus bona au- ctionentur, aute isti quam aut divisionem aut licita-
—
() W zup. art. 42. (2) V. in h. t. D. 42, t, 5, atque inter tt. cit. C. 2„ t. 34. (3) V. sup. art. 2092.

428 PLib. III. De varii Cauis acyuirendi Pomini.
tionem instituerint; quod et ipsi requirere imo etr cui conficiendo valent interesse, juxta art. 9g2 titu- 6 de Fuccestontbu.
2206 Minoris quin emancipati, ejusve cui interdi- cur immohilia in jus distrahi, intacto adhuc mobili. non placuit. 603
2207. Ubi majorem simul et winorem aut interdi- ctum commune debitum detineret, aut ubi majori nondumve interdicto condictum fuisset, frustra in- divisi inter eos immobilis expropriationem Pprocedat mobilium discussio expectatur.
2208. Fxpropriando communi immobili contra unum maritum agitur, muliere ersi obligata.
Communitste seclusum mulieris immobile vacata cum viro uxore subhastatur, cui adstare vir sj no⸗ luerit, aut præ minori ætate si arceatur, supplet ju- dex mulien auctoritatem.
Uoi conjux uterque minor, solave mulier cui ades- se märitus recusarit, officio judicis mulieri datur cu- rator actionem excepturus.
2209. Publicationem liberi prædii ereditor, tunc tantum aggrediens admittitur, cum res debito oppig- norata non sufficiat⸗
2210. Successiva tantum cogende expropriationis actione bonorum acudicatio provocatur in diversis conservationum divisionibus adjacentium, in unius nisi culturæ corpus redactorum.
Ad illum judicem agitur cujus in territorio defixa fuerit culturæ sedes primaria; quod si sedes cultu- ræe caput nulla foret, apnd quem detineatur pars
fundi, ex archeiypo tributorum opimior.
[1) Ses. jure prist. legit vero ex jure
§. 1. 18. 27 1 9, 1. 3. 1, arg. 1..

et. XIX. De cogenda Fapropriaone, eto. 429
2211. Ubi oppignorata creditori bona simul et ns— que oppignorata, aut ubi variis circumseriptionibus
Jacenria in unum cultur corpus coadunarentur, tori
eimul singulorum expropriationi, si oreditor urgeat, intenditur; adjudicatorumque pretia, ubi res terat,
lacta ventilatione separantur.
212. Ubi authenticis locationum instrumentis Pa- lam expromat debitor eam sibi esse liquidiorum pro- ventuum copiam unde creditores tum in sorte, tum in usuris compleat, ultroque eam Ulis substantiam derogare præsto sit, cohibere judex poterit actiohis invasionem; salvò ut instaurstur si quid dein oppo- sitionum perageudis solutionibus, aut obstaculi ad- versatetur.
2213. Non nisi titulo authentico atque ad exequen- duim parato, creditoque certo et liquido innixa pro- greditur actio ad exproprianuum; obtinet vel speciei debito pretia cujus nondum liquida; Hquida vero tum fleri peragendæ adjudicationi præcipitur.
2214. Qui tituli cessione ad executionem instructi prævaleat, eo ad subhastandum non utitur, ad se nisi translatum debitori intimarit.(1)
2215. Jure ex sententia provisoria, seu definitiva provisoriæ executioni demandanda, ne obstante pro- vbratione persecutio excitatur; verum inhibita adju- dicatione usque duim causa edicto supremo vimque zudicati obtinente definita componatur.
Durante ad intercedendum dilatione, unius imperio ex eremodicio sententiæ expropriatio non urgetur.(2)
2216. Non inficienda persecutionis actio sub eo præetextu quasi de eere graviori eam intentaverint.
2217. Distrahendò per cogendam expropriatiouem
() V. sup. art. 1690. 72) D. 43. i. 1, M. 17.. 6. 43 1. 16.

430 Lib-III. De variis Cauis achutrend? Pomintt.
immobili, instaurandam actionem præcedat necesse est jussio chrante requirenteque creditore debitori ab apparitore aut in personam, aut ad domicilium denuntiata. t
Lege de in jus procedendo adinveniuntur forma et ritus jubendo atque expropriando. t
OABP
Oua rat ione Crediores collocandi, pretiaque inter eos distribuenda.(1)
2218. LB6GEM habent ordo inter creditores pretio- rumque ex immobilibus distributio, in codice de modis procedendi.
—
De Pyæ criptionibus.(2)
ſ Anno XII. decretus, die mensis Ventosi 24; 4 insequentis mensis palam factus— Anno alias 1804, die mensis Martii 16.
CAPVT PRIMUM.
Generatim Disposita.
2219. PR EscRIPTTo est modus rem aut liberatio
G 5
(2) D. 50 t. 16, I. 230. V. in h. t. I. 2 te6. D. 41,t. 3. Id. 44 t. 3. C. 7, t. 22. Id. a t. 26 ad 0 inelus.

Tit. XX. De Præoriptionibus. 431
dem acquirendi ex temporis definiti continuatione, ti atque ex conditionibus lege præscriptis.(1)
m 2220. Adquirendæ præscriptioni inutiliter renuntia- tur, adquisitæ secus.(2)
et 2221. Expressim aut tacite præscriptio abdicatur: tacite, quando ex facto quodam supponi fas sit jus adveniens neglectum.
2222. A quo bona jure non alienantur, ab eo non repudiatur præscriptionis beneficium.
2223. Officio judex exceptionem rei præscripiæ non
supplet.
2224. In quocumque causæ progressu, lite vel ad superiorem judicem traducta, legitima se reus præ- le scriptionis allegatione tuetur, nisi cum excipere ab⸗
stinuisset, jure ex circumstantibus judicaretur ea se-
se destitutum consensisse.(3)
. 2225. Utili præscriptionis exceptione utuntur credi- tor, sen quivis alrer cuſus adhiberi eam intersit, reticente etsi debitore aut rei detentore.(4)
226. Uau non capitur res extra patrimonium(3)
2227. Fodem præscriptionis jure quo privatus quis- que, repelli et repellere possunt fiscus, municipia, simulque publica instituta.
S-— De Possesione.(6)
2228. PossEssIo est rei aut juris detentio seu frui-
(¹) V. sup. art. 1234.
(2) Bono enim publ. ut ex 1. 1. D. 41, t. 3, cui derog. non pot. 2 4. 1. 38. V. id. 1. 7 8 16
680 2 1. 3
( 6
(5) Non enim alien. poss. 1. 2, t. 1. F. 1. et seq.
(6) V. in h. c. D. 41, tt. 2, 4 et seg.

4)2 Lib. III. De variis Canis achuirend?
dio quam ipsi detinemus, aut qMod exercemus sive per nos, sive per alium, nostro qui nomine aut illam detineat, aut illud exerceat. 2229. Preæescribendo requiritur possessio continua- ta, minime interrupta, quieta, neque clam, nequs dubia, sed animo domini.(1) 2230. Pro se quisque possidere præsumitur, atque
3 animo domini, nisi alieno nomine detentionis initia habuisse probetur.
2231. Oui alieno nomine possedit semper in ea- 1 dem causa esse videtur, nisi contra testimonium ap-* Pancal.(42)
2232. Qu mere aut licent⸗ aut tolerantur, neque 4 possessionis testimonium neque fundamentum jaciunt præscriptionis.(3) 1
2233. Vi possessa nunquam præseribuntur⸗
Ubi vis quievit inchoatur utilis possessio.(4) he
2291. A quo antiquitus, wedio et ab eo tempore üo possessun sumitur, aliter nisi constiterit.(§)
2235. Adimplendæ præscriptioni conjungi fas est 1 tempora possessionis ab auctore, quavis ei ratione u fuerit; titulove in universum aut partichlari, lucra- ivo aut oneroso successum.(6) St
ta qo be
() I. 4 t. 16 S. 6. C. 7.t. 36.
(2) V. inf art. 2223. U
(3)
(4) C. 8, t. 4.
(5) D. 43, t. 24 3 k
(6) D. 41, t. 2 i. 13§. 107 Id. 36, t. 4, I. 70, F. ult

be nt
Tit. XX. De PrϾriptionibus. 433 De Causis Praescriptionem impedientibus.
2236 NNLgvaM præscribunt alieno nomine detinen- tes possessionem quantumvis diutinam laudaverint.
leaque a præscribendo excluduntur villicans, de- positarius fructuarius, precarioque universi alii uten- tes.(¹)
2237. Neque admittitur horum heres qui una aut altera ex supra dictis causis detinuerant.(2)
2258 Derogatur tamen in personas articulis 2236 aut 2237 prohibitas, iis si inverteretür ordo possessio- nis, aut forte cäusam ab extraneo profectam acce- perint, sive domini actionem contradictoria excep- tione propulsarint.(3)
2239. Quibus ex parte coniductoris, depositarii, aut cu usque precario detiuenti possidendæ titulo domi- ni res venissent, speranda usucapiendi facultas.(4)
2240. Nemo potest invito sui titulo præscribere, id est causam ipse sibi originemque possessionis imtniu- tare.(3)
2241. Contra titulum præscribere quisque potest, quando scilicet obligationis quam ipse contraxerit li- berationem tempore consequatur.
6¹) B. 16. t. 3 1 1. 1. 14 23 t. 6 I. 15 5 2. Id. g t. 4, 22½ F 1 Id. 41 t. 9 1 26. Id. 43 1. 25, 1. 6, 5, 2. C. 4 t. 24. ult V zup. art. 2232.
(2) D. 41 t. 2 1. 1.§. 1 Id. 44, t. 4, 1. 4, C. 8, t. 4. 1. ult,
(4) V. inf. art. 226.
15) C. 7, t. 32, 1. 5.

434 Lib. III. De variis Causis acutrendi Domini.
De Causis quibus aut interrumpitur Praescrip- n tio, aut suspenditur.
SRcCTLo PRILMA.
De Causis quibus Praeseriptio interrumpitur.
2242. NATURALITER præscriptio aut civiliter inter⸗ rumpitur. h 2243. Naturaliter, ubi sive per pristinum rei do-
te
minum, sive per extraneum, integro et amplius an- no factum sit, quominus re detenta possessor fruere- tur.(1)
2244. Civiliter præscriptionem interrumpit, qui vo- catione in jus, qui jussione, aut rei addictione pos- sessorem disturbat.
2243. Præscriptionem quis interrumpit, vel ipsa qUam intra competenem 1
ad ædes pacis citatione, us condictio.
dilationem subsequatur denuntiata inj 2246. Condictione in jus etei ad incompetentem ju diceim præscriptio discontinuatur.
2247. Si formæ defectu irrita sit assisnatio, Si actionem petitor deserat, Perimi instantiam patiatur,
Vel actione disjiciatur,
Quasi non interrupta curtit præscriptio. 2249. Currentem sibi præscriptionem debitor aut de-
tentor corrumpunt; jus illius confitentes contra quem
sibi tempus progrediebatur.(2) 2249. InterpeHatione ex præcede
um heredes rupta corruit præ-
um impetatur, aut si ille
ntibus articulis con-
tra correos imo et Sor scriptio, cum vel unus eor unus debitum recognoverit.(3)
6 Nisi vi dejic. D. 41, t. 2 1 17 (2) C. 8. t- 40, 1. ult, Id. 4, t. 30 arg. 1. 4. (3) C. 2, t. 40 1. ult. V. sup. art. 1199.

Tit. XX. De Prworiptonibu 43%
Facta uni ex heredibus correi debendi cujusdam interpellatione aut hujus confessione, contra cæte- ros coheredes non dissolvitur præscriptio, imo vel hypothecaria actione, nisi individua saltera. Pro parte tantum tribntoria heredis tum recognos⸗ centis, disturbatur adversus cæteros præscriptio. Interrumpenda de toto contra cæteros Præscriptio- ten ne interpellari opus est universos defuncti debitoris heredes, aut ab universis debitum agnosci.
io 2250. lnterpellato, aut confitente principali obliga-
z. to, caduca fidejussoris præscriptio.
re·
SRö TI5 1IL
yo. Ouibus Cauis Prœcriptio suspendatur.
os⸗ 2251. Gontra quoscumque, nisi quadam legis ex- eceptione tutos, currit præscriptio.(1)
pSa
2252. Contra minores quibusve interdicatur tempus utile non currit, salva immutabilitate articuli 2883 i. exceptis item casibus lege admissis.(2)
ju⸗ 2253. Inter conjuges quiescit.
264. Imminet mulieri conjugatæ, contractu etsi aut in jus non separatæ, quantum ad bona conjugali arbitrio adininistrata, salvo in sponsum recursu.(3)
225%. Constante nihilominus matrimonio cohibetur, quoties fundus sub regimine dotali constitutus dist ra- heretur, consequenter ad articulum 1%61, titulo de de Contraotu propter Nuptias, Juregue Conjugum nutuo(4) nem 2256. ldem nuptiis constantibus suspensa heæret præscriptio,
on 1mo Ubi non nisi optione facta inter acceptandam at repudiandam communionem agere mulier valet; ue 11
(1) Eego et contra abs. penit. inval. 1. 1. C. 8, t.§.
—[2) D. 8, t. 6, 1. 10. C. 6, t. 60, 1. 1. Id. 61, 1. 4 ad f. 1d, 4 t. 41 arg. 1. ult.
(3) C. 5, t. 12. 1. 3o. (4) D. 23 t. 3, 1. 16. 1d. 60, t. 16, 1. 22⸗
28*

36 Lib. III. De variis Causis acquirendi Dominii.
2-do Ubi vir, proprio mulieris immobili ea imon- sulta dissipato, pro re vendita cavere distineatur sin- gulisque aliis casibus quihus agens mulier reflexa vi- rum actione necesse concuteret.
2257. Non currit præscriptio,
Quando de credito conditionali, donec eveniente conditione committatur obligatio;
Seu actione ad cavendum, usque dum evictio ob- tineat;
Seu credito ad diem præfixam, donec dies cesserit.(¹)
2258. Contra beneficiarium heredem non currit præ- scriptio erediti cujusque quo sibi hereditatem obligaret.
Verum et jacentem hereditatem invadit curatore etsi destitutam.
22 9. Neque cessat per tres menses inventarii gratia condonatos, diesque ad deliberandum quadragintas.
De Tempore ad praeoribendum praereguisito.
S EcCTILo PR IM A.
Generatim Dasposia.
2260. IM præscriprionibus dies, non horæ, com- putantur. Conclusa die termino præscribitur.
2261. In præscriptionibus numeratorum dierum com- putantur dies complementarii.
Ubi per menses procedatur, veniunt et in fructi- dorio dies complementarii.(2)
5 6
De triginta annorum Preriptiohe. 6
2262. Præscribuntur triginta annorum spatio actio- nes quælibet reales aut personales; neque eo a ddu-
6, t. 43, arg. 1. 2 in med.
vi
8

Fit. XX. De Prwcriptionibus. 437
cetur hujusmodi se tegens exceptione, ut instrumen- tum quoddam referat, aut apposita doli exceptione confutetur.(1)
2263. Elapso a tempore novissimi tituli spatio anno- rum octo et vigimti, cogendus est reditus annui debitor, ut suo sumptu creditori aut ab eo obtinen- tibus, recente scriptura vetustius sit obligationis in- strumentum redintegraturus.
2264. Leges præscribendo res extra præsentem ti- tulum positas, proprio quæque sibi titulo concipiun- tur.
Scro ILL De decem et viginti annorum Prœcriptione.
226%. Qunbona fide immobile quoddam adquisivit, decennio illud usucapit, quoties verus rei dominus intra limites inhabitet curiæ provocationis cujus in. territorio immobile includitur; viginti vero annis, si extra dictos limites domicilium is habeat defixum.(2)
2256. Ubi instabili domicilio, modo intra limites, modo extra verus rei dominus fuerit immoratus, de- cennium quistudeat attingere, singulis e decennio præ- sentiæ annis deficientibus totidem absentiæ geminos superaddes, tempus lesitimum complebit.
2267. Forma inutilis titulus, inutilis et decem aut viginti annorum præscriptioni..
2268. Perpetuo bona fides præsumitur, dolus est probandus.(3)
2269. Sufücit si adquisiti momento bona fickes ex- stiterit.(4)
2270. Cavendi necessitatem, crassis quæ confece-
(¹) D. 41, t. 4, 1. 2 F. 6. Sed si; 1. 11. C. 3, t 32 I. 24. N. 22, e. 2 4 N 1
(2) D. 44. t. 4, 1. 4,§. 27 in f.
68) Dol. non— 4) D. 41, t. 49. Id. 22, t. 1, arg. 1. 26§. K in f et eg·

438 Lib. III. De variis Cauis acquirendi Pominit.
rint aut dirigenda susceperint ædificiorum operibus, elapso decennio præscribunt architectus, operumque redemptores.(1)
SEeTIo IV.„ De quibudam peclalibus Hroriptionibus.
2271. Actio magistris institutoribusque scientiarum
atque artium, de documentis quæ ad mensem imper-
tierint;
Canponihus, obsonatoribus, ob præstitam habita- tionem erogatave alimenta;
Operariis pœnæque hominibus, pro consequendis diurni laboris, subministratæ cujusque rei simul et salarii pretiis;
Sex mensium lapsu concidit.
2272. Medicis, chirurgis atque pharmacopolis, pro visitationum retributione, operationum atque medi- camentorum pretiis;
Apparitoribus, pro actuum significatorum adimple- torumque mandatorum salario;
Mercatoribus, ob mercium valorem quas privatis non mercantibus vendiderint:
Magistris, ob preæstitæ erga discipulos pensionis Præmia; aut allis instituentibus, ob tyroeinii mercedes;
Domi in annum servientibus, ob salaria;
Anno' elapso præscribithr.
2273. Data litium patronis actio consequendis im- pensis et mercedibus, duorum annorum tempore ab edicta sententia concluditur, aut ab reconcilitaris par- tibus, aut ab revocato mandato. Lite vel nondum extricata, sumptus et salaria post quinquennium si repetant, præscriptionis exceptione rempventur.
2274. Obtinet in casibus supra enumeratis præscrip- tio, suppeditati etsi traditique cujusque servitii de- mumque et laboris continua series coadunaretur.
(1) V. sup. art. 1792.
in
„ .

Tit. XX. De Prcriptionibus. 439
Neque currere desinit, nisi compositis rationibus,
chedula obligatione aut nondum in jus perempta ci-
tatione præpediatur. 2275. Quicumque tamen allegata præscriptione re- pulsus excipientes valet adjurare, an re vera solu-
tum fuerit. Deferri jusjurandum convenit viduis, atque here-
dibus, horumve, si forte gtate essent minores, nomi-
natistutoribus declaraturis nonne debitum comperirent⸗ 2276. Restituenda litis instrumenta quinquennio judices et litium patroni.
ab edicto præscribunt er præscribunt ap-
Duorum annorum tempore parit
paritores ab impleto mandato, aut ab denuntiatis fi-
dei suæ cominissis instrumentis⸗ 2277. Debita pro reditibus annuo in perpetuum aut
in vitam pensandis; Pro alimentariis pensionibus; Pdium conductarum aut villicarum mercedes; Mutui usuræ, generatimque qudue in annos ve- niunt pensanda, previoribusve terminorum periodis, Quinquennio absolvuntur. 2278. Impetunt præscriptiones, de quibus in pr=
senti sectlone, minores atque interdictum quemque,
tutoris utique personam recursurus.(¹) 2279. Si agatur de mohilibus, possessio titulus est. Quisquis tamen rem casu aut furto sibi ademptam
in
amiserit, per triennium ab ea amissa sibive furata
contrectanti eam poterit condicere, salvo huic in eum recursu a quo subductam acceperit.
2200. Actu rem dolo contrectatam aut amissam detinenti si habere licuerit, aut in nundinis, aut in
foro mercatorio, publicisve venditionibus, aut ab
(1) V. sup. art. 2251.

440 Lib. III. De varfis Onuis achuirendi Pomini
mercatore similia proponente, non nisi accepto tio, originario eampossesori restituere damnas 2281. Quæ iniverant, ubr pfæsens titulus
gabatur, præscriptionum tempora, ex ver
computantur. Inccptæ tamen præsriptiones, quibus antiquo jure plusquam triginta anni ab eadem hujusce tituli Promulgstione desiderentur, triginta illo annorum
collapsu complebuntur(2)
Signatum, B0 NAPARTE, PRxMus CoxsuL. Con- trasisnatum, vanctor? vonsiko a Feoreti, HUSo B. Makpv, sigilloque publico obürmatum.
Visum, Archijuder justrtiæ Miniſter, signatum REGNIER. Certius factum: Archijuden jutiti M inMer,
R E 6 N I E B.
(1 B 31 (2) V. init. art. 2.

————————————————————————
ARTECEDFKNS TITULUS. De promulgatione, imperio et applicatione Legum in ge- nerali. Pagina 1.
LIBER PRIMUS.
DE PERSONV.
TIT. I. De usu et ademptione Civilium. 3 GAP. I. ⸗ u civilium. Ibid. GAP. II. De ademptione civiMum. 5 Sect. I. De ademptione civium, amio Gall ritulo. 1bid. Sect. II. De ademptions civilum, edicta gententia 6. TIT. II. De Actis status civilis. 9. CAP. I, Generatim ordinata. Ibid. CAP. II. De acti nativitatis. 10. CApP. III. De actis nuptias enuntiantius. 14. CAP. IV. De aotis mortalitatis. 17. OAP. V. De actis Status civilis, militantes extra Reipuslicæ territorium Spectantibus. 19. CAP. VI. De corrigendis acti tatus civilis. 21. TIT. III. De Domicilio. 24. FTIT. IV. De absentibus. 23. Cep. I. De abventiæ præumptione. bid. CGAP. II. De abentic deolaratione. 24 CAP. III. De abventic eÿetibu. 25. Sect. I. De abentiæ epectibus ad ea quæ abuen⸗ in re Aaberet quo tempore adesse delit. Ibid Sect. II. De absenti ehectibus quond bona ea eventu abenti vompetentia. 28
Sect. III. De abenti orihus circa matrimo- nium. Ibid.

442 FN p R x.
CAP. IV. De cura invigilandi minoribus, patre
non comparente. Pagina 29. TIT. v. De Nuptiis. 30 CAP. I. De prrequiitis ad nuptias. Ibid. CaP. II. De ritk celsbrandarum nuptiarum. 36 CAP. III. De intercesionibus ne Nant nuptic. 34.
CAp. IV. De nuptiis nullit atis aotions impetendi. 35 Cap. V. De oblig ationibus e nuptiurum ſfure Pro-
Ncicentibu. 39⸗ CAp. VI. De mutuis jure et ohicio vonjugatorum. 40. CA. VII. De voluto nuptarum vinculo. 44 CAP. VIII. De Jecundis nuptiis. Ibid. TIT. VI. De Divortio. 43. CAp. I. De cauis dvortendi. Ibid. CAP. II. De duortio em caua eapwresc. 44.
Sect. I. De prooshu divortit 62 caua epressa. Ibid Sect. II. Ou providenda contingant actlons di-
vorti Stetuta oh causam epressam. 49⸗ Sect. III. De Vori præscriptionibus contra actio-
nem reyudii o causam expressam. Fo. CAp. III. De divortio e mutuo congensu. Fi. CAp. IV. De divortit eßectibus. 5½ CApP. V. De corporum v6paratione. 57* TIT. VII. De Paternitate et Filiatione⸗ 69. CAb. I. De Hegitimorum, Jeu constante matri
monlo natorum Miations. lbid CEp. II. De legitimorum liuttonis probationibus. 369. CAP. III. De naturalibus Lberi. 62. Sect. I. De naturaum legitimatione. Ibid. Sect. II. De naturalim agnitione. Ibid. TIT. VIII. De adoptione et officiosa Tutela. 64. CAP. I. De adoptione. Ibid. Sect. I. De adoptione et iius ectibu. Ipid. Sect. II. De ritu adoptionis. 66. CAP. II. De officiova futela. Pagina. 63.
Patria Potestate.

W 445
TIT. K. De Minoritate, Tutela et Fmancipatione. 73.
CAP. I. De minoritate. Ibid. CAP. II. De tutela. Ibid. Sect. I. De ÿaterna maternave tutela. Ibid. Sect. II. De tutela a patrs vel matre delata. 75 Sect. III. De abcendentium tutela. Ibid. Sect. IV. De tutela a familiw convilio data. 76. Sect. V. De„ubrogato tutore. 78. Sect. VI. Oubus cauis a tutelu omouetur. 79. Sect. VII. De tutorum incapacitate, sweouatio-
nib et detitutionihu. 81. Sect. VIII. De administratione tutoris. 33. Sect. IX. De rationibus tutelw. 37½ Cap. III. De emancipatione. 88. TIT. XI. De Majoritate, Interdictione, judicia-
rioque Consilio. 90. CAP. I. De majoritate. Ibid. CAP. II. De interdictione. Ibid. CAP. III. De ſudiciario convilio. 94.
DE BONF, ET DE VARTUS DOAMN MODA6.
TIT. I. De Distinetione Bonorum. 95. CAP. I. De Zm nohlihu. Ibid. CAP. II. De mobilibus. 98. Cap. III. De bonin respectu do minorum. 100. TIT. II. De Dominio. 101. CAp. I. De accesionis jure in is qu eæ rei corPore nackntr. 102 CaP. II. De jure accessionis in Ii quc rei adu- nantur aut incorporantur. 103. Sect I. De jure acceslonis circa re ol. Ibid. Sect. II. De jure accesslonis oirca mobilla. 106. TIT. III. De Usufructu, Usu et Habitatione 108.

444
CaP. I. De urfructu. Pagina 108.
Sect. I He jure uuyructuari. 109.
Sect. II. De Fruetuuri? abligationibus. 2.
Sect. III. OAbur modi Knitur uuuctus. 115.
GApP. II. De Anu et Jabitatione. 117. TIT. IV. De Servitutibus, seu fundorum Subje⸗
ctionibus. 118.
CAp. I. De servit utibuus ex natura locorum pro-
Noicentibus. 119.
CAp. II. De contitutis lege gervitutibus. 120.
Sect. I. De muro ſhMque intermedeis. 122. Sect. II. De ditantia et oyeribus intermediis in
Vuadam contructtonum Syscie ervandis. 125.
Sect. III. De in vcinum Heredium ProsPeotk. Ibid. Sect. IV. De„iMicidi tectorum. Sect. V. Pe jure Atineri. Ibid.
CaP. III. De Zmyoitis ab homine Jervitutibus. 128. Sect. I. De diversis ervitutum yeciebus qua⸗
Prdiis fus et zmnponi. Ibid. Sect. II. Oua lege hervitutes imponantur. 129. Sect. III. De jure domin? findi cu fundus alter invervit. 130. Sect. IV. Ouibus modis ervitutes Mniantur. 131. FBE R FLI. DE VARAF CAUAS ACOUREND DOMM. ENERATIM DIspPosITA. 133. TIT. I. De Successionibus. 135. CAp. I. Pe Aerectate delata, atque heredum Icina. Ibid. CAx. II. Oum ad vuccedendum regurantur. 137. CAP. III. De dierie hereditatum ordinibus. 133. Sect. I. Generatim dipoita Ibid. Sect. II. De jure reprentatlonis. 140. Sect. III. De hgreditate descendentibus delata. 141.
Sect. IV. De Joreditate ascendentibus delata. Ibid.

TFp E F. 445
Sect. V. De vucseionibus eæ laters. 142. CAP. IV. De trregularib s vucceionibes. 144. Sect. I. De actionibus Rliorum naturalium oirci re Paternas at maternas, et Vetenda hereditate naturalium abue Hiberis
demortuorum. Ibid. Sect. II. De jure conjugis vuperstitis et Roipub-
Moc. 146. Cap. V. De adeunda aut repudianda Vereditate. 147 Sect. I. De aditione.. Ibid. Sect lI. De repudianda Aereditate. 149.
Set. III. De bencſicio inventarii, vuju eßecti- b, et de beneſiciurdi Aeredis oploio. 15.
Sect. IV. De Succeone vacante. 134. CAP. VI. De ercicundo et de vollattonibus. Ibid. Sect. I. De erccund actdone et Forma. Ibid. Sect. II. De collationibus. 160. Sect. III. De ris allent dissolutlone. 163. Sect. IV. De divisionis eßectibus, et partibus cavendi. 165.
Sect. V. De reso indends hereditatum diniontbur. 166. TIT. II. De donationibus inter vivos et Testa-
mentis. 168. Cap. I. Generatim dipooitn. Ibid. CapP. HI. De activa aut pasiva donationis aut
trumenti ſaotione. 169.
CaP. III. De portione honorum donuri permissa,
et reduetione.. Sect. I. De Vortione Sonorum donart permiwa. Ibid. Sect. II. De reductione donatorum ac legatorum. 173.
CAP. IV. De inter vivos donationibus. 175. Sect. I. Ve inter vivos donationum forma. Ibid. Sect. II. De exceptis quibundam o6 irrevocandis
inter vivos don ationibus. 179.
CAP. V. De teotumentarais dispositionibu. 182.

Sect. HI. De obligattone in faciendo aut non Vaciendo.
446 b P. Sect. I. Generalia de testamentis ordinandi 1i-
„tituta, Pagina 181 Sect. IHI. De quibudam testamentis peclali lege
ordinandis. 184. Sect. III. De instituendis Aeredibus, et de lega-
tis in genere. 188. Sect. IV. De legato universorum. Ibid. Sect. V. De legatis titulo in univerum. 189. Sect. VI. De legatis fitulo partioular?. 190. Sect. VII. De testamentardis eecutoribus. 192. Sect. VIII. Oua ratione testamenta dicantur re-
vocata aut caduca. 194. CapP. VI. Ouid donator? testatorive decernere
lceat in grattam nepotum Aherorum-
ve Fratrs aut vororiu. 196. CAP. VII. De diiontbus a Fatrs, aut matre, aut
aliis ucendenttbus inter liberos coact
latis. 200. CAp. VIII. De donato propter nuptias conjugi- bu et proli ab eis naveit ur 201. CAP. IX. De inter conjuges, Jeu propter niuytias,
Fel congtunte matrimonio, donationibus. 203 TIT. III. De Contractibus seu Ohbligatiouibus
conventis in genere. 206. CAp. I. Liminare dipoitum. Ibid: CAp. II. De ad eentiam conventionum prcre-
uiti. 207 Sect. I. De vonvenhu⸗ lbid. Sect. II. De contrahentium Jabilitote⸗ 210. Sect. HI. De ohjecto et materia contraotus. Ibid. Sect. IV. De caud. 211 Cap. III. De oblig ationum eßectu. 212 Sect. I. Generatim dsposita. lbid. Sect. Il. De obligatione in dundo. lbid.

—
. 447
Fect. IV. De eo quod omisa obligatione abest
atque interest. Pagina 214. Sect. V. De conventiomum Interpretatione. 216. Sect. VI. De conventionum eßeetu erga eætranso. 218. CAp. IV. De diverviv obligationum peciebus. 219. Sect. I. De obligationibus eæ conditione Ibid. §. I. De conditione generatim vumptu, variinque
iliu Speclebu. Ibid. §. II. De Jupenwa conditione. 221. F. III. De Jolutorta vonditions. 222. Sect. II. De ad diem obligationibus. Ibid. Seet. III. De alternis obligationibus. 223. Sect. IV. De in Jolidum rbligationibus. 224. §. I. De actioais in volidum jure inter oredito-
res. Ibid. §. II. De in vohidum obligatione ex parte cujun-
ue correi. 225 Sect. V. De dividuis aut individuis obligatio-
nihus. 228. F. I. De obligationis dividuæ eßeotibus 229 F. II. De eſotibus oõligationis individuc. 230. Sec. VI. De obligationtbus pœnali eluusula colli-
gatis. 231 CAp. V. De modis quibus tolluntur obligationev. 232. Sec. I. De Jolutione. 233. §. I. De Jolutione in Fenere. Ibid. F. II. De Jolutione cum hbrogotione. 235. §. III. De volutionis imputations- 237. 5. IV. De debito operendo et deponendis pecunii. Ibid. §. V. De cesvione bonorum. 239. Sect. II. De novatinne. 245. Sect. III. De debiti condonatione. 243. Sect. IV. De compenvatione. 234. Sect. V. De confuions. 24
Sect. VI. De rei debitæ jactura. Ibid.

443 TR D E x.
Sect. VII. De in nullitatem actione, aut recne
dendꝰs conventionibus. Pagina 2461
CRp. VI. De vbligationum et volutionum proba- tionihus.
Sect. I. De ltterarum probatione:
I. De titulo authentico.
§. H. De uptu privdto.
5. III. De taleis.
§. IV. De titulorum eemplaribus.
—
F. V. De cctis ad recognoscendum aut confirman- dum.
Seet. H. De per 1etes probatione.
Sect. III. De præumptionibus.
F. I. De lege introdustis prcœumptionibus.
5. lI. De lege prœumptionbus non eapres.
Sect. IV. De partis conſevslone.
Seet. V. Do jureſurando.
5. I. De decisuro jurejurando.
S. II. De ohicio ſudicis delalo ſurejurando.
TLF. IV. De sine conventione Obligationibus.
CAP. I. De quani contractibu.
CAp. HI⸗ De delictis et quas deliotis.
TlIT. V. De Contractu propter Nuptias; Jurs- que Conjugum mutuo.
CApP. I. Generatim diporita.
CAp. II. De in communi regimine.
I. PARs. De communione legali.
Seet. I. Ouibes rebus in aotivum aut pasivum vommunio coulescat.
§. I. De commnionis activo⸗
5. II. De communionis paiuo, atque inde in com- munionem actionibus.
Sect. II. De communionis administratione, et
conjugir alterutrius agtorum in conju
Falem vocietatem eÿetu.
248. 249. Ibid. 2%0. 252.
Ibid.

.
Séct. ni. De commihionis disolutions, et qut- busdam inde JehentAhev. Pagina
Sect. IV. De acoipienda communione, dut re- puenda, conditionibus ad id vpectantibu.
Sect. V. De ditum communlonem divdundo.
5. I. De activum dibidundo.
§. II. De conmuninnis pasivo, athue in debetis contributione.
Sect. VI. De communionis repudiatꝰons, repu diatæque ehclbus.
Vipohitum de legal communione ubi conjugum alter aut uterque Aberos ew prcedent⸗
tMoro eduweAt.
PARs II. De communione vonventa, et vonven- tionibus quibus temperar? imo st exclu
di poit comnmunio.
Sect. I. De commundone ccuiitorum tantum. Sect. II. De clausula ut communione Jeparetur mobile totum, aut hujus pars.
Sect. III. De claula mobilisandi.
Sect. IV. De veparundit œris alien? clauula.
Sect. V. De concsa uwori faeultate unde colla- tuen eæx Suis immune liuidumqie eci piat.
Sect. VI. De pꝓræcipuo éu eonbento.
Sect. VII. De pactis quibus pars in communi inc- quu conjugum cuiqhus destinatur.
Sect. VIII. De communione titulo in univetaum.
Dipoita octo Superius vcotionibus communia.
Scot. IM. De pactis communionem evcludentibus.
F. I. De oluusula communionis inter ponos o oludendæ
§. I. De clauula Jeparandorum bonoruin.
CAp. HII. De regimmine dotad.
Sect. I. De dote contituonda.
289. 289.
289. 290. 292.
293. 294.
pid. 296. Ibid. 297
Ibid. 298 299.
Ihid.

260 INpPER.
Sect. M. De mariti jure in dotalia, Vundoque do-
tali minime alienando. Pagina
Sect. FII. De dote reddenda.
Sect. IV. De paraphernis.
Partic ularz dispoitum.
TIT. VI. De emptione Venditione.
CAP. I. De venditionis natura et ritu.
CAp. HI. Ouis emere posit aut vendere.
CApP. III. Ou vend? possint.
CAp. IV. De vendentis obligationibus.
Sect. I. Gencratim diposita.
Sect. II. De truditione.
Sect. III. De cavendo.
F. I. De evietione cavenda.
F. lI. De cavendis vendit? vitiiv.
CAp. V. De ementis obligationibu.
CAp. VI. De zrritanda aut revolvenda venditione.
Sect. I. De redimendi Facuitate.
Sect. Il. De rescindenda o6 læionem venditione.
CAP. VII. De licitotione.
CAp. VIII. De credit? atque alarum uarum qtue actionum translatione.
TIT. VII. De Permutatione.
TIT. VHI. De Locatione Conductione.
CAP. I. Generatim dispoita.
CApP. 1I. Oe rerum loohtiohe conduetione.
Sect. I. Communia prdis urbanis geut riuticis locando tradtis.
Sect. II. De regli oirca pacta ad locandum vpe- cialtbes.
Secr. III. De regulis circa pucta ad vilicandam Sÿpeciulibu.
Cap. IIHI. De operum atque industriæ locatione.
Sect. I. De domesticorum et operardorm Looa- rone.
Sect. II. De terra vel unda vehentibus.
5
—
—
G c c——

N R N.
Sert. III. De operum descriptionibus, atque ex Pretio integro pactionibus. Pagina.
CAP. IV. De pacta ad catallum locatione.
Sect. I. Generatim dsposta.
Sect. HI. De catalo vimp Mei.
Sect. III. De catallo eg dimidio.
Sect. IV. De natallo a pat refumilias vilicant? ad- modiatorẽve tradito.
5. I. De catallo villicantꝭ tradito.
§. KHl. De catalo admodiatort tradito.
Sect. V. De contretu improprie pat allum nuncu-
TIT. IX. De Societate.
CAp. I. Generntim dipota
CAP. II. De dwer Focietatum„pecibus.
Sect I. De Jocietatibus unversorum.
Sect. HI. De Jocietate peculiarium.
CaP. III. De vocioriem inter e atque extraneorum
repectu obligationibus.
Sect. I. De voclorum inter ve obligatlonibus.
Sect. II. De vociorum erga emtraneos obligatio- nibus.
CAp. IV. De variis modis quibus Jolvtur„o- cietas.
TIT. X. De Mutuatione.
CAP. I. De mutuatione ad utendum eu de com- modato..
Sect. I. De commodati natura.
Sect. II. De commodatarii obligation ibus.
Sec. III. De commodatoris obligationibus.
Cap. II. De mutuatione ad fungendum, Jelt d⸗ mietMo.
Sect. I. De natura mutuit
Sect. II. De mutuo dantis obligationibus.
Sect. 1Il. De mutuo occipientis obligationibus.
CAP. III. De mutuo ad usuras.

432
TIT. XI. De Peposito et Sequestro. Pagina CAp. I. De deposito in genere diversiyue lius Speciebuus.
Cap. FI. De deposito proprie dieto.
Sect. I. De deposit? proprie dicti natura et es-
Jentia.
Sect. H. De voluntario depovito.
Sect. III. De depositarii ohligat ionibu. Sect. IV. De depositoris obligationibus. Sect. V. De necessurio deposito.
CAp. III. De vequstro.
Sect. I. De diversis vehuetr? specicbus. Sect. II. De sehuestro convento⸗
Sect. III. De vehuestro, aut Fudiciario depoito
TIT. XII. De Contractibua aleatoriis.
CAp. I. De ludo et usoria Sponvions.
CAp. 1I. De pacto annua ad vitam penandi. Sect. I. De ad validitatem pacti rehuiitis.
Sect. H. De pucti intra contrahentes eheotibu.
TIT. XIII. De Mandato.
CAp. I. De mandati natura t Forma.
CAp. II. De mandatarii obligationibus.
CAP. III. Ve mandantis azligutinibir.
CKP. IV. De variis modis quibus Rnitur manda- tum.
TIT. XIV. De Cautionibüs.
CA. I. De pautionum nutura et progrenuu.
CAp. 1I. De cuutionum eÿßoctibus.
Sect. I. De cautionum ehectu creditsrem inter et ſidejuorem.
Sect. 1I. De cuuttonum ehectu inter debitorem et Ndejussorem
Sect III. De cautiohum inter eaftdejussores ey
Fectu.
CAp. IlI. De modis quibus cautiunes Nniantur.
CAp. 1V. De legalibus et judiciuriis ccutionibuv.
Ibid⸗
365.
— e——
Ibid. Ibid.
305 0O
369 Tbid. Ibid. Ibid.
371
350
——
OO* Ibid. Ibid.
374.
—„„ e
m„——
—
lbid. 394. 386.
Ibid. 387.

FN D R x.
TIT. XV. De Transactionibus. Pagina.
TIT. XVI. De cogendo Corpore ex Causa civili.
TIT. XVII. De Oppignoratione.
CApP. I. DVe yignbre..
CAP. II. De antichresi.
TIT. XVII. De Privilegiis atque Hypothecis.
CAv. I. Generaliter diposita.
CAP. II. De privilegiis.
Sect. I. De privilegiis mobilia aeotantibus.
§. I. De generalibus yrivilegiis mobilia aheetanti- het.
§. II. De privilagiis mobilia qudam aſeetantibus.
Sect. II. De privilegiis immobiliu œhect antib us.
Sect. 11I. De privilegiis mobilia œue et immobi- lia octantibu.
Sect. IV. Oua retions privilegia retineantur⸗
CNP. IFI. De KypotAecis.
Sect. I. De legalibus hypothecis.
Sect. II. De judicialibus hypothecis.
Sect. HI. De conventionibus hMypothecis.
Sect. IV. De hypothecarum invicem ordine.
Cap. IV. De inseribendo priuilegia et Aynothe- CUQJ
CAP. V. De delenda aut reducendo Aynot hecas.
CAp. VI. De privilegiorum atꝙue Aypothecarum contra detentores eutraneos æectu.
CAp. VII. Ouibus mibdis Kniuntur priuilegia atqus hynotheo.
CAp. VIII. Ouibu modis ab privilegii hypotle- carumve jure dominia expurgentur.
Car. IX. Oua ratione enpurgentur Aypothecm, b ncriptione bona mariti aut tutoris non nnotenfur.
CAp. X. De vulgandis registri, uoque Fucto conveniendis conservatoribus⸗
4%3.
388. 390. 393. 394. 396. 398.
Ibid. 399.
Tbid.
Ibid. 400 402.
403. 404. 405. 4o6. 407. Ibid. 409.
412½ 414.

F 1
TIT. XIX. De cogenda Fx propriatione, Ordine- 1 que inter creditores servando. Pagina 427. CAp. I De cogenda eapropriotione. Ibid GAP. 1l. Ou ratione crédatores collocandi, Vre- 1 tiahue inter eo6 distribuenda. 430. TIT. XX. De Præscriptionibus. Ibid. CaP. I. Gensratim dipota. Ibid. A CApP. II. De poseione. 481
CAP. III. De cau præcriptionem impedientiò. 4
133 CAp. IV. De caui uibus aut interrumpitur prcœ K Soriptio, aut vupenditur. 434. Sect. I. De causis quibus præoriptio interrum- pitur. Ibid. Sect. II. Ouibues cauis proript io Fupendatur. 43. CAP. V. De fempore ad yræcribendum requiito. 436. Sect. I. Generatim diposta. Tbid. Sect. 1l. De t iinta annorum Fræcriptione. Ibid. 4
t. III. De decem et vigintt annorum prrcrip- ect.„
tione. 437. t Sect. IV. De quibudam pecialibus prævc riptio-

„——
S E R I B S
aRrIcoLoRM coplols oIVIMIIS,
Ouibus, Lege diebus Septembris 3 anno 1807.
manet immtatum.
CODIeCIS TITULUS.
ex tum Codex dicetur, qui ab an- te Civilis.
ANTECEDENS TITULUS.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 5 decretus; 15 ejusdem palam factus.
AkR TIcuULUS PRIMUS. ℳ linea 1, a Principe lege ab Imperators.
A linea 2, territorii, lege Imperii. ₰ linea 3, a Principe, lege ab Imperatore.
LIBER I. TITuLUS I. De Uou et Ademptione Civilium.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803 die Martii 3 decretus; 18 ejusdem palam factus.

456
r3. A Principe, lege ab Imperatore. 17. Totum dels numerum 3 ita instructum: Qui ad⸗ rogandum se decerit in exteræ societatis, etc.
18. Autore principe, lege autore Imperatore. 19. Idem.
21. Principis, lege Imperatoris. 33. A linea 1, Nationi. lege üsco.
A liena 2, Princeps pro nutu, etc., lege Impera- tor, etc. 5
TTULUS. II. D 4r hhi ciwMM.
Dele anno 11, ete.; lege anno 1803, die Martii 11 decretus; 21 ejusdem palam factus. . F
48. Ab commercialium relationum Præpositis, lege ab consulibus.
49 Principis procurater, lege Procurator imperialis.
33 Procuratoris, adde imperialis.
59. In navibus Imperii, l ge Imperatoris.
60. A inea 1, apud commissum virum navigatoriis relationibus, leg⸗ apud consulem.
A linen 2, maritimæ præfecturæ, lege consulatus.
86. In Imperii navibus, lege Imperatoris.
88. Territorii, loge Imperii.
90. Idem.
09. Principis procuratore, lege procuratore imperiali. TITULUS III. De Domicilio.
Vele anno 11, etc.; lege anno 1303, die Martii 14 cecretus; 24 ejusdem palam factus.
TITULUS W. De Ab hentibu.
Dele anno 11, ete; lege anno 1803, die Martii 1% decretus; 2% eſusdem palam factus.

A R TL UF 9 M. 457
116. Principis procuratore, lege procuratore im- PFriali. 118. Idem.
183. Adem.
126. A liena 1, publico procuratore, lege imperiali, eto.
Præfatus procurator, lege præfatus procurator im- Perialis..
A liena 3, Principis procuratore, lege procuratore imperiali.
TITULUS V. De Nuptds.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 17 decretus; 27 ejusdem palam factus.
146. Dipoitis in eo articulo vubutitue: Expecit attamen uti per Imperatorem gravi scilicet de causa possit dispensari.
151. In ſne articul“, dele die 21 mensis Ventosi anno 12 decreti; insequentis germinalis palam facti, verbinque inequentibus adde: 22 ejusdem promulsati.
166. Principis procuratore, lege imperiali, ete.
164. Poterit Princeps, lege Imperator, ect.
169. Principis aut ab eo deputatorum, lege Im- Peratoris, etc. 3
171. A Galli postliminio, lege a Galli in Imperii fnem postliminio.
190. Procuratoris Principis, lege imperialis, etc.
199. Imperii commissarium, lege imperialem pro- curatorem.
200. Procuratoris Principis, lege imperialis, ete.
TITULUS VI. De Divortio.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 21 decretus; 31 ejusdem palam factus.
236. Criminalis judicis sententia; Jege euriæ crimi- nalis, etc.
E judicio, jege ab arresto.

S F RIRB6
.
5. Publico procuratore, legs imperiali ete.
2%0. Adem.
262. 4 judice Superiore, lege ab curia provocatipnis. 265. Ubi de judicus in superiore curia, lege ubi de arrestis.
289. Procuratori, adde imperiali.
293. Procurator püblicus ad procuratorem superio; rem, ege procurator imperialis prope tribunal pri- inæ instantiæ ad procuratorem generalem imperialem.
Procuratoris superioris, lege procuratoris generalis imperialis.
294. Judicii, lege arresti. Decretum, iege arrestum.
TITULUS VII. De Paternitate et Niatione.
Dele anno 11, etc.; ege anno 1803, die Martii 23
6.
decretus; 2 autem insequentis Aprilis palam factus.
TIT LUS VIII. De Adoptione et œœMciova Tuteia.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1804, die Martii 23 decretus; 2 autem insequentis Aprilis palam factus.
TITULUS IX. De patriu Potestute.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 24 decretus; 3 autem insequentis Aprilis palam factus.
382. Procuratorem Principis prope, etc.; lege Pro- curatorem generalem imperialem.
TITULUS X. De Minoritate, de Tutela et Emancipatione.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 26 decretus; 5 autem insequentis Aprilis palam factus.
27. Dels 2, 3 et 4 a lnca Aujus artiouli, vcilicet „ verbo magistratus ad he verba üsci rationibus;. Juibus Jublatis lege titulis quæque 3, 5 6 8„5

% B T L6 V o R V M. 459
10, 11 Constitutionum anni 1804, die Maii design a- ta persona- In curta abrogationis magistratus, generalis imperia- rope eamdem procurator, illiusque vicibus sub- stituti imperialibus fisci rationibus prapositi. 429. Dele cum opera, etc.; lege cum ministri s6 reclamans in cujus relationibus invocata missio con- scriberetur, scripto tuitus fuerit testimonio.
456. Pro Republica militantes, legs pro Principe.
TiTULUS XI. De Majoritare, Interdiotione, judicla- rioqMe Consilio.
Dele anno 11, etc.; lege anno 1803, die Martii 29
gecretus; 8 autem insequentis Aprilis palam factus. F01. Qua sententia, lege quo arresto.
LeLB K R JI.
De Bonis et variis Dominii mods.
TITULUS I. De Ditinctione Bonorum.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Januarii 27 decretus; 6 insequentis Februarii palam factus. F41. Nationis quippe, etc.; lege Imperii, etc.
TITULUS IHI. De Dominto.
Dele anno 12, etc.; lege anna 1804, die Januarii 27 decretus; 6 insequentis Februarii palam factus. FTITULUS III. De Uuructu, Vu et Habitatione. Dele anno 12, etc.; Jege anno 1804, die Januarii 30 decretus; 9 Februarii insequentis palam factus.

460 S ERIE5
TITULUS IV. De Serpitutibus, geu Pundorum Fuhe
jectaonibus.
Dels anno 12, etc.; lege anno 1904, die Januarii 31 decretus 10 insequentis Februarii palam factus.
L B E R LI. De variis Causis acquirendi Dominii.
GFNFERATILM DILSPoOsITA.
Dele anno 11, ete.; lege anno 1803, die Aprilis 19. decretus; 29 ejusdem palam factus.
PTITULUS I. De Fuocesionibus.
Bele idem ac Fupra, lege idem. 73 Demum Respublicæ, lege fisci. 724. Et Reipublica, lege et fiscus.
SF616 H.
Ft Reipublic, lege et fisci.
760. Occupat Respublica, lege occupat ſiscns.
813. Præfecti gestioni publicæe, lege gestioni im periali.
TITULUS II Do Donationibus inter vivos et Te-
Lamentis.
Dele anno 11, etc.; lege anvo 1803, die Maii 3 decretus, 13 ejusdem palam factus.
896. Fratutis in eo articulo vubjunge: Libera atta- men prædia queis dos informaretur hereditarii titulo ab Imperatore insigniri, in gratiam Principis cujus,

461
Aam, aut viri famili capitis, testamentaria fas est hereditate transmittantur, prout imperiali oratione anni 1806, die Martii 30, senatusqué consulto die 14 insequentis Augusti starutum est.
897. Non veniunt in articulo præcedenti, lege in primis duobus præcedentis articuli paragraphis.
980. Gallicola, lege imperiali regimini subditus.
939. In Reipublicæ navigiis, lege in Imnperatoris navibus.
991. Galliæ relationibus mercatoriis vir præpositus⸗ lege Galliæ consu).
993 Sive commercialis, sive maritimæ inseriptio- nis præposito, lege consuli, sive, ete.
TITULUS III. De Contractibus eu Oöligationibu
condentis in genere.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Februarii 7 decretus; 17 ejusdem palam factus.
TITULUS IV. De Sine conventione Obligationibus.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Februarii 9 decretus; i9 ejusdem palam factus.
TITULUS V. De Contractu propter Nuptias, Jurehus Conjgum mutuo
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Februarii 10 decretus; 20 ejusdem palam factus.
TITULUS VI. De Enptione Venditione.
Dele annd 12etc.; lege anno 1804, die Martii 6 decretus; 16 ejusdem pälam factus.

5
TITULUS VII. De Nerum Permutationibus.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Martii 7 decretus; 17 ejusdem Palam factus.
TITULUS VIII. Pe Locatrone Conductions.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Martii 7 decretus; 17 ejusdem palam factus.
TITULUS IX. De Focistats.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Martii g decretus; 18 ejusdem Palam factus. TITULUS X. De Mutuatlone.
Dele anno 12. etc.; lege anno 1804, die Martii 5 decretus; 19 ejusdem palam factus. 7*
TITULUS. XI. De Depoito et Feguestro. Vele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Martii 14 decretus; 24 ejusdem palam factus.
TITULUS XH. De Cont ractisus aleator?is.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1904, die Martii 16 decretus; 20 ejusdem palam factus.
TITULUS XIII. De Mandato.
Dele anno 12, etc.; loge anno 1804, die Martii 10 decretus; 26 ejusdem palam factus.

A R T 1op6 B M 463
TITULUS XIV. De Cautionibus.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Februarii 14 decretus; 24 ejusdem palam factus.
TITULUS XV. De Transactlonibu.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1804, die Martii 20
decretus; 30 ejusdem palam factus.
TTULUS XVI. De cogendo corpore e Caua civil.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1904, die Martii 16
palam factus.
decretus; 26 ejusdem
TITULUS XVII. De Oppignoratione.
¹ Dole anno 12, etc.; lege anno 1904, die Martii 16 decretus; 26 ejusdem palam factus.
TITULUS XVIII. De Privilegiis atque Eypotheols.
Dele anno 12, etc.; lege anno 1904, die Martii 19 decretus; 29 ejusdem palam factus.
21 3. Actiones Nationi, jege fisco.
2194. Imperii prope tribunal ministro, lege procu- ratori, etc.
Publicus prope tribunal procurator, lege imperia- lis, etc.
TITULUS XIX. De cogenda Expropriatione, Ordinequs
inter Creditores Servando.
Dele anno 12, etc.; ege anno 104, die Martii 19 decretus; 29 ejusdem palain factus.

464 SERIEs AnrTIcuroRuM.
TITULUS De P wcriptionibud.
pei⸗ anno 12, etc.; lege anno 1804, die Mani 1
decretus; 25 ejusdem palam factus.
2260 et 2261. Duobus articulis veparantur articulo
2260„tatuta. Prioris Phrasis conceptione
2260 inſormatur, posterioris articulus 2261. Penirus eurata deletur articuli 2261 dispositio.
Ad culcem codicis. Signatüm, BONAPAkRTE, pri- mus Gonsul. Contrasignatum, sanctiori cohsilio, etc.; lege Signatum, NAPOLEO. Jussu Imperatoris, con-
trasignatum, e sanctioribus consiliis.
—
artioulus

40

Farbkarte 113