cinus Flo
3 — 8
li
*
4
Detr
4
Marſilius rẽtinus
—

Pꝛologus. Marſilij Ficini Florẽtini in libꝶ de uitalad magnani- mum Laurẽtiũ Medicen patriæ ſeruatorẽ: Prologus. b Acchumipoetæ ſummũ antiſtitẽ ſacerdotũbis b natũ canũt. Forte ſignificãtes/ uel futurũ ſacer/ b dotẽ ſtatim initiatũ/ oportere renaſci:V el per/ fecti tandẽ ſacerdotis mentẽ deo penitus ebriã ſiam ui/ deri renatam: Aut forſan humiliore ſenſu/ uinũ Bacchi germẽ generari ſemel ĩ uite quaſi Semele/ maturis ſub Phcrbe racemis:regenerari rurſum poſt ipſum uinde/ miæ fulmen in ſuo uaſe uinũ: uelut in louis femore me/- rum.Sed de ſacris in præſentia myſterijs nõ eſt loquen dum:ubi mox phyſica potius ope languẽtibus opitula/ turi ſumus. Nec agendũ ſtilo grauitatis ſeruo: ſed libe/ ro potiꝰ& iocoſo:poſtq́; a Libero patre neſcio quomõ ſtatim exorſi ſumus. Et recte inquã neſcio quomõ:Nã forte prudentior aligs a Phœbo medicorũ primo/poti/ us qᷓ; a Baccho medicinã auſpicatus eſſet. Quid uero? Si quod nõ uanũ omen ſit ĩ ore nunc ſorte quadã profe/ rente Bacchũ. Hic enim almo quodã uino ſecuritateq; lætiſſima /ſalubrius forte medeturſqᷓ; herbis ille ſuis car/ minibuſq; Phœbꝰ. Quocãq; uero ſenſu uel illa uel hæc accæperis /dux ille ſacerdotum Bacchus/ geminas quaſi matres habuiſſe fertur. Melchiſedech aũt ſummus ille ſacerdos/ unã uix matrẽ/ unũ uix patrem habuit. Ego ſa cerdos minimus/ patres habui duos: Ficinũ medicum/ Coſmũ medicen:Ex illo natus ſum: ex iſto renatus.Ille uidẽ me Galieno:tum medico /tum Platonico cõmen/ JauiteHic autẽ diuino conſecrauit me Platoni.Et hic ſi⸗ militer atqʒ ille Marſilium medico deſtinauit. Galienus quidẽ corporũ:Plato uero medicus animorum. landiu igitur ſub Platone ſalutarẽ animorũ exercui medicinã: Iuado poſt librorũ omniũ eius interpretationẽ /mox decẽ atq; octo de animorũ ĩmortalitate libros/& æter/ na fœlicitate cõpoſui:ita pro uiribus patri meo medici ſatiſfaciẽs. Medico uero patriſatis deinceps faciendũ
à I
———“
———õ————————— 8— 5. 5 2 1— 1 — 5

Pꝛologus.
putans librũ de litteratorũ ualitudine curãda cõpoſui.
Deſiderabant præterea poſt hæc homines litterati non tantũ bene quãdoq; ualere:ſed etiã bene ualẽtes diu ui/ uere.His ergo deinde librũ de uita lõga dedi. Diffide/ bant autẽ medicinis atq; remedijs in re tanta terrenis Adiunxi librũ de uitaſtum ualidaſtum lõga cœlitus cõ/ paranda:ut ex ipſo mũdi corpore uiuo uita quædã ue,/ getior in corpus noſtrũ quaſi quoddã mundi membrũ uelut ex uite ꝓpagaretur. His uero tu medicinæ libris ignoſce precor indulgẽtiſſime Laurenti: ſi dum medi-
poeſiſq; magiſter:uitãq; ille ſuã nobis non tam per her
bas c per citharã cantũqʒ largitur.Ipſa quinetiã Venus
apud aſtrologosmuſicũ æque parit& medicũ. Sed ha/ ctenus dum litteratorũ ciuiũqʒ ſimiliũ uitæ curioſius cõ ſuloſlibrorũ meorũ ſalutẽ ne gligo: qᷓ;diu inter ſe patiot eſſe ſeiunctos. Quãobrẽ in eos nũc primũ piusſin cor/ pus unũ copulo. Cuius artubus in unã formã iam cõpa ctis uita ꝓtinus adſit. Non poteſt autẽ hoc opus phyſi- cumſid quaſi corpus meũuitã accipere niſi meã. Eiuſ modi uero uita ex mea dũtaxat pendet anima. Haæcau tem iãdiu penes te magnanime Laurẽti mi patrone ui/ uit:in ea præſertim ampliſſimarũ ædiũ tuarũ parte: ubi una cũ Platõe noſtrũ illud de animorũ imortalitate ſer/ uatur opusſtuo iampridẽ nomini dedicatũ. At animus
iſte meus: dſi in beata quadã quaſi patria penes te uitã agituerũtamen/ quod& theologi uolunt/ inquietus eſt
intereadonec opus id phyſicũ tanqᷓ́; ſuũ corpus accipi⸗ at. Accipe igitur optime Laurenti /poſt illos de animas hos etiã de corpore libros: eodẽq; afflatuquo& illiſ du dum ffœliciter his aſpira.lIta enim& corpus hoc ſub tuo ſpirituper ſuã uiuet animã:&anim a uiciſſim noſtra cũ hoc iam ſuo corpore in tuis laribus cõquieſcet.
cus eſſe uolo: neſcio quõ etiã nolens ſum&ſi nõ bonus ſæpe poeta. Nam& Phœbus idẽ eſt medicinæ reptor
—
—
—õẽI—

Fcit are” 5 Jann Dnah mi nuté Sc dere lait ndet icubh neet tetm dãt arm. rüt l dic Mtm att ne dur xäi-. . Süud ofl Sler ut H A i ETvob 4
Pꝛooemium. Liber iſte de Vita in tres libros ẽ diuiſus. Primus de uita ſana:ſiue de cura ualitudinis eorũ qui incũbunt ſtudio litterarũ. Secũdus de uita longa. Tertius de uita cœlitus comparanddda. 1 AMarſilij Eicini Florẽtini in librũ primũ de uita ſa- na ad Georgiũantonium Veſpucciũ& loannem bapti⸗ ſtam Boninſegniũ:Epiſtolare proœmium. Arfilius Ficinus Florẽtinus Georgioantonio m Veſpuccio& loanni Baptiſtæ Boninſegnio uiris probitate doctrinaq; inſignibus. S. D. Multa uobiſcũ his tẽporibus peripateticorũ more deambulando cõfabulati ſumus de curanda eosꝝ ualitudine qui aſſidue incumbũt ſtudio litterarũ: Quæ quidẽ breui ꝑſtricta cõpendio uobis potiſſimũ cõmen/ dare decreui. Neq; prius id opuſculum uel ipᷣe ꝓbabo; q́ᷓ; a uobis præcipue uirisamiciſq; ꝓbatiſſimis ꝓbatum eſſe reſciuero:uel elegantiſſimũ Laurentij Medicis no ſtri iudicium ſubire ꝑmittam: Cuius quidẽ ꝓſperæ ua⸗ litudini eſt imprimis ſi opus fuerit conſulturũ. Vix em̃ præſentibus litteratis/præſertim noſtris ꝓſpiciet unqᷓ; niſi priuſ eoꝶ patrono Mecẽnati ꝓſpexerit.Legite igi tur diligẽter atq; curate ualitudine diligẽtiſſime. Subla ta enim ſanitate ſublimes muſarũ fores niſi deus omni/ potens mira quadam uirtute& ducat patefaciat) aut non tangũtur a nobis unq́; aut certe fruſtra pulſantur. Phyſicam uero hanc diſputationẽ noſtrã eo potiſſimũ tanq́ʒ argumentũ quoddã ſpectare uolumus/ uidelicet ſi cõſequendæ ſapientiæ gratiaſ corporis ſanitas tanto- ere quærenda eſtimulto magis ſanitatem mentis qua fola poteſt ſapientia comp̃hendieſſe quærendã: alioꝗn inſcite omnino ſcientiam quæruntiquicũq; inſana men⸗ te ſapientiam capere moliuntur. Sanitatem quidẽ cor- poris Hippocrates animi uero Socrates pollicet᷑. Sed ueram utriuſqʒ ſanitatẽ ſolus ille præſtat: qui ſic excla/ mat: Venite ad me oẽs qui laboratis& onerati eſtis:at/ a iij

₰ 4ℳ 4 1 4½ 4 1
; ego uos reficiã: Ego ſũ uia hitasq;& uita. Valete. Sapitulorũ primi libri De uita ſana Annotatio. Ca. j. De nouem ſtudioſorum ducibus. ij A diligens habẽdacura ſit cerebri: cordis: ſto- machi:ſpiritus. ih G lttterati pituitæ& atræ bili obnoxij ſint. iiiſ Quot ſint cauſæ quibus litterati melancholici v Cur melãcholici ingenioſi ſint& quales melan cholici ſint eiuſmodi: quales contra. b VI Quo pacto atra bilis conducat ingenio. .
tuita: atra bilis: coitus: ſatietas: matutimꝰ ſomtv. A ſit hora inchoandis 1 tudijs oportunior: quis ue continuandi modus. b Quomõ ſit uitanda pituita.
ua ratione uitanda ſit atra bilis.
De cura ſtomachi. 2 1
II De his Ters fouent mẽbra præciꝑua uires ſpis
xiij De medicinis contra pituitam. xiiij De deſtillatione atq; eius cura.
XV De dolore capitis& cura eius.
Xxvj De cura uiſu‚gs. Xvij De guſtu inſtaurando.
xviij De exactta atræ bilis cura. xix De ſirupis.
De pilulis.
De ſanguinis miſſione.

7 9*. Devita ſana. Marſilij Ficini Florentini primus liber de uita ſa/
na:ſiue de cura ualitudinis eorum qui incumbunt ſtu⸗ dio litterarum jincipit. De nouem ſtudioſorum ducibus: Capᷣ.j. Vicunq; iter illud aſperũ arduumq; de longum ingrediuntur quod quidẽ uix 4 tandem ad excelſum nouẽ muſarũ tem plum aſſiduo labore ꝑducit nouem om nino itineris huius ducibꝰ indigere ui/ dent᷑. Quorũ pᷣmi ꝗdẽ tres ĩ cœlo: Tres ſequẽtes ĩ aio: Poſtremi tres ĩ tra nos ducũt. Pricipioĩ cœlo Mercuriꝰ ut ĩueſtigãdo muſaꝶ iter aggrediamur, uel ĩpellit uel adhortat᷑. Siquidẽ Mercurio tributũ ẽ in/ ueſtigationis oĩs officiũ: Deinde Phœbus ipſe d quæ/ rẽtes animos& res quæſitas ſplẽdore uberrimo ſic illu/ ſtrat ut pſpicue qd quærebat᷑ a nobis inueniat. Acce/ dit gratioſiſſima Venus gratiarũ mater:atq; almis omi⸗ no lætiſq; radijs ſuis rem oẽm adeo condit& ornat: ut uicquid&ʒ inſtigãte Mercurio quæſitũ fuit ́ mõſtrã- te Phœbo iã erat inuentũ: mirifica quadã& ſalutari ue- nuſtate Veneris circũfuſum delectet ſemꝑ& ꝓſit. Se⸗ quunt᷑ tres itineris huiduces in animoluidelicet Volũ tas ardẽs& ſtabilis: Acumen ingenij: Memoria tenax. Tres ĩ terra poſtremi ſunt:Prudẽtiſſimꝰ paterfamilias: Probatiſſimꝰpræcæptor: Medic ꝑitiſſimꝰ. Abſqʒ his no uẽ ducibꝰ nemo ad ipſũ nouẽ muſaꝶ tẽplũ ꝑuenire uel potuit uel poterit unq́ʒ. Cæteros ꝗdem duces ab initio nobis præcipue deus omnipotẽs naturac; tribuit: Tres uero poſtremos nr̃a adhibet diligentia. Sed præcepta officiaqʒ quæ ad patrẽfamilias& quæ ad præcæptorem circa litterarũ ſtudia ꝑtinent’/ antiqui plures ſapiẽteſq; tractauerunt: præcipue Plato noſter& ſæpe alias:& in libris de rep. ac de legibus diligentiſſime. Deinde Ari⸗ ſtoteles in Politicis: Plutarchus quoq;& Quintilianus egregie.Solus autem litterarũ ſtudioſis hactenus deeſt b a iiij

1 7 846.. Liber Pꝛimus medicus aliquis:qui manũ euntibus porrigat/ ſalutari/ buſq; conſilijs atq; medicinis adiuuet eos/ quos neq; cœ lum neq; animus necq; paterfamilias Præceptor ue de/, l ſtituit. Ego igitur ſortẽ eorũ laborioſilſimam miſeratus/ 1 qui difficile Mineruæ minuentis neruos iter agunt/ pri 4 mus tanq́; medicus debilibus& ualitudinarijs adſum: ſed utiuam facultate tam integraiꝗᷓ propitia uoluntate. V Surgite iam adoleſcẽtes deo duce alacres: Surgite iu/, uenesatNait⸗nos ardentius Mineruæ ſtudiũ nimis eneruat:Accedite libenter ad medicum: qui uobis ad inſtituti ueſtri ꝑfectionem monſtrante deo atq; fauen/ b te conſilia remediaq; ſalutaria largietur. O diligens habenda cura ſit cerebri: cordis: ſto machi: Ipiritus: Caplmm. ij. Rincipio quantam curſores crurium/ athletæ P brachiorum/muſici uocis curam habere ſolent: tãtam ſaltem litterarũ ſtudioſos cerebri/& cor/ dis iecoriſq;& ſtomachi oportet habere: Immo uero tanto maiorem/
nator canes& aues: Citharam citharœdus:& ſua quiſq; ſimiliter. Soli uero muſaꝶ ſacerdotes/ſoli ſũmi boni ue/ ritatiſq; uenatores tam negligentes/ proh nefis tanq; infortunati ſunt/ut inſtrumetum illud quo mundũ uni- uerſum metiri quodãmodo& capere poſſunt meglige/ re penitus uideantur. Inſtrumẽtum eiuſmodi/ ſi piritus ipſe eſt: qui apud medicos uapor quidam ſanguinis pu- rus ſubtilis calidus/& lucidus definitur. Atqʒ ab ipſo cordis calore ex ſubtiliori ſanguine ꝓcreatus uolat ad cerebrum:ibiq; animus ipᷣo ad ſenſus tam interiores a; exteriores exercendos aſſidue utitur. Quamobrẽè ſan/ guis ſpiritui ſeruit: Spiritus ſenſibus: Senſus denic;
—————+ 2——

los Foſt luog t Se rdu P ſoli mn e n
am W ur. At
7 De vita ſana tioni: Sanguis autem a uirtute naturali/ quæ in iecore ſtomachoqʒ uigetefficitur. Tenuiſſima ſanguinis pars fluit in cordis fontem:ubi uitalis uiget uirtus. Inde cre/ ati ſpiritus cerebri(ut ita dixerim) Palladis arces aſcẽ dunt.In quibus animalisjid eſt ſentiẽdi mouendiq; uis dominatur.ltaqʒ talis plurimũ ferme cõtemplatio eſt/ quale ſenſus ipſius obſequiũ. Talis autem ſenſus/qualis et ſpiritus.Spiritus uero talis/qualis& ſanguis/& tres il læ uires/quas diximꝰ: naturalis ſcilicet/ uitalis/& anima/- lis/ja quibus/per quas/jin quibus ſpiritus ipſi concipiun/ tur:naſcuntur:atq; fouentur. b—
& litterati pituitæ& atræ bili obnoxij ſint: Ca. iij. On ſolum uero membra illa uireſq;& ſpiritus/
n hoĩes litterarum cupidi curare diligentiſſime debent:uerũetiã pituitã ſemper& atrã bilẽ nõ
aliter qᷓ; nauigantes ſcyllam atq; charybdim cautiſſime deuitare iubentur. Quantũ enim reliquo corpore oci/ oſi ſunt/tantum cerebro ac mente negocioſi.lInde pitui/ tam/ quod græci phlegma:Hinc atrã bilem quam ijdem melancholiam uocant gignere cõpelluntur. Illa quidẽ ingenium ſæpe obtundit& ſuffocat: Hæc uero ſi nimiũ abundauerit flagrauerit ue aſſidua cura crebriſq; dely-
ramentis uexat animũ iudiciũq; perturbat:Vt non im/
merito dici poſſit/litteratos fore& præcipue ſanos’ niſi cum pituita moleſta eſt:& lætiſſimos ſapientiſſimoſq; omnium niſi bilis atræ uitio uel mærere ſæpeſuel inter/ dum deſipere compellãtur. Quot ſint cauſæ/ quibus litterati melancholici ſint uel fiant: Caplm.iiij. b Taũt litterati ſint melancholici’ tres potiſſimũ u cauſarum ſpecies faciũt. Prima cœleſtis: Secun da naturalis: Tertia eſt humana. Cœeleſtis/ quo- niam Mercurius/ qui ut doctrinas ĩueſtigemus inuitat/ & Saturnus/qui efficit ut in doctrinis inueſtigandis ꝑ/ ſeueremus inuentaſq; ſeruemus: frigidi quodammodo a V

ſiccig ab aſtronomis eſſc dicuntur:uel ſi forte Mercuri
us nõ ſit frigidus:fit tamen ſæpe Solis ꝓpinquitate ſic-
ciſſimus:qualis eſt natura apud medicos rm cheſic⸗ eandẽq; naturã Mercurius ipſe Saturnuſq; litterarum udoſs eorũ ſectatoribus impertiunt ab initio acſer⸗ uant augentq; quotidie. Naturalis autẽ cauſa eſſe uide/ tur: ꝙ ad ſcientias præſertim difficiles cõſequendas ne- ceſſe eſt animũ ab externis ad interna tanq́; a circunfe/ rentia quadam ad centrũ ſeſe recipere: Ach Aairame latur in ipſo(ut ita clixeriin) hominis centro ſtabiliſſi/ me permanere. Ad centrũ uero a circũferentia ſe colli-
gere figiq; in centro maxime terræ ipſius eſt ꝓprium:
cui quidem atra bilis pſimilis eſt.Igitur atra bilis animũ ut ſe& colligat in unũ/& ſiſtat in uno contẽpleturq; al- ſidue prouocat. Atq; ipſa mundi centro ſimilis ad cen/ trum rerũ ſingularũ cogit inueſtigandũ: Fuehitqʒ ad a- tinina cjic cõp rehendenda:quandoquidẽ cum Sa⸗ turno maxime congruit altiſſimo planetarũ. Contẽpla- tio quoq; ipſa uiciſſim aſſidua quadã collectiõe& quaſi cõpreſſione naturã atræ bili ꝑſimilẽ contrahit: Huma- na ueroſid eſt ex nobis cauſa eſt. Quoniã frequens agi- tatio mentis cerebrum uæhiemẽter exiccat:! more magna ex parte conſumpto/ quod caloris natura-
ti continue reſoluunt᷑. Reſolutos autẽ ſpiritus ex ſubti
liore ſaãguine iſtaurari neceſſariũ eſt. Quapropter fr,
tilioribus clarioribuſq; ſanguinis partibus ſæpe cõſum/ ptis jreliquus ſanguis neceſſario denſus reddit& ſiccꝰ & ater. Accedit ad hæc/ ꝙ natura in contẽplatiõe cere- bro prorſus cordiq; intẽta ſtomachũ eparqʒ; de ſtituit. Quare alimẽtis præſertim uel uberioribꝰ uel duriorib
gitur hu⸗
male cõcoctis ſanguis inde frigidus craſſuſq;& 94

2p 2 Itr En moc 339 b xentro r a anci meh ando Run dane Fam dich Sat, lecq ut L n eres e
u0 Si 8 A t.ilc nin„ m
Devitaſana.
efficitur. Poſtremo nimio membrorũ ocio neq; ſuper/ flua excernuntur: neq; craſſi fuſciq; uapores exhalãt.
Hæc omnia melancholicũ ſpiritũ mæſtumq;/& pauidũ animũ efficere ſolent. Siquidẽ interiores tenebræ mul- to magis qᷓ exteriores mærore occupant animũ atq; ter rent. Maxime uero litteratorũ omniũ hi atra bile pre/ munt᷑ qui ſedulo philoſophiæ ſtudio dediti/ mentem a corpore rebuſq; corporeis ſeuocant/ incorporeiſq; con/ iungũt:tum quia difficilius admodũ opus/ maiori quo/ q; indiget mentis intentione:tum quia qua tenus men- tem incorporeæ ueritati cõiungũt/ ea tenus a corpore
diſiungere compelluntur. Hinc corpus eorum nõnun/ da ſemianimum redditur atq; melancholicum.
Quod quidẽ Plato noſter in Timæo ſignificat/ dicens animum diuina ſæpiſſime& intentiſſime contemplan- tem alimentis eiuſmodi adeo adoleſcere potentemqʒ euadere/ ut corpus ſuum ſupra qᷓ; natura corporis pati- atur/exuperet:ipſumq; uæhementioribus agitationibꝰ ſuis aliquando uel effugiat quodammodo/ uel nõnunq́; quaſi diſſoluere uideatur.. Cur melancholici ingenioſi ſint/& quales melan/ cholici ſint eiuſmodi:quaſes contra: Cap̃.v. Actenus quã ob cauſam muſarũ ſacerdotes me- h ancholici uel ſint ab initio/ uel ſtudio fiant/ ra/ tionibus primo cœleſtibꝰ: Secũdo naturalibus: Tertio humanis oſtẽdiſſe ſufficiat. Qę quidẽ cõfirmat in libro problematũ Ariſtoteles: Omnes enim inquit uiros ĩ quauis facultate præſtãtes melãcholicos extitiſ- ſe. Qua in re Platonicum illud quod in libro de ſcientia ſcribitur confirmauit: Ingenioſos uidelicet plurimũ cõ- citatos furioſoſq; eſſe ſolere. Democritus quoq; nul- los inquit uiros ingenio magnos /præter illos qui furo- re quodam perciti ſunt/ eſſe unquam poſſe. Quod quidem Plato inoſter in Phedro probare uidetur/ di/ cens/ poeticas fores fruſtra abſq; furore pulſari. Et-

1 1 4 4
ſidiuinum fur rte intelligi uult/ tamen nec; furor eiuſmodi apud phyſicos alijs unq́; ullis præterq́; melancholicis incitatur. Deinceps uero aſſignãdæ a no bis rationes ſuntiquare Democritus& Plato& Ariſto- teles aſſerant melancholicos nonnullos interdum adeo ingenio cunctos excellereſut nõ humani ſed diuini po tius uideantur. Aſſeuerãt id Democritꝰ& Plato& Ari- ſtoteles abſq; dubio:Rationẽ uero tantæ rei haud ſatis explicare uidentur. Audendũ tan ẽ(monſtrante deo) cauſas indagare. Melãcholiai id ẽ atra bilisſeſt duplex. Altera quidẽ naturalis a medicis appellatur: Altera ue/
ro aduſtione contingit. Naturalis illa nihil eſt aliud q́;
denſior quæã ſicciorq; pars ſanguinis. Aduſta ueroi ſpecies quattuor diſtribuitur. Aut em naturalis melan/ choliæ:aut ſanguinis purioris: aut bilis: aut ſalſæ pituitæ cõbuſtione concipitur. Quæcũq; aduſtione naſcituri iu dicio& ſapientiæ nocet. Nempe dum humor ille acce- ditur atq; ardet cõcitatos furenteſq; facere ſolet. Quam
græci maniam nuncupant: nos uero furorem. At quan⸗
do iam extinguitur ſubtilioribus clarioribuſq; partibuſ reſolutis ſolaq; reſtãte fuligine tetra/ſtolidos reddit&
ſtupidos. Quem habitũ melancholiam proprie& amẽ-
tiam uęcordiamq; appellant. Sola igitur atra bilis ila
quam diximus naturalem ad iudicium nobis ſapienti- amq; conducit. Neq; tamen ſemper. Sane ſi ſola ſit atra nimium denſaq; molcobfuſcat ſpiritus terret animum obtundit ingenium.Si uero pituitæ ſimplici miſceatur cum frigidus obſtiterit circũ præcordia ſanguis /cralſa quadam frigiditate ſegniciem adducit atq; torporem. Atq; ut denſiſſimæ cuiuſq; materiæ natura eſt/ quando eiuſmodi melancholia frigeſcit ad ſummum frigidita/
tis intenditur. Qu in ſtatu nihil ſperatur timentur
omnia: tædet cœli conuexa tueri. Si bilis atra uel ſim/ plen uel mixta putreſcit/ quartanam gignit febrem: lienis tumores:& multa generis eiuſdem. Vbi

amg Ackr aigt 8 ü un Rm Han Kluk tst Frii imj Diin dia raüd ct anl ſ mt xui 7 S2 ldht 2uu
19 a. fhr
1
De vita ſana
nimis exuberat ſiue ſola ſit ſiue cõiuncta pituitæ ſpirit
craſſiores facit atq; frigidiores. Continuo animũ afficit
tædio: Mentis aciem hebetat: neq; ſalit arcadico circũ
præcordia ſanguis. Oportet autem atrã bilem neq; tam
paucam eſſelut ſanguis: hilis. ſpiritus quaſi fræno care- ant: Vnde inſtabſlè ingenium labilemq; memorũ eſſe
contingat:Neq; tam multamut nimio põdere prægra- uati dormitare atqʒ egere calcaribus uideamur. Proin/ de neceſſarium eſt omino eam eſſe quoad eius natura patitur ſubtiliſſimã. Si enim tenuata ꝓ natura ſua max/ ime fueritſpoterit forſitan abſq; noxa etiam eſſe multa:
Atq; etiam tanta ut æquare bilem ſaltem põdere uide- atur. Abundet igitur atra bilis ſed tenuiſſima: Non ca/ reat humore ſubtilioris pituitæ circumfuſo: ne areſcat prorſus duriſſimaqʒ euadat. Non tamen miſceatur om/ nino pituitæ præſertim uel frigidiori uel multæ: ne frigeſcat.Sed bili ſanguiniq; adeo miſceatur:ut corpus unum conficiatur ex tribus: dupla ſanguinis ad reliqua duo proportiõe compoſitũ. V bi octo ſanguinis parteſ: duxæ bilis:duæ iterum atræ bilis portiones exiſtant. Ac- cendatur aliquantũ a duobus illis atra bilis/ accẽſaqʒ ful/ geat:non uratur:Ne quemadmodum ſolet materia du/ rior/ dum feruet nimium/uæhementius urat/& cõcitet. Dum uero refrigeſcit /ſimiliter frigeſcat ad ſummũ. Bi/ lis enim atra ferri inſtar quando multum ad frigus intẽ/ ditur friget ad ſummũ:quando contra ad calidum ual/ de dedliinat/ calet ad ſummũ. Neqʒ mirum uideri debet/ atram bilem accendi poſſe facile/ atq; accenſam uæhe/ mentius urere. Siquidem uidemus calcem illi ſimilem aqua perfuſam feruere ſtatim atq; exurere. Tãtam ad utrũqʒ extremũ melancholia uim habet unitate quadã ſtabilis fixæqʒ naturæ. Quæ quidem extremitas cæteris humoribus non contingit. Summe quidem calẽs/ſum/ mam præſtat audaciam imo ferocitatem/ Extreme ue- ro frigensſtimorem ignauiamq; extremam. Medijs ue

bili ſanguiniq; ꝑmixtaiquia& natura ſicca eſt& condi- tione qᷓ;tum ipſius natura patiturſtenuiſſima facile ab ii lis accęditur. Quia ſolida eſt atq; tenaciſſima mel diutiſſime flagrat. Quia tenaciſſimę ſiccitatis uni- tate potentiſſima eſt/ uæhemẽtius incaleſcit. Quemad modũ lignũ paleis ſi utraq; accendantur/ magis diutiuſ o; calet& lucet. Atqui a diuturno uæhementiq; calore fulgor ingẽs motuſq; uæhemẽs& diuturnus ꝓᷓficiſcũt. Huc tendit illud Heracliti: Lux ſicca/ aĩa ſapiètiſſima. AKAo pacto atra bilis conducat ingenio. Ca. vj. Varet forte quiſpiam:quale ſit corpus illud ha- qd moris eiuſmodi/ex tribus illis humoribꝰ ea qua diximus ꝓportione conflatũ. Tale ẽ ferme co/
lore quale aurũ eſſe uidemus: ſed aliquantũ uergit ad
purpuram. Et quãdo tam naturali calore q́; uel corporis uel animi motu accẽditur ferme non aliter q́; ignitum rubẽſq; aurũ purpureo mixtum calet& lucet: Atq; ue/ lat iris trahit uarios flagrate corde colores. Quæret ali quis iterum/quonam pacto humor eiuſmodi conducat ingenio? Nempe ſpiritus ex hoc humore creati/ primo quidem ſubtiles ſunt non aliter q́; aqua illa quã& uitæ: ſeu uitis aquã nominãt/& ardentẽ:quotiens ex craſſio- ri meroquadam ad ignẽ diſtillatione ut fieri ſolet/ ex/ primitur.Spiritus em̃ ſub anguſtioribus atræ bilis eiuſ- modi compreſſi meatibusſ uxhementiore ob unitatem
calore maxime tenuãtur: perq; artiores meatus exp
ſi ſubtiliores erumpunt. Deinde calidiores ſimili ter at/ q; eadem ratione lucidiores. Tertio motu agiles actiõe uæliementiſſimi. Quarto/ ſolido ſtabiliq; humore iugi/ ter emanãtes actioni diutiſſime ſeruiunt. Tali aũt ani-
orẽq; gradibus affecta uarie affectus

eiuff dca mo Düm hua fär uot aict eut ak bus enü tc In res uedcf ld eun 10 8 Sdh li a cei
u, lir
4 De vita ſana. mus noſter obſequio frætus indagat/ uæhementer:Per/ ſeuerat inueſtigando diutius.Facile quęcũqʒ inueſtiga/ uerit inuenit:clare ꝑſpicit:ſincere dijudicat:ac diu reti/ net iudicata. Adde q; quẽadmodũ in ſuꝑioribus ſignifi/ cauimus/animus inſtrumẽto ſiue incitamẽto eiuſmodi quod centro mũdi quodãmodo cõgruit atq;(ut ita dix/ erim)in ſuũ centrũ animũ colligit/ ſemꝑ rerũ omniũ& centra petit& penetralia penetrat. Congruit inſuꝑ cũ Mercurio atq; Saturno. Rec alter altiſſimus omniũ planetarũ/jinueſtigantẽ euehit ad altiſſima. Hinc philo-/ ſophi ſingulares euadũt: Pręſertim cũ animus ſic ab ex/ ternis motibus atq; corpore ꝓprio ſeuocatꝰ& q́; proxi/ mus diuinis/& diuinorũ inſtrumentũ efficiatur. Vnde diuinis influxibus oraculiſq; ex alto repletꝰnoua quæ/ dam inuſitataq; ſemꝑ excogitat/& futura prædicit. Qd non ſolũ Democritus atqʒ Plato affirmant/ſed etiã Ari/ ſtoteles in problematũ libroſ& Auicenna in libro diui/ norũ/& in libro de anima cõfitentur. Quorſum hæc de atræ bilis humore tam multa? Vt meminerimus/ quan/ tum atra bilis/jimo candida bilis eiuſmodi quærenda&
nutrienda eſt tanq́; optima/tantũ illã quæ contra ſe ha/
bet(ut diximus)eanqᷓ́; peſſimã eſſe uitãdã. Adeo enim dira res eſtjut a malo dæmone eius ĩpetus inſtigari Se⸗ rapio dixerit& Auicenna ſapiens nõ negauerit.
ʒ quinq; ſint præcipui ſtudioſorũ hoſtes: Pituita:
Atra bilis: Coitus: Satietas: Matutino ſomnus:; Ca.v ij.
Taũt redeamꝰ illuc unde iã lõgiꝰ digreſſi ſumꝰ/
u ögiſſima uia ẽ: quæ ad ueritatè ſapiẽtiãq; ꝑdu,
6 cit: grauibꝰ terræq; mariſq; plena laboribꝰ. Rui⸗ cũq; igit᷑ hoc iter aggrediunt᷑ ut poeca quiſpiã diceret/
ſæpe terra mariq; ꝑiclitant᷑. Siue em̃ mare nauigent cõ- tinue inter fluctusſid eſt humores duos/pituita ſcilicet, & noxiam illã melãcholiam/ quaſi inter ſeyllam charyb- dimq́; iactantur. Siue terra(ut ita dixerim) iter agant tria mõſtra protinus ſeſe illis obijciunt. Primumſterre/

Liber Pꝛimus na Venus/ Priapuſqʒ nutrit. Secundum Bacchus& Ce/ res. Tertium/ nocturna Hecate frequenter opponit. Ergo& Apollo ab æthere& Neptunus ab æquore&a terra Hercules ſæpe uocandus: ut mõſtra eiuſmodi bal ladis inimicaliaculis Apollo trãſfigat: Neptunus tridẽ/ te domet:claua Hercules contundat/& laceret. Primũ quidem mõſtrum eſt uenereus coitus: præſertim ſi uel paulum uires exceſſerit. Subito nãq; exhaurit ſpiritus præſertim ſubtiliores: cerebrumch debilitat: labefactat ſtomachum atq; præcordia.(Quo malo nihil ingenio aduerſius eſſe poteſt. Cur nam Hippocrates coitumco mitiali morbo ſimilem iudicauit? niſi quia mẽtem qua ſacra eſt percutit: tantũq; obeſt: ut Auicẽna in libro de animalibus dixerit: Siquid ſpermatis ſupra q́; naturato lereticoitu ꝓfluat obeſſe magisſqᷓ; ſi quadragies tantũ- dem ſanguinis emanarit: ut non iniuria priſci muſasat/ Mineruam uirgines eſſe uoluerint. Huc platonicum illud ſpectat: Cum Venus muſis minitaretur niſi ſacra uenerea colerentſſe contra illas ſuum filium armaturã Reſponderunt muſæ: Martio Venus Marti talia mini- tare. Tuus enim inter nos cupido non uolat. Deniq;m tura nullum ſenſum longius q́; tactum ab intelligentia ſegregauit. Secundũ monſtrum eſt uini ciiq; ſatietaſ Quippe ſi uinum uel nimium uel nimis calidum uæhe/ menſqʒ fuerit caput ipſum humoribus peſſimiſq; ſumi implebit: Mitto ꝙ inſanos facit ebrietas. Cibus uero ni⸗ mius primum quidem ad ſtomachum in ipſo coquen- do omnem naturæ uim reuocat. Quo fit ut capiti ſimu ſpeculationiq; intendere nequeat. Deinde inepte co- us multis& craſſis uaporibus humoribuſc; aciẽ men/
tis obtundit. Quinetiam ſi ſatis coquatur: tamenut G
lienus ait animus adipe d ſanguine ſuffocatus cœleſte
aliquid peruidere non poteſt. Tertium deniq; mon
ſtrum eſtad multã noctẽ/ præſertim poſt cœnã freque᷑- tius uigilare:unde etiã poſt ortũ ſolis dormire cogar
—————————--.
—

. 2 4
De vita ſana. Quoniã uero in hoc errãt fallũturqʒ ſtudioſi permulti: iccirco quantũ ingenio noceat latius explicabo:atq; ra- tiones ſeptẽ præcipuas afferam: Primã ab ipſo cœlo: Se cũdam ab elementis: Tertiã ab humoribus:Quartã ab ordine rerum:Quintã a natura ſtomachi:Sextam a ſpi/
aAin ritibus: Septimà a phantaſia deductam. Principio tres
planetæ/ quemadmodũ in ſuperioribus dicebamus ¹ templationi& eloquentiæ maxime fauent: Sol/ Venus, atq; Mercurius. Hi uero paribus ferme paſſibus cõcur-/ rentesaduentante nocte nos fugiunt:Die uero uel pro pinquante/uel iam ſurgente reſurgunt/ noſq; reuiſunt. Poſt uero ſolis ortũ in plagam cœli duodecimã:quę car ceri tenebriſq; ab aſtronomis aſſignat᷑: repente trudun tur. Ergo nõ qui uel nocte quando nos fugiunt/uel die poſt ſolis ortum/ quando carceris tenebrarũq; domũ in⸗ trant: ſed qui uel ꝓpemodum petentibus ortũſuel iam ſurgentibus ad contemplandũ ſcribendumq; /jipſi quo/ qʒ conſurgunt /ij ſoli acutiſſime ſpeculantur& eloquen/ tiſſime inuenta ſua ſcribunt /ſatq; componunt. Ratio ſe/ cunda ſcilicet ab elementis eſt talis. Oriente ſole moue tur aerſtenuaturqʒ& claret:occidente uero contra. Sãâ⸗ uis autem& ſpiritus/motum qualitatẽq; aeris circũfu/ ſinatunag ſimilis ſequi neceſſario compellunt. Tertia ratio/quę ab humoribus duciturſeſt eiuſmodi. In auro/ ra mouetur ſanguis/& regnat/ motuq; tenuatur/& cale⸗ ſcit/& claret: Spiritus uero ſanguinẽ ſequi imitariq; ſo-⸗ lent. Verum accedente nocte melancholia illa craſſior & frigidior atqʒ pituita dominãtur:quæ ſpiritus ad ſpe⸗ culandum ineptiſſimos ꝓculdubio reddunt. Quarta ra tioſ quæ trahitur ab ordine rerũ hęc erit. Dies uigiliæ: nox ſomno tributa eſt: Quoniã cũ ſol uel ad hemiſpęri⸗ um noſtrum accedit/uel ſuper ipſum incedit/ radijs ſuis meatus corporis aperit/ atq; a centro ad circunferentiã humores ſpirituſq; dilatat: Quod quidẽ ad uigiliã acti⸗ oneſq; excitat atq; conducit: Contra uero/ quando es
4.

—
71„ 4——
Liber pꝛimus. dit om̃ia coartantur: Quod naturali quodã ordine inui tat ad ſomnũ:maxime poſt tertiam aut quartam nocti partem. Quiſ uis igitur mane quiclem ormitat /quan/ do ſol munduſq; excitat:ad multam uero noctẽ uigilt
quando natura dormire iam& a laboribus quieſcere in
betſhic abſqʒ; dubio cum ordini uniuerſiitum ſibijpſire/ ugnat: dum contrarijs ſimul motibus perturbatur at/ q; diſtrahitur. Sane dum ab uniuerſo mouetur ad exii maipſe ſeſe mouet ad intima. Atq; contra:dum ab uni uerſo ad intima trahitur/ipſe ſe interim retrahit ad ex/ terna. Ergo peruerſo ordine motibuſq; contrarijs tum corpus totũſtum ſpiritus ingeniũqʒ ꝓrſus labefactatur. Quinto loco a natura ſtomachi in hunc modũ argumẽ tamur. Stomachus diuturna diurni aeris actione aper tis poris admodũ dilatatur: euolantibuſq; ſpiritibustan dem ualde debilitatur. Igitur ſubeunte nocte nouãſpi rituũ copiam exigit qua foueatur. Quapropter quicũ/ q; eo tempore contemplationes longas& difficiles in/ choat/ipſos ad caput ſpiritus retrahere nititur. Hi uero diſtractimeq; ſtomacho ſatis meq; capiti faciunt. NMlaxi⸗ me uero nocetſſi poſt cœnã lucubrantes diu eiuſmodi ſtudijs attentius incumbamus. Pluribus em̃ tunc adco/ coquendum cibum ſpiritibus multoq; calore ſtomacꝭ indiget. Hæc uero duo ſucubratiõe ſtudioq; tali diuer tunt᷑ ad caput. Quo fit/ ut neq; cerebro neq; ſtomacho ſuppetant. Adde ꝙ caput ob eiuſmodi motum crallio/ ribus cibi repletur uaporibus: Atq; cibus in ſtomacho a calore& ſpiritu deſtitutus crudeſcit/& putret. Vnde rurſus caput opplet& lædit. Deniq; matutinis horis
quando ſurgendum eſtut excrementis omnibus ſom
no retentis ſingula membra purgenturſtunc id qd peſ ſimũ eſt/ qui nocte lucubrãdo concoctionẽ penitus in/ terruperat: idem dormiendo mane excrementorũ ex- pulſionẽ diutius impedire compellitur. Quod quidem tam ingenio q́ʒ corpori medici om̃es obeſſe q́;plurimd
Quod quidem
— —,—
——

lri„2 tm 3 Deb öe Ha
canendũ ſe cithara pſalmiſq́; ſurgere. Surgere quidem
Devita ſana.
arbitrantur. Merito ergo 5 nocte contra naturam ꝓ
die/ atq; conuerſo: die rurſus pro nocte utuntur tanq́ʒ noctuæ ij etiam in hoc uel inuiti noctuas imitantur: ut quẽadmodũ illis ſub ſolis lumĩe caligãt ocli: ita& ijs mẽ tis acies ſub ueritatis ſplẽdore caliget. Sexto loco a ſpi ritibus idem ita probatur. Spiritus fatigatione diurna: præſertim ſubtiliſſimi ꝗq; deniq; reſoluũtur: Nocte igit pauci craſſiq; ſuperſunt ſitterarũ ſtudijs ineptiſſimi: ut nõ aliter mancis horum fretum alis ingeniũ uolare poſ ſit:qᷓ; ueſpertiliones atq; bubones. Cõtra uero poſt ſom num mane ſpiritibus recreatis/membriſq; adeo corro/ boratis/ ut minimo ſpirituũ amminiculo egeant multi ſubtileſq; ſpiritus adſunt:qui cerebro ſeruiant: atq; ex/ peditius obleqgai poſſunt in membris fouendis regen/ diſq; parum admodum occupati. Poſtremo ſeptima ra tioſic a phãtaſiæ natura deducitur. Phantaſia ſiue ima/ ginatio ſiue cogitatioſſeu quouis alio nomine nuncupã da uidetur multis longis/contrarijs inuigilando imagi- nibus/ cogitationibus ſcuriſq; diſtrahitur atq; turbatur. Quæ quidẽ diſtractio perturbatioq; ſequenti contem- plationi tranquillam ſerenãq; mentem penitus poſtulã tinimiũ contraria eſt. Sola uero nocturna quiete agita tio illa ſędatur tandẽ atq; pacatur.lgitur accedente qui/ dem nocteſemꝑ turbata mente:recedente uero/utplu/
rimũ mente tranquilla ad ſtudia nos cõferimus. Quicũ-
q; uero mente nimiũ agitata res ipſas iudicare conãtur; ij nõ aliter qᷓ; illi qui uertiginem patiunt᷑ omia uerti pu- tãt(ut Plato inꝗt) cũ ipſi uertant᷑. Quãobrem ſcite Ari ſtoteles in œconomicis iubet añ lucẽ ſurgere: aſſeritqʒ id& ad corꝑis ſanitatẽ/& ad philoſophiæ ſtudia ꝓdef- ſe qᷓ;plurimũ.Sed hoc ita accipiendũ eſt/ſut cita& modi ca cœna matutinã cruditatẽ diligentiſſime deuitemus. Deniqʒ ſacer ille uates Dauid omipotentis tuba dei/nũ- q́; dicit ueſpereſed mane ſemp atq; diluculo in deũ ſuũ

Liberpꝛimus
mente ea hora om̃ino debemus: Mox etiã corpore: ſi
modo id cõmode fieri poſſit. Quaæſit hora inchoandis ſtudijs oportunior: quis ue continuandi modus: Ca. viij.
X ijs quæ in ſuperioribus diſputata ſunt: ferme e iam ſatis cõſtat/oportune noſtra nos ſtudia ex/ grqirri: uel ſtatim oriente ſole: uel hora una ſaltẽ uel duabus ad ſummũ ante ſolis exortũ. Sed anteq́; ele cto ſurgas/perfrica parumper ſuauiterq; palmis corpus totũ primo:Deinde caput unguibusſed id paulo leuiꝰ Hac in re te Hippocrates ammoneat. Nam frictionei- quit ſi uchemens ſit/durari corpꝰ:Si leuis/molliri:ſi mul ta minui:ſi modica/jimpleri. Cũ e lecto ſurrexeris noli ſubitæ lectioni meditationiq; prorſus incumbere: Sed ſaltem horæ dimidiũ cuilibet expurgationi concedito: Mox meditationi accingere diligẽter: quã ad horã cir/ citer unã pro uiribus ꝓrogabis. Deinde remittes parũ/ per mẽtis intentionẽ: atq; interim eburneo pectine di- ligẽter& moderate pectes caput ſa frõte ceruicẽ uerſus quadragies pectine ducto. Tũ ceruicẽ panno aſperiori perfrica. Demũ reuerſus ad meditandũ/ duas inſuꝑ ho- ras aut ſaltẽ horam unã ſtudio dedicato. Produci uero nõnunq́; ſtudia poſſunt ſed aliquanta interdũ intermiſ- ſione factaſad horã uſq; meridianã. Quinetiam interdã qᷓuis raro niſi cibũ interim cogamur aſſumere poſt me/ ridiem circiter horas duas. Sol em̃ circa ortũ potẽs eſt: potẽs& in medio cœlo: in plaga quocq; illa cœlii quæ me/ diũ proxime ſequit᷑:quã nonã aſtronomi uocãt& ſapi/ entię domũ ſol maxime gaudet. Quoniam uero poetæ om̃es phœbũ muſaꝶ ſcientiarũq; ducẽ eſſe uolunt me/ rito ſiquid altius excogitandũ eſtihis horis potiſſimum cogitetur: ſi muſæ quærẽdæ horis eiſdem phœbo duce quærantur. Reliquæ em̃ horæ ueteribus alieniſq; legen/ dis ꝑotius qᷓ; nouis proprijſq; excogitandis accõmoda tæ uidentur. Semper autem meminiſſe debemus quali/

einch
8
6 4 4 3
1 ebun O
bet hora ſemel ſaltem pauliſper remittendã eſſe mentis intentionem. Cum em̃ ob intentionẽ eiuſmodi ſpiritus reſoluantur/n Dum laboras animo /interim corpore conquieſce. Ma/ la eſt defatigatio corporis:peior animi: utriuſqʒ ſir
uitãqʒ diſperdens.Deniq; haud ulterius meditatio pro cedat qᷓ; uoluptas: Potius uero citra.
Quomodo ſit uitanda pituita: Ca.ix.
Pereprecinm fore uidetur /quæ noxia litteratis
0 eſſe diximus repetere breuiter: atq; remedia
ſingulis adhibere. Ergo ne pituita nimis augea tur jexercitatione quotidie ſtomacho ferme uacuo bis utendum: nunqᷓ́; tamen laborioſa:ne acuti ſpiritus diſ⸗ ſoluantur:excrementa diligentiſſime ab omnibus me/ atibus expurganda.Sordes a corporis totius cute ſ capi/ tis præcipue tum lotione /tum frictione penitus abſter/ gendæ. Vitanda alimenta frigida nimiũ: atq; niſi obſti/
terit atra bilisetiam humida/& om̃ino quæ pinguiaſ ui
rulenta/ uiſcoſa/uncta/glutinoſaq; ſint: uel quæ facile pu treſcere ſoleant.Si ſtomachus uel natura uel ætate ſit fri gidus:aut dimittẽ dus om̃ino/ aut certe minuẽdus aquę potus. Moderatus cibus ſit oportet: ſed potio modera- tior. Habitatio alta a graui nubiloq; aere remotiſſima:
Tum ignis tum calidi odoris uſu humiditas expellen/⸗
da. Prohibendũ frigus a capite:maxime uero ceruice
atq; pedibus: Multum em̃ obeſt ingenio. Prodeſt mo-
deratus uſus aromatũ in frigidioribus epulis:nucis mu
ſcatæ præſertim& cinamomi& croci: Dinziberis quo-/
qʒ conditi mane ſtomacho uacuo: quod ſenſibus etiam & memoriæ maxime ꝓdeſt. 2et b
Qua ratione uitanda ſit atra bilis: Ca.x.
Eſſimã uero illam quã in ſupioribus deteſtaba-
p mur atrã bilem/ hæc augent: Craſſum/ turbidũ
qʒ uinũ /præcipue nigrum: Cibi duri ſicci/ſalſi/
nerito ſi nunq́; ceſſes tendere lentus eris.
nul peſſima: oppoſitis hominẽ motibus ſimul diſtrahens/
“

1
Liber pꝛimus.
acres acuti ueteres uſti/ aſſi/fricti carnes bouis& lepo
ris:caſeus uetus:ſalſamenta: legumina: præcipue faba:
lenticula:melongia:eruca: braſſica: ſinapis: radicula:al/ lium:cępa:porrum:mora:cariotæ:& quæcunq; calefaci unt uel frigefaciunt ſimul atq; deſiccant/& omia nigra. Ira: timor:miſericordia:dolor: ocium: ſolitudo:& quæ- cũqʒ uiſum& olfactũ auditũqʒ offendunt: omniũ uero: maxime tenebræ. Præterea exiccatio corporis nimia ſiue longis nata uigilijs ſiue multa mentis agitatiõeſuel curaſeu frequenti coitu: uſuq; rerum calidarũ multum atq; ſiccarum: ſeu immoderata quadam deiectione at/ q; purgatione uel exercitatione laborioſa; uel inedia ſiti calore uel ſicciore uento/ uel frigore. Cũ uero bilis atra ſemꝑ ſicciſſima ſit frigida quoq;/ licet nõ æque ſhu- ĩc certe reſiſtendũ ẽ rebꝰ ꝗdẽ modice calidis:hũidis vo q́;maxime. Cibis elixis aſſidue: qui coquantur facile:& ſubtilem gignant ſanguinè atq; qhariſlimnü. Sed interim ut ſtomachi& pitnitæ ratio habeatur: perinde atq; biliſ atræ epulæ cinnamomo& croco& ſandalis condiãtur. Conferunt ſemina peponis:atq; cucumeris/& pinei nu clei abluti. Conueniũt lacticinia om̃ia:lac: caſeus recẽs: amygdalæ dulces. Cõueniunt carnes auiũ:& pullorum gallinaceorum: quadrupedũ ue lactentium: oua ſorbi/ 8 maxime:& ex membris animalium cerebellum: dul cia mala:pyra: perſica:pepones: pruna damaſcena: at/ ſimilia: Cucurbita rite cocta:herbæ humidæ non uiſ- coſę: Ceraſia uero ficus:uuas minime laudo. Nauſeam uero& ſatietatẽ ualde deteſtor. Nihil autem aduerſus
hãc peſtem ualentius eſt q́ʒ; uinũ leue/ clarũ /ſuaue ſodo/
rumad ſpiritus præ cæteris ꝑſpicuos generandos aptil/ ſimũ. Nam ut Platoni& Ariſtoteli placet/ hic humor hoc uino nõ aliter mollit᷑ atq; dulceſcit& claret /ꝗᷓ uel lu pini aqua pfuſiſuel ferrũ flammis accenſum. Verũ quã⸗ tũ eius uſus ſpiritibus& ingenio ꝓdeſt tantũ nocet ab/
uſus. Præterea infundere aurum ul argentum maxime
„——— 2

ir r Zal add den r un mler xh Tre el H du 1 8 ale da dache it Sctae . ra leii
i wocl
3 Srmh
Devitaſana ignitum ſeorũqʒ folia in poculis uel in ipſo iure prodeſ- coſentaneum eſt:atq; aureo uel argenteo uaſculo bi/ bereſciboſqʒ ſumere.lItem perutile eſtſi ſępe ſtomacho
uacuo liquiritiæ ſuccus deglutiatur: Succus quoq; puni ci pomi dulcis:atq; dulcis arancei. Conducunt non me/ diocriter ſuaues odores/tẽperati maxime: at ſi regnat frigusiad calidum declinantes:ſin dominetur calor/ uer
gentes ad frigidum. Temperandiſunt igitur ex roſis: uiolis: myrto: camphora:ſandalis:aqua roſacea:quæ fri-
fdha ſũt. Rurſ ex cinnamomo:citro:arãceo:chariophi- 1
s:mẽtha:meliſſa:croco: ligno aloe: Lunb 3imuſeseu calida. Verni flores proſunt imprimis& folia citri/ſiue
arancei/ odoraq; poma: ſed maxime uinũ. Odores eiuſ- modi prout cuiq; conuenit:& naribus hauriendi ſunt; & pectori atq; ſtomacho admouendi. Odores uero ca
lidos multum ſiccoſq; ſi ſoli fuerint& continui /nõ pro-⸗ bamus. Tenendus ore hiacynthus qui aim uæhemẽter exhilarat. Hierobotanũ quoq;:id eſt ſclarea ſilueſtris tũ cibo tũ odore confert. Bugloſſa rurſus. borago: meliſ- ſa:horũq; trium aqua. Rurſus lactuca:endiuia:uua paſ- ſula:lac amygdalinum/ menſæ familiariſſima eſſe debẽt. Fugiẽdus aer/ aut feruens/aut glacialis nimium/ aut nu/ bilus:Sed aer temperatus ſerenuſqʒ liberrime admittẽ/
dus. Mercurius/ Pythagoras/ Plato/ iubent diſſonantẽ
aim uel mærentem cithara cantuq; tã conſtãti ꝗᷓ concin/ no componere ſimul atq; erigere. Dauid autem poeta
ſacer pſalterio pſalmiſq; Saulem ab inſania liberabat.
Ego etiã(ſi modo infima licet componere ſũmis) quan/ tum aduerſus atræ bilis amaritudinem dulcedo lyræ cã- tuſq; ualeat/ domi frequenter experior. Laudamus fre quentem aſpectum aquæ nitidæ: uiridis: rubei ue colo-
ris:hortorum: nemorũq; uſum:deambulationem ſecus flumina/ perq; amœna prata ſuauẽ: equitationem quo/
q; geſtationem nauigationemq; lenem ualde proba-
mus. Sed uarietatem imprimis/ facileſq; occupationes
b iiij

e3—
„ 4
ö“ —— 8—
diuerſaq;ʒ negocia non moleſta: aſſiduam hominũ gra tioſorũ conſuetudinẽ. 5 De curatione ſtomachi: Ca. xj. Fquitur ut curam ſtomachi diligentiſſimam ha I beamꝰ: ne nauſeam cruditatẽ ue adduacat uaq́ ſa tietaslcaputq́; offendat. Bis cibꝰ quotidie ſumẽ- dus eſt/& modicus atq; leuis cinnamo mo /mace ſnuce muſcata moderate conditus. Semper tamẽ ſiccus cibus pondere alimenta mollia potũq; exupet: niſi forte atræ bilis ſiccitatem admodũ uereamur. Famem(ſi commo/ de fieri põt) cibus/ſitim potus expectet. Auiditas utri/ uſq; ſuperſit menſæ. Faſtidiũ& ſaturitas procul abſint. Abſtinendũ ab ijs quæ ob nimiam humiditatẽ uel uiru- lentã& unctam uiſcoſamq; materiã ſtomachũ relaxaã- do debilitant: uel etiam frigida aut calidiſſima ſunt: aut ꝓpter duriciam ægre coquũtur. Et quæ talia ſũt/ ut diu poſt menſam palato ſaporem reddant moleſtiorè: ſiue inflent: ſiue caput multis uaporibus impleant: Ab om̃i/ bus imprimis quæ facile uel extra aluum/ uel in aluo pu treſcant. Dulces ſapores aut acres ſi ſoli ſint/ nullo pacto probamus: Sed dulces/ acri quodam uel acuto uel ſicco uolumus temperari. Maſtix& mentha ſicca: ſaluia re/
cẽs: uuæ paſſulæ: cydonia poma cocta/ cõdita ſaccharo:
cicorea:roſa:corallus:Lotus capparis& aceto cõditus ſtomacho amiciſſima ſunt. Mala præterea punica ſapo re inter acidum dulcẽq; medio:& om̃ino quæcunc; mo derate acida ſunt& aliquantulũ auſtera: quæ medici ſti- ptica uocant: ſiue quæ aliquantũ acuta ſunt uel ſalſa ſuel aromatica: Myrobalani autẽ omia ſuperant. V inũ quo- q́; rubeũ potius qᷓ; album/ ſapore quaſi paululũ ſubama- ro: ac niſi caliditas ul deſtillatio aliter poſtulauerit opti mũ erit merum bibitũ paulatim. Omnino aũt liquidio/ res epulæ prius ſumendæ q́; duriores. Sumpto uero el- bo conuenit coriandrũpomũq; cydoniũ conditũ ſacha ro:malapunica/& pyra auſterai neſpilę quoq́;& perſi-
——

Doe vita ſana. 84 ſicca atq ſimilia. Mandere uero oportet/ anteq́; de/ ma
9„ 9 9 18„„2
ceſſar ſan er
quaſi concoxeris. Neq; dormiendum ꝑol ridie niſi maxima cõat neceſſitas: Atq; id q prius q́; horas duas uigilauerimus. Nocte tamen ſum,/
pta cœena hora ut uidetur una uigiliæ ſufficit. Coitꝰ ſio
macho peſtilens:præſertim ſi uel ſaturo ſtatim/ uel eſu- ¶
riente concumbas. Ocio mæret ſtomachus: exercita/ tiõe gaudet:niſi dum cibo ſit plenus. Sumpto cibo ſta/- tim modice deambulandum: mox uero ſedendũ. De ijs quæ fouent membra præcipua Ca.xij.
hil eſſe ſalutarius tiriaca:
ſingulis membris& uiribus Itũ ſꝑiri g Huiꝰ igitur in primis utemur drachma dimidiaſaut ſal/ tem drachmæ tertia parte bis qualibet hebdomada hy/ eme& autumno:ſed æſtate ſatq; uere ſemelſuel ſolaſuel ſi placet frigidis humidiſq; temporibus cũ pauculo me/ ro claro/ſuaui:temporibus uero calidis/ſicciſqʒ/præſer,/ tim ſi natura uel ætas ſit calidior: cum aquæ roſaceæ dua bus uncijs aut tribus: ſtomacho ſcilicet uacuo/ ſex aut
. 7
tibus atq ingeniow

—
—— ——
——
——
Ziber pꝛimus ſeptem horis ante cibum. Si tiriaca deſitidab tmusmi⸗ tridatum:Sed ubi tiriacam mitridatum ue ſumimus/eo die ab omni re calida penitus abſtinendum: ac ſi æſtas aut uer fuerit frigidis eſt utendum. Secundo uero loco eadem in cauſa probatur ab om̃ibus aloe/rite electa at/
qʒ lota.Sume myrobalanorũ chebularum drachmas du
as:roſarũ purpurearum/ fandali rubei /emblicorumſcin
namomi ſ crocii corticis pomi citriſbeemmeliſſæ/id eſſ
citrariaæ ſingulorũ drachmam unam:aloes electæ riteq;
ablutæ drachmas duodecim. Ex ijs confice pilulas opti⸗ mo mero: Quibus hebdomada qualibet ſemel utaris diluculo:eo ſcilicet pondere: quod naturæ tuæ conue/-
niat: Aeſtate quidem cum aqua roſacea: alias uero cum uino. Quibus autẽ diebus neq; tiriacam neq; pilulas aſ
ſumes utere confectione eiuſmodi mane atq; ueſpere duabus/ aut tribus ante cibum horis. Sume cinnami ele
ctiſſimi drachmas quattuor: chebularum myrobalano/
rum duas:& totidem emblicarũ/ croci/ roſarum purpu-
rearum drachmã dimidiam: ſandalorum rubroꝶ drach mas duas: corallorũq; ſimiliũ drahmam unam: Sacchari
albiſſimi quantum ſatis eſt. Funde ſacharum aqua roſu cea atq;ʒ ſucco citri uel limonũ æqualibus uidelicet por/
tionibus:Coque ſuauiter. Deinde adde muſci tertiam drachmæ partem/ atq; ambræ tantundem. Demũ conſſ ce bolos ſolidos quos morſulos uulgo nominant:auro/
q; inuolue. Tria hæc ipſi eo uſu quo præſcripſimus ex-
Perti ſumus ſtiriacam& aloem ita(ut diximus)tempe/
ratam/ confectionẽq; illam ſingulis conferre membris
& uiribus& ſpiritibus: acuere ſenſus /atq; ingeniũ:me/
moriam confirmare: Pituitam quoq;& bilem atqʒ atrã bilem illis pilulis facile uel educi uel emendari. Præte/
rea ætati cuilibet& naturæ tria quæ diximus familiariſ- ſima iudicantur. U De Medicinis contra Pituitam: Ca. xiij.

cha en
des Iir on tern di er nf Sen att Kini Al em n H ri as
is perfecte diluta.
Iaduerſus exundantem pituitam acrius pugnã- fI dum fuerit pilulas aurora ex hierapicra Galie/
ni:uel quas Meſues elefanginas nominat/ dabi- mus. s. quot& quotiens oportuerit/ uel etiam in robu- ſtiore natura pilulas ex hiera ſatq; trociſcis agarici pari portione compoſitas: ſemper uero cum melle roſaceo liquido atq; oximelle:aquaq; maratri:id ẽ feniculi. Qui certe ſyrupus in pituita digerenda etiã ante pilulas atqʒ poſt eas maxime prodeſt. Si una cũ pituita cæteri quo- q; humores turbent pilulis ex reubarbaro Meſiues uel pilulis quæ ſine quibus a poſterioribus nũcupant᷑ /opor tune purgabimus. Omnẽè uero uæhementem repenti⸗ nãq; deiectionem purgationemq; penitus deteſtamur. Nam ſtomachũ corqʒ debilitat: ſpiritus multos exhau/ rit: confundit humores: ſpiritus fumis humorum fuſcis
obtenebrat b b De deſtillatione: Ca.xiii. Bi caput ꝓpter pituitam deſtillatiõibus fluctu- u at:quandoq; hora ſomni aliquot ex pilulis quas modo deſcripſimus /dabimus. lubebimus præ/
terea ea hora& alijs tus ſæpe mandere. Nam mirifice
deſtillationibus& ſenſibus omibus memoriæq; ſuccur/
rit. Rurſus muſcata nux& tiriaca ore retenta/ ꝓbatur:
Maiorana quoqʒ; quã amaracũ nominant/ uel eius aqua
admota naribus ul infuſa. Poſt cibũ uero alimentorum
fumos coriandro cydoneiſq; coercebimus. De dolore capitis: Ca.xv.
Icaput ſæpe doleat humore grauatum frigido/ I prxtter illa quæ narrauimus/ confectionem illam quam diambram nominant uel diacori uel pli-
ſarchoticon tenere ore iubebimus: Quinetiam maſtij/
cem ſæpe mandere, Præterea linire frontem/ tempora,/ ceruicem/ maioranæ/ feniculi/ rutæ folijs una cum oleo roſaceo tunſis:Similiter aloe/ aceto oleo ſjaquaq; roſace-

1
Liber pꝛumus De cura uiſus: Ca.xvj.. Bi oculi caligant nec; rubentitamen neq; aliud u prabẽt ullũ caloris indiciũ/tũc ſane collyiriũ ex aꝗᷓ feniculi /maioranæ chelidoniæ rutę adhibito croco& antimonio cõfert. Sed aqua eiuſmodi prius dẽ ſiori panno eſt exprimẽda. Nihil tamẽ admoueas ocu/ lis miſi antea pilulis lucis ſæpe purgaueris. At ſi caligan/ tes oculi rubeant:ſubito pilulis ex fumo terræ compoſſ tis purga. Mox collyriũ ex aqua roſacea& ſacharo pro- deſt. Nonnunq́; uero albumine oui/ tutia/ lacte adie/ ctis;primum opitulatur. Om̃ino autem quotidianus uſus maratri uiſum ſeruat& acuit. Semẽ quidẽ eiꝰfre/ quenter ore tenere oportet folia uero comedere. Tri/ phera mĩor a Meſue deſcripta optima ẽ. Optimũ quo⸗ tidie uacuo ſtomacho myrobalanũ/ chebulaà conditã ſu mere: atq; cũ ea nõ nihil panis ex ſacharo /maratroq; in puluerẽ ducto compoſiti. Quod inſuꝑ ingenio mirum in modũ /ac ꝓducẽdæ uitæ prodeſt. Fdi quinetiã uſus oculis eſt ſingulare præſidiũ. In omni uel dolore ca pitisuel caligine oculorũ diuertendi ſũt retro uapores frictiõibus cucurbituliſq;: Ac ſi calor in cauſa ſit ſanguil- q; abũdet hirudines ceruici& humeris adhibebimus. De guſtu inſtaurando: Ca.xvij. Tomachus ſæpe litterarũ ſtudioſis guſtum fere omnẽ amittit:ſi id pituitæ uitio incidit/ ꝗc aci dus oris ſapor/ uel ſaliua multa& Llutinoſortn dicat poſtq́; aluũ ſubduxeris medicinis quas ſupra nar rauim ſaromatico roſaceo utere. s. ſacharo roſaceo mix to melle quoq; roſaceo cũ cinnamo.Solo etiam uel ein ęibere cõdito: uel mẽthę ſyrupo: Sed imprimis tiriaca. Sinautẽ bilis copia forte cõtingit/ quod quidẽ os amaꝶ oſtendere ſolet/ ſimiliter poſt purgationẽ ex aloe ſicut diximus præparataſuel reubarbaro/ aſſume ueltriaſan/ dalũ uel oxigacharã& ſacharo aceto albo a uino acrio- ris punici mali cõpoſitã: V el perſica/pyra ue ſiue condi

1
11
cheg gt.
taſſiue ſyrupo cõfecta: ſicut Meſues docet: uel noſtram eiuſmodi cõfectionẽ guſtui ſaluberrimã. Sume ſachari roſacei uncias quattuor:diamare nati uncias duas: dia/ eitoniten tantundem. s. uncias duas: mirobalanorum chebularum ſemunciam: emblicarum tantundem: San
dali rubei coralli rubri utrorũqʒ æque drachmã dimidi am. Funde inſuꝑ iuleb ex ſucco citri uellimonis tres un
cias aut duas. Ocł ſi ſtomachus debilis eſt& frigidꝰ adij ce duas cinnami drachmas: His ante cibum duabus ho ris utendum Nauſeã ſemꝑ ab utroq; natã humore tol- ieiuno ſtomacho albi aceti roſacei/ſi duplo ſachari pon dere miſceat᷑. Rur mẽthæ ſyrupo atq; abſinthij.lte mẽ tha uel aceto cõditaſuel acido malipunici ſucco diluta. De exacta atra bilis cura: Ca. xviij Erum miſſa hæc tanq́; leuiora iam faciamus: atq; u aaiid quod periculoſiſſimũ eſt reuertamur /ſcili cet ad atrã bilem:quæ quotiens abũdat& furit: cum corpus totũtum uel ma xime ſpiritũ quaſi quoddã inſtrumentũ ingenij ipſumq; ingeniũ& iudiciũ labefa/ ctat. Primũ in ea curanda præceptũ ſit ut docuit Galie/ nus ine repente illã educere cõtendamus:ne forte parte eius liquidiore ſubtilioreq; ſubductaireſiduum denſius admodũ ſicciuſq; reſideat: ſed paulatim molliat᷑ digera⸗- turq; pariter atq; educat᷑. Secundum/ut interim tã cibis humidioribus q́ʒ; lauacris dulcibus& modicis unguen/ til ſimilibus caput& corpus totũ ad ſummũꝓ uiribus humectef᷑:ea tamẽ cautione ne uel deſtillatio irritetur/ uel deſtruatur ſtomachus aut iecur uel meatus corpo⸗ ris obſtruantur. Tertium uero/& id quidem maxime neceſſariũ/ut cõtinue cor foueatur roboreturq; rebꝰ cõ gruis partim intus accęptis/ partim extra pectori/nari/ bus ue adhibitis. Aſpiclant᷑ quoq& audiant᷑: odorẽtur & cogitentur aſſidue quæ oblectent: Contraria uero lõ

TLiber pꝛimus b De ſyrupis: Ca.xix.
VIlta quidẽ a multis aduerſus hunc humorẽ cõ/
m poſita ſunt. Ego autẽ in præſentia tria quædã re-
medioꝶ genera e plurimis afferam electiſſima
omniũ atq; tutiſſimaſ accæpta primũ a priſcis deinde a
recentioribus cõfirmata/interdũ etiã a nobis ad uſ no/
ſtrum accõmodata.iIn primo eſt ſyrupi optimi compoſi
tio.In ſecundo pilulæ ꝓbatiſſimæ. In tertio electuaria ſa
luberrima. His tribus oportune adhibitis melancholic
roborant:ſpiritus acuũt& illuminãt. Ita eos dilatantne cõſtricti męſticiã pariant: ſed dilatatiõe& lumine gau-

iſ olt Mun u
lant. Si deniq; decet ſimpliciorẽ cõpoſitionẽ inſerere: qᷓ
De vita ſana. deant.lta rurſus ſtabiliuntine extenſione nimia euane/ ſcant.Sume igit᷑ auri grana duodecim /maxime foliorũ eius ſi pura ſint: turis/ myrrhæicrociſligni aloes/ cinna/ miicorticis citri/ meliſſæ ſerici crudi coccinei menthæ; been albi been rubei/ſingulorũ drachmã dimidiã:roſa/ rũ purpureaꝶ /ſandali rubrii coralli rubriſmyrobalanoꝶ triũ ſcilicet emblicarũ chebularũ indarum/ ſingulorum drachmã unã ſaloes rite ablutæ tantundẽ quantũ cũcto/- rum pondus: Cõfice pilulas mero Geelecgillimo. Sequũ tur pilulæ ad ſoluendam melancholiã aliquãto ualidio/ res:uerũtamẽ minime uiolẽtæ. Sume peoniæ:myrrhæ: ſticados arabici:meliſſæ: thuris:croci:myrobalanoꝶ tri um ſcilicet emblicarũ/ chebularũ indaꝶ:roſarũſingulo/ rum drachmã unã: Trociſcorũ agarici /polipodij epithi miſſenæ: lapidis lazuli loti rite& præparati: Lapidis ar- meni affecti ſimiliter/drachmas tresſingulorum: Aloes lotæ uncias duas/ uino ꝑfecto pilulas cSfla. S cũ melan/ cholia manifeſta caliditas dominet᷑/ quæ in hac compo- ſitione ſunt frigida/ſad tertiã inſuꝑ põderis ſui ꝑtem au-
genda erunt. Has pilulas ut litteraꝶ ſtudioſis conuenit/
græcoꝶè ſlatinoꝶ/ arabumq; imitatiõe compoſui. Nolui
uero fortiora miſcere, Quale ueratrũ: quo Carneades Phanaticus utebat᷑. Viris em̃ litteratis tantũ uel paulo firmioribus conſulo:quibus nihil peſtilentius eſt qᷓ́; uio lentia. Ideo Prerderſ
b i pilulas indas/lapidiſq; lazuli uel armeni notas:& quã cõpoſitionẽ hieralogodion appel/
—
ego familiariutor: Sume aloes lotę unciã unã: myroba/-
lanonꝶ Sblidaße atq; chebulaꝶ/ utriuſqʒ ꝑiter drachmaſ duas:maſticis drachmas duas: duas quoq; roſaꝶ præſer tim purpureaꝶ cõfice pilulas amo ſ
t r 3 roinde pilulis aut ijs/aut illis: ex ijsſcilicet quas ꝓbauimus: nemo unq́; ſo lis uti debet:ne forte nimiũ exiccet᷑. Quod quidẽ ĩ me/
lancholia peſſimũ eſt: ĩmo ul una cũ ſyrupo: quẽ ſecuti Partim Meſuem ꝑtim Gentilẽ Fulginatè ſupra deſcri-
1

.——————
Liber pꝛimus pſimus: uelcũ uini odori leui ſq; uncia una ſiue duabus ſiue tribus/ut cuiq; cõuenit:Aut cũ aqua mellis& paſſu larum atq; liquiritiæ: Aut ſicubi caliditas dominatur/ cũ iuleb uioſaceo aquaq; uiolacea. Om̃ino autẽ conſulolit teratis/ quicunq; ad atram bilem ſunt proniores ut hac purgatiõe bis quolibet annouere ſcilicet autũnoqʒ utã/ tur:diebus quindecim cõtinuis uel uiginti: pilulis ſcili cet cũ ſyrupo atq; ſimilibus. Quicũq; uero paulo minus huic morbo obnoxij ſuntſſat habebuntſſi pilulas primaſ aut ultimas toto ãno ſumant/ ſemel hebdomada qᷓibet: æſtate quidẽ cũ iuleb ut diximus:alias uero cum uino. De Medicina liquida:(Ca. xxj. Eminiſſe uero oportetjubi maximũ in exiccati- m one piculum imminet:purgare tamẽè neceſſitas coit opepᷣciũ eſſe pilulas intermittere: atq; in ipſo ſyrupo uel ſimili quadà decoctiõe/ facta in aqua bu gloſſęjquãdo purgandũ eſt/interdũ infundere diaſenæ uel diachatholicõis uel tripheræ ꝑſicæ unciã unã aut ſal tem dimidiã. Q ſi uel corpus robuſtio ſit/ uel aſtrictior & durior aluꝰ/ addere electuarij hamech drachmã unã aut duas.Vtilis quoq; hic eſt cõfecta caſia:utilior man/⸗ na. Nec om̃i melancholiæ ſpeciei cõueniũt: ſed illi ma- xime quæ aduſtione creat᷑. Sinautẽ melancholia natu/ ralis ſitcõueniunt quidẽ: ueꝶ præcipue ſi in ſyrupo ad- datur polipodij portio dupla uel tripla: ſimiliter liquiri- tiæ: crôciq;& paſſularũ. Item medicinæ addant mellis
roſacei liquidi unciæ duæ. Quotièẽs uero Hrapa ſumẽ/
dus ſitjin ſuperioribus diximus. Sed medicina cum ip- ſo ter uiginti diebus ſumenda erit. Verũ ſi melancholi cus nullus humor appareat: tantũ uero cõplexio melan cholicaſſcilicet frigida mẽbrorũ qualitas atqʒ ſicca me/ mento ducere aluũſuel mittere ſanguinẽ minime expe dire: Sed reliqua dũtaxat facere i quæ uel diximusi uel dicemus. Præſertim quæcũq; ad corpus ꝑtinẽt medio/
△
criter calefaciendũ atq; magnopere humectandũ ſpiri⸗
☛ꝛ I———
——

I
Devita ſana. tuſq; quoad fieri poteſt iluminandos/ fouendaq; mem/ bra. Vbi uero ipſe atræ bilis humor exundat’ non ma- defacimus tãtũ corpus atq; humorẽ ſed etiam ſoluim* aluum ea cautione qua diximus:Nunqᷓ; uero uæhemẽ/ ter. Siquidem Platꝗ in Timęo nos monet diuturnum morbum qualis eſt melancholicus non eſſe nimis ualẽ tibus medicamẽtis atqʒ moleſtis ꝑharmacis irritãdũ. De ſanguinis miſſione: Caplm. xxij. f Vnt nõnulli in ſanguine mittẽdo audaciores: quos medici ſapientes admodũ deteſtantur. Nam ſanguis eſt atræ bilis temperamẽtũ: ſpiritꝰ fomes: uitæ theſaurus. Solum uero ubi abundãtiam ſangninis
indicat uel ꝓfuſior riſus ſaudaciaq;& confidentia mul⸗
ta uel color rubens uenarũq; tumor/ mittere ſanguinẽ litteratis quando res poſtulat debemus e uena lienis ſi- niſtri brachij jlata quadam inciſiõe/ quattuor uncias ma neueſpere totidem. Deinde paucos poſt dies/ ſaltem ſeptem ſad ſummũ quattuordecim/tum frictione qua/ dam aſperiore/ tum admotis hirudinibus quas ſangui⸗ ſugas nominant/ mariſcas irritare: ut ſanguinis unciæ tres aut quattuor inde diſtillent. Hæc ambo robuſtiori- bus tãtum facienda uidentur. Debilioribus uero /ſi ne/
ceſſitas poſtulat mariſcas ſolum ſicut docuimꝰ irritarg.—
—»„„„⸗ 3 2 Sed neqʒ uentrem̃ medicinis ſoluere/neqʒ mittere ſan/ guinem licet:niſi prius clyſteribus pinguibus mollibus
q; lenieris. Atq; hoc ſit in melancholica natura cõmune
præcæptum: dandam eſſe operam ut ſi oportuerit eiuſ- modi clyſteribus frequentatis uenter inferior lubricus ſemper ſit atque p uratan. De Hectuarijs: Caplm.xxiij.
f Equuntur electuaria: ex quibus laudo equidẽ quod Raſis exhilarãs appellauit. Præterea quę
in libro de uiribus cordis Auicenna cõponit: Sed mul- to magis quod Meſues ita conſcribit. Sume crudum ſericum colore coccineo nuper tinctum/ pondere li-
c

bram unam.Ild merge ſucco pomorum dulcium& ſaa uiter redolentium:atq; ſucco bugloſſæ/ aquaq; roſacea, ſingulorum libra una/ſpoſt quattuor a uiginti horas. to tum id coque ſuauiter/donec aqua rubeat. Deinde ex- trahe ſericumſatc
chmas: coque rurſus donec quaſi mel ſpiſſetur: Amoue tunc ab igne: Atq; infunde dum calet/ ambræ crudæ di⸗ ligenter cõſciſæ drachmas ſex:& ut liqueſcat ambra o- mitte. Poſtremo adde his puluerẽ eiuſmodi. Sume
/
gni aloes crudi:cinnami: utriuſqʒ æque ſex drachmas:
Lapidis lazuli rite abluti/drachmas treſdecim: Vnionũ
id eſt albarũ margaritarũ drachmas duas: Auri ueri dtia
chimã unã:Muſci electi partẽ drachmæ dimidiã.Dant ex eo cũ uino drachmæ duæ uel una mane ac ueſpe an/ te cibũ tribꝰ aut quattuor horis.Id mihi præ cæteris ual- de placet. Veruntñ ꝓbo etiã Diamuſcũ Meſues dulcé cõpoſitionẽq; gẽmarũ: mõ cũ aqua roſacea aſſumantut. Laudarẽ quoq; mirifice qd eſt a Petro Ebanẽſi philoſo/ pho ſũmo conflatũ:niſi ipſemet ex eius immodico uſu dilatationem exhalationemq; ſpirituũ nimiam formi daret. Quamobrem duo quędã inſuper excogitaui tu tiſſima:atq; ob temperationè ſuã cuilibet tempori/ æta/ timaturæ cõ ueniẽtiſſima: in ꝗbus miſcetur utile dulci. Quæ tãtũ nutriunt qᷓ;tum fouẽt& roborãt. Pręterea ſpi ritui& ingenio tãtũ ſtabiliẽdo quãtũ acuẽdo& illuſtrã/ do cõueuiũt. Sume ſachari roſacei uncias quattuor: Sa/ chari una cũ floribꝰb ugloſſæ cõcocti uncias duas: Corti cis pomi citri ſacharo cõditi unciã unã: Chebuli cõdite uncias duas: Cinnami electi drachmã unã: Sandali: co ralli. ſ.utriuſq; rubri: ltẽ ſerici coccineiicrudi cõſciſiſcro/ ci margaritarũ ſingulorũ drachmã dimidiã: auri/ argẽti ſingulorũ tertiã drachmę partẽ ambræ muſci/ utriuſq; grana duo. Fũde oĩa ſimul ſucco citri uel limonis ſacha/ ococti. Segt᷑ cõfectio altera aliquanto ſalubrior certe
inſuper exprime diligenter. Infüde mox ſachari candidiſſimi centum quinquaginta dra-
—

—
ob e.
täi Srät un etr iu 5₰ nã Adä eit bri lin tuis
r. mäl
d lm
1
De vira ſana.
multo ſuauior. Sume am Faaarü dulciũ quaftuor unci as:nucleorũ pineorũ.S. a 1 num cucumeris/ utrorũqʒ pariterſuncias ach duri qd candũ id ẽ candidũ uocãt quattuor uncias: Sa- chari alteriꝰ ſed albiſſimi librã unã atq; dimidiã. F8unde
utorũ diei uniꝰ Faclo ſemiĩ/ duas: Sachari
cũcta hęc aqua roſacea atq; limonis& citri: in qua extin
ctũ fuerit ignitũ aurũ& argentũ: Simul coque ſuauiter. Pemũ adde cinami: beem rubri: ſandali rubriicoralli ſi-
milisſingulorũ drachmã unã: Margaritarũ nitidiſſima- rũcrociſſerici crudi/ coccinei minutiſſime attriti’ ſingu
lorũ drachmã dimidiã: Auri argẽti utriuſq; grana duo-
decim:Hiacynthiſſmaragdi/ ſaphiriſcarbũculi:ſingulo/ rũ tertiã drachmæ ꝑtẽ. Si cui Vo deſunt aurũi argẽtum/ ambramuſcꝰ /precioſi lapilli cõfectiões illæ etiãà ꝓdeſ- ſe multũ ſine his poterunt. Quarũ tres potiſſimũ eligo unã.s. Meſues/quã recẽſui:duas uero noſtrasj quas mõ deſcripſimus. Quo uerò pacto ijs utendũ ſit/ ſuꝑius ſa- tis expoſuimus.Siquis aũt ſimpliciꝰ aliquid appetat/ oĩ- bus tñ accõmodatum/hic citri pomum perfecte matu/ rumjintegrũ perfecte cõtundat: multoq; ſacharo d mul to roſarum ſucco adhibito coquat. Coctũ uero modico cinnamoſcrocoq; condiat. Aut aromatico roſaceo utat᷑ ſic tempato.Sume aromatici roſacei unciã unã: Sacha- ri roſacei: Sachari diabugloſſati/ utriuſq; uncias duas: aut ſimiliter miſceat diamuſcũ. Oqᷓ; enim duo hæc nõ ſint ſimplicia: tamen facile ſatis habentur. Ac ſi caliditaſ timeatur/ diaprunis q& ſacharum uiolaceum adiungan/ tur. Dae nimia uigilia: Ca. xxiiij. Aepe melancholicis præſertim litteratis acci/ dere ſoletut nimiũ exiccato cerebro uigilijs lõ gis extenuẽt᷑. Quoniã uero nihil atræ bilis mala magis augera longa uigiliaſtanto malo omni ſtudio ſuccurrẽ/ dum.ldeo lactucas poſt cibos alios edant una cum pa/- ne modico:pauculo croco: uinumq; purũ ſorbeant poſt & n

capitulo de capitis dolore deſcribit.
lactucam:neq; ultra horam lucubrent. Cunq; ſe dormi/ tum conferunt/ confectionem eiuſmodi ſumant. ln qua ſeminis papaueris albi/ unciæ duæ ſint: Seminis lactuc uncia una: Amomi/ croci.s. utriuſq; pars drachmæ ao⸗ midia: Sachari unciæ ſex. Dilue& coque omnia ſimul fyrupo papaueris. Edant huius drachmas duas: ſimul b non nihil ſyrupi papaueris guſtent aut uini. Illinias ei frontem temporaq; oleo ex uiolis:& ex nenufare adie/ cta cãphora:Itẽ lacte oleoq; amygdalino atqʒ uiolaceo.
Odorem croci/& cãphoræ’ putaminũq; dulcis mali na-
ribus admouebis: Aceti inſuper modici ſed aquæ roſa ceæ plurimæ. Sternes quoq; lectum plantarum folijs hr gidarum. Aures grauibus cantibus ſoniſq; delinies. Hu mectabis ſæpe caput eiuſmodi lauacris ſcilicet aqua in qua cocta ſint fruſta papaueris: lactuca/ portulaca mal- ua roſarum uitis/ſalicis/ arundinumch folia: addita ca/ momilla. Balneis quoq; dulcibus ex rebus eiuſmodiiſa tibiæ brachiaq; ſſæpe totum corpus eſt humectãdũ, * inſuper bibere mixtum ſacharo ſcilicet ſtomacho uacuo ſſi modo ſtomachuſ optime tolerauerit maxime prodeſt. Humida hæc melãcholicis etiam ſi ſatis dormi- ant mirifice conferunt. Memento lac amy gdalinũ men ſę familiariſſimum eſſe debere. De hebetudine atq; obliuione: Ca plim. xxv.
—
Ccidit uero nõnunq́;/ ut ſtudioſis uel quia ſedu a lo inclinato capite legant ſcribant ue/ uel quia ocio nimio torpeant pituita quædam uiſcoſior
una cum frigida nimis melancholia caput occupãs gra- uet/ atq; hebetes obliuioſoſq; efficiat. His ergo caput exonerandum eſt ijs remedijs quæ alias diximus pitu- itæ conuenire. Sin minus illa ſuffecerint ad pilulas in/ das& cocchias hieralo godiõq; confugito. Præterea ad hierã diacoloquintidos uel arch igenis /uel andromaci- ueltheodotionis: Aut ad pilulas iud ęi quas Meſues in Qd ſi natura ætas
₰
„————

e.—n 1 e o gih ar'e. 29 Seidl ca An at. t lpd all th unl ug Sem 118 21r 2 a ll
(Lam
Devitaſ
ue frigidior ſit nec æſtas obſtiterit: poſt purgationem utere confectione illa anachardinai quã Meſues ſapien/
tũ cõfectionẽ nominat in Antidotario. Rurſus anacar/
dina illa quã in capitulo de obliuione ex ſententia filij Tachariæ recẽſet. Da ſũmo mãe drachmã unã: ſed ꝗ eã
ſumit ab iraſcoitu ebrietate ſlabore/ rebuſq; calidis eo
die prorſus abſtineat. Hæc quidẽ aduerſus hebetudinẽ obliuionemq; ualentiſſima ſunt. At uero ſi familiaria
magis optes /da zin⁊iber ſacharo cõditum: ſed modico
ture mixtũ:qd ſenſibuſd memoriæ magnope prodeſt
pręſertim his adiectiſ.ſ.melle anachardi/ melle chebula⸗ rũ acoris cipis ambra/ muſco. Prodeſt etiã diãbra plis archoticon/diacori. Sed hęc ore diutiꝰ retinẽda: naribꝰ etiã& auribꝰ infundenda.Odor quoq; thuris/ amaraci/ maratrinuciſ muſcatærutæ chariophiloꝶ Tde ñ me/ diocriter. Memẽtotñ tiriacã in his atq; ſimilibquemad modum ab initio diximus: nulli unqᷓ; remedio poſtpo- nendam. Pręterea hebetibus obliuioſiſq; tẽpora& cer/ uicem unctione eiuſmodi unge. Sume olei ſambucini unciã unã/olei deben uncias duas /euforbij unciam di/ midiam caſtorei quoq; tantũdem. Perfricabis brachia/ crura ceruicemq; uæhementer. Ac ſi opus fuerit cerui/ ci cucurbitulas admouebis.V erticem pręterea capitis amaracoſthure/ nuce muſcata tunſis operies atque ſo/
uebis.
QꝘ corporeũ ꝗdẽ ſpm̃ curare debeamꝰ: Incorporeũ ue ro colere:Y itatẽ deniq; uenerari. Primũ medicina præ/ ſtat: Scdm diſciplia moral: Tertiũ Vo religio: Ca. xxvj
Ihomines ueritatis cupidi tanta medicorũ dili- gentia corporeũ ſpm̃ curare debent: ne forte omnino neglectus uel impedimẽto ſit/ uel ine/
pte ſeruiat quęrentibus ueritatẽ:multo ꝓculdubio dili gentius incorporeũ ſpiritũ /jid eſt intellectũ ipſum diſci- plinæ moralis inſtitutis colere decet/ quo ſolo ueritaſ ip
ſa cum ſit incorporea capitur. Nefas em̃ eſt ſolum ani/
b c iij

Ziber Pꝛimus
mi fuãid ẽ corpꝰ colere:aim Vᷣo corꝑis dmñim regẽq; ne, gligere. Pręſertĩi cũ Magorꝶ Platõiſq; ſetẽtia ſit/ corpvto tum ab animo ita pendere ut niſi animꝰ bene ualuerit, corpus bene ualere non poſſit. Quapropter medicina auctor Apollo nõ Hippocratẽ q́;uis ex ſua ſtirpe geni tum:ſed Socratem ſapientiſſimũ iudicauit. Quippe cũ quantũ Hippocrates corporitantũ Socrates animo ſa/ nando ſtuduerit:q́;q́; quod tentauerãt illi/ ſolus Chriſp effecit.Proinde ſi mentẽ noſtrã optimis colere moribꝰ a Socrate iccirco iubemur: ut lucẽ ueritatẽq; a nobisna turæ inſtinctu quęſitã ſerena mente faciliꝰ aſſequamur, quãto magis ueritatẽ ipſam diuinã in primis religione ſanta fas eſt uenerari? Ad quã quęrendã capeechg non aliter creata mens eſt /q́ᷓ; oculus ad lumen ſolis per/ ſpiciendũ. Atque ut Plato noſter inquit/ quẽadmodum uiſus nihil uſq́; uiſibile perſpicitiniſi in ipſo ſũmi uiſſibi/ lis/id eſt ſolis ipſius ſpledore: ita neq; intellectus huma/ nus intelligibile quicq́; apprehẽdit niſi ĩ ipſo intelligi/ bilis ſũmi/ hoc eſt dei lumie nobis ſemper& ubiq; preę/ ſente/ in luinine inquà/quod illuminat oẽm homineue/ nientẽ in hunc mundũ. In lumine de quo canit Dauid: In lumine tuo uidebimus lumen. prolecto quemadmo dum purgatis oculis/inq; lumen ipſum aſpiciẽtibusiſu bito Pie oreids infunditur coloribus figuriſq; rerum abunde refulgens: ita cumprimũ ab omnibus corporis perturbatiõibus per moralẽ diſciplinã purgata mensẽ atque ĩ diuinã ueritatẽid eſt deũ ipſum religioſo quo/ dam flagrantiſſimoq; amore directa/ ſubito(ut diuinus inquit Plato) diuina menti ueritas influit/ rationeſq; te/ rum ueras/quæ in ipſa cõtinent᷑/quibꝰue oĩa cõſtant ſr liciter explicat:quatoq; mentẽ circũfundit lumine ſtãto ſimul ʒ uoluntatẽ gaudio beate perfundit.
PFinis Primi librr.

de Dim Dr m
P rdn
c. Gict
in antint
uih Sucht
1
a1 8” 1
Pefatio.
Marſilij Ficini Florentini in librũ Secundum De
Vita lõgaiad Philippũ Valorẽ Epiſtolare ꝓcœmium.
Arſilius Eicinus Florentinus Philippo Valori
m Ciui optimo:atq; nobiliſſimo. S. D. Vq́; Plato
noſter genio ſuo uiuit:& uicturꝰ ẽ(ut arbitror) dum mũdus ipᷣe uiuet: meus me tñ Genius huc ſemper impellit: ut ꝑoſt diuinũcultũ ante oia E is itæ ſpiciã. Ad hocipſum iamdiu nobis aſpirat prę cęteris Sdica domus. Ad idẽ cõſpiras/& tu mi Valor Medi- cũ amiciſſimus/& Platonicæ gloriæ atq; diſciplinæ ad- modũ ſtudioſus. Quã ergo uitã Platoni ſẽper exoptoꝛ eandẽ opto medicibus: ſen ieo Valori. Quãobrẽ hor/ tor/& obſecro te mi Valor:ut quãta ſemper opa gloriæ Platonicæ faues: tanta aliqñ diligẽtia pręcępta hęc nr̃a de uita ꝓducẽda legas:atq; ſerues. Gbe diu uiuens reſurgẽti nuper diſciplinæ Platonis diutius una cũ ma- nanimo Laurentio Medice patrocinari poſſis. Vale. 8 Capitulorũ Secũdi libri Annotatio. Caplm. j. Q ad perfectionẽ ſciẽtiæ neceſſaria ſit uita lõga: quã etiã diligẽtia pręſtat. ij ¶&Ꝙ uitalis calor nutriat᷑ hũore: quo deficiẽte fit z reſolutio: quo excedente ſit fuffocatio. iij ¶ Quõ tẽperãdus calor ad humorẽſatque uiciſſim quodam Mineruæ conſilio. iiij ¶Quibus de cauſis areſcit hũor naturalis: uel pe- regrinus exundat. Et qᷓ; neceſſaria ſit ad uitã perfecta digeſtio. v ʒſãguis& hũor accõmodatꝰuitæ aereꝰ eſſe de/ b beat ã̃litate tꝑatꝰ: ſubſtãtia mediꝰatqʒ tenax. vj De cõmuni comedẽdi bibẽdiq; regła:& de ã̊li-
rtate epularum. vij Ꝙ non ſit utẽdum alimẽtis quæ cito putreſcũt:
nec ĩ eiuſmodi regiõibus habitãdum: Vinũ & triticũ præ cęteris eligẽda ſũt: putrefactio & reſolutio fugienddna.

Annotatio capituloy li..
viij De dieta:uictu& medicina ſenum. ix De naturis aromatũ& cordialiũ neceſſarijs:ę rurſum qualis ſenum uictus. x De auro& aureis alimentis/& recreatiõe ſenũ. xj De uſu lactis ſanguiniſq; h ũani ꝓ uita ſenum. Xij De dieta/ habitatiõe/& cõſuetudine ſenum. xiij Quæ adminicula ſenes a planetis accipiant aq 1 omnia membra fouenda:V bi memeto paſſu las uuas piguefacere iecur atq; corroborare 8 quod maximũ eſt uitæ ſubſidium. xiiij De cõfabulatõe ſenũ ſub Venere ꝑ uitẽtia prata. Ꝙ Mercuri'ꝰ alloꝗt᷑ ſenes/& cõſulit eis circa uo .aduptatem: odores: cantus: medicinas. xvi De cõfirmatiõe ſuꝑiorũ:& qꝙy deuitare debem 3 aſſiduam cogitationem& coitum. xvij De medicinis ſenũ& de hitatiõe iteꝶ at; dieta. xviij De nutrimẽto ſpũs/& cõſeruatiõe uitæꝑ odo- res:ubi in hoc caplo de uſu mellis dicit᷑. Me/ mento roſaceũ mel ſolidũ liqdũ ſenibꝰ con ſeruandis accommodatiſſimum. xix De magorum medicina pro ſenibus. XX De periiculis euitandis ex quolibet uitæ ſeptẽ/ Jnario imminentihus. Marſilij Ficini Florentini liber de uita lõgal incipit. E ad perfectionè ſcientiæ neceſſaria ſit uita lon/ ga:quam etiam diligentia præſtat: Caplm.jä. D artem ſcientiãq; pᷣfectã nõ tã uel doc litas ingenij/ uel memoriæ firmitas: q́ a prudfẽtis iudicij ꝑſpicacia nos perducit. ludiciũ Vo ꝓpter ambiguitatè ex coõie- cturarũ diuerſitate concęptã adeo diffi/ b ccile eſt: ut exꝑimẽto ſit neceſſario cõfir/ mandũ. Experimẽtũ quoq; fallax tũ ꝓ- Pter iudicij ipſiꝰ difficultate:tũ ꝓpter fugacẽ oportunii experimẽto captãdo tꝑis breuitatẽ. Quibeſane de cau-
8

ſis artẽ eſſe longã una cũ Hippocrate recte cõcludimꝰ:
nec poſſe nos eã niſi uitæ longitudine cõſequi.V itã ue
ro longã non ſolã ab initio ſemel fata ꝓmittunt: ſed nr̃a
etiã diligentia præſtat. Qd& aſtrologi cõfitentur ubi
de electionibus& imaginibꝰ agũt:& medicorũ cura di
ligens expientiacq; cõfirmat. Qua quidẽ puidentia nõ ſolũ homines natura ualidi ſępiſſime: ſed etiã ualitudi- narij uitã longã aliquãdo cõſequunt᷑: ut nõ mirũ ſit He- rodicũ quendã litterarũ ſtudioſum oĩm ſui tẽporis in/ firmiſſimũ(ut Plato Ariſtotelesqʒ teſtant᷑)eiuſmodi ꝓ- uidentia annũ fere centeſimũ impleuiſſe. Plutarchus pręterea narrat multos corpore alioꝗn parũ firmo uitã ſola diligẽtia longã cõſecutos. Mitto in pręſentia quot imbecillos ipſe nouerim prudentię munere robuſtiſſi/ morũ annos ſuperauiſſe. Necʒ Fit inutile fuerit ne/- q; uanũ poſt librũ de curãda ualitudine litteratorum a nobis cõpoſitũpręcępta quędã inſuper ingenijs ſcien/ tiæ cupidis ad uitã longã cõducentia tradere. Inſtituta uero hęc nec inertibus ignauiſq; cõmunicari uolumus. Quid em̃ cupiamus iſtos diu uiuere? qui nec uiuũt qui/
dem/ quaſi fucos nutriamus nõ apes. Nec hominibꝰ di/ uulgari /perdita uoluptatũ libidine diſſolutis: qui bre/ uem quotidie uoluptatẽ lõgę ſtulti pręponũt. Nec im/ probis iniquiſqʒ patefieri:quorũ uita mors eſt bonorũ: Sed uiris dũtaxat prudẽtibꝰ atq; tẽperatis/ſolertis inge nij uiribꝰhũano generi uel puatim ePohlie ꝓfuturiſ.
( uitalis calor nutriat hũore:Quo deficiẽte fit reſolutio: Quo excedẽte fit ſuffocatio: Ca.ij. lta gtudẽtanc lumen in naturali calore cõſiſtit. u Caloris uero pabulũ eſt humor aerius atq́; pin/ guis quaſi oleũ. Siue igit᷑ humor eiuſmodi forte deficiatſſiue prorſus excedat/ uel inquinet᷑: calor ſtatim debilitat᷑:& tandẽ debilitatꝰ extinguit᷑. Si humoris de/ fectu calor debilitat᷑& perdit᷑ mors reſolutione cõtin/ git.Si potiꝰ obruit᷑ humoris exceſſu uel uitio:uita ſuffo v

LZiber Secũdus catione perit: Suffocatio uero humoris cuiuſſibet ex- undantia uel putrefactione cõtingit: pręſertim pituita uel excreſcẽte uel quõlibet putrefacta:ut nõ ĩmerito pi tuita petens uitã fuerit noĩata. Pręcępta igit᷑ ad ꝓducè/ dam uitã maxime neceſſaria: Hinc quidè reſolutions: inde uero ſuffocationẽ putrefactionẽq; æque deuitant: Aeque inqᷓ; ratiõe cõmuni. Nã ſi calidiorẽ ſicciorem ue hoiem forte curant/& cui meatꝰ quidẽ aꝑti ſunt:humo/ res aũt ſpũſqʒ ſubtiles reſolutiõi magis occurrũt: Sin au/ tẽ cõtraria ratiõe corpus affectũ tractãt/ potiꝰ ſuffocati/ oni ſubueniãũt. Maxime uero in alterutro ſtudẽt:ſiad al terutꝶ locus tẽpus ue declinet. At ubi ingenioſis ſtudi/ oſiſqʒ cõſulit᷑:utrũqʒ pręcęptũ ferme eſt pariter neceſſa riũ:in utroq; ſimiliter laborat᷑. His em̃ acutũ quidẽ cali/ dũqʒ ingeniũ /& imaginatiõis motus aſſiduus/ reſoluti/ onẽ:ociũ uero corꝑis atq; cruditas ſuffocationẽ minita/ ri uidet. Nuſq́; igit medici uęhemẽtius q́; in eiuſmodi hominũ curatiõe laborãt. Etſi tota libri ſuperioriſ diſpu tatio ad ꝓrogandã uitã maxime cõfert: ꝓpriã tñ quan/ dam res tanta curã/ qualẽ deinceps quoad potero pau/ cis cõprehendamipoſtulare uidetur. 11Es QOœu temperandus calor ad humorẽ atq; uiciſſim quodam Mineruæ conſilio: Caplm. iij. Eterũ dũ oleũ iſtud pingue/igneo huic uigori c noſtro neceſſariũ piugui Minerua tractamus NNiinerua interim oliuifera olei uitalis origol al mi uidelicet louis capite nata ridet: ꝙ ſui muneris quã/ titatẽ plane cernẽtes/interea nõ ſatis uidimꝰ qualitatẽ. Ridens ergo/ uobis inquit oleũ nõ modo quãtũ ſat flã/ mæ nutriẽdæ foret/ abũde dedi: ſed etiã ſine amurca ſin cerũ infũdi lucernæ. Hęc illa. Nos autẽ inter loquẽdũ er rãtes offendimꝰ:qm̃ lucerna pedibonf̃is uerbũ ſum non dũ nobis auditũ. Ex hac ergo lucerna diſcamꝰ ioleũ iugi ter flämæ ſubminiſtrãdũ /ea.9. diligètia: ut nec repẽtina quadã lumẽ obruamꝰ illiui õe. Nec rurſum differam ſi

De vita longa. tibundo potũ. Sed hęc quidẽ duo ſatis in ſuꝑpioribꝰ tra- ctata putamꝰ. Reliqua nobis duo ſunt: quoꝶ alterum le uiter tetigiſſe: alteꝶ uix attigiſſe uidemur. Tãgẽtes in/ terim ita Pallademut ridere nunq́; ſolita nos rideret. Quid ergor Primo quidẽ cõſiderabimꝰ flãmã uel pau/ culã eſſe prorſus edacẽ: ideoq; lucernã illã lucere diutiꝰ/ in qua ſic flãmula eſt ad ellychniũ/id eſt luciniũ tẽpera/ ta/ut nõ ebibat oleũſed pitiſſet.ltaqʒ& nos in om̃i die/ ta cauebimꝰ:ne qñ pręſertim in iuuètute nimiũ inuale/ ſcat inſitꝰ ignis ſuapte natura uorax: Sat uero fuerit tũ humorẽ inundãtẽ’tum penetrabile frigus hinc arcere. Deinde lucernã cogitabimꝰ frequẽter extingui/ qñ nõ ſinceꝶ oleũ inſtillauerit:ſed(ut ita dixerim)amurcoſũ. Vnde paulo poſt cõcreſcunt ex amurca fungi ſlumenq; extinguunt. Iã Vo nos almũ a Pallade ſuſcępim oleũ. 5. aerium ꝗᷓplurimum puyq;& natiuo quodam lẽtore te/ nax atq; firmũ. Q ergo huic paulatim abſumpto ſub- geritur nõ ſolum huic ęquale debet eſſeſſed ſimile. Vt uero ſit ſimile/nõ tãtum aerium eſſe debet& pigue ſed penitus ab amurca ſecretum/id ẽ a fęce quadã ex terra & aqua craſſiore cõgeſta. Hãc ergo congeſtionẽ fęcẽq; uitaturi alimẽta eiuſmodi fugiamus& ocium& crudi- tatẽ atq; ſordes.Interea uero Mineruã ea moderatione colamus:ut caput quidẽ de quo nata eſt ipſa: nobis au- n Mnt geat:neruos autẽ ſtomachumq; non minuat. 4 oh Quibus de cauſis areſcat hũor naturalis: uel ꝑegrinꝰ e exũdet:& ꝗᷓ neceſſaria ſit ad uitã ꝑfecta digeſtio: Ca. iiij Aturalẽ hũorẽ uelocit᷑ hęc exiccat: Sanguinis n ʒfHluxuberior:Violẽta ſolutio uẽtris:Diu lubricꝰ Aluus: Profuſus ſudor:Latius patefacti meatus: Coitꝰad debilitatẽ fat: Sitis ãhela:Fames cruciãſ: Vigi lia lõga: Vſ calidaꝶ reyꝶ ſil atqʒ ſiccaꝶ:Laborioſ animi corꝑisq; motus: Anxietas: Ira: Dolor: Siccior ſil/ atʒ fer/ uẽtior aer: pręſertim igne caleſcens: Ventus aridior& uiolentus atque diuturnus. Humorem ſupra modum

4 4 ““ 8 2 2* 4* 1 8 —— 8
d 2 —
Liber Secũdus
augẽt his cõtraria. Ebrietas frequẽs utrũq; facit: Nimio
enim tũ calore ſiccat tũ humore ſuffocat ebrioſũ. Nihil
aũt magis q́; cruditas ad utrũq; nocet. Vbi em̃ nõ cõco/ quit᷑ alimẽtũhinc adẽ deeſt quo naturalẽ irrigeſhũorẽ: inde vᷣo putrefactũ ſuꝑeſt/qck exũdãs calorẽ obruat na turalẽ. Quãobrẽ Auicena corrũpi ſanguinẽ inqt ubi di- geſtio ipſa corrũpit᷑: Secutq; Galienũ appellat digeſti/ onẽ uitæ radicẽ. Optima igit᷑ ẽ& quaſi unica hęc regia
Galiẽi:cõcoctionẽ cibi præ cęteris ubiq; curare. Nãqd
maximũ uidet᷑ eſſe pręcęptũ: ſalubribꝰ uidelicet uti: ni- hil ꝓderit niſi coquas. Siꝗdẽ ex his ferme ſicut ex con trarijs noxiꝰhũor ꝓfluit ſi cruda mẽbris influxerint. Ex cibis aũt etiã minꝰ arte laudatis/ſępe minꝰ malũ accipit nutrimẽtũ ſi uęhemẽtiꝰ cõcoquant᷑. Cruditatẽ igit᷑ taq; grauẽ reſolutiòis ſimul& ſuffocatiõis cauſã diligetiſſi/ me deuitemꝰ:quãtitate uidelicet cibi potꝰq; nobis accõ modata:Qualitate:ſimplicitate:pręparatiõe:cõtritiõe: ieiunio reuocãte famem:ac ſi opꝰfuerit ſtomachi etiam exteriore fomẽto:rebꝰq; quibuſdã ſtipticis poſt epulas intꝰaſſumptis. Caueamꝰq; diligẽter ne cibũ potꝰexupe/ ret. Neu cibus ſit liquidior/ aut durior: aut hic uel ille ualde ſit actu frigidus:aut alimẽta ſint lõge diuerſa: aut crudũ addamꝰ crudo. Hęc em̃ cõcoctione magnoꝑe/ hibent. Caueamus inſuꝑ diligẽtiſſime /ne uel coitu ſta tim poſt cibũ uel ſõno meridiano ſępius nõ neceſſario: uel nocturna uigilia juel labore animi ullo ſiue corporis importuno uel alio quopiã pacto digeſtionẽ ĩpediam. Digeſtionẽ dico equidẽ nõ pᷣmã tantũ /quæ fit in ſtoma cho:ſed ſecũdã etiã quæ fit in iecore: Tertiã ĩſuper quæ in uenis: Quartã deniq; quæ in mẽbris efficit᷑: quæ lõgo quodã ĩdiget intuallo:& quauis ĩpedita/pabulũ nõ ſup/ peditat᷑ hũori. Proĩde ſicut digeifione ſt excrem̃torũ Pugatione adiuuare ĩ primis neceſſariũ ẽ ad uitã. Ne- ceſſariũ ſordes etiã a cute detergere. Neceſſariꝰ ẽ mot
corꝑis tã cõtinuꝰtã tẽperatꝰ/tã uariꝰ qᷓ; cœleſtiũ aeriſq;

De vita longa
motus& ignis& aquæ: ſeruata dumtaxat cõcoctionis & ſomni neceſſitate:Defatigatione uero reſolutiõe uitata. Pręterea ſub umbra ſitũ cariẽq; obducimꝰ. Sub diuo ſub lumĩe uiuimus. Quod pater meus Ficinus in/ ſignis medicus frequenter habebat in ore. Sed ad hęc ſœliciter ꝑagenda opereprecium foret: non tã urbaniis negocijs ꝗᷓ ruſticis gbuſdã exercitatiõibus a tenera ſta⸗ tim ætate corpus aſſuefeciſſe& quodãmodo ſimilibus/ interdũ etiã nutrimẽtis:& uitæ genus quodãmodo ua/ riũ tenuiſſe: Quod me ſæpe prudẽs ille monebat. Qui em̃ ĩ oĩ ætate lautiſſima qᷓdã curioſitate uiuũt:ſæpe minꝰ tuti uiuũt.Qui Yo adoleſcẽteſiſe mimaſſuefecerint ad/
ulti ſaltẽ aſſuefaciãt/ cautioribꝰ tñ gradibꝰ id tẽtãtes. ſanguis& humor accõmodatus uitæ aereus eſſe debeat qualitate tẽꝑatꝰ:ſubſtãtia mediꝰatq; tenax:Ca. v 3 Ner om̃es inter pręcępta ad diuturnam uitam g maxime neceſſarialmandant ut euchimis ala- b mur. Euchima uocamus alimẽta ſalubria: quæ bonũ afferunt nutrimentũ id eſt ſanguinẽ bonũ. Bonũ uero ſanguinẽ appellamus /nõ frigidũ nõ ſiccũjnõ tur/ bulentũ:ſed calidũ& humidũ atq;ʒ clarũ. Calidũ ꝗdẽ ca lore nõ acri:Humidũ vᷣo humore nõ aqueo: Clarũ q̊ͥqʒ nec tñ interea tenuiſſimũ. lam vo feruẽtior ſanguis na/ turalẽ tum calorẽ exacuit /tũ exiccat humorẽ:& quẽ ip/ ſe humorẽ infert uel calorẽ reſolubilẽ pręſtat atq; fuga/ cem. Sanguis pręterea humidior proniorq; ad aquam naturalẽ obtundit calorẽ: humorem quoq; naturalem uel hebetat:uel impellit ſub calore liqueſcere: uel ſuffo- cat humiditate calorem:& omnino ſiqua portio natu/- ralis humoris ex aqueo ſanguine trahitur/ tum putre/ ſcit facile:tum cito diffluit atque diſſoluitur. Hinc effi/ citur:ut qui molliores fructus herbaſqʒ; comedunt niſi raro forſan& pro medicina tunc uentrem leniente ſu- mant breui uenas ſucco crudo putrefactiõiq; obnoxio penitus impleant. Ac ne id accidat/ tutius pro alimẽto

Ziber Secũdus uel coquuntur:uel ſaltem cum pane miſcẽtur.Sanguis ergo nec igneus eſto:nec aqueus: ſed aereus:Non aeri craſſiori ſimilis:ne procliuior ſit ad aquã:Non aeri ſub/ tiliſſimoine facile incaleſcat in ignem: Sed ſubſtantiam teneat mediocrem:in qua medius aer dominatum ha/ beat plurimũ: Cętera elemẽta inſint quatem aeris accõ/ modantur impio. Non ſit eius ſubſtãtia ſubtiliſſima: ne humorem inſtabilẽ generet ſpiritũq; uolatilem/& diſ- ſolutioni ſubiectũ. Non ſit craſſiſſima /alioquin& inge⸗ nio minime miniſtrabit:& uix in naturaleè humoremac ſpiritum ꝑmutabitur. Meatus obſtruet: ſuffocationi da bit occaſionem:Et ſpiritus qui uix tandem craſſus inde creatur denſitate ſua& ipſe parum idoneus eſt ad uitã & calorem naturalẽ ita ſuffocat/ ſicut fumus denſior flã/ mam comprimit protinus/& extinguit. Mitto ꝙ ſaltem adeo tenebroſus eſtjut uitam efficiat męſtã morte dete riorem.In primis autem ut mihi uidetur ad uitam expe dit diuturnam:ſanguinẽ una cum ſubſtãtia quidem ae/ ria ualde mec admodum craſſahabere glutinoſum ali- mem in ſe humorem atque tenacem/ qualem ferme cũ ubtilitate habet oleum oliuarũ& humor anguillæ pin/ guis ſimul atque tenuis:& oleum ex terebentina qua dam ſublimatione tractum. Tu igitur alimenta cętera q; omnia quæ ſanguinẽ pro uiribus humoremq́; talem efficiant diligenter eligito. Sanguis enim humorc ta/ lis ſicut oleum flammæ ſita uitali calori pabulum eſt:& una cum ſubtilitate habet etiam firmitatem. Pręcęptũ enim Raſis eſt pro iuuẽtute ſeruanda rebus uti ſangui- nem ad pręcordia traducentibus/ ibiq; cõdenſantibus corq; fouentibus. Quod Auicenna probat aquoſum la bilemq; ſanguinem præcipiens euitandum. Differẽs au tem in hoc pro differẽtia corporũ ratio eſt habẽda. Nã ubi denſius corpus eſt/ad ſubtilitatẽ fanguinis: ubi rari- uslad craſſitudinẽ eiuſdem omnibus eſt remedijs decli nandum: Vbi media corporis habitudo uia ſimiliter
*—

ldſt Eit dere nalt m e hum Et ext dan iur n 8hu 1039 ben m
De vita longa. media tutius imus. Nunqᷓ́; tamen naturalẽ corporis ha bitudinem extirpare conabimur:alioquin uitam ipſam extirparemus. Expedit inſuꝑ meminiſſe ubi ſubtilita/ tem ſanguinis ualde ueremur:& ſtomachus interea nõ ſit admodum natura ualidus/minutioribus ad craſſitu/ dinẽ gradibus accedendũ eſſe: dum gracilè hoĩem craſ- ſioribus alimẽtis nutrire cõtendimus/& fouẽdũ iterim ſtomachũ: ꝓducendũ ſomnum. Exercitationem corpo ris pro uiribus augendã j animi minuendã /quæ plurimiſ ſępiſſime nocet. Ac ſi minuſferat alimẽta uiſcoſa nimiũ duraq; uel admodũ frigida: uſu ſaltẽ corallorũ:ſãdaloßꝶe: roſayꝛ:coriandrorũ:myrobalanorũ: cydoniorũ& diaci/ donion/ ſachariq; roſacei:ſtipticarũq; rerũ eã ſanguinis humoriſq; firmitatẽ deniq; cõſequemur:quã rebꝰnimiũ glutinoſis hic tuto cõſequi nõ ualemus. Cõmodiſſime uero ex nucleis pineis piſtaceiſq;& glycirhizæ ſucco & amido additiſ amygdalis dulcibꝰeaꝶq; oleo& cydo niorũ ſemine atq; oleo ſiſamino una cũ ſacharo cãdidiſ- ſimo aquaq; roſacea nutrient᷑/qui uiſooſa grandiorũ ani maliũ mẽbra cõcoquere nequeãt. Cõcedemꝰ his pręte/
rea extrema gallinarũ uel hędorũ& teſtudines& lima/
ces atque teſticulos. Vina dabimus non alba: ſed rubra ſtipticaqʒ& quodãmodo ſubamara. Aqua uinũ ferrea uel maſticea temperãtes/ oleo quoq; maſticis cydonio-/ rũq; cutem leuiter leniemus:& uetabimꝰ interim quæ ſanguinẽ ſubtilẽ faciũt uel feruentẽ: niſi forſan nõ nihil croci uel cinamomi tenacioribus epulis infundamuſjut & facilius cõcoquant᷑ /& cocta ꝑ meatus anguſtos trãſſe rant᷑ ad mẽbra Dificile nanq; eſt uiſcoſa uel alimenta paulo firmiora ex ſtomacho nõ admodũ ualido/ uſqʒ ad digeſtionẽ tetiäicjetächPdnerrerni eiuſmodi uehicu/- lis ꝑferant᷑ atque inſuꝑ frictiõibus leuibus ꝓuocentur. Quas quidẽ cũ facies/ manibus eas mollioribus facito: ac memento madefacere manus odorifero quodam ui⸗ no:in quo cammomillã myrtũq; coxeris atque roſas.

ZLiber Secũdus
De cõmuni comedendi bibendiq; regula:& quali/ tate epularum: Ca.vj. 5 FEq miſſa in pręſentia faciamus obtuſiſſima ho-
f minum corpora uel tenuiſſima: ad cõmunem uiuendi rationẽ pueniamus:cõmuni madiæq; corporis habitudini prorſus accõmodatam. Caue ne ul la ratione meatus corꝑis uel ſupra modum pateant uel nimium obſtruantur.lbi enim in reſolutione& iniuria extrinſecus inferenda diſcrimen:hic autem in putrefu/ ctione& ſuffocatione ꝑiculum&ſi non artiſſimo regu læ fręno quod Hippocrates damnat/te cohibeo: nonta men habenas tibi ad licentiam uſq; relaxo. Herbas fructus humidiores accipe parce. Parcius lac& piſces & utrũq;ʒ cum melle:Parciſſime fungos ſatque cum aro/ maticis ac ſemine piri:Similiter purum aquæ potum: atque una cũ parcitate. Quæ humidiora ſunt uel pin guiaaromaticis acribuſqʒ condito/ alioquin& humotẽ alienum membris plurimũ inferunt/ atque putridum:
c ſi quem neceſſariũ naturæ humorem ſuggerũt: hunc pręſtant citæ admodũ corruptioni ſubiectũ: Cuod nõ aliter qᷓ; aquoſum uinũ conturbatur celeriter& corrum pit᷑. Hinc cita canicies/& pallor rugoſitaſq; ſenilis. Qat- nes quoq; ſi quotidie comedantur ac etiam ſi pondere — ꝓpinquent/ citam putrefactionem inferũt. Vnde orphyrius pythagoreorũ antiquorũq; auctoritatef tus ſeſum animaliũ deteſtatur. Nonne homines accępi- mus ante diluuiũ longęuos animalibus peꝑciſſe? Va medici non tam carniũ uſum uetant/ qᷓ̃ abuſum. Deniq; humida tanq́; putrefactioni obnoxia ige: memom te nens humidos/& pingues ſeneſcere citius atque mor Quod& Hippocrates ait:& res ipſa declarat. Siccili- ma rurſum accipe moderate uel ſaltem liberiore tem/ pera potu. Media tutus eligito: Tam&ſi Auicenna ſor mam cibi paulo ſicciorem molli pręponit ad caniciem euitandam. Ad frigida nimiũ aut calida cautiſſimeſto.
——
ͤ—

3 1 9. De vita longa. Calida ſimul& humida ſequere. Si feruet aerepularũ humor calorẽ ſuꝑet: Si friget calor humorẽ. Vtrobiqʒ uero modicus ſit exceſſus. Vbiq; calor& humor nõ ni- hil glutinoſũ habeat/ atqʒ ſtipticũ:ut illinc mẽbris irriga/ tus humort ihæreat firmius: ac diu ſub calore perduret. Electũ triticũ& panis electus hoc in primis habet. De/ inde rubrũ ſtipticũqʒ uinũ parumq; dulce. Tertio pinei nucleireſq; his tẽperie& lentore ꝑſimiles. Quarto car- nes non humidæ ſimul atq; laxæ; ut ſuillæ& agninæ la- ctentes. Medici tamen ueteres/maxime Galienus ſuis carnes!& ſanguinẽ/ꝓpter quandã cũ corꝑe noſtro ſimi litudinẽ ualde cõmẽdat. Optimę ſũt igit᷑ ſimilibus cor/ poribus/ ut ruſticis& robuſtis corpuſq; multum exerci/ tantibus:præſertim ſi quatriduũ chariophilis/ coriãdris præꝑatis ſſale conditæ ſeruentur. Et ſanguis forſan utilis ſi cũ ſaccharo coquat᷑ defecatuſq; ad ſũmũ fuerit atqʒ li- quens. Sed ut ad numeꝶ reuertamur/ nõ ꝓbant᷑ carnes Sn humiciores /quales diximus: non duræ ſimul atq; ſiccæ; more m quales uetuſtioris leporis atq; bouis: ſed mediæ quædã: dniſt ih ut gallinaceorũ/ pulloßꝶe/ caponum/ pauonũ: faſianarum: aurd u pdicũ: forte etiã pullorũ columbinorũ/ præſertim dome ugo ri ſticorũ. Tales quoq; ſũt capreoli uituliq; iuuenes& an⸗ ura a niculi uerueces ꝑiter atq; apri. Hædos nõ ſperno lactẽ- o nt tes caſeũq; recentẽ. Auiculas equidem prætermiſi. Fre/ quens em̃ ſubtiliorũ alimentorũ uſus ſtomacho ſolũ cõ⸗ uenit craſſiora minime toleranti. Qui uero ualidior eſt fugacẽ ex ijs fumũ reportat uel humorẽ. Oua tamẽ gal/ linarũ uõ prætermitto: ſi uitellus una cũ albo comedat᷑. Vitellus nãq; ſolus delicatoꝶ eſt nutrimentũ:nam Aui-/ cenna ꝓbat nutrimentũ nullũ expedire magis in dimi- nutione ſanguinis/& diſſolutione ſpiritus cardiaci qj ui tellũ oui galſinæ uel ꝑdicis uel faſianæ. Neq; forte ab re fuerit/anſeres nutrire ſpelta aqua ue nitida: ac poſt necẽ carnes ſale& coriandris aceto præpꝑatis/ cõditas dies ſe⸗ ptem ſeruare prius qᷓ; edas: Ceruũqʒ ſimiliter: ſi ſtoma⸗

cum ue labit᷑:tu quoq; pauliſper ad oppoſita declinato. Vbi ad frigidũ aut hũidũ/ ſimiliter ad oppoſita uergi/ to. Vbi tẽperies/ ſeruato tẽperiem. Ea tenus autẽ exer/
citationi quidẽ corporis eſt addendũ& animi detrahẽ dũ:qua tenus epulis ueſcimur durioribꝰ ad diuturnita/
tem uitæ aliqũ forſitã neceſſarijs. Menſę tibi ſintinno uem diei horiũ duę:& utrobiq; parcx. Parcior uero cœ Id. I
1aen
Xercitationes corporis duæ ferme poſt digeſtionẽ primã ad ſudorẽ quaſi ꝓductæ. Somuꝰ quidè nocturn quia ſemꝑeſt neceſſarius/ſemꝑ bonus: Diurnus aũtni- ſi admodũ neceſſarius nunq́; bonus.
—„— 2 4. 2
nõ ſit utẽdũ alimẽtis quæ cito putreſcũt: neci eiul-

mus..
topi Sta ld tapen utio S nq Sahi eentſ ncie Nall ac en ſun n he
Dervita longa. alimẽtis quæ breui putreſcunt/ humorẽ nos cõpafuros diuturnũ& a putrefactione remotũ. Neq; ſperandum facile nos diu uicturos/ubi terræ fructus incorrupti diu nõ cõſeruant᷑:V bi rari admodũ homines ſunt longæui. Quantũ uero ſit in loco uictuq; diſcrimen:pomũ decla/ rat pſicum:in ꝑſia quidẽ uenenũ /in ægypto cordis ami/ eũ. Et helleborꝰ in anticyra impune ſumptus: alibi uero
Horſitan inlubere poterimꝰ. Meminerim autẽ: ubi mul dͤ

ZLüber ſecundus to plures putrefactione ſuffocationeq; q; reſolutiõeſpe reũt:ibi putrefactioni ſuffocationi maxime reſiſten⸗ dũ:V bi uero cõtra:uiciſſim uti cõdimentis aromaticis & quodãmodo auſteris(ut diximus)odoribuſq; ſimili bus quouis tẽpore putre factionẽ prohibet: Vngi oleo frigoris iniuriã: Vti lauacris ex aqua& oleo: wEloce nẽ ex labore uel calidis tẽporibus ĩminentẽ: Similit os aqua ſæpe colluere: Succũ glycirhi=æ uel ſaccharũ ery/ ſtallinũ ore tenere: Aqua roſacea multa/ ꝑaucoqx aceto roſaceo manus faciẽ q fũndere: Simiſibuſq; odoribus uti: Septima quaq; hora alimẽtis modicis recreari: Cor- pore ſimul& animo conquieſcere/ calore uitato. Pluri mũ uero itereſt quale ſit uinũ& triticum ꝗbus aſſidue ueſcimur. Hæc ergo ſint talia/ ut ultra annũ& potius ad trienniũ integra ꝑſeuerent: Si modo incorruptibilẽ ex ijs alimoniam ſperare debemus. V inũ ſiue albũ ſiue ru/ brũ ſit/ eſto clarũ:ſuaue:ſtipticũ: odoriferũ:& qc ĩdige/ at aqua. Niſi forte uinũ repereris leue ſimul atq; dura/ bile:qd rariſſimũ eſſe ſolet. Q uero ualidius eſt philo ſophus ſſaach uinũ dicit eſſe uinoſũ coctũ ſole uentiſq; purgatũ: Qœ aqua fontis puri tempari iubet: aliquãdiu antea q́; bibamns:ut ꝑ fectius miſceat᷑. Aquoſũ uero ui nũ atq; debile ul acerbũ:fugiendũ monet:utpote quod
intra uenas& mẽbra acidũ cito fiat/ aut aliter putreſit. Vinũ quidẽ aquoſũ putrefactioni ſubiectũſi conſerua/ ta eius ſubſtantia coctũ fuerit/ hoc ſaltẽ erit utile:alion nõ laudatũ: quod humorẽ corruptibilẽ nõ creabit: Sed acumẽ eius aqua electa tẽperandũ erit. Vinũ uero qua/ le ꝓbauimus lſaach ex antiquoꝶ ſententia tiriacis ma gnis iquit eſſe ꝑſimile. Quod(ut di ximus)tẽperatum abitudinẽè corporis frigidã calefacit/ refrigerat caleſ- ctam/ humefacit ſiccã mumidiorẽ uero deſiccat/ atq;(ut Galiem ait)naturalẽ humorẽ recreat/ calorẽ fouet/ utrũ/ ; cõtemꝑat. Miſcere uero uinũ eiuſmodi magis ne
Rriũ eſt iuuenibus:minus Ienibus: rigidis uero ſenibꝰ/

fati 3
ſir
niſt
Devita longa.
minime. Feigida nanqʒ duraq; ſenectus( ut inquit ſpla⸗ ν‿ι
to) ita mero feruet atqʒ mollitur: ſicut uel igne ferrum: uel aqua lupini. Q diximus per uinum oppoſita fie/ rii atqʒ diſſidentia temperari:Scito etiam per Flyeirhi⸗ gam fieri:ſed debilius:Fieri etiam ꝑ oleum roſaceũ:ſed extrinſecus. Hæc ergo tibi familiaria ſunto. Neq́; diffi- das ꝗcquid& qualitate tẽperatũ eſt/& uirtute potens/ poſſe reliqua tẽpare:ſicut frigus alia frigefacere:ld ĩpri/ mis habere tẽperamento louis: quo etiam ſaluberrima ſũt.Sed de his alibi diſputanddd.
De Dieta:Victu:Medicina ſenũ: Ca.viij.
b Vi ſeptimũ iam ſeptenariũ impleuerũt/ qnqua/
q eſimũ attingentes annũ/ cogitẽt Venerẽ ꝗdẽ
ignificare iuuenes: Saturnũ uero ſenes atq; haſ
apud aſtronomos ſtellas inter ſe maxime omniũ inimi- cas exiſtere. Rem ergo V enereã Saturnij fugiant: quę iuuenibus etiã uitæ plurimũ detrahit. Nõ em natis con ſulit:ſed naſcituris:ipſaſq; etiã herbas ſtatim ꝓducto ſe/ mine ſiccat. Præterea frigus aerẽqʒ nocturnũ lœthiferũ
ſibi putent. Atqʒ eũ omino uictũ ſeruẽt: ex quo ſãguinẽ
plurimũ ſperẽt/ſpiritũqʒ qᷓplurimũ: ex uitellis uidelicet ouoꝶ recẽtibus:uino aliquantũ quidẽ dulci:odorifero uero qᷓplurimũ. Nam hic uitellus ꝓprie cordis ſangui-/ nẽ uinũ præcipue ſpiritũ recreat. Carnibus electiſſimis coctucq; facillimis om̃i ſũmatim utant᷑ dietaſ calidũ pari/ ter& humidũ augente. Spiritũ odoribus præſertim ui-
ni aſſidue recreent. Vigiliã& inediã ſitimq; deuitent la borẽ rurſus corꝑis atq; animi& ſolitudiuẽ& mærorẽ.
Muſicã repetant ſi forte intermiſerint:nũqᷓ́ʒ intermittẽ/ dam. Ludos quoſdam& mores quoad decet olim ante actæ puericiæ reuocent. Difficillimũ nãq; ẽ(ut ita dixe/
rim)reiuueneſcere corpore:niſi ĩgenio prius repuereſ⸗ cas.ltaqʒ ĩ om̃i etiã ætate magnopere cõducit ad uitã nõ nihil puericię retinere/& oblectamẽta uaria ſemp aucu pari. Longũ uero ꝓfuſũq; riſum minime: ſpiritũ nanq;
d iij
4
Hu eenn
2 ₰ I — 4 4 1

-.H 1. Ziber ſecundus. nimis ad exteriora dilatat. Sed redeamus ad ſenes. RHt ꝑræterea ſi frigeant /fomẽta petant aromatica& calida ſimul atqʒ; humida. Meminerint puerile nõ eſſe/ pueri/ le illud Auicẽnæ fomentum: factũ quidẽ a Dauide: ſed tardius forte factum. Fomentũ ſeni mirificum: Medaul, la recentis adhuc calentis panis infuſo maluatico uino cum puluere menthæ/ appoſita ſtomacho& ſæpe ad o factũ adhibita. Nam& medulla eiuſmodi etiã Ci De/
mocrito iãiam expiraturo retinuit ſpiritũ quoad placu/ it fugitiuũ. Præterea frictiõibus utant᷑ leuibus: ſeu quã- doq; lauacris nutrimentum ꝓuocantibus ad extrema, Nucleos ante om̃ia pineos uidelicet ablutos/ familiares habeant.Hoc em̃ nutrimentũ medici ueteres ſenibꝰ ap tiſſimũ, pbauerunt. Calidum enim& humidũ eſt& pin gue:& omnẽ lenit aſperitatẽ:atq; ſimul quod mirum ẽ dum naturalem humorẽ auget/interea ſuperfluũ delic cat: putridumq; expurgat humorẽ. Sũt qui nucleorum eiuſmodi drachmã unam quotidie poſt cibos exhibẽt ſenibus comedendã:Ego Ira mã quoq; alteram ieiu/ no ſtomacho ſenibus exhiberẽ: uel recens/calens/aura- tum/ pinucleatum. Componerẽ quoq; electuariuuhoe pacto. Sume amygdalarum dulciũ mundarum uncias quattuor: tantunde eiuſmodi nucleorum: piſtaciorum duas: unã ſeminum cucumeris: unã nucum auellanarũ mundarum:contunde coque una cum cãdidiſſimo ſac- charo:cui tamẽ addideris unã zinziberis recentis con/ diti drachmã croci dimidiã: muſci tertiã: ambrę tãtũdeẽ: Saccharũ aꝗᷓ meliſſæ/id e citrariæ roſarũq; fũdito: Muo- ta auri folia his adhibito. Huius em̃ uſu quotidiano’ui- tam ſenes ualidiorẽ longiorẽq; cõſequent᷑. Poſſunt dei mẽſa hoc accipe: pluribus horis ante menſam. Vtilo autẽ tunc erit:ſi quid albi odoriq; uini una cũ cõfectio⸗ ne eiuſmodi biberint. Tẽporibus uero calidioribus ſic charũ roſaceũ una cũ auri folijs/& conditę myrobalani uitam ſenibus prorogabunt, Tyriacã nemo lubitat ad

be Ss ngg tSn el tec Ere uo den
ant urn
iniſ Erh
en Eri
af S c rl
Devita longag. idem humidis cõuenire perſonis atq; temporibus. De cuius uſu ſatis in libro ſuperiore dictũ. Nemo etiam ne/ gabit his ꝓdeſſe admodũ radices lnulæ/ beeniaſq; radi/
ces albas ſimliter atq; rubeas: maxime uero recentes.
Illam quidẽ ꝓ nutrimento:has etiã pro aromate:Et om/ nia ſimpliciter calida/hũidaqʒ/& aromatica ſimul& ſti/ ptica ſſimulq; pinguia. Certũ eſt ſenes electo glycirhi/ zæ ſucco familiariter uti debere. Tradunt em̃ glycirhi- zam eſſe humani corporis calori pariter& humori ꝑſi/ milem: Præterea uarijs ſenũ morbis opitulari. Lac quo/ q; amygdalinũ/& amidus cibꝰ familiaris eſto/& ſaccha/ rum atq; paſſulæ. Raſis Triferã ex myrobalanis indis/ emblicis belliricis cõfectã.ltem Myrobalanos indas cõ- ditas ſaccharo nõ ſolum ad retinendã/ ſed etiam ad re⸗ tardandam ſenectutẽ ualde ꝓbat. Auicenna laudat tri⸗ feram myrobalanorũ maioreè atq; minorẽ: Rurſus con/ fectionẽ de ſquama ferrimaxime uero auri. Iubet quo/ tidie mandere myrobalanos præcipue chebulas rite cõ ditas ad differenda ſenectutis incõmoda. De naturis Aromatum& Cordialiũ neceſſarijs: Et rurſum qualis ſenũ uictus:
Ca. ix.* Cito myrobalanis uarias ineſſe uirtutes: Vnam quæ mirabiliter ſupfluũ exiccat hũorẽ/ unde ca/ niciem prohibet: Secundã quæ humorẽ colligit
naturalẽ& a corruptiõe ſimul& inflãmatiõe tuet᷑: un⸗ de uitam producit in longum: T ertiã jquæ ſtiptica aro- maticaq; potentiauirtutem& ſpiritũ naturalem& ani⸗
malem congregat& fouet/& roborat. Hinc aliquis ui⸗
tæ lignum in paradiſo myrobalanum forte fuiſſe puta-⸗ bit. Simile quiddam ferme faciunt aurum& argen⸗
tum/ corallusſpodiumq;/& precioſi lapilli:;uis ꝓ aro/ matica Vtute facultatẽ afferãt illuſtrãdi. Tu uero mem? to aromatica tũc maxime ꝓdeſſe nobis ad uitã(ut ſup ſi gnificauimꝰ) quãdo cũ uigore quodã aromatico hũida

Liber ſecundus
ſũt ꝑiter atqʒ calida/lentorẽq; pinguẽ habẽt:cõmodã au gmento: Quales ſunt imprimis radices beeniæ albæ ſi- militer/ atq; rubẽtes:præſertim recentes. Aut ſaltè quan do cũ uirtute quadã ſubtiliodorifera& acuta/ſubſtan/ tiam denſam habeant:& ſtipticã ualde ꝓprietatẽ: Qua- lis utiq; cõpoſitio inter cordialia frigida primũ myroba lanis ineſſe uidetur& ſuccino. Deinde roſis& ſucco& ſemini citri. Tertio ſandalis& coriãdris/atq; myrto ſcx/ teriſq; ſimilibus. Inter calida uero cordialia kechanden gno aloes: citri cortici:& chariophilis: nucimuſcatæ:ma ci:olibano: maſtici:atq; doronico: Qualẽ etiã ſaluiæex/ perimur ineſſe. Tradunt ambrã& muſcũ ſtipticã habe/ re uirtutẽ. ingiber autẽ ob quandã eius humiditatem præſertim recens& conditũſſenibus ſæpe prodeſt. Sed hoc& chariophilus ꝓpter caloris uæhemẽètiã /caute ui- det̃ accipiendũ. Tedoaria quoq; caute/ tametſi tiriacæ ſimilis iudicat᷑:& ſtipticã ſimul atq; pinguẽ naturam ha bet ſenibus cõmodiſſimã. Ambra ꝓpter calorẽ quaſitẽ peratũſtuto ferme ſumit᷑: Ac ꝓpter lentorẽ cum ſtipti/ ca ſubtilitate mixtũ prærogatiuã habet ad uitã in mem btis& ſpiritibus confirmandam: Tum uero ſi ex ea fat aqua cutiſq; lauet᷑: digeſtionẽ quartã reſtituit: Ac mot/ bos eius defectu contingentes expellit. Aromatica ue/ ro quæ ſubtilẽ admodũ ſubſtantiã habent: qualem cina/ momũ atq; crocus/ cordialibus frigidis& durioribꝰ ſũt miſcenda. Nam aromatica ſi tantũ calida ſubtiliaq; ſint & ſola ſumant᷑/ naturalem calorẽ nimis excitant/ humo/ rẽq; diſſoluũt: Neceſſaria tamẽ ſunt/ tum frigidioribꝰã humidioribus epulis concoquẽdis:tum cordialibus du ris ad præcordia tranſferendis. Te nanq; latere non de/ bet:humorẽ ipſum uitæ neceſſariũ primas in cordeſe/- des habere& arterijs ueniſq; eiuſde: Quod lſaach pſp eue docet. Atq; ut Auicenna probat/ hic humor natura/ li cæterorum membrorũ humore frequenter irrigatur atq; fouetur. Quapropter cauendum eſt: ne membtiul

—
——
—
ꝑFAB=Z
1
SGdut ga ugpit u nppt i dterle ron ihade Hi Tun raa artän di pell Kn ähad ak igdi, Ii icl ch imis Satt3 Itr M ar 60Wutt
tht arbrh
neq er Ing
1I
2u—
—
DoeVvitg longa. lius humor caſu quopiam arefiat: multoq; magis ne prę cordiorum humor cõminuatur. Atqʒ ut nutrimẽtaluel
fomenta& cordialia om̃ia per anguſtos meatus ad præ
cordia latiſſime ꝑferant᷑:his inſere crocũ. Vt uero ſiſtã tur ibi /myrobalanos adhibe. Vt autẽ conſequaris utrũ/ q;:accipe inter calida muſcum/ atq; ambram: Inter frigi/ da roſas atq; myrtum. Memento dulce maratrum ſeni/ bus pfuruſß.Nam& nutrimentũ per membra diffãdit: & qua facultate lac/ eadem humorem auget naturalem. Vnde Diaſcorides maratro ſerpentes ait annuã exue/
re ſenectutẽ. Probamus& ſaluia. Hæc em̃ naturæ uirtu⸗
tem temperate calefacit/& firmat/ paralyſim propulſat. Probamꝰ& moderatũ conditi zinziberis uſum: Habet enim cum calore pinguedinem.. De auro& aureis alimentis& recreatione ſenum: Ca. x. b Vrum om̃es ante om̃ia probant /tanq́; omnium a rerum temperatiſſimũ& a corruptione tutiſſi- b mũ. Soli quidem ꝓpter ſplendorẽ/ Ioui autem ꝓpter temperantiã cõſecratũ:ideoq; poſſe calorẽ natu/ ralem cum humore mirifice temperare: humores a cor/ ruptione ſeruare: Solarem/& louialẽ ſpiritibus& mẽ/ bris inferre uirtutem. Verũ tamen optant duriſſimã au ri ſubſtantiã ſubtiliorẽ facere /penetratuq; facillimã. No
uerunt em̃ cordialia tunc maxime latentè cordis recre/
are uirtutem/ quãdo in eis attrahendis minime natura laborat. Vt autẽ minime fatigetur/uel ſubtiliſſima iã ef- fecta uel cum ſubtiliſſimis ſunt exhibenda. Optimũ fo/ re putant iſi abſqʒ aliena permixtiõe aurũ potabile fiat: Sin minus poſſit/contuſum/& in folia redactum accipi uolunt. Aurum ferme potabile habebis(ut dicam) Col/ lige flores boraginis/ bugloſſæ/ meliſſæ/ quã citrariã no- minamus:& quando luna leonẽ ſubit uel arietem/ uel ſa gittariũ /jaſpicitq; ſolem jaut louem: Coque cum candi/ do ſaccharo aqua roſacea liquefacto: ꝓ qualibet un/

— ꝗᷣocd—————— ³—y ͦ—
—— —— —
Liber ſecundus cia inſere diligenter auri folia tria. Ieiunus cũ uino quo- dã aureo ſume. Item aquã ex capone deſtillantẽ focouy aliter cõſumpto una cum iuleb ſume roſaceo: in quo au ri folia quædã ante contuderis. Præterea in nitidiſſima fontis aquã aurum extingues ignitũ. Cum eadẽ auri cã tundito folia. Eadẽ uinũ aureum tẽperato:& una cum eiuſmodi potu comedito recentẽ oui uitellum. Facile uero in tota corporis arbore ſeruabis humorẽ /ſi in radi cibus conſeruaueris. Accipe igit᷑ gallinaꝶ,& pullorum eiuſmodi atq; caponum cor/ iecur/ ſtomachum ſteſticu/
los cerebellum: Coque aqua modica: minimo ſale. Co-
cta contunde ex tota carne& toto iure& ſaccharo ad/ dito recentis oui uitello:fac plac entã modico cinnamo mo crocoq; conditã& auratam. Hac ueſceris eſuriens ſemel /ſaltẽ quarto quoq; die:Et tunc quidẽ ſola clarota men ad potũ addito uino. b De uſu lactis ſanguiniſq; humani ꝓ uita ſenũ: Ca.xj Aepe poſt decimũ ſtatim& nõnũqᷓ;ʒ poſt noni ſ ſeptennarium arbor humana arefacto paulatim
6
humore tabeſcit. Tunc primũ humano iuueni/ liq; liquore irrigãda eſt hæc arbor humana: quo reuite/ ſcat. Eliges ergo puellam ſanã/ formoſam hilaremitem/ peratam/& famelicus lac eius ſugito creſcente luna: ſta timq; comedito maratri dulcis modicũ puluerẽ ſaccha ro rite confectum. Saccharum quidẽ lac in uentre cogi uel putrefieri nõ ꝑmittet:maratrum uero cum& ſubti le ſit/& lactis amicum/ dilatabit ad mẽbra. Q uos hecti ca ſenilis exedit/ medici dili gentes liquore humani ſan/ guinis qui arte ſublimi deſtillauit ad ignẽ ê! reficere mo- liunt. Quid ergo ꝓhibet quo minus ſenio iam quaſicõ fectos interdum hoc etiam potu reficiamus? Còmunis quædam eſt/& uetus opinio: aniculas quaſdã ſagas: quę & ſtriges uulgari nomine nuncupant: infantiũ ſugere ſanguinem: quo pro uiribus iuueneſcant. Cur nõ& no ſtri ſenes om̃i uidelicet auxilio deſtituti ſanguinẽ ado-
——

— —
—
₰ —
—
— —
mnip Eni imaen Fa primä aun orhun ann amoſt dia gioc b nodich Mci
———
8 — ——
De vita longa. leſcentis ſugant: uolentis inq́; adoleſcentis ſani /læti/ tẽ ꝑerati: cui ſanguis quidẽ ſit optimus ſed forte nimius: ſugẽt igitur more hirudinũ ex brachij ſiniſtri uena uix apertaunciã unam aut duas. Mox uero ſacchari uiniq; tantundem ſument: idq; eſurientes/& ſitibundi facient creſcente luna. Si crudus ægre concoquit᷑: coquatur pri us una cum ſaccharo:uel ad aquã calidam moderate de/ ſtillet ſaccharo mixtuss yeinde bibatur. Fouere quoq; ſtomachum tunc ſanguine ſuillo præſens auxilium eſt: Quem utiqʒ ſanguinè e uena ſuilla fluentẽ ſpongia calẽ te uino madetacgecombidarece ſtomacho ſtatim calens admoueaft᷑. Galienus atq; Serapio morſum rabidi canis ſanguinis canini potu curari dicunt. Rationẽ uero illis aſſignare nõ placuit. Ego igitur biduũ eam quæritans/ opinor deniq; ſaliuã canis rabidi uenenoſam impreſſã hominis pedi læſo /per uenas paulatim ad cor aſcende re/ more ueneniiniſi quid interea diſtrahat. Si igit᷑ inte rim canis alterius ſanguinẽ ille biberit: ſanguis ille cru/ dus ad multas horas natat in ſtomacho eum deniq; ue/ lut peregrinũ deięcturo per aluum. Interea caninꝰ ſan- guis iſte ſaliuam caninã ſuperiora membra prenſantem prius qᷓ; ad præcordia ueniat/ deriuat ad ſtomachũ. Nã
& in canino ſanguine uirtus eſt ad ſaliuã canis attrahen
dam:& in ſaliua uiciſſim uirtus ad ſimilem ſanguinẽ ꝓ⸗ ſequendum. Venenũ igitur a corde eemotumſanguct q; imbibitũ ĩ aluo natãti/ una cũ ſãguine pꝑ ĩferiora dedu cit᷑:hominẽq; ita religt incolumẽ. Quorſ hæc? Primo
uidem ut rei tam occultę/ſuccurentem inter diſſeren; Am cauſam aperuerim. Deinde ut moneamſſanguin potari poſſe/ ́ quidem ſalubriter: Atq; in ſanguine hu- mano uirtutẽ eſſe: qua humanũ ſanguinem attrahat& mutuo ꝓſequatur. Ne forte diffidas iuuenilẽ ſanguinẽ a ſene bibitum trahi ad uenas/ mẽbracq; poſſe ibiq; pro/ deſſe qᷓ;plurimũ: b
De Digęta/ Habitatione/ Conſuetudine ſenũ:Ca.xij.

ctili: ficus: paſſulæ: capꝑes: dulcia punica:zinziba:hyſo/ pus:ſcabioſa:bectonica: ſed piſtacia mlto magis: Pinei uero nuclei maxime omniũ/ ſicut diximꝰ: Ex quibꝰplx rimũ referent adiumentũ ſi eos horas duodecim ĩ aqua paulum calida teneant prius ꝗᷓ edant. Sic emꝗ ſtomacho nõ nocebũt. Ac prætterea /ſi dum his utunt᷑ jetiam inter pineta& oliueta uiteſq; uerſent᷑: aut ſaltem pini uapote accipiant& odorẽ. Itẽ gummi lachrymoq; pini cũ oleo uel uino/ corpus ſæpe deliniant. Probabile em̃ eſt arbo/ res longa naturaliter uita dotatas præſertim ſi eti hye/ me uireſcant ad longam tibi uitam umbra uapore no/ uo fructuſligno/& tèpeſtiuo quolibet uſu ꝓdeſſe. De animalibus autẽ longæuis ſupra diximus. lam uero ad idem tibi forte conducet:ſi uiuas plurimũ penes eos ꝗ ſani tibi ſano natura ſint ſimiles& amici: Ac magis ſor ſan ſi paulo iuniores.Vtrũ uero& quõ frequens adole/
ſcentum conſuetudo parumper ſenium retardare uale/ at/pudicus Socrates conſulendus.

9
—— —
2
— E
nhöſ m aat Son cchrg Doit droh Acit pra Irlä m cm lbe duc Ärit Era- d ge
dut Wilt
Dervita longa. Quæ adminicula ſenes a planetis accipiant ad om̃ia mẽbra fouenda: Ca. Xæiifſf. Erũ cõſulite p otius ſolliciti ſenes Apollinẽ: qui u Socratẽ græcorũ ſapientiſſimũ iudicauit. Còſu lite Iouẽ inſuꝑatq; Venerẽ. Phœbus ipſe artis medicinę reꝑtor nucẽmuſcatã uobis fouẽdo ſtomacho dabit:lupp iter cũ phœbo /maſticen/ atq; menthã: Venꝰ uero corallũ. Fouẽdo rurſũ capiti: Phœbus peoniã/ tus/ amaracũ& cũ ſaturo myrrhã: Spicã nardi macẽq; lupi- ter: Vem deniq; dulce maratrũ atq; myrtũ. Ad cor vo fouẽdũ accipietiſa Phœbo ꝗdẽ citraria. crocũ lignũ alo- esſtus/ambrã/ muſcũ jdoronicũ/ modicũ chariophilum/ citri corticẽ ſcinnamomũ:Ab loue liliũ:bugloſſam: oci/ mũ:& menthã:beeniaſq; radices/& cãdidas piter& ru bentes:A Venere ſola quidẽ myrtũ& ſandalũ /atq; ro/ ſam: Vna cũ Saturno coriandrũ. Hæc uos cõtũdite dili gẽter: Et quæ ſtomachi ſunt/ cydon ioꝶ oleo ĩ formã ce roti cõficite: Quæ uero capitis: oleo ſpicæ ꝑfundite/ ac illinite ceruicẽ/tꝑa/frõtẽ. Quæ deniq; cordis: aureo ui/
no ſpargite/ aquaq; roſacea: Eaq; foris præcordijs admo
uete.At iecur imprimis creãdo ſanguini neceſſariũ ne/ ſcio quõ prętermiſimus: Huic ergo ſemper eupatorio & opobalſamo Phoœœebus opitulabit᷑. Piſtaceis Iuppiter: atq; paſſulis: Venus autẽ epatica: endiuia:ſpodio: cico-/ rea. Lieni tandẽ fouẽdo Saturnꝰ ille ueſter:una cum lo/ ue capparim dabit uobis ſcoloſpendriã/tamariſcum:Si/ cut ueſſicã lup piter cũ Venere.Pina: glyzirhiza: ami/ do:cucumeris ſeminibus:malua: altea:manna: caſia:cu/ rat. Saturnũ uero uerendũ pluribus: ne adeo uos fugite ſenes. Hic em̃ q́; pegrinus eſt iuuenibus /tã uobis dome ſticus erit. Vt igit᷑ totũ ipſe quoq; uobis corpꝰ uegetet ꝓ uiribus/ſatqʒ cõfirmet:accipietis nõnũq;; ab eo regnã/ te ꝑiterq; a Phœbo mumiã ſimul:& anſeris aſſi pulpã: hæc anſeris adipe modico delinite: Cõtundite diligen/ ter. Myrobalanoꝶ chebularũ atq; indarũ melle conco/

Auter ſecundus
ate: Ambramuſcoſcroco cõdite. Ante om̃ia uero hæe uobis ꝓfutura cõfidite: Credentes medicinarũ ad uitã cõferenti uitã eſſe fidẽ. Qua ſperetis/& deũ ſunais tibus uobis adſpiraturũ: Et res ab eo creatas: præſertim cœleſtes mirificam ꝓculdubio ad augendã uel conſer- uandã uitã habere potentiã. Corler De Cõfabulatiõe ſenũ ſub V enere ꝑ uirẽtia pᷣta:C.xij Ed a grauioribus his numinibus/jad Venerẽ pa
I üũüper uos ꝑ hortos& prata ſenes uirentia reuo co. Ad almàa Venerẽ uos omes aduoco. Nonla dentẽ quidẽ uobiſcũ:ſed iocantẽ. Hæc& uobis in Ss mihi iã ſeni. Primo quidẽ iocoſũ hoc fundit oraculum. Ego filij(ſi neſcitis) uoluptate motuq; uobis uitã dedi. Ego igit᷑ uoluptate quadã motuq;& ſi non ſimili uobis ſeruabo uitã. Fandẽ quoq; fᷣuabit libertate Liberj uitis ſator/ ꝓpagator uitæ. Liber ip̃e ſemꝑ odit ſeruos:& quã uino ꝓmittit uitã ſolis liberis implet longã. Meæ quidẽ uitæ ſimul atq; menti quondã ꝓfuit regnate Saturnodi minuta mẽtha placetq; quotidie. Vobis autem maior mẽtha menti uitæq; ꝓdeſt. Diminuta nocet. Riſum ex Negligite ficũ. Has uero uiolas quã/
naturã uiſis eſſe lucidã: ac lucis amicã: Volatilẽ tñacſa le diſſipabile. lccirco dũ lucẽ ſe dilatat uelut amica-

— 5bꝙ4
—
8
5.8
—. ———
=
abol gäh
eſclci en Deniſ Gui fm dor un upt
Nihil in mũdo tẽperatius eſt qᷓ; cœlũ:nihil ſub cœlo fer/
DeVvita longa. interdũ nimio lucis exceſſu rapi ꝓrſus:& uæhemẽti di- latatiõe diſſolui. Tenebras autẽ naturaliter uelut inimi cas fugere:ideoq; radios in anguſtum inde retrahere. Optat uero uiſus ita ꝑfrui lumineut ꝑ amicũ hoc ſuum amplificer᷑ ꝗdẽ:nec tñ interim diſſipet᷑. lã uero in quo⸗
ũq; colore plus admodũ tenebrayſiue nigredinis ẽ q́;
lucis:nõ dilatat᷑:nec ideo delectat᷑ radius uiſꝰ ad uotũ. Vbi uiciſſim plus admodũ ſplẽdidi coloris eſt qᷓ; nigri/ ſpargit᷑ latiusnoxia quadã uoluptate diſtractus. Quã/
obré color uiridis maxie oĩm nigrũ cũ cãdido tẽpans/ præſtat utrũq́;: delectãs ꝑiter/ atq; cõſeruãs: Et molli ĩſu
per& adhuc tenera qᷣlitate ſicut& aqua radijs oculorũ abſq; offenſione reſiſtit: Ne abeũtes longius diſꝑdant᷑. Quæ em̃ dura ſũt ſimul& aſpa/frangũt quodãmodo ra/⸗ dios. Quæ uero rariſſima ſũt diſſolutiõi aditũ patefaci⸗ unt. Sed quæ ſoliditatẽ aliquã habẽt: lenẽq; ſimul æqua- litatẽ ſicut ſpecularia corꝑanec ip̃a quidẽ frangũt:ne; lõgius diſꝑdi pmittũt. Quæ deniq; præter hæc bnñficia; tenera quoqʒ ſunt ʒ mollia/ſicut aꝗᷓ reſq; uirides liqdis oculoꝶ radijs mollicia blãdiunt᷑. Deniq; uiſus radiꝰ qdã
eſt in quadam oculoꝶ aqua naturaliter nobis accenſus:
Ac tẽperatũ lumẽ in aqua quodãmodo reſiſtẽte regrit. Itaqʒ gaudet aqua.Delectat ſpeculis aquæ ſimilib. Vi-
ridibus oblectat᷑. In ꝗbus ſane uiridibus ſolis lumẽ inſi/
tũadhuc uernũ ſecũ habet hũorẽ /aquãq; ſubtilẽ oecul/ to quodã lumie plenã. Ex quo fit etia:ut color uiridis cũ tenuat᷑ ſin croceũ reſoluat᷑. Quorſũ hæc? Vtĩtelligamo freqᷓntẽ uiridiũ uſũ/ ſigdẽ uiſus ſpiritũ recreat:quiĩ ani/ mali ſpiritu quodãmodo præcipuus eſt/ animalẽ quoq; reficere.Atq; etiã meminerimus:ſi color uiridis:quia i- ter colorum gradus /medius atq; tẽperatiſſimus eſttan-/ tum animali ſpiritui prodeſt/ multo magis quæ per qua-
litates temperatiſſima ſunt/ naturalem& uitalem ſpiri/
tum iuuatura:atq; admodũ profutura nobis ad uitam.

———— ꝗMo——————
—————
5*——
——õM—-ʒÿõ————— — 3——————
Liber ſecundus me tẽperatius eſt qᷓ; corpus humanũ. Nihili hoc corpo re tẽperatius eſt q́; ſpiritus. Per res igit᷑ temꝑatas uita p manens in ſpirituirecreat᷑. Spiritus ꝑ tẽꝑata cœleſtibus cõformat. Deniq; diſcamus ex tẽperie uiridisquæillu- minãdo ſæque cõgregat aĩalẽ ſpiritũ atq; dilatat: ideoq maxie iuuat/ nos quoqʒ in cordialibꝰ eligendis cõpone- dis ſutẽdis /arõatica ſubtilia& acutaq̃ ſpiritũ extedere uel etiã illuminare ſolent:qd ſacit crocus atq; cinnamo/ mũ cũ aromaticis ſemꝑ ſtipticis cõgregãtibuſq; ceumy robalanis& ſimilibus commiſcere. Atq; uiciſſim. Neq Pretermillereiue abſq; acumine etiã aromatico ſimt utrũq; cõficiũt. Aliquantũ uidelicet dilatant: atqʒ admo dũ cõgregãt:multũq; illuminãt:quæ& alias narrauim: quod efficit aurũargentũ ſpodiũ/ corallus electrũſeri⸗ cũprecioſi lapilliſinter quos hiacynthus uel ore deten/ tus ob iouialè temperiẽ plurimũ comprobat. Cũ enim ſub terra nequeãt ſpecioſiſſima& quaſi cœleſtia ꝓcrea/ ri abſq; ſũmo quodã beneficio cœli:probabile eſtrebus eiuſmodi mirificas cœlitꝰ ineſſe uirtutes. Cõpoſitio yo eiuſmodi/ quæ dilatãdo& illuminãdo ſpiritũ æque con gregat/ ita delectat eũ itrinſecus atqʒ recreat ſicut fotis uiriditas oclos:atq; ipſũ etiã apud ſenes in naturali qua dã uiriditate diutiſſime ſeruat:quaſi laurũoliuã pinũ etiã hyeme uirentẽ. Tãtoq; magis id efficit/ quo effici & interius: atq; maxime:ſi cõpoſitio talis aromaticoſu gret odore ſalliciatqʒ ſapore. Profecto ſicut corpus ſex craſſioribus humorũ ptibus cõpoſitũ in quintã redigit formã:ita ſpiritus ex ſubtiliſſimis eorundẽ portiõibſc⸗ ſtitutꝰ formã habet ꝗntã naturaliter tẽꝑatiſſimã atqlu cidã: ideoq; cœleſtẽ: Atq; in hac ipſa forma cõſeruãdus eſtſut ſubtilis quidẽ ſit:& interea firmus ſicut diximus Sit om̃ino lucidꝰ:ſed etiã quodãmodo ſolidus. Ac pra/ terea rebus odoriferis firmis lucidis/ aſſidue foueatut ſi uitã cupimus cõſeruareiquæ uiget in ſpiritu& uedi- care nobis cœleſtia dona. Hæc hactenus iuſſu Veneris

1 1(i. 1lln t ckelt Sddm 6Arrr ld
De vita longa. contemplati/ Venerem ipſam audiuiſſe putemus. Ꝙ Mercurius alloquatur ſenes:& cõſulat eis circa uo luptatem: Odores:Cantus: Nedicinas: Ca. xv. Nterea dum inter ſenes ipſa quaſi Venus con/ i Kbularetur: forte quidem hactenus ſatis belle. Deinceps uero plixius forſã fabulatura foret. Sermonẽ hunc his Mercurius uocibus ſermo- num auctor interpellat:Quid nam uobis eſt cum Ve/ nere iſthac ſemper puella ſenes? Quid rurſum Vene/ ri cum ſermonibus? Nonne mei ſimul atq; ueſtri ſunt ſermões? Mea ratio pariteratqʒ ueſtra. Audite me igi⸗ tur eadẽ nunc attentione qua illam/& multo maiore in/ ſuper attentione q́; Venerem. Quinq; ſcitis eſſe ſenſuſ: Viſum jauditũ olfactumguſtũſtactum.Eſſe rurſum qn. qʒ(ut ita dixerim)diſcite rationes. Dum enim per ꝗnq; Tnlas duotidie imbuitur uobis animus/ ratiõeſqʒ inde rerum ipſe concipit:interea notiones habituſq; ad res iudicandas quinq;itanq́; rationes quinq; reſultãt. Prę/ terea ſicut quinqʒ; hinc quidem ſunt ſenſus: inde uero quodãmodo rationes:ita uitæ tenor quinq; gradibꝰ cir/
ca ſenſum rationemq; diſponitur. Vnde quinq́; nume-
rantur ætates. Prima quidẽ ſenſu tãtum trahitur. Secun da:ſenſu magis admodũ allicitur q́ᷓ; ratione ducat᷑. Ter tia:poſt hęc alternis pariter rationis& ſenſus perſuaſi-
onibus agitur. Quarta:ratione potius q́; ſenſu ducitur Quinta:tandem ratione tantum regi debet. Prima igit
xætaslatque ſecũda tanq́; ſubiecta Veneri! Venerem ſi placet loquentẽ audiat: Reliquæ uero Mercuriũ. Ego igitur reliquos uos omnes alloquor:non pro me quide tantum: ſed pro Diana etiam hac: quà ad ſiniſtram mem cernitis. Nempe cũ hęc elinguis fit: Ego uero bilinguiis: iure pro hacipſaſcuius ego linguã habeo/ loquor. Vnã ꝓfecto nox iamq; Venus uobis indidit uoluptatẽ: qua noceret quidẽ uobis:ꝓdeſſet uero futuris: exhauriens paulatim uos per latentem quandam quaſi fiſtulã: Ali⸗

99
4 4
u.
8 1 1 3 8.⸗ 1— 5 p 21 22 3 2 8 1 1 4
huuanern toſexiguo
Liber Secũdus udq; ueſtris liquoribus implens /atq; ꝓcreans: uos tan/ dem quaſi uetuſtum quoddã ſpoliũ cicadahꝶ iã exhau- ſtum humi relinquens:Cicadæ interim teneriori ꝓſpi ciens. Nonne uidetis ꝙ Venus de materia ueſtr ge⸗ nerat eſſe recens quiddã uiuũ/ ſenſuqʒ pręditũ? Sur/ ripit ergo uobis iuuentutẽ/ʒ uitã atcpſf nſum/ ex toto inquã corꝑe ꝑ totius uoluptatẽ:ut efficiat inde totum. Ego interim materiæ illius quæ quartæ digeſtioni ſup/ ed qualitate monitus/ uos cõmoneo alimenta ſimiliter quarta digeſtione cocta plurimũ uitæ ueſtræ ſuccurre/
41K 111 LCAOI PI croco: L.ac humanũ uel ſuillũ uel caprinum cũ pauculo melle ſumpᷣtũ. Atqʒ hęc duo tunc ſalubriora ſunt/ quãdo natiuo adhuc calore Hlagrãt:Etſi ouũ aliam mox cocturã deſiderare uidet᷑: pręlertim in ſtomacho minuſ ualido: Sed leuiter eſt coquendũ. Verũ ut parũp ad Venerẽ redeamus. Siquãdo uidiſtis Venerẽ /iuue⸗ nilem admodũ uidiſtis& quaſi meretricijs fucis&or/ natibus expolitam. Hęc ergo/ quæ noua ſemp eſt noun ſemp affectat/ odit uetera:Facta deſtruit/ unde conſtru⸗ at faciẽda. Hęc rurſum(ſi dictu fas ẽquaſi meretrix nõ uno quouis ẽ cõtenta uiro. Vulgus amat. Et ut dialecti ce loquar/ ſpeciei paſſim potiꝰ qᷓ; indiuiduo ſuffragatur. lam uero neq; tactu tantum uos pręcipitat:ſed etiã gu/ ſtuifallit quotidiejꝑditq; decęptos. Quos em̃ uos inte, bus ſapores perci pitis mediocri quadã tẽperie gratos hoſ Diana hęc Apollinis louisq; munere tradidit.llece bras uero ſaporum miras quibus quotidie uelut hamo capti clam miſeri uitã perditis Venus inſidioſa fabri
cat. Quid igitur Martem incuſatis? Quid Saturnum Miars quidem raro admodum uobis palamq; nocet. a
turnus quoq; ſępius uultu ſe profitetur hoſtem: nocet tardius: tempuſq; remedijs nulli negat. Sola Venus pa lam ut amica uenit/ clam inimica uenit. Hanc igitur in⸗ cuſatẽ potius ſiquem inter ſuperos incuſare licet. Ad
* ₰

au Ter 1. d
ig m edci
43 won 1S t w ela. 3M liot r yatun mgnoct eremt Sur E igitr
Dervitalonga.
multiplices huiꝰ inſidias tũ oculiſ Argi uoſipos inſtrui/
te:tũ Palladis clypeo uos munite. Aures aũt ad blandas pollicitatiões eius tanq́; ad lœtales ſirenũ cãtus obſtru⸗ ite. Hunc deniqʒ ꝓuidentiæ florem a me accipite: quo
Circes huius ueneficia deuitetis. Hęc uobis duas uix
tandem d has quidẽ lœtiferas pollicet᷑ uoluptates po-
tius q́; largit᷑: Ego uero beneficio patris atq; fratris ꝗnc ꝓmitto uobis:quinqʒ pręſto: puras/ꝑpetuas ſalutares: quarũ infima eſt in olfactu:ſuperior in auditu: ſublimi/ or in aſpectu:eminẽtior in imaginatione: in ratiõe ex⸗ celſior atq; diuinior. Quo maior delectatio in tangẽdo
FVcĩpitur jatque guſtando: eo uitę grauius frequẽter ac-
cidit detrimentũ: Contra uero quanto maiorem in ol/ factu uoluptatem& auditu/ atque uiſu:ltem imaginati/ one& ſępe ratione quotidie reportatis: tanto fila uitæ longiora ꝓducitis. V erum ſicur in blandimentis tang?⸗ di/ atque guſtãdi cauendam uobis ſubdolam admonui Venerem:ſic in ipſa ſecretiore nimisq; aſſidua contem latiuæ mentis delectatione cauete Saturnum. lllic em̃ Eequuerer filios ipſe ſuos deuorat. Nam quos ſublimio⸗ rum contemplationũ ſuarũ rapit illecebris/& illic agno/ ſcit ut ſuos: hos interim ſi modo diutiꝰ gradũ ibi ſiſtant, falce quadã e terris amputat:terrenãq; incautis uitã ſę, e ſurripit. Hoc ſaltẽ Venere interim indulgentior: qc Venus quidẽ uitam/ quã tibi detrahit/ donat alteri: ni⸗ hiltibi pro detrimento reſtituens. Saturnus aũt pro ui-
ta terrenala qua ſepatus ipſeite deniq; ſeparat cœleſtẽ
uitã reddit atq; ſempiternã. Hocipſo ſimiles eſſe uidet᷑ inter ſe Venus atq; Saturnus/ qui ſane q́; aquario gau- detitam regnat in libra ꝙ hoĩes& hic& illa generandi libidine uexat: nocetqʒ uexatisut inde poſteritati ꝓ⸗ ſit. Sed hęc quidẽ fęcundat corpusſtimulatqʒ fęcundũ: llle mentẽ ſuo ſemine grauidã urget ad partũ. Vos igit ꝓuerbij memoreſ Ne quid nimis aſſiduis Srusettat nis parturiẽtis utriuſq; libidinẽ cohibete. Tametſi mul- e

——ÿõÿ————eceymõ——— —————————
——-mM——-ʒ
Ziber Secũdu Liber Secũdus to citius grauiusq; ille lędit/ quos tędio torpore maro/ relcuris/jſuperſtitiõe premit/q́; quos ſupra uires corpo/ ris moresq; mortaliũ eleuat ad excelſa. Omnino uero ſeruate moneo quod ęquus lupiter Pythagoram docu/
it/& Platonem: humanam uitam in quadam æquali ani- maæ ipſius cum corpore ꝓportione ſeruari: Vtrunqſu is quibuſdam alimentis& exercitationibus ali ac ſimi- liter augeri. Siquis alterutrum educatiõe pręcipueſua multo robuſtius altero tandem efficit: non mediocrem faeit uitæ iacturã. Propterea quicũq; inter res medico/ rum arte laudatas potiſſimum eas eligit quæ corpoti ſimul& ingenio ꝓſunt/ maximũ uitæ ſibi uendicat ad- iumentum.In earum uero numero uinum menthãmy robalanum /muſcum/ ambram! zinziber recens tus alo- em/ hiacynthum ſimileſq; lapillos/ herbasue cõſimices eſſe putate/& quæad utriuſq; utilitatem a medicis pari- ter cõponuntur. Sed longioribus his quandoq; interc ptis ambagibus:Ego quoq; medicus huc acceſſi. Si ſa/ pores ex rebus accępti non ultra uiuẽtibus:Item odo/ res ex aromatibꝰiam ſiccis uitaq; uacuis/multum aduio tam conferre cẽſentur. Quid nam dubitatis odores ex plantis radicihus adhuc ſuis hęrentibus/ uiuẽtibuſq;mi rũ in modũ uitæ uires accumulaturos? Deniq; ſi uapo res exhalantes ex uita dumtaxat uegetali magnopere uitæ ueſtræ ꝓſunt/ quantũ ꝓfuturos exiſtimatis cãtus aerios quidẽ/ ſpiritui prorſus aerio harmonicos harmo nicoi calentes adhuc uiuoſq; uiuo ſenſu pręditos ſenſu- ali:ratione concęptos rationali? Hanc ergo uobisa me fabricatã trado lyrã cãtũq; cum ipſa Phœbeum/ ſolunẽ laborum/ diuturnæ uitæ pignus. Sicut enim res qualiu te tẽperatiſſimę ſimulqʒ aromaticæſtum humores inter ſe:tum ſpiritũ naturalem ſecum ipſo contem erant:dic odores eiuſmodi uitalem ſpiritũ:ſic rurſum fimiles aͤch concentus ſpiritũ animalẽ. Dum igitur fides in lyra ſo/ nosq; dum tonos temperatis in uoce: ſimiliter ſpiritum

d mid n Taxhr Do 1 1relh ſieiqnt
rnnresn r r le ee h aiie
De pita longa.
ueſtrũ intus contẽperari puate. Ac ne ipſe Venere ſim auarior/ quæ ſine Baccho friget ab hocipſo Libero pa/- tre per me nectar hoc accipite. Qui pręcipue inter uos frigentitẽporibus ſimilibusbis ſeptimo quoc die unci/ 2 uernaceiuel maluatici dulcis meri duas ſumãt cum una panis uncia tribus ante mẽſam horis:Semel autem drachmã unam ſublimis aquæ deſtillantis ex uino cum ĩuleb roſacei ſemuncia. Quo quidẽ liquore illinire etiã cutem& ad olfactũ uti cõmodiſſime poſſunt. Atq; ut poſt eiuſmodi nectar ambroſiã quoq; uobis afferã. Hãc inſuꝑ accęptã ab loue largior medicinã. Quattuor my/ robalanorũ uncias accipite chebularũ: Tres roſacei ſac- chari: Conditi zinziberis hyeme quidẽ unciam: æſtate
quotidie id aſſumite: Vt inde uelut aquila renouet᷑ ur̃a
ro phyſicum religioſumqʒ eodem in gradu connume/
E

* 1— — — 2 4m☛
1„ —— 1
dam Phœbi louiſq;:qui inter Saturnum Venerẽq;
Ziber Secũdus
ramus. Et gradu ſimili quemlibet in negocijs ſuis ualqe cogitabundum/ grauibuſq; curis obnoxium. Hinc rur
ſus efficitur/ ut ſiquem Saturnia uel contemplatiõe ni/ mium occupatum uel cura preſſum: leuare interim d
aliter conſolari uelimus/ per Venereos actus /ludosiio/ cos id tentantes tanq́; per remedia longe diſtantia ſru/ ſtra atque etiam cum iactura conemur: atq́ʒ uiciſſim ſ quem uenereo uel opere ꝑditumſuel hdo iocoq; ſolu- tum moderari uelimus /ꝑ ſaturniã ſeueritatẽ emendare non facile ualeamus. Optima uero diſciplina eſt:ꝑ gu⸗ unt medij/ſtudia ſimiliaq; remedia homines ad alterutrum declinantes ad medium reuocare. Sed ut tandem ſin medici:ſicut flamma duobus cõmuniter modis uiolen/ tis extinguitur:aut uelut difflata uentis:aut contra qu ſi compreſſa cineribus:Sic ſpiritũ uel celeriter effecu Venereo diſſipamus: uel ſenſim Saturnio ſuffocamus ac ſępe exprimimus comprimendo/ pariterq; reſolui/ mus. Spiritus utiq; frequẽter ad extima uolans intina reddit uel uacua/uel aliena uitæ: Sed ad intimaſeępeco actus cętera circum membra pręſtat uitæ mimidonea. Citam igitur ſenectutem /tum Venus interioribus to/ ſtrisſtum Saturnus exterioribus infert. Venus quidem pręcipue:ubi ex quouis eius motu facile corpus debi/ litatur atque labaſcit. Saturnus quoqʒ; potiſſimum:quõ do ex quocunq; contemplationis eioel curæ labo re/ingenij corporisq; uires labefactantur. Et ſi uel qu ad contemplationem: uel qui ad libidinẽ natus eſtipę rumq; ad ſuum uterq; officium eſt natura fortiſſimu Natura enim ſępe coniungit cum uoluptate ſimul cilitate potẽtiam. Vnuſquisqʒ igitur ſe cognoſcatiſuiq
ipſrꝰ moderator/ ac medicus eſto. Coitũ quidẽ frequen/
taturi cęteros cõſulãt. Ego uero exercitaturis ingeni libro etiã ſuꝑiore cõſului.Deniqʒ om̃i dięta oĩbus reme
dijʒ uti debet/ qabus mẽbra/ſpũsſſenſus/ingeniũ memo
—

d ts an 1la
n mc. t tlr lteh coſe Blin a süge e bore Züm
uero cũ primũ caneſcũt:qᷓ́;ui litate naturæ uidelicet adhuc iuuenes canos emittunt; q́ uel ægritudine/ uel ægrotatione— pręcedente: aut etiam parentum ſimilitudine ſja qui
neſcentibus fuerint generati.
Devita longa. ria cõfirment᷑:Cogitationes ꝑ interualla repetere: Nec
expectare uel minimũ ex coSitation laborẽ: Maxime nõnulli ſint qui nõ tãldebi
us ſcilicet iã ca/
De medicinis ſenũ:Et de habitatione iterum atcʒ q aldęorum regula eſt forte ꝓbandatad iuuen/ c tutem recuperandã:ꝑegrinos humores imbibi- tos corpori expurgare gradatim/tũ interiores/ cõpetentibus medicinis:tũ exteriores ſfrictionibus ʒ
lauacris ꝓuocationibusq; ſudoris: Intereach ſalubribus/ duraturiſq; alimentis paulatim corpus implere. Sũt aũt g trochiſcis ꝗbuſdã ex uipera factis uel helleboro prę/
parato ꝓmittũt hũores oẽs ueteres putridoſq; prorſus
educere: Quibꝰ expurgatis& hũore rurſũ ſaluberrimo alimẽtis ſalutaribꝰrecreato reſtituere iuuẽtutẽ. Et ꝗ cau tiores ſunt/ helleboro gallinas paſcũt: hoĩem uero galli- nis. Eiuſmodi uero curationem tanq́; periculoſam in iu uentute arbitror potius q́; in ſenectute tentandam: Ne forte iuuentutem illam a Medea Peliæ ſeni promiſſam experiamur. Nam& iuuenes medicinis exquiſite pur- gantibus cito ſeneſcere Hippocrates aſſerit. Sed ubi dięta non ſufficit clyſtere uel mãnaſuel aloe pręſertim
lota ſecurus uteris. Si tibi ſit aluus aſtrictior /manna cũ iure caponis/ myrobalanique uirtute: Sin minus hac te
iuuenem etiam in ſenectute purgatione ſeruabis. Su/ me unciam lotæ aloes unam’ myrobalanorum embli- carum drachmas duas/ chebularum quoque tantun/ dem /duas item roſarum purpurearum/ maſticis quoq; tantundem/ maluatico uino confice pilulas: quando Lu na ſœliciter collocatai ꝓpitio fruitur louis aſpectu prę/ ſertim ſi domicilia fixa poſſederit uel ipſa uel luppiter. e iiij

“
“
——
Liber Secũdus Hęc enim ad diuturnitatem uitæ magnopere cõferũt.
Potes etiam utiliter reubarbarum hic cum aloe compo nere ſcilicet dimidiam aloes partem: dimidiam reubat-
bari.Et quotiens opus fueritj unam mane ſumere pilu
lam ad tres uſqʒ uel quinq;/ modicumq; inſuper uinum bibere.Vbi uero pituitam magis times /potes cõmode in his pilulis trochiſcorum agarici tertiam partem acc-
ere una cum tertijs aloes duabus/ dimiſſo reubarbaro, Sed primam illam ego iam multis annis pilularum com poſitionem omni ætati experior eſſe tutiſſimam. Eadẽ hora confectionem eiuſmodi facito. Sume myrobala/ norum emblicarum belliricarum/ indarum/ chebularũ unciam uniuſcuiuſq; unam: cinnamomi uero duas: unã quoque doronici:roſarum purpurearum unam: ſanda/ lorum rubeorum duas:unam croci drachmam: tertiam drachmæ partem muſci: ambræ tantundem. Candidũ
poſt hęc cum aqua roſacea ſuccoq; citri fundito ſaccha rum. Coque: fac bolos: auroq́; inuolue. Hoc ante pran/
dium quattuor horis ſumẽtes atque dantes utiliter ex/ Perti ſumus ad uirtutem corroborandam:ad illuſtandã
ſIpiritum atque firmandum. Maxime uero proderit/ſi
paulum quid inſuper uini aurei biberis. Proderit& ſę/
pe calefactum panem aureo mero& roſacea aqua per/
fundere:& modico inſuper cinnamomo ſaccharoque
uberiore condire. Frequenter etiam duo hęc cum lacte
amygdalino& modico pane miſcere. Nam eiuſmodi
mixtiones naturam referunt louialem. Pręter omnia-
quæ in ſuperioribus explicauimus uel ſaltem ſigniſica/ uimus ab his omnes urbani diligenter cauere ebent æſtu/ gelu: Quolibet uel poſt calorẽ frigore uel noctur/ no: Nebulis/ uentis uel ex palude flantibus/ uel itrum/
pentibus ex anguſto:Locis item ubi aer uel mouetur
uiolentius:uel nullo modo mouetur:Habitatione qua/
uis humidiore/ fetore torpore/ męrore. Diligentius ac- tem Mercurij ſectatores: Diligentiſſime ſenes. Qui

e rt
1 l 4 Keiorel 4Certi 3,
De vita longa
oręterea poſtquam mane corpus totum leuiter per/ cuerintdelinient ipſum aduerſum aeris/& laboris incommodacalente oleo uel uino quopiam ſubama/ ro:cui prius infuderint myrrham/& roſamſatque myr/ tum. Saluiam frequenter ore ferant neruis ac dentibus amiciſſimam. Et quando dentium uitio liquida uelut i/ funtes alimenta repetere compelluntur molliſſima ca/ ueant. Lac quidem uino referant moderato. Vtantur igne dumtaxat ut medicina quantum uidelicet expel/ lendi frigoris/& ſuſcitandi caloris innati neceſſitas pol ſtulat: Aioquin tanquam edace humorem naturalem exiccaturo. Solem uero quoad delectat ſequantur ut alimentum deſtillatione uitata: et æſtu ſimiliter decli/ nato. Faciles quidem motus diligant/ excitando calori admodum neceſſarios. Labores autem corporis ode/ rint:& multo magis animi: Nec minus longam ſitim inediam atqʒ uigiliam. b
De nutrimento ſpiritus& cõſeruatione uitæ per odores: b b b Capitulum.xviij. Egimus in calidis quibuſdã regionibus /ac plu/
Irimo paſſim odore flagrantibus multos racili corpore& imbecillo ſtomachoquaſi ſoſiſodo ribus ali. Forte quoniam ipſa natura loci’ tum
herbarum& frugum ſatque pomorum ſuccos ferme to tos redigit in odores: tum corporum humanorum hu- mores iſlic reſoluit in ſpiritum. Cum igitur uterque ui/ delicet odor& ſpũs ſit uapor ꝗdã& ſimile ſimili nutria/ tur nimirum& ſpiritus& ſpiritalis homo plurimum ab odoribus accipit alimentum. Nutrimentum uero/ qua/ lecunque id ſit per odores ſiue fomentum j apprime ſe/ nibus& gracilibus neceſſarium eſt: Quo defectum ali- menti ſolidioris atque uerioris utcunque compenſare poſſimus. Ambigere tamen nonnulli ſolent/ utrum ſpi e v

Liber Secũdus ritus odoribus nutriatur: Ego autem opinor ſolis forſan ita nutriri/ut niſi alimenta/ quæ craſſa ſunt/ digeſtione tandem in uapores extenuentur/ ſpiritus ipſe quem diximus uaporem eſſenullum illinc ſuſcipiat nutrimo tum. ltaque uinum odore plenum/ ſpiritum ſubito te/ creat:quem cętera uix tandem reficere Poſſunt. Vapo rem uero illum in quem cibi cocti deniq; tranſſerun turſ ideo appellamus odorem: quoniam& odor ubig uapor quidam eſt:& hic tractus intus ex alimentis ua Por niſi ſpiritui quodam odore placeat/ uix ullum ſpiri tui exhibet alimentum. Quamobrem Auicennam no- ſtrum ualde probamus dicentem: corpus quidem dul cedine ſpiritum uero quadam(ut eius uerbis utat)aro- maticitate nutriri. Quoniam craſſitudo corporis non niſi craſſa natura /qualis eſt in dulcedine coaleſcere u leat. Tenuitas uero ſpiritus: non alio q́; fumo quodam atque uapore: in quo aromaticitas ipſa uiget/ reſicipoſ ſit. Aromaticam uero qualitatem dicimus odoram acutam/& quodammodo ſtipticam. Proinde quoni- am iecur quidem corpori per ſanguinem alimentum præſtat/ dulcedine plurimum augetur. Cor autem quia creat ſpm̃:& ſpiritui procreat alimentum:merito de/ ſiderat aromiatica. Expedit tamen/& aromatica pro corde condiri dulcedine:& dulcia pro iecore arom/ ticis commiſceri:dulcedinemque interea nimiam eui/ tare. Quid plura? Galienus ipſe ſecutus Hippocratem ſpiritum non ſolum odore putat nutriri/ ſed aere:e/ re inquam non ſimplici: ſed potius oportune permix
to. Quibus quidem ſi fidem habebimus/ nec alimen/ torumnec rei ullius delectum magis ad uitam necel ſarium/qᷓ; aeris nobis accommodati eſſe cenſebimus. Aer enim& inferiorum& cœleſtium qualitatibus facl lime ſemperque affectus/& immenſa(ut ita dixerim/) amplitudine circumfuſus perpetuoque motu’ nos un/
—————————————————*
———„————„—

ud em pr wten te ni. tu— porn tri t Nar op Weper im xu b rna
De vita longaꝗ. dique penetransad ſuam nos mirabiliter redigit qua- litatem: Pręſertim ſpiritum: pręcipue uitalem in corde ugentemf cuius penetralia: tum aſſidue influit/ tum repente. Sic protinus afficiens ſpiritumſut eſt affectus: perque ſpiritum uitalem qui& materia& origo eſt ſpi ritus animalis/ pariter afficiens animalem. Quius qui- dem qualitas maximi momenti eſt ingenioſis eiuſmo- di ſpiritu plurimum laborantibus. ltaque ad nullos po- tius Shnd eos attinet puri luminoſique aeris/ odorum que delectus atque muſicæ. Hęc enim tria ſpiritus ani- malis fomenta pręcipua iudicantur. Potiſſimus uero ad uitam eſtaer electus. Nam octauo menſe nati in ægy pto plurimi uiuunt: Et nonnulli in plagis gręciæ tem⸗ peratis ſaluberrimi aeris beneficio. Quod Ariſtoteles riarrat:& Auicenna confirmat. Sed profecto ſicut cor- pus ex uarijs compoſitum/ uarijs quamuis non eadem menſa nutriendum eſt alimentis ita ſpiritus ſimiliter compoſitus uarietate quadam aeris ſemper electi ob⸗ lectandus eſt/ atque fouendus: Simili quoque electo- rum odorum uarietate quotidie recreandus. Nam aer & odor quaſi ſpiritus quidam eſſe uidentur. lam uero Phexander& Nicolaus Peripatetici una cum Galie⸗ no concludunt ſpiritum uitalem/ d animalem ideo nu- triri/ tum odore/ tum aere: quoniam uterque mixtus eſtatque conformis:& utrunque hauſtum/ in præcor⸗- dia penetrare: ibi coqui temperarique ad uitam per que arterias diffundi. Vbi uterque coctus iterum nu⸗ trit ſpiritum(ut aiunt)utrunque/ præcipue animalem. Aiunt etiam ſpiratum aerem non ſolum refrigerando calori prodeſſe: ſed etiam nutriendo. Nam& animalia etiam ualde frigida ſpirant. Addunt aerem craſſiorem ſpiritui naturali tanquam magis corporeo conuenire: ſubtilem uero/purũ ſlucidumſſpiritui potius uitali/ po⸗ tiſſimum animali. Neque mirum uideri debet ſpiritum

1 ——
————————
—
———————— ————————————-——
——
—
-—
—
. 8 4“ 4- . 3 1— 4 1* 4 1—“—“ 1 ö—“ 1 8 ö—.— 4 8 2 1 1 3 4—*—.— 3— 4 5. 9 — 8. ÿjj—yÿůſÿüScſſ——* 8 4* 4 1—* r.— —————— „. —.——————————————=—.————————
Liber Secũdus
piſciculi multi aqua nitidiſſima nutriuntur:& ocimum in aqua ſimili/ uiuit/ creſcit floret redolet. Mitto quib⸗ elementis Camęleontem& Salamandram nutriri non nulli ferant. Redeamus ad noſtra.Intereſt certe Iplur, mum/ qualẽ ſpiremus aerẽ/ quales hauriamus odores: Talis em̃& ſpũs in nobis euadit. Ea tenus uero nos ani ma per uitã uegetat:qua tenus ſpũs harmoniã ſeruat cũ anima cõcinentẽ. Spũs quidẽ in nobis primus uiuit& maxime:& quaſi uiuit ſolus. Nõne repẽtino quodã ſæ- pe caſuſuel affectuuita ſenſuſ/motus/ſubito mẽbra de/ ferunt? Regreſſo uidelicet ad cordis penetralia ſpiti- tu: Et ſępe ſtatim reuertũt᷑ ad mẽbra/ꝑ frictiões& odo/ res illuc ſpiritu redeunte: Quaſi uita ĩ ipſo ſpiritu uide/ licet re uolatili potius inſit ᷓ; humoribus aut membris. Alioquin propter horũ craſſam tenacitatẽ tardius ad/ modum accederet uita membris atq; recederet. Quici q; igitur uitam in corpore producere cupitis:ſpiritũ in primis excolite:hunc augete nutrimentis ſanguinẽ au gentibus /temperatum uidelicet /atque clarum:Hüũcae/ re ſemꝑ electo fouete: Hũc quotidie ſuauibus odorib iteit Nunc ſonis& cantibꝰ oblectate. Sed interea odo/ res cauete calidiores:Frigidiores fugite: Capeſſite tem peratos.Frigidos calidis ſiccos humidis tẽperate. Odo/ tem uero omnem quia pars corporis ſubtiliſſima eſtſſci tote non nihil habere caloris:atque ex rebus quæ ipſe nutriuntodores ſperate potius nutrituros: ut ex aro/ matico piro pomoq; perſico /ſimiliq; pomo:magis autẽ recente pane/ calente: maxime carnibus aſſis:;maxi
me uino. Atque ſicut ſapor qui mirifice placet: plurimi
uelocisque nutrimenti cauſa eſt uel occaſio corpori /ſic odorem ad ſpiritum ſe habere putate. Commemorate uobis iterum placet/ Democritũ iamiam expiraturũ ut obſequeret᷑ amicis/ſpiritũ ad quatriduum uſq; olfactu calentiũ panũ retinuiſſe: ulteriꝰ etiã ſi modo placuilſet
adeo tenuemjrebus quoque tenuibus ali. Siquidem ã
—

c a ur er eeec t cſi men 1 2gu dque un ie ſ tsa e. I1 kaa
De vita longa ſpiritu ſeruaturnm. Sunt& qui dicunt id mellis odore feciſſe. Ego ſi modo uſus eſt melle ſexiſtimo illũ mel ui-
no liquefactum Aboclentibun Panlhes infudiſſe: Ne/
or. Flos nanq; florum mel exiſtit:nec parũ nutrit ipſa dulcedine: ac diu quali/ tate ſua res integras a putrefactione tuetur. Itaq; ſiquis nouerit hoc etiã ad cibum ita ueſciſut nec dulcedine ni- mia meatus oppleat:nec tali quodã calore bilem exau/ geat ſcertum habebit longioris uitæ ſubſidiũ. Saltẽ igit condimentũ hoc frigidis& humidis adhibete. Verum ut uos reuocem ad odores.V bicũqʒ ſuffocationẽ/ com/
q; enim ſpernendus eſt mellis
preſſionẽq; ſpirituũ nimiam extimeſcitis: Audd męror
frequens torporq; portendit/odores circũfuſos amate: Vbi uero fugam exhalantiũ ſpiritũ expaueſcitis odo/ res potius infuſos nutrimentis accipite.Et ſiquid odo-/ rum pręterea foris ſumitis uelut clyypeum coſtis dũtax/ at admouete ſiniſtris. Nonne uidetis q́; repente ſurſum uel deorſum ad odores ſe matrix ipſa pręcipitet? q́; ue/ lociter ad osjad nares/ſpũs aduolet/ ſuauis odoris eſca pellectus Vbi igitur ſpiritus uel exiguus uel fugaciſſi- mus eſſe deprehẽditur: quod puſillanimitas ſæpe decla rat corꝑisq; debilitas uel parua de cauſa multa contin/ ens:odoribus non tam extrinſecus obiectis/q́ᷓ; intrin⸗ Keus iniectis allicite:ĩmo potius paſcite:retinete. Odo/ rem uero uini ante omnes eligite. Multum nãqʒ; nutrit ſpiritum odor exhalans ex natura tum plurimũ& ue/ lociter nutriente corpus:tum uoluptate ſenſum afficiẽ⸗ te. Tale uero uinũ eſt præ cęteris calidum/ humidũ/&
odorum ſatq; clarum. Tale etiam ſaccharum eſſe dice- remſi ſumat odorem. Cinnamomum quoq; ſimile: Et
doronicũ janiſumqʒ;& dulce maratrumſſi acumini ſuo ad exiguam dulcedinẽ adderent ampliorem. Sed quã
temperiem natura non fecit/ uobis ipſi cõficite. Et quo/ tiens diſtractionẽ ſpirituum formidatis/calidioribꝰ acu tioribuſq;& ſubtiliſſimis adhibete/ quæ cohibere parũ-

Liber Secũdus per uolatũ ſpũs ac ſiſtere ualeant:ceu crocoichariophi/ Petnarheo aduſtũ panẽ /roſaceã aquã ſacetũq; roſo/ ceumfjroſam/ myrtũ/ uiolã /ſandalũ ſcoriandrũcydoni/ um pomũ atq; citrũ. Horreo uero camphorã: ubi cötta caniciẽ eſt agendũ. Recentẽ uero ſemꝑ menthã diligo: menti etiã ſalutarẽ ſpũiq; tutiſſimã. Deniqʒ mementote res omnes ueneno contrarias eſſe uitæ admodum ſa lutares:non guſtu tantũ:ſed etiam odoratu:maxime riacã. Has uero in libro contra peſtilentiã enarrauimul narrabimꝰ& in libro ſequenti. Inter eas aũt ne ꝗd uosk teat:numeramꝰ& uinũ.Nã ſicut homini uenenũ eſi c/ cuta /jita cicutæ uinũ: nõ ſimul quidẽ/ ſed paulo poſtebi bitũ. Ac ne ſolis uos odoribus hic alliciã/ cõponendum uobis mando electuariũ quotidie mane guſtandumol/ factuiguſtuq; ſuaue/& uitæ admodũ ſalutare. Accipite tres chebulꝶ uncias: unã emblicarũ:& indarũ unã uni qʒ belliricarũ:ſemiunciã uero doronici: Cinnamomiun cias duas:croci drachmã unã:ãbræ partẽ drachma teni am:Muſci quoq́; tantũdem. Cõtundite diligẽter. Tan/ tum roſacei ſacchari adhibite/ quãtum guſtui ſatis factt. Sandalorũ rubẽtiũ quãtũ ſat eſt colori:mellis itẽ embli/ carũ uel chebularũ:quãtũ molli expedit electuarij for/ mæ auri folia totidẽ quot prędictæ ſunt unciæ. Vbiue-/ ro difficilior eſt cõpoſitio multiplex lexpti ſumꝰ ſimpl cẽ hanc optimã eſſe.ſ.ex chebulis maratro dulci: ſaccha ro aqua roſacea liquefacto.Sumptã uero tũ ieiuno ſto/ macho: tũ poſt cœnam. Memineritis aũt myrobalanos cõditas meliores eſſe: Siccas uero ſaltem diẽ integrum oleo amygdalarũ dulciũ/ uel butyro uaccino priꝰ infun/ dite q́; confletis. Probat& Auicenna uobis cõfectionè
ex emblicis atque indis/ cum melle anarcardorũ cocto
q; butyro. ltem chebulas cum zinzibere& ſquama ſer/
ri!& potius auri. Probat item Petrus Aponenſis com/
Poſidionem ex croco/ mace/ caſtoreo/ per partes æqua⸗ es accęptis/ atque contuſis d uino commixtis: Vndt
——.———-—
———„——

4 — 3— 4 „ 2
tis irna Ät, 3 frin dur p ma A ſi 22 Llit
E pm
8 102rbd
4
re
d hh
De vita longa. 3
aFfirmat uitam etiam propemodum moribundis pro-
duci conſueuiſſe. Denique Aly Aſtrologus Medicusq; excellẽs aſſerit! uſu triferæ ſimliũqʒ rerum uitam effici longiorem.In omni uero trifera myrobalanꝰ fundamen
tum eſt: Sed hanc temperant ſubtilibus quibuſdam at/ que mollibus: Pręſertim ubi ſiccior eſt myrobalarmꝰ: Vt & penetret/ nec meatus obſtruat nec aluum exiccet ni/ miumſuel aſtringat. Cum uino pręterea cõmodiſſime utimur:ſed modico ine forte diluat. Compoſitionẽ ue/
ro Petri/ quam modo narrabam ſſi modo utilis eſt; arbi⸗
tror olfactu potius qᷓ́; potu utilem fore.
De Magorum medicina pro ſenibus
gi ſtellarum obſeruatores/ ad Chriſtum ui/
m/m tæ ducem ſtella duce uenerũt/ precioſum ui/- r theſaurũ offerentes/ Rurum/ Tus& Myr rham: Tria dona pro tribus planetarum do- minis/ ſtellarum domino dedicantes. Aurum quidem pro temperamento louis maxime omnium tempera⸗ tum. Tus autem pro Sole pręcipue/ phœbeo calore ſi⸗ mul odoreque flagrans. Myrrham denique firmantem corpus atque conſeruantem: pro Saturno omnium fir⸗ miſſimo planetarum. Huc igitur omnes ad ſapientes 6 uenite ſenes/ munera uobis quoque uitam pro⸗ ductura ferentes: Quibus auctorem uitæ quondam ue- nerati traduntur. V enite ſenes inquam/ſenectutẽ g- uiter tolerantes. Venite/& uos prętereaquoſunq; le-
nectutis propemodum aduentantis formido ſollicitat.
Accipite pręcor alacres uitalia dona. Sumite uncias—, dem turis duas: unã uero myrrhę:auri rurſi in folia du- cti dimidiã drachmæ partẽ. Cõtundite tria ſimul cõfla⸗ teſcõfundite in pilulas/ aureo quodam mero: ldq; tunc eportune conficitejquãdo Diana propitio Phœbi uel

Liber Secũdus Iouis gaudet aſpectu. Sumite poſthac theſauri tantiau rora qualibet portiunculã: Ac exiguo ꝑfũdite meri po⸗ tu:niſi forſan incaluerit æſtas. Tunc enim aquam roſ- ceam bibere pręſtat. Siquis autem ĩter uos calorẽ quo/ uis temꝑe magis metuat is myrobalanum chebula au emblicam/ ęqualem ad turis/ myrrhęq;& auri ſimul põ⸗ dus adijciat. Hoc humorem ꝓculdubio naturalẽ apu- trefactione tuebitur. Hoc humoris reſolutionem loͤai us ꝓpulſabit. Hoc tres in uobis ſpiritus naturalẽ uiche animalem /ᷣfouebit/ confirmabit/ corroborabit. Hocrur- ſum uegetabit ſenſum: Acuet ingenium: Memoriã con ſeruabitä.
De pexriculis euitandis ex quolibet uitæ ſeptenna
rio imminentibus: Caplm. xx. Vm aſtronomi ſingulas deĩceps diei horasph/ c naetis ordine ſingulis diſtribueri t: Similiterc ſeptẽ hebdomadæ dies: atq; ĩ olfeanu p men/ ſes digeſſerint officia planetarum: Cur non etiam au- nos eadem diſponamus? Vt quemadmodã infãtem in aluo latentem rexit primo menſe Saturnus: ultimo Lu-
na: ſic ſtatim natum ordine iam conuerſo/ primo ipſius
anno ducat Luna: Secundo ſi uis Mercuriꝰ: Tertio Ve- nus: Quarto Sol: Quinto Mars: Sexto luppiter: Septi- mo uero Saturnus. Atque deinceps ordo per uitam l milis repetatur. Itaq; in ſeptimo quolibet uitæ anno ſt in corpore mutatio maxima. ldeoq; ꝑiculoſiſſima quã- doquidem& Saturnus nobis cõmuniter eſt ꝑegrinus ab eo tune planetarum ſummo ad L unam eueſſigio planetasum infimam gubernatio redit. Hos ãnos aſtro- nomi gręci dimatericos nominãt:Nos ſcalares uel gru dariosuel decretorios appellamus. Forte uero in mot bis ipſum humoris uel naturæ motum planetes ꝑ dies eodem ordine regunt. Vnde& ſeptimus quiſq; eadem rationè iudiciarius appellatur: Quartus quoq; quoni medium in ſeptennario tenet. Tu igitur ſi uitam ꝓdu

sof crt dib A en 2 mid e per d1 ran dit luor 0s TS fot a ont 1 P zas
n Pßam b mimai
Devitalonga. cere cupis ad ſenectutẽ nullis eiuſmodi gradibus inter/ ruptã: Quotiens ſeptimo cuilibet ꝓpinquas anno ſule diligenter aſtrologũ: Vnde ĩmineat tibi diſcrimen ediſcito: Deinde uel adito medicũ luel prudentiam/& temperãtiam accerſito. His nãq; remedijs ꝓhiberi mi- nas aſtrorũ Ptolemæus etiã cõfitetur. Addit quinetiam aſtroꝶ promiſſa ſic augeri poſſe/jut agrorũ cultor auget terræ uirtutẽ. Probat Petrus aponẽſis argumẽtationibꝰ multis/& teſtimonio Ariſtotelis/ Galieni Aly naturalẽ uitæ finẽ nõ eſſe ab initio ad unguẽ determinatũ: ſed ul tra citraq; moueri poſſe.ldq; aſſerit tũ ex aſtris/ tũ etiã ex materia. Cõcludit his auctoribus rationibuſq; obitũ etiã naturalẽ differri poſſeſcũ aſtrologiæ machinis tum præſidijs medicoꝶ. Igitur neq; nos temere in his præcę- ptis elaboramꝰ. Neq; te pigeat ꝑ quirere a medicis quæ naturaliter tua ſit dięta:& ab aſtrologis/ quæ ſtella uitæ faueat.Et quãdo hęc bene ſe habet/& ad eã Luna/ cõpo ne quæ ꝓdeſſe didiceris. Neq; pudeat ſæpe illos auſcul-
tare:qui nõ tã fortunaſq́; uirtute ſenectute ꝓſperã cõſe⸗
cuti uident᷑. Præterea Ptolemæus& cæteri profeſſores aſtronomiæ/ imaginibus quibuſdã ex certis lapidibꝰ& metallis/ſub certo ſidere fabricatis/ uitã ꝓſperã pollicen tur atq; longæuã. Verũ de imaginibus quidẽ ex ꝑtelac plurimũ de reliquo fauore cœleſti cõmentariũ cõponi⸗ mus ĩ Plotinũ. Qus librũ huic oꝑi deinceps ſubijciẽdũ exiſtimamꝰ: Quẽadmodũ hoc poſt librũ ſcribi uolumꝰ: quẽ de curãda lratoꝶ ualitudine cõpoſuin.Fauorẽ vo cœleſtẽ quẽ mõ dicebã ꝓ iuuẽtute lõganũc quantũ qãſi poetæ cuidã licet loqui: quãtũ rurſus medico licet face- rela Phœbo Bacchoq; petemus.
Solis æterna eſt Phœbo Bacchoq; iuuentus.
Nam decet intonſus crinis utrũq; deum.
Phœbus& Bacchus ſemꝑ indiuidui fratres ſãt: Ambo fere ſũt idẽ. Phœbns ꝗdẽ eſt ip̃a ſphęræ illio aĩa. Sphæra uero Bacchus:imo& Phœbus eſt totus ipſe ſphęræ 4

—
— ——
— ͤn—— 2 4
„ Id 2 Ziber ſecũdus de vita longa. cus. Bacchus autẽ eſt flãmeus ille in hoc circolcirculus. ĩmo uero Phœbus eſt almũ in hoc flãmeo globo lumé, Bacchus autẽ exiſtit ibidẽ ſalutaris ex lumine calor. K- per ergo fratres comiteſq; ſunt: fere ſemp alter& idẽ. Quid uero? Si Solĩ uere quidẽ Phœbus eſt cantu ſuo tunc auiũ cãtus excitans: Cithara rurſum tẽpora tempe rans:In autũno uero Sol idẽ auctor uini Bacchꝰ exiſiit,
Tria nobis ad ſeruandã iuuentutẽ pater ille Liber qui amat colles Bacchus affert. Hos quidẽ apricos primum colles:In his autẽ collibus ſuauiſſimũ præcipue uinum: Perpetuã in uino ſecuritatẽ. Tria quoq; Phœb Bacchi frater pari benignitate largit᷑. Diurnũ primo lumẽ: Sub
fomẽto luminis herbas ſuauiter redolentes: Ad luminiſ
huius umbrã citharã/ cantũq; perennẽ. His ergopenſis potiſſimũ:his ſtaminibꝰ Clotho nobis iam nõ parcalon
a uitæ fila ꝓducet. Tris parcas fere oẽs poetæ canunt: Pris quoq; nos nõ poetæ canimꝰ. Prudẽs ꝗdẽ inomiu ctuiꝑcitasuitã nobis lõgã ichoat. Cõſtãs quoq; in curi ſubeũdis pcitas ꝓducit uitã. Parcitas vo in cœlo fruedo negligẽs uitam occat. Tres pyth Foras neuich ante omia celebrat:tres etiã nos in præſetia celebram, Tem perãtiã in affectibus cõſeruato: tꝑantiã in omi uiduſet uato. Tẽperiem aeris obſeruato. Hac enim prouidtti humorum intẽperiem quæ citæ ſenectutis& intẽpeſti- uę mortis cauſa eſt aſpirãte deo ꝓcul admodũ ꝓpul, bis. Aſpirabit autẽ auctor ille uitæ: ſi ea tantum conditi one uitam optaueris diuturnã iut diutiꝰcum generihu mano uiuas/ tum maxime uiuas illi; quo munqdus totus
nſpirante uiuit.
b Finitur ſecundus liber.

Marſilij Ficini Florentini in librũ tertiũ De uita cœli⸗ tus comꝑandaſad ſereniſſimũ Pannoniæ regem Epiſto lare Procemii...
Arſilius Ficinus Florentinus/ ſereniſſimo Pan-
m noniæ Regi ſꝑ inuicto. Philoſophi ueteres rex omniũ fœliciſſime cœleſtiũ uires inferiorũq; na turas diligentiſſime ꝑſcrutati:Cũ exiſtimarẽt homin? fruſtra ſapere/ qui nõ ſibi ſapit: totã merito ꝑſcrutatio/ nẽ ſuam imprimis ad uitã ſibi cœlitus cõparandã retuliſ ſe uident᷑: iudicãtes(ut arbitror)tũ elementa/& quæ ex his cõponũtur fruſtra ſibi cognita fore: tũ motus cœle/ ſtiã/& influxus temere nimiũ obſeruatos: niſi hæc una cũ illis cognita ſimul/ atq; cõiuncta ſaliquãdo ſibi ad uitã fœlicitatẽq; cõducerẽt. Profuit aũt illis ut uidet᷑ eiuſmo di cõtẽplatio/ad uitã primo præſentẽ. Nã Pythagoras & Democritus Apolloniuſq; thjeaneus a quicũq; ad id otiſſimũ ſtuduerunt rerũ ſibi cognitarũ uſu ꝓſperã ua itudinẽ cõſecuti ſũt:uitãq; longæuã. Contulit inſuꝑ ad futurã uitã/tũ per gloriã apud poſteros ꝓpagandã:tum apud deũ in æternitate fruẽdã. Siquidẽ ex mirabili mũ- di totius ordineeius tãdem cognouere rectorẽ:& ante om̃ia cognitũ amauerũt. Tibi uero gloriã ꝑ ſæcula cun/ cta futurã /magnanimitas/ magnificetia uictoria perpe⸗ tua pollicentur. Vitã quoq; apud deum in æuo beatã /di uina clęmẽtiajinſigni pietati tuæ iuſticiæq; ꝓmittit. Vi tã deniq; ꝓſperã inter mortales ſatiſq; longa(quantũ ex indicijs quibuſdã mihi licuit cõie ctare)ſœlicia tibi ſide/ ta decreuerunt. Vt autẽ qd pollicent᷑id& præſtent fir/ miſſima fide/& cumulo inſuꝑ ꝓrogent pleniore:diligẽ tia tua/ ã medicoꝶ/ aſtrologorũq; cura efficere ꝓculdu bio poteſt.lam uero id poſſe ſcientia& prudentia fieri/ docttiſſimi quiq; aſtrologi/ ac medici confitent᷑. Cũ igit ĩter Plotini libros/magno Laurẽtio Medici deſtinatos/ i librũ Plotini de fauore cœlitus hauriẽdo tractantẽ nu per cõmẽtariũ cõpoſuiſſem:inter cętera in eũ noſtra cõ
f ij

Exbhoꝛtatio auctoꝛis in li..
mẽtaria numeratũ id quidẽ ſeligere nunc Laurẽtio qui- dẽ ipſo ꝓ bante. Atq; maieſtati tuæ potiſſimũ dedicare decreui. Spero equidẽ dũ uitæ tuæ ꝓſperitatiq; cõſulã- uitæ interim& ſplendori ſæculi noſtri& humani gene ris cõſulturũ. Atqʒ ut ualitudini ꝓſꝑitatiqʒ regiæ ualidi hæc noſtra ꝓdeſſent: ꝑ Valorẽ ipſum mittenda putaui. Hũc tu igit᷑ Valorẽ noſtrũ clemẽtiſſime Rex cõplede re precor. Tãtũ em̃ natura/ uirtus ſauctoritas tua ualet: ut abſq; te neqᷓ̃at uel Valor ipſe ualere. X. lulij. M. cccc. LXxxxix. Florentiæ. W NMarſilij Ficini ad lectorẽ ſequẽtis libri Exhortatio: b Alue hoſpes ingenioſe.Salue iterũ quiſqs esſu lutis auidus/ qui noſtra ad limina tdi.ide 7 cor hoſpes cupide primumĩq́; hoſpitalis ſim.in trãtis erat certe /ſſalutẽ ſtatim hoſpitio dicere: Ego uen ſalute præueniẽs mox, ſpectũ ſaluere te iuſſi. Intrantẽ & adhuc ignotum ꝑlibeter excępi. Trahentẽ apud me moras/promiſſa(ſi deꝰ aſpirauerit)ſalute donabo. Hol pitiũ erg o nactus es amicum quidẽ om̃ibus:& amori nunc erga te plenũ. Siꝗd forte fers tecum amoticõtra/ riũ:Siꝗd habes odij /prius ponito precor qᷓ medicinas hic uitales attingas. Vitã em̃ tibi dedit amor luoluptas qʒ parentũ:Vitã uiciſſim demit odiũ/ atqʒ dolor. Quem igit᷑ odioſus uexat dolor:huic nullus uſq́; medicinæ ui/ tali relictus eſt locus. Quãobrem deincepste nõutho- ſpitẽ tantũiã alloquor:ſed amicũ. Officina Marſiliſtuj aliquanto eſt amplior/ q́; his cancellis dumtaxat quos hic uides/coerceat᷑. Nõ em̃ ſolo hoc libro ſequente: ſe duobus etiã præcedẽtibus circũſcribit. Tota uero ſum matim medicina quædã eſt ꝓ uiribus opitulatura uita: ut ualida tibi uita ſit ut lõga. Idq; ubiq; medicoꝶ opect litus adiuta molit. Varia ſane ꝓ diuerſis hominũ inge nijs /atq; naturismoſtra hæc officina'antidotai pharma, ca fomentaſunguenta remedia ꝓfert. Siqua tibi forta ſe minus placeat: mittito quidẽ iſta: Cætera ꝓptereane

Auer Sh di.nclin trſ d e idẽ⸗ dé erste rwi d 4 rCm 5 b ii pb 1 A deit Keii 09 rA ei elis telan ocli S ribi Taur dus cate big Srcoh
ver T arli-
14 diak
et Racbi
( pil
1
De vita coelitus cõparanda.
reſpuito. Deniq; ſi nõ ꝓbas imagines aſtronomicas/ali- oquin ꝓ ualitudine mortaliũ adinuẽtas quas& ego nõ tã ꝓbo q; narro: has utiq; me cõcedente: ac etiã ſi uis cõ ſulente dimittito. Medicinas ſaltẽ cœleſti quodã admi-
niculo cõfirmatas iniſi forte uitã neglexeris ne negligi⸗
to. Ego em̃ frequẽti iãdiu experiẽtia cõpertum habeo: tantum itereſſe inter medicinas huiuſmõi /atq; alias abſ q; delectu aſtrologico factas/ quãtũ ĩter merũ atq; aquã: ut etiã infans octauo a cõceptiõe menſe natus Florẽtiæ mẽſe Martio/nocte adſcẽdete Saturno retrogrado/ ſe-
miuiuus /eiuſmodi diligentia uideat᷑ a nobis imo a deo
quaſi uitæ redditus /potius q́; ſeruatus: Triẽniũqʒ ualido
ferme iã impleuerit. lam uero ſi præterea generis eiuſ⸗
dẽ plura narrauero uera loquar. Nec gloriabundus(qd eſt a philoſopho penitus alienũ)ſed exhortabundꝰ po- tius afferã. V erum ſatis iam partim quidẽ cõciliãtes/ꝑ/ tim etlã exhortãtes allocuti te ſumus: deinceps igit̃ cũ Plotino loqᷓ̃mur ita demum tibi diligentius conſulturi. PBroteſtatio catholici auctoris.
In om̃ibus quæ hic aut alibi a me tractant᷑tantũ aſſer/
tum eſſe uoloi quantum ab eccleſia comprobatur.
Capituloꝶ tertijli. De uita cœlitꝰ cõpanda: Annotatio.
Ca.j. In quo cõſiſtat ſm Plotinũ uirtꝰ fauorẽ cœ litus attrahẽs.s. in eo qꝙ aĩa mũdi& ſtel- larum dæmonũq; animæ facile alliciunt
ccorpoꝶ formis accõmodatis.
ij De cõcordia mundi:De natura homiĩs bᷣm
ſtellas:quõ fiat attractꝰ ab unaãᷓq; ſtella.
iij ʒ inter animã mundi/& corpus eius ma/
Cnijfeſtũ eſt ſpiritus eius/in cuius uirtute ſint quattuor elemẽta:Nos uero per ſpi ritũ noſtrum hunc poſſumus haurire.
Q ſpiritus noſter hauriat mundi ſpiritum
1n
2
per radios Solis& louis: qua tenus ipſe — f„ 7

Lapituloy libꝛitertij
fit Solaris& louialis.
tres gratiæ ſint lupiter& Sol&e Veno
lupiter eſt gratia geminare media& ma xime nobis accõmodata. De uirtute in nobis naturali/uitali/ anima li:& per quos planetas adiuuent᷑: â quõ p aſpectũ Lunæ ad Solẽ/& Veneré:ma xime uero ad louem. Quõ mẽbra foueant᷑ ĩ nobis ꝑ compatio/ nẽ Lunæ ad ſigna& ad ſtellas fixas.
De nuirtutibus& uſu ſtellaꝶ fixarum.
De dignitatibus planetay in ſignis ad uſi medicinarum obſeruandis.
Quõ planetis uti debeamꝰ in medicinis.
Quibꝰ modis ſpũs nr̃ haurire plurimũ poſ ſit de ſpiritu uitaq; mundi: Et qui plane/ tę ſpiritũ ꝓcreent atq; recreẽt:& qualia ad unũquenq; planetàã ꝑtineant.
Qres naturales atq; etiã artificioſæ habe ant uirtutes a ſtellis occultas:ꝑ quas ſpi/ ritũ noſtrũ ſtellis eiſdẽ exponant.
De uirtute imaginũ ſᷣm antiquos atq;me/ dicinarum cœlitus acquiſita.
De ordinibus rerũ a ſtellis pendẽtiũ ut So lariũ atq; ſimiliũ:& quõ ſpũs fiat ſolari.
De uirtute imaginũ ſᷣm antiquos atq; me/ dicinarũ:& quõ medicinæ ſint longe ua lidiores qᷓ; imagines.
De poteſtate cœli.De uiribus radioh un/ de uim ſortiri putent᷑ imagines.
Quã uim hẽant figurę ĩ cœloatqʒ ſub cœlo.
Quales cœleſtiũ figuras antiqui imaginib imprimebãt: ac de uſu imaginũ
De fabricanda uniuerſi figura
Quantã imagines uim habere putent ĩſpi

0ch S)ſn
de In Nat Pij 1 i Nü iit uo e ct an Pau br
„.
Annotatio
ritũ a ſpiritus in eas:& de affectu utẽtis
b&ʒ operantis. xxj De uirtute uerboꝶ/atqʒ cantus ad beneſi/ ciũ cęleſte captãdũ: Ac de ſeptẽ gradib Ppoqducẽtibus ad cœeleſtia. xxij OQOuõ ſeptẽ mõis nos cœleſtibus accommo
dare poſſimꝰ:& ꝗbus Saturnus ſit male/ ficus:ꝗbus ꝓpitius:quos lupiter a Satur no defendat:quõ cœlum agat in ſpiritũ b& corpus/& animã. xxiij Vt ꝓſpere uiuas/agaſqʒ:ĩ primis cognoſce iĩgeniũ:ſidus:geniũ tuũ:& locũ eiſdẽ cõ uenientẽ:hic habita:ꝓfeſſionem ſeque/ re naturalem. Qua ratiõe ſf̃ati cognoſcãt ingeniũ ſuũ:ſe/ quanturq; uictũ ſpiritui conſentaneum. Xxv De aſtronomica diligentia in liberis ꝓcre/ andis:In præparãdis epulis:In ædificijs c habitatiõe/ atq; ueſtibus:Et quantum b curare talia liceat. xxvj Quõ ꝑ inferiora ſupioribꝰ expoſita dedu/ cãtur ſuperiora: Et ꝑ mundanas materi/ as mundana potiſſimũ donaꝗ. Marſilij Ficini Florẽtini Liber DeVita cœlitꝰ cõpanda] cõpoſitꝰab eodẽ int᷑ cõmẽtaria eiuſdẽ in Plotinũ/icipit. In quo cõſiſtat Em Plotinũ uirtꝰ fauorẽ cœlitus attra hẽsſſcilicet in eo ꝙ aĩa mundi/& ſtellaꝶ ſdæmon ũqʒ; aiæ
facile alliciunt᷑ corpoꝶ formis accõmodatis: Ca.j.
Itantũ hæc duo ſint in mundo:hinc ꝗdẽ intellectus: inde uero corpus: Sed abſit
aia:tũc neqʒ itellectꝰ trahet᷑ ad corpꝰ(im
mobilis em eſt oino caretq; affe ctu mo/ tiõis principio /tãq́; a corpe lõgiſſime di ſtans)neq; corpꝰ trahet᷑ ad intellectũ/ue/
lut ad motũ ꝑ ſe neſtiss ededeihon⸗
b un

Liber tertius
geqʒ ab intellectu remotũ. V eꝶ ſi interponat᷑ aia utri cõformis facile utrinq;& ad utraq; hiet attractus. Primo ꝗgdẽ ip̃a oĩm facillime ducit᷑:qm̃ primũ mobile eſt/Gęꝝ ſe& ſpõte mobile. Præterea cũ ſitut dixi)media rerũ oĩa ſuo ĩ ſe mõ cõtinet& utrinq; rõne ꝓpinqᷓ. ldeoq; co ciliat᷑& oĩbus:etiã æqᷓliter illis quæ inter ſe diſtãt: abe uidelicet nõ diſtãtibꝰ. Præter em̃ id qc hinc ꝗdẽ conſor mis eſt diuinis: inde Vᷣo caducis& ad utraq; uergit affe Ktu/tota interim ẽ ſimul ubiqʒ.Accedit ad hæciꝙ aia mũ di totidẽ ſaltẽ rõnes reꝶ ſemĩales diuinitus habet:quot ideæ ſunt in mẽte diuina:ꝗbus ipᷣa rõnibus totidẽ fahri cat ſpẽs ĩ materia.Vñ unaqueq; ſpẽs ꝑ ꝓpriã rõnẽ ſem nalẽ ꝓprię rñdet ideæ facileq; põt per hãc ſæpe aliqdi linc acciꝑe:qnñquidẽ ꝑ hãc illinc eſt effecta.Ideoq; ſiqña ꝓpria forma degeneret:põt hoc medio ſibi ꝓximo ſot mari rurſã/ ꝑq; id mediũ inde facile reformari. Ac ſiccr- te cuidã reꝶ ſpecieiuel indiuiduo eiꝰ rite adhibeasmi taſquæ ſparſa ſũt: Sed eidẽ ideæ cõformia. Noxi mate/ riã hãc ita oportune patã ſingulare munꝰ ab ideatrahes prõnèẽ uidelicet aię leminale: Nõ em̃ intellecv ipſe ꝑ/ prie:ſed aia ducit᷑. Nemo itaq; putet certis mũdimate/ rijs trahi numĩa quædã a materijs penitꝰ ſegregata: ſed dæmones potiꝰ aiatiq; mũdi munera ſtellarũq; uiuetiũ. Nemo rurſũ miret̃ ꝑ materiales formas aĩam qualſi ali/ ci poſſe. Siquidẽ eſcas eiuſmodi ſibi cõgruas ipſamet ꝗbus alliceret᷑/effecit:& ſꝑ libẽterq;ʒ habitati eiſdẽ.Ne/
q; ĩ mũdo uiuẽte toto ꝗcq́; repit᷑ tã deforme /cui nõad ſit aia: cui nõ inſit& aiæ munꝰ. Cõgruitates igit eiuſmo
di formaꝶ ad rõnes aiæ mũdi Toroaſter diuinas ilices appellauit: qᷓs& Sineſius magicas eſſe illecebras confit mauit. Nemo deniqʒ credat ad ꝓpriã qᷓndã materię ſpe/ ciem& tꝑe certo hauriri oĩa ꝓrſus ex aia dona: ſed pro oportunitate dona dũtaxat ſeminis/quo talis ſpẽs pullu lauit:ſeminũq; cõformiũ.ltaq; hic hõ hũanis tantũa bitis nõ ꝓprias piſciũ uel auiũ dotes inde ſibi uẽdicat:
„

dere rri luoei Sa cfon Soxi rem E cer em ah utetg tüt pen It eg den lqu omn Te a ſbiſ u q 1 ic def r cui g magit roal uhn
De vita coelitus cõparanda.
modo mutabiles a ſtab
ſed hũanas atqʒ cõſiles.Adhibitis autẽ quæ ad ſtellã talẽ ptinẽt atqʒ dæm onẽ/ ſtellæ dęmoniſq; huiꝰ ꝓpriũ ſubit iHluxũuelut lignũ ꝑ ſulphur patũ ad flãmã abig præſẽ- tẽ. Atq; hũc nõ mòõ per ipos ſtellæ dęmõiſq; radios: ſed etiã per ipſã mũdi aiam ubiqʒ præſentẽ:i ꝗᷓ& cuiuſlibet
ſtellæ dęmoniſq; ratio uiget: partim qdem ſeminalis ad
generãdũ:partim etiã exẽplaris ad coholes dam fdee em̃ ſᷣm Platonicos antiꝗores rõnibus ſuis ædificauit ul/ tra ſtellas in cœlo figuras:ꝑteſq; ipſaꝶ tales/jut ipę quo⸗ q; figuræ quædã ſint: ĩpſſitq; his oĩbꝰ ꝓprietates. in ſtel⸗ lis aũt figuris/ꝑtibꝰ ꝓprietatibꝰoẽs reꝶ inferioꝶ ſpeci-
es cõtinent᷑ /& ꝓprietates eaꝶ. Vniuerſales Vo figuras
octo poſuit atqʒ qᷓdraginta ſcilicet in zodiaco duodeci: extra vᷣo ſex atq; triginta.ltẽ in zodiaco triginta ſex ad numeꝶ facierũ. Rurſus ibidẽ ter cẽtũatq; ſexaginta ad numeꝶ graduũ.In quouis em̃ gradu ſũt ſtellę pluresex
S—..— 7 7„ 7 35 7 ꝗbus ibi cõficiunt᷑ imagines.ifr imagines extra codia
cũ in plures diuiſit figuras ꝓ facieꝶ ibidẽ graduũq; ſuo/
rũ nũero. Cõſtituit deniq; ab imaginibꝰ his uniuerſali-/ bus ad uniuerſales imagines habitudines/& ꝓportiõeſ qᷓſdã/ quæ ipᷣę quoq; imagines illic exiſtũt. Eiuſmodi ue ro figuræ cõtinuitatẽ quæq; ſuã habẽt ex radijs ſtellarũ ſuarũ in ſe inuicẽ peculiari qᷓdã ꝓprietate cõięctis. A ꝗ bus formis ordinatiſſimis depẽdèt ĩferioꝶ formæ/ illinc uidelicet ordinatæ. Sed& cœleſtes illæ tanq́;& inter ſe diſiũctæ/ ꝓcedũt a vni, aiæ cõiũctis inuice:& quodã/ 1
4
ibꝰ. Sed hæ ꝗᷓ tenus ſeipſas non cõpᷣhẽdũt/ referunt᷑ ad formas in mẽte uel aiali uel emi- nẽtiore ſeſe cõpᷣhẽdẽtes:quę tãqᷓ́; multiplices redigunt᷑ ad ſimpliciſſimũ unũ atq; bonũ ſſicut figuræ cœleſtes ad polũ. Sed redeamꝰ ad aiam. Quãdo igit᷑ aia gignit ſpe/ ciales inferioꝶ formas uireſqʒ/ eas per rõnes efficit pro⸗ prias:ſub ſtellaꝶ formarũq; cæleſtiũ adminiculo: Singu
lares Vo indiuiduoꝶ dotes/ quæ ſępe nõnullis inſunt tä mirabiles qᷓ; in ſpeciebꝰ eſſe ſolent exhibet ꝑ ſeminales

— ꝗᷣ——
——————————õÿ y—— — S— ——————— S— S—————— ——— ſſſſ————————— ———————————— 4————— —.— 2— 1————— 9————————— ——————— ꝗ ů—õ———y—
—
Liber tertius ſir rõnes:nõ tã ſub ãᷣminiculo formaꝶ figurarũq; colle/ ſtiũ q́; ſitu ſtellaꝶ ́ habitu motionũaſpectuũq; plane/ taꝶ /ſtũ int᷑ ſe/tũ ad ſtellas planetis ſublimiores, Aia qde nr̃a ultra uires mẽbroꝶ ꝓprias cõmunẽ ubiq; ꝓmit in nobis uitę Vᷣtutẽ: Maxie Vo ꝑ corſtãq́; ignis aiæ ꝓximi fontẽ.Silr aia mũdi ubiqʒ uiges/ꝑ Sole præcipue ſuã pal
ſim explicat cõis uitæ Vᷣtutẽ. Vñ quidã aiam& in nobis
& in mũdo in quolibet mẽbro totã/ potiſſimũ in cotde collocãt atq;ʒ Sole. Sꝑ Vo memẽto ſicut aiæ nr̃æ uirtusꝑ ſpiritũ adhibet᷑ mẽbris:ſic vᷣtutẽ aĩæ mũdi per ꝗntã een tiãquæ ubiq; uiget tãq́; ſpũs intra corpomũdanũ ſubaia mũdi dilatari per om̃ia: maxime uero illis uirtutẽ haci- fundi:quæ eiuſmodi ſpũs plurimũ hauſerũt. Põt aũt qn ta hæc eſſẽtia a nobis intꝰ magis magiſq; aſſumi:ſiq ſci uerit eã alijs elemẽtis ĩmixtã plurimũ ſegregare:uſſaltẽ his rebꝰ freqᷓ̃nter uti/ quæ hac abũdãt/ puriore præſerii Ceu electũ uinũ& ſacchaꝶ/& balſamũ/ atq; auypᷣcio
ſiq; lapilli/ myrobalaniqʒ& quæ ſuauiſſime redolent:&
quæ lucẽt: Maxiĩe Vo quæ in ſubtili ſubſtãtia qᷓitatẽ hñt calidã hũidãq/& clarã: Quale præter uinũ eſt albiſſimũ ſaccharũ:præſertim ſi huic adhibueris auꝶ odorẽq; cin
nami atq́; roſaꝶ. Præterea ſicut alimẽta rite in nobis
ſũpta per ſe nõ uiuairedigunt᷑ per ſpiritũ noſtrũ ad uitę nr̃æ formã: ſic& corꝑa nt᷑a rite accõmodata corpoti ſpi rituiq; mũdano uidelicet per res mũdanas/& per noſt ſpiritũhauriũt ex uita mũdana q́;plurimũ. Si uolueri ut alimentũ rapiat præ cæteris formã cerebri tui ulieco ris atq; ſtomachi: ſile quãtũ potes accipe alimẽtũid eſt cerebrũ/& iecur/& ſtomachũ/ aĩaliũ ab hũana naturañ
lõge diſtãtiũ. Si optas corpꝰ tuum atq; ſpiritũ ex aliquo mũdi mẽbrouidelicet ex Sole tutẽ acciꝑe j quære qut
añ alia ſũt Solaria: int᷑ metalla lapilloſq;/ magis aũt inter plãtas. Sed int᷑ aĩalia magis. Maxie int᷑ hoies. Similiora
eĩ tibi magis ꝓculdubio cõfef᷑t. Hęc& extra ſũt adhibe da:& intꝰ ꝓ uiribꝰ aſſumẽda:præſertim ĩ die& hora 50

ich Stuli it äil 1 3r T an 1 weii 1E. 3 rrsäü 104u au Hebn
3
n canos ſũt/ præparamẽtis ꝗbuſdã poſſe ſibi uẽdi/
. 8 2 e" De vita coelitus comparãda. lis/ qe Sole in figura cœli regnãte. Solaria vo ſũt oĩa ex lapilli& floribꝰꝗᷓ heliotropia noĩant᷑ ꝗa uertũt᷑ ad Solẽ. Itẽ auꝶ/& auripigmẽtũ jaureiq; colores chryſolithꝰcar bũculꝰ myrrhaſtus muſoꝰ /ambrabalſamũ mel flauũ/ ca lamꝰ aromaticus crocus/ſpica nardi/ cinnamomũſlignũ aloes cæteraq; aromata. Aries: aſtur: gallus: holor: leo: chãtaris: crocodilꝰ:hoĩes flaui:criſpi:ſæpe calui: magna/ nimi:ſuꝑiora parti cibarijs/partim unguẽtis ſubfumiga- tiõibuſq;/ partim uſui accõmodari poſſunt. Haæc ſentien da/& cogitãda freqᷓnter/& imprimis amãda. Et luminis plurimũ eſt quęrẽdũ. Si dubites uentrẽ ab iecoris fomẽ to deſtituiitrahe ad uentrẽ iecoris facultatẽ/ tũ frictiõi/ bus/tũ fomẽtis ꝑ ea quæ iecori cõgruũt: per cicoreã: en diuiã: ſpodiũ:& eupatoriũ:& epaticã: atq; epata. Simi/- liter ne deſtituat᷑ tuũ corpꝰ ab loue/ moue corpo in die; horaqʒ& regno louis:& utere interim louialibꝰ. Argẽ- to: hiacyntho: topatio: corallo: cryſtallo: berillo: ſpodio: ſaphiro:uiridibus aerijſq; coloribꝰ. Vino: ſaccharo: albo melle:& cogitatiõibꝰ affectiõibuſq; plurimũ. Iouialibuſ id eſt cõſtãtibꝰ ægqs religioſis atq; legiferis:& ĩter hoĩes eiuſmõi/ſãguineoſq;& pulchros/ uenerabileſqʒ uerſabe re. Sed memẽto primis illis rebꝰ frigidis inſerẽdũ eẽ au- rũ:& uinũ:mẽthãq;& crocũ:& cinamomũ: atq; doroni- cũ: Aialia Vo louialia eẽ agnũ: pauonẽq;:& aquilã:& iu- uẽcũ.Quõ vo xtus Veneris attrahat᷑ turturibꝰ/ Colum/ bis/& motacillis/& reliꝗs/ nõ ꝑmittit pudor oſtendere. De concordia mũdi.
De natura hominis ſᷣm ſtellas.
Quõ fiat attractꝰ ab unaquaq; ſtella: Ca.ij. Eq; Vo diffidere debet ꝗſq; nos atq; oĩa/ quæ cir/
care cœleſtia. Nã cœlitꝰ hæc facta ſunt: aſſidueq; reguntur:& illinc imprimis præparata ſunt ad illa:& quod maximũ eſtmundus animal in ſe magis unũ eſt; ꝙ́; quoduis aliud animal: ſi mõ eſt animal perfectiſſimũ.

—õ—;—;x——— ñ————
—ꝛ—· —
Liber tertius
Ergo ſicut in nobis mẽbri cuiuſlibet præſerti pricipali qͤlitas motuſq; ad alia ꝑtinet:ita mẽbroꝶ priĩcipaliũ acꝰ in mũdo cõmouẽt oĩa:& mẽbra inferiora ficile capiũt a ſupmis ultro dare paratis. Quo em̃ potẽtior cauſa eſt eò eſt ꝓmptior ad agẽdũ:eo igit᷑ ꝓpeſior eſt ad dãdũ. Exigua igit᷑ præꝑatio nobis inſuꝑ adhibita ſufficit cae ſtiũ muneribꝰ capiẽdis:ſi mõ ꝗſq; ad id præcipue ſeac- cõmodet cui eſt præcipue ſubditꝰ. Sed ante uniuſcuiuſ q; noſtrũ ꝓprietatẽ hũanæ ſpeciei ꝓprietatẽ cõſiden/ re debemꝰ. Hãc igit᷑ eſſe ſolarẽ/ aſtrologi arabes cõſeſe/ rũt. Qœʒ ego e ſtatura hois erecta: pulchraq;:hũoribuſq; ſubtilibꝰ:& ſpiritꝰ claritate: imaginatiõiſch ꝑſpicuitate: ſtudioq; ueritatis& gliæ: uerũ eẽ Sfeda do gneti ꝓprietatẽ huic Nercurialẽ:ob ſtrenuũ uerſatilis igeni motũ. Et qm humanũ genm natũ nudũ:inerme:oĩim ege/ nũ:hæc oĩa ꝓpria induſtria ſibi cõꝑat: Qg eſt Mercurij priũ. Addo etiã louialẽ /ob cõplexionẽ corporis tẽpe/ ratã atq; leges. Et qm̃ ſecũdo meſe/ quo lupiter dnñat᷑ ui tã accipimus:atq; naſcimur nono:quo iteꝶ recipit dna/ tum. Itaqʒ hũana ſpecies ab his tribus potiſſimũ dotes inſuper ãpliores ita demũ ſibi poterit uendicare: ſiper
Solaria Mercurialiaq;& louia ſeipſã eis magis in dies
atq; magis accõmodabit. De reliqs autẽ qd? Saturnon facile cõmunẽ ſignificat hũani generiſꝗᷓitatẽ atq; ſorte: ſed hoĩem ab alijs ſegregatũ: Tumitaut brutũ: beatũ: aut extrema miſeria preſſum: Mars:Luna: Venus: att ctus& act hoĩ cũ cęteris aĩantibꝰ æque cõmũes. Ado lẽ igit᷑& louẽ/ atq; Mercuriũ reuertamur. Solar i qde nõnulla& louia diximꝰ.: Mercurialia Vo neſcio quõ pff termiſimꝰ. Sũt aũt eiuſmodi: Stannũ: Argentũ: praleri uiuũ: Marcaſſita argẽtea:lapis achates: uitrũ: porphyn ticũ:& quæ croceum cum uiridi miſceant/ ſmaragdum
atq; lacca. Animalia ſagacia& ingenioſa ſimul& ſire-
nua/ ſimiæ: canes. Homines eloquentes: acuti: uer ſatiles: oblonga facie: manibuſque non pingues-
————

e 2
erid m
equ aa
teri Si p eit 524 2 4 u1 KIs nä aai rs. arſſc
De vita coelitus comparãda. Sãt autẽ quærèda& exercẽda quæ adaliquẽ planetam attinẽt: eo uidelicet dominãte(ut diximus)in die& ho
ra eius ſi fieri poteſt: etiã quãdo ipſe ſit in domicilio lul
exaltatiõe uel ſaltẽ triplicitate ſua& termino& angulo cœli: extra cõbuſtionè direct:ac ſæpius oriẽtalisj ſi So/ le ſit ſuꝑior:ltem ĩ auge:& aſpiciat᷑ a Luna. Siꝗs autem
b ipſa Luna bñficiũ& a Venere poſcat/ tꝑa ſimilia ob
ſeruare debebit. A Venere quidẽ ꝑ aialia ſua quæ dixi/ mus/& ꝑ corneolã:& ſaphyrũ:lapidẽqʒ lazoli: æs croce, um atqʒ rabeũ:& corallum: omeſq; pulchros uarioſq; ul uirides colores:& flores:atq; cõcèẽtus:ſuaueſq; odores: atq; ſapores. ALuna ꝑ alba/& humida/& uiridiaper ar
entũ atqʒ cryſtallũ& uniones/& argenteã marcaſſitã. Doni uero Sat urnus quidẽ ſtatui& pſeuerantiæ do-
minatur: Mars autẽ efficaciæ motus: cogimur nõnunq́;
horum quoq; gratia ab eis patrocinia poſtulare: tꝑibus uidelicet ſimiliter obſeruatis. Ab illo quidẽ ꝑ materias quaſdã quodãmodo terreas& fuſcas jatq; plũbeas/& fu ſcũ iaſpidẽ/ magnetem& camoinũ atq; calcidoniũ& ex ꝑte quadã ꝑ aurũ& aureã marcaſſitã. AMarte uero p ignea rubeafæs rubeũ. Sulphurea om̃ia. Ferrũ lapidẽ q; ſanguineũ. Neq; diffidas Saturnũ habere nõ nihil in auro: Nã ꝓpter pondus id putat᷑ habere. Quinetiã So/ li aurũ ſimile/ſic omibus metallis ineſt ſicut Sol in plane tis omibus atq; ſtellis. Iam uero ſiquis cõuicerit Satur,/ nũ& Martẽ natura noxios eẽiqd equidẽ nunqᷓ́; credi/ derim:tamẽ his quoq; utẽdũ: quẽadmodũ uenenis non nunq́; utunt᷑& medici: Quod Ptolemæus in Cètiloꝗo probat. Proderit ergo quãdoq; uis Saturni caute ſũpta: ſicut apud medicos/ quæ adſtringũt atq; cõtinẽt:imo& quæ ſtupefaciũt/ſicut oppiũ& mãdragora: Martis quo- q; ſicut euforbiũ& helleborꝰ. Cautiſſimi uero hac in re
fuiſſe uident᷑ magi Brachmanes Pythagorici: Qui cum ob ſedulũ philoſophãdi ſtudiũ Saturni tyrãnidẽ formi/
darẽt/ ueſtibꝰ albis amiciebant᷑: louialibuſq; ſiue Phœ-

ͤ
——
mm⅓³⅓ʒ————————————————
—
—— —
KLbertertius beis quotidie ſonis& cãtibus utebant⸗luximd ſub uo uiuebant. V biq; uero memẽto ꝑ affectũ uchäg 5 & ꝑ ip̃am ſpiritus qualitatẽ nos facillime ſubitoq; expo ni planetis eundẽ affectũ ac eiuſmodi ſtudiũ& qualta, tẽ ſignificãtibus. Perſępe rationẽ igit᷑ a rebus humanis ꝑ ocium:ſolitudinẽ:firmitatẽ:per theologiã: ſecretiotẽ q; philoſophiã ſuꝑſtitionẽ: magiã:agricuſturã: ꝑ mævo
rẽ Saturno ſubijcimur. Per ciuilia& ambitioſa negocia
ꝑ philoſophiã naturalẽ/cõmunẽq;:ꝑ religionẽ ciullem perq; leges loui. Marti per irã atqʒ certamina. Soli Wet curioq; per ſtudiũ eloquẽtiæ/ cãtuſq;& ueritatis& glo⸗ riæ atq; ſollertiã. Veneri ꝑ læticiã& muſicam& feſinua. Lunæ per uictũ plantis ſimilẽ. Sed hanc inter hos diſte- rentiã mente teneto exercitationẽ ingenij magispubſi cã atq; amplã ad Solem ſpectare: Priuatã uero G attif cio mancipatã/potius ad Mercuriũ: Tum uero muſic grauẽ quidẽ louis Soliſq; eſſe: Leuẽ Veneris:Medim Vo Mercurij. Similis quoq; de ſtellis fixis ratio eſt. Ne
quidẽ cõmunis hũanæ ſpeciei regula. Propria ueromi
cuiq; regula fuerit explorare/ quæ ſtella/ꝗd boni cuiqi genitura, ꝓmiſerit/ atq; ab ea potius q́; ab alia repoſcete gratiã. Et ab unaquaq; non quodlibet donũ:& qc aliutũ eſt: ſed eius ꝓpriã expectare: niſi forte tũ a Sole comu nia/multa reportes:tanq́; cõmuni quodã duce cœleſtiũ & ab loue ferme ſimiliter:tum mundana piter omia ab anima ſpirituq; mũdi. Quẽ ſicut d quoduis animalmul toq; efficacius animatũ eſſe: nõ ſolũ Platonica ratides: ſed etiã aſtrologoꝶ arabũ teſtimonia comprobãt. Vbi ẽtiam probant ex applicatione quadã ſpiritus noſttiad ſpiritum mundi per artem phyſicam affectumq; factaj
traijci ad animã corpuſq; noſtrum bona cœleſtia. Hine
Nridemn per ſpiritũ noſtrũ in nobis mediũ& tũc amun iſpiritu roboratum: inde uero per radios ſtellarũ fœli citer agentes in ſpiritũ noſtrum/& radijs natura ſimic & tunc ſeipſũ cœleſtibus coaptantẽ.

. 1774. 2 De vita coelitus comparãda. SO inter animã mundi& corpus eius manifeſtum ſit ſpiritus eiusin cuius uirtute ſũt quattuor elementa: Et ꝙ nos ꝑ ſpiritũ noſtrũ hũc poſſimꝰ haurire: Ca.iij. MRKRofecto mundanũ corpus quantũ ex motu ge/ p neratiõeq; apparet eſt ubiq; uiuũ: qd indorum philoſophi probãt ex eo ꝙ paſſim ex ſe uiuẽtia eneret.Ergo ꝑ animã uiuit ubiq; ſibi præſentẽ ac pror 14 accõmodatã.lgit̃ iter mũdi corpus tractabile/& ex ꝑte caducũ:atq; ipᷣam eius animã/ cuius natura nimium ab eiuſmodi corꝑe diſtat:ineſt ubiq; ſpiritus: ſicut inter animã/& corpus in nobis:ſi modo ubiq; uita eſt cõmu/ nicata ſemꝑ ab anima corꝑi craſſiori. Talis nãq; ſpiritus neceſſario requirit᷑ tãq́; mediũ: quo aia diuina:& adſit corꝑi craſſiori:& uitã eidẽ penitus largiat᷑. Corpus aũt om̃e facile tibi ſenſibile jtanq́; ſenſibus tuis accõmoda/ tũſcraſſius eſt/& ab anima diuiniſſima lõge degenerãs. Opus eſt igit excellentioris corporis adminiculo qu aſi nõ corporis. Proinde ſceimus uiuẽtia om̃ia tam plantas q́ᷓ; animalia/ꝑ quendã ſpiritũ huic ſimilẽ uiuere atq; ge/ nerare. Atq; inter elemẽta(qd maxime ſpiritale eſt)ue/ lociſſime generare:ꝑpetuoq; moueri quaſi uiuens. Sed quæres interea ſi elemẽta atq animãtes generant aliꝗd ſibi ſimile ſuo quodã ſpiritu/ cur lapides metalla non enerant? quæ inter ele mẽta& animantes media ſunt: Dui⸗ uidehees ſpiritus ĩ eis craſſiori materia cohibet᷑. Qui ſiquãdo rite ſecernat᷑/ ſecretuſq; cõſeruet᷑:tanqᷓʒ ſe/ minaria uirtus poterit ſibi ſimile generare: Si mõ mate rię cuidã adhibeat᷑ generis eiuſdem qualẽ ſpiritũ phyſi ci diligẽtes ſublimatõe qᷓ̃dã ad ignẽ ex auro ſecernẽtes: cuiuis metalloꝶ adhibebũt: aurũq; efficient. Talẽè uti ſpiritũ ex auro uel ex alio rite tractũ /atqʒ ſeruatũ /elixir arabes aſtrologi noĩant. Sed ad mũdi ſpiritũ redeamꝰ:ꝑ quẽ muncłh generat om̃ia:qñquidẽ& ꝑ ſpiritũ ꝓprium om̃ia generãt: Quẽ tũ cœlũ/ tum ꝗntã eſſentiã poſſum⸗ appellare. Quitalis ferme eſt in corꝑe mundi/ qualis in

noſtro noſter. Hoc imprimis excępto: ꝙ aĩa mũdi hunc nõ trahit ex quattuor elemẽtis tanq́; humoribus ſuis ſi, cut ex noſtris noſtra:ĩmo hunc ꝓxime(ut platoniceſ ue plotinice loquar)ex uirtute ſua ꝓcreat genitali quo/ ſitumens:& ſimul cũ eo ſtellas: ſtatimq; ꝑ eũ parit qut
tuor elemẽta:quaſi in illius ſpiritus uirtute ſint omialy/
ſe uero eſt corpus tenuiſſimũ: quaſi nõ corpus /de qual iam aia:ltem quaſi nõ aia/& quaſi iã corpus.In eiꝰ uinu/ te minimũ eſt naturæ terrenæ: Plus autè aqueæ. Plusits aeriæ. Rurſus igneæ ſtellariſq; q́;plurimũ. Ad hoßgn/ duũ mẽſuras/jipſę quãtitates ſtellarũ elemẽtorũq; pdie/ runt.lpſe uero ubiq; uiget/jin om̃ibus generatiõts om̃is proximus auctor’atq; motus:de quo ille: Spiritus intus alit. Totus eſt ſuapte natura lucidus caliduſq;/& humi/ dus atq; uiuificus jex dotibus animæ ſuꝑioribus dotes eiuſmodi nactꝰ.Quẽ plurimũ hauſiſſe Apolloniũ Tho aneũſteſtificatus eſt Indus Hiarchas dicens/ Mirari ne mo debet o Apolloni te diuinãdi ſcientiã conſecutũci tantũ ætheris in anima geras. Q ſpiritus noſter hauriat mũdi ſpiritũ ꝑ radios Soli & louis/ quatenus ipſe fiat ſolaris& louialis: Cuiiiſ. Vnctu igitur ſtudebis tibi imprimis inſinuare. h Hoc em̃ medio naturalia quædam beneſiciate/ portabis:tũ corꝑis mundani:tũ animæ:tum etii ſtellarũ: atq; dęmonũ. Nã ipſe inter craſſum munqdi cor- pus& animã medius eſt: Et in ipſo ſtellæ ſunt& demo nes:atq; per ipſũ. Siue em̃ mundi corpus atqʒ muncam ſint ab aia mundi ꝓxime(ſicut Plotino placet atq; por⸗ Phyrio) ſiue mũdanũ corpus: ſicut& anima ꝓxime ſt a deoiut noſtris placet& forte Timęo pythagorico:o no uiuit mundus /atq; ſpirat: ſpiritũq; eius nobis hauri re licet. Haurit᷑ autẽ ꝓprie ab homine ꝑ ſuũ ſpiritum t- li ſuapte natura cõformem: Maxime ſireddat etiã arte cognatior: id eſt ſi maxime cœleſtis euadat. Euadit ue ro cœleſtis: ſi expurget᷑ a ſordibus:& om̃ino ab eisiqus
-————:„.C———y—

vill Ebi
d iſt lſci rao
12 ätnn. diit acüil qu S her mit s imn
rc am
De vita celit cõparanda. inhęrent ſibi diſſimilia cœlo: Quæ quidem ſordes non ſolum intra uiſcera ſi fuerint/juerumetiam ſi in animo ſi
in cute ſſi in ueſtibus/ſi in habitatione/& aere ſpiritum
frequenter inficiũt. Efficietur tandem cœleſtis ſi ad or- bicularẽ animi corporisq; motum: ipſe quoq; orbes ef⸗ ficiat:Si ad aſpectum cogitationemq; lucis frequentio-
reem etiam ipſe ſubrutilet: Si adhibeãtur ei ſimilia cœ-
lo ea cõmuniter diligentia/ qua Auicenna in libro dle ui ribus cordis ſpiritũ curat:Et nos in libro de curanda lit/
teratorũ ualitudine curare contendimus. Vbi primum
ſegregantur ab eo uapores obnubilantes medicinis ita
purgantibus. Secundo rebus lucentibus illuſtrat᷑. Ter/
tio ita coliturjut& tenuetur ſimul/ d& confirmetur. Fiet deniqʒ cœleſtis maxime: quantũ dictat ratio pręſens: ſi applicẽtur ei potiſſimũ radij ĩfluxusq; Solis inter cœle- ſtia dominantis. Atq; ita ex hoc ſpiritu tanq́; in nobis
medio cœleſtia bona in primis inſita ſibi in noſtrũ tum corpus tum animũ exundabũt:Bona inquã cœleſtia cũ/ cta.In Sole enim omnia cõtinentur. Conferet autẽ ſol ad ſpiritũ ſolarẽ efficiendũ proprie: quando ſub Ariete fuerit uel leone:ipſũ aſpiciente Luna: maxime in Leo-/ ne. Vbi adeo ſpiritũ noſtrum uegetat:ut ipſum muniat contra uenenũ epidimię repellendum:quod perſpicue apparet in Babyſonia/& Aegypto/& regionibꝰ ſpectã/ tibus ad Leonem/ ubi Sol Leonẽ intrãs/ epidimiam ſę- dat ſea dumtaxat ratione/ qua diximus. Tãc ergo& tu Solaria paſſim exquiſita compone. Tũc incipe ſolaribꝰ uti:ea tamen cautione/ qua ſub æſtu exiccationẽ diligẽ- ter euites. Non poterit autem facile ſpiritus ſolaris eua/ dere niſi ſit q;plurimus. Ad ſolem enim maxime perti/ net amplitudo: Quã plurimũ uero faciet: tum diligen/ tia cor rebus cordialibus intus& extra fouens:tum etiã uictus ex alimentis quidem ſubtilibus: multum tamen/
& facile& ſalubriter nutriẽtibus. Motus quoq; frequẽs
atq; lenis& oportuna quies aerq; tenuis atq; ſerenus:
1 g

74. 7„ Eiber Tertius & ab æſtu geluq; remotus: Pręcipue lętus animus. Nu ſum nec Solaris erit niſi calidus fuerit/& ſubtilis&è c rus. Subtilem clarũq; facies/ſi triſtia/& craſſa deuitabi & fuſca. Vteris lucidis lętisq; intus& extra. Lumiti multũ die nocteq; excipies. Sordes expelles& ociun & torporem.In primis tenebras deuitabis. Perduchu autem ſpiritũ ad calorẽ Soli naturalẽ: caue nead teni caloris gradum ſiccitatẽqʒ deducas. Calor enim ipſes lis naturaliter non exiccat: Alioquin non eſſet Sol ui, generationisq; dominus/& auctor augmenti. Sicaue uero contingit radijs eius in concauis materiæ ſiccęcii cluſis. Humorẽ itaq; calori ſubtilẽ qualis eſt Solari, maxime louius adhibebis/& conſeruabis in ſpititure- rum eiuſmodi uſu: ſi ſolarem ſis effecturuſ: Ne alioqn ad Martiũ potius qᷓ́; ad Solarẽ forte deducas. Marten uidem Soli eſſe ſimilem in paucis& his quide mnit ſücdee admodum excellentibus /& interim inimiem eſſe ferunt:louem uero Soli ſimillimũ in plurimisenci lentibusq; muneribus qᷓ;uis occultioribꝰ& amiciſſini eſſe ſcimus. Vnde Ptolemęus ubi de cõſonantia diſ tat:louem ait cum Sole præ cęteris ꝑfectiſſime coſoma re: Veneremq; cum Luna. Omnesq; aſtrologi uniuer ſalem beneficenciam Soli tribuunt ſimiliter atq; loui Quis Sol eadem efficacius agat/&ʒ iupiter ſub uittut Solis efficiat.In utroq; calor uiget/ſuperatq; humorem. Sed in ioue ſupat modice:lIn Sole ſuperat excellenter Vtrobiq; benefice.Cum igitur adeo conſonent ficle poteris ſpiritum Solarẽ efficere pariter atq; louium: ac res Solares& louiales rite poteris inuicem cõmiſcete Pręſertim fi& has inuicem componas/& ſpirituiadhi beas quando lupiter Solem trino aſpicit: uel ſextiliu ſaltem quando.una ab aſpectu alterius ad alterum cedit aſpiciendum: Maxime quando ab aſpectu Soh ad coitum cum loue progreditur. Seorſum uero 2
vem proprie facies uel louialem quando aſpectum 2

ezbr 1 MAnci oi Hepiti 1 dlei
De vita coelitus cõparanda. næ ad Solem obſeruaueris uel ad louem. Tamaſi con/ ſecutus naturam huius naturam mox illius facile conſe⸗ queris. Sextilem uero aſpectum intellige/ quando pla- netæ duo inter ſe ſignorum duorum ſpacio diſtant: Tri num autemquando quattuor enorum diſcrepant in/
teruallo. Coniunctionẽ uero ue os duodecim gradibus citra/ totidemʒ ultra metimur.
aſpectum Lunxæ ad ali-
QOAtres gratiæ ſint lupiter& Sol& Ven:& ꝙ lupiter ſit gratia geminarũ media ã maxime nobis accommo
data: Capitulum. v. b Ompoſitiões quidẽ/ ꝗ curationes louias ſimul/ c atq; Solares inuenies in libro noſtro de Vita lõ
ga:& in libro de litteratorũ cura: Vbi etiam mi⸗ ſcuimus plęraq; V enerea. Nã&ʒ nos in ſtudioſis time/
mus exiccationẽ ſcui reſiſtit Venus. Et hęcipſa Venꝰ ẽ amiciſſima loui: ſicut& Soli lupiter: Quaſi gratiæ tres
inter ſe cõcordesatq; cõiũctæ. Ab his quidè tribꝰ cœli
gratijs/& a ſtellis eiuldẽ generis aſtrologi gratiaſ& ſpe/
rant/& diligẽter exquirũt/ easq; ꝑ Mercuriũ atq; Lunã:
quaſi nũcios trãſmitti putãt atqʒ curãt: facile uero com/ muniterq; per Lunam. L unã quidẽ cum loue cõiunctã aut Venere fœliciorẽ eſſe putant: ꝗ́; ſi per ſextilẽ aſpex- erit:aut trinũ. Veruntamẽ ſi ꝑ trinũ aſpiciens etiã ſuſci/ piatur ab illis quaſi exiſtimant eſſe cõiunctã:Similiter ſi a Sole ꝑſpecta fuerit ſimulq; recępta. Nos autẽ ſi hoꝶ trium ſtellarumq; ſimiliũ uires effectusq; pm̃es ꝑcurre- re ſingulatim uelimus ſlongũ opus aggrediemur: exꝗſi- tu difficileſdifficillimũ obſeruatu. Si ad Venerem nos roprie cõſferamus:non facile Solẽ habemus: Si ad So- em ꝓprie non facile Venerẽ. Vt igit᷑ tres ſimul in uno Liaties cõplectamurad louẽ tandẽ confugiemus: inter Solẽ Venerẽq; natura effectuqʒ mediũ:qualitate admo dũ tẽperatũ:& quęcũq; ſperantur a Venere uel a Sole
ſuo quodã pacto tradentẽ magnificentius quidẽ hone/
ſtiusq; q; Venus itẽperatiꝰ quoqʒ q́; Sol/& ĩ oibꝰ cũ hu- z

Liber Tertius
mana natura maxime congruentẽ. Vtemur itacq; louijs quando& ipſe& Luna dignitatem tum naturaſẽ tum accidentalẽ habuerint/ ſintq́; ſimul: uel fœliciter ſe aſpi/ ciant. Si quando id fieri omnino nõ poſſit/ miſce Sola/ ria in unum ſimul/ atq; Venerea faciesq; ſic Iouiale ex utriſq; compoſitũ; quado uidelicet Luna a coitu Vene-/ ris eat ad ſextilem Solis aſpectũ/ uel econuerſo. Memẽ/ to uero in rebus cõponendis quæ cor ſpiritumq; foue/ ant/& corroborent/ Lunam cõferre potiſſimũ: ſi una cũ his muneribus:hoc etiam habuerit/ ut per aeria ſigna diſcurrat/ maxime per Aquariũ/ quod eſſe maxime pu- tatur aerium:uel ſi in ſuo domicilio ſit/ aut exaltatione ſuaſuel domo louis aut Solis:Et ubicũq; ſit ſi manſionẽ ex uiginti illis& octo teneat /tum ſibiſtum etiam operi competentem. De uirtute in nobis naturali uitali!animali:Ft per
quos planetas adiuuentur/& quõ per aſpectum Lunæ ad Solem& Venerem: maxime uero ad louẽ: Ca. vj Ręcipua uero diſciplina eſt recte tenere quem
P ſpiritum/ quã uim quã rem potiſſimum hi pla/ netę ſignificant. Luna ergo/ Venusq; uim/& ſpi
ritum naturalem/ atq; genitalẽ/& quæ hunc augent lu/ piter eadem: ſed efficaciuſ eparqʒ& ſtomachũ/ habetq; non mediocrem partẽ in corde& ſpiritu: uirtuteq; ui/ tali:qua tenus ſuapte natura cum Sole conſentit: immo ʒ per ſeipſum:Alioquin cor uitalem ſpiritum nõ pro/ prie in menſe louis acciperet. Vnde louem gręci appel lant uitã:& per quem uita:habere quocʒ in animali ſpi/ ritu poteſtatem teſtantur aſtrologi: dicentes Iouem ad philoſophiam& ueritatẽ inueniendã/ religionemq; cõ ferre:Et Plato ubi ait ab loue philoſophos ꝓficiſci. O
etiam ſignificauit Homerus antiquorũ opiniõe dicẽs:
Talis eſt mens hominibus/qualem indies adducit pa/
ter hominũ atq; deorum. Muſq́; uero numen aliquod
ita cognominat pręter louem. Sol ſpiritum uitalẽ prę/

gur aun Eſte rrik
pif aimn
ole; i em n
leloſ r
u m rch Ar dit Bim aoi ü⸗ o gü ind: 2 u S di r
1
g 3
De vita coelitꝰ cõparãda. cipue corqʒ ſignificat:& habet non nihil: immo non pa rum in capite/ꝓpter ſenſum atq; motum:cuius eſt ipſe dominus neq;ʒ uim deſerit naturalem: Mercurius cere- brum& inſtrumẽta ſenſuum:ldeoqʒ ſpiritũ animalem.
Proinde tutiſſima uia erit nihil ſine Lunæ beneficio fa-
cere: Quandoquidẽ cœleſtia cõmuniter& frequenter atq; facile ad inferiora demittit:quam alterum Solẽ no/ minant/ quolibet menſe quattuor anni tempora facien/ tem.In prima enim ſui quarta Peripatetici putant eſſe
calidam/atqʒ humidam.ln ſecũda calidam& ſiccam: in
tertia frigidamſatq; ſiccam: in quarta frigidam/ atq; hu/ midam:Lumenq; eius ꝓculdubio Solis eſſe lumẽ: Hu- mores generationemq; regere:om̃esq; mutationes fœ⸗ tus ipſius in aluo conuerſionibus ſuis metiri:& quotiẽs Soli iũgitur uiuificã ab eo uirtutem recipere/ quam in/
fundat humori:atq; ibidem a Mercurio uim humores
cõmiſcentem. Qua uim Mercurius& tranſformatione in om̃es ſua/& gyris multiplicibus affert: ibidem mox a Venere uim/quæ conducat ad formas genituræ con/- uenientes.Operepreciũ uero fuerit meminiſſe diurnũ Lunæ curſum in quattuor diſtribui quartas. in prima ꝗ/ dem ab oriente 21 medium aſcendit cœlum:atq; inte/ rim humorem& ſpiritum auget naturalẽ. in ſecunda a cœli medio petit occaſum ſ efficitq; in nobis oppoſitũ. Tertia ab occaſu cœlum ſubter mediũ adit/iterũqʒ ſpiri tum illum auget& humorem. Quarta cadit inde uer/ ſus ortũ:minuitqʒ uiciſſim. Oœ maxime in oceani ripis apparet:V bi ad hũc curſum mare manifeſtius accedit/ atqʒ recedit:eodẽq; ordine uigor in ægrotãtibus. Pro-/ babile etiã eſt/ Solẽ ꝑ eaſdẽ ſui quartas calorẽ naturalẽ & ſpiritũ uitalẽ augere ſuel diminuere:Animalẽ quoq;ʒ qua tenus Mercuriũ habet comitẽ. His cognitis pote/ rit medic ꝓ humore& calore naturali/& quolibet ſpũ recreãdo/tꝑa oportuniora ſeruare.Sed nũc de Luna ſa tis. Neq; dimittere decet iouẽ in cuimẽſe altero quidẽ 8 10

EZiber Tertius uitã accępimus:altero autẽ cõmuniter d ſœlicius nati ſumus.Et qui inter Solem atq; Venerẽ: item inter Solẽ atq; Lunã eſt qualitate effectuq; medius:ideoq; cõple-/
ctitur omnia.Solẽ uero ipſum prętermittere cœli dñm
nefas atqʒ piculoſum exiſtimamus:niſi forte quis dixe- riteũ qui iouẽ habet:in ioue Solẽ iam habere: illic po/ tiſſimũ ad homines tẽperatũ.In Sole certe omnes cœle ſtium eſſe uirtutes nõ ſolum lamblicus lulianusq;: ſed omnes affirmant. Et Proculus ait ad Solis aſpectũ om/ nes omniũ cœleſtiũ uirtutes cõgregari in unũ atq; colli- gi. Iouẽ uero eſſe Solem quendã ad nos temperatũ ne/ mo negabit. Lunã quoq; temperatã ad Venerẽè ne ne/ glexeris: Multũ enim ad ualidã ꝓſperamqʒ; uitam adiu uat.Siquidẽ Venus fęcundat hominẽ /facitq; lætũ. Hãc igitur obſeruabis.&⅜q́; ſi Lunã Veneri ſimilẽ.s. humo/ re prorſus æqualẽ:& uix minus calidam: cum ioue rite miſceas/ aut Sole /propemodum iam Venerem habes. Quid ergo ut tutiſſima omniũ& cõmodiſſima ſimul incedas uia/ Lunam obſerua/ quãdo Solem aſpicit/ coit q; cum ioue:uel ſaltem iouẽ ſimul aſpicit atq; Solẽ: aut certe quãdo poſt aſpectũ Solis mox ad iouis coitum ꝓ/ greditur uel aſpectũ. Atq; eoipſo temꝑe cõpone iĩuicè: uel adhibe tibi Solaria iouiaq; ſimul atq; Venerea. Od ſi te ad unũ ex magnis cõfugere neceſſitas urgeat/ uel negociũad iouem ipſum uel potius ad Lunã ſimul io⸗ uemq; confugito. Nulla enim ſtella naturales in nobis uiresſimmo& om̃es magis qᷓ; iupiter fouet/ atq; corro/ borat.Nulla rurſum pollicetur ꝓſperiora:ſimul atq; plu
ra. Et ubiq; hunc accipere fauſtum eſt. Solem uero acci
pere forſitan nõ ubiq; tutum. Semp enim ille iuuat: hic ſępe nocere uidetur. Venus aũt quaſi debilis. Ideo ſolꝰ ie iuuans pater eſt appellatus. Id autẽ cõprobat Ptole/ męus: ubi ait/pharmacum uix quicq́; mouere naturam
dumtaxat/ quãdo Luna cum ioue congreditur. Vſque/
adeo illinc proprie totam putat uniuerſi corporis cor/
9 obot unct 1b a qpue atiot næad cipue 4 dicute dcncali rectat fuuc dleaW aailen tllgeg mpro beltab
kendüre
wini 2 lhen clen bync limnac dmnW.

del u ꝛeſt Ouun
pe Tr l
eich 4 S acen 0 Sr
1
1
De vita coelitus cõparands.
roborari naturam. Expertus ſum quinetiam Luna con iuncta cum Venere medicinam uix mouere. Quam/ uis autem ubi pituitam ualde timemus/ Lunam prę- cipue obſeruemus ad Solem: Vbi uero bilem exic/ cationemq; eiuſmodi ad Venerem:tamen directio Lu næ ad iouẽ/& ad hęc oĩa quodãmodo confert:& prę- cipue ad atram bilem expellendã: necnon ad cõmunẽ hominũ cõplexionem inſtaurandam atq; firmandam. Sicut enim glycirhiza& oleũ roſaceũ frigidiora calefa- cit: calidiora refrigerat: uinũq; ſimiliter: O inſuper hu mectat ſicca:humidiora ſiccat:lta iupiter numano con/- b gruus caloriſut uinum:oleũ roſaceum:camomilla:glyci/ thiza. Vbi igitur audis Albumaſar dicentẽ: Non eſt ui/ ta uiuentibus pręter deũ niſi per Solẽ& Lunam: Id in- tellige quantum ad cõmunem omnibus ſpectat influx- um. Proprius autem homini accõmodatiſſimusq; ĩflux us eſt ab ioue.Sunt autẽ in natura corporis uires attra- hendi/ retinendi coquendiſexpellendi. Has igitur om/ nes iupiter ipſe iuuat. Potiſſimũ uero coquend ſſiue di gerendi uirtutematq; generandi& nutriendi ſimul d augendi:ꝓpter humoreè eius aeriũ atq; multũ:& calorẽ eiuſdẽ amplũſhumori mediocriter dominantẽ. Profe/ cto pꝑ radios iouis ſꝑ uſq;quaq; diffuſos lumẽ Solis pro/ prium ad ſalutẽ hominũ maxime temperat᷑: Radijs in- terim Veneris ad idẽ aſſidue cõferẽtibus:Atq; ſimilit᷑ tranſferẽte Luna. Radij ꝗdẽ Veneris/ atq; Lunæ tanq́; humidiores quodã indigẽt tẽperãte:ſicut& Solis radij tãqᷓ; calidiores hũidioris cuiuſdã tẽperiẽ exigũt. Radij aũt iouis tẽperamẽtũ nullũ deſiderat. Quid em̃ aliud iu piter eſtęniſi Sol ꝗdã ad ſalutẽ rerũ pręcipue hũanarũ ab ĩitio tẽꝑatꝰ? Quid rurſus aliude niſi Luna Venꝰc; fa- cta tñ calidior atʒ potẽtior Ideo aſtrologi ab ioue auſpi cant᷑ annũ fertilẽ ſerenũſalubrẽ& ab eo ĩminẽtiũ mor borũ remedia ſperãt. Atq; Empedocles ubi ꝓpria uni⸗ cuiq; planetaꝶ mũera tribuit: iouẽ ſolũ generatiõis pᷣn/
g iiij

Liber Tertius cipẽ noĩat Orpheũ imitatꝰ. Pręter louẽ pręcipiũt Lunãà diligenter in om̃ibus operibus obſeruandãa tanq́; medi/ um inter cœleſtia competens atq; terrena. Sit ergo Lu/ na in gradu/ ſituq;& aſpectu ad opus optatum cõueni/ ente. Non ſit in eclyptica:nec ſub radijs Solis per grach duodecim ultra citraqʒ niſi forte ſit ĩ eodem minuto cũ Sole.Plęriq; uero uolunt oẽs planetas fore fortes quan/ do in unitate Solis extiterint. Vnitatẽ uero metiuntur minutis duobus atq; triginta: ut. xvj. quidem citra. xvj. uero ultra cõnumerentur. Non impediat᷑ a Saturno uel Marte:non deſcẽdat in latitudine meridionali: quãdo duodecim dictos gradus egreditur. Nõ ſit oppoſita So
li:nec lumine minuatur:nec tarda curſu/ quado ſcilicet
die uno/ duodecim nõ ꝑagit gradus.Non ſit in uia com buſta a gradu Libræ. xxviij. ad tertiũ Scorpioniſ:nec in octaua:nec in aſcendẽte:nec in finibus Martis/ uel Sa⸗
turni. Quidã uero nec in ſexta:duodecima:nona: quar-
ta Lunam uolunt. In cęteris uero cœli plagis approbãt. Vbi hęc omnia complecti non potes:louem ſaltem ex/ pectaſuel Venerem in aſcendente: uel decima. Sic em̃ ſubueniunt detrimentis Lunæ. Nec ab re fuerit recor- dari qua tenus Luna lumine augeturſea tenus& nobis non ſolum humorem ſſed ſpiritum etiam uirtutemq; au geri:atqʒ hęc ad circũferentiam dilatari: Maxime in ſe/ cunda eius quarta. Quando uero minuitur/ contra con/ tingere: Pręſertim in ultima quarta:Primũ eius ad So-/ lem trinum pręeſſe ſecundo.Hunc ſextili primo. Hunc ſextili ſecundo.Luin qua tenus lumine/ ea tenus re- pleri calore. Vident̃ ergo quidã nõ tam obſeruare quõ
aſpiciat Luna Solẽ: Sempꝑ enim aſpicit/qᷓ́; ut plurimũ lu/ men habeat:pręſertim dum augetur. Aſpiciat uero ĩte/ rim trino nel ſextili louem aut Venerẽ. Proinde uirtu-/
tem attractiuã ignea iuuant: Retentiuã terrea:Digeſti-
uã aeria: Expulſiuã ꝑ aquea. Si tu has oẽs in te adiuuare
uolueris:attractiuã quidẽ ꝑ ignea maxime roborabis:
corpi ratur. upite man ddicini Canc rlper mdeuie düiacll nenaf
lnnſen nlet ge
Apritut
rqutuc

7.—*ᷣ De vita coelitus cõparãda. uando Luna in ſignis uel ſtationibus igneis cõſtituta louem aſpicit ſcilicet Ariete Leone Sagittario. Reten/ tiuã per terrea:potiſſimũ/ quando intuetur eundem in ſignis uel ſtationibus terreis collocata: Tauro Virgine Gapricorno. Digeſtiuã generatiuãq; per aeria ſcilicet Geminos Librã Aquariũ quotiens ſub aereis iouem ſu ſpicitaut ſubit. Expulſiuã per aqueam/ Cancrũ Piſces Scorpiũ. Quando ſub aqueis iꝑſa poſitaſiouis radijs illu ſtratur. Maxime uero in his omibus cõſequeris optata: Si iupiter eadẽ uel ſimiliauel ſaltem nõ diſſimillima ſi- gnamanſiones ue poſſederit. Citaturus aluum/ ſolidis medicinis/ accipe Piſces: Liquidis Scorpionẽ:Medijs Yo Cancrũ.Per inferiora purgaturꝰ Piſces& Scorpiũ. Per ſuperiora Cancrũ. Malũ Saturni uel Martis ad Lu nam deuitabis aſpectũ.ille em̃ uexat ſtomachũ: hic in/ teſtina diſſoluit. Capricornũ euitabis& Laurũ: Nauſe- am em̃ afferunt. Scis membrũ irritandũ nõ eſſe/ quãdo Luna ſignũ occupat membro pręfectũ(umores nãqʒ mouet) Sed potius eſſe fouendũ. Hęc uero de uirtute & ſpiritu naturali in iecore pręcipue dominãtibus 4 in quattuor officia quæ narrauimus diuidunt᷑:dicta 8 ficiant. De uirtute uero ſpirituqʒ uitali in corde uigẽte quid nam monemus? Satis id ferme ſignificatũ eſt. Nã per res ĩ primis igneas& quodãmodo ſimul aerias hęc adiuuantur quando Luna in domicilijs mãſionibusue conſimilibus ſuſpicit iouẽ:pręcipue ſi iouem cõplectat᷑ & Solem. Virtutẽ quoq; animalem per ſenſum& motũ in capite dominantẽ cõfirmare potes per aeria in pri/ mis ſubiunctis igneis: quãdo Luna in domicilijs uel ſe- dibus cõſimilibus iouẽ ſuſpicit:pręſertim ſi iouem pro-/ pemodũ/ Mercuriũqʒ cõplectitur. Hic uero te moneo ne Mercuriũ putes aqueum eſſe uel terreum(quod& ego aliquãdo ſuſpicatus ſum: Alioquin motibus celeri/ tatiqʒ ingenij nõ cõferret) Sed quodãmodo aereũ eſſe ſcias. Nam& ob eandem cauſam tam mobilis eſt/ tam b. 2 v

Ziber Tertius
facile cõuertibilis: tantũ ingenio confert: pręſertim in
Aquario plurimũ aerio cõſtitutus. Humor quidẽ in eo
temperatus eſt: Calor exiguus. Sub Sole poſitus dicit exiccare. Lõgior aũt a Sole factus/ humectare putatur.
lbi quidẽ calefacere multũ ex natura Solis. Hic uero ca
lefacere parũ admodũ& humefacere magis ſuapte na/- tura. Calore forſan non cedit Veneri. Lunã ſuperat: hu more uero cedit utriſq;. Aly probat Mercuriũ qualita/ tes cœleſtiũ cõmiſcere: quoniã facillime permutet᷑:tum in qualitatẽ termini quẽ ſubit: tum in naturã ſtellæi quã aſpicit. Ego igit᷑ hunc tam facile permutari puto: quia
nec excellentẽ poteſtatẽ quã iupiter habet/ nec exce/
dentẽ qualitatẽ/ quam plęraq; cœleſtia/ per quã alterati/ oni reſiſtat. Deniq; ꝓbabile eſt Mercuriũ aſſiduũ Solis achatem/ multas illius uires habere: Ideoq; ſperari So- laria quędã a Mercurio poſſe. Aliquãdo uero& Martẽ
tradunt/ Solẽ in quibuſdã muneribus imitari: Ac Vene rem quæ ad Lunà pertinent elargiri. Hęc igit᷑ in agen/ do memineris. Neqʒ negligas unꝗᷓ terminos. Aiunt em̃ ꝑplanetas in diuerſis terminis ceu lucidis atq; tenebro⸗
ſis oppoſita facere. Deni; ubi Martẽ times/ oppone Venerẽ:V bi Saturnũ jad
dam nocituris opponas/& cœleſtẽ acũ ꝓ uiribus imi-
teris. Qœ ſi poteris ſpacia motibus ampliora peragere:
ſic& cœlum p
paſſim diffuſas attinges. Quõ membra foueant᷑ i Lunæ ad ſigna& ad ſtellas fixas: Ca. vij. Otum quẽadmodũ diximus corpus fouere po/ t teris:caput uero potiſſimũ ſi planetas obſerua- ueris in Ariete: uel in ſuo quẽqʒ domicilio pri mo: Pręcordia ſi in Leone: Stomachũ iecurqa ſi in Can cro atque Sagittario aut ſaltem in Virgine: Et accępe/
otius imitaberis/& plures cœleſtiũ uires
ibe iouem. Ac da operã ut in perpetuo quodã ꝓ uiribus motu uerſeris:tantũ deſa tigatione uitata: Vt& propriũ motũ externis motibus
n nobis per cõparationẽ
a
penc fquæx
tbot dui ſcza
niun
4
bn lone and
mmtr ber ddum wetäij nm rwclit möcorg ſtetesg güirün bade laamin
lenan
milel wmder

notü SAnn. Räad F k usan. plu d zü
7..„=„— De vita coelitus cõparanda. ris ea quæ proprie membrũ petũt. Expedit quoq; noſ⸗ ſe quæ quiſq; planeta membra in ſigno quolibet habe/ at.Potes etiã proprie ꝓ ætatis diſcrimine cõſulere uni/ cuiqʒ per quattuor ætates Lunę. Hęc enim a nouilunio uſqʒ ad quadraturã primã iuuenis eſt. Deinde ad pleni⸗- lunium eſt iuuenis atque uirilis. Hinc ad quadraturam alteram uirilis ſimul atque ſenilis. Inde uſq; ad coniun/ ctionem eſt ſenilis. Aetatẽ itaque Lunæ fœliciter ætati curandi corporis adhibebis:Si tunc aſpectũ eius ad ali- quam trium gratiarũ accęperis. Qui ſane aſpectus Lu⸗ næ ſemper& cito gratioſa largit᷑. Neq; tamen facile ad- modum diuturna uel maxima niſi pręter intuitũ Lu- næ etiã ipſæ gratiæ mutuo ſe conſpiciant iam/ uel ꝓpe- modum cõſpecturę ſint aut tres ipſæaut duæ. In primis uero diuturna prębent ſigna fixa:Leo.ſ. Aquariuſ: Tau rus:Scorpius.Si forte non poſſis in pręſentia Lunã ad planetas gratioſos oportune dirigere’ſtellas elige fixas gratiarũ naturã id eſt iouis aut Veneris aut Solis habẽ- tes:& ad eas directam Lunam elige. Tutius tamen eſt Lunam interea iouem ꝓpemodum adire uel Venerẽ. Stellæ nanq; fixæ ſi ſolæ ſpectent/ ꝓportionem huma- nam/ id eſt unius hominis nimis exuperant. Proporti- onem uero cum ciuitatibus moderatiorẽ habẽt. De uirtutibus&ʒ uſu ſtellarum fixarum: b Capitulum.viij.. Radät aſtrologi maiores quaſdã ſtellas a Mer- t curio compertas auctoritatem habere q́;pluri/ mam. Qualis eſt in Arietis gradu. xxij. umbili- cus Andromade Mercurialis atque Venereus, Item in Tauri.xviij.caput Algolſnaturã Saturni poſſidens atqʒ iouis.Cui ſubeſſe uolunt adamantem& artemiſiam: audaciam uictoriamq; pręſtare. In eiuſdẽ gradu.xxij. Pleiadeslunare ſidus& Martium. Cui ſubiciunt cry/ ſtallum:herbã diacedon:ſemen feniculi. Cõferre putãt ad acuẽdũ uiſũ. Qd aũt nõ nulli dicũt cõducere ad de/

LZiber Tertius monas cõuocandos:figmentũ eſſe iudico. Aldeboran primo uel tertio geminorũ gradu Martiũ atq; Venere/ um.Hircus gradu eorundẽ. xiij. iouius atq; Saturnius. Huic ſubijciunt Saphyrũ/praſſiũ/menthã /artemiſiam mandragorã. Ad dignitate& principũ gratiã adiuuare
cõfidũt:niſi forte eos opinio fallat illi ſubeſſe uolũt ru-⸗
binumſtitimallũ/ matriſiluã:Diuitias& gloriã augere. in Cancri.vj.uel.vij. Canis maior Venereus:Pręeſt be/ rilloſauinæ/ artemiſiæ /dracõteæ: Pręſtat gratiam. item in. xvij. eiuſdem Canis minor Mercurialis& Martius. Cui ſubeſſe uolunt lapidẽ Achatẽ/ herbã Solſequiã& Pulegiũ:Atq; gratiã elargiri. in Leonis. xxj. Cor Leo- nis/ ſtella regia iouialiſ& Martia. Huic ſubijci putant la pidẽ Granatũ: celidoniam:maſticẽ. Melancholiã repri- mere: Tẽperatũ gratioſumq; efficere. in Virginis. xix.
Cauda urſæ maioris Venereèa& Lunaris. Lapidẽ eius
Magnetẽ putant:Herbã cicoreã& artemiſiã. A rapto/
ribus ueneficijsq; tueri.in Libræ. vij. Ala corui dextra.
item in eiuſdẽ. xij.& forte. xiij. Ala ſiniſtra/ Saturnia ſi⸗ mul:& Martia. Eius herbã lapathiũ& iuſquiamum eſſe aiũt cum lingua ranæ. Audaciã augere: Fore noxiam. in eiuſdẽ. xv. uel. xvj. Spica Venerea Mercurialiſq;. Quã ſequatur Smaragdus:ſaluia: trifolium: promarulla: arte/ miſia: mandragora. Diuitias augeat/& uictoriam:& ab anguſtia uindicet. Deniq; in eiuſdem. xvij. uel. xviij. Alchameth. Huic ſubdunt iaſpidem& plantaginem.
Firmare ſanguinem Weran:febres omnes expellere.
in Scorpiõis quarto. Elpheia Venerea Martiaq;. Secũ- dũ uero cõputationẽ aliã in gradu eiuſdẽ quinto ẽ cor-
neafforſan eadẽ. Pręſidẽs topaʒio: rorimarino:trifolio:
hederę.Augere gratiã caſtitatẽ/gloriã putãt.in Sagitta/ rij tertio: Cor Scorpiõis Martiũ atq; iouium. Pręſidens Sardonyo: amethiſto: ariſtologiæ longæ: croco. Opi/ nantur colorem bonum efficere: Animum lætum/ ſapiẽ tẽq; reddere: Dęmonia ꝓpulſare. in Capricorni gradu
lzin nvegi
erea' au dllper erci

A
e
—
2
—
8
8— =
—— —
9 B ſin
—Z
—
De vita celitus cõparãda.
ſeptimo Vultur cadens:hãc ſequitur Chryſolithus:Sa/
turegia:Fumus terræ. Stella eſt Mercurialis: atque Ve/
nereaitemperata.In aſcendente medioqʒ cœlo ꝓdeſt. Qd autem excantandi auctoritatem afferre dicant ni/ hũipendo.in aquarij.xvj. cauda Capricorni Saturnia/ Mercurialisq;. Quam ſequitur Calcedoniuſ/ maiorana/ nepitaiartemiſia /mandragora. Pręſtare in cauſis gratiã opinantur:Diuitias augere:Hominẽ ac domum inco/ lumem reddere.In Piſcium tertio humerus equi iouia/ lis/& Martius. Thebit philoſophus docet ad captandã alicuius ſtellæ modo dictæ uirtutẽ ſlapidem eius accipe- reſherbamq; eiuſdem: anulũq; aureum facere uel argen teum:lIn quo lapillum inſeras herba ſubiecta: gerasque tangentem. lId autem efficias quando Luna ſubit ſtellã/ aut aſpicit aſpectu trino uel ſextili: Et ſtella in medio ꝑ- currit cœlo uel aſcendente. Ego uero quæ ad eiuſmodi ſtellas attinent/in formã potius medicinæ 4 anuli com/ ponerem/ intrinſecus uel extrinſecus adhi endæ opor tunitate uidelicet prędicti temporis obſeruata: Tam dʒeſi priſci anulos magnifecerint. Nam Damis& Philo- ſtratus narrant Hiarcham ſapientum Indorum pricipẽ ſimili quadã ratione ſeptem anulos confeciſſe/ ſtellarũ ſeptem nominibus appellatos: eosq; Apollonio Thea- neo dediſſe: Qui deide ſingulos diebus ſingulis geſta/ ueritſiuxta dierum nomina hos diſtinguẽs: Dixiſſe ue/ ro Hiarcham Apollonio auum ſuum philoſophum an- nos centum atq; triginta uixiſſe: eiuſmodi forſan cœle/ ſti munere frętum. Quo& Apollonius deinde uſuscẽ/ teſimo etiam ãno(ut aiunt) iuuenem pręferebat. Deni⸗ ꝙ ſiquid eiuſmodi anuli uirtutis habent ex alto/ id qui/ em non tam ad animam uel ad craſſum corpus pexrti- nere arbitror qᷓʒ ad ſpiritum:calefacto paulatim anulo/ ſic inde uel ſic affectum: ut firmior efficiatur/ aut cla/ rioruęhementior/ aut mitior ſeuerior/ aut lætior. Quæ quidem affectiones in corpus quidem omnino:& ĩ ani-

7 4.„. 4 Liber Tertius nam ſenſualem quodãmodo /plęrunq; indulgẽtem cor-/
pori tranſeunt. Qg autem aduerſum dęmonas aut ho/ ſtes/ aut ad principũ gratiam ꝓfuturos anulos pollicen tur:uel fictũ eſt:uel inde deductum: ꝙ ſpiritũ interritã/ firmumq; efficiant:uel etiã manſuetũ: obſequioq; ama/ bilem/ atq; gratioſum. lam uero ſiquid cœleſtia pręter corpoream ualitudinem conferre ad ingeniũ iartẽ/ for/ tunam dicerem:ab Aquinate Thoma noſtro non diſſi/ derem:qui in libro contra gentiles tertio ꝓbat a corpo/ ribus cœleſtibus imprimi nõ nihil in corpore noſtro:cu ius munere diſponamur ad eligendũ ſępe quod melius eſtetiam ſi rationẽ finemq; neſciamus. Qua quidem in re bene fortunatos appellat(atq; cõſentiẽte Ariſtotele) bene natos. Addit etiam uirtute cœleſti fieri nõ nullos in quibuſdã artiũ effectibꝰ efficaces(ut eiꝰ uerbis utar) ſicut miles in uincẽdo:agricola in plantando:medicus ĩi ſanando fœlices. Ait enim:Sicut herbæ lapidesq; mira- biles quaſdam ultra naturã elementalem uires cœlitus
habent /ſic homines quoq; in artibus nõ nullos habere.
Mihi uero ſatis fuerit factũ/ſi cœleſtia quomodocunq; quaſi per medicinasſſiue interiores/ ſiue exteriores ad ꝓſperam conferant ualitudinem:dũmodo interea ſalu tem corporis perquirẽtes/ iacturam nullã ſalutis animę faciamus. Nihil omnino tentemus a ſancta religiõe ꝓ- hibitum.Pręterea in opere quouis conficiendo/ fruętũ operis ab eo ſperemus atque petamus in primis: qui& cœleſtia& quæ cõtinentur cœlo fecit/& uirtute dona/ uit:mouetqʒ ſemper ſ atq; conſeruat.
De dignitatibus planetarũ in ſignis ad uſũ me/ dicinarum obſeruandis: Caplm. ix.
Aturni domus/ Aquarius& Capricornus: Ex-⸗
ſ altatio/ Libra. Iouis domus/ Sagittarius atq; Pi- ſces:Exaltatio ſiue regnũ Cãcer. Martis domi-
cilium/ Scorpius& Aries. Exaltatio Capricornus. So- lis ſedes quidem eſt Leo:Regnum Aries. Veneris ha/
wfer-)
ſenwsdh

nos Cancrũ. Solem igit᷑ atq; Lunã in his ſignis eũ prin-
De vita coelitus cõparanda. bitaculum/ Taurus atqʒ Libra: Exaltatio Piſces. Mercu rij ædes Virgo atq́ʒ Gemini: Regnum Virgo. Lunæ do mus/ Cancer:Exaltatio Taurus. Saturnus& lupiter tri- plicitatẽ habent in igneis aereisq; ſignis. Sol in igneis tantum: Mercurius in aerijs ſolum. Nars/ Venuſi Luna
in aqueis atqʒ terreis. Planetæ quilibet pręter Solem ac
Lunam iin quolibet ſigno fines quoſdam ſuos poſſidẽt: quos& terminos appellamus. Igitur in Ariete lupiter ſex ibi primos terminos obtinet: V enus ſex ĩde ſequẽ. tes: Mercuriꝰ poſteriores octo: Mars quinq; deinceps: poſtremos quinqʒ Saturnus. In Tauro ordine deinceps ſimili Venus fines habet octo: Mercurius ſex: Iupiter octo: Saturnus quinq;: Mars denique tres. In Geminis Mercurius r luvitee ſex: Venus quinq;: Mars ſeptẽ: Saturnus ſex. In Cancro Mars ſeptem: Venuſſex: Mer curius totidem:lupiter ſeptẽ: Saturnus quattuor. In Le one lupiter ſex: V enus quinq;:Saturnus ſeptẽ: Mercu- rius ſex: Mars totidem. In Virgine/ Mercurius ſeptem: Venus decem:lupiter quattuor: Mars ſeptem: Satur/ nus duos. In Librai Saturnus ſex: Mercurius octo: iupi- ter ſeptem: Venus totidem: Mars duos, In Scorpione Mars ſeptem: Venus quattuor: Mercurius octo: lupi/ ter quinque: Saturnus ſex. in ſagittario iupiter duode- cim: Venus quinque: Mercurius quattuor: Saturnus quinque:Mars quattuor. in Capricorno/ Mercurius ſe- ptem:iupiter ſeptem: Venus octo: Saturnus quattuor: Mars totidem. In Aquario/ Mercurius ſeptem: Venus ſex:lupiter ſeptem: Mars quinque: Saturnus totidem. In Piſcibus/ Venus duodecim:lupiter quattuor: Mer/ curius tres: Mars nouem: Saturnus denique duos. Sol autem& Luna alia ratione fines ſuos habent. Nam Sol quidem ſigna ſex pro finibus habet Leonem/ Virginẽ, Libram/ Scorpium/ Sagittarium/ Capricornum. Luna uero reliquos/ Aquariũ/ Piſces Arietem/ Taurũ Gemi-

Tiber Tertius cipatum effectumq;:quem reliqui planetæ in ſuis finib⸗ habere putant.Pręter fines habent in ſignis ſuas plane- tæ facies:quas gięci Decanos nominãt decem occupan tes ſigni gradus. iIn Ariete facies prima Martis: Secũda Solis: qui Martem in cœlo ſequitur. Ordine Chaldęo/ rum tertia Veneris:quæ Soli ſuccedit in cœlo. In Tau- ro prima facies Mercurij/ ſequentis Venerem: Secun/ da Lunæ quæ Mercurio ſuccedit: Tertia Saturni. Ad hunc enim redeundã eſt/ impleto iam numero plane/ tarum. In Geminis prima louis/ſequentis uidelicet Sa/ turnum:Secunda Martis: Tertia Solis eodem ordine! ſimiliterq; deinceps. Quõ planetis uti debeamus in medicinis:(a.x Ommemorauimus autẽ quas in ſignis planetæ c diignitates habent: ut quotiens faẽturi compoſi- turiq; ſumus quæ ad planetam aliquẽ attinent ſciamus eum in ſuis dignitatibus collocare: Pręſertim quando habuerit in noſtra reuolutione& geneſi prin/ cipatum: ut etiam Saturnus atq; Mars/ alioquin depri/ mendi nobis tamen ſint erigendi ſi genituræ noſtræ ſi⸗- gnificatores extiterint. Maxime uero operę preciũ ex aac cõmemoratione fecerimus ſi quando uſuri in me/ dicinis conficiendis beneficio Lunæ/& Veneris/ atq; louis ſcauebimus ne in finibus Saturni uel Martis exi- ſtant:niſi forte ubi cogimur/ſuel per Saturnum cohibe, re diſſolutionem æſtumq; reprimere uel per Martem frigidiſſima calefacere:torpentia ſuſcitare/ alioquin fi- nes louis& V eneris eligemus. Accipiemus quoq; Mer curij fines Mercurialibus in primis hominibus ꝓfutu- ri. Neq; latere nos debet homines ualde Mercuriales quales ſunt/ qui ingenio ſartificio leloquio pollent: non mediocriter eſſe Solares. Mercurius enim ſemper eſt Apolline plenus.Vt autem quiuis intelligat quomodo figuras in cœlo deſcribamus in oras: Signum quod ab oriente ſurgit primã appellamꝰ uitæq; domum. Quod
1
lccec len relcer Nona
ſt. H

90 1
*
2 8
wsprim, diels,2 knin
2,,
——
De vita coelitus cõparanda ſuccedit in ortũ/ſecundã tertiãq; deinceps aliaſqʒ ſimi/ liter: Ita ut ſeptima domus ſit ſignũ/ꝗq in oecidete iam deſcendens opponit᷑ aſcendẽti. Huic octaua ſuccedit. Nona uero e medio cadit coœlo: qd decimã domũ effi/ cit. Huic ſuccedit undecima. Sed duodecima cadit ab
aſcendẽte.Vt igit᷑ planetæ ſint potẽtes/ſhabendi ſunt in
angulis uel orientis uel occidẽtis/uel medij utrinq; cœ/ li. Maxime uero in angulo aſcendẽtis/aut decimæ /me/ dium ſupra caput obtinẽtis cœlũ/aut ſaltẽ in plagis quæ angulis mox ccedt. Tametſi Solẽ quidem in nona quæ a medio cadit cœlo: Lunã uero in tertia etiã caden te gaudere putant.Duas inter hæc regulas mẽte teneri aſtrologi uolunt. Vnã quidẽ ægrotantis ratione: Alterã
uero medici. Nempe ubi ægrotantis ſeptima domꝰ per
Saturnũ uel Martẽ infortunata ẽ: uel dns eius infœlix: ſepara medicũ ab ęgrotoſſi Ptolemęo credis. Præterea
medicũ electurus Saturniũ Martialemq; declinare iu/
bent: eũq; pergrere:in cuius genitura domus ſexta per aſpectum Solis/uel per Venerẽ aut louẽ quomodocun q; fuerit fortunata. Infortunatũ uero dicimus ſignũ uel
planetã per Saturnũ/ aut Martem:niſi ꝓpria domicilia
ſint/ uel regna: quãdo uidelicet uel ibi ſunt uel illuc aſpi/ ciũt oppoſito j uf quadrato. Oppoſitũ uero aſpectum di cimus inter illa quæ interuallo diſcrepant q́;longiſſimo. Quadratũ uero ubi hoc ab illo quarta parte cœli: id eſt
ſignoꝶ trium ſpacio diſtãt: Minus tamẽ per cõiunctio/
nèẽ oppoſitum quadratũ Saturnus& Mars planetis ali- is nocent:quãdo tanq́; hoſpites eos domicilio ul regno ſuo termino ue cteieie Cueadwcddplanere fœlices magis ꝓſuntiquãdo præter ſextilẽ trinũ ue aſpectumſat
q;̊ cõiunctionẽ etiam ut diximus ſic excipiunt: Solis ta
men cõiunctionẽ planetæ uerent᷑: aſpectu gaudentſtri-
no uidelicet uel ſextili. Proinde neceſſariũ eſt meminiſ
ſe Arietẽ præeſſe capiti atq; faciei: Taurum collo: Gemi
nos brachijs atq́; humeris: Cancrũ pectori /pulmonib⸗/ h

Liber tertius ſtomacho ſlacertis:Leonẽ cordi/& ſtomachoſatq; ieco/ riſ& dorſoſ& coſtis poſterioribuſ: V irginẽ inteſtinis fundo ſtomachi: Libram renibus d& femori atq; natib:
Scorpionẽ genitalibus uuluæ matrici: Sagittariũ femo⸗
ri atq; ſubinguinibꝰ: Capricornũ genibus:Aquariũ cru/ ribus tibijſq;:Piſces pedibus. Huiuſ em̃ ordinis memor cauebis mẽbrũ tangere ferroſuel igneſuel cucurbitulis/ quãdo Luna ſub eiꝰ ſigno diſcurrit. Tũc em̃ auget Lũa
humores in mẽbro. ¶uoꝶ affluentia& conſolidationẽ hibet/& grauat mẽbri uirtutẽ. Obſeruabis autẽ tunc
mẽbrũ remedijs ꝗbuſdã amicis uel extra uel intus adhi- bitis oportũe fœliciterq; fouere. Expedit uero noſſe q ſignũ adſcenderit tibi naſcenti. Nã præter arietem hoc etiã tibi caput ſignificat:atq; ĩ hoc Luna tibi caput aſpi/ cit. Præterea quãdo Luna arietẽ ſubit oportune balnea tentas& lauacra: nem:Medicinã accipepræſertim electuarij formã: Oñ eſt in leone ne ꝓuoca uomitũ: Cũ in libra/ clyſteribꝰ ap/ ta eſt:ln ſcorpione balnea nec tentes. Sunt qui medici/ nã ſoluturã dare nec ꝓhibent/ necq; iubent.In capricor/ no medicinã ſumere nocet. Similiter in aquario. In piſ- cibus uero ꝓdeſt. Qu
unuſquiſq; habeat planetarũ/ ſi ſcitu neceſſariũjeſtta
men narratu ꝓlixũ. Neq; uero in purgatiõe alui latere
nos debet Ptolemęi pręcęptũ: Medicinã accipere pur
gatoriãquãdo Luna eſt in cancro piſcibus ſcorpiõe ꝓ/ bamus:præſertim ſi dñs ſigni tunc aſcendentis applicet ſe planetæ ſub terra currenti. Sin autẽ aſcẽdentis dñs cõ iungat᷑ interea ſupra caput cũ planeta mediũ tenẽte cœ lum: nauſea ſtatim& uomitus incitabit᷑. Deniq; conclu- damus cũ Galieno aſtrologiã eſſe medico neceſſariam:
ui de criticis diebus diſputãs ait/ certã eſſe ægyptiorũ ſentẽtiã: id eſt Lunã ſignificare affectionẽ indies ægro- tantis atq; ſani/ adeo ut ſi miſceant̃᷑ cũ L una radij louis & Veneris bene afficiatur uterq;: Sitrautẽ Saturni uel
Quãdo cãcrũ /fœliciter minue b
uæ uero membra in quouis ſigno

Martis:contraria ratione ſe habeat. Sed latius i gati 2ſeur tandẽ& uitã atq; gratias reuertamur. Quibus modis ſpiritꝰ noſter haurire plurimũ poſſit de ſpũ uitaqʒ mũdi:Et ꝗ planetę ſpiritũ ꝓ creẽt atq; recre ent: Et qualia ad unuſiec planetã pertineãt: Oa. xj. 83 Vc uero tendunt hacc om̃ia ut ſpiritus noſter ri/ h te per naturalia præparatus atq; purgatus acci- piat ab ipſo uitæ mundanæ ſpiritu plurimũ ꝑ ra dios ſtellaꝶ oportune ſuſcæptos. Vita quidẽ mundi oi- bus inſita ꝓpagatur euidenter in herbas& arbores: qᷓſſ pilos ſui corporis atq; capillos. Tumet inſuꝑ in lapides & metallaſuelut dentes& oſſa. Pullulat quoq; in uiuen/ tes conchas terræ& lapidibus adhærentes. Hæc em̃ũ nõ tam propria q́ʒ; ipſa cõmuni totius uita uiuũt. Quæ ſane cõmunis uita multo etiam magis ſuꝑ terrã in corporib uiget ſubtilioribus tanq́; ꝓpinꝗoribus aiæ. Per cuius ui gorẽ intimũ iaqᷓ aer/jignis uiuentia ſua poſſidẽt:atq; mo uent᷑. Vita hæc aerè ignẽq; etiã magis q́; terrã& aquã ſouet agitatqʒ perpetuo motu. Et deniq; cæleſtia corpo ra quaſi mundi caput uel cor/ uel oculos qᷓ;maxime ue/ b heua. Vnde per ſtellas uelut oculos radios non uiſibi/
les ſolum:ſed etiã uiſuales uſquequaq; diffundit. Qui- bus more ſtruthij/ut diximꝰ aibi Infeliora conſpicit/ſfo uetqʒ uidendo ĩmo etiã ita tangendo generat& format omnifariã ſatq; mouet.lgitur ad motũ nitentis aquæ: ſe/ reni quoqʒ aeris:igniſq; moderate diſtãtis: atq; cęli:mo/ tum mũdanę uitæ ſuſcipies. Si ipſe quoq; leniter& fer/ mes ſimiliter mouearis: quoſdam ꝓ uiribus gyros agẽs uertigine deuitata: cęleſtia luſtrãs oculis mete uerſans. ltẽ frequenti quodã uſu plantaꝶ ſimiliterq; uiuentium otes e mundi ſpiritu plurimũ haurire:Pręſertim ſi ad⸗ huc uiuentibus recentibuſqʒ& matri terrę quaſi adhuc hyęrentibus nutriaris atq; fouearis. Inter plãtas ſuauiter redolentes:uel ſaltẽ nõ male olentes ver ris qᷓ;requẽ/
tiſſime, Om̃es em̃ herbæ flores arbores poma redolẽt: mes hn

Wbertertius
8 ſæpe minus aiaduertas. Quo quidẽ odore quaſi atu ſpũqʒ uitæ mũdanę te undiq; recreãt atq; uegetãt: ſpiritũ inquã tuũ odoribus eiuſmodi natura ſimillimũ: perq; ſpũm mediũ inter corpus animã’ facile corpus quoqʒ reficiunt/& animæ mirifice proſunt. Inter hæc di utiſſime diurno tempore ſub diuo uerſaberis: qua tenꝰ tuto uel cõmode fieri poteſt/jin regionibus altis& ſere/
nis atq; tẽperatis: Sic em̃ Solis ſteſlarũqʒ radij expediti/
us puriuſq; undiqʒ te cõtingũt:Spũmq; tuũ cõplèẽt mũ/ di ſpiritu per radios uberius emicante. Pręterea natu/ ralis ipſe motus aeris/qui perpetuus eſt in orbẽ: qᷓ;uis ob lenitatẽ ſuam/ conſuetudinẽq; diuturnã uix percipi/ atur ab ullo ite die ſub diuo deambulantem/ habitantẽ q; in patentibus editiſq; locis libere lãbit/penetratq; pu re:Ac motũ uigorẽqʒ ſpũi tuo mũdanũ mirifice pręſtat. Dixi equidẽ die.Compertũ em̃ habemus nocturnũ ae/ rem eſſe ſpiritibus inimicũ: Conferet autẽ diurni uſus: pręſertim ſi plurimẽ in aperto deambulans deuites pri mo quidẽ nimiã aeris intẽperiem. Deinde frequentius mouearis/in eo quãdo præter temperiẽ& ſerenitatem eius/ſtellaꝶ poſitio magis eſt hoĩbus ſalutaris.ltẽ ſi loca eligas præ cæteris odorifera: ꝑ quæ ſitũ quotidie mutes: & ſpᷣe quaſi continue& leniter mouearis. Mutare locũ q;uis ſemꝑ cũ delectu præcępi: quoniã bona cœleſtium & uniuerſæ naturæ apud nos ſunt rebus lociſq; alijs paſ- ſim atq; alijs diſtributa: ꝗbus deniq; om̃ibus eſt fruẽdũ. Mitto ꝙ uarietas tædiũ ꝓhibet ſpiritibus inimicũ/pro/ priũqʒ Saturno: Voluptatẽ uero affert:ꝑ quã(ut ita di/ xerim) V enus ipſa uoluptatis amica uenit in ſpiritũ: At q; ꝗc eius officiũ eſt/hũc ſtatim ingreſſa ꝓpagat. Sum/ matim uero ſiquis conſideret paradiſum/ pomi uitæ uſum apud Moyſen:ltẽ ſimilẽ uictũ a Platone poſitum in Phędone/§ quæ Plinius de populis ait odore uiuen tibusintelliget eẽ uera quæ dicimus. Sed ad naturã ſpi- ritus deſcendamns. Spũs quidẽ qualitas eſt ꝓculdubio

or **
iquoni t
ſmtredſ oli
8 1
1ee
—
ABAAENRRSAEAAAn.
De vita coelitus cõparanda
louia:Cuiꝰ tꝑe nobis infundit᷑. Eſt& Solaris. lupiter em̃ hunc infundit/qua tenus ingentẽ Solis in ſe tẽperat po- teſtatẽ.ltẽ alia quoq; rõne louia eſt:qm̃ calida eſt/& hu/ mida/& calore abũdat potiꝰ q́ᷓ; hũore: naſciturq; ſangui⸗- ne:& uapor quidã ſanguineꝰ appellat᷑. Rurſ qm̃ feruet/ & ſubtilis eſt admodũatqʒ lucens/oriturq; corde/ Sola/ ris ꝓculdubio iudicat᷑. Habet& quodãmodo Venereã in ſe uirtutẽ. Nã motu Venereo ꝓrſus exundat/ꝓfluit/ trãſſert᷑/plẽq; ꝓpagat:ad uoluptatẽ cuiuſlibet ſenſus ſe dilatat/ refugitq; dolorẽ. Sũmatim uero ſpiritus q̃ tenus corꝑi ad uità& motũ ꝓpagationẽqʒ cõducit louiꝰ/ Ve-/ nereus/Solaris exiſtimat᷑: Qua tenus aĩo ad ſenſũ ima/ ginationẽq; miniſtrat/ Solaris/ Mercurialiſq; cenſet᷑:& ubiq; Mercurialis exiſtit: Quãdoquidẽ adeo mobilis ẽ & tã facile cõuertibilis/atq; formabilis. Saturni/ Martis/ Lunę ſanus cõiter ſpũs non multũ habet. Alioꝗn ex illo ſæpe ſtupidus/ex hoc furioſus/ex hac obtuſus quodam modo foret. Quãobrẽ Lunaria quidẽ uelut craſſiora ſi- mulq; humidiora a ſubtili& uolatili natura ſpũs ſũt ad- modũ aliena. Quæ uero Saturnalia multũ/ atq; nimium Martialia ſũt/ quaſi uenena ſunt:ſpiritui naturaliter ini/ mica. llla quidèẽ ob extremã frigiditatẽ /atq; ſiccitatem: hæc autẽ ob ſiccitatẽ/ calorẽq; edacẽ. Iouia igit᷑& Sola- ris imprimis. Deinde Mercurialis& quodàmodo Ve,/ nerea:ſpũs natura cẽſet. Diſtinctiõe uero præcipua ſpi- ritus quidẽ naturalis ioui ꝓprie dedicat᷑: uitalis autẽ So li:aĩalis uero Mercurio. Quãdo igit᷑ res poſtulat aliquẽ e tribus ſpiritũ 2inursreateoae tunc ſuo infortunato
uel debili/ nõ facile cliẽtulo ſuccurrere poteris: Difficil⸗
lime uero ſpiritui aĩali: dũ Mercurius infœliciter eſt af fectus:Qui tantã in aĩali ſpũ auctoritatẽ habet/ſut cadu/ ceo quodã ſuo aĩos tũ cõſopire/tũ ſuſcitare dicat᷑: id eſt ſuo quodã aſpectu ſic aut aliter ſe habẽte obtundere in/ geniũutacuere: debilitare/ſiue corroborare: uexare ul edare mirifice poſſit. Tu igit᷑ quotiens ſpiritũ aliquem h iij

*—
“ a“ 5.* 4 2— 1**„ ¹*. ———* w
Aber tertius ſtudes excolere:non modo patronũ ſuũ obſeruabis foꝛ tunatũ atqʒ potentẽ: ſed etiã Lunã eliges ad hũc oportu ne directa. Nõ creat᷑ autẽ neq; recreat᷑ aliqñ ꝓprie ꝑ in/ fluxũ Saturni ſolũ ſubſtantia ſpũs:ſed ſemꝑ ab externis
ad intima& ſępe ab imis reuocat᷑ ad ſũma. Vnde ad ſe/
cretiora& altiora cõtẽplanda cõducit. Poteſt tamen& ſi raro uis Martis atq; Saturni ſpiritui tãq́; medicina ꝓ/ deſſe: uel calefaciendo cũ opus fuerit& excitando atq; dilatando:uluiciſſim nimis uolatilẽ coercendo. Per ea uero potiſſimũ quæ quattuor illis planetis conſentanea ſunt/ creatur natura ſpũsatq; recreat᷑. V eye ſi ad Solaria quælibet ualde& abſc; delectu declines/ exacues illã/ & exiccabis tandẽ 2i diſſolues.Si ſimilit᷑ ad Venerea liqfacies paulatimueſ obtundes. Si cõfidas tantũ Mer/ curialibus/paꝶ admodũ inde ꝓficies. Erit igit oꝑepre/ ciũ:iouialibus uti q;plurimũ:eiſq; reliqua mediocrit᷑ ad/ miſcere: ac freqᷓntius uti rebus/ quæ uel his oĩbus æque ſint cõmunes/uel ꝓprię ioui. Nà hæ quoq; oibꝰ quodã- modo ſunt cõmunes. CEonmmiter aũt ad hos om̃es atti, neti quæ ſubſtãtiã habẽt nec igneã nimis: nec ꝓrſus ter/- reã:nec ſimpliciter aqueã: nec acutiſſimã: nec obtuſiſſi/ mã qualitatẽ:ſed wediocte oe tactu lenem:& quodãmo do mollem:uel ſaltẽ nõ durã:ſiue aſperã: itẽ guſtu quo/ dãmodo dulcẽ:olfactu ſuauẽ:uiſu gratã:auditu blandã/ atq; iucũdã: cogitatu lætã. Dulcedo igit᷑ quædã ſaporis; & gratia his oĩbus eſt cõmunis. Si dulcedo quaſi aquez eſt ã ſimul pinguis/ ad Venerẽ magis attinet: Si quaſi inſipidauel aliquantũ auſtera /potius ad Mercuriũ. At/ q; hæc ſpiritui nõ multũ ꝓſunt: neceſſaria tamẽ ſũt iter- ã ad hebetandũ nimiũ eius acumẽ. Si dulcedo manife ſta ſit jatq; ſubtilis/& paulũ habeat ſtiptici acutiq; ſapo- ris louialis ꝓprie iudicat᷑. Cui congruit ſubſtantia dul- cis amygdalæ: pinei nuclei: auellanæ: piſtacij: amidi: gly- cirhigæ: paſſularũ: uitelli oui: carniũ gallinacei pulli: faſi/ znaꝶ: pauonũ:perdicum: fmmüliuc Fem radicum been

gräri S:n czcriſit t ant
eaaulet rn
atq; enulæ. Rurſum uini odoriferi/ cari/ aliquãtũ dulciſ
De vita coelitus cõparands
&ʒ ſtiptici:ſacchari candidiſſimi:tritici albiſſimi. Ad lo/ uem ptinet etiã manna/ſi modo myrobalani infuſa Vtu te firmet᷑:Alioquin non minus ad Venere attinet qᷓʒ; ad louem.Haæc eſt utiq; ſubſtantia dulcedoqʒ iouis ꝓpria:
uæ ſane ſpiritui creando& recreando ante omia con/ Ker loula uero plurimũ ſunt omia: quæ in libro de lõga uita diximus/& ſeruare iuuẽtutẽ& ſenibus ſalubria fo/
re. Sin aũt dulcedo admodũ pauca ſit/ multũq; acuti ſti/
84
Peieige habeat/ułl etiã nõ nihil amari/ Solaris eſſe cenſe/ tur. Similis quædã ratio eſt/& diſtinctio de odoribus. Hi em̃ ſapoꝶ germani ſunt.Similis etiã de coloribꝰ.Co lores ſane aqueialbiſuirides/aliquãtũ croceiſſimiles ui/ olarũ roſaꝶ llilioꝶ coloribus:necnon odores eiuſmodi Venerẽ referunt/& Lunã atq; Mercuriũ.Colores uero ſaphyrijiqui etiã dicunt᷑ aerei. Itẽ purpurei pleniores/ aureiqʒ argento mixti/& ꝑpetuo uirides/jiouẽ. Ardẽteſ
autẽ crocei:aurei puri:purpurei clariores Solem. Qui/
libet vo colores ſi uiui ſint uel ſaltẽ ſericij/magis ſtella/ res exiſtũt. In metallis quoq;& lapidibus atqʒ uitris ꝓ/ pter cœleſtem ſimilitudinẽ ſunt potentes. Sed ut rede/ amus ad iouẽ:ſapor& odor eius quaſi eſt/ qualis in au/ reo pomo pꝑſico/ ſimiliq; piro/uel arãceo/ã uino malua/ tico leuioreſleuiqʒ uernaceo. Qualis ĩ uiridi zinzibere/ uel cinamomo uel dulci marathro/ uel doronico:ſi hæc plurimo ſaccharo condita guſtent᷑. Nã quattuor hæc nux muſcata recens ſola ſi hntpor Solaria ſunt: So/ laris& chariophilus/& muſcus /ſed odoratu non guſtu/ nõ aſpectu. Ambra Solaris plurimũ atq; louia. Croc in om̃ibus eſt Solaris:tãetſi color eius/& odor apud aſtro-/ logos om̃ibus gratijs dedicat᷑. Sapor autẽ ad Solem ꝓ/ prie ꝑtinet.Deniq; om̃ia odorifera& aromatica: q̃ tenꝰ odorẽ gratũ ferunt:ita ad louem Venerẽq;& Mercuri/ um pꝑtinent/ut ad Solẽ. Quãuis inter hæc acutiora ma/- gis ad Solem:obtuſiora ad Venerẽ/ Mercuriũq; potiꝰ: h iiij

Aiber tertius Ad louẽ ꝓprie tẽperata ſolfactu/ guſtu/ auditu uiſua ta/ ctu.Soni quinetiã cantuſqʒ grati blandiq; ad gratias om nes ſpectant/ atq́; Mercuriũ: Minaces aũt admodũ atq; flebiles Martem præferũt/& Saturnũ. Neq; uero mire- ris nos multũ coloribus/odoribusuocibus attribuere. Nam ſapores quidẽ ad ſpiritũ præcipue ꝑtinẽt natura/ lem:odores autẽ potius ad uitalemſanimalẽqʒ: Colores figuræ uoces ad animalẽ. Motus quoq; animi uellætus uel mæſtus/ uel conſtans ſpiritũ ad ſimilitudinẽ ſuã agi/ tat uęhementer. Animalẽ primo: per hunc uitalẽ: ꝑ hũc inſup naturalẽ. Spiritꝰ tandẽ om̃is quia ob naturã quo/ dãmodo igneã/ aeriãq; oino/& lucidã/ atq; mobilẽ ſſilis ẽ lãinibus:ideoq; coloribꝰ& uocibus aereis/& odoribꝰ motibuſq; animi: ideo ꝑ hæc ſubito in utrãq; partẽ mo- uetur/ atq; format᷑. Et qualis euadit ipſe/talẽ uiciſſim ef/ ficit quodãmodo affectũ animi/& omino corꝑis quali/ tatẽ. Deniq; cũ primũ ꝑ illaſquæ gratiaꝶ ꝓpria ſũt: opor tune gratijs eſt expoſitus/ utpote qui& naturaliter illis cõſentaneꝰ erat/ ſtatim p illaꝶ radios/tũ ubiq; uigentes tũ ipſi germanos:mirifica reportat munera gratiarum. AS res naturales atq; etiã artificioſæ hñt Vtutes a ſtel/ lis occultas:ꝑ qᷓs ſpiritũ noſtrum ſtellis eiſdẽ exponũt: Ca.xij. Vm uero dicimus ſpiritũ exponi gratijs per illa c quæ ſunt gratiarum:nõ ſolũ per qualitates: quæ uident᷑/jaudiũtur /odorant᷑/guſtant᷑:ſed etiã per illas/ quæ tangunt᷑ accõmodari putamus. Memento igi/ tur calidum in primo gradu louis eſſe. In ſecundo Solis cum loue. In tertio Martis cũ Sole. In quarto Martis. Fri gidum in primo Veneris.In ſecũdo Lunæ. In tertio Lu næ cum Saturno. In quarto Saturni. Humidũ in primo Mercurij cum loue.in ſecundo Veneris cum Luna. in tertio Lunæ cum Venere. In quarto Lunæ quãdo Ve/- neri Mercurioq; coniungic. Siccũ in primo ſouis. In ſe- cundo Wercurij cum Sole, In tertio Solis cum Marte.
b ahe
abcõ ülwu
¹,
duͤpi

De vita coelitus cõparanda. In quarto Martis cum Saturno. Sũmatim ex qualitati- bus planetarũ/quaſ Ptolemęus deſcribit in quadriperti
to colligimus harmoniã ex cunctis conflatam ad calorẽ humorẽq; declinare. Calor em̃ Martis ingẽs atq; Solis: & temperatus louis ingentẽ ſuperat Saturni frigidita- tem:& Veneris Lunæq; exiguam:ita ut calor ibi frigus
excedat. Item humiditas Lunæ Veneriſq; plurima d
ꝓpinqua nobis atq; temperata louis/ſiccitatem Saturni
Martiſq; multã ſuperat/& temperatã Solis. Calor igit
humorq; frigori ſiccoq; dominãt᷑:atqʒ ſimiliter calor hu mori. Quẽadmodũ in ſani corporis ſiomine ad cœleſtẽ conſonantiã temperato ex calore&ʒ ſiccitate cordis ſitẽ calore& humore iecoris! rurſum frigore& humore ce- rebri coaleſcit complexio quædã ad calorẽ humorẽq; uergens mediocriter calore regnante. Calor em̃ cordis & iecoris frigus cerebri ſupat. Item humor iecoris atqʒ cerebri ſiccitatẽ cordis excedit. Neq; uero prætermiſſũ a nobis uelim talem exiſtere ex ſtellis fixis harmoniã cũctis cõmunẽ qualem diximus ex planetis. Hos enim illis ſimiles aſtrologi putant. Quorſum hæce Vt memi- neris ſpiritũ corpuſq; noſtrũ per temperiẽ quãdã ad ca/ lorem humorẽq; uergentẽ/ uel natura conſtantẽ uel ar/ te quæſitã accõmodari poſſe cœleſtibus: ſibiq; cœleſtia uenqdicare. Neq; tamen dicimus ſpiritũ noſtrũ cœleſti- bus dumtaxat per qualitates rerũ notas ſenſibus præpa rari: Sed etiam multoq; magis ꝑ ꝓprietates quaſdã re/
bus cœlitus inſitas/& ſenſibus noſtris occultas/ rationi uix deniq; notas. Nam cũ ꝓprietates eiuſmodi earũq; effectus elementali uirtute conſtare non poſſint/ conſe quens eſt a uita ſpirituq; mundi per ipſos ſtellarũ radi/ os ſingulariter ꝓficiſci:ideoq; per eas ſpiritũ affici q;plu rimũ atq; qprimũ: cœleſtibuſq́; influxibus uæhemẽter exponi. Hac utiq; ratiõe ſmaragdus/ hiacynthus/ſaphy rus /topagius/rubinus unicorni cornuſpræcipue uero la
pis bez⁊aar apud Arabes appellatus: occultis gratiarum

4 —
— 1 ö 4— 5 —** 8——
4 2 2—
Altbertertius
ꝓprietatibus prædita ſunt.Et iccirco nõ ſolum intus aſ- Pempeesl etiã ſi carnẽ tangant: ibiq; calefacta uirtutẽ
ſuam ꝓmant/ uim inde cœleſtẽ ſpiritibus inſerunt: Qua
ſe contra peſtem tuent᷑ atqʒ uenena. O autem hæcſi/ miliaqʒ tale aliquid agant uirtute cœleſtiſid argumento eſtiquia etiã exiguo pondere ſũpta nõ exiguũ habẽt in agẽdo momentũ. Quod elemẽtari qualitati uix unq́; ẽ cõceſſum igni uidelicet ualde cœleſti. Materialis enim
uirtus ut agat multũ: materiã deſiderat multã: Formalis
autẽ etiã cũ minima materia ualet plurimũ. Simili uirtu te imprimis Phœbea Pęonia carnẽ tangens/ contra ca/ ducũ morbũ ſpiritus armat/ uapore ad eos intus infuſo. Simili corallus& calcidoniꝰ aduerſum atræ bilis illuſio- nes louis præcipue Veneriſq; uirtute. Cæteraq; ſimilit᷑. Eiuſmodi quadã ꝓprietate myrobalani iuuentutẽ ſer/ uant jacuũtqʒ ſenſus& ingenio ꝓſunt atq; memoriæ: ꝓ/ pter iouẽ imprimis Saturni temperatorẽ/ atq; Mercu- riũ ſenſus amicũ. Quã quidẽ arborẽ forte aliquis in pa/ radiſo ad uitã ꝓrogandãà extitiſſe putabit. Mercurio la pidem achatẽ conſecrant: Vnde phyſici cõueniũt ad fa cundiã uiſumq;& cõtra uenena ualere. S iajd ſcribit eũ qui hiacynthũ ulex eo ſigillũ geſtat/ eẽ a fulgure tu/ tum:atq; hanc uirtutẽ eiuſ eſſe latiſſime diuulgatã. Quã ſi habet/ ab ioue putamus habere. Lapis aetites ul aqui linus habet a Lucina:id ẽ Venere atq; Luna/ ut admotꝰ uuluęipartũ mox/& facillime citet. Qd Raſis cõfirmãte Serapione frequẽter ſe dicit expertũ. Forſan& a Phœ/ bo qui tranſfixit Pythonẽ cretea di ctamus habet/ ut& uenenoſis obſiſtat:& ferrũ e uulnere trahat.Solis uirtu te zinziber infuſum epulis arcet ſyncopim. Sentiana ca nis rabiem ſędat:fugatq; ſerpentes. Berbena uaticiniũ præſtare fert᷑/ læticiàq;& expiationes:& uiſum. Ruta & zedoaria cõtra uenena theriacã agũt. Tus uitalem d animalẽ ſpiritũ aduerſus hebetudinè obliuionẽ timorẽ fulcit. Saluia uero mẽthaqʒ uirtute iouis/ illa quidẽ para/
urni abil ati, hyirit
deti
ſaacu henü ereni tel wüb

bere.La 23 nere atq u.
ciet G Rü
lyſim fugat: hęc uel odore roborat aĩm. Eadẽ uirtute Pẽ
cam qualitatem. llla quidem ſpiritum firmat: lſta fouet.
De vita coelitus comparãda.
taphillon reſiſtit uenenis: eiuſq; foliũ bis quotidie unũ uino bibitũ curat ephimerã: tria tertianã: quattuor Vᷣo uartanã. Hac herba ſacerdotes antiqui ꝓpter puritatẽ
M in purificatiõibꝰ utebant᷑. ASrun caſp poteſtate Sa/ turni Venereũ ſiſtit motũ: Hiaſpis uero ſanguinẽ. Mi-
rabiles aũt ꝓuenire ſolent effectus/ ubi occultæ ꝓprie- tati ꝓprietas ſeruit elemẽtalis/ uelut in myrobalano ad
ſpiritũ corpuſqʒ firmandũ: nõ ſolũ uirtꝰilla cœleſtis agit/ ſed etiã ſtiptica multũ: nec paꝶꝰ aromatica uirtꝰ:quæ pu trefactionẽ diſſolutionẽq; mirifice ꝓhibet/ ſpiritũq; cor roborat. lã uero ut crocus petat cor/ ſpiritũ dilatet/ puo cet riſum:nõ ſolã occulta Solis uirtꝰ mirabiliter efficit: ſed ad idẽ quoqʒ; conducit ipſa natura croci ſubtilis /am/ plificabilis jaromaticallucida. Se aũt de ſimplicibus di- co /de eõpoſitis ſimilit᷑ dictũ itelligi uolo. Dic age The/ riaca quõ cõtra uenenũ nobis opitulet᷑. Non educit illa uenenũ. Aſtringit em̃ aluũ:nõ mutat om̃ino tam ſubito
ueneni naturã. Nõ em̃ hæc adeo debilis eſt/ atq; mutabi lis:Sed ſpiritũ uitalem potius ualde tenuem/& mutabi- lem:ſubito cõformi quadam ad ipſum proportiõe cor/ roborat uſq;adeo/ ut ipſe iam ualidus tanq́; agens/ una cum theriaca uelut inſtrumento: partim ſuperet uene-/ nũ:partim mutet:partim a præcordijs arceat. Sed qua nam proportione ſiue uirtute id efficit theriaca? loui/ ali ſimul atq; Phœbea:quam ex commixtione multarã rerum ᷣm certam proportionem inuicem confuſarum ſibi uendicauiſſe uidetur. Eſt autẽ in ea uirtus triplex.
Hac ipſa inquam cœleſtis: quam modo dicebam. ltem cœleſtis alia prius in herbis aromatiſq; proprietas: qui- bus electis ipſa rite componitur/ quæ uirtuti prius dictę ſubminiſtrat ad idẽ. Eſt inſuꝑ alia uirtus in plæriſq; par/ tibus eius elemẽtalis potius/qᷓ́; cęleſtis. Verũtamẽè talis: ut ſpiritui muniẽ do cõducat. Stipticã dico& aromati-/

ELZiber tertius
Mirabilẽ ergo tyriaca uim nacta eſt contra properantẽ ſenectutẽ atq; uenenũ: tribus uidelicet in ea uirtutibus ad idem ꝑiter conſpirantibus. Quarũ una quidẽ eſt cœ leſtis ꝑ artificioſam acquiſita cõmixtionẽ. Alia cœleſtis
iterum:ſed partibus eius naturaliter inſita. Alia prorſus
elementalis. Sed illa quam prius dixi/ cœlitus acquiſita multo etiã foret admirabilior: ſi nõ ſolum ꝓportione io uia Solariqʒ;& ex rebꝰ eiuſmõi cõflaret᷑: ſed etiã opor/ tunã ad hoc obſuatiõe cœleſtiũ tꝑs eligeret᷑. Jã quẽad modũ corpyſe habet ad locũ /atq; tꝑs/ita motꝰ& actio ſe habet ad tẽpus. Sicut ergo certa paſſim corpora eorũq; formæ certis& locis/& teporibus coaleſcũt/ atq; ſeruan/ tur: ſic& ꝓprie quædã actiones ex ꝓprijs quibuſdã tẽ/- poribus efficaciam nanciſcuntur: Idq; in Alcibiade ſig- nificat Socrates:& Proculꝰ explicat. Quod ſane Pytha- goras animaduertens/jipſum bonũ perfectionẽqʒ rerũ oportunitatem cognominauit. Primũ nanq; principiũ
ſic apud Pythagoram& Platonem omniũ eſt menſura
ut alijs corporibus actionibuſq; alia loca diſtribuerit at/ qʒ tempora. Vnde ſicut res quædã nõ alibi q́; hicnec ali as qᷓ; tunc ꝓprie naſcunt᷑ fœliciter/& coaleſcunt/ atq; ſer/ uantur:ſic& materialis actio/ motus euẽtus talis /aut ta/ lis nõ alias efficaciã ſortit᷑ ſeffectũqʒ perfectũ/ qᷓ; qñ cœ/ leſtiũ harmonia ad idem undiqʒ conſonat:quæ ſane har monia tantam habere poteſtatem exiſtimatur/ ut uon ſolum agricolarum laboribus ſatq; medicorum artificijſ per herbas aromataq; conflatis: ſed etiam imaginibus:
quæ apud aſtrologos ex metallis lapidibuſq; fiunt/ uir⸗
tutem ſæpe mirificam largiatur. Sed imagines caput iam proprium exigunt. Duantam uero ad horas pro actionibus operibus eligendas pertinet/ plurimum confirmatur a Ptolemæo/ ubi ait in Cẽtiloquio: Qui eli git quod melius eſtmihilo differre uidetur ab eoiqui ha bet hoc ex natura. Quibus in uerbis tum cœleſtium/ tũ arbitrij electioniſq; noſtræ poteſtatẽ cõfirmarc uidet᷑.

De vita coelitus cõparanda.
Albertus quoqʒ magnus inquit in ſpeculo:Nõ em̃ liber/ tas arbitrij ex electione horæ laudabilis coercetur: Sed potius in magnaꝶ reꝶ inceptiõibus electionẽ horæ cõ temnere:eſt arbitrij præcipitatio nõ libertas. De uirtute imaginũ ſm antiquos/ atq; medicinarum cœlitus acquiſita: Ca.xiij. Tolemæus ait in Centiloquio/ reꝶ inferioꝶ effi p gies uultibꝰ cœleſtibus eſſe ſubiectas: Antiquoſ qʒ ſapientes ſolitos certas tũc imagines fabrica/ reiquãdo planetæ ſimiles in cœlo facies/ quaſi exẽplaria
inferioꝶ ingrediebãt᷑. Qœ quidẽ Haly cõprobat ibi di,
cens:Vtilem ſerpentis imaginẽ effici poſſe: quãdo Lu/ na ſerpentẽ cœleſtem ſubit/ aut fœliciter aſpicit. Similit᷑ ſcorpionis effigiẽ efficacẽ:quãdo ſcorpij ſignũ Luna in/ gredit᷑:ac ſignũ hoc tenet angulũ ex quattuor unũ. Qd in ægypto ſuis tꝑibus factum ait:ſecqʒ ĩterfuiſſe:ubi ex ſi/ gillo ſcorpionis in lapide bezahar/ita facto imprimeba
tur turi figura:dabaturq; in potũ ei/quẽ ſcorpiꝰ ipſe pu⸗ pugerat: ac ſubito curabat᷑.O quidẽ utiliter effici Ha/
hamed phyſicus affirmat/ cõfirmante Serapione. Præ/ terea narrat Haly notũ illic ſibi uirũ ſapientẽ induſtria ſimili feciſſe imagines quæ mouerent᷑: qualem effectam neſcio quõ legimꝰ ab Archita. Quales& Triſmegiſtus ait:ęgyptios ex certis mũdi materijs facere cõſueuiſſe: & in eas oportune animas dæmonã inſerere ſolitos: at/
animã aui ſui Mercurij: itẽ Phœbi cuiuſdam/& lſidiſ/ 3e ridiſq; ſic in ſtatuas deſcẽdiſſe ꝓfuturas hominibꝰ: uel etiã nocituras. Huic illud ſimile: Prometheũ figmè/ to quodã luteo uitam rapuiſſe/ lucẽqʒ cceleſtem. Magi quinetiã Toroaſtris ſectatores jad euocãdũ ab Hecate
ſpiritũ utebant᷑ aurea ãᷓdam pila characteribuſ inſignita
cœleſtiũ: Cui& ſaphyrus erat inſertus/& ſcutica quadã
facta tauri corio uertebatur:atq; interim excantabant:
Sed cantiões equidẽ libenter obmitto. Nam& Pſellus Platonicus eas improbat/ atq; deridet. Hebræi quoq; in
———
ÿÿÿjÿj ÿa 2———

Lber tertius eaægypto nutriti ſtruere uitulũ aureũ didicerũt:ut eorun dAẽ aſtrologi putãt ad aucupãdũ Veneris Lunæq; fauo/
rẽ cõtra Scorpiõis atq; Martis influxũ ludæis infeſtũ. Porphyrius quoq; in epiſtola ad Anebonẽ/ imagines ef ficaces eſſe teſtat:additq; certis quibuſdã uaporibus ꝗ a ꝓprijs ſuffumigatiõ ibus exhalabant aerios dæmonas eihuari ſtatim cõſueuiſſe.lamblichus in materijs qua naturaliter ſuperis conſentaneæ ſint/& oportune riteq; collectæ undi cõflatæq; fuerint uires effectuſqʒ nõ ſo- ſũ cœleſtes ſſed etiã dęmonicos/& diuinos ſuſcipi poſſe cõfirmat.Idẽ om̃ino Proculus/atq; Sineſius. Oꝑa quidẽ ad ſalutẽ mira/ quæ a medicis in aſtrologia ꝑitis/per tes ex multis cõpoſitas:id eſt pulueres/ liquores unguẽta/ electuaria fieri poſſũt:ĩ ꝓbabiliorẽ in ſe rõnẽ q notiorẽ q; imagines habere uidet: Tũ quia pulueres liquores/ unguẽta electuaria oportune cõfecta cœleſtes influx faciliꝰ citiuſq; ſuſcipiũt qᷓ; materiæ duriores: ex ꝗbꝰ ima/- gines fieri cõſueuerũt:tũ ꝗa uel aſſumunt᷑ intꝰ affecta iã cœlitus:& in nos cõuertunt᷑ uel ſaltẽ admota foris inha rent magis& deniq; penetrãt:tũ etiã qm̃ ex uno quodã dũtaxat/ aut Daucis imagines conſtruũtur.llla uero ex cq́;plurimis cõflari ꝓ arbitrio poſſũt.Vt ſi centũ Solis lo uis ue dotes ꝑ centũ plantas& aĩalia ſimiliaq; ſparſæ fu- erint/ cõponere ſimul hęc centũ tibi compta poſſis/& in unã cõficere formã:ln qua Solẽ ferme louẽqʒ totũ iã ui/ dearis habere. Scis ꝓfecto naturã inferiorem nõ poſſe uno quodã caꝑe cũctas ſuꝑioris naturæ uires: Ideoq; il/ as ꝑ plures apud nos naturas eſſe diſꝑſas: Cõmodiuſq; popa medicoꝶ atq; ſimiliaſq́; ꝑ imagines colligi poſſe. Deindde imagines ex ligno cõfectæ uim forte ꝑuà hñt. Nã lignũ& forſan durius eſtad cœleſtẽ influxum facile capiendũ:& minus tenaxſſi accæꝑit retinendũ:& oino poſtq́; ex matris terræ uiſceribo ẽ euulſũ: paulo poſt fer/
me totũ amittit mũdanæ uitæ uigorẽ:& facile in qᷓitatẽ ali trãſmutat. Lapilli uero atq; metalla&ſi ad accipien

—*—— —— 8———
vellat Dant etüet Pꝛn es con aruk.
De vita coelitus comparãda.
dũ cœleſte mun duriora uident᷑ diutiꝰ tñ retinẽt/ quod cõfirmat lamblichusiſi accæpint. Sua nẽpe duricia ue/ ſtigia quoqʒ donaqʒ uitæ mundanæ poſt euulſionẽ diu-
tiſſime cõtinent quæ quondã hærẽtia terræ poſſederãt.
Quãobrem ob hoc ſaltẽ zpte materiæ ad capiẽdatenẽ- daqʒ cœleſtia iudicant᷑. Eſt& ꝓbabile qd libro ſuꝑiore dixijres adeo ſpecioſas nõ poſſe ſub tra cõflari miſi ma/ ximo quodã conatu cœli: atq; durare in eis impreſſam ſemel ex conatu uirtutẽ. Nã in his coquẽdis cogẽdiſq; diutiſſime cœlũ elaborauit. Veꝶ cũ nequeas facile eiuſ modi plura cõpõere:cogeris diligẽter exꝗrere: qd me/
tallũ inter cætera in ordine ſit alicuius ſtelſæ potiſſimũ:
que lapis in ordine ſũmus/ſut ſaltẽ in uno quodã totiꝰge neris ordiniſqʒ ſupmo reliꝗᷓ ꝓ uiribus comp̃hẽdas: atq; eiuſmodi ſuſcæptaculo cœleſtia huic cõſentanea mutu- erisceu ſi exẽpli cauſa in ordine Solari/ ſub hoĩe Phœ-
beo ſummũ inter aialia teneat aſtur aut gallus.Inter plã
tas balſamũ aut laurus.Inter metalla aurũ. Inter lapides carbunculꝰuel pãtaura.iInter elementa feruidus aer. Nã ignis ipſe Martius eſſe cenſet᷑. O autẽ diximꝰ influxũ Solis uel louis aut Veneris augendũintelligimus rõne cõmuni:nõ tamẽ illi in cuiꝰ geneſi aliquis horum inter/ fector appareat. 1 b b De ordinibus rerũ a ſtellis pendentiũ ut Solariũ atq; ſimiliũ:d quõ ſpiritus fiat Solaris: Ca. xiiij. li eꝗdẽ alibi deſuꝑ ab unaꝗᷓqʒ ſtella(ut platonice d loãᷓr)ſeriẽ reꝶ illi ꝓpriã uſq; ad extrema pẽ᷑dere. Sub ipſo Scorpiõis corde poſt eiuſmodi dæmo/ nas atq; hoĩes:Scorpiũq aĩal collocare poſſumꝰetiã her bã Aſterion:id ẽ ſtellarè figura ſtellæ ſimilẽ/ nocte fulgẽ tem:quã medici tradũt qualitatẽ habere roſæſ uimqʒ; cõ- tra morbos genitaliũ mirabilẽ poſſidere. Sub ſerpente uel ſerpentario cœleſti Saturnũ ponũt:& quodãmodo louẽ. Poſtea dæmonas:ꝗ ſæpe ſerpentũ formas induũt. Similes inſuꝑ hoies ſerpentes aiantes: ſerpentariã her/

EZ iber terrius bã:lapidẽ draconitẽ capite draconis natũ.ltẽ cõi nomĩe ſerpentinum. Et præter ea quæ in ſequentibus afferam. Sub ſtella Solari:id eſt Sirio Solem primo:deinde dæ/ monas quoq; phoœbeos: quos aliquãdo ſub leonum uel alloꝶ forma hominibus occurriſſe teſtis eſt Proculus. Roies ſubinde ꝑſimiles beſtiaſq; Solares. Phœbeas in- de plantas/ metalla ſimiliter& lapillos/& uaporẽ aerem qʒ feruentẽ. Simili rõne a qualibet firmamẽti delap ali⸗ quẽ planetã exiſtimant contextũ reꝶ gradatim ſub illiꝰ Pꝓprietate deſcendere. Si igit᷑ ut dicebã Solaria om̃ia ꝑ radũ eius ordinis quẽlibet oportune cõprehenderis: Hnes uidelicet talesſuel talis hominis aliꝗd: ltẽ bru/ taiplantas metallaſſapillos/ quæ ad hæc attinent/ uir/ tutẽ Solis uſq;quaqʒ cõbibes:& quodãmodo naturalem Solariũ dæmonũ facultatẽ. Similiterq; de alijs dictũ pu/ ta.Solares quidẽ homines ſunt/ quales antea dixi:& qui aſcendente Leone Soleq; hunc uel tenente uel aſpici/ ente naſcunt᷑:& qui ſub Ariete ſimiliter. Solaris eſt& ſã guis e ſiniſtro eoh bene ualentiũ brachio miſſus. Phœ/ beus crocodilusjaſtur/leo/ gall/& cygnus& coruꝰ. Nec alia ratiõe leo ueret᷑ gallum:niſi quoniã in ordine Phœ/ beo gallus eſt leone ſuꝑior. Eadẽ rõne inquit Proculus Apollineũ dæmonẽ/ qui nõnunq́; apparuit ſub figurale onis /ſtatim obięcto gallo diſparuiſſe. Maxime uero in his aĩalibus cor eſt Solare. Arbitror etiã marinũ uitulũ cœleſtis leonis cordi ſubeſſe:& hacip̃a rõne ſcoriũ eius quẽ cingit nudũ fibula eiuſdem oſſe confectala renũ do lore redimere. Nã contra dolorem eiuſmodi ſolẽt aſtro logi ſideris illius influxibꝰ uti. Eadẽ forte rõne fert᷑ hæc pellis a fulgure nos tueri. Inter plantas/palma phœbea eſt:& imprimis laurus/qua uirtute uenenoſa repellit& fulgur. Fraxinus quoq; ſimili facultate uenenoſa longiꝰ arcet. Loton eſſe phœbeã irotunda tũ folia/ tũ poma te/ ſtant᷑:& explicatio folioꝶ eiꝰ die/ replicatio nocte. Peo niã Phœbeã eſſe nõ ſolum uirtꝰ indicat: ſed& nomen·

3. De vita coelitus comparãda. Ad idem attinent flores& herbæ quæ reſtrin unt᷑ abe/ unte Sole: redeunte ꝓtinus explicant᷑:& ad Solem cõ- tinue uergũt. Aurũ præterea:& lapis elitis radijs aureis Solẽ imitas. Lapis itẽ iꝗ Solis ocubꝰ appellat figurã hũñs pupillæ ex q̃ lumen emicat. Rurſũ carbũculus nocte ru- tilans:uel pãtaura om̃es in ſe lapidũ uires cõtinẽs/ ut au rũ metalloꝶe/& Sol ſtellarũ. Multa deniq; in ſupioribus nobis ſignificata: Vñ ſi mõ liceat ſub ĩperio Solis ex il⸗ lo ſanguine/& aĩaliũ illoꝶe cordibusi& folijs fructibuſq;
7
arboꝶꝰ prædictaꝶ:ltẽ floribus atq; herbis/& auri folijs/ necnõ pulueribꝰ lapilloꝶ electuariũ uel ungnentũ cõfi cere poteris:addito croco: balſamo: calamo aromatico: ture:muſco: ambra:ligno aloes: zZinzibere: maſtice: ſpi- ca nardi:cinnamomo: doronico:citri cortice: gedoaria: nuce muſcata: mace:chariophilis cũ melle flauo: ul oleo balſamino: maſticeo: laurino: nardino: Ad cor& ſtoma chũ& caput/ intus aut extra fouendũ: ut ſpũs inde So⸗/ laris euadat: Ex his oĩbus inq́ʒ aut ſaltẽ ex pluribus com ponendũ dñante Sole aligd. Quo etiã ſub eiuſdẽ dña/ tu incipias uti:dũmodo& Solaria induas: habites:con/
ſpicias:audias:olfacias:imagineris: cogites:cupias. Itẽ V imiteris q&ʒ uita dignitatẽ& munera Solis.Inter Solareſ 1 hoies plantaſq; uerſeris laurũq; aſſidue tãgas. Tutiꝰ aũt
paruil n ad ualitudinẽé fuerit/ Solaribus admiſcere iouialia ſimul rbiwot in atqz Venerea.Venereã maxime humiditatẽ Solaris ca Ahac loris moderatricẽ: qᷓlis eſt aqua ſuccuſq; roſaꝶ /atqʒ uio/ larũ. Sed medicinas eiuſmodi in libro de curãdis lr̃atis primũ:deinde in libro de uita longa/ partim equidẽ cõ/ poſui:partim ab alijs cõpoſitas enarraui:partim etiã tẽ/ peraui. Itẽ qles herbæ a Sole ioueq; miras contra epidi-
miã& uenenũ uires habeant’ diximꝰ in libro cõtra pe/
ſtem:inter qᷓs Perforata fuga dæmõ appellata eſt. Nec
alia facultate q́; cęleſtiũ gratiaꝶe noxios maloꝶ dęmo-/
nũ uapores a nobis arcere putat᷑: Et ſiqua inter herbas
alia uel lapillus ut corall idẽ uideat᷑ efficere. Hlerba ꝓ-

Atber tertius fecto Lunaris a Mercurio tradita folijs cęruleis atq; ro/ tundis/creſcente Luna unũ quotidie ꝓducens folium: decreſcẽte deponens/ annos utenti ꝓmittit Lunares. Sed iã ad imagines altero quodã exordio redeamus. De xtute imaginũ ſᷣm antiquos /atq; medicinarũ:ʒ
quõ medicinæſint lõge ualidiores q́; imagines: Ca. xv.
llapillos quos paulo ante Phœbeos narrauimꝰ/
I nactus fueris nihil opꝰ erit/ imagines eis impri,/ mere.Suſpẽdes itaq; collo comphẽſos auro cro
cei ſerici fllis: quãdo Sol ſub Ariete uel Leone pcurrit: aſcẽditq; uel mediũ tenet cœlũ: aſpicitq; Lunam. Mul to uero potẽtiores in ſerie Lunæ lapillos narrat Procu- lus. Primũ quidẽ Selinitim: Qui nò modo figura Lunã imitet᷑: ſed& motu:circũeatq; cũ Luna. Hũc ſi forte rep pereris/& argẽto circũdatũ/argẽteo filo collo ſuſpẽde/ ris/ Luna Cãcrũ uel Taurũ ſubeũte/ anguloſq; tenẽte ſi/ bi cõuenientesſpiritũ inde tuũ reddes/poſtremo Lũa/ rẽ. Dũ uidelicet calefactus abs te lapillus ipſe Lunaris
uirtutẽ ſuã tuis aſſidue ſpiritibꝰ inſerit. Alteꝶ uero recẽ
ſet lapillũ helioſelinon cognomento. Qui Solis Lunęq; cõiunctæ Soli/ naturaliter habet imaginẽ. Hũc ergo ꝗſ- quis argento incluſũ deaurato ſimilibus collo filis admo uerit/ quãdo Luna in domicilio ſuo uel Solis/in eodem minuto cũ Sole cõgredit᷑ ſuoſq; teneat angulos/ Solarẽ ſimul ſ atq; Lunarẽ ſpiritũ reportabit/ aut ſaltẽ talẽ /qua/ lis euadit Luna ꝑ centrũ copulata Soli. Hic uero tu ui/ des diſpſas Phœbi dotes: uelut Oſyridis mẽbra: ſororẽ eiusPhœbem uelut Iſidẽ cõgregare. Sed utinã Solarẽ alicubi lapidẽ facile reperiremus/ ul Lunarem:adeo in Eoꝶ ordine præpotentẽ: quẽadmodũ ſub ſerie ſeptẽ/ trionalis poli magnetẽ habemꝰ/& ferrũ. Solarẽ ꝓfecto
ferunt inueniſſe apud indos Apolloniũ theaneũ lapidẽ
ſcilicet noĩe Pãtaurã/jignis inſtar micantẽ:ſub terra paſ/ ſus quattuor naſcentẽ: cui tantã ſpiritꝰ inſit/ ut tumeat: & plærũqʒ ſcindat᷑ terra/ ubi eiuſmodi lapis cõcipit. lta
1
xret öb
pyin 2po ueria Lin! ſerrũ aini

.2 b rüt 12 c 1D zün 1E u rfeai 1.unn tii a erd m eres . kij Ini 1a tbten eri dfir
vsccj
De vita coelitus cõparanda cæteros ad ſe lapillos trahẽs /ſicut magnes ferrũ. Sed la/ pis hic Herculeus ad ſe cõtẽplandũ uæhemẽtiꝰ adhuc nos in præſentia rapit. Videm in ſpecula nautaꝶ indi- ce poli libratũ acũ affectũ in extremitate magnete mo/ ueri ad urſam /illuc uidelicet trahẽte magnete. Quoniã & in lapide hoc præualet uirtus urſæ: Et hinc trãſfert᷑ in ferrũ:& ad urſam trahit utrunq;. V irtꝰ autẽ eiuſmodi tũ ab initio infuſa eſttũ cõtinue urſæ radijs uegetat᷑. Forſi tan ita ſe habet Succinũ ad polũ alteꝶ/& ad paleas. Sed dic ĩterea:Cur magnes trahet ubiq; ferrũ? nõ ꝗa ſimile: Ali an ʒ magnetẽ magnes traheret multo magis: fer/ rũqʒ ferrũ:Nò ꝗa ſupior in ordine corpoꝶ: ĩmo ſuꝑius eſt lapillo metallũ. Quid ergo? Ambo ꝗdẽ ordine urſã
ſeꝗqᷓnte claudunt᷑. Sed ſuꝑiorẽè in ipſa urſę ꝓprietate gra
dũ tenet magnes:inferiorẽ uero ferrũ.Suꝑius aũt in eo/ dẽ reꝶ cõtextu trahit ꝗdẽ qc ẽ inferiꝰ& ad ſe cõuertit: uel aliter quomodolibet agitat/ aut afficit uirtute prius infuſa.Inferius uiciſſim eadẽ ad ſuꝑiꝰ infuſiõe cõuertit᷑/ uel aliter agitat᷑/uel ꝓrſus afficit᷑. Sic in ſerie Solis infe/ rior hõ admirat᷑ ſupiorẽ. In ordine iouio ueneratur. In Martio timet. In Venereo inferior ad ſuꝑiorẽ rapitur amoris ardore/ deſeritq; ſeipſũ.In Mercuriali ſꝑ hic diſ- citj uel pſuadet᷑ ab illo.In Lunari motũ hic ab illo ſæpius exordit᷑:In Saturnali quietẽ. Ego autẽ cũ hęc explorata
hactenꝰ habuiſſem/ admodũ gratulabar/ cogitabãq; iu/
uenis adhuc magneti ꝓ uiribꝰ inſculpere cœleſtis urſæ figurã /qñ Luna meliꝰ illuc aſpiciat:& ferreo tũc filo col/ lo ſuſpẽdere.Sperabã equidẽ ita demũ YVᷣtutis me ſide/ ris illꝰ cõpotẽ fore. Sed cũ diutiꝰ exploraſſẽ: inueni tan dẽ ſideris illi influxꝰ Saturnales eẽ plurimũ/ atq; Mar/ tiales. Accæpi a Platonicis malos dæmonas plurimũ ſe/ ptẽtrionales exiſtere. Q etiã hebræoꝶ aſtronomi cõ-/ fitent᷑/ noxios Martioſqʒ dæmonas in ſeptẽtriõe ponen tes:Propitios aũt& iouios in meridie.Didici a theolo/ gis& a ſãblicho imaginũ fictores a dæmonibꝰ malis oc/- b i ij

LZtertertiiuis
b cupari ſepi⸗ atq; falli. Vidi equidẽ lapillũ Florentiã ad⸗ b
uectũ ex india/jibi e capite draconis erutũ rotũdũ ad nũ mi figurã/ pũctis ordine qᷓ;plurimis quaſi ſtellis natura/ liter inſignitũ:ꝗ aceto ꝑfuſus mouebat᷑ parũper ĩ rectũ:
ĩmo obliquũ:mox ferebat᷑ in gyrũ/donec exhalaret ua⸗
por aceti. Exiſtimaui equideẽ lapillũ eiuſmodi cœleſtis draconis habere naturã/ atq; quaſi figurã: motũ quoc; il lius acciꝑe/ qᷓtenus ꝑ aceti ſeu uini ualentioris ſpiritum draconi illi ſiue firmamento familiarior redderet. Hũc igit᷑ ꝗ geſtaret& aceto ſæpe ꝑfunderet uim aliquã for/ te draconis illiꝰ acciperet/ qꝗ geminis amfractibꝰ: Hinc ꝗ/ dẽ urſam maiorẽ implicat ſinde minorẽ. Extat& prope Seorpionẽ ſerpentariꝰ quaſi hõ ſerpente cinctus:manu dextra caput ſerpentis tenens:ſiniſtra caudã:genibꝰ qᷓſi flexis:capite paulũ reſupino. Legi ecaide magos perſa rũ regi cõſuluiſſe:ut imaginem hanc lapidi imprimeret emathiti:quẽ aureo clauderet anulo:ita tñut iter lapil/ lũ atq; auꝶ ſerpentariæ radicẽ inſereret. Hoc em̃ anulo geſtantẽ cõtra uenenũ morboſq́; uenenoſos tutũ fore: Videlicet ſi Luna ſerpẽtariũ aſpiciẽte feceris. Hãc ima/ ginẽ Petrus Aponẽſis cõfirmauit. Ego vo ſi hãc anulus ille uim habet/ arbitror nõ tam ꝑ figurã/ qᷓ́; per materias eiuſmodi:& hoc pacto tꝑeq; copoſitas ſibi cælitus uen dicare. Memẽto pillos naſcẽtes in aialibꝰ nec inde lan guẽtibꝰut in dracone:gallo:hirũdine:cæteriſq; efficaceſ exiſtere fermeut lapilli in terra naſcentes: atqʒ ad eaſdẽ referri ſtellas:ad qᷓs hæc aialia ꝑtinẽt. Hinc Alectoriꝰ ex uentriculo galli ueteris tractꝰ pollet ptãte Solari: ꝑ quã Diaſcorides ait ſæpe cõpertũ eſſe/eũ pugnare inuictũ:
g lapillũ hũc ore geſtaret. Idem ait: Celidoniũ erutũ ex hirundine rufã ſcurareſmelancholicũ& amabilẽ /j idone/ umq; reddere. Qd quidẽ habet ex ioue:per ea quæ di-
ximus.S. Res ubiq; infra Lunã ſtellares exiſtere. Cõfir/ mat᷑ dictũ illud ualde Platonicũ: hãc mũdi machinã ita
ſecũ eſſe cõnexã ſut& in terris cœleſtia ſint conditione
1 dn din ul
e
rag 1 moc luuri

De vitta coelitus cõparanda terrena:& in cœlo uiciſſim terreſtria dignitate cœleſti:
& in occulta mundi uita menteq; regina mũdi cœleſtia inſint: uitali tamẽ intellectualiqʒ ꝓprietate ſimul!& ex⸗ cellentia. Per hæc inſuꝑ confirmant nõnulli etiam illud
maxgicũ:per inferiora uidelicet ſuꝑioribus conſentanea poſſe ad homines tꝑibus oportunis cœleſtia quodam⸗
modo trahi: atq; etiã ꝑccleſtia ſuꝑcœleſtia nobis cõci liari:uel forſan ꝓrſus inſinuari. Sed poſtremũ hoc illi ui derint. Verũ illud arte quadã rite& oportune in unum plurima colligente fieri poſſe ꝓbabile ſatisut diximꝰ)— eſſe uidet᷑:tum rationibus quas in ſupioribus aſſignaui/ mus:tũ quia eiuſmodi multa/ quãdo apud medicum&. aſtrologũ colligunt᷑ ſcontundunt᷑ cõmiſcent᷑ concoquũ tur ſub ſidere certo: dum ipſa ꝑ ſe ratione concoctionis atq; fermẽtinouã paulatim formã ſubeunt: hancipſam acquirunt certo quodã fomento cœleſti radijs tunc in⸗ tus agẽtibus: ideoc; cœleſtem. Metallũ uero uel lapillo quãdo momẽto ſculpitur nõ uidet᷑ nouam acciꝑe qua⸗ litatẽ ſed figuram: Neq; motio illa ꝑ debitos digeſtio/ nis gradus/quos alteratio naturalis ſatq; generatio ſolet obſeruare/ ꝓgredit᷑. Cũ uero natura cœleſtis tanqᷓ́; infe rioris naturæ regula ſoleat tenore quodã ꝓgredi natu⸗- rali& ita ꝓgredientibus aſpirare: merito diffidunt᷑ plæ riq; imagines eiuſmodi cœleſtem aliquã uirtutẽ habe/ re. Ego quoq; ambigo ſæpius: Ac niſi& om̃is ãtiquitas, & omes aſtrologi uim mirabilẽ habere putarẽt: habere negarem. Negarẽ equidẽ nonomnino. Opinor em̃ nifi quis aliter ꝑſuaſerit/ ad ꝓſperam ualitudinem ſaltem ali quã habere uirtutẽ electæ præſertim ratione materiæ 2 Tametſi multo maiorẽ ineſſe pharmacis arbitror:& un guentis ſidereo fauore conflatis. Quid uero uoluerim/ ubi mõ dicebã electæ ratiõe materiæ/ in ſequẽtibus de/ clarabo. Quæ uero ex magorũ uel aſtrologorũ opiniõe ad Plotinũ interpretãdũ ꝓ imaginibus allegari poſſãt/ deinceps breuiter afferam: ſi te prius hica monuero: b i iij

Lber tertius
ne putes ꝓbare me uſum imaginũ: ſed narrare. Ego em̃ medicinis ad cœlum temperatis non imaginibus utor. Atq; ita cæteris quotidie conſulo. Tu uero ſi concedis deum rebus infra Lunam mirabiles inſeruiſſe uirtutes/ mirabiliores concede cæleſtibus. Præterea ſi licere iu- dicas homini ad ꝓſperam ualitudinẽ inferioribus uti: iudica ſuꝑioribus quoq; licere: Atqʒ inferiora ad ſuperi/ orum normã:ſic medicoꝶ artificio temperare:ſicut eti⸗ am a deo ſunt ab initio temperatäa. De poteſtate cœli. De uiribus radiorũ/ unde uim ſor/ tiri putent᷑ imagines: Ca. xvj. 3 Mmenna ferme cœleſtiũ magnitudo uirtus mo i tio facit ut om̃es omniũ ſiderum radij terræ mo lem quæquaſi punctũ eſt ad cœlum momẽto fa cillimeq; uſq; ad centrũ recti penetrent: qd om̃es aſtro- nomi confitent᷑. biq; ut placet Pyehogoreis atq; Plato/ nicis fortiſſimi ſint:tum quia recti undiq; cẽtrũ tangũt: tum quia in anguſtum collecti ſunt cuncti. Quoꝶ uehe mentia materia ibi terræ ſicca ꝓcul ab humore remota ꝓrſus aecenditur:accẽſaq; extenuat᷑ atq; diſpergit᷑: per meatus undiq;& efflat ĩcẽdia pariter atq; ſulphur. Sed ignem hunc putant ualde caliginoſũ eſſe/& quaſi incẽ/ dium quoddã luminis expers: ſicut in cœlo extat exps incẽdij lumẽ:lgnis autẽ inter cœleſtem atq; infernũ: lu- men cũ feruore cõiungit. Putant autẽ ignem e cẽtro fl tẽ ſignem eſſe Veſtalem: Siquidẽ Veſtam eſſe terræ ui tam numenq; putabant.ldeoq; Veſtæ templũ ueteresĩ medijs urbibus conſtruebant: ignẽq; in medio ꝑpetuũ collocabant. Sed ne ulterius ꝑuagemur/ concludamꝰ iã ſi ſtellarum radij totam mox terram penetrant/ negari non facile poſſe metallũ atqʒ lapillũ/ quando cęlant᷑ ima/ ginibus ſubito penetrare:eiſq; miras uel ſaltem qualeſ⸗ cunq; imprimere dotes. Quandoquidẽ& in aluis terræ precioſiſſima generãt. Sed quis neget ꝑ hæc radios pe- netrare? Siquidẽ aer& qualitas eius& ſonus minus ef-
2*

*
De vita coelitus cõparanda ſicax ſolida tranſit ſubito& ſua quadã afficit qualitate. lam uero ſi duricia radijs obſiſteret penetrãtibus lumẽ/ multo citius aerẽ q́ᷓʒ aquã ꝑtranſiret:Et hanc ocyus mul/
2
to qᷓ; uitrum/& uitrũ ſimiliter q́; cryſtallum. At cũ eodẽ
momẽto ſolidaiquo liquida cuncta tranſuerberet/ꝑſpi/ cue cõſtat duriciã radijs nullo modo reſiſtere: atqʒ iccir
co dicent nõ eſſe negandũ metalla cœleſtiũ radios influ
xuſqʒ ſuſcipe:Atq; etiam conſeruare ad tẽpus tunc ſibi cęlitus deſtinatũ. Cõſeruare inq́; uirtutẽ quandã ex ra/ diorũ concurrentiũ contactu creatã. Quid uero? Si ma teria durior hocipſo ꝙ uidet᷑ obſiſtere cauſæ præpoten timagis ictibus ſe exponit: Sic enſis lignũ ſub lana inci dit non inciſa lana. Sic radius ille fulmineus corio quan-
doq; non læſo diſſoluit in eo metallũ. Cum uero natura
cęleſtis noſtro hoc igne incompꝑabiliter ſit præſtantior/ nõ eſt putandũ radij cœleſtis officiũ eſſe dũtaxat quale
opus ignei radij manifeſte uidemꝰ.s. illuminare/ calefa/ cere/ exiccareſpenetrare extenuare diſſoluere:quę no ſtris ſenſibus notiſſima ſunt: Sed multo plures mirabili⸗
oreſq; uires /& effectus habere: Alioquin/& materia in/ ferior/& caducus ſenſus cũ diuinitate cęli penitꝰ æqua/ retur. Sed quis neſciat uirtutes rerũ occcultas/ quæ ſpe/ ciales a medicis nominant᷑ nõ ab elemẽtali natura fieri: ſed cœleſtic? Poſſunt itaq;(ut aiũt)radij occultas/& mi/ rabiles ultra notas imaginibus imprimere uires: Sicut & cæteris inſerunt. Nõ em̃ inanimati ſunt/ ſicut lucernæ radij: ſed uiui/ ſenſualeſq; tinch er culde uiuentiũ cor porum emicãteſ:doteſq; mirificas ſecum ferunt ab ima/
3 Fümiloiben mẽtibuſq; cęleſtiũ. Vim quoq; uæhemẽtiſ/ 1
mã ex affectu illorũ ualido/ motuq; corporũ rapidiſſi- mo:ac ꝓprie maximeq; in ſpiritũ agunt cœleſtibus ra/ dijs ſimillimũ. Agunt inſuꝑ in corꝑa uel duriſſima. Om nia em̃ hæc ad cęlum infirmiſſima ſunt. Sunt autẽ inua rijs ſtellis uariæ quoq; uires:& iccirco in radijs earũ ĩiter
ſe uarię.Præterea in radiorũ ictibus aliter atq; aliter in/
i iiij

De vita coelitus cõparanda. fragante cęli uultu innumerabiles ſæpe ranæ ſimileſq; animantes ex arenis momento proſiliunt? Tanta eſtin materijs præparatis potẽtia cęli tanta celeritas. Deniq; ſi ignis hoc habetiut tẽpore q́ᷓ;breuiſſimo faciatiquæ cæ tera longo /ob id præcipue ꝙ eſt cęlo ſimillimus:quiſnã dubitet/ cęlum magna quaſi momẽto pficerẽ: etiam in materia minus parata/ſicut flãma ſolet ingẽtior? Quic ergo dubitas/inquiunt /in imagine conſtruẽda ferme ſi/ militer agere cęlum? Dices opinor /ſicut& ego dicebã: naturales hic alterationis gradus abeſſe. Qui ſane defe/ ctus minuit quidẽ cęleſte donũ: nec tamen penitus au/ ferre uidet᷑. Nolunt em̃ phyſici ex quolibet metallo uel lapide imaginẽ fabricari:ſed certo. In quo quidẽ natura cœleſtis uirtutẽ olim ad hocipſum quod optatur natu/ raliter inchoauerit:& quaſi iamiam perfecerit:ut in ſul phure flãmã. Quam ſane uirtutẽ ſtunc demũ perficiat: quando materia hæc per artẽ ſub ſimili quodam ifluxu cæleſti uæhemẽter agitatur:& agitata caleſcit. Itaq; ars ſuſcitat inchoatã ibi uirtutẽ:ac dum ad figuram redigit/- ſimilẽ ſuæ cuidã cæleſti figuræ: tunc ſuę illic ideæ ꝓflus exponit:quã ſic expoſitã:cælum ea perficit uirtute/ qua cœpat. Exhibẽs quaſi ſulphuri flammã: ſic potẽtia quæ/ dam ad rapiẽdas paleas cęlitus data ſuccino/ quodãmo-/ do debilis ſępe per frictionẽ calefactionẽq; facta ualidi/ or ſubito rapit.Similẽ uirtutẽ Serapio ſcribit datam la/ pidi Albugedi quaſi hiacyntho ſimili. Sed nõ prius tra here paleas:qᷓ; capilli hoc lapide ꝑfricent᷑. Sic item lapiſ ille Iouius Bezaar/ id eſt a morte liberans: quẽ deſcripſi/ mus in libro contra peſtẽ: uim ab initio contra uenenũ accæpit ab loue: Sed nõ uſq;adeo ualidam: ut eandẽ tra dere poſſit materijs alijs exercẽdam: At uero cumpri/- mũ ſub Scorpionis cæleſtis influxu figuram ſuꝑni illius accæperit: ꝑfectam contra Scorpiões ſubito uim repor tare putatur:Quã maſtici communicare ualeat/ aut tu/ ri.EFadem quoq; de hiacynthoſtopagio ſmaragdoſ cæte/

8
Abertertius ciſq; ratio eſt habenda:ut fabrica figurarum non alibi ef fcaclam habcatusf ubi materia cum ſtella congruit& ef fectu:a qua hunc faber exoptat acciꝑe. Ac pręterea ubi hæcipſa materia quaſi iam talis eſt ab initio qualem af- fectas reddere per figurã. Nullis ergo materijs ad ima/ gines uti conſulunt/niſi hisipſis /quæ tibi notæ ſunt: hac ipſam ferme iam uim habere quã cupis. L.apillorũ itaq; uires atq; metallorum alis entiſſime perſcrutari iubẽt: Intereaq; meminiſſe inter lapillos quidem carbunculũiĩ tenebris coruſcantem atq; pantaurã præcipue Soli ſub/ eſſe:Saphyrum loui: Smaragdũ Veneri: Mercurio:Lu næ. Præterea metalla præter aurum& argentum uix ul lam ad hęc habere uirtutem. Tutiorẽq; in hiſrationem fore:ſi aurum quidẽ purum ad Solem referas:atqʒ louẽ. Ad illum quidẽ propter colorem: ad hũc autem ꝓpter temperatam cõmixtionẽ. Nihil enim Ioue& auro tem peratius.Purum uero argentũ ad Lunam: Sed ad louẽ ſimul atq; Venerem aurum argento permixtũ. Præte/ rea imaginẽ efficaciorem fore: ſi uirtus in materia eius elementalis conueniat cum ſi peciali/ eiuſdem uirtute na turaliter inſitaatqʒ; hæc inſuper cum uirtute altera ſpeci ali per figuram cœlitus capienda. Deniq; figuras inferi/ Oreés& formas cœleſtibus conformari inde ꝑdiſces(ut aiunt)ꝙ Perſeus truncato Meduſæ capite/ futuram non nullisobtruncationẽ portendere conſueuit:multaq; ſi⸗ militer:& Lunam alioſq; planetas ſub certis ſignis cer/ ta in nobis mẽbra mouere non dubitant. Quam uim habeant figure in cœlo atq; ſub cœlood: d.xvij.
PFEFü ne figuris nimium forte diffidas/ meminiſſe ſ lubebunt in regione hac ſub Luna elementa, li elementarem quoq́ qualitatem poſſe qᷓ;plu/

4 3„ 8„ He De vita coelitus comparãda. rimumii n tranſmutatione uidelicet ad aliquid elemen tale tendente: Calorem ſcilicet& frigus humorem/ atq; ſiccitatem. Qualitates autem quæ minus elementa- res materiales ue ſunt ſcilicet luminaſid eſt colores. Nu meros quoq; ſimiliter/& figuras ad talia forſitan minus poſſe. Sed ad cęleſtia munera(ut putãt)ualere pmultũ. Nã& in cœlo lumina/& nũerii& figuræ ſũt ferme om̃i- um potentiſſima: Præſertim ſi nulla ſit ibi materia. Q Peripatetici plæriq; putant. Sic enim figuræ’ numeri, radij cum non alia ſubſtineantur ibi materia/ quaſi ſub/ ſtantiales eſſe uidentur. Atqʒ cum in ordine rerum ma thematicæ formæ phyſicas antecedant tanq́; ſimplices quidem magis/& minus egenæ: merito in anteceden- tibus mundi gradibus: id eſt cœleſtibus auctoritatem ſibi maximam uendicant/ ut non minus inde fiat nu- mero figura luce iq́; elementari quadam proprieta- te. Huius quidem auctoritatis habetur etiam ſub Luna ſignum. Qualita tes enim ualde materiales plurimis re/ rum ſpeciebus ſunt communes eiſq; quodammodo ꝑ/ mutatis/ non uſquequaq; ſpecies cõmutantur. Figuræ autem numeriq; partium naturalium/ proprietatem cũ ſpecie inſeparabilem peculiaremq; poſſident: Vtpote quæ cœlitus una cum ſpeciebus deſtinata fuerunt. Im/ mo& cum ideis ma ximam habent in mente mundi re- gina connexionem: Atq; cũ ipſę numeriq; ſpecies quæ/ dam ſint/jideis ibi proprijs deſignatæ nimirum uires in/ de proprias ſortiuntur. Ideoq; tum ſpecies naturalium certis figuris/ tum motus& generationes/& mutatio/ nes certis nume ris adſtringuntur. De lumiĩe uero quid dicã? Eſt em̃ actus intelligẽtiæ uel imago. Colores autẽ ſunt lumina quædã. Quaobrẽ ubi luminaſid eſt coloreſ/ nraha numeros aſtrologi dicũt in materijs noſtris ad cœleſtia præp andis poſſe q́;́plurimũnon temere(ut
aiũt) debes iſta negare. Nõ ignoras cõcẽtus ꝑ numeros pꝓportiõeſqʒ ſuaſſuim habere mirabilẽ ad ſpiritũ& aim

S iber tertius
& corpus ſiſtendum/ mouendum afficiendum. Propor b
tiones autẽ ex numeris conſtitutæ/ quaſi figuræ xdã ſũt/ uelut ex punctis lineiſq; factę:Sed in motu.: imili⸗
ter motu ſuo ſe habent ad agendũ figuræ cœleſtes. Heæ
nãqʒ harmonicis tum radijs ſtum motibus ſuis om̃ia pe/
netrantibuſſpiritum indies ita clam afficiunt/ u præpotens palam afficere conſueuit. facile multis miſericordiam moueat quantũ oculos imaginationẽqʒ& ſpiritum/& humores qʒ; moueat amabilis ꝑſonæ figura. Nec
afficiat ſtatim at
tmuſica
Noſti præterea q́ figura lugentis: Et
minus uiua eſt& efficax figura cœleſtis. Non ne princi ꝑis ĩ urbe uultus quidẽ clæmẽs/& hilaris exhilarat oẽs Ferox uero ueltriſtis repente ꝑterrete Quid erSd cœ
leſtium uultus dominos omniũ terrenoꝶ aduer
efficere poſſe puta plærũq; uultus/no quales imaginant᷑
us hęc
8 Quippe cũ etiã coeũtes ad ꝓlem/ n ſolũ quales ipſi tunc agunt: ſed etià ſoleant filijs diu poſtea naſcituris im
primere. Vultus eadẽ ratione cœleſtes materias confe/ ſtim ſuis notis inficiunt. In quibus ſiquando diu latitare uidentur/tẽporibus deinde ſuis emergunt. Vultus au/
tem cœli ſunt figuræ cœleſtes. Potes uer pellare figuras/cæteris ibi ſtabiliores: guras/quæ magis ibi mutantur. ſtellarum motu quotidiano co potes ſimiliter/& figuras. Nam hexa tragoni nominant᷑. Eſto dicet quiſpiam.
ero facies illic ap- Vultus autem/ fi⸗
Aſpectus quoq; inter ſe
nfectos/ uu
ltus appellare goni /pẽtagoni/te
Sint ut placet
potentiſſimę ad efficiendũ figuræ cœleſtes: V erũ quid hoc ad figuras imaginũ artificio factas: Reſpondebũt/
non id potiſſimũ contendere: agendũ ſint noſtræ figuræ: ſe nes& uires figurarũ cœleſtiũ tune fiũt /dnñantibꝰ illis at tur. Exigit em̃ figura illa dã altera reboat? Ob id tantũ:
habeat atq; e conſpectu ſit p
figurã.
ut potentiſſimæ per ſe ad dut paratiſſimæ ad actio- capiẽdas: qua tenus opor g;examuſſim ad illas cõfigurã Nõ ne ſonãte cithara qᷣ/ ſi& ipſa ſimilem figuram oſita:Et fides in ea poſitæ/

N A 1—— 2=——. ——— —— 5
88
.
De vita coelitus cõparanda. & intentę ſimiliter. Quid nã hic efficit ut cithara ſubi⸗ to patiatur a cithara niſi ſitus aliquis& quædam figura cõformis? Figura ſpeculi lenis/ cõcaua/ nitens cœlo con grua:ob hoc ipſum ꝓprie/munus tantũ cœlitus accipit/ ut radios Phœbi in ſe cumulatiſſime cõplectat᷑: Et ſoli/ diſſimũ quodqʒ ad centrũ ſuũ e cõſpectu locatũrepẽte cõburat.Ergo ne dubites dicent:quin materia quædam imaginis faciendę ſalioꝗn ualde congrua cœlo/ ꝑ figurã cœlo ſimilẽ arte datamcęleſte munꝰ/tũ in ſeipſa cõcipi- at tũ reddat in ꝓximũ aliquẽ uel geſtantem. Nõ ſolum uero figura:ſed etiã diſpoſitio peruia/quam Diaphanã uocant/ inefficax quiddam ẽ /& paſſiuũ ſuapte natura. Verũtamen quoniã ꝑuia diſpoſitio eſt in cœlo propriũ luminis ſuſcæptaculũ:ideo ubicũq; ſub cœlo/hęc uel eſt naturalis: uel modo aliquo compat᷑: Subito præſens coœ leſte lumen acquirit᷑: Atqʒ etiã cõſeruat᷑: ubi una cũ hac uel calor eſt igneus ut in Hlãma/ uel eſt aliquid aereum/ aqueũ ue ſimul/& glutinoſum: Vt ĩ noctilucis/d& nocti/ cernis/& carbunculis/atq; forſan quodãmodo in cãpho
ra. Quid inde ſequat᷑ ꝓ imaginibus/jipſè reputa. Quales cœleſtiũ figuras antiqui imaginibus impri/ mebant:Ac de uſu imaginu.(a. xviij.
b Liquis autem quæret/ quas potiſſimũ cœli figu/ a ras imaginibus imprimere ſoleant. Sunt em ibi formæ oculis ualde cõſpicuę’& a multis/quales
ſunt/quaſi depictæut Are Tdtcts im leſch figuræ ²20
diaci/& quæ ſunt extra zodiacũ manifeſtæ. Sũt ibi præ⸗ terea formæ q́;plurime nõ tã uiſibiles q́; imaginabiles ꝑ ſignorũ facies ab Indis/& Aegyptijs:Chaldęiſq; perſpe
œ: uel ſaltẽ excogitatę. Velut in prima facie uirginis uirgo pulchra ſedens /geminas manu ſpicas habens/ pu erumq; nutriens. Et reſiquæ: quales deſcribit Albuma- ſar: Cæteriq́; nonnulli. Sunt deniq; characteres quidam ſignorum& planetarũ ab ægyptijs deſignati. Volãt igi-
tar imaginibus om̃ia hæc inſculpi. Vt ſi quis expectet

Vbertertius
proprium a Mercurio beneficiũ collocare eum in Vir/ gine debeat:uel ſaltem ibi Lunam cum aſpectu Mercu xij. Et imaginẽ tunc ex ſtanno conficere uel argento:In ua totum ſit WuFinis ſignum:Et character eius chara/ 4ag Mercurij.Ac ſi prima Virginis facie ſis uſutꝰ:ad/ das etiam figuram:quam in prima facie diximus obſer/ uatam: Similiterq; de cæteris. Poſtremi quidem imagi nũ auctores/ uniuerſam earũ formam ad cœli ſimilitudi nem accæpere rotundam. Antiquiores autem quemad- modum in quodam Arabũ collegio legimus figurã cru cis cunctis anteponebant. Quia corpora per uirtutem agunt ad ſupficiem iam diffuſam. Prima uero ſupficies cruce deſcribitur. Sic enim imprimis habet lõgitudinẽ atq; latitudinem. Primaq; hæc figura eſt’& omnium re/ cta q́;maxime/& quattuor rectos angulos continet. FEffectus uero cœleſtiũ maxime per rectitudinẽ radio/ rum angulorũq; reſultant. Tunc em̃ ſtellæ magnopere ſunt potentes:quando quattuor cœli tenẽt angulos im/
mo cardines: orientis uidelicet occidentiſq;:& medij
utrinq; cœli.Sic uero diſpoſitę/radios ita cõijciunt in ſe inuicem/ut crucem inde conſtituant. Crucem ergo ue/ teres figuram eſſe dicebant: tum ſtellarum fortitudine factam:tum earũdem fortitudinis ſuſcæptaculũ. Ideoq; habere ſummã in imaginibus poteſtatẽ: Ac uires& ſpi- ritus ſuſcipere planetarum. Haæc aũt opinio ab ęgyptijs uel inducta eſtjuel maxime confirmata: Inter quorum characteres crux unus erat inſignis: uitam eorũ more futuram ſignificans: eamq; figurà pectori Setapidis in/ ſculpebant. Ego uero qd de crucis excellentia fuit apud ægyptios ante Chriſtum/ nõ tam muneris ſtellarum te/ ſtimonium fuiſſe arbitrorqᷓ; uirtutis præſagium: quam a Chriſto fuerat accæptura: Aſtrologos autè qui ſtatim poſt Chriſtum fuerunt/ uidentes a Chriſtianis miran/ da per crucem fierineſcientes autem uel nolentes in le ſum tanta referrein cęleſtia retuliſſe: Quãq́ʒ conſidera/

.. 2 De vita coelitus comparãda. re debebant per crucem ipſam/abſq; nomine leſu mira/ cula minime perpetrari. Conuenire quidem imaginibꝰ eam/ quia referat fortitudinem planetarum omniumq; ſtellarum/ forſitã eſt probabile. Non tamen ob hoc dũ- taxat ingentem habere potentiam. Poſſe uero non ni- hilſuna cum cæteris/ quæ neceſſaria fũt/ coniunctam: ad proſperam forſan corporis ualitudinem: Sed ad narran das aliorum opiniões(ut cœpimus)reuertamur. Satur/ ni ueteres imaginem ad uitæ longitudinem faciebãt in lapide de Feyrigechiid eſt ſaphyro/ hora Saturni: ipſo aſcendente/ atq; fœliciter conſtituto. Forma erat: Ho- mo ſenex /jin altiore cathedra ſedens:uel dracone: Ca- put tectus panno quodam lineo fuſco: manus ſupra ca- put erigens:Falcem manu tenẽs/aut piſces: fuſca indu/ tus ueſte. Ad longam uitam atꝗʒ fœlicem/ louis imagi- nem in lapide claroſ uel albo. Erat homo ſedens ſuper aquilam uel draconẽ/ Coronatus: hora iouis/ipſo in ex/- altatione ſua fœliciter aſcendente: croceam induto ue- ſtem. Contra timiditatem hora Martis imagines fabri- cabant prima Scorpionis facie oriente. Martem arma/ tum& coronatum. Ad morbos ęurandos fingebant So lis imaginẽ in auro hora Solis:prima facie Leonis aſcẽ- dẽte cum Sole. Regem in throno/ crocea ueſte/& cor/ uũ Soliſq; formam. Ad læticiam roburqʒ corporis/ Ve,/ neris imaginem puellarem:poma floreſq; manu tenen-/ tem/ croceis q albis indutã/ hora Veneris prima facie Libræuel Piſcium uel Tauri aſcendente cum Venere. lmaginem Mercurij ad ingenium& memoriamſprima facie Geminorũ.ltem contra febres ſculpebatur Mercu rius/ Homo tela manu tenens: Hora Mercurij ſurgẽte Mercurio:ſculpebant hanc in marmore. Subinde mate riæ cuipiã imprimebãt languentibus aſſumendæ. Hinc om̃e genus febriũ curari dicebant. lmaginem Lunæ aſ⸗ cendente prima facie Cancri ad ad augmentũ. Forma Mercurij:Homo ſedens ĩ throno/galeratusicriſtatuſqʒ/

Ziber tertius pedibus aquilinis:ſiniſtra gallũ tenens:aut ignem: Ala/ tus:aliquando ſuper pauonẽ:Dextra tenens calamum: ueſte uaria. Luna puella pulchra cornuto capite ſuper
draconem uel taurumſſerpentes ſupra caput/& ſub pe- dibus habens. Ad curandũ calculum genitaliumq; dolo res& ad ſanguinem adſtringendũ imaginem hora Sa- turni: ſurgente tertia facie Aquarij cum Saturno. ltem Leonẽ auro imprimebant/ lapidem in formã Solis pe/ dibus reuoluentẽ: hora Solis:primo gradu faciei ſecun dæ Leonis oriente. Hanc expellẽdis morbis profuturã exiſtimabant. Ad renũ morbos ſimilẽ faciebant/quãdo Sol in corde Leonis cęlũ mediũ obtineret:a Petro apo nenſi comprobatã& experientia confirmatam: ſed hac conditioneut lupiter aut Venus mediũ aſpiciat cœlã: planetæ Vo noxij cadãt: infortũatiq; ſint. Accępi a Mẽ-
o phyſico præclaro eiuſmodi imaginẽ factã loue ibi/
e cõiuncto cũ Sole liherauiſſe Ilohannem Marlianũ Mlathematicũ noſtro ſæculo ſingularem a pauore quo ſub tonitru affici conſueuerat. Præterea ad firmandã ſa⸗ nitatem& ueneficia deuitanda/ imaginẽ ex argento fin gebant hora Veneris:Luna angulos obtinente: ac Ve/ nerẽ fœliciter intuente: Dũmodo dominus ſextę dom Venerẽ aſpiciat aut iouẽ trino quodã intuitu uel oppo ſito. Mercurius autem non ſit infœlix. Agebant hæcho ra diei Solis ultima: Ita ut dominus horæ decimam te/ neret cœli plagam. Petrus Aponenſis inquit medicum Per imaginem infirmũ curare poſſe. Modo in ea fibri canda obſeruet/ ut anguli aſcendentis medij cœli/ occi/ dentis ſint fortunati:& aſcendentis dominus:& eadem eratione ſecunda: ſed ſexta& dominus eius ſit inſœlix: Ait etiam ſanitatem fore firmiorem/ uitãq; lõgioremiq́; ab initio fuerit ĩſtituta:ſi natiuitate pſpecta fiat imago: in ꝗᷓ hęc fortũata ponant᷑ ſcilicet illiſignificator uitę.itẽ uitæ datores ſtũ ſigna tũ dñi:præſertim aſcẽdens eiuſq; dominus. Item cœli medium. Locꝰ Solis. Pars fortunæ.

4
171 * 8. — 5 2—— 3— ————.
—
—„„ 2 2¼% De vita coelitꝰ cõparãda. Dominus cõiunctionis uel pręuẽtionis ante natiuitatẽ factæ. Mali quinetiã infortunati cadãt. Concludit aſtro- logorum nuſſũ dubitare /quin ad ꝓducendam uitam ta/ lia conferant. Prolixum foret dictu quas ꝑ quęlibet ſi- gna facies antiqui/& quas Lunæ ſtationes tanq́; neceſſa rias in exprimendis imaginibus obſeruabant. Nam in ſtatione Lunæ a gradu Virginis decimoſeptimo ad fi- nem eius faciebant imagines contra morbos/& odia:& ad iter fœlix. In ſtatione a principio Capricorni ad gra/ dum duodecimum:contra morbos/& diſcordias/ atq; captiuitatem. In ſtatione a gradu duodecimo Capricor ni ad gradum uigeſimumquintũ aduerſus languorẽ& carcerem. In ſtatione a gradu quarto Piſciũ ad gradum eiuſdem decimũſeptimum ad curandos morbos:ad lu/ crum: ſocietatẽ:ad augendas meſſes. Et in alijs ſimiliter alias: uana ſępius curioſitate machinabantur. Solas ue/ ro recenſui quæ nõ tam magũ q́; medicum redolerent. Nam& medicinã eiuſmodi uanam plurimũ fore ſuſpi/ cor.Pro alijs autẽ magis legitimis medicinarum confe/ ctiõibꝰ eiuſmodi mãſiões Lunæ arbitror eligẽdas. Atq etiã in Ariete gradum ſextum:rurſus decimũnonũ: mi/ nuta. xxvj. Item ĩ Geminis gradum decimũ: minuta. ij. In Cancro gradũ decimumnonum:minuta.xxvj. In Li- bra gradum ſextum:minuta.xxxiii. In Capricorno gra dum decimũnonum:minuta. xxvj. In Aquario gradum ſecundum:minuta. xvij. In eodem gradu decimũqnin- tum:minuta.viij. Pręterea ſententia Haly mente tenen dam:Quodlibet ſignum q́;diu Sol eſt in eo/ uiuum fie/ ri: Cęteris dominari: Effectum eius præ cęteris eueni- re: Vt illuc Lunã dirigas ad donũ inde ꝓprium ꝓ me- dicinis ſuſcipiendũ. llluc inquã/id eſt ad ſignum& faci/ emi& maxime gradum:ut ſi bona louis affectas ad hęc directam Lunam erigas uel unitam: q́;diu locum eiuſ- modi Sol illuſtrat: Vbi ꝓprietas louia uiget. Simili kqʒ de cęteris. Curioſum uèro narratu foret:́ ſforte noxiũ k

4 7⸗7. 3„ 2 3 LZLliber Tertius quas imagines:& quẽadmodũ aſſociandos uel diſſoci- andos inter ſe animos:fabricabant ad afferendã fœlici- tatẽjuel inferẽdã calamitatẽ:uel uni cuidam: uel domui uel ciuitati. Ego ꝗdẽ fieri poſſe talia nõ affirmo. Aſtro/ logi autem fieri poſſe putant:& quomõ/ docent: qualia ego narrare nõ audeo. Porphyrius ubi uitã Plotini ma giſtri ſui deſcribit talia fieri poſſe cõfirmat. Atqʒ Olym pium magũ& aſtrologũ ægyptiũ narrat contra Plotinũ Roma talia tẽtauiſſe:dũ conaret᷑ per imagines uel res eiuſmodi ſiderare Plotinum:Sed conatus in auctorem ſuũ ob excelſam Plotini animã fuiſſe retortos. Albert quoq; Magnus aſtrologiæ pariter atq; theologiæ ꝓfeſ- Pr ait in Speculojubi a licitis diſcernere ſe inquit illici- taſimagies rite ab aſtrologis cõſtitutas/ tutẽ effectũq; acquirere a figura cœleſti. Atque ſubinde narrat mira/ Piles earũ effectus:quales Thebith Bẽthorad/& Ptole/
męus cęteriqʒ aſtroſogi pollicent᷑. Deſcribitq; imagies ad calamitate alicui ꝓſperitatẽq; afferendã: quas cõſilio prętermitto. Et interea cõfirmat effectũ eas habere poſ
ſe: q́;& ut uir bonꝰ artis dãnat abuſum:& ut legitimꝰ
theologus orationes ſuffumigationesq; deteſtat᷑: Quas
impij quidã ad dęmones imaginibus fabricandis adhi-
buerũt. Neq; tũ reprobat figuras& litteras dictiõesq;
imaginibus impreſſas ad hocipſum dũtaxat ut donum aliquod accipiãt a figura cœleſti. Quod quidẽ poſſeꝑ imagines cõparari/ Petrus Aponẽſis cõfirmauit.1mmo & affirmauit ejone neſcio quã fuiſſe deſtructã ꝑ ima/ ginẽ illã/ quã Thebith narrat a Phedice aſtrologo fabri- catam. Thomas aũt Aquinas dux in theologia noſter magis iſta formidat:& minus tribuit imaginibus. Tan/ tam nanq; uirtutis dũtaxat per figuras cœlitus putat ac-
quirere/ quantũ cõducat ad illos effectus: quos ſolet cõ-
muniter cœlũ per herbas resq; alias naturales efficere. Non tã quia figura talis ſit in ea materia: q́; quoniã con- poſitum tale iam poſitum eſt ĩ certa quadã artificij ſpe/

f 4 ☛. 2 De vita coelitus cõparanda. cie:qualis cũ cœlo cõſentiat. Hęc ait in libro contra gen tiles tertio: Vbi characteres& litteras figuris additas ridet:Figuras uero nõ adeo:niſi pro ſignis quibuſdam ad dęmones adiungãtur. In libro etiam de Fato: ait: cõ- ſtellationes dare ordinem eſſendi atq; perdurandi: nõ ſolum rebus naturalibus:ſed etiã artificioſis: ideo ima/ gines ſub certis cõſtellationibus fabricari. At ſiquid mi/ rabile per eas ultra conſuetos naturalium effectus no- bis eueniat/ĩ dęmonas reijcit hominũ ſeductores: Q& in libro contra gentiles perſpicue patet: Maxime uero in libello de occultis naturæ operibus: Vbi uidetur ip ſas etiam imagines paruipendere/ quomõcunq; factas. Quas& ego qua tenus ipſe iuſſerit/ nihilipẽdã. Refer- re autem mirabiles quoſdam effectus imaginum/ in dę/ monum falſitatem:nec eſt a Platonicis alienum. Nã lamblichus ait/ eos qui religione ſumma ſanctimoniaqʒ pofthabitaeimagiuſbu dumtaxat confiſi/ ab eis diuina
Fherane munera hac in re a malis dęmonibus ſępiſſime alli/ ſub prętextu bonorum numinum obcurrentibus.
Contingere tamen ex imaginibus legitima aſtrologiæ ratione conſtructis naturalia quędam bona non negat. Denique tutius fore arbitror medicinis qᷓ; imaginibus ſe committere:Rationesq; a nobis de poteſtate cœle/ ſtipro imaginibus aſſignatas/ in medicinis potius qᷓ; in figuris efficaciam habere poſſe. Probabile enim eſt ſi quam uim imagines habent:hanc nõ tam per figuram nuper acquirere /qᷓ; per materiam poſſidere naturaliter ſic affectam. Ac ſiquid denuo acquiritur dum inſculpi/ tur non tam per figuram comparari q́; per calefactionẽ contuſione quadam ꝓuenientem. Quæ quidẽ cõtuſio calefactioq; facta ſub harmonia cœleſti ſimili harmõiæ: quæ quondam materiæ uirtutem infuderat/ excitat uir/ tutem ipſam atq; corroborat/ ſicut flatus flammã:& ma nifeſtã efficit ante latentem. Sicut calor ięnis ĩ aſſ pectũ ꝓducit litteras ſcriptas ſucco cępæ prius elfeſcendes n

Liber Tertius Atqʒ litteræ hirci adipe inſcriptæ lapidi prorſus occul/ tęſſi lapis ſubmergatur aceto/ ꝓdeunt& quaſi ſculptæ eminentes extant.lmmo uero ſicut tactus ſcopæ uelſ ar- buti ſuſcitat rabiem conſopitã:ſic forte contuſio quędã & calefactio ſola latentẽ in materia uirtutẽ prodit/ facta uidelicet oportune:qua quidem cœleſti oportunitate expedit in medicinis cõficiẽdis uti: Aut ſiquis forte tra/ ctare metalla lapidesq; uoluerit/pręſtat percutere ſolũ atque calefacere/ qᷓ; figurare. Pręter enim id ꝙ manes eſſe figuras ſuſpicor: haud temere uel umbram idola/ triæ debemus admittere. Item nec temere uti ſtellis uel ſalutaribus ad morbos his ſimillimos expellendoſ. Hos enim ſępe augẽt:Sicut noxiæ ſtellæ diſſimiles ſibi mor- bos aliquando minuunt: quod ſane Ptolemęus Haly perſpicue docent. De fabricanda uniuerſi figura:
Capitulum. xix.
Ed cur nam uniuerſalem ipſam /id eſt uniuerſſi ſipſius imaginem prętermittimuſ Ex qua tamẽ beneficium ab uniuerſo ſperare uidentur. Scul
pet ergo ſectator illorum forte qui poterit/ formã quan/ dam mundi totius archetypam ſipſacebit in ære. Quã deinde oportune in argenti lamina imprimat aurata. Sed quando potiſſimũ imprimet? Quando Sol minu/ tum primum Arietis attigerit. Hinc enim aſtrologi tã- qᷓ; ex ſui natalis reuolutione fortunam mundi eo ſaltem anno imminentẽ auſpicant᷑. llle igitur in hocipſo mũdi natali totius imprimet mundi figurã. At uides ne q́; bel le inter diſſerendũ mundi aliquando nati nobis ſuccur- rerit argumẽtum? Siquidem quolibet anno renaſcitur: Nonne in ipſa hominis geneſi metiuntur aſtrologi /pri/ mum in quo ſignoiquo gradu/ quo minuto Sol extite/ rit? biq; totius figuræ iaciunt fundamentũ. Et quolibet deĩceps anno:cum primũ Sol minutum ſubierit idem/
—
quaſi renatum hominẽ arbitranturatq; inde pręſagiũt

—
— — 2
=
—
—„— 7 De vita coelitꝰ cõparãda. anni fortunam. Sicut igit᷑ id in homine facere non uale/ rent niſi quaſi renaſceretur: Atq; hic nõ poſſet quaſi re/ naſci niſi fuiſſet aliquãdo natus:Sic& mundũ conijce⸗ re licet/ aliquando genitum/ Sole uidelicet ſub minuto Arietis primoſtunc poſito: quandoquidẽ per eundem
uolibet anno ſitum/ ſors quędam quaſi renaſcẽtis mun 3 reuoluitur. Tũc igit᷑ ille fabricabit mundi figurã. Ca/ uebit autem ne ſabbato Saturni die figurã ſculpat/ aut exprimat: Hoc enim die deus mũdi faber ab opere tra- ditur quieuiſſe: Qœ& ab ideali die Solis incęperat. Quã/ tum enim Sol generationi accõmodatus eſt/ tãtum Sa/ turnus ineptus. Perfecerat aũt opus ĩ Venere/ pulchri- tudinẽ operis abſolutã ſignificãte. Sed de mundanæ fa/ bricæ rationibus nihil ultra. Iloannes enim Picus noſter
Mirandula diuina de geneſi mũdi myſteria Moſeos di
uinitus his diebus expreſſit. Quãobrem ut redeamus ad inſtitutũ:& ille mũdum ſuũ primũ die uel hora Sa- turni non ſculpet:ſed die potius uel hora Solis. Impri/ met aũt in anni natali pręſertim ſi tũc fœlices accedant
lupiter atqʒ Diana. Optimũ uero fore putabũt pręter li-
niamenta opificio colores inſerere. Sunt uero tres uni/
uerſales ſimul& ſingulares mundi colores/ uiridis/ au/
reus/ſaphyrinus/tribus cœli gratijs dedicati. Viridis ꝗ/
dem Veneri ſimul atq; Lunæ. Humidus uidelicet hu-
midis atq; naſcentiũ ꝓprius:accõmodatus& matribuſ.
Aureum Solis eſſe colorẽ nemo dubitat:& ab ioue in/
ſuper atq; Venere nõ alienũ. Saphyrinum deniq; loui maxime dedicamus: cui& Saphyrus ipſe dicitur cõſe- cratus. Vnde& lapis lazulus hoc colore dotatus ob uir- tutem iouiam cõtra bilẽ atram a Saturno ꝓfectã/ apud medicos pręrogatiuã habet: naſciturq; cum auro aureiſ diſtinctus notis/ita comes auri/ ſicut Solis eſt iupiter.
Similemqʒ uim habet lapis Armenus: colorẽ ſimilẽ cũ
uiridi quodãmodo poſſidens. Expedire igitur iudica-
bunt ad gratiarũ ccœeleſtiũ munera capeſſenda tris potiſ- iij

4
7 4
Liber Tertius
ſimum hos colores frequẽtiſſime cõtueri. Atqʒ ĩ ſormu/ la mũdi:quã fabricas/ſaphyrinũ colorẽ mũdi ſphęris in/ ſerere.Operepreciũ fore putabũt aurea ſphęris ad ipſã cœli ſimilitudinẽ addere ſidera: atqʒ ipſam Veſtã: ſiue Cererẽ /jid eſt terrãſuiridẽ induere ueſtẽ. Eiuſmodi for/ mulã ſectator illorũ: uel ipſe geſtabit: uel oppoſitã intu/ ebit᷑. Vtile uero fore ſpectare ſphęrã motibus ſuis prę/ ditã qualẽ Archimedes quondã:& nuper Florẽtinus ꝗ/ dam noſter Laurẽtius noĩe fabricauit. Neq; ſpectare lo l:ſed etiã animo reputare.Proinde in ipſis ſuæ domus penetralibꝰ cubiculũ cõſtruet ĩ fornicẽ actũ figuris eiuſ- modi/& coloribꝰinſignitũ: Vbi plurimũ uigilet atq; dor miat. Et egreſſus domo nõ tanta attẽtione ſingulaꝶ re/ rũ ſpectacula/quãta uniuerſi figurã/ coloresq́; ꝑſpiciet. Sed hęc imaginũ fictores illi uiderint. Tu uero pręſtan tiorẽ in te finges imaginẽ. Nẽpe cũ noueris/nec ꝗcq́ʒ or dinatiꝰ eſſe qᷓ cœlũ: neq; tẽperatiꝰaliquid cogitari 5 iu⸗ piter:ſperabis ita demũ beneficia cœli iouisq; cõſequi ſi cogitatiõibꝰ/ affectibꝰ/actionibꝰ/ uictu teipſũ ordina/ tiſſimũ tẽperatiſſimũq; pręſtiteris. At poſtꝗᷓ in mẽtionẽ tẽperãtiæ coeleſtis incidimꝰ/oportunũ forte fuerit recor dari/ nullũ ineſſe cœlo elemẽtalis qualitatis exceſſumiut Peripatetice loquar:alioꝗn ſiue ita cõpoſitũ ſit/ iã eſſet tot ſęculis diſſolutũ: ſiue etiã ſimplexſtanta ſaltẽ magni/ tudine ſpotentia /motione cętera ꝑdidiſſet. Sed ꝓfecto tanqᷓ; moderatiſſimũom̃ia moderat᷑: ac diuerſa cõmi/ ſcet in unũ.Pręterea tũ hacipſa tẽperantia ſua:tũ excel/ lentia formæ/ diuinitꝰ uitã meruit. Nã ʒ res cõpoſitas/ tũc demũ uitã adipiſci uidemꝰ/ quãdo qualitatũ ꝑfecta cõmixtio priorẽ iã cõtrarietatẽ gegille uidet᷑/ut in plã/ tis. Perfectiorẽ deinceps ĩ animalibꝰ uitã/ qua tenꝰ ineſt eis cõplexio a cõtrarietate remotior ꝗᷓ in plantis. In ho/ minibꝰ rurſũ eadẽ ratiõe perfectiorẽ/& quodãmodo iã cœleſtẽ. Siquidẽ hũana cõplexio ad cœleſtẽ tẽperantiã iã acceſſit:pręſertim in ſpũ:g ultra ſubſtãtiæ ſuæ ſubtili-
8

...„——. 4.
De vita coelitus cõparanda. ctatẽ qualitatũq; tẽperantiã:quibꝰ cũ cœlo cõſentit: cœle ſtẽ quoq; lucẽ ẽ adeptus.Hic inſuper ubi maxime talis eſt/ potiſſimũ ẽ cœleſtis/ uitãq; cœleſtẽ diuinitus præ cę teris eſt adeptꝰ:& qua tenus ſe talẽ in om̃i uictu legeq; uitæ efficit atq; ſeruat: ea tenus ſingularia cœleſtiũ do⸗ na reportat. Quãdo uero dicimus nõ eſſe in cœlo ullũ elemẽtaris qualitatis exceſſũ /intelligimuſ/uel nullã eſſe ibi eiuſmodi qualitatẽ: ſed Vtutes poti effectrices qua- litatũ tẽperatas:uel ſiquæ ſunt illic quodãmodo ſimiles ualitates/quaſi aeriã habere tẽperiem. Atqʒ ubi quędã illic frigida ſiccaq; nominamꝰ/ Platonica hęc accipimus ratione /id eſt ut frigidũ appelletur q minimi caloris ẽ cauſa.Siccũ uero quod hũorẽ nobis exhibet minimũ̃. Sic aſtrologus Abraham Saturnũ inquit corpus noſtrũ daoimo orelnquene frigidũ atqʒ ſiccum/quia calorẽ & humorẽ affert noſtro minorẽ. Fadẽ ratiõe carnes bo/ uis& leporis in ſe quidẽ calidæ atq; humidæ nobis fri- gidæ ſunt& ſiccæ. Ex hac aũt inductione duo hęc acci/ pe correlaria:Primũ quidem ſi corpora magis deiceps tẽperata i/magis uiuunt/ cœlũ maxime tẽperatũ qᷓ;maxi me uiuere. Immo uero uiciſſim ex eo ꝙ cœlum exactiſ- ſime temperatũ abſolutiſſimã in ſe uitam poſſidet/ con/ iectari:ut qua tenus reliqua ad tẽperiem uitamqʒ illius accedunt:ea tenus uitã ſortiri pręſtantiorẽ. Alterũ ue/ ro uitã eſſe formam in ſe perfectam/ perficiẽtemq; cor/ pus motionisq; principiũ exhibentẽ. Principium inq́; intimũ/ motiõis quoq; tũ intrinſec actæ:tũ ꝑ oẽm partẽ extrinſecus expeditæ. Si igit᷑ id ipſũ uita eſt/ menteca⸗ ptũ exiſtimato /qui eiuſmodi formã nõ cognouerit in/ eſſe cœloſ corpore pręſtãtiſſimo circũeunte ſemꝑ mo/ tione perfectaſ cũcta uiuificãte/ magisque illa gradatim/ quæ uel ad ipſius ſimilitudinẽ naturaliter ꝓpinquiꝰ ac-
ceſſerũt: uel quotidie huiꝰ influxibꝰ aptiꝰ ſe exponũt. Quãtã imagines uim habere putent᷑ in ſpm̃& ſpũs
in eas:Et de affectu utẽtis& operantis: Ge.ve⸗ 4
un

Ziber Tertius Ompertũ habemus:ſiquis rite utat helleboro
e feratq; potenter/mutare quodãmodo exquiſi- ta purgatione/& occulta eius ꝓprietate qualita
tẽ ſpiritus corporisq; naturã:& ex parte motus animi: & quaſi reiuueneſcere/ ut ferme uideat᷑ eſſe renatꝰ. Vn de Medeã magosq; tradũt herbis quibuſdã reddere iu/ uentutẽ cõſueuiſſe:quã nõ tam reddunt myrobalanii qᷓʒ cõſeruant. Similẽ aſtrologi poteſtatem ꝓpitias habere imagines arbitrãtur:per quã geſtantis naturã/& mores quodãmodo mutent:in meliusq; reſtituant: ut quaſi iã alter euaſerit:aut ſaltẽ ꝓſperã ualitudinẽ diutiſſime ſer/ uent.lmagines uero noxias aduerſus geſant habere uim hellebori pręter artẽ potẽtiãq; adſumpti/ ueneno/ ſam uidelicet atq; peſtiferã. Aduerſus aũt alium quẽdã: ad cuiꝰ calamitatẽ fabricatæ intentæq; fuerint/ uim ænei ſpeculi/ cõcauiqʒ ſic prorſus obiectiut collectisjreꝑcuſ/ ſisqʒ in oppoſitũ radijs:cõminus quidẽ cõburãt:eminus aũt caligare cõpellãt. Hinc orta eſt hiſtoria/ uel opinio: putans aſtrologorũ machinis/ magorũq; ueneficijs ho/
mines bruta/plantas /ſiderari atq; tabeſcere poſſe. Ego
aũt imagines in rem diſtantẽ uim habere ullã/ non ſatis intelligo. Habere uero in geſtantẽ, nõnullam ſuſpicor: non tamẽ talem opinor: qualem plęriq; fingunt:& hanc ratione materiæ potius q́; figuræ: atq;(ut dixi)longo in/ teruallo medicinas imaginibus antepono: q́; Arabeſ & Aegyptij tantũ ſtatuis imaginibusq; attribuunt arte aſtronomica/& magica fabricatis/ ut ſpiritus ſtellarũ in eis includi putent. Spiratasact ſtella intelligũt. Alij ꝗ dem mirabiles cœleſtiũ uires: alij uero dęmonas etiam ſtellæ huius illiusue pediſſequos. Spiritus igit᷑ ſtellarũ qualeſcunq; ſint/ inſeri ſtatuis& imaginibus arbitrãtur/ non aliter ac dęmones ſoleant humana nõnunq́; corpo/ ra Decupare⸗erc illa loqui: moueri:mouere: mirabilia 1
perpetrare. Similia quędã per imagines facere ſtellarũ
ſpiritus arbitrant᷑. Putant dęmonas mundani ignis ha/

1 2 8„ 2·„„ De vita coelitus cõparãda. bitatores/per igneos humores:uel ignitos:ſimiliterq; p ignitos ſpũs& affectus eiuſmodi/ noſtris inſinuari cor/ poribus: Similiter ſtellarũ ſpũs per radios oportune ſu/ ſcęptos/ſuffumigationesq;& lumina tonosq; uęhemen
tes cõpetẽtibus imaginũ materijs inſeri: Miräbilag in geſtantẽ:uel ꝓpinquantẽ efficere poſſe. Quę quidem nos per dęmonas fieri poſſe putamus/ nõ tam materia certa cohibitos q́; cultu gaudentes. Sed hęc alibi diligẽ tius. Tradunt Arabes ſpiritũ noſtrũ quãdo rite fabrica/ mus imagies /ſi per imaginationẽ& affectũ ad opus at/ tentiſſimus fuerit& ad ſtellas/ cõiungi cum ipſo mũdi ſpiritu:atqʒ cũ ſtellarũ radijs:per quos mundi ſpũs agit
atqʒ ita cõiunctũ/ eſſe ipſum quoq; in cauſa ut a ſpũ mũ/ di per radios quidã ſtellæ alicuius ſpiritus/id eſt uiuida quędã uirtus infundat᷑ imagini:potiſſimũ hominis tũc operãtis ſpiritui cõſẽtanea: Adiuuari quoqʒ ſuffumiga/ tionibus ad ſtellas accõmodatis opꝰ eiuſmodi: Qua te/ nus ſuffumigatiões tales aerẽ radios/ ſpiritũ fabri:lIma/ ginis materiã:ſic prorſus afficiũt. Ego uero odores qui/ dem tanq́; ſpiritui aeriq; natura ꝑſimiles:& cum accẽſi ſuntſtellarũ quoq; radijs cõſentaneos arbitror/ ſi Sola- res uel iouij ſunt afficere aerẽ ac ſpiritum uęghiementer ad dotes Soliſ:aut iouis:tũc dominãtis /oportune ſub ra dijs capiẽdas /atque ſpiritũ ſic affectũ ita donatũ/ poſſe uęhemẽtiore quodã affectumnõ ſolũ in ꝓprium corpus agere:ſed ꝓpinquum: pręſertim natura conforme qui/ demſſed debilius:& conſimili quadã afficere qualitate. Materiã uero imaginis duriorẽè ab odoribus& operan tis imaginatione ſuix minimũ quiddam ſuſcipere poſſe puto:piritũ tamẽ ipſum ab odore ſic affici/ ut ex am/ bobus unũ cõficiat᷑: Quod quidem ex eo patet ꝙ odor nõ agit ulterius in olfactũ/poſtq́ʒ ſatis ęgit. Olfactus em̃ & quoduis aliud a ſeipſo uel ſimillimo quopiam nihil patitur. Sed de his alibi. Proinde imaginationis inten- tionẽ:nõ tã in fabricãdis imaginibꝰ/ uel medieifus uim v

„„„ TZiber Tertius habere qᷓ in applicandis& aſſumẽdis exiſtimo: ut ſiꝗs imaginẽ(ut aiunt) geſtans rite factã: uel certe medicina ſimiliter utensopem ab ea uęhementer affectet:& ꝓ/ culdubio credat:ſperetqʒ firmiſſime:hinc certe qᷓ;pluri/ mus ſit adiumẽto cumulus acceſſurus. Nã ubi uel uirtꝰ imaginis ſiqua eſtitangentis carnẽ/ penetrat calefacta: ſaltẽ uirtꝰ in electa eius materia naturalis:uel certe me/ dicinæ uigor intus adſumptæ uenis ac medullis illabit᷑ lIouiã ſecum ferens ꝓprietatẽ:ſpiritus hominis in ſpm̃ eiuſmodi louiũ affectu/id eſt amore trãſfertur. Vis em amoris eſt trãſferre.Fides autẽ ſpesq; non dubia ſpiritũ hominis iam ita ꝑcitũ ſiſtit in ſpiritu louio penitus/ atqʒ firmat. Quod ſi quẽadmodũ Hippocrates& Galienus docent/ægrotãtis amor fideſq; erga medicũ inferiorem exterioremœ ad ſanitatẽ plurimũ cõferunt:lmmo uero fiduciã hanc Auicẽna plus inquit efficere qᷓ; medicinã: uantũ ad cœleſtẽ opem cõducere putandũ eſtr affectũ idẽq; nobis erga cœleſtẽ influxũ iam nobis inſitũ agen tem intus:uiſcera penetrantẽ? lam vVᷣo amor ipſe fideſq; erga cœleſte donũſępe cœleſtis adminiculi cauſa ẽ:atqʒ uiciſſim amor& fides hinc aliquãdo forſan ꝓficiſcitur: quod ad hocipſum iã nobis faueat clęmentia cœeli. Dee uirtute uerborũ/ atq; cantus ad beneficium cœ leſte captandum:Ac de ſeptem gradibus ꝑducentibus ad cœleſtia: Capitulum. xxj. Erba pręterea quędã acriore quodã affectu ꝓ/ u nunciataſuim circa imagines magnã habere ce- b ſent ad effectũ earũ illuc ꝓprie dirigendũ:quor ſum affectus intendunt᷑& uerba. Itaq; ad gro ardẽtiſ- ſimo quodã amore cõciliandos imaginẽ ſub Luna coe/ unte cum Venere in Piſcibus/ uel Tauro/ fabricabant: multis interim circa ſtellas uerbaq; curioſiꝰ obſeruatis: quæ referre nõ eſt cõſilium. Nõ enim philtra docem': ſed medicinas. Probabilius autem eſt effectus eiuſmo/ di uel per Venereos dęmonas cõfici:his operibus uer/

8
8— . 8 4—— 3 1 8 1 4 —. ———— 2—
——
*
B.
1.
EE EEs
E.
E
. B
*
2* er
8
—
De vita coelitus cõparanda. bisq; gaudentes:uel per dęmonas ſimpliciter ſeducto/ res. Nam dʒ Apollonium Theaneum ſępe Lamias de/
prehendiſſe& ꝓdidiſſe ferunt: Dęmonas ſcilicet quoſ-
dam ſalaces Venereosq;:qui formoſas puellas ſimulẽt, pelliciantq; formoſos:quos ut ſerpens elephantem ore: ſic illi illos ore uulua pariter exugant ac prorſus exhau-/ riant. Sed hęc Apollonius ipſe uiderit.iIn uerbis autem certis uim eſſe certam/ atq; magnam/ Origenes aſſerit
cõtra Celſum/& Sineſius/atqʒ Alchindus de magia diſ-
putantes. Item Xoroaſter uetans barbara uerba muta/ ri.lamblichus quoqʒ ſimiliter.ltem Pythagorici uerbis/ & cãtibus /jatque ſonis mirabilia quędam Phœbi& Or-/ phei more facere conſueti. Quod hebręorum antiqui doctores prę cęteris obſeruarunt: omnesq; poetæ mi/ randa canunt carminibus effici. Et grauiſſimus ille Ca/ to in re ruſtica in curandis beſtiarum morbis/ aliquan/ do barbaris cantionibus utitur. Sed pręſtat dimittere cantiones. Concentum uerd illum quo adoleſcens Da- uid Saulem ab inſania redimebat/ niſi myſterium iuſſe/ rit ad diuinitatem referri/ referet forte aliquis ad natu⸗ ram. Cum uero ꝓ ſeptem planetarum numero:ſeptem
uoq; ſint gradus/ per quos a ſupetioribus ad inferiora attractus uoces medium gradum obtinent/& Apol lini dedicantur.Infimum quidem tenent gradum mate riæ duriores /lapides atq; metalla:ac Lunam referre ui- dentur. Secundum in aſcenſulocum habent: quæ ex herbis/arborum fructibus/ gummis/ membris animali/ um componũtur:Reſpondentq; Mercurio: ſi ordinem in cœlo ſequimur chaldęorũ. Tertiũ pulueres ſubtiliſ- ſimi /eorũq; uapores ex prędictis electi: odoresqʒ ſim/ pliciter herbarũ& floꝶ ſ& unguẽtoꝶ ad Venerè ꝑtinẽ tes. Quartũny ba: cãtꝰ: ſoni: quæ oĩa rite dedicãt᷑ Apolli- ni muſicæ præ cęteris auctori. Quĩtũ uęhemẽtes ima- ginatiõis cõcęptꝰformę /motꝰ affectꝰ uim Martiã referẽ fes.Sextũ ratiõis hũanæ diſcurſiões deliberatiõeſqʒ cõ

Ziber Tertius
ſulte ‚tinentes ad iouẽ. Septimũ ſecretiores ſimplicio⸗
resq;ʒ intelligẽtiæ quaſi iã a motu ſeiũctæcõiũnctę diui- nis: deſtinatæ Saturno. Quẽ merito Sabath hebręi no- mine quietis appellãt. Quorſum hęc? Vt itelligas qus- admodũ ex certa herbarũ uaporũq; cõpoſitiõe cõfecta h artẽ tũ medicã /tũ aſtronomicã/reſultat cõmunis quę/ dam forma uelut harmonia quędã ſſiderũ dotata mune ribꝰ: ſic ex tonis primo quidẽ ad ſtellarũ normã electis: deinde ad earundẽ cõgruitatẽ inter ſe cõpoſitis/ cõmu nẽ quaſi formã fieri: atq́; in ea cœleſtẽ aliquam ſuboriri uirtutẽ. Difficillimũ quidem eſt iudicatu quales potilſi/
mũ toni qualibꝰ cõueniãt ſtellis:quales itẽ tonorũ cõpo ſitiones/ qualibꝰ pręcipue ſideribꝰ aſpectibusq; cõſenti/
ant. Sed partim diligètia noſtra/partim diuina quadam ſorte nõ aliter id aſſequi poſſumꝰ Andromacloi the/ riaca cõponenda diutiſſime fatigatus: actandẽ poſt di- ligentiã:diuina ſorte cõſecutus theriacæ uirtutẽ. Quod quidẽ cõtigiſſe diuinitus Galienus& Auicenna confir/ mãt. Immo uero totã medicinã exordiũ a uaticinijs ha buiſſe teſtis eſt lamblichus atq; Apollonius theaneus, ldeoqʒ Phœbũ uatem medicinæ pręponũt. Tres uero
potiſſimũ regulas ad hoc afferemus /ſi prius admonue
rimus ine putes nos in pręſentia de ſtellis adorandis lo qui:ſed potius imitandis& imitatione captandis. Ne/ que rurſum de donis agere credas/ quę ſtellæ ſint eleci- one daturæ: ſed influxu potius naturali. Ad quẽ ꝓfecto multiplicẽ/& occultũ: ita nos exquiſitis ſtudemus mo- dis accõmodare ſicut quotidie ad manifeſtum Solis lu men calorẽqʒ ſalubriter excipiendum noſipſos accom/ modamꝰ. Aptare Vo ſeipſũ ad occultas dotes eiꝰ atque mirificas/ ſoſiꝰ ſapiẽtis eſt officiũ. Sed iã ad regulas cãtũ
ſideribꝰ accõmodaturas pᷣueniamus. Prima eſtexgrere
quas in ſe uires quosue ex ſe effectus ſtella quęlibet& ſidus& aſpectus habeant: quæ auferant: quę ferant: At/
4 4
que uerborum noſtrorum ſignificatiõibꝰ hęc inſerere:

—
——
wr
———
— *
De vita coelitus cõparãda. Deteſtari quæ auferunt: ꝓbare que ferunt. Secunda:cõ ſiderare que ſtella cui loco maxime uel homini domi/ netur. Deinde obſeruare qualibus cõmuniter hæ regi- ones& perſonæ tonis utantur& cantibus: Vt ipſe ſimi⸗ les quoſdam una cum ſignificationibuſmodo dictis ad/ hibeas uerbis:quæ ſideribus eiſdem ſtudes exponere. Tertia ſitus aſpectusq; ſtellaꝶ quotidianos animaduer tere:atq; ſub his explorare /ad quales potiſſimũ ſermo/ nes cantus/motus/ſaltus/mores /actus incitari homĩes plęriq; ſoleant/ ut talia quędam tu ꝓ uiribus imiteris in cantibuscœlo cuidam ſimili placituris/ ſimilemq; ſuſcę pturis influxum. Memento uero cantum eſſe imitato-
rem omniũ potentiſſimũ. Hic enim intentiões/ affecti- onesq; animi imitatur:& uerba:refert quoq; geſtusmÜo
tusq; corporis& actus hominũ ſatq; mores. Tanq; uę/ hementer omnia imitatur&ʒ agit:ut ad eadẽ imitanda/ uel agenda tum cantantem /tum audientes ſubito ꝓuo cet.Eadem quoqʒ uirtute qaaas cœleſtia imitatur:hic
quidem ſpiritũ noſtrum ad cœleſtem influxũ: inde ue-⸗
ro influxum ad ſpiritũ mirifice ꝓuocat.lam uero mate/ ria ipſa cõcentus purior eſt admodum/ cœloq; ſimilior ; materia medicinæ. Eſt enim aer etiam hic quidem ca lens ſiue tepens ſpirans adhuc’& quodãmodo uiuens ſuis Piltulas articulis artubuſq; cõpoſituſſicut animal:
nec ſolum motũ ferens /jaffectumq; pręferens: uerũetiã
ſignificatum afferens quaſi mentẽ:ut animal quoddam aerium/& rationale quodãmodo dici poſſit. Toncku igitur ſpiritu ſenſuq; plenusſſi forte tum ſecũdum eius ſignificata:tum ſecundũ eius articulos atqʒ formam ex articulis reſultantẽ:tum etiam ſecundũ imaginatiõis af fectum/ huic ſideri reſpondeat /jaut illi/ non minorẽ in,/
de uirtutem q́; quęlibet alia compoſitio traijcit in can/
tantem:atq; ex hoc in proximũ auditorẽ:Quouſqʒ can/ tus uigorem ſeruat/ſpiritumqʒ canentis:Pręſertim ſi cã/
tor ipſe ſit natura phœbeus: uęhemẽtẽq;ʒ habeat uitalẽ
8

gLELiiber Tertius cordis ſpiritum aifß inſuper animalẽ. Sicut enim uirtus ac ſpiritus naturaliſſubi potentiſſimus eſt/ mollit ſtatim/ liquefacitqʒ alimẽta duriſſima/ atq; ex auſteris mox dul cia reddit:generat quoq; extra ſe ſeminalis ſpiritus ꝓ/ ductione propaginè ſic uitalis/ animalisq; uirtus ubi ef ficaciſſima fuerit ibi intentiſſima quadam ſui ſpiritꝰ per cantum ſtum concęptione agitationeq; in corpus pro- prium potenter agit /tum effuſione/ mouet ſubinde ꝓ./ pinquũ:afficitq; cum ſuum /tum alienũ ſiderea quadam proprietate/ quam tum ex ipſa ſui forma:tum ex electa temporis oportunitate concępit. Hac utiq; ratione ori/ entales meridionalesq; multi( pręcipue Indi)admiran/ dam feruntur in uerbis habere potẽtiã: utpote qui ma/ gna ex parte Solares ſunt: Vimq; nõ naturalẽ dico ſed uitalem& animalẽ habent ferme omniũ potentiſſimã: Et quicunq; in regionibus alijs maxime ſunt Phcœcbei. Cantus autẽ hac uirtute/ oportunitate/intentione con/ cęptus ferme nihil aliud eſt qᷓ; ſpiritus alter nuꝑ penes ſpiritũ tuũ in te cõcęptus/factusq; Solaris/& agens tum in teſtum in proximũ/ poteſtate Solari. Si enim uapor
& ſpiritus quidã jaliquando per radios oculorũ uel ali⸗
ter foras emiſſus faſcinare/jinſicere/ aliterq; afficere ꝓ/ ximum poteſt/ multo magis id ualet ſpiritus ab imagi/ natione cordeq; ſimul uberior ꝓfluens& feruentior: motuq;ʒ ualentior:Vt nõ omnino miꝶ ſit: morbos quol/ dam animi atq; corporis ſic auferri poſſe aliquando:uel
inferri:Pręſertim quoniã ſpiritus eiuſmodi muſicus 65 li⸗
prie tangit /agitqʒ in ſpiritũinter corpus animãq; me
um:& utrũq; affectione ſua prorſus afficientẽ. Mirabilẽ
uero in cõcitato canenteq; ſpiritu uim eſſe concedes: ſi Pythagoricis Platonicisqʒ cõceſſeris/ cœlũ eſſe ſpiritũ motibus tonisq; ſuis omnia diſponentẽ. Memẽto uero totã ꝓcedere muſicã ab Apolline. Atq; ea tenꝰ louẽ eſſe muſicũqua tenus eſt cũ Apolline cõcors. Venerẽ inſu/ per& Mercuriũ muſicã uicinitate Apollinis reporta-

ae Bkt miet ati pfu erm
cerdotes qͥſdã Indos narrẽt referre nõ expedit:nec etiã
De vita coelitus cõparanda.
re:Item ad hos quattuor dumtaxat attinere concentus. Tres uero reliquos uoces quidem habere non cantus. lam uero uoces tardas/ graues raucas/ querulas/ Satur/ no tribuimus: Marti uero cõtrarias ueloces/ acutaſq; d aſperas/& minaces:Medias uero Lunæ: Cõcentus aũt
loui quidẽ graues/& intentos dulcesqʒ& cum conſtan
tia lætos. Cõtra Veneri cũ laſciuia/& mollicie/ uoluptu/ oſos cantus adſcribimus.Inter hos uero medios/ Soli tri buimus& Mercurio. Si una cum gratia ſuauitateq; ſũt uenerabiles& ſimplices/& intenti/ Apollinei iudican/ tur. Si una cũ iucunditate remiſſiores quodãmodo ſũt/ ſtrenui tamẽ atq; multipliceſ Mercuriales exiſtunt. Tu igit᷑ horũ quattuor unũquẽqʒ cantibus tibi ſuis cõcilia/ bis:pręſertim ſi competẽtes cantibus ſonos adhibeas/ adeo ut cum eorũ more oportune canẽdo/& ſonando damaueris reſpõſuri ꝓtinns uideant᷑:uel inſtar Eccho: uel ſicut chorda quędam in cithara tremẽs/ quotiẽs ui- bratur altera ſtẽperata ſimiliter. Atq; ut uult Plotinus& lamblichus ita naturaliter id tibi continget e cœlo:quẽ/ admodum uel ex cithara reboatus: ſiue tremor uel ex oppoſito pariete fit Eccho. Profecto quotiens ex fre/ quenti quodam uſu/harmoniæ iouiæ/ uel Mercurialis/
uel Venereæ/ factæ uidelicet his regnantibus/ ſpiritus tuus ad hocipſum attentiſſime canens/ harmoniæque
conformatus euadit iouius/ uel Mercurialis uel Vene/ reus:lInterea Phœbeus euadit: ſiquidem Phœbi ipſius muſicæ ducis uirtus in omni conſonantia uiget: Atque uiciſſim ex cantu ſonoq; Phœbeo ipſe Phœbeus eua- dens uirtutẽ iouis interim tibi uẽdicas/& Veneris /atqʒ Mercurij. Rurſusq; ex ſpiritu ſic intus affecto/ſimiliter afficis animã atq; corpus. Memẽto uero orationẽ apte/ & oportune cõpoſitam/& affectu ſenſuq; plenam/ atqʒ uęhementem ſimilem cantibus uim habere. Quantam in orando potentiam Damis& Philoſtratus habere ſa-

Liber Tertius
quibus uerbis Apollonium euocaſſe manes Achillis a firment. Non enim loquimur nunc de numinibus ado/ randis:ſed de naturali quadã poteſtate ſermonis& can tus atq; uerborum. Eſſe uero phœbeã medicamq; in ſo/ no:& eo quidem certo potentiã: ex eo patet: ꝙ qui in Apulia tacti phalangio ſũt:ſtupẽt omnes/ſemianimeſq; iacent:donec certum quiſq; ſuumq; ſonũ audiat. Tunc enim ſaltat ad ſonum apte: ſudatq; inde/ atqʒ cõualeſcit. Ac ſi poſt annos decem ſimilem audiuerit ſonum ſſubi/ to concitatur ad ſaltũ. Sonum uero illum ex indicijs eſ/ ſe Phœbeum louialemq; coniſcio.
Quõ ſeptem modis nos cœleſtibus accõmodare poſſimus:& quibus Saturnus ſit maleficus: quibus ꝓ/
picius:quos lupiter a Saturno defendat:quõ cœlũ agat in ſpiritum& corpus& animam: Ca. xxij.
Voniam uero cœlum eſt harmonica ratione cõ poſitum/ moueturq; harmonice/& harmonicis motibus atq; ſonis efficit omnia: merito ꝑ har/ moniam ſolam non ſolũ homines: ſed inferiora hęc om nia ꝓ uiribus ad capienda cœleſtia pręparantur. Har/ moniam uero capacem ſuperiorũ /per ſeptem rerũ gra/ dus in ſuperioribus diſtribuimus. Per imagines uideli- cet(ut putant) harmonice conſtitutas: Per medicinas ſua quadam conſonantia tẽperataſ: Per uapores odoreſ qʒ ſimili concinnitate confectos:Per cantus muſicosſat qʒ ſonos: Ad quorũ ordinem/ uimq; referri geſtus cor/ poris ſaltusq; tripudia uolumus:Per imaginationis concęptus motuſq; concinnos: per congruas rationis diſcurſiones:per tranquillas mentis contemplationes. Sicut enim corpus per harmoniam quotidie ſuã id eſt per ſitum/& habitum/& figurã oportune lumini calori q; Solis exponimus: ſic& ſpiritum occultis ſtellarũ ui/ ribus cõparandis:per ſuam quandã ſimilem harmoniã/ imaginibus/ ut opinantur/& certe medicinis/ odoribus harmonice cõpoſitis comparatã. Et deniqʒ per ſpiritum

De vita coelitꝰ cõpaxãda. ſuperis ita paratũ(ut ſępe iam diximus) animã eiſdem exponimus atq; corpus. Animam inquã qua tenus affe/ ctu ad ſpiritũ inclinatur/& corpus.In anima uero nunc imaginationẽ/ rationem mentẽ ponimus. Poteſt utiq; imaginatio noſtra uel ꝓpter qualitatẽ/· motumqʒ ſpiritꝰ: uel per electiõem noſtrã: uel etiam utrinq; ita diſponi/ componi ſconformari Marti/ Soli ue/ut ſit e ueſtigio ꝓ/
rium influxus Phœbei uel Martij ſuſcęptaculũ. Simi- lter ratiojuel per imaginationẽ ſpiritũq; ſimul uel per deliberationẽ/ uel utrinq;/ſic ad louem imitatione qua/ dam comparare ſe poteſt: ut multo magis ob dignitatẽ pgꝓpinquitatẽq; ſuam ipſa louem capiat/& munera louis q́ᷓ; imaginatioſiue ſpiritus: quemadmodũ imaginatio ſpiritusqʒ eadẽ ratione multo magis cœleſtia capiũt/ q́; res/& materiæ quęuis inferiores. Mens deniq; contem platrix qua tenus ſeipſam non ſolũ ab his quæ ſentimꝰ: uerũ etiam ab eis quæ imaginamur communiter mori/- busqʒ argumentamur humanisſeuocat/& affectuintẽ/ tione/ uita ad ſeparata ſe reuocat: Saturno quodammo-
do ſe exponit. Huic ſoli ꝓpitius eſt Saturnus. Sicut em̃ Sol aĩalibus quidem nocturnis inimicus eſt/diurnis aũt eſt amicus:ita Saturnus hominibus/ uel uulgarem palã uitam agentibus uel ſiſdſeribue quidẽ uulgi conſuetudi
nem:uulgares tamen affectus/ non dimittẽtibus eſt ad/ uerſus. Vitam nãq; cõmunẽ cõceſſit loui:ſepatam uero ſibi uendicauit atq; diuinã. Mentibus autem hominum re uera hinc pro uiribus ſegregatis/ tanqᷓ́; ſibi cognatis quodãmodo eſt amicus. Nam& ſpiritibus ſublimẽ ha/ bitantibus aerem ipſe Saturnꝰ(ut Platonice loquar)eſt ꝓ loue: ſicut lupiter hominibus cõmunem agentibus uitã eſt iuuans pater. Nullis uero Saturnus eſt infenſi/ or:qᷓ; hominibus contemplatiuã uitam ſimulantibꝰ qui- dem nec agẽtibus. Hos enim nec Saturnus agnoſcit, ut ſuos:nec lupiter ipſe Saturni temperies adiuuat eos:q cõmunes hominũ leges/moresqʒ ꝗ cõmertia fugiunt.

VZiber Tertius Heęc enim ſibi lupiter uſurpauit(ut aiunt) ligato Satur/ no: Segregata Saturnus. Quãobrẽ Lunares illi populi, quos Socrates in Phędone deſcribit/ eminentiſſimam terrę ſuperficiẽ/& altiorẽ nubibus habitantes/ uiuentes ſobrij admodũ /frugibusqʒ cõtentii& ſecretioris ſapien. tiæ ſtudio religioniq; dediti/ Saturni fœlicitatẽ guſtãt: uitãq; agũt ita ꝓſperã /tam longęuã:ut nõ tam mortales homines/q́; immortales dęmones habe ant᷑. Quos he/ roas multi nominãt/ aureũq; genus Saturnio quodã ſ/⸗ culo regnoq; gaudens. Quod forſan aſtrologos Arabes uoluiſſe puto. V bi aiunt ultra lineã ęquinoctialẽ ad me/ ridiẽ eſſe ſubtiliſſimos habitatores quoſdã dęmonas: ꝗ nec oriri uideant̃ neq; mori:ibiq; poteſtatẽ habere Sa- turnũ caudãq; draconis. Quod ſane cõfirmare uidetur Albumaſar in libro Sadar dicens quaſdam Indiæ regio- nes Saturno ſubiectas eſſe: ibiq; homines eſſe ualde lõ- gęuos ac ſenio plurimũ extremo decedere.Rationẽcʒ; aſſignat:quonià Saturnus nõ lędat domeſticos: ſed ex/ ternos. Tu uero poteſtatẽ Saturni ne negligaſ. Hũc em̃ ferunt Arabes omniũ potẽtiſſimũ. Planetas ſane uires eorũ ſubire ſad quos accedũt:Oẽs uero ad eũ accedere potius qᷓ; uiciſſim:Planetasqʒ cõiunctos illi/ natura illiꝰ agere.Eſt enim ipſe inter planetas orbis ampliſſimi ca- put. Quilibet ſane planeta ſui orbis caput eſt/& cori d oculus. Saturnus item ſtellis proximus eſt innumeris: Primoq; mobili qᷓ;ſimillimus:longũ agit circũitum.Eſt altiſſimus planetarũ. Vnde ſoœlicem eum uocant: cui
ille fœliciter aſpirauerit. Et qᷓuis eum tanq́; a communi uita hominũ alienũ/plęrũqʒ maxime uereant᷑/placari ta men etiã cõmuni uitæ putant: ſiquãdo plurimã in aſcen
dente poteſtatẽ dignitatẽq; habuerit:aut lupiter eũ ſuꝰ fœliciter aſpexerit:uel in ſuis finibus excellenter accę/ perit: Alioquin influxus illius importune ſuſcęptus in materia pręſertim craſſa/ fit quaſi uenenũ: Sicut& ouũ putrefactione uel aduſtione fit uenenoſum: Vncle na/

. 7 7 f. De vita coelitus cõparanda. ſcuntur uel euadunt immũdi quidam ignaui triſtes in/ uidi:dęmonibus immũdis expoſiti: Quorum cõmerti/ um procul effugito. Nam Saturni uenenũ alibi quidem ſopitum latet ceu ſulphur a flamma remotũ.In uiuenti- bus uero corporibus ſępe flagrat atqʒ ut ſulphur accen/ b ſum non comburit ſold mfecf uapore etiam noxio om/ ania circũimplet atqʒ inficit ꝓpinquantes. Cõtra inflxũ 4. eius hominibꝰ cõmuniter peregrinum& quodãmodo diſſonum nos armat lupiter/ſtum naturali qualitate ſua: tum alimentis /medicinisq; certe ſuis /atqʒ(ut putãt)eti- am imaginibus /tum etiã moribus negocijsqʒ& ſtudijſ/ atq; rebus ad ipſum proprie ꝑtinentibus. Noxium ue- ro influxum Saturni effugiũt ſubeuntq; propitiũ: nõ ſo lum qui ad louem cõfugiunt:ſed etiam qui ad diuinam contẽplationẽ ab ipſo Saturno ſignificatãſtota mẽte ſe conferunt. Hoc enim pacto malignitatem fati deuitari poſſe Chaldęi& Aegyptij atq; Platonici putant. Cum enim cœleſtia nolint eſſe corpora uana:ſed diuinitꝰ ani. mata:atqʒ inſuper mentibus recta diuinis nimirũ illinc ad homines non ſolũ qᷓ;plurima ad corpus& ſpiritum pertinẽtia:ſed multa etiam bona quodãmodo in animã redundantia ꝓficiſci uolunt:nõ a corporibus in animã, ah ſed ab animis. Magis autem hęc pluraq; eiuſmodi a mẽ ge en. tibus ſuperioribꝰ cœlo ꝓfluere. Inter hęc ſi ratiões om- 1 nes aſſignare uolueris:quibus adductus Moſes ocium ſabbati mãdauit hebręis:forſan ultra ſublimiorẽ/ ſecre/ tiorẽqʒ allegoriã inuenies Saturni diẽ/ actionibus ciui/ libus bellicisq; ineptũ contẽplationibus aptũ: eoqʒ die diuinũ contra diſcrimina patrociniũ obſecrãdũ. Quod quidẽ impetrari poſſe aduerſum Martis& Saturni mi- nas Habrahã& Samuel/& plures hebręorũ aſtrologi- eleuatione mẽtis in deum uotisq;& ſacrificijs conſiten tur:pręcęptum illud Chaldęum confirmantes ſcilicetiſi mẽtẽ ad pietatis opus ardẽtẽ erexeris: corpꝰ quoq; ca/ ducũ ſeruabis.Cõſideratu dignũ ẽ illud lãblichi: Cœle/

LZiber Terrius
ſtia mundanaq; numina uires quaſdã in ſe ſuperiores
nõ nullas inferiores habere. Per has quidem effectibus
nos fatalibus deuincire:per illas autem uieiſſim ſoluere nos a fato: quaſi claues ut inquit Orpheus ad aperiẽdũ habeant& daudendũ. Multo igit᷑ magis diuinitas mũ/⸗
do ſuperior a fatali neceſſitate nos redimit. Explorata
quoq; digniſſimũ eſt hebraicum illud in mactandis ani,
malibus rebusq; noſtris ſacrificio diſſipandis mala cœ- litus imminẽtia a nobis ad noſtra deflecti. Sed hęc Pi⸗ co noſtro exploranda relinquimus. Deniq; ubicunq; di cimus cœleſtiũ ad nos dona deſcendere/ intellige tum corporũ cœleſtiũ dotes in corpora noſtra uenire ꝑ ſpi- ritum noſtrũ rite paratum: tum eadẽ prius etiam per ra dios ſuos influere in ſpiritũ naturaliter: uel quomõcũqʒ illis expoſitum:tum etiam animarum cœleſtium bona/ partim in eundẽ ſpiritum per radios ꝓſilire/ atqʒ hinc ĩ noſtros animos redundare: partim ab animis eorũ uel ab angelis in animos hominũ illis expoſitos peruenire. Expoſitos inquã non tam naturali quodã pacto/ qᷓ; ele/
cctione arbitrij liberi uel affectu. Sũmatim uero quicũqʒ
uoto /ſtudio/uita/ moribus beneficentiã actionẽ ordine cœleſtium imitant᷑: eos exiſtimato tanq́; ſupernis ſimi/ liores:ampliores illinc dotes accipere: homines autem artificioſe cœleſtium diſpoſitioni diſſimiles/ atque di/
ſcordes/& clam eſſe miſeros:& deniq; palam infœelices
euadere.
Vt ꝓſpere uiuas agasq;:in primis cognoſce inge/ nium:ſidus:genium tuũ:& locum eiſdẽ cõuenientem: Fiic habita: Srofeiſlonem ſequere naturalẽ: Ca.xxiij. Vicãqʒ; ſanæ mentis ſuiq; compos naſcitur/ eſt a d cclo ad honeſtum aliquod opus& uitæ genus
naturaliter inſtitutus. Quiſquis igitur cœlum optat habere ꝓpitiũ:hoc opus:hoc genus in primis ag/ grediatur:hoc ſedulo ꝓſequatur. Cœlum em̃ ſuis Hauet
inceptis.Ad hocipſum uero præ cęteris es natura fact:

1———2
=
I
——— — ——
—
tota cõſentit antiquitas) Vnicuiq; naſcenti eſſe dęmo-/ nẽ quendã uitæ cuſtodẽ ipſo ſuo ſidere deſtinatũ. Qui
E
De vita coelit cõparãda.
quod primũ a teneris annis agis loquerisfingis/ optas omnias/imitaris/ quod tentas frequẽtius quod facilius ꝑagis quo ſummopere pficis/quo præ cæteris delecta- ris: Quod relinquis inuitus:Hoc eſt ſane ad quod te cę lum rectorq; cęli genuit. Ea tenus igitur tuis fauebit i- cęptis: aſpirabit uitæ:qua tenus genitoris ipᷣius auſpi cia ꝓſequeris:Pręſertim ſi ueꝶ ſit Platõicũ illud(ĩ quo—
b
& ad hocipſum officiũ adiuuet:cui naſcentem cœleſtia deputarũt. Quicũq; igitur ꝑ argumenta quæ modo dix imus ſuum ingeniũ perſcrutatus: ita naturale ſuũ opus inueniet inuenerit ſimul ſuũ ſidus& dęmonẽ. Quorũ exordia ſequens aget ꝓſpere uiuetq; fœliciter:Alioqn
& fortunã experietur aduerſam& cœlum ſentiet ĩimi/
cum. Duo igit᷑ ſunt præ cęteris hominũ infortunatorũ genera:Alterũ eorũ qui nihil ꝓfeſſi nihil agunt. Alteꝶ eorũ/ qui ꝓfeſſionẽ ingenio alienã ſubeunt:genioq; cõ/
trariam.Illi quidẽ ignauia torpent: interim ad actiones
incitãte cœlo ſemper agente:Hi dum aliena a patronis cœleſtibus agunt/ fruſtra laborant ſupernis deſtituti pa
tronis. Primũ quidẽ antiquo ꝓuerbio confirmat᷑: Dei
uuant facientes: i ũdũ ꝓ/
uerbio ſimili: Nihil agas inuita Minerua. Ob hanc arbi/
tror rationẽ louem in Pythagoricis carminibꝰ obſecra/ ri:ut uel ipſe tot malis leuet genus humanũ: uel ſaltem quo duce dęmone utamuroſtẽdat. Proinde operepre-/ cium fuerit indagare: ad quã potiſſimũ regionem habi/ tandã& excolendã te tuũ ſidus/dęmonq; tuus ab initio
deſignauerit. Ibi enim magis aſpirãt. Ea uero eſt/in quã
primũ ꝓfectus/ſſpũs tuus quodãmodo recreatur/ ubi ſẽ/ ſus uegetior permanet:ubi corporiſ habitudo ualidior: Vbi magis plęriqʒ fauent:ubi uota ſuccedunt.Heęc igi/
tur experire. Hanc regionẽ elige: Hanc cole fœiciter.
Hinc uidelicet diſceſſurus infœlix:niſi& rediturus/&
1 Siij

diſcordẽ:uitãq; laborioſam atqʒ ſollicitã.
Ziber Tertius ad ſimilia pergas.Sed interea frequẽtibꝰ in hacregione motibꝰ te exerce:gyrosq; quoſdã cœleſtiũ inſtar agito. Motu em̃ circũituqʒ eiuſmodi genitus ſimilibus conſer uabere.Quantũ pręterea ad habitationẽ pertinetſ utili/ ter recordabere:Sicut alimenta uitæ neceſſaria rus qui- dem urbi ſuppeditat/ urbs uero conſumit: ſic& ipſã ui/ tã ruſticatiõe frequẽtiſ ubi tędium te minime cœperit/ plurimũ augeri: Sed urbano cũ ocio tũ neocio cõteri. Quãtũ uero ad habitationẽ ſimul& ꝓfeſſionè ſpectat illud orientaliũ aſtrologorũ minime contẽnendũ: uide/ licet mutatiõe nominis/ ꝓfeſſiõis habitus/ uictus loci/ cœleſtẽ influxũ nobis tũ in melius tum in deterius per/ mutari. Dęmones quoc; uel cõmutari: uel ad eoſdem aliter hic& alibi nos habere/ Platonici iudicabunt. Dę- monem uero uniuſcuiuſqʒ cuſtodẽ aſtrologi cũ Platõi/ cis geminũ eſſe poſſe cõſentiunt:alterũ quidẽ geniturę ꝓprium:alteſ uero ꝓfeſſionis.Et quoties ꝓfeſſio cum natura cõſentit/eundẽ utriuſq; dęmonẽ:uel certe ſimil/ limũ nobis adeſſe:uitãqʒ inde noſtrã magis ſecum fore concordem atq; tranquillã: Sin autem ꝓfeſſio diſſidet ab ingenio /dęmonẽ acquiſitũ arte eſſe a genio naturali
(Jalis aũt uni/ cuiqʒ dęmon ab ipſa generatiõòe pręſit cupiẽtibus inue- nire/ Porphyrius regulã inueſtigat ex planeta domino genituræ. lulius firmius planetã genituræ dominũ eſſe inquit: uel eũjqui plures illic habeat dignitates: uel ex firmiori ſententia potius ſeum cuius domicilium mox petitura ſit Luna poſt ſignum/ quod homine naſcente iam tenet:Sed dęmonẽ nõ eadem regula putat inueſti-
andũ. Veꝶꝛ ex Chaldęorũ opinione a Sole potius aut Pna Sole ꝗdẽ ad Lunã in natiuitate diurna ſ a Luna uiciſſim ad Solẽ in natiuitate nocturna. Vt computato inter hęc interuallo/ æquale ſpacium pergas ab aſcẽden tis gradu deſcẽdens:& in quem terminũ deſinis anim/
**
aduertas. Cuius em̃ ſtellæ eſt illee terminus: eiuſdẽ eſſe 6

De vita coelitus cõparanda. dęmonẽ arbitrant᷑. Sũmatim uero a domino genitura ſimul atq; dęmone tenorẽ uitæ fortunã pewpediere ſo/ lent. Fortunã adiunxi:qm̃ nõ nulli partẽ fortunæ/ eadẽ ferme cõputãt ratiõe. Optabãt ueteres ſuũ ad ſe dęmo-/ nẽ ab aliquo cœli cardine deſcẽdiſſe: Ab oriẽte uideli- cet uel occidete uel medio utrinq; cœlo: Aut ſaltẽ ab un decima uel ꝗnta plaga. Vndecima ꝗdẽ medio ſupra ca/ put nr᷑m cœlo ſuccedit: ac bonus dęmon cognominat᷑; & aſcẽdentẽ ab oriẽte gradũ aſpicit ex ſextili. Quinta uero cœlo antipodũ medio ſuccedit/ appellaturq; bona fortunaſ& aſcẽdentẽ gradũ cõtuet᷑ ex trino. Optabant tertio loco dęmonẽ ſi modo a cadenti plaga uenerit ſal/ tẽ uel a nona ueniſſe/ uel a tertia. Nona em appellat᷑ de- us:tertia Vo dea. Et illa aſcẽdentẽ gradum ex trino hęc aſpicit ex ſextili. Cadẽtes Vo duodecimã/ atq; ſextam exhorrebãt. Illã ſane malũ dęmonẽ: hãc malã fortunam cognominãtes. 4os aũt optare pręterita/ſuꝑuacuũ ar/ bitrati monemꝰeaſdẽ plagas/ quas illi ꝓ dęmonibus for tunisq; optabãt obſeruari ꝓ planetis& ſtellis ad opus efficiẽdũ accõmodãdis:ut uel ſint in angulis aut ĩ duabꝰ quas diximus ſuccedẽtibus:aut ſaltẽ in duabus dũtaxat cadentibus:quas antea nominauimus. Neq; enim ab re Solem nona gaudere dicunt:Lunã tertia: louem unde/ cima: Venerem uero quinta. Hæ nanq; gradũ conſpici- unt aſcendentẽ. Sed redeamus ad inſtitutũ. Siue igitur ab illa quã in ſuꝑioribus narrabã experiẽtias diligẽtiaqʒ: ſiue ab hac arte ſ quã modo recenſui primũ inueſtige/ mus naturæ dęmonisq; inſtinctũ: infortunatũ eſſe ceſe/⸗ bimus qui officiũ nullũ ꝓfitet᷑ honeſtũ. Nã& ducẽ pro/ feſſionis reuera nõ habet/ꝗ opus honeſtũ nõ aggredit᷑: Et ducẽ naturalẽ uix ullũ habet: Quoniã ſtellaꝶ dęmo- nũqʒ ſiue angeloꝶ ducũ diuinitus ad cuſtodiam diſpo- ſitoſꝶ officiũ eſt agere ſẽper& excellẽter atq; latiſſime. Infortunatũ inſuꝑ eũut ſupra diximus qui ꝓfeſſiõe na- turæ cõtraria: diuerſum a genio ſubit dęmonẽ Meanne, b b 1 un

Liber Tertius
to uero ꝓ dignitate ꝓfeſſionũ digniores gradatim acci
i dęmones ſeu mauis angelosatqʒ ĩ gubernatiõe pub/⸗ —— digniores.Poſſe uero artem uitæq; tenorẽ ac-⸗ cipi genio&ʒ ingenio nõ contrariũ neq; loge diuerſũ: etiã ſi ad excellentiora ꝓceſſeris. Memẽèto rurſus fami/ liaritatẽ eorũ inire: quibus gratiæ cœleſtes afflant. Qd ex bonis animi corporis fortunæ perpẽdeſ. Sicut enim
odor ex muſcho: ſic ex bono boni nõ nihil exhalat in ꝓximũ: ac ſępe perſeuerat infuſum. Mirificus autem ſo ret cœtus triũ fœliciũ uel duorũ iter ſe mirabiliter redũ/
dantiũ. Memento deniq; effrenatos/& impudentes d malignosac inſœlices ꝓcul fugere. Hi nanq; malorum
pleni dæmonũ uuel radioꝶ i malefici ſunt:& tanq́ʒ lepro/
ſi peſtilentesq; non ſolũ tactu nocent: ſed ꝓpinquitate
etiã& aſpectu. Sane ꝓpinquitas ipſa corporũ animato/ rũ putat᷑ eſſe cõtactus: ꝓpter efficacẽ uaporũ exhalati- onẽ foras a calore /ſpirituaffectu /manantem. Maxime uero peſtilens erit flagitioſorũ familiaritas atq; crudeli/ um:ſi uerũ fuerit:poſt uegetalẽ uitã menſe louisid ẽ ſe/
cundo nobis infuſam/ deinceps menſe Martis id eſt ter tio ſenſualẽ animã infundi ꝑturbationibus mancipatã.
Sic em̃ qui ꝑturbatiõe ferunt᷑ Martis pleni Martiali cõ tagione ꝓpinquos inficiunt. Cõtraria uero ratione con ſuetudo frequens contiguũq; cõmertium cum fœlicib
excellentibusqʒ ut diximus ꝓdeſſe mirifice conſueuit.
Apolloniũ Theaneũ ferũt/ Epheſi deprehendiſſe ſenẽ/ ſub cuius figura lateret dęmon qui ſola pręſentia totã
ciuitatẽ peſte cõtaminabat. Quantũ uero Socrates mul tis pręſentia ſola ꝓfuerit/ Kenophon& Plato teſtant᷑.
Quarationelitterati cognoſcant ingeniũ ſuum:ſe/
quanturq; uictũ ſpiritui cõſentaneum: Ca.xxiiij.
Vonã uero litterarũ ſtudioſis loquor/ recorda/ qg riunũquẽq; uolo litterarũ amore captũ in pmis ſe eſſe Mercurialẽ: Pręterea Solarẽ qua tenꝰ ip-
ſe Mercuriꝰ ẽ Solaris. At; hęc cõmunis his oĩbꝰeſt con

— —
5—— 4 3 9— 2—— 8—.
2“ 3——„ . 88 ——— 3—* 2. 1
————— 155——
—
4
7
—
gius.— 3
4
quonidã ſira phoœbè quidẽ materiã ſuppeditaſſe ꝑpau-
cam:Phœœbeũ uero ſpiritũ infudiſſe ᷓplurimũ. lmmo quotidie humores alimetaqʒ in corpore in ſpm̃ maxi/ ma quadã ex parte reſoluere. Vnuſquiſq; igit ueſtrum totus eſt ferme ſpiritus. Spiritalis inq́; homo quidã ter/ reno hoc corpuſculo ꝑſonatus:Spm̃ ante alios ppetuo quodã labore fatigãs:ut ipſi præ cęteris ſit aſſidue ſpũs recreãdus:& in ſenectute pręterea in qua cõiter euadit craſſiorad ſubtilitatẽ ꝓpriã reuocandus. Scitis ꝓfecto craſſum corpus craſſis elemẽtis quattuor ali. Scitote igi tur ſpiritale corpus ſuis quibuſdam tenuibus elementis quattuor enutriri. Huic em̃ uinũ eſt ꝓ terra. Odor ipſe uini uicẽ gerit aquę. Cãtus rurſum& ſonus agit aerem: Lumẽ aũt pręfert igneũ elemẽtum. His ergo quattuor pręcipue ſpiritus alitur uino inqꝗᷓſeiusqʒ odore& cantu ſimiliter atq; lumĩe. Sed neſcio quomodo ab Apolline

Liber Tertius
primũ exorſi incidimus mox in Bacchum. Et merito 5 dem a lumine peruenimus in calorẽ:ab ambroſia in ne/ ctar:a ueritatis intuitu in ardentẽ ueritatis amorẽ. Eta/ tres certe ſunt indiuiduiqʒ comites Phœbus atque Bac- chus.llle adẽ duo potiſſimũ uobis affert lumẽ uidelicet atq; lyrã. Hic itẽ pręcipue duo/ uinũ odorẽq; uini ad ſpi ritũ recreandũ: MHnk uſu quotidiano ſpiritus ipſe tan/ dem Phœbeus euadit& liber. Quãobrẽ ita uos ad ex/ cipiendũ Solis lumẽ quotidie cõparate/ ut zua tenꝰ de/ uitata deſtillatione quadam& exiccatione fieri poteſt frequẽtiſſime ſub luce uiuatis:ſaltẽ in cõſpectu lucis/ tũ eminus /tum cõmiv /tum tectiſtum aperti ad uſũ ubiq ueſtrũ uitalẽ Solis potentiã tẽperantes:atq; igne referẽ tes in nocte Solem: citharæ cantusq; interim nõ obliti. Spirate uero ſemper& uigilãtes& dormientes aerem uiuũ jaerẽ luce uiuentẽ. Similiter habere uos oportet ad merũ Bacchi donũ Apollinis beneficio ꝓcreatum. Eadẽ igitur ꝓportione qua lumenaccipite uinũ. Abun de quidẽ quatenus nec deſtillatio nec exiccatio/ qualẽ dixi ebrietasue cõtingat. Atq;ʒ pręter ſubſtantiam uini quotidie bis accęptã /odorẽ eius frequẽtiꝰ haurite /par/ tim quidẽ os ubi ſpiritus fuerit recreandus/ colluentes mero: partim lauãtes eodẽ manus:partim naribus& tẽ- poribus admouentes. Satis iam fratres collocuti ſumuſ: ſatisq; combibimus:Ergo Valete. b De Aſtronomica düLentis in liberis ꝓcreandis:ln pręparandis epulis:In ædificijs& habitatione/ atq; ue-
ſtibus:& quãtum curare talia liceat: Ca.xxv.
Ed iuuat etiam parumper alloqui ſeuerũ religi/ ſ onis antiſtitẽ. Dic age quid nam in aſtrorũ uſu dãnas antiſtes? Quicquid inquies arbitrio no/ ſtro detrahit:quicquid unius dei cultui derogat. Eadẽ eeo tecum nõ damno ſolum: ſed etiam ualde deteſtor.
Execraris quinetiam ſcio atq; ego inſuper perhorreſco non nullos /qui cum deũ exoratũ uolunt ad louẽ in me/
X

De vita coelitus cõparanda.
dio cœlo uaſtum illud draconis caput ſubeuntẽ tam mi⸗
ſeri qᷓʒ ſtulti confugiunt ab ipſo uidelicet dracone/ qui quondã e cœlo corruit/tertiã ſtellarũ partem ſecum tra/ hiens deniqʒ deuorãdi. Verũ cõcedes ne cõtractibus/ matrimonijs colloquijsitineribus ſimilibusq; operibꝰ peragẽdishoras oportunas eligere: Nõ facile te his aſ-
enſurũ uideo: neſcio quid arbitrio metuentẽ. Ego igit᷑/ & ſi theologus ille Magnuſ Albertus iſta dabit: Et ratio quędã forte dictabit:per electionẽ ipſam ad arbitriũ ꝑ/ tinentem cœleſtia ita prudẽtiæ noſtræ uſui ſubijci’ quẽ- admodũ herbæ medico ſubminiſtrãt: tibi tamẽ potius ĩ pręſentia credam. Et q́; tu difficile nunc ea permittis:tã facile ipſe dimittã. Obſeruationes uero Lunæ ideoque aliarũ ſtellarum ad morbos curandos:& idcirco ad re- media pręparanda iamdiu(ut arbitror)permiſiſti. Con ceſſum quoq; abs te/& inſuper approbatũi creſcẽte Lu na ſeadẽq; aucta lumine/ nec aliũde infortunataſſemini- bus agros ſpargere uites oleasqʒ ſerere. Cur non igitur ad plantandũ(ut cynice loquar)hominẽ utamur benefi cio Lunæ louiſq;& Phœbi? Nã Veneris quidẽ ad hęc officio ſemper utimur:Sed rectius modo dixiſſem/ſeꝑ utuntur: Nã ipſa mihi Venus eſt Diana. Quid item de uictu dicemus? Nõne licebit/& ꝓderit ſub fœlici ſide/ re ſtum autumno uinumſtum indies panem epulaſq; cõ ficere? Ac ſi nequeamus ĩ his pręparã dis aſpectus ſide/ rum expectare:expediet ſaltẽ Aendeles accipere/ uel aliter angulares Solemlouem Venerem /atq; Lunam. Sic em̃ omnia quibus utimur fœliciter affecta coœlitus/ fœliciter nos afficient. Hactenus te uideo abſq; contro/ uerſia cõceſſumꝶ: niſi forte dicasita uitam noſtram nihil fore aliud qᷓ; perpetuã ſeruitutẽ. Ad hęc ego ſubijciam: fruſtra mortales cumulandis pecunijs& honoribus ſer/ uituros/ quibus ſunt perpetuo mancipati: niſi interim diligentia phyſica dies uitæ ſibi plures accumulent.
Aut igitur ſoli deo ſeruiantquod quidẽ eſt potiſſimũ
A
— —ÿ———2 4
—
—

Ziber Tertius
aut ſicui pręterea ſeruituri ſunt/ uitæ tũ ualidæ= tum lon ægę potius ꝗᷓ pecunijs honoribuſqʒ uanis indulgeãt. Con cordes ergo ſumus. Sed nunquid uel domos fundabũt temere uel infauſtas habitabũt? Vbi cõtagioſa quędã calamitas ędificij ferme ſic inficit habitante/ ut ueneno/ ſus peſtilẽtiæ uapor etiã ad bienniũ in pariete ſeruatuſ. Qualis etiã ex epidimia latens in ueſte/diu poſtea utẽ/ tem inficit incautũ/ atq; perdit. At poſtꝗᷓ hic in ueſtium incidimus mentionẽ/ phibebis ne pie pater in ueſte cõ ficiendauel primũ induẽda ſpiraculũ Veneris diligen/ ter aucupari? Quo quaſi Venerea facta ueſtis:ſimiſiter ꝓſpera quadã corpus/& ſpiritũ afficiat qualitate. Non ne medici uetant uulpiũ pelles? Agninas ꝓbant? Non aliter forte ſidus indies quaſi naſcentes ueſtes afficit q́ʒ ſemel ab initio natas. Veſtes quidẽ& cętera artis ope/ ra certã a ſidere qualitatẽ accipere/ Thomas Aquinas ĩ libro de fato confirmat. Tu igit᷑ affirmabis. Infectas ue/ ro ueſtesſutentẽ inficere/ etia teſtis ẽ ſcabies atqʒ lepra. Deniq; ſi populi uitæ conſulis(ut opinor) iſta ꝑmittes. Atqʒ ego permiſſione tua conſulã obſeruanda.Sin autẽ eiuſmodi moribundæ uitæ curã/ non improbas quidẽ/ ſed negligendã mones:ego quidẽ negligo: melioris ui/ tæ fiducia frętus: cęterisq; ſiliter cõſuſo faciendũ. Vale. Quomõ per inferiora ſuꝑioribus expoſita dedu/ cantur ſuperiora:& ꝑ mundanas materias mundana po tiſſimum dona: Capitulum. xxvj. EHd ne longius digrediamur ab eo /quod inter/ ſ pretantes Plotinũ inſtituimus ab initio breui/ b ter ita collige. Mundus ab ipſo bono(ut Plato una cum Timęo Pythagorico docet)q́; optimus effici poteratſẽ effectꝰ.Eſt igit᷑ nõ ſolũ corporeꝰ:ſed uitæ ĩiſuꝑ & intelligẽtiæ particeps. Quãobrẽ pręter corpꝰ hoc mũ di ſenſibꝰ familiariter manifeſtũ latet in eo ſpũs corpus
quoddã/ excedẽs caduci ſẽſus capacitatem. ſ
OlLle 40 n ſpũ uiget aia: ĩ aĩa fulget ĩtelligẽtia. Atq; ſicut ſub Lũa nec miſcet

——————
8
—
2 8 4 4 AAnAG ——
——
- — E*
8
————=
De vita coelitus cõparãda.
aer cum terra niſi per aquã:nec ignis cum aqua:niſi per
aerem: ſic in uniuerſo eſca aufdmuliue fomes ad ani· eipſe quẽ ſpiritum appel
mam corpori copulandã ſ eſt i lamus. Anima quoq; ſomes quidã ẽ in ſpiritu corporeq; mundi/ ad intelligentiã diuinitus conſequẽdã: Quem/ admodum ſumma quędã in ligno ſiccitas ad penetratu- rum oleum eſt parata. Oleum huic imbibitũſpabulũ eſt ad ignem: Ad calorẽ dico ꝓ xime. Calor ipſe luminis ẽ uehiculum:ac ſi lignum hoc eiuſmodi ſit/ut igne pręſẽ/ te fulgeat nõ uratur:qualia quandoq; uidimus/iam er
exemplo uidebimus:utrum uel homo: uel aliud quid⸗
dam ſub Luna/ certis quibuſdã pręparamentis: partim quidẽ naturalibus: partim arte quęſitis/ uitalia: atq; etiã 58 intellectualia quędam bona oportune quodãmo/ do deſuper accipere poſſit. V erũ quod hic ad religionẽ ſpectat Aſcaricn us alibi: ubi Plotinus in medium hęc adducet.Quod uero ad naturales ſpectat influxus/qua/ leſcunqʒ ſint deſuper ueniẽtes:ſcito eos in nobis mate/ rijsq; noſtris ita demum per artẽ cõparari poſſe: quãdo fomenta nobis noſtrisqʒ ad illos natura ſubgeſſerit: cœ/ lumq; ad eoſdẽ oportunius cõſpirauerit. Non ne in ip/
ſo fœtu natura fętus ipſius artifex:cum certo quodã pa/- cto corpuſculum affecerit/figuraueritqʒjhocipſo ſtatim pręparamento uelut eſca quadã ſpiritũ ab uniuerſo de/ ducit? Perq; hũc uelut fomitẽ:uitam haurit/ atq; aiam?
Ac deniq; per certã animæ ſpeciem diſpoſitioneq; /cor-
pus ita uiuens dignum eſt pręſentia mentis tãdem do/ natæ diuinitus. Vbiq; igitur natura maga eſt ut inquit Plotinus atqʒ Sineſius/ uidelicet certa quędam pabulis ubiq; certis ineſcans:non aliter c centro terræ grauia
trahens:Lunæ concauo leuia: Calore folia: humore ra- dices:cęteraqʒ ſimiliter. Quo quidem attractu ſecũ ipᷣo
deuinciri mundũ teſtantur ſapientes lndiſdicẽtes mun
dum eſſe animal paſſim maſculũ ſimul atq; fœminam:
mutuoq; membrorũ ſuorum amore ubiq; coire ſecum/

Tiber Tertius
atq; ita cõſtare: uinculũ uero mẽbrorũ ineſſe e inſitam ſibi mentẽ:quæ totã infuſa per artus agitat moſe& ma- gno ſe corpore miſcet. Hinc Orpheus naturã ipſi mun di ſouẽq; mũdanũ/ marẽ appellat& fœminã. Vſq;adeo mutui partia ſuarũ cõiugij ubiq; mũdus eſt auidus. Eſſe uero maſculinũ ſexũ fœminino ubiq; cõmixtũ declarat illinc quidẽ ordo ſiacie. Vbf pręcedens ꝑpetuo dein/ ceps ordine maſculinũ eſt: ſubſequens ſœmininũ. Pinc uero arbores/atq; herbæ: Quæ etiã ſicut anĩalia utrunq ſexum habẽt. Mitto ꝙ ignis ad aerẽ/ aqua ad terrã ma/ ſculi uicẽ tenet ad fœminã:Vt nõ mirũ ſit mẽbra inter ſe mundana& omnes eius articulos Imutuũ cõiugium cõcupiſcere. Quod& planetæ cõciliant/ partim quidẽ marespartim uero fœntinæ. Pręcipue uero Mercurius maſculus atq; fœmina/ hermaphroditi pater. Quod ſa, ne animaduertẽs Tericulrina, pręparat agrum ſeminaq; ad cœleſtia dona: Et inſitlonibus Huibuſda uitã plantæ Propagar,de ad ſpeciẽ alterã melioremq; ꝑducit. Simi/ ia quędã efficit medicus/& phyſicus/& chirurgicus in corpore noſtroitum ad noſtrã fouendã /tum ad uniuer/ ſi naturã uberius comparandã.ldem quoq; philoſophuſ naturaliũ rerũ aſtrorũq; peritus/quẽ ꝓprie magũ appel lare ſolemꝰ certis quibuſdã illecebris/ cœleſtia terrenis oportune quidẽ:nec aliter inſerens q́ inſitionis ſtudio- ſus agricola ueteri recentẽ ſtipiti ſurculum. Quod Ptolemęus ualde probat/ affirmans eiuſmodi ſapientẽ/ ſic aſtrorum opus adiuuare poſſe: quemadmodũ agri- cola terræ uirtutem. Subijcit magus terrena cœleſtibꝰ, immo inferiora paſſim ſuperioribus: ut proprias ubiq ſeminas ſuis maribus fęcundandas:ut ferrum magneti trahendũ:ut camphorã aeri feruenti ſugẽdã: ut cryſtal/ lum Soli illuminandũ: ut ſulphur& ſublimẽ liquorẽ ac- cendendũ flãmæ: ut oui teſtã uacuã impletam rore/ Soli eleuandã /immo ut ouũ ipſum gallinæ fouendum. Pręterea ſicut nõ nulli fouẽtes ouaſetiã ſine animalibus
gerne inner gelente tcbem) wält:u nahlem Nelol rrülia urd ſe udsi domn

B—
De vita coelitus cõparanda. uitã illis ex uniuerſo cõciliãt:& ſępe materiaſ quaſdam oportune parantes abſq; ouis manifeſtisqʒ ſeminibus, animalia ꝓcreãt: ut ex ocimo ſcorpionem: apes ex bo- ue: ex ſaluia auem merulæ ſimilem: V itam uidelicet a mundo materijs certis oportunisqʒ tẽporibus adhiben teſ: Sic& ille ſapiẽs ubi cognouit quæ materię /ſiue qua/ les partim inchoatæ natura/ partim arte perfectæ:& ſi ſparſæ fuerint congregatæ qualem cœlitus ĩfluxum ſu- ſcipere poſſint:has eo regnante potiſſimũcolligit/prę/ parat adhibet: ſibiq; per eas cęleſtia uendicat. Vbicũq; enim materia guf m ſic ſuperis expoſita eſt/ ſicut ſpe/ culare uitrum uultui tuo/pariesqʒ oppoſitus uoci/ſubi/
to ſuperne patitur ab agente uidelicet potentiſſimo a poteſtate uitaqʒ mirabili ubiqʒ pręſente/ uirtutemque paſſione reportat. Non aliter q́;& ſpeculum imaginem repreſentat ex uultu:& ex uoce paries Eccho. His fer- me exemplis ipſe Plotinus utitur/ubi Mercurium imi⸗ tatus ait: ueteres ſacerdotes/ſiue magos in ſtatuis ſacri- ficijsqʒ ſenſibilibus diuinum aliquid/ ã& mirandum ſu/ ſcipere ſolitos. Vult autem una cum Triſmegiſto per materialia hęc non proprie ſuſcipi numina penitus a materia ſegregata: ſed mundana tantum/ ut ab initio dixi!& Syneſius approbat. Mũdana inquam/ id eſt ui⸗ tam quandã/ uel uitale aliquid ex anima mũdi& ſphę- rarum animis atqʒ ſtellarum: uel etiam motũ quẽdam/ & uitalem quaſi pręſentiã ex dęmonibus:lmmo inter/ dum ipos dęmonas eiuſmodi adeſſe materijs Mercu-/ rius ipe quem Plotinus ſequitur inquit/ dęmonas aeri⸗ os non cœleſtes: ne dum ſublimiores: ſtatuasq; Mercu rius ipᷣe cõponit ex herbis/arborib us lapidibus/ aroma/- tis naturalem uim diuinitatis(ut ip̃e ait)in ſe habenti/ bus: Adiungit cantus cęleſtibus ſimiles: quibus ait eos delectari/ ſtatuisqʒ ſic adeſſe diutius/& prodeſſe homi⸗ nibus uel obeſſe. Addit ſapientes quondam ægyptios: qui& ſacerdotes erant/ cũ non poſſent rationibus ꝑſua-
„ 2——— * 8*—— 1 8 — ¹ 1——
A
8
———ͦͦ———
2
————

Liiber Tertius dere populo eſſe deosid eſt ſpiritus aliquos ſuper ho- minese xcogitaſſe magicũ hoc illicium/ quo dęmonas allicientes/ in ſtatuas eſſe numina declararent. Sed lam- blichus damnat ægyptios ꝙ dęmonas non ſolum ut gra dus quoſdam ad ſuperiores deos inueſtigandos accę/
perint:ſed plurimũ adorauerit. Chaldęos uero dęmo/
nibus nõ occupatos yptiſs anteponit. Chaldęos inq́; religionis antiſtites. Nam aſtrologos tam Chaldęobꝶę qᷓ Aegyptiorũ quodãmodo tentauiſſe dęmonas per har/ moniam cœleſtẽ in ſtatuas fictiles trahere ſuſpicamur. Quod ſignificare uidetur aſtrologus Samuel hebręus auctoritate Dauidis Bil aſtrologi frętus: Antiquos ui/ delicet fictores imaginũ feciſſe ſtatuas futura ꝓnunciã tes. Harmoniã uero cœleſtiũ his accõmodatã eſſe tra/ dit/ metallũ fũdere ad hominis pulchri formã /die Mer- curij hora tertia ſcilicet Saturni: Quando Mercuriꝰ Sa-
turnum in Aquario ſubitjin nona cœli plaga/ uaticiniũ
deſignante: Aſcenditq; Geminorũ ſidus ſignificãs pro/
phetas(ut aiunt) Mars a Sole cõburitur: nec Mercuriũ
intuetur.Sol tamẽ aſpicit cõiunctiõis illius locum. Ve/ nus interea aliquem obtinet angulũ: occidentalis eſt& Potché kuma ex trigono gradum aſpicit aſcẽdentem:
imiliterq; Saturnus. Hęc illi. Ego autẽ primo quidẽ ex beati Thomæ ſententia puto /ſi modo ſtatuas loquen- tes effecerintnon ſimplicem ipſum ſtellarum influxũ ibi formauiſſe uerba: ſed dęmonas. Deinde ſi forte con tigerit eos in eiuſmodi ſtatuas ingrediinõ arbitror hos ibi per cœleſtẽ influxum fuiſſe deuinctos: ſed ſponte potius ſuis cultoribꝰ obſecutos:deniq; decępturos. Nã & natura ſuperior ab inferiore cõciliatur quidẽ aliquan do: ſed cohiberi nequit. Et diſpoſitio illa ſiderum pau-/ lo ante deſcripta cõcurrere forte non poteſt.Quamuis autẽ dęmones aſtronomica ratione ſtatuis nõ includã- tur:tamen ubi ꝑ cultũ eis exhibitũpręſẽtes extiterint/ Porphyrius ait eos regulis aſtronomicis oracula reddi⸗
—

De vita coelitus cõparanda. diſſe: atq; ideo frequenter ambigua: Et merito/ quoniã lamblichus probat prophetiam ueram atq; certam: nec malis dæmonibus conuenire: nec humanis artibus/ uel natura ſed ſpiratione diuina purgatis mentibus proue nire. Sed ad Mercurium: immo ad Plotinũ iam reuer- tamur. Mercurius ſacerdotes ait accæpiſſe uirtutem a mundi natura conuenientẽ: eamq; miſcuiſſe. Secutus hunc Plotinus/ſputatjtotum id anima mundi concilian⸗ te confici poſſe: Qua tenus illa naturaliũ rerum formas/ per ſeminales quaſdam ratiões ſibi diuinitus inſitas ge⸗ nerat/ atq; mouet. Quas quidem rationes appellat etiã deos:Quoniã ab ideis ſupremæ mentis nunq́; deſtitu- untur. Itaq; per rationes eiuſmodi animã mundi facile ſe applicare materiis: quas formauit ab ĩitio per eaſdẽ: quando magus uel ſacerdos oportunis temporibus ad- hibuerit formas rerum rite collectas:quæ rationẽ hanc/ aut illam proprie ſpectãt: ſicut magnes ferrum:reubar- barum choleram: crocus cor: eupatorium ſpodium c5 ie doq
cur:ſpica muſchuſq; cerebrũ. Fieri uero poſſe quãdo ut rationibus ad formas ſic adhibitis/ ſublimiora quoq; dona deſcendant/ qua tenus rationes in anima mũdi co iunctæ ſũt intellectualibus eiuſdem animæ formis: atq; er illas diuinæ mentis ideis. Quod& lãblichus appro- han ubi de ſacrificiis agit. Qua de re alibi nos oportuniꝰ diſputabimus. V bi etiam apparebit/q́; impura ſuperſti tio populi gentilis extiterit: Contra uero q́; pura pietas euangelica fuerit: Quod magna ex parte in libro de re/ ligione chriſtiana iam fecimus. 1
2 2 2
Finis libri tertij& ultimi,
*

KRpologia
Apologia quædã: In Ju de medicinaſaſtrologiauita mũdi:ltẽ de magis/ꝗ Chriſtũ
Arſilius Ficinus Florẽtinus/ dilectiſſimis ſuis in
m ueritatis ſtudio fratribꝰ tribꝰ Petris/ Nero Gui/
ciardino/ Soderinoſter quaterq; ſalutẽ. Rectius
modo Tripetro q́; tribꝰ Petris fortaſſe dixiſſem. Sicut em̃ ubi palma eſt una nõ faciũt plures in ea digiti/ manꝰ ibi plures:ſic ueſtra amici corꝑa tria nihil ꝓhibere uidẽ turiquo minus unũ efficiat Petrũ una uolũtas. Faber ille cœleſtis patriæ Chriſtus tã ingentẽ ꝓcreauit petrã/ ut imẽſo huic ædificio eccleſiæ ſuæ una hæc petra fundan⸗ do ſufficeret. Ego quoq; tã grãdes nact᷑ ſũ diuĩa quadã ſorte petras:ut tres nũc meo uel arduo ſatis ædificio fa/ ciãt. Nũc uobis amici nũcſſi neſcitis/ arx illa Palladis ne- ceſſaria fore uidet᷑:qua ꝓcul a nobis ſæuũ impioꝶꝰ gigã/ tũ impetũ arceamus. Quãobrem ueſtra primũ arce tri- bus cõſtructa petris/triũ liberoꝶ meoꝶ uitã/ uitæ pub/ licę ſuccurrẽtiũ munire decreui. Scitis(ut arbitror)me de uita librũ cõpoſuiſſe /in libellos tris diuiſum. Quorũ primus de uita ſana. Secundus: de uita longa. Tertius:
de uita cęlitus inſcribet᷑. git᷑ eſca tituli tã ſuauis qᷓpluri
mos alliciet ad guſtandũ: Sed in numero tãto ignorãteſ plæriq; futuri ſũt(ut arbitror)maligni quoq; non pauci.
Aliꝰergo dicet/ Nõne Marſiliꝰ ẽ ſacerdos? Eſt ꝓfecto. Quid igit᷑ ſacerdotibꝰ cũ medicĩa? Quid rurſũ cũ aſtro/ logia cõmertij? Aliꝰ itẽ: Quid Chriſtiano c magia uel
imaginibꝰ? Alius aũt& ꝗdẽ indignꝰ uita uitã inuidebit
coœlo. Cũcti deniqʒ ſic affecti/beneficio in eos noſtro ĩ- grati nimis erũt:Atq; aduerſus charitatẽ noſtram: Qua uitæ ꝓſꝑitatiq; publicæ ꝓ ingenij facultate cõſulimus/ nõ pudebit eſſe crudeles. Cõmunis igit᷑ erit uobis iſte labor: Sed ut quodã modo leuior ſit:treſ em̃ eſtis aduer ſũ tres hoſtes/diſtributũ ſubite certamẽ. Nec inuectiua (noui em̃ ingeniũ ueſtrũ)cõfutabitis inuectiuã: Sed ali-
eni fellis amaritudinẽ(quær ueſtra ſuauitas eſt mirifica)
riſtũ ſtatim natũ ſalutauerunt.

4 8 1 — 3— ———/—— 5— 5
—
—
—
*
2 2 ———
———
Apologia
ueſtri mellis dulcedine ſuperabitis. Principio cãdidiſſi
me Nere reſpõdeto primis/antiꝗſſimos quondã ſacer/ dotes fuiſſe medicoſꝑiter& aſtronomos. Od ſane chal
dæorũ /perſarũ ægyptiorũ teſtificant᷑ hiſtoriæ: Ad nul/ lũ pręterea magis qᷓ; ad piũ ſacerdotẽ ꝑtinere ſingulariſ charitatis officia:quæ ꝗdẽ in maximo oĩm beneſcio P maxime lucẽt. Officiũ uero præſtantiſſimũ eſt ꝓculdu- bioſqd maxime neceſſariũ:& imprimis ab oĩbus ex/ optatũ:effieere uidelicet /ut hoĩbus ſit mẽs ſana in cor/
re ſano.lId aũt ita demũ pręſtare poſſumꝰſi cõiũgimꝰ ſacerdotio medicinã. At quoniã medicina ſine fauore cœleſti(qd& Hippocrates Galienuſq; cõfitent᷑/& nos
exꝑti ſumus)ſæpius eſt inanis ſæpe etiã noxia: nimirũ
ad eãdẽ ſacerdotis charitatẽ aſtronomia ꝑtinet ad quã attinere diximꝰ medicinã. Eiuſmodi(ut arbitror)medi⸗ cũ honorari ſacræ litteræ iubẽt: qm ꝓpter neceſſitatem hũc altiſſimꝰ ꝓcreauerit.Et Chriſtus ipſe uitæ largitor ꝗ diſcipulis mãdauit/ lãguẽtes toto orbe curare /ſacerdo tibꝰ quoch præcipiet’ ſi minus uerbis ut illi quõdã me/ deri poſſint: ſaltem herbis& lapidibꝰ medeant᷑. Quæ ſi minus ip̃a ſufficiãt/oportuno quodã afflatu cæli cõflare
hęc dʒ ægrotis admouere iubebit. Nã& ip̃e eodẽ affla/
tu cęli aĩalia paſſim ad ſuã quæq; cõcitat medicinã: uſq; adeo uitę oĩm abũdãtiſſime ꝓuidet.Sic ĩſtinctu cęleſti diuinitꝰ iſtigãte/ſpẽteſꝗdẽ marathro/hirũdineſaũt che
lidonia octis medicant᷑: Aꝗlæ uexatæ ꝑtu aetitem lapi-
dẽ diuinitꝰ ĩuenerũt/ quo fœlicit᷑ oua ſtatim eniterent. ltaqʒ deꝰ ipſe ꝗꝑ cęlũ aĩalia quęuis ad medicinas ĩſtigat: ſacerdotes certe ꝑmittit nõ mercede inqᷓ; ſed charitate medicinis cęlitꝰcõfirmatiſ morbos expellere. Hisvo tu
deicepſ plura etiã ſi expedierit ĩgenij tui aculeiſaddes.
Surge poſt hæc& tu Guiciardine uæhemẽs: atqʒ curio⸗ ſis ingenijs rñdeto/ Magiã ul imagines nõ ꝓbari ꝗdẽ a Marſilioſſed narrari Plotinũ ipᷣm iterp̃tãte. O& ſcpᷣta plãe declarãt /ſi ęꝗᷓ mẽte legãr. Neq; de magia p̊ ꝓpha⸗
₰

Apologia na quæ cultu dæmonãũ nitit᷑ 1uerbũ ꝗdẽ ullũ aſſeuerai: Sed de magia naturali/ quæ rebus naturalibꝰ ad ꝓſperã corpoꝶę ualitudinẽ cęleſtiũ beneficia captat effici mẽti/ onẽ:Quæ ſane facultas tã cõcedẽda uidet᷑ ĩgeniis legiti- me utẽtibꝰſqᷓ; medicina agricultura iure EocediTa⸗ toq; etiã magis/quãto ꝑfectior eſt induſtriaſterrenis cę leſtia copulas. Ex hac officina magi oĩm primi Chriſtũ ſtati natũ adorauef᷑t.Quid igit᷑ expaueſcis magi nomẽ formidoloſe? Nomẽ euãgelio gratioſũ: g nõ malefi/ cã& ueneficũ:ſed ſapientẽ ſonat& ſacerdotẽ. Quid nã pꝓfitet᷑ Magus ille uenerator Chriſti primꝰc Si cupis au Arre aſ ꝗdã agricola eſt:certe ꝗdã mũdicola eſt. Nec ꝓ/ pterea mundã hic adorat:quẽadmodũ nec agricola ter/ rã:Sed ſicut agricola hũani uictꝰ gra ad aerẽ tpat agrũ: ſic ille ſapiens/ ille ſacerdos gr̃a ſalutis hũanæ inferiora mũdi ad ſuꝑiora contemperat:atq; ſicut oua gallinę ſic oportune terrena ſubiicit fouenda cœlo. Qg efficit ſem per ipſe deꝰ:& faciẽdo docet/ ſuadetq́; facere ut a ſuꝑis infima generent᷑& moueant᷑ atq; regant. Deniq; duo ſũt magiæ genera. Vnũ ꝗdẽ eoꝶ/ ꝗ certo quodam cultu dæmõas ſibi cõciliãt: Quorũ oꝑa fręti fabricãt ſæpe por tẽta. Hoc aũt penitus exploſũ eſt/ qnñ princeps huiꝰ mũ/ di eiæctus eſt foras. Alterũ uero eoꝶ ꝗ naturales mate/ rias oportune cauſis ſubiiciũt naturalibꝰ mira quadã ra/- tiõe formãdas. Huiꝰ quoqʒ artificii ſpẽs duę ſũt. Altera ꝗdẽ curioſa:alt᷑a nccẽaria.Illa ſane ad oſtẽtationẽ ſuꝑua/ cua fingit ꝓdigia:Ceu qñ Perſaꝶ magi ex ſaluia ſub fi/ mo putrefacta dũ Sol& Luna ſecundãà Leonis faciẽ oc/ cuparẽtleũdẽqʒ gradũ ibi tenerẽt/ generabãt auẽ meru/ le ſimilem: ſerpètina cauda:eãq; redactã in cinerẽ infũ/ ebãt lampadi:Vñ domus ſtatim plena ſerpẽtibꝰ uide/ bat᷑. Hoc autẽ tanq́; uanũ& ſaluti noxiũ ꝓcul effugien/ dũ. Tenẽda tñ ſpecies neceſſaria/cũ aſtrologia copulãs medicinã.Si ꝗs aũt ꝑtinax ulterius inſtet/ morẽ huic ita gerito Guiciardine: ut ne legat hæc noſtraec itelligat/
=
——

.
2*
—
B
—
81
——
vate eltqig r
cidiſſe: Memini Lucã euãgeliſtã: memĩ
B E 1 ———
Apologia
nec meminerit nec utat᷑ hõ ſi hõ eſt/jtanto bñficio pror
ſus indignꝰ. Multa ſunt præterea quæ tu aduerſus ingra tã ignorãtiã in mediũ afferre tuo ĩgenio poteris. Quid nã agis& tu ſtrenue Soderine noſtere Tolerabis ne ſu/ pᷣſtitioſos cæcoſq; n eſcio quos futurosiq uitã ĩ aĩalibus:
uel abięctiſſimis:herbiſq; uiliſſimis manifeſtã uidẽt oln
cœloſin mũdo nõ uidẽt. lã uero ſi homũciones iſti uitã minimis cõcedũt mũdi ꝑticulis/quæ tãdẽ demetia eſt: Quæ inuidia? Nec noſſe /nec uelle totũ uiuere ĩ quo ui-/
uimus/& mouemur& ſumꝰ. Quod ꝗdẽ canit Aratꝰ: lo- uẽ mãifeſte ſignificãs cõmunẽ corꝑis mũdani uitã. Per/
oportune nũc in hæc Arati uerba neſcio au uideor in/- aulũ apoſto/ lũ his uerbis libẽter uti:In ꝗbus mũdi uitã ſapientes illi
nõᷣ horrẽt. At uero ſuꝑſtitioſus ꝗdã his obijciet nõ faci/
le cõuinci ex uerbiſ eiuſmodi Paulũ aſſentiriſmundum habere aĩam:ſed tãtũ ſubeſſe deo:ac nos in hocip̃o deo
uiuere.Eſto igit᷑. Ne nominemꝰ in mũdo qñ nò placet
aĩam. Nomẽ aia ſit ꝓphanũ. Licebit ne ſaltè uitã qualẽ/
cũq; dicere? Quã deꝰ ipſe mũdi faber huic opi ſuo tã ſœ liciter abſoluto clæmẽter inſpiret. Quãdogꝗdẽ erga uiliſ
ſima quæq; uiuẽtia nõ ẽ auarꝰ/ Et quotidie ꝑ cœlũ qᷓ;plu/ rimis quæ ſunt in eo largiſſime præſtat uitã. Dic amabo nonne uides boues& aſinos /o bosio aſineiꝗ tactu quo/ dã ex ſe uiuẽtia generãt/ eſſe uiuos? Si ergo hæc præte-/
rea/ex ſe uiua quædã aſpectu etiã generaret/ an nõ mul/ to magis hæc uiuere iudicares? ſiqd modo ip̃e iudiciũ iquã uitã habes. Cœlũ terræ maritus nõ tãgit(ut cõmu nis eſt opinio)terrã. Cũ uxore nõ coit:ſed ſolis ſidetum ſuorũ quaſi oculoꝶ radijs undiqʒ luſtrat uxorẽ:luſtrãdo fæcũdat/ pꝓcreatq; uiuẽtia. Nũ ergò uitã uel intuẽdo lar/
giens ipſũ in ſe ꝓpriã nullã habet uitã? Et qd dedit aui ſtruthio uitã aſpectũq;ʒ uiuificũ:lõge ẽ hocip̃o deteriꝰ. His tãdẽ adductis in mediũ niſi ꝑſuaſeris ſuꝑſtitioſum iſtũ mittito ſemiuiuũ:imo vo nõ uiuũ. Proinde ut plu/ m iij

Apologia
ribꝰ cauſam noſtrã patrõis agam addito Petre mi Ne⸗
re Amphionẽ illũ noſtrũ Ladinũ Chriſtophorũ orato- rẽ ꝑiter& poetã.llle noſter Amphiõ ſuauitate mira ce/
leriter lapidea hoſtiũ noſtrorũ corda demolliet. Tu ue/ ro Guiciardine chariſſime compaterlito nũcito alacer
Politianũ Herculẽ accerſito. Hercules quõdã ubi ꝑicu- loſius certandũ ſforetſ uocitabat lolaũ: Tu nunc ſimiliter Herculẽ. Noſti ꝓfecto quot barbara mõſtra latiũ iã de/
uaſtãtia Politianus Hercules inuaſerit/ lacerauerit/ inte/ remerit /q́; acriter expugnet paſſim: ¶ tuto ꝓpugnet. Hic ergo uel centũ hydræ capita nr̃is liberis minitantia ſtatim cõtũdet claua flãmiſqʒ cõburet. Eia mi dulciſſime Soderine:ſurge age Picũ ſalutato Phœbeũ. Hunc ego ſępe Phœbũ appello meũ: llle me Dionyſium uiciſſim atq; liberũ. Fratres ergo ſumꝰ. Nũcia Phœbo meouene noſũ cõtra nos pythonẽ epax ſlude iãiam emerits,e dat arcũ/ obſecra precor. Cõfeſtim ſpicula iaculet. Intẽ det ille ꝓtinꝰ/ſcio ꝗd loq̃r: uenenũcʒh totũ ſemel una ne/ ce necabit. Valete iã fœliciter amantiſſimi fratres mei nõ ualitudine tantũ ſœlici: ſed ip̃a etiã fœlicitate digni. Liberorũqʒ meoꝶ i lucẽ iã ꝓdeuntiũ ualitudinẽ fœlici- tatemq; curate. xv. Septembris. M. cccclxxxix. In agro
Caregio. 8 neceſſaria ſit ad uitam ſecuritas & tranquillitas animi. Arſilius Ficinus dilectiſſimis in ueritatis uena/ m tiõe fratribꝰ Bernardo Caniſiano lohãni Cana/ cio/ Amerigo Curſino Salutẽ. Cũ primis hic in uerbis uenationẽ quandã inſtituiſſemus/ merito forſan canes ſtatim adhibuimus& curſores. Apte ꝗdẽ philoſo
phãtes appellauimꝰ uenatores/anhela ſꝑ ueritatis inda-
ine laborãtes. Nũ etiã apte canes? Aptiſſime inquit in Republica Socrates. Philoſophãtes em̃ uel legitimi ſũt
uel ſpurij. Ambo canes: llli ꝗdẽ ueritatẽ ipſam ſagaciter inueſtigãtmordicꝰ inuentã tenet. Hi uero ꝓ opinione
=—
—-—-——
—
—
—
—2
. —
— =
=

2—————
—*. ———— .——— 4 8 H
F
— —. 4 *
2
—
2
————
EEE
E.
—
BB= AAEEsn
— —
1—
2—*
= —
EKAlE
8
—
*
86 e 1
latrãt/ mordẽt lacerãt. Tantũ ꝓfecto canes inter phil ſophos ſibi uẽdicãt:ut nõ ſolũ ſeipſos in ſectã aliquã in/
Apologia
ꝓfecto canes inter philo/
ſeruerint:ſed etiã ſectã ipſi ſuã noĩe Cynicã quãdoq; cõ fecerint. Habet quinetia ſuos Academia canes. Huc er/ go uos ſagaces academiæ canes: huc uos uelociſſimi curſores aduoco.Tris enim eſtis. Tres ergo nũc meos precor defendite liberos adhuc tenerioresjinter lupos
(ut uereor)e ueſtigio ꝓdituros. Currite inqᷓ́; alacreſ:ne/
gocia em̃ nũc uobis optata mãdonõ curas. Seorgiũ Be
nignũ Saluiatũ cognoſcitis meũ: Qui ueritate illa p cuiꝰ
nũc uos ueſtigia paſſim uenãdo diſcurritis/iãdiu ẽ ſaga/ citer aſſecutꝰ. Qui& fratres ſuos Solis inſtar/ maior ip/ ſe/ minores illuſtrat. Huic igit᷑ ſiquẽ lupoꝶ hululatũ au dieritis/nũciate.Fortiſſimꝰ ille Georgiꝰ oesifacile fuga/ bit lupos/ꝗ& uaſtũ draconem quãdoqꝝ trãſfixit. Ille me
igit᷑/ille ſollicitudine ſimul& uos cura leuabit. Solet emm
inter uos aliꝗs/& ꝗdẽ iã ſæpius dicere:nihil ad uitã ſal u brius expeririſq́; magna cũ ſecuritate tpa deviutie5
teri uero dicenti ꝓtinꝰ arridere. Sed dic age Canaci ꝗ
nã hoc tuã ẽ totiẽs repetitũc Tpa deuorare? Quid de/ niqʒ tibi uis? Nõ eſſe inꝗes/ſed bibere potiꝰ. Nõô mãde/ re ſuel cõterere:ſed faucibꝰ plenis ingurgitare: Siquidẽ tꝑs ipſũ natura quædã eſt liquẽs(ut ita dixerim) atq; la/ bilis. Liquẽtiũ uero hæc eſt cõditio: ut ſi cohibeas in an guſtũ /ſubito ꝑdas.Diffluũt em̃ coacta celeriterq; diffu/ giũt.Si aquã ſpõgiæ imbibitã forte cõp̃ſſeris/exprimes eã ſſtatimqʒ; diſꝑges:Si latiꝰ hãc tenueris/retinebis: Mul to magis aerẽ jignẽqʒ& ætherẽ. Hinc apud poetas fru/ ſtra cõtendũt /ꝗ ampla diuoꝶ maniũ ue ſimulacra ulnis capeſſere moliunt᷑. Late admodum accipiẽda ſũt lati ſſi ma. Liquentia ʒ ampliſſima ſũt ampliſſime poſſidẽda. Tunc certe grauiter nos pᷣmit anguſtia /qñ aim ipſũ mo tãq; eiꝰ naturaliter amplũ redigimꝰin anguſtũ. Quicũqʒ ſtudia negociaq; pẽſitãt examuſſim:& ĩ minima quęq; ſꝑ exactiſſime deterũt:uitã interea ſuã j heu ſuã uitã clã m iiij

Apologia
miſeri cõterũt. Recte igit᷑ Pythagoraſ pręcępiſſe uide- 4
tur: Caue neqñ in ma forte cohibearis/ Nihil cœlo ampliꝰ: Nihil eſt uitali. Anguſtiſſima uiciſſim terra ui/ tã habet in mũdo q́;minimã. Deniqʒ ſi cœlo tꝑecʒ uiui/ musiquãto hæc latiꝰ abſorbemꝰ tãto uiuimꝰ& diutius. Viuite ergo lati ab anguſtia ꝓcul o amici. Viuite læti. Læticia cœlũ uos creauit ſua: Quã ſuo quodã riſuſid eſt dilatatiõe motuſplẽdore declarat:ꝗᷓſi geſtiens. Læticia cœlũ uos ſeruabit ueſtra. Ergo quotidie ĩpræſens uiuite laæti. Nã ſollicitudo præſentiũ/ rapit uobis præſens: præ- ripitqʒ futurũ. Curioſitas futuroꝶ celeriter in præteritã uos traducit.Iteꝶ igit᷑ precor atq; iteꝶ/ uiuite læti. Nã fata ſinũt:dũ ſecuri uiuitiſ.Sed ut reuera ſine cura uiua/ tis ne unã ꝗdẽ hanc curã ſumite:ꝗᷓ ſolliciti curetis unq́;: qua potiſſimũ diligentia curas effugiatis. Vna em̃ cura hac mortalibꝰ heu miſeris om̃i cura cor urit. Negligite igitur diligentiã. Negligentiã uero diligite: Atq; hanc etiã negligent᷑: Quoad licet uobis inq́; atq; decet. Hæc autem nõ tam ut ſacerdos amici mãdo uobis/ qᷓ; ut me/ dicus. Nam abſq; hac una tanq́; medicinaꝶ omniũ uita medicinæ om̃es ad uitã ꝓducendã adhibitę/ moriunt᷑. xvi. Septẽbris. M. cccclxxxix. In agro Caregio.
Finis Apologiæ
—

NPaꝛincipaliũ ſentẽtiarũ ãnota. Principaliũ ſententiarũ libellorũ Marſilij Ficini Flo/ rentini de triplici uita Annotatio.
Er tẽperatus ſerenuſq; diligendus:li.j. ca.x. a Aer nocturnus mortalis eſſ. li.ij. ca. vih Aer nocturnus ſpiritibus inimicus eſt: diurnus uero confert:li.iij.ca.xỹ. Alimenta quę bonũ ſanguinẽ efficiũt/eligẽ da:li.ij.ca.v. Alimẽtis quæ diu ꝑmanẽt ĩcorrupta utẽdũ:li. ij. ca. vij. Alimentis ſeptima quaq; hora modicis recreari conue/
nit:li. ij. ca. vii. Alimẽta ſimiliora corpi ſemꝑ conferunt:li.iij.ca.j. Aloe ſũpta ĩ pilulis q̃libet hebdomada ſemel:li.j.ca.xij. Ambra& muſchꝰ ſtipticã habẽt vᷣtutẽ: li.ij.ca.ix. Amygdalinum lac familiariſſimum menſæ eſſe debet: li. j.ca.xxiiij. Anima muncdii& ſtellarũ dæmonũqʒ; alliciunt᷑ corporũ
2 ——— —— 8 4 3 1 3 8— 3 1“ 8 1“ ö“ 3 1— 4 3 —— 2———= 3— ——=——————————— 4. 4
formis:li.iij.ca.j. Annus ſeptimus iudiciarius ſcalaris gradarius appella/ tur: Et ideo ex quolibet uitæ ſeptenario pericula ui/ tanda. li.ij. ca.xx. Anno ſeptimo quotiens ꝓpinques conſule diligenter aſtrologũ primo:q& poſtea medicũ:li. ij. ca.xx. Anulos côfectos certo influxu/& ſtellarũ noĩbus appel latospriſci magnifecerũt:li.iij.ca.viij. Anulos ſeptem quidam cõfeciſſe ſtellarum noĩbus ap/
pellatos/& geitaſſeac centũ ʒ triginta annos uixiſ-⸗ ſe dicitur:li.iij.ca.viii Aquæ nitidæ aſpectus frequẽs laudat:li. j. ca.x. Aromatica cordi cõducũt& alimẽtũ pᷓ̃ſtãt:li.ij.ca.xviij. Ars longa non niſi uitæ longitudine cõſeg põt:li.ij. ca.j. Aſpecttꝰ ſtellaꝶ int᷑ ſe/uultꝰappellare potes:li.iij.ca.xvij Aſtrologi perquirendi ſunt:quę ſtella uitę faueat:& qnñ bene ſe habeat:li. ij. ca.xx. Altrologoꝶ medicoꝶ cura uita ꝓlongatur qẽ:li. iij.

epiltola— b
Aſtrologia medico neceſſaria: ́ ſub quibus 8 ignis pur⸗ gatio recipienda:li.iij.ca.x.
Aſtronomica diligentialin liberis ꝓcreandis/in prxpa⸗ randis epulisiin ædificijs& nabitationeiatc; ueſtibꝰ: & quantũ curare talia licet:li.iij.ca. xxv.
Atra bilis:id eſt melãcholia duplex eſt: ſcilicet naturalis &ʒ aduſta:li.j. ca.v.
Atra bilis quo pacto cõducit in genio:li.j. ca. vj.
Atra bilis qua ratione uitanda t ſtudioſe:li.j.ca. x
Atra bilis periculoſiſſima ĩgeni ũ& iudiciũ labefacdãs, nõ eſt educenda repente ſed paulatimli.j. ca. xviij.
Atræ bilis cura: li.j. ca. xviiſ.
Atra bili grauati purgatione bina quolibet anno utant᷑: li. j. ca. xx.
Aurũ potabile& aurea alimenta:li. ij. ca. x.
Acchus& Ceres ſeu gula ingenio contrariantur: b li.j.ca.vij.
Bibere ex aureo uel argenteo uaſculoſſ ſentaneũ eſt:li.j.ca.x.
Alor quomodo temperãdus ad humorenuatq
c uiciſſim:li. ij. ca. iij.
Caneſcunt ſæpei iuuenes ægrotatiõe aliqua præ cedente aut parentũ ſimilitudine a quibus caneſcen/ tibus fuerunt generati:li.ij. ca. xvj.
Sanis rabidi morſus curatur:li. ij. ca. xj.
antus nã d beneficiũ cœleſte cap-
b tandũ cõſerre cenſentur li. iij. ca. xx.
Capitis dolor mitigat᷑ hoc modo. li.j. ca. xv.
Carniũ uſũ& abuſum medici uetant:li.ij.ca.vj.
Cœleſtibus ſeptẽ modis nos accommodare poſſumus:
Cœleſtiũ uultus uires es inferioribusi im/(i. iij.ca.xxij.
tudioſis cõ

Annotatio Celum ſuis fauet incęptis:& ideo cęlũ optãs habere ꝓ⸗ pitiũſigeniũ ſuũ ꝑſcrutet᷑ ſidꝰ& geniũ:li.i ij.ca.xxiij. Ceęlã quõ agat in ſpiritũ ́ corpꝰ ́ aiam:li. iij. ca.xxij. Ccœna ſumpta/hora una uigiliæ ſufficit: li.j. ca.xj. Cerebriicordis iecoris atq; ſtomachi diligens haben/
da eſt cura:li.). ca.ij. Eibus nimius ſpeculatiõi cõtrarius eſt:li.j. ca.vij. Cibus bis quotidie ſumendꝰ/& gs/& quõ:li.). ca. xj. Cibo ſumpto duabus uel tribꝰ horis ꝓximis difficili le/ ctioni uel cogitationi nõ ẽ incũbendũ:li.j.ca.xj. Cibo ſumpto in meridie /dormiendũ nõ eſt/ niſi maxiĩa cogat neceſſitas:& non prius qᷓ; horas duas uigilaue/ rimus:li.j. ca. xj. b Cibi cõcoctio præ cæteris ubiq; curãda eſt:li. ij. ca.iiij. Clyſteribus uenter ſit purgatus:li.j.ca.xxij. Cogitationem aſſiduam& coitum uitare debemus:li.ij ca. xvſ. b Coitus exhaurit ſpiritus ſubtiliores cerebrumqʒ debili-⸗- tat/ ſtomachũ atq; præcordia:li. j. ca. viſ. b Coitꝰ quõ ſtomacho peſtilens& nociuus:li. j. ca. x). Coitus poſt cibum ſtatimdigeſtionẽ ĩpedit: li. ij. ca.iiij. Coitum& cogitationem aſſiduam deuitare debemus: li. ij. ca. xvj. Coitus ſeu Venereus actus nociuus u alde eſt contem- platori:li.ij. ca.xvj. Color uiridis uiſum ſouet:li.ij.ca.xiiij. Colores qui ſunt potentes:li.iij. ca.xj. Comedendi bibendiq; regula cõmunis& qualitas epu larum:li.ij. ca.vj. 11. Cõfortatiua partim intra/ ꝑtim extra/pectori naribꝰ ue adhibenda dũ atra bilis exacta ſit:li..ca.Xxviij. Cordialia ꝓſunt præcipue ſenibus:li. ij. ca. ix. Corpora cœʒleſtia imprimũt nõ nihil in corpore noſtro ad eligendum ſæpeè quod melius eſti etiã ſi rationem finẽqʒ neſciamus:li.iij.ca.viij..

8 ³ * 4 3 1 1 5 84 I I 8 8 mf 4 I 8 1 3 * 1 4 1 1 8 ij 1 * 3 I 1 I 4 3 4 1 4 1 1 1 1 8
Pꝛincipaliũ ſententiarum Cruditas ſemꝑ uitanda:li.ij.ca.iiij. FEFñillationibus caput fluctuare dicit᷑: li. j. ca. xiiij. d Dita:uictus:medicina ſenum:li.ij.ca. viii. Digeſtio perfectai uitæ radix¶q́; neceſſaria ſit ad uitam:Oſi.ij. ca.iiij. Digeſtiões quattuor adiuuari neceſſariũ eſt: li.ij.ca.iiij Duces ſtudiorum nouem ſunt:tres in cœloi tres in ani/ mo&ʒ tres in terra:li.j. ca.j„. Dulcedo ſaporis quibus congruit.li.iij.ca.xj Brietas inſanos facit:li.j.ca.vij. ce ANRegrotantis amor fideſq; erga medicũ plurimũ conkert: li. iij.ca. xx. Flectuaria tutiſſima:li.j. ca. xxiij. Electuariũ quotidie mane guſtandum olfactu guſtuq; ſuaue ad uitã ꝓlongandã ſalutare:li.ij. ca.xviij. Epatis cerebricordis& ſtomachi diligens adhibenda eſt cura:li.j.ca.ij. ö“ Aetati cuiuſlibet iuxta Lunæ ætatem cõſulendum eſt: 1 iij. ca.vii. — tes al ſperat quis deum& creaturas ſibi ꝓdeſ/ f ſe mirificam habet potentiã ad augendam& con ſeruandam uitam:li. ij. ca. xiij. Figuræ in cœlo& ſub cœlo quam uim habere dicũtur: li.iij.ca.xvij. Figuras cœleſtium antiqui imaginibus imprimebant: & de uſu imaginũt:li.iij. ca.xviij.
Figura uniuerſi quõ fabricanda:li.iij.ca.xix.
Flores& herbæ quæ reſtringuntur abeũte Sole:redeũ/
te ptinus explicantur:li.iij. ca. xiiij.
Forma mundi quõ fabricanda:li.iij.ca. xix.
Fructus& herbæ humidiores parce ſumẽdi:li.ij.ca.vj. Racdus ſeptẽ ad cęleſtia ꝑducentes:li.iij. ca. xxj. Gratiæ tres inter ſe concordes& cõiunctæ ſũt ſci
licet lupiter/ Soll Venus. li. iij. ca. v. Guſtus inſtauratur ſi amiſſus ſit: li.j.ca.xvij.

Annotatio.
h Abitatio alta ad meridiem orientemqʒ ſpectans
7 4—
eligenda:li.ij. ca.vij. 4
4
Hactenus ſolis Ir̃arũ ſtudioſis deeſt medicus:li.j.ca.j. Hebetudo atq; obliuio curatur:li.j.ca.xxv. Helleboro ſiꝗs rite utat᷑: purgat& quaſi reiuueneſcere facit:li.iij.ca.xx. Hominis natura ſᷣm ſtellas:li.iij.ca.ij.— ün Hortoꝶ nemorumq; uſus laudandus ſtudioſis:li.j. ca. x.* Hoſtes ſtudioſorum quinq; pręcipui ſunt: pituita: atra 5 1 bilis:coitus:ſacietas:matutinus ſomnus:li.j. ca.vij. aet be Humor quomodo calori temperandus atque uiciſſim: 1 li.ij.ca.iij. NHumor naturalis quibus de cauſis areſcit uel exundat
nam 2 Eq́ʒ; neceſſaria ſit ad uitam perfecta digeſtio: li. ij. idh e i Ecoris cerebri/ cordis& ſtomachi q́; diligens ha-
1 benqda cura:li.j. ca. ij. den e lmagines ex certis lapidibus& metallis ſub certo ſide/ re fabricatæuitam ꝓſperam pollicentur:& longęuã:
dc 7 li.ij.ca.xx.— duf gi lmagines aſtronomicę ꝓ ualitudine mortalium ſunt in/ ui. uentæ:li. iij. exhortatione.
nur bur Imagines caput ꝓprium exigunt:& horarũ electionẽ: 1 li.iij.ca.xij.
gri ùu lmaxgines fᷣm antiquos ſuo tempore fabricantur: uulti/
1 bus cœleſtibus ſubiectæ:li. iij. ca. xii¼.
8 lmaginum uirtutes m antiquos)atq; medicinarum:&
d quomodo medicinæ ſint longe ualidiores q́; imagi/
3 u. nes:li.iij.ca.xv. b
2. lmaginibus cœleſtium figuras antiqui ſolebant impri/
lin. mere:& qualeſ:& de uſu imaginũ:li.iij. ca. xvijj. b ace ee lmaginum uſus& figurarum cœleſtium:lbidem. 4 1 lmagines ſub certis conſtellationibus fabricariut ultra
as conſuetos naturalium effectus nobis eueniat quippiã:
2 34 3l. ſecductio eſt: ut Thomas li. iij. contra gentiles probat:li.

3 iij. ca. xviiſ. b lmagines quantam uim habere putentur ſpiritum s ſpiritus in eas:& de affectu utẽtis& operantis: liii iij. ca. Xx. maginationis iatentio in medicinis etiam uim habere conſtat: ut ſiquis opem a medicina uęhementer affe/ ctet:& proculdubio credat/ ſperetq; firmiſſime Iplu⸗ rimum ſit adiumento:li.iij.ca.xx. nfans octauo mẽſe a concęptione natus ſemiuſuus de- lectu aſtrologico uitæ redditus: In exhortatione ad tertium librum. Ingenio plurimum confert noctu citius dormire& an⸗ te lucem ſurgere:li.j.ca. vij. Ingenium/ ſidus/& genium tuum cognoſce:& locũ eil⸗ dem conuenientem:& profeſſionẽ tunc ſequere na- turalem/ ut ꝓſpere uiuas:li.iij. ca.xxiij.
lugenium ſuum qua ratione cognoſcant litterati:ſequã/
turq; uictum ſpiritui conſentaneum:li. iij. ca. xxiiij. lupiter eſt gratia geminarum media/& maxime nobis accõmodata:li.iij. ca. v. 3
1 Abore& urbano& ruſtico aſl uefaciendum: li. ij.
ca. iiij.
Lactis uſus ſanguinisch humani pro uita ſenum condu
cit:li. ij. ca.xj. Lapidum certorum uirtutes:li.iij. ca. xiiij.
Lapillos collo ſuſpendẽdos eom enientem ſpiritã red-
dentes:li. iij. ca. xv. 1 apillos naſcẽtes in vnfmaläbag us/ ut dracone gallo hirũ- dine ſefficac es exiſtere ut in terra naſcentes: li„iij. ca. XxXv.
Lapillorum uires atq; metallorum diigentiſſime per⸗
ſcrutari expedit:li.iij.ca.xvj.
Liquiriciæ ſuccus deglutiat ſtomacho uacuo: li. j. ca. x Litterati qua ratione cognoſcant ingeniũ ſuum: ſequan li.iij. ca. xxiiij.
urq; uictum Pirituic conſentaneum:
3 4 —
— —

“
* 2
BIII
1 8
r 6 ——
Medicina eſt opitu
Annotatio.
Lunæ aſpectus ad Solem& Venerem maxime ad louem ſuffragat᷑ uirtuti noſtrę: li.iij.ca.vj.
Luna cõmuniter cœleſtia ad iferiora demittit:cʒ cuiuſ- modi qualitates habet in qualibet quarta: li. iij. ca. vſ.
Ln cum ſub aliquo ſigno diſcurrit: cauebis membrũ
tangere ferro ueli igne cui pręeſt illud ſignumli. iij. ca. x.
m Agnes cur trahit ubiq; ferrumili. ij.ca. xv.
Magorum medicinalauroſture& myrrha/ Pr
ſenibus ſalutaris eſt:li.ij.ca.xix.
Mane ſurgẽdum: d quomodo ſtudium inchoandums li. j. ca. viij. b
Medicinæ cœlitus acquiſitę: gr imaginum uirtutes km
antiquos. li. iij. ca. xiij.
Medicinis ad cœlum temperatis non imaginibus uten/
dum conſulitur:li.iij.ca.xv.
Medicia abſqʒ delectu aſtrologico factaſ ab alijs differt b
ſicut uinum ab aqua:li. iij. exhortatione. ulatiu uitæ/ cœlitus adiuta:li iſ. ex/ hortatione.
Medicinis ſecurius eh imaginibus ſe quis cõmittere po
teſt:li.iij.ca.xviij.
Medicinæ ſingulis membris& uiribus& ſpiritibus cõ/ ferẽtes atq; ingenium& memoriam confirmantes:li. j. ca. xij.
Medicinæ contra pituitamali. f. ca xiij.
Medicina liquida:li.j.xxſ..
Medicus conſiderando Lunæ Solisqʒ beneſicia& eo- rum quartas/ oportuna tempoca ſeruare poterit:li
iij. ca.vj.—
Meciic corporum cœleſtium dueu proſperantur: li. i iij
ca.viij.
Melãcholiæ& phlegmati fkati obnoxi ſutrlij ca.iij. 1
Melancholici fiunt Nterati multis de cauſis:li. Jeez ilſj
n ij

J Aelancholia uftanche: uide in Pd Atra bilis apra,
Melãcholicus humor ſyrupis pillulis& electuarijs ſol- uitur: li. j. ca. Xix.
Melancholia naturalis curatur medicina lqquida: li. ſ. ca. xxj.
Melancholicus morbus cũ diuturnus eſt: non eſt nimis ualentibus medicamentis atq; moleſtis pharmacis ir ritandus:li.j.ca. xxj.
Membra fouentur in nobis per comparationem Lunæ ad ſigna& ſtellas fiXas: li. iij. ca. vij.
Membra/& pręcipue uires uritu multa iuuant:li.. ca. xij.
Memoriæ& iuuẽtuti proſunt myrobalani:li.iij ca. xij.
Memoria tribus confirmatur:li.j.ca.xix.
Memoria uide ingenium.
Menſæ duæ in nouem diei horis utrobiq; par cęiparci/ or cœna:li.ij.ca.vj.
Mentha recens ſemper diligenda quia ſpiritui ſaluta/
ris:li. ij. ca. xviij.
Mercurius alloquitur ſenes& cõſulit eis circa uolupta/ tem iodores cantus/ medicinas:li.i ij. ca. xv.
Metallum quod ſit potiſſimum:li.iij. ca. xiij.
Mundana potiſſi m
ducunt᷑:li. iij. ca. xxvj.
Mundi tres colores, uiridis aureus/& ſaphyrinus:li. J iij.
ca. Xix.
Mundi formam ſeu figurã fabricari:li. iij. ca. Xix.
Mundi concordia:& natura howinly Em ſtellas:li.iij. ca. ij.
ta generat:li.iij.ca.iij. Muficam totamab Apolline procedere ſatq; louem el⸗ ſe muſicum:li.iij.ca.xxj. Auſea uel ſacietas ſtudioſis deteſtat᷑: li.j. ca. x. Nauſea ſubducitur medicinis: li.j i. ca. Xvij.
um dona per mũdanas mater ſas de-
Mundi corpus uiuit anima:& per ſ pir itum inter elem?
—

8=— — —
8 3 2 8 1 ö v“ ö 1—
——
—
24 —
“ — 1—.
12 2.
—
*
— ᷣ
2. —
pimj äe r
3 4
——
Annotatio
Noctẽ uertentes in diemuigilãdo& dormiendoimor/ tis oculos excæcare compertũ eſt:li. j. ca. vij. Blitus naturalis differri poteſt cum aſtrologię ma o chinis tum præſidijs medicorũ: li.ij. ca. xx. Oblectamenta uaria ſemper aucupari conuenit: li.ij.ca.viij. 3.— Obliuioſi atqʒ hebetes ſic exonerandi ſunt:li.j.ca. xxv. Oculi ſi caligant quæ cura ſit adhibenda. li. j. ca. xvj. Odor uini nutrit ſpiritũideo eligendus:li.ij.ca.xviij. Odores cõueniũt illis ꝗbus& ſapores:li.iij.ca.xj. Odoriferis rebus uita cõſeruat᷑:li.ij.ca.xiiij. Odorũ uarietate ſpũs recreãdus eſt:li.ij.ca.xviij. Oua gallinarũ ſi uitellus cum albo comedat᷑ ualent:li.ij.
2 Ca. Vj 4. Anis duplus ad oua ſtriplus ad carnes/ quadrupl p ad piſces: li. ij. ea. vj.
Pectine eburneo mane caput pectendũſa fronte uerſus ceruicẽ qᷓ̃dragies pectine ducto:li.j.ca.viij. Phœbus& Bacchus indiuidui fratres ſunt/ uitæ longæ- uæ conducentes:li. ij. ca. xx. Pilulæ ad ſoluendã melancholiam: li. j. ca. xx.
Pituitæ id eſt phlegmati:& atrę bili id eſt melancholię
litterati obnoxij ſunt:li.j.ca.iij. Pituita quomodo ſtudioſis uitanda:li.j.ca. ix.
Planetæ ab aſtrologis inimici/ id eſt effectu diuerſi di- cunt᷑ ut Venus& Saturnus:li. ij. ca. xvj. b Planetaꝶ condicio quæſita plurimũ confert: li:iij. ca. ij. Planetæ adiuuant in nobis uirtutem naturalem/ uitalẽ/
animalem:li.iij. ca.vj. Planetarum dignitates in ſignis ad uſum medicinarum obſeruandaæ:li. iij. ca. ix. Planetis quõ uti debemus in medicinis:li.iij. c a. x. Planetæ qui ſpiritum ꝓcreant atq; recreãt:& q ualia ad unũquenq; planetã ꝑtinent:li. iij. ca. xj. Planetarũ fauor hoĩbus auſpicãdus erit:li.iij. ca. xxiiij. n iij

Sꝛincipaliũ ſentẽtiarũ Purgatio uæhemens repentinaq; deiæctio penitus de- teſtatureli. j. ca. xiiii. q NYarta quælibet Lunæ& Solis cuius conditiõis r Adij ſiderũ terræ molẽ uſq; ad cent li. iij. ca. xvj. b Radij cœleſtis officium non ſolum illuminare caleface/ reſexiccareſpenetrareſextenuare/ diſſoluere ſſed etiã mirabiliores effectus habere conſtat:li. iij. ca. xvſ. Radiorum ictibus aliter atq; aliter incidentibus diuer/ ſæ uirtutes naſcunt᷑: Ibidem. Anguis abundans ſolũ mittendus:li. j. ca. xij. Saguis bonus longæ uitæ accõmodatꝰ: li. ij. ca. v. Sanguis& humor accõmodatus uitę aereufeſſe debet/ qualitate temperatus ſubſtantia medius atq; tenax:li. ij. ca. v. Sanguinis humani uſuas ꝓ uita ſenũ:li.ij. ca.xj. Sanguis abundans ſolũ litteratis mittendus e uena lie/ Sanitas corporis quærit᷑ ꝓpter conſequendam ſapien/ tiã:li.j.in proœmio epiſtolari. Sanitas mentis multo magis quæritur propter ſapienti- 5 Sapiẽtia ꝓpter ſapientiã quærit᷑ ſanitas:li. j.in ꝓœmio Sapor& odor conueniẽtes:li.iij. ca.xj.— 4 Saturnus quibus ſit maleficus/quibus ꝓpitius:quos Iu/⸗ 8 priter a Saturno defendat:li.iij. ca.xxij. 4 Saturnus ꝓ loue ſicut lupiter hominibus cõmunẽ agẽ/
—
ũ penetrant:
tibus uitam eſt iuuans pater:li.iij. ca.xxij. Saturnus ſtellis ꝓximus primoq; mobili ſimillin tiſlimus ꝑlanetarũ eſt:ſi.iij.ca.xxij.
aus/ al⸗
1 8 4 4 * 64 8 3 † * 5
tunt:li. ij. ca. xvj. 5 Senes utantur hoc regimine& electuarium ſumant:ut

aalidiorẽ longiorẽq; uitã conſequant:li.j.ca.yiij.
Senũ qualis uictus:li.ij. ca. ir. h he ni
Senum recreatio:li.ij.ca.x. 8
Senũ uita /lacte puellaꝶ iuueneſcit:li.ij.ca.xj.
Senũ dięta /habitatio/cõſuetudo:li.ij.ca.xij.
Senes a planetis accipiãt adminicula ad om̃ia membra fouenda:li. ij. ca. xiij.
Senum confabulatio ſub Venere per uirentia prataili. ij.ca.xiiiij.ʒ b b
um
Senibꝰ loquit᷑ Mercurius/& confulit eis circa uolupta/
tes odorem cantum& medicinã:li.ij.ca.xv.
Senũ medicinæ cõplures/ habitatio& dięta: li. j. c. xvij
Senes labores corporis oderint/ multo magis animi/ lõo gam ſitimjinediam atq; uigiliam:li.ij. ca.xvij.
Senũ medicina magorum optima/ſpiritus corroborãs ſenſum uegetans ingeniũ acuens& memoriam con ſeruans:li.ij.ca.xix. b b b
Senſus quinq; ſunt:li.ij.ca.xv.
Septimo quolibet uitæ anno/ fit in corpore mutatio ma xima:ldeo pericula uitanda ex quolibet uitæ ſepten/ nario imminẽtibus:li.ij. ca.xx.
Signa godiaci quæ membra reſpicere dicunt:li. iij. ca.⁊
Sirupis ingeniũ fouet᷑/& memoria cõfirmatur hoc mo/ do:li.j. ca. xix.
Sol ubi Leonẽ intratepidimiã ſędat:li.iij.ca.iiij.
Sol efficaciꝰ agit atq; lupiter ĩ hæc inferiora:li.iij. ca.iiij.
Sol animalibus nocturnis inimicus/ diurnis uero amic
eſt:li.iij.ca.xxij. Somno meridiano non neceſſario digeſtio impeditur: li. ij. ca. iiij. 3 Somnus nocturnus ſemp neceſſarius:li.ij. ca. vj. Sperma ſi ſupra naturam profluit/ magis obeſtqᷓ; ſi qua/
dragies tantundem ſanguinis emanarit: li.j. ca. vij.
Spiritus ſeu uapor ſanguinis/ inſtrumentũ ſacerdotum ſeu ſtudioſorum eſt:li.j.catiʒ. n iiij

8
8 3 4 54 5 1 1 8 1
— —
Spiritus nutritur& cõſeruatur ꝑ odores:li.ij.ca. xviij. Spiritus odorum uarietate recreãdus eſt:li.ij.ca. xviij. Spiritu mũdi om̃ia generant᷑: in cuius uirtute ſunt quat᷑
tuor elementa:& nos per noſtrũ ſpiritum hunc hau/
rire poſſumus:li. iij. ca. iij.
Spiritꝰ noſter haurit mundi ſpiritũ per radios Solis&
louis/qua tenus ipſe fit Solaris& ouialis:li.iij.ca.iiij Spiritus noſter qulbar modis haurire poteſt de ſpiritu uitaq; munqdili.iij. ca. xj. Spiritus uires& mẽbra /multa fouent:li.j.ca.xij.
Spiritũ corporeũ curare medicina decet:Incorporeum
uero ſpiritum/ id eſt intellectũ/ diſciplina morali co/ lere decet:V eritatem diuinã /religiõe uenerari fas ẽ: Spiritus eſt qualitas louia/ cuius tempore nobis infun-/ ditur& eſt Solaris:li.iij.ca.xj. Spiritum aliquẽ excolere uolens /patronũ ſuum obfer- uabis fortunatum atq; potentem& eliges Lunam di rectam:li.iij. ca. xx. Stellarũ attractus quõ fieri ſolet:li.iij.ca.ij. Stellarũ fixarum uſus& uirtutes:li.iij.ca.viij.
Stellæ uirtutes occultas tribuũt rebus naturalibus& ar tificioſis:& ſpiritũ noſtrũ eis exponũt:li.iij. ca. xij. Stellæ(ut platonice loquamur) dant ordinẽ rebus: quia
ordines rerum a ſtellis dependent ut Solarium atq; ſimiliũ:& quõ ſpiritus fiat Solaris:li.iij. ca. xiiij. Stellæ imitandænon adorandæ ſunt:li. iij. ca. xxj. Stellæ quos effectusſſitus/& aſpectus habeant: lbidem. Stomachi cura:li.j. ca. xj. Stomachus guſtum aliquando litterarũ ſtudioſis amit/
tit/& tunc medicinis iuuat᷑:li. j. ca.xv ij. Studiorum nouem duces:li.j. cacſf.
Studium qua hora oportune mane inchoandum:& ꝗs continuandi modus:li.j. ca. viij.
Studia noſtra inchoari oportune ad unam uel duas ho/

—
1—
—
oͤͤͤ1 ——
— E
1
41
—
— 8.
DKNiincipaliũ ſententiarum
ras ante ortum ſolis cõſtat:li.j.ca.vij. Studioſis quis cibus ʒ potus noxius ẽ:& quis prodeſt: & quomodo:li.j. ca. ix. b Studioſis quæ alimẽta uitãda:& quomõ pituita noxia: Ibidem.& ca. x. b b Studioſis uitanda omnia quæ uiſum olfactum auditũqʒ offendunt:& multa alia uitanda:li. j. ca. x. Studioſus nauſeam uel ſacietatem deteſtetur:lbidem. Superiora quomodo per inferiora ſuperioribus expo- ſita deducantur:& per mundanas materias munda-
na potiſſimum dona:li.iij. ca.Xxxvj.
2
t Iriaca nihil ſalutarius ĩgenio: cuius drachmæ ter/-
tia pars ſaltem bis ĩ hebdomada ſumpta confert/ ſex aut ſeptẽ horis ante cibũ:li.j.ca.xij.& li. ij. ca.viij. Tiriaca in obliuioſis non eſt poſtponenda:li.j.ca. xxv. Tiriaca non tantum guſtu ſed etiam odoratu ſalutaris eſt:li.ij.ca.xviij. Tiriaca mirabilem uim nacta eſt contra ſenectutẽ atq; uenenum:ii.iij. ca.xijij. Temperãtia in affectibus in uictu& aere obſeruataſ di uturnæ conducit uitæ:li. ij. ca.xx. u Alitudinarij ſeu languoroſi longam uitã aliquan/ do conſequuntur:li.ij.cajf. Venus& Saturnus apud aſtronomos ſtellæ inter ſe om nibus inimicæ:li. ij. ca. viij.. Venus ſine Baccho friget:li.ij.ca.xv. Venerea res uitæ etiã iuuenum detrahit: li. ij. ca. viij. Venereus actus contemplatori contrarius:& quia Ve/
nereum actum ſectanti nihil alienius q́; cura& con/
templatio:li.ij.ca.xvj. Verba magnam uim circai
li. iij.ca.xxj. Veritatis cupidi ſi tanta medicorum diligentia corpo/
reum ſpiritum curant:multo diligentius intellectum
magines habere cenſentur:
diſciplina morali colere debent:li. j. ca. xxvj.

N eſtes inſfe Rasun utentem infcere teſtis e labies at lepra:li. iiſ: ca. xxv. Vigilia nimia ſic curatur:li.j.ca. xxiiij. Vigilia nocturna digeſtionem impe ditt:i. ij j.ca. ſiif. Vigiliam« inediam ſitimq́; laborem corporis’& ani- miſolitudinem& mærorem deuitare conuenit:i.ij. Sa win.
Vigilijs nimiſs extenuati/ exiccato cerebro’ ſi cſ uccur-
rẽédũ eſt:li.j.ca. xxiiij. b
Vigilare multum poſt cœnam& mane dormire ing e/ nio nocet:ut ſeptem rationibus probatur: li.. ca. vij.
Vinum miſcere quando& quibus cõfert:li.i ca. vij.
Vinum nimiũ uel nimis calidum/ ſtudioſis inimicũ eſt: li.j. ca.vij.
Vinum craſſum turbidum nigrum! „uumeli. j. ca. x. 4
nrubeum potius q́; album amato: li. ſ. ca. xj.
1 bra ſtipticaq;& quodãmodo fuelrara, accõ/ modata bono ſanguini:li. ij. ca. v.& ca. vj.
Virtus fauorem cclitus attrahens conſiſtit in eo ꝙ. ani/ m i ſtellarum& dęmonum allicitur corporũ
formis:li. iij. ca. j.
Virtus in nobis naturalis/ uitalis/ animalis adiuuatur 3 planetas: per quos& quomodo:li. iij. ca. vj.
Virtutem attractiuam ignea iuuant:retẽtiuam terrea: digeſtiua maeria& expulſiuam aquea:li. iij. ca. vj. Vis naturalis uitalis& animalis per quas ſpiritus co n
cipiunturmaſcuntur& fouentur:li.. ca. ij.
Via quæ ad ſapientiam uer itatemq; perducit longiſſ ma eſt: plena laboribus:li.j 8 e vij.
Viſus cura:li.j. ca. xvj. b
Viſum oblectant color uhidisraduaſpeculum: i. i. ca. xiiij.
Vitam dalidam p oſperam adiuuant 1 ellarũ ſeu Pha netarum influxus:li. ij. ca.vj.
tr dioſis noci⸗

8= —
„[A
—
ͤſͤͤͤſͤͤ
Annotatio.
Vita per res temperatas/permanens in ſpiritu /. recreat᷑:
dc.li.ij.ca.xiiij. b Vitam in corpore prolongare cupientes ſpiritum ex/ colere& augere nutrimentis ſanguinem temperatũ augentibus& clarum aere electoſſuauibus odoribus alere /ſonis& cantibuſoblectare:li.ij.ca. xviij. b Vita non eſt in uiuentibus niſi per Solem& Lunam:li. iij.ca.vj. b b Vita longa ad perfectionem ſcientiæ neceſſaria eſt:li. ca. j. V Tun longam etiam diligentia noſtra pręſtat:li.ij. ca.j Vita conſiſtit in calore& humore:li.ij.ca. ij. Vitæ ꝓducendæ pręcępta: li. ij. ca. ij.
Vitalis calor nutritur numore:quo deficiente fit reſolu
tio:quo excedente fit ſuffocatio:li.ij.ca.ij. Viuere diu non cupimus diſſolutos:li.ij.ca. j. Viuere fortunate cupiensjin primis agnoſcat ingeniũ ſidusjgenium ſuum& locum eiſdem conueniẽtem. li. iij.ca.xxiij. Inziber conditum mane ſtomacho uacuo ſum ptumſſenſibus& memoriæ confert: li.j. ca. ix. Tinzib eris cõditi uſꝰ ꝓbat᷑:li.ij.ca. ix. pręcipue ſenibꝰ.
—
——
—————õ— 3

—
— .
———