DEL hv.S COLVHEE 1Ve Debong lagrymar um, V IARR 8— Auctore OB. S.RE. CARO BELLARUINO eSocietate Iesu Ad insam eamdem Reliqi; Coloniæ Apud 4———— 2 2 10 — Univ.-Bibl. Siessen Imprimatur, si videbitur Re- verendissimo Patri Magi- stro Sac. Pal. Apostolici. Cæsar Fidelis Vicesg. Imprimatur. F. Hyacinihus Petronius Ord. Præd. Sacri Apostolioi Pa- latit Magister. ILANIEVS D r. SARIA M N REVERENDI5 PATRIBUS 2 CIIARISS. FRATIRIBVS INTVERSÆ SO0CIETATIS 5. Rbertus F. R E. Cardinali Bellarminus eꝶ eadem Societate. F. E. 883 IBELLOs tres, d quos de gemitu — 1. 96— Columbæ con- scripsi, jure mihi 7777 Rber Patres oprimi. nomini vestro dicare debuisse, aut certè potuisse. Nam& ego à prima adoles- centia Socierati IE S V, ipso A3 i- spiritu IESV vocante, no- pusc men dedi:& in ejus sinu de cùm lacte ejus suxi,& in ejus mee contubernio de cibo ejus tern sumpsi,& sub ejus regimine care lac& cibum infantibus& ad- arde ultis longo rempore mini- tand stravi. Et ipsa Societas, ut stane membrum vivum& verum lacr) gementis Columbæ, id est, fidel milirantis Ecclesiæ, non so: nonc lùm gemere non cessat; sed nove eriam Columbæ velocitatem fugit ö imitara, ab ipso suo exordio, etiar ad extremas usq; Mundi par Vi Pe tes volare non dubitavit:& Colt Columbæ fecunditatem divi-& m no munere nacta, brevi sic indi excrevit in gentem magnam, pusc ut provincias orbis rerræ pæ- rum nd omnes complexa esse vi- tissin dearur: ac denique more co- tui, lumbino iram fine felle in facilé corde& in lingua ferens,& quæ: irascitur vitis,& bellũ cum aspe erroribus gerit. Accessit& que alia causa dedicandi hujus o- posse puscu- Ite, no⸗ sinu de in ejus o ejus egimine 18& ad- emini- tas, ur verum id est, non so- ar; sed citatem xordio, di par- vir:& m divi- revi sic gnam, ræ pæ⸗ e vi⸗ ore co- elle in ens,& lũ cum essit& jus o⸗ puscu- pusculi frarribus meis. Nam cùm Septembri mense proxi- mè elapso, negotĩis aliis in- termissis, Deo soli& mihi va- carem, inspirante Domino, ardere cœzpi desiderio exci- tandi Christi fideles ad gu- standum bonum spiritualium lacrymarum; illos, inquam, fideles, qui hoc ingens bonum nondum per experientiam noverant. Neque enim me fugit, semper fuisse,& nunc eriam esse in Ecclesia Dei vi- vi perfectos viros, quĩ instar Columbæ semper gemant, & meis adhortationibus non indigeant. Itaque scripsi o- pusculum de bono lacryma- rum; quod fratribus meis po- tissimum nuncupare consti- rui, quoniam nullis aliis æque facile studium lacrymarum quærendarum, quod primo aspectu horridum molestum- que apparer, persuadere me posse speravi, quam iis quos A 4. fra- à* æraté conjunxit. Id verò li- bentius feci, qudd inrellige- rem, cohortationem meam non tendere ad aliquid no- vum vel insolitum Societati. Habent enim seniores apud nos exemplum illustre Fun- Sa datoris. Tanta enim copia la- ube, Crymarum beatus Ignatius in 206. Precibus abundabat, ur neces- sarium ei fuerit, ab ipso Do- mino temperamentum pete- re. Et(quod planè admirabi- le est)eam à Domino gratiam impetravir, ur quasi habenas lacrymarum in manu sua ha- berer; quando vellet, ipse lacrymas funderer;& quan- do vellet, continuò sisteret, ne nimĩia profusio lacryma- rum oculos læderer. Quod privilegium quàm fuerit Hn- gulare, cognosci porest ex Sler. Loanne Cassiano, qui Colla- 3 1. dione priore de oratione, de- monstrar, donum lacryma- rum fraternus amor nmühi à Pπma rums ribus X Gi bus. 1 do co bent nostri ream cisci const- Hume maru dasse. rame coger junio: rum 2 moru quam cet St Aloys lacry: preci tur. si ad perve bus ne verò li- rellige- meam uid no- cietati. es apud Fun- Opia la- atius in neces- so Do- pete- mirabi- ytatiam abenas sua ha- t/ ipse cquan- isterer, ryma- Quod rit sin- est ex Colla- ne, de- ryma- rum à Pfima rum sic aliquando non peten- ribus dari, ur alias rogantibus, & quærentibus,& pulsanti- bus.ne gutta quidem ex ari- do corde exprimi queat. Ha- bent quoque iidem seniores nostri(ut alia multa præte- ream) exemplum beati Fran- cisci Xaverii, de quo illud ginor. Socier. constar, tanta copia spirirua-i lium consolationum,& lacry- marum suavissimarum abun- dasse, ut ipse quoque tempe- ramentum à Domino petere cogeretur. Habent denique juniores nostri exempla duo- rum adolescentium nobilissi- morum, non minus virture quam sanguine, beati videli- cet Stanissai Kostca,& beatiSaf. Aloysii Gonzagæ, qui fluminai. lacrymarum, præsertim in, precibus, fundere videban-. à. tur. Sed non omnes Religio- si ad eam mensuram gratiæ perveniunt, ur cohortationi- bus non indigeant. sunt enim A 7 in c. 106. in amplis familiis perfecti nonnulli, plures proficientes, plurimi incipientes, quibus non sola exempla sufficiunt, sed lect ione quoque libro- rum,& cohortationibus ad- juvantur. Accipite igitur, fratres mei charissimi,& de- sideratissimi, munusculum à me leve& exiguum, sed non Pparvo affectu donatum. Ac dum vobis ipsi à Patre cælesti irriguum superius,& infe- rius, non sine ardenti suspirio 1odg. Peritis, mihi quoque idipsum 1. donum vestris orationibus& suspiriis impetrare. perfecti icientes, quibus Afficiunt, se libro- ibus ad- igitur, i,& de- culum à sed non Im. Ac cœælesti & infe- suspirio idipsum nibus&& PRÆ- PRÆLFATIO. CRIPSI anno su- periore, De æterna fe- licitate Sanctorum, ut Fipse me jam senem S& morti propinquum, seriò exci- ꝛarem ad rem tantam toto ani- mo concupiscendam,& gratiam Dei sollicité& asdue implo- randam. Dum autem apud me, hoc præsenti anno, in solito meo recessu cogitarem, quid facto o- pus esset, ut veram viam ad vi- tam æternam invenirem, illud Psalmistæ in mentem venit: uis dabit mihĩ pennas sicurys ½. olumbæ,& volabo,& re- quiescam? Animadverti au- ꝛem non ob solam velocitatem, columbam potius quàm aliam volucrem ꝗ Propheta esse no- minatam: scimus enim non de- esse aves, quæ columbæ volatum saperent, vel adæquent. Itaque cogitavi, columbam esse ani- mal simpiev, purum- ine K π A TI G. Aine selle,& quod ei Proprium ese, Wdus gemens; atque h de causis, non dictum esse, Qus dabit mibi pennas, sicut hirundinn, aut accipitru, vel aquilæ; sed, sicut columbæ: runc enim nobes proderit volatus contemplationn ad deram res quiem obeinendam„ impli- ces fuerimus, sine malicia,& Puri à sceleribus,& fecundi o- Perum banorum,& sine fulle odii poccatoribun zrascemun, ac errata subditorum nostrorum cum benevolentia casugabimus;& guod est porisamum, asfiduo ge- mitu, evclasis nugn& jocis, ris.& cantu prosuno atque alin carnalibus oble Hationibiu, temporalibus audis, per banc lacyymarum vallem iter fu- ciemus. Propasicum igitur mihi 220 in præsenti vacatione, orando moditando scrutari, quid li- ber Dei de salutifero gemitu nos admoneat:& Iue 2 materia gemi- * gemiti quem riat. odiosa lacryn tame- 21 gat Iix 2i ε Hola tristit luren tem ratur V Necef dtum cesse quibu Posien Nera sint⸗ se boi Aliæ vonæ natur auine IO. hroprium ue m esse, 2 icut u, vel Jumbæœ: volatus ½mn ve- impli- ia, undi o- 2e fella un, ac am cum 5 duo ge- Jocis, atque onibus, 5 iter fa- 2 es, orando juid li- itu nos nateria gemi- ER FA TIO. gemitus columbini:& denique quem fructum gemitus Ve Pa- riat. Quamomn autem trists& odiosa disputatio de gemitu& lacrymi futura esse videatur; tamen tristitia hæco tam ingen- 21 gaudio compen sabitur, ut fe- Iix tristitia dici possit, Nam, ut Apostolus loquitur in Epi- Hola posteriore ad Corinthios, tristitia secundum Deum sa-2. Cor. lurem operatur: sæculi au- tem tristiria mortem ope- ratur. Sed antequam lacrymarum Necęssitatem, inateriam,& Ffru- ctum explicare incipiam; ne- cesse erit breviter aperire, de quibus Iacrymi loqui nobm pro- Positum sit. Sunt enim tria ge- nera lacrymarum, cùm aliæ Yint naturales,& neque per se bonæ, neque per se malæ; aliæ malæ& perniciosæ; aliæ vonæ& salutares. Tacrymæ naturales illæ suut, quas com- nunes mundi ærumnæ produ- cunt, P paludu- viæ en PRÆEFATIO. cunt, jactura divitiarum, mors charorum, morbi varii, injuriæ acceptæ,& aliæ id genus. La- ganpos crymæ perniciosæ sunt, uas eree lacus e primunt vitia, aftutia, Vypo- sunt. crisis, simulatio; quales sunt la- Junt euhmé meretricum, quæ sunt la- n a crymæ Cxocodili; quales ehe o. primit aliquando diabolus ipse. ie dolo Isdas igitur lacrymas omnes, tum ue con naturales, tum diabolicas„ hoc Sa Pect loco præterire intendimus. Jolæ end= zestant lacrymæ salutares, quæ 7— 2Spiritu Jancto, tanquam à fonte procedunt, dicente Apo- stolo in Epistola aι Remanos: nem:uIpse Spiritus postulat pro no- P. bis, gemitibus inenarrabilibus. Ee Dicitur enim Spiritus postulare, hae 1 quia facit nos postulare; qui 2—— dem gemitibus non naturalibus, 7 300 non ordinariis, sed quos lingua 114 humana euprimere nen potest. Ista est pluwia voluntaria, quam Deus segregavit hereditat suæe. nam lacnyma humanæ non tam planje, quàm aquis lacuum ed. palu- ratione eœ ar inem I⸗ YHmarut rrigua, ö PR EFATI O. 3„ 0 paludum comparari debent. Plu- iuie viæ enim de cœælo descendunt,& 6 campos ed hortos fecundant; quod ni n. Lacus O paludes facere non Pos⸗ Dpo- hunt. 2 ja- Junt autem duo genera pia- 0 Iae um lacrymarum: aliæ enim sunt x in.—— Ina odii, aliæ dilechionis 3 4- . Viæ doloris, aliæ gaudii. Lacry- 75 mæ contritionu sunt sgna odii er- 901„ 1 ga peccatum: lacrymæ desiderii 43 7004 videndi Deum, sunt sana amoris: 0%e Priores sunt etiam Hgna dolo- Posteriores signa dleclioni. Ie- Atque hæc N cansa cur tanti siant à Deo, quia testantur odium ga peccatum,& amorem erga 5 Deun. alioqui lacxymæ quid sunt, irii hs modica aqua eu capite de- 0. 2 uens, quæ tanquam encremen- „n ejicitur per canales oculorumꝰ ö i quo F. Basalius Mendit in ratione de Enutiarum actione, 3 e arte medicinæ declarat ori- inem lacrymarum. Hec duo La- HDmarum genera, sunt illa duo rgua, inferins eb- saperius, quæ postu- non tam cuvum Palu⸗ R EFATIO. 10.5. Postulavit Axa in Libro Losue 145. 3.4e Qud Fgura pulehrè disputat san T5. 3 us Gregorius in libro tertio Dis Fril. Leg. in Epistola ad Theotistan NVMnn nonnulli laerymas salutan comparant cum diluvio Noë, ut totum fuit à Deo, sed purtim Jontibus ahyysoi diruptis, partim Plawiis de cælo manantibus pn ductum. Jiquidem lacrymæ guificantes odium e dolorem. Fontibus abhysi scaturiunt; lach mæ amors. Letitiæ de ce descendunt: omnes tamen à manant. Cuamph autem lactymæ expectare debemus/ ùοι nobis do mientibus nihil 4agentibus de tur. Nam etiam sapientia uni est 5præcipuum inter septemd na Spiritus Fancti,& tan I2e.x. sanc lus Iacobus dicit: di quis] strüm indiget sapientia posl let eam à Deo, qui dat om bus affluenter. Sed pastulan sant dona ista optima——j⁰ 1 P sicut oß Aposte fide u Non h⸗ postula cipitis Laque marum cum no admonmi tertio nostro desidei rum g crymæ ac juma donã sint Dei, non ided ram eribere 180. N A TI O. Oro Iosus sicut oportet: ideò adjungit ideen shutat san ertio Dia Heoti stan salutan NOë, Ju purtim 5 Hpartim ibus pn acmymæ lolorem nt; Lach 4 de ce nen à Di mæ ded tam Heribere nunc aggredimur. ö nobis 00 nuibus de entia um ö septem tam Si quis 4„ polt dat om postulan Persec H Apostolus Ppostulet autem in fide nihil hæsitans. infra elac. 4. Non habetis, propter quòd non postulatis; petitis,& non acr cipitis, eò quod malè petatis. Ieaque petendum est donum lacrys marum magna cum fiducia,& cum non minore desiderio, juta adlmomitionem sancti Gregorii lebro tertio Dialogonum A Creatoretib. 3. 34· nostro(inquit) cum magnoꝰ desiderio quærenda est lacryma- rum gratia. ⸗Atque he sumt la crymæ, de Yibus sols, Domino adlju vante in præsenti opuseulo doctrin- Davidis Davidis crymaru rimùm, ttes soli mus, in tatur ad propriui ad colur in Psalm habet: abs te in valle DE GEMITV COLuBÆ, siye De bono lacrymarum, Sn. I. De necesaitate gemituum, e Psalmis. ECES5SS5S ITATEM semendi demonstratu- Srus ex Scripturis sanctis utriusque Testamenti, ac deinde ab exemplis& doctrina Sanctorum, à testimoniis Davidis exordiar: siquidem Psalmĩ Davidis pleni sunt gemituum& la- crymarum. Sed qula David, ut plu- rimùm, de lacrymis suis loquitur, tres solũm Vetttenlos considerabi- mus, in quibus David omnes hor- tatur ad lacrymas, quasi ad officium proprium Sanctorum, qui pertinent ad columbam, Vnus versiculus est in Psalmo octogesimo tertio, qui sic habet: Beatus vir, cujus est auaiHan- abs tee ascensiones in corde sqo disposuit in valle lacrmmarum, in loco, quem po- 5 2 uir. LIBER PRIMVS. DE GEM. COLOMB. L suit. Alter versiculus est in Psalmo træ sal nonagesimo quarto, cujus hæc sunt stolus 1 verba: Venite adoremus, procidamu cum ait ante Deum; ploremus coram Domina jungit! Tertius versiculus ef ισ dispo in Plalmo centesimo vigesimo quin. to: Qui seminant in lacrymis, in eul Primus versiculus tria requirit ab eo, qui ad culmen beatitudinis per Primum est, ut de sua virtute diffidens, de auxilio Del DI. 83. valdè confidat. sic enim ait: Beatu vrr, cujus est auxi lium abs re. hod est ille beatus est in spe,& beatus erit in re, qui non confidit in virtute sua sed in auxilio Domini;& ideò auxi. lium ejus non est à se, sed abs te. Ni. hil enim magis odit omnipotens, quam superbiam ejus, qui per ela- tionem mentis excæcatus, gnoscit imbecillitatem suam. Alte. rum est, ut non ita confidat in adju- torio Altislimi, ut existimet nihilꝰ se fieri oportere: necesse est enim, u liberum arbitrium cooperetur gra. tiæ, juxta illud Apostoli in priorè ad 2. Cof. Corinthios: Non cgo autem, sed gratit Dei mecum. Vbi non dixit Apostolus Non ago autem, sed gratia Dei, ne fortè suspicaretur aliquis, nihil à nobis re. quiri, nisi ut sinamus Deum per gra: tiam in nobis operari: addit igitus necum, ut significet, nos cooperato- & coachutores Dei in opere no- venire desiderat. —* auxiliu & dorn ip se pre disposu Proposi quam virtuter ctionis ascensi⸗ rum, ir Deus e paradis cenden posuit suæ, in gemitu labore dum. I rum loc da estʒ laborio dentide auxilio, tur, jus Fuerunt nocte. E sumus, ducit ac crymari prata fl. LOMB. LIBENDRIMVS. 3 st in Psalmo stræ salutis esse debere, ut idem Apo- jus hæc sum stolus in priore ad Corinthios docet, Prociddamu cùm ait: Bei adjutores fumius. Ided 8. 7 am Domins jungit Prophera: Ascenstones in corie“ ersiculus es esimo quin mis, in exvul requirit ab tudinis per im est, ut de auxilio Dei vait: Beatu re. hoc est beatus erit virtute sua X ideò auxi. labs te. Ni. mnipotens, Iui per ela. 16, non a. uam. Alte⸗ dat in adju· met nihilà est enim, ut eret ur gra. in priore ad n, sed gratii Apostolus, ei, ne fortꝰ A nobis re. um per gra: ddit igitun cooperato. n opere no: stra suo disposuit: id est, non expectavit ut auxilium gratiæ Dei illum jacentem & dormientem sursum eveheretzʒsed ipse preventus& adjutus gratia Dei, disposuit ascensiones in corde suo: proposuit videlicet, non tam coxpore quàm corde ascendere de virtute in virtutem, quousque culmen perfe- ctionis attingeret. Tertium est, ut ascensio ista fiat in valle lacryma- rum, in loco, quem ipse sibi posuit. Deus enim posuerat hominem in paradiso, ubi non erat opus in as- cendendo laborare: sed ipse homo posuit sibi locum, merito culpæ suæ, in valle lacrymarum; unde cum gemitu& lacrymis, non sine magno labore& fatigatione est ascenden- dum. Dicitur autem vallis lacryma- rum locus, unde ascensio disponen- da estʒ; quoniam nemo potest in tam laborioso itinere perseverare, nisi i- dentidem ad Deum gemat pro novo auxilio,& pane lacrymarum reficia- tur, juxta illud ejusdem Prophetæ: Fuerunt mihi lacrymæ meæ panes die ac nocte. Hinc videlicet intelligere pos- sumus, quantum aberrent à via, ue ducit ad montem Dei, qui vallem la- crymarum declinare conantur,& per prata floribus referta discurrere ma- lunt, 4 DE GEM. COLVMEB. ap.. Iunt, juxta illud Sapientiæ: Nullun Pratum sit, quod non pertran seat luxuri hostra. qui posteà frustra queruntus Sap. g.& dicunt: Ergo errauvimus à via ve ritati,& justitiæa lumen non luxit nobi Nec minus aberrant, qui per vallen lacrymarum, sine lacrymis& gemi tu ascendere se posse confidunt. E jusmodi autem sunt, qui corde aride sine attentione,& sine devotione nec sine mentis evagatione aut 0 rant, aut psallunt, aut libros Dei cu riosè magis quàm piè legunt. Sed veniamus ad alterum Psalm yI. 9g. versiculum: Venite adoremus, C. Pprocida mus,& ploremus coram Domino, ui se. cit nos. IIlud, Venite, vox est invitantis & cohortantis. Invitat enim Rei David,& cohortatur populum Dei, ut conveniat ad Deum honoran- dum,& laudandum corde, voce,& opere. Frequens est in Scripturis hæc invitatio per verbum Venite non solùm ad bona opera, sed etiam Gen. ad mala. Venite, faciamus nobis ci vita. zemn,&turrim, cujus culmen pertingat ad calum, dixerunt in Genesi gigantes Babylonii. Venite, descendamus, con. Ffundamus linguam eorum, dixit ibidem Deus ad Angelos ministros iræ suæ, vel Deus Pater ad Filium& Spiri- tum sanctum, contra gigantes Baby⸗ lonis. Adoremus. Hoc verbum ad spi- 104. 4. ritum pertinet. Nam shiritus est Deus: Ocos, qui adorant eum, in spiritu& veri⸗ ů veritate ratio e- agnitio nem, Primo] nium x Deo. reveren debetui gi,& D. enim es rentian humilit citur er ut simu jestati c mus. E nos. Hæc tum, 8 Ploratu ralis est mentis Sed quo & coxpe ratus? lam ext debuiss- IVMB. iæ&: Nuullun nseat luuri queruntur ⁴i˙ς α Vna ve nluvit nobi per vallen Is& gemi fidunt. E orde aride devotione one aut 0 ros Dei cu int. um Psalm & procida aino, qui se invitantis enim Rei õulum Dei honoran. e, voce,& Scripturis im Venite sed etiam lo bis civita. en hertingai si gigantes amus, con. xit ibidem os iræ suæ, & Spiri- ites Baby⸗ um ad spi- 6 est Deus: spiritu& veri⸗ LIBER PRIMVS. 5 vers tate oporter adorare. Siquidem ado- ratio externa per genuflexionem, vel prostrationem, exhiberi solet tum Ipsi Deo, tum etiam hominibus. Nam, in Genesi Abrahamus adoravit Geu, 23 populum terræ:& in libro tertio Re- gum Nathan propheta adorat Re-3.Reg. gem Davyid pronus in terra. quod i-à. dem paulò pòst facit Bethsabee, uxor Regis. Sed adoratio per internam agnitionem creatoris,& humiliatio- nem, ac reverentiam, quæ debetur primo principio,& supremo fini om- nium rerum, propriè soli convenit Deo. Et procidamus. Hoc refertur ad reyerentiam corporalem, quæ Deo debetur, ut supremo& altissimo Re- gi,& Domino rerum omnium. Quo enim est persona sublimior, cui reve- rentiam exhibemus, eò submissio& humilitas debet esse profundior. Di- citur ergo, Adoremus,&. procidamus, ut simul mẽte& corpore divinæ Ma- jestati debitum obfequium defera- mus. Er ploremus corã Bomino, Jui fecit nos. Hæc Vox postrema simul ad spiri- tum,& ad corpus pertinere videtur. Ploratus enim, ut fonus oris, corpo- ralis est; ut verd significat affectum mentis, spiritualis esse dignoseitur. Sed quorsum ad mentis adorationẽ, &c coxporis prostrationẽ, additur plo- ratus? an non magis reverentiam il- lam exultatio aut jubila io comitarĩ debuisset? Certè Psalmus in princi- 5 4 5i⁰ο PI. 35. 6 DE GEM. COLVMB.“ pio sonuit: Venite, evultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro. Sed ma- Iuit Propheta sanctissimus& sapien- tissimus ploratum nominare, quo- niam ploratus non minùs ad exulta. tionem& jubilationem, quàm ad supplicationem& orationem perti, net; nec minus ad res bonas obti nendas, quam ad malas deprecanda accommodari potest. Est enim plo ratus quasi condimentum desiderio rum& postulationum,& quasi vivt quædam Rhetorica ad commoven. dos animos& res persuadendas ap- tissima. Ait igitur Propheta: Plore. mus coram Domino, qui Fecit nos; ac si dicere voluisset, Ploremus præ gau- dio, quia is qui nos fecit, optimus & amantissimus Pater noster est. Ploremus præ tristitia, quia paren- tem optimum& justissimum ad ira- cundiam provocavimus. Ploremus præ gaudio& amore, quia Dominus qui fecit nos, suavin& mit est,& ꝛultæ misericordis. Ploremus præ tri- . 10. stitia& timore, quia qustus est Domi- Ezech. 33• Dsal.7. Deut. 3². nus qui fecit nos, justitias dilexit, &c æquitatem vidit vultus ejus. Plore- mus præ lætitia& exultatione, quia Dominus qui fecit nos, non vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur,& vivat. Ploremus præ sollicitudine& pavore, quia Dominus qui fecit nos, arcum suum jam tetendir,& paravit ilum,& I. exacuit! Igitur quam e- cessariun Et cùm gulis die beat nos privatim versiculu mus co ra- valdè est Spiritum clamant. monent coram D negligan Cerxtè v. nobis, q: do pron Populi hu runt,. do videan corde inte Nnem eos. cum ger coxram L coram mo Patr remus? in viros mus qu tem? N tor don- affluenter tur S. Ia MB.“ Domino, Sed ma- & sapien- re, quo- d exulta quam ad em perti, nas obti õrecanda nim plo. lesiderio quasi vivt nmoven- endas ap- a: Plore- nos3 ac si præ gau- optimus oster est. ia paren- mad ira- loremus Dominus ti est, ĩͥpræ tri- est Domi. as dilexit, 3. Plore- ne, quia non vult magis ut loremus LIBER PRIMVS. 7 exacuit sicut fulgur gladium suum. Igitur ex hoc versiculo, non minùs quam ex priore discimus valde ne- cessarium esse gemitum ad Deum. Et cùm Ecclesia mater nostra sin- gulis diebus ad Preces matutinas ju- beat nos vel publicè in templis, vel privatim in cubiculis frequentare versiculum istum, ac dicere, Plore- mus coram Domino qui fecit nost mirum valdè est, quòd tam pauci ex nobis, Spiritum sanctum in Propheta suo clamantem,& Ecclesiam matrem monentem ut ploremus quotidie coram Domino, vel non audiant, vel negligant implere quod audiunt. Certè verendum est ne impleatur in nobis, quod Isaias de Iudęis aliquan- do pronuntiavit: Iucralsatum est cor Ega. 6. populi hujus,&. auribus graviter audie-/ Matth. runt,& oculos suos clataserunt, ne quan-3 41o Vidleant oculis,& auribus audiant,& corde intelligant,& convertantur, ut sa- nem eot. Profectò enim si quotidie cum gemitu columbino ploraremus coram Domino qui fecit nos, id est, coram omnipotente& amantissi- mo patre nostro, quid non impetra- remus? quomodo non mutaremur in viros alteros? an non ascendere- mus quotidie de virtute in virtu- tem? Non est Deus avarus distribu- tor donorum suorum, qui dat ommni bus lac.v. assuenter,& non improperat, ut loqui- tur S. Iacobus: sed ided non accipi- B 5 mus 2 DE GEM. COLVMB. II mus, quia non magnifacimus doh Dei, neque gratiam remissionis pe catorum, neq; ipsam vitam æternan Si enim ista magnifaceremus, fu De nec quenter, ardenter, cum clamore val do, cum gemitu& lacrymis peten P Ost I mus. sic enim petunt temporalia beLSalon na cives hujus mundi, qui illa valdicribit diligunt: sic etiam petunt,& accipif non ali- veri sexvi Dei dona cælestia, qui illocompar- rum pretium noyerunt, sed hi paueba non sunt; illorum infinitus est numeruduam 86 Postremus versiculus apertissimbleræqu docet lacrymarum necessitatem. Neut philo ue enim salvi esse possumus, nifhirundir eminemus opera bona. Voluit eVel incoi nim Deus salutem æternam essironiæ, mercedem operum bonorum. qubarum autem seminant opera bona, sinestatur Ise dubitatione in lacrymis seminant, usbe medit in exultatione metant. Opera enim Ancillae veré bona, laboriosa& difficiliabe. II sunt:& quemadmodum seminatumsa mysti triticum indiget pluvia& sole; fictius dici opera bona indigent imbre lacryma: Juit, ½ rum, quibus gratia Dei, quæ instattlambar caloris solaris est, impetretur. Idediie me- enim subjungit Propheta: Euntemnea in for ibant,& febant, mittentes semina sua: 46 venientes autem venient cum erultatione lum: Portantes manipulos suos. Igitur, qui amea so cupit in altera vita cum exultatione ²eri ni matere non pareat laboribus, neque νπ gemitibus in hac valle lactymarum. cH½ tem spon CAF. VMB. LIBER PRIMVS. 9 imus doh monis pe EA. II. aæternan mus, fi De necessitate gexituum, en Canticin. more val 2— nis peten Ost Davidem sequitur filius ejus oralia beLSalomon, qui in Ganticis, ubi de- i illa valdicribit amorem Christi& Ecclesiæ, & accipiinon alia de causa Christi sponsam qui illocomparat columbæ, nisi quia colum- d hi paucba non aliam vocem emittere solet, numeru duaàm gemebundã& flebilem; cum pertifñimpleræque aves vel dulciter canant, atem. Neut philomelæʒ vel leviter garriant, ut nus, nifhirundines: vel ut corvi crocitent, Vvoluit evel inconditas voces emittant, ut ci- nam esffconiæ, grues,& aliæ. Porrò colum- rum. qubarum roprium esse gemitum, te- na, sinestatur Isaias cùm dicit: Quast colum-Esa. 56 ninant, ube meditantes gememus.& Nahum: era enim Ancillæ ejus minabantur gementes, ut co- Nahũ. difficiliaube. In Canticis canticorum spon- ninatumsa mystici Salomonis nihil frequen- sole; sictiùs dicitur, quàm columba. Ecce, in-Oat. a. lacryma- Aut⸗ tuu pulchra es amica mea, oculi tui uæ instatlumbarum.& paulò infrã: Surge a-Qat. a. ur. Idedica mea, speciosa mea, Q veni: columba Eunremnea in foraminibus petra, in cauerna ma- nina sua icee ostende mihi faciem tuam.& rur- ultarioneum: Surge, propera amicu mea, cotuma tur, quiba mea formosa mea, Q ueni.& iterum: Itatione beri mili soror mea, amicammea, colũ bacat. g. „ neque ꝛnea, immaculata mea.& denique: Vna marum. columba mea, perfecta mea. Ista au- Cat. 6. tem sponsa in Cantico amoris, sum- 10 DE GEM. COLVMB. ma Interpretum consensione, E- clesia est,& sponsus Christus, juxi illud Apostoli in Epist. ad Ephesios Eph. g. Vir capuut eot mulieris, ficut ristus ci put est Ecclesia. Sed sicut Ecylesia subj Ca est Christo, ita& mulieres viris sebisi ommnibus. Viri diligite uuores vestras, 1 cut& Christus dilenit Ecclesiam,& so 15 sum rradidit pro ea, ur illam sunctifs ret, mundans lawacro aq uæ, in verbo 2τ, ut ehiberet ipse fibi gloriosam& clesiam, non habentem maculam, a1 rugam. Quamvyis autem Christi sponsa s Ecclesia; tamen omnes illi,& sol illi ad sponsam pertinent, qui sun membra Ecclesiæ, non solum vers sed etiam viva.& quoniam mem brum Ecclesiæ principale& eminen tissimum est beatissima Virgo Maris vere immaculata,& perfecta, atqu dilecta: ideò per Antonomasiam ip sa Virgo sanctissima, inter omni membra Ecclesiæ, dicitur sponsa, 8 amica,& columba. Dixi autem, il 1os dici posse sponsas Cristi& co lumbas, qui sunt membra Ecclesia non solùm vera, sed etiam viva: quo niam Christiani illi qui fidem ha bent sine charitate, quique conf tentur se nosse Deum, factis auten negant;& qui nec puritatem cor. dis, nec fecunditatem operum, ne⸗ gemitum columbæ habent; hi ad columbam non pertinent, nisi u meml loqui siam to. P. rum o mitus gustin Hus, O. & 1de ptism tore: colun lumb⸗ Ian est, nc mere, siduè poner oratic mitun si Psal mente non c vel ga culi d dis, ac tionib Christ habeb non p solati⸗ tium quod ram ri VMB. one, Et tus, juxh Ephesios hristus c lesia subj viris suiui vestras, ＋2 se 5 sanctifi verbo vñ rio sam vlam, a ponsa fl. li,& sol qui sun lum verz am mem. eminen go Maria ta, atqut asiam ip er omni ponsa,& utem, Il sti& co Ecclesia iva: quo dem ha ue confl is auten tem cor- um, net 3 hi ad „ nisi ut mem: LIBERPRIMVS. II membra arentia& mortua, vel, ut loquitur 8S. Augustinus, ad Eccle- siam pertinent numero, non meri- to. Porrò signum certissimum eo- rum qui pertinent ad columbam, ge- mitus est. sic enim loquitur S. Au-1 gustinus: Nihil tam amicum gemiti- bus, quam columba die noctuqͥ ue gemit. Cap. 2/ & idem S. Augustinus lib. 3. de Ba- ptismo contra Donatistas dicit, ra- ptores& avaros non pertinere ad columbam, sed ad accipitres; co- lumbam enim gemere, non rapere. Iam igitur si proprietas columbæ est, non canere, non garrire, sed ge- mere,& frequentissimè ac penꝰ as- siduè gemere: in quo numero illos ponemus, qui numquam gemunt in oratione ad Deum; quin potiùs ge- mitum istum horrent& fugiunt:& si Psalmos legunt, voce psallunt, non mente;& si orant, lingua orant, non corde; semper autem canunt, vel garriunt, id est, voluptatibus sæ- culi dediti, totos se hilaritati,& lu- dis, ac jocis, comessationibus, vena- tionibus, spectaculis impendunt? Quæ pars istis cum columba, sponsa Christi? cum corvis potiùs partem habebunt. Sed illud est hoc loco non prætereundum, ad eorum con- solationem, qui gratiam abundan- tium lacrymarum non habent, quòd columba non largo fletu ter- ram rigat, sed gemit. sic etiam in Ec- clesia⸗ Ps. 12 DE GEM. COLVMB. LI clesia, quæ per columbam significa gratiam tur, non desunt, qui copiosas lactj ut eos ab mas fundere nequeunt, ut sanctus& vanitatis thanasius docet in libro de Virgini persuader tate,& usus fidelium idem confit addidit ir mat. Ergo quicumque Christiani su Cù½m esset s mus, si non solo numero, sed etian cuit popul merito ad columbam pertinere des.& investi⸗ deramus, cum columba frequentes 24t. Quas gemamus; nam si cum columba non sermonès v gememus, ad columbam non perti. Verba igi nebimus:& si ad columbam non proferem pertinebimus, neque ad Christum nibus inc pertinebimus:& si ad Christum tamen, Sp non pertinebimus, horreo dicere ad ctissima, quem pertinebimus. Avertat Deu igitur 1oc tantum malum à servis suis, quin tissimus: potiùs det eis laborare usq; ad moꝝ Oassiuam tem in gemitu suo,& ut oculi ec. 4⁰α hoc 8 rum vertantur in fontes lacryma. 2a vi errore- rum, ut columbæ adjuncti in terris Hra deci per ad sponsum columbæ pervenire me. ad domum reantur in cælis. vivii: in monetur he CA P. III. quid futur. ö rium ubi De necesiitate gemituum, eu rum ubi lei doctrina Ecclesiasta. contempl la, sed ex I151 Salomon, qui Canticum can. tur:quipp ticorum composuit, in gratiam ho- bus rebus minum perfectorum, qui cum spon. divitiis 7** sa in amoribus sponsi cælestis ju-: imperii m. 22 occupantur; seripsit etiam li. non credit rum qui inseribitur Ecclesiastes, in inexpet gratiam IB. gnifica Slacty. ctus 4 Virgini confit iani su ietian re desi. uentel ba non n perti. m non ristum ristum cere ad t Deuz quin d mag uli eo cryma. terris, re me. mcan. mho- spon. tis ju- am li. LIBER PRIMVS. 12 gratiam hominum imperfectorum, ut eos ab amore mundi& omnis vanitatis averteret. Atque ut eis persuaderet, vera esse quæ scripsit, addidit in extremo libro hæc verba: Cum esset sapientissimus Ecclesiastes, do- Ece. 25 cuit populum,& enarravit quæ fecera, investigant composiuit parabolas mul- 2⁴. Quastivit verba utilia,& conscripsi sermones rectiseimos, ac veritate plenos. Verba igitur, quæ modò in medium proferemus, quamyis stultis homi- nibus incredibilia videantur, sunt tamen, Spiritu sancto attestante, re- ctissima, ac veritatẽ plenissima. Sic igitur loquitur concionator sapien- tissimus: Dixi ego in corde meo: Vadam, Eccl.2. asstuam deliciis,& Fruar bonis. C. vidi, quod hoc quoq; ¶et vanitas. Risum repu- ⁊a vi errorem;& gaudio divi: Quid fru- Iera deci peris?& infra: Melid- est ire ecl. ꝝ. ad domum luctus, quàm ad domum con- vivii: in illa enim fini cundtorum ad- monerur hominum;& vivens cogitat quid futurum sir.& infrà: cor sapien- zium ubi tristitia esũ,& cor siulro- rum ubi letitia. Hæc ille, qui non ex contemplatione& meditatione so- la, sed ex longo experimento loqui- tur:quippe, quĩ abundavit iis omni- us rebus quæ vulgò maximi fiunt, divitiis, voluptatibus, honoribus, imꝑerii majestate. Quare sicut jure non credimus hominibus imperitis tes, in inexpertisʒ sic optimo jure, Sale- atiam 14 DE GEM. COLVMB. L.̃ moni sapientissimo,& qui experi est geme mentum omnium rerum habuerat mus, in fidem habere debemus. Ait igitu per vall vanitatem esse affluere deliciis,& mus: ur frui temporalibus bonis.Et quamyi tids qua hæc persuaderi vix possint homini quam pl bus hujus mundi, qui columbæ ge. quia erra mitum ignorant; tamen vexissim Porrò sunt. siquidem affluentia delicis sententia rum, modicam& brevem delecta tia: M⸗ tionem coxpori adfert, sed magna& qπμìα a diuturna sollicitudine mentem re delicet et plet, magnos etiam& diuturnos sa tuus hor pꝰ morbos generat;& quod capul stantium eit, magnorum scelerum& facino/ bus, trist rum causa est, quæ vel magno& diu ad domu turno labore pœnitentiæ in hac vita bibitur v expianda, vel in futura sempiterni meduntu suppliciis punienda erunt. Verè igi, cum gauc tux scribit Ecclesiastes, affluentiam ultantibiu deliciarum vanitatem esse, id est, bo. sapientiss num apparens, non verum; vanum ab ipso 8 non solidum; quod videtur esse ali spiritus quid, cùm nihilsit. spiritum Ex qua sententia deducitur illi bilia fact quæ sequitur. Risum reputavi errorem qui ad c c gaudio dixi. Quid Frustrù deciperu] Bertinent Risus opponitur Iuctui,& gaudium di non he mœrori: verè autem errant, qui ri: Ium, sed dent cùm flere deberent;& frustiꝭ esse viden decipiuntur, qui gaudent cùm trista judicium ri eos oporteret. Nec sine causa ad faisle den ditur vox illa, Frustra, quia sine ullt seripfit, causa vel utilitate se decipi sinunt sibi nxe guizident& gaudent, cum Eaahe mom illis est ge. MB. LIBERPRIMVS. 15 experti est gemendi& flendi. In exilio su- äbuerat mus, in medio versamur hostium, it igitu per vallem lacrymarum iter faci- iciis, mus: unde igitur nobis ridendi po- Bomid tibs quam gemendi,& gaudendi omini quam plorandi voluntas adest, nisi nbæ ge. quia erramus& decipimur? erissim Porrò ex hac secunda Salomonis delicis sententia recto ordine sequitur ter- delecta tia: Melius est ire ad domum luctus nagna& quam ad domum convivii. Vtilius vi- tem re. delicet est, ire ad domum, ubi mor- rnos sa tuus homo cum mœrore circum- od capul stantium jacet;& flere cum flenti· facino/ bus, tristari cum tristibus; quàm ire o& diu ad domum convivii, ubi cum lætitia hac vitz bibitur vinum,& cum voluptate co- piterni meduntur pinguia;& sic gaudere serè igi: cum gaudentibus, exultare cum ex- ꝛentiam ultantibus. Quis ista crederet, nisi Iest, bo sapientissimo vorum omnium, imò vanum ab ipso Spiritu sancto, qui veritatis esse ali· spiritus est, dicerentur? Et tamen spiritum eumdem habentibus credi- tur illa bilia facta sunt nimis; iisque solis, errorem qui ad columbam gementem non leciperu Pertinent,& qui spiritum hujusmo- audium di non habent, non incredibilia so- qui ri lum, sed etiam falsa& deridenda frustrꝭ esse videntur. Sed mors hominis& m trista judicium Dei cùm advenerint, vera ausa ad fuisse demonstrabunt, quæ Salomon ine ulla scripsit, non quæ mundi amatoxes sinunt sibi finxerunt. Qupd ipsum Salo- tempus mon illis verbis significavit: In illa est ge. 0 enins 16 DE GEM. COLVMB. 1. enim(in domo videlicet luctus) si tat quod cunctorum admonetur hominum;& v lium, G. * vens cagitat quid futurum sit. id esi felicitate In domo luctus, ubi mortuus jacet enim cort admonentur, qui ibi sunt, se quoqu HQai aute breyi esse morituros;& cogitare in Hdris huj cipiunt, quid facto opus sit, ut non aoπdum t improvisa mors eis adveniat, nequ promi su anteà rapiantur, quàm Iudicem om gemit, C&. nium Deum debita satisfaction gemit. hæ placayerint. nem imi Restat postrema sententia ejusden dixerat, Ecclesiastæ, quæ ex tertia superion corrigen Eccl. dependet: Cor, inquit, sapientium ul ei benò sit. rristitia est; cor stultorum ubi latitia. Si qui lætiti ne dubitatione enim sapientes sunt dantia te qui eligunt melioraʒ stulti, qui dete te exulta riora: præsertim si sapientes nof& somn verbo& lingua, sed corde& consi ram pauf lio, id est, re tota diligenter& ma vertit ve ture considerata, eligunt gemen tur:& ic & tristari in hoc tempore, quod pra delusus, terit velut umbra,& in quo ni hil el piens, ad I tutum, nihil stabile, nihil à perieu riculo eri V lis& tentationibus vacuum. Et con lare; sed * trà verè stulti dici possunt, qui no phraim l⸗ repentino aliquo motu feruntur i dta non hal res lætas, sed ex corde& animi dell laqueis v beratione,& certo consilio eligun totos se effundere in lætitiam, qua bona temporalia cum tempore no Dey transirent,& res caducæ numquat essent casuræ. radt. Præclarè sanctus Augustinus, Saias bene et inquit, in hoc saculo, imo qui pi: mala in 1 ILoan. MB. us) fin 3 V. id esh ius jacet quoqus zitare in ut nol t, nequt cem om faction ejusden uperion ntium ul etitia. di. tes sunt qui dete tes not & consi er& ma t gemen uod pra LIBERPRIMVS. 2 tat quod benè ei sit, qui letitia rerũ carna- lium, G. abundantia temporaliũ,& vana Felicitate evultatz habet vocem corvi: voæ enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui atutem novit, in pressiura se ese morta- litari hujus,& peregrinari se Domino. nondum temere illam perpetuam, quæ nobis promis est, beatitudinem; qui hac novit, gemit,&d. quamdiu propter sc gemit, benẽ Cemit. hæc S. Augustinus, quiĩ Salomo- nem imitatus, rectissimꝭ, postquam dixerat, Cui benè emt in hoc saculo, quasi corrigendo addidit, imo qui putat qubd ei benẽ sit. Verè enim non benè illi est, qui lætitia rerũ carnalium,& abun- dantia temporalium,& vana felicita- te exultatzsed somniat sibi benè esse, & somno illo sopitus non videt ve- ram paupertatem suam, neque ad- vertit vera pericula in quibus versa- tur:& ideò falsa imagine felicitatis delusus, non gemit, ut columba sa- ꝛnihil el piens, ad eum qui potest ex omni pe- à pericu riculo eruere,& veris divitiis cumu- Et con lare; sed(ut Oseas propheta de E-O-π qui noi phraim loquitur) quast columba sedu- runtur ii ʒ᷑a non habens cor, à gemitu cessat,& imi del laqueis venatorum capitur. o eligun m, qua pore no umquan R. LV. De neceszitate gemituum, ex Isaia Propheta. nus, AISAs Propheta prævidens gravia 10 qui pi mala impendentia urbi lerosoly- 10 2 mita- IS DE GEM. COLVMB. L. Efa.2ꝛ. mitanæ, sic ea deplorat: Recedite esse illis x me, amars febo: nolite incumbere Ios con ＋* consolemini me super uastitate filiæ popi sui, mi znei.& infra: Vocabit Dominus De manifel evorcituum in die illa ad fetum,&ιmarum planctum, ad calvitium,& ad cingulu luislet 1 NAcci. Er ecce gaudium,& letitia, oct flere pe dere vitulos,& jugularè arietes, comed saias de re carnes,& bibere vinum. Comedama tionem bibamus; cras enim moriemur. Et n tabat ad nelata est in auribus meis vσ Domi Ios puni ewercituum: Si dimittetur iniquitas i tiam im 20biY donec oriamini, dicit Domin minus 1 Deus evercituum. gis ut ce In his plangit Isaias ruinam pi cont puli sui, eo prorsus modo, quo Di Prophet minus videns civitatem eamdem de pœn fleyit super illam, ut sanctus Luct da: ide Lue.. xefert. Fuerunt autem eæ sanctæl lus ille crymæ, videlicet ex fraterna, vel& destr terna potiùs charitate manantes. 4 uι exen ö que ut ostendat Isaias, placere D-& clan mino lacrymas pœnitentium, ind toribus, cit Dominum ipsum invitantem p lemniur * pulum ad fletum& planctum,& mitentia calvitium, id est rasuram capill ta forta xum,& cingulum sacci, quæ era guli tur sgna pœnitentiæ. Sed quia popul. Plurime contempsit diyvinam cohortatione Aut sin⸗ ad fletum& planctum;& contraà ꝑ videntu tiùs dedit se lætitiæ& gaudio, co enim m viviis& compotationibus;& mo Pronun. infidelium dixerunt, Comedamus Auod Vbamus, cras enim moriemur; irat Stam ar Deus jurat, hanc iniquitatem. quus sit, l VMB. LIBER PRIMVS. 10 Rececite esse illis dimittendamzsed omnes il- acumbere los contemptores Dei,& Prophetæ Flie popi sui, miserrimꝰ morituros. Ex his minus De manifestè colligitur necessitas lacry- etum, ι marum, nam si populus imitari vo- 2dcingulu luislet Prophetam Domini; ac de- etitia, oci flere peccata propria, quomodo I tes, comel saias deflebat aliena;& si cohorta- (omedam tionem Domini audivisset, qui invi- muer. Et n tabat ad lamenta pœnitentiæ, ne il- %ε Dom] los punire cogeretur:certè indulgen- niquitas tiam invenisset; non enim vult Do- Domin minus mortem peccatoris, sed ma- gis ut converta tur,& vivat. Quia ve- uinam p E contempsit populus exemplum „ quo De Prophetæ,& præceptum Domini eamdem de pœnitentia cum lacrymis agen- ctus Luc da: ided captivus ductus est popu- e sanctæl lus ille contumax,& civitas eversa na, velpᷓ& destructa fuit. Vtinam Ohristia- nantes. Ani exemplo Hebræorum saperent, lacere H& clamantibus assfiduè conciona- ium, ind toribus, ac præsertim temp oribus so- tantem pl lemnium jejuniorum; lacrymis pœ- tum,& nitentiæ assuescere inciperent! Mul- m capill ta fortasse divina flagella tum sin- quæ era guli tum universi effugerent. Sed lia popul blurimos esse videmus,& dolemus, ortatione Qui si non verbo, certè factis dicere contrà ꝑ Videntur: Edamus& bibamus, eras udio, co enim moriemur. Et quod sibi ipsi & mo pronuntiant, in illud incidunt: non nedlamus duod cum corpore extinguantur nur; irati etiam animæ,& sen sus nullus reli- tatem no duus sit, quod athei verbis illis signi- eh C 3 fica· 20 DE GEM. COLVMB. Acare solent: sed quòd ii, qui volup rati edendi& bibendi dant operam &c cum gaudio& Lætitia temporali- bus bonis affluere,& in bonis die suos ducere cupiunt, cùm jejunio& lacrymis pœnitentiæ carnem afflige. re tempus admoneat 21, inquam, re. verà cras morientur, cùm inopinata morte prævẽti ad gehennam descen. dent, quæ est mors secunda, quæ f. nem nüllum habebit. Sanctus Hieronymus in Commen- tario ad hunc locum Isaiæ Propheta, omisso literali sensu, verba IBir ad persecutionem hæreticorum perti- nere demonstrat. Et verè nulla est persecutio, ad quam verba illa magis aptentur: Recedite à me, amarè fle bot uo- lite incumbere, ut consolemini me su pen vastitate filiæ populi mei. Siquidem hę: resis non destruit solum tectum& parietes ædificii, sed fundamenta Ecclesiæ penitus evertit Prævidit aliquando sanctus Anto. nius hęresim Arianam, atque ita per secutionem illam deflexit, ut ad ve- hementiam doloris illius nihil addi posse videatur. sie enim rem totam describit sanctus Athanasius in Vita B. Antonii: Lamentabili, inquit, se quitur visio,& omni lacmymarum sonti plangenda. cùm enim Fratribus circa se se. dentibus operaretur, intentos Frit oculos in oalum gemens atque suspirant,& post alit guantum spatium revelationis incepte, mimit I. nimio dol nibus ant ut clemet vuccedun invadit pi znitatis e. pant noce aneclio co- Vix tame erat, ò f morte laac vincitur; pectori co- quit, quo ditum im lica turbi mentis sin di enim a datum n ictibus o⸗ rur effect. rianorum minorer rum nos aliquis! crymas persecut lemus. MB. i volup. operam, nporali- nis die junio& rafflige. uam, re. opinatz descen. quæ fi. ‚mmen opheta, Isaiæ ad perti. nulla esl la magis flebo: no. me su pen dem hę. ctum& amenta s Anto- ita per it ad ve. hil addi atotam in Vitz quit, se- um sonti rca se se. ocuslos in post ali. inceptæi nimii LIBERPRIMVS. 27 nimio dolore cõtremuit,& statim fiœi ge- nibus ante Dei vultiᷣ provo lutus, oravit, ut clemẽtia sua futurum scelus auerteret. Guccedunt orationi lacrymæ; metus ingens invadit prasentesʒobsecrant, ut rantæ cala- mitatis exponat visionem. fingultus occu- pant Nocem, lingua fleti bus præpeditur,& ꝛnedio conatu sermo gemitis interrũpiturz vix tamen cum vociferatione ait: Melius erat, õ slioli, impendens piaculum cita morte lucrari. Sic incipiens rursus lactymis vincitur;& inter agra siuspiria, tandem pectori commodans vocem, Magnum, in- quit, quoddam,& universis saculis inau- ditum imminet nesus: magno fides Catho- lica turbine subvertetur,& homines fu- mentis fimiles Christi sandta diripient. Ni- di enim altare Domini mulorum circumu datum multitudine, qui crebru calcium ictibus omnia disi pabant. Visions sequi- rur effectus:nam post annos duos sava A- rianorum irrupit insunia. hæc ille. Non minorem persecutionem hæretico- rum nostra vidit ætas. Atque utinam aliquis Isaias aut Antonius nobis la- crymas commodaret, quibus dignꝰ persecutionem tantam deflere pos- lemus. A E. V. De necestitate gemituum, ex Ieremia. Ianon Propheta in Threnis sic alloquitur& exhortatur populum C 4 Israel: DE GEM. COLVMB. Thr.. Israel: Deduc quasi rorrentem lacrymaꝗ cessaria per diem& noctem: non des requiem tibi, impetu neque taceat pupilla oculi tui. uare lauda in nodte, in principio vigiliarum: signific- unde sicut aduuam cor tuum ante conspe. lacrymi ctum Domini; leva ad eum manus tuu moram pro amima par vulorum tuorum, uhilese. sumit. cerunt in fame in capite omnium compito, noctem rum. Hæc dixit Ieremias cùm horta- retur populum ad seriam pœniten. tiam, quia Deum gravissimè offen- derant,& jam civitas Ierusalem ob Peccata populi capta& eversa erat à Rege Babylonis,& restabant adhuc septuaginta anni mi serrimæ captivi- tatis. Vt autem ostenderet ad seriam pœenitentiam& dignas preces, co- piam lacrymarum& frequentiam gemituum requiri, ita locutus est, ut nihil addi posse videatur ad rem kanc amplificandam. Deduc, inquit, quasi torrentem lacrymas. Non est con- tentus Propheta sanctus paucis la- erymarum guttulis, sed tantam co- piam requitit, quantam aquarum copiam torrens violentus& rapidus devolvere solet.Siquidem rivi aqua- rum tanto majorem aquarum co- piam secum trahunt, quanto velo- ciùs fluunt: torrentes autem præ omnibus rivis aquarum cursu rapi- dissimo fluere solent. Neque his contentus addit Propheta, per diem e noltem, ut ostendat frequentiam& re, nis persever tatem le sisset Ler 1ibi, nequ tibi, inq nunc te dium ir⸗- taceat 3 duè ad! lis; nor enim est solet. E non po totos di te transi magnam est ad o cibus& Con surge, est, poste lum quie Dominu Consurg cte, sed in in ipso n perseverantiam lacrymarum esse ne- tota in IB. acννn em tibi, onsiurge arum: econspe. nus Tud Maleje- ompito. horta- ꝛniten. offen· em ob erat à adhuc aptivi- seriam „ co- ntiam est, ut rem nquit, tcon- eis la- n co- arum pidus aqua- nn velo- præ rapi- his em& m& ene⸗ LIBER PRIMVS. 23 cessariam. Torrentes enim magno impetu fluunt, sed citò siccantur. Quare Propheta his additis verbis significat, se torrentis affluentiam in lacrymis requirere, sed non breyem moram, quam torrens fluendo con- sumit. Quid est autem per diem& noctem lacrymarum copiam funde- re, nisi omni temporè in fletibus perseverare? Et quasi adhuc necessi⸗ tatem lacrymarum non satis expres- sislet Ieremias, addit: Non des requiem 1bi, neque taceat pupilla oculi tui. Non tibi, inquit, somnus obrepat, non est nunc tempus quiescendi, dum gla- dium iræ suæ Bominus vibrat: non taceat pupilla oculi tui, clames assi- duè ad Deum, non lingua, sed ocu- lis; non verbis, sed lacrymis; ista enim est oratio quæ Deum placare solet. Et quoniam Propheta noverat non posse humanam fragilitatem totos dies& totas noctes sine quie- te transigere:admonet nos, ut saltem magnam noctis partem, quæ aptior est ad orandum& flendum, in pre- cibus& gemitibus consumamus. Consurge, inquit,&- lauda in nocte. id est, posteaquam interdiu aliquantu- lum quieveris, consurge de nocte ad Dominum laudandum& orandum. Consurge autem non in multa no⸗ ce, sed in principio vigiliarum, id est, in ipso noctis principio. Nox enim tota in quatuor vigilias more ca- 5 stren- 24 DE GEM. COLVMB. strensi dividi solet,& singulæ vigilit tres horas complectuntur. Sic enin loquitur 8. Hieronymus in Com mentario ad caput Matthæi qua rumdecimum: Stationes& vigil militares in terna horarum spatia di ui duntur. quando ergo dicit, quarta vigili noctis venissè ad eos Dominum, ostendit ei rota nocte periclitatos. Quid autẽ facen debeant, qui vigilant in laudibus& gemitibus, adjungit Propheta cùn ait: Esfunde sicut aquam cor tuum ani conspectum Domini, id est, Effunde pei apertam& sinceram confessionen omnia peccata quæ latent in corde tuo, ea facilitate, qua funditur aqui tota ex vase, ut nihil in eo remanèat nune enim tempus est misericordia si seriò dolentes& flentes conf. teamur peccata nostra. Sic exponit sanctus Ambrosius illud Psalmĩ sex agesimi primi: Effundite coram ill corda vestra. Neque solũm in nocte peccata con fiteri,& flere debemus coram Do- mino, ut ea nobis remittat: sel etiam orare& gemere pro nostit proximis, qui fame pereunt. fl enim concludit Ieremias: Leva a eum manus tuas pro anima par vulorum tuorum, qui defecerunt in fame in capil omnium compitorum. Hæc verba po strema non videntur accipi posse pn morte corporali parvulorum, qui in obsidione Iexosolymæ perxierunt nequs neque er indigebe nifeste d tur, Leva paruulort Seripturi ad oratic varet ma sin auten lec.& in extollite v dicite Do manuum Apostoli motheu— Recte quicume riorum Hierony intelligi verbi De omnium enim m lestis in ore exc Ylonica & Rege: perversi ut vix tur; 8 ut Prop cabant, miam 8 interfec remias LB. vigilis c enin Com quas vgihn 4 di vi vigilii ndit en facen ibus ta cùn am anl de pei ionem corde r aqu⸗ nanèat cordis confi. Xponit mi sex ram ill ta con. mDo- t: sel nostii int. fl. eα d nulorun in capil rba po- sse pr- „qui ii ierunt nequs LIBERPRIMVS. 25 neque enim illi suffragiis orationum indigebant;& tamen hoc loco ma- nifeste de oratione agitur, cum dici- tur, Leva ad eum manus tuas pro anima paruulorum, qui defecerunt in ame. In Seripturis enim, elevatio manuum, ad orationem pertinet. Nam cùm le- Exo. varet manus Moyses, vincebat Israelʒir. lin autem remisislet, superabat Ama-5ar lec.& in Psalmis dicitur: In noctibus 133. extollite manus vestras in sandta,& bene· dicite Dominum.& rursus. Elevatio Plal. manuum mearũ sacrisicium vespertinum. Apostolus quoque in priore ad Ti- ri. motheum: Levantes puras manus. 2. Rectè igitur S. Hieronymus, vel quicumque est auctor Commenta- riorumtin Threnos, sub nomine 8. Hieronymi, per parvulos, hoc loco intelligit homines rudes, qui fame verbi Bei moriebantur in capitibus omnium compitorum. nunquam enim major fuit penuria panis cæ- lestis in populo Dei, quàm tem- 5515 excidii Ierosolymitani,& Ba- Vonicæ captivitatis. Tunc enim & Reges erant impii,& Sacerdotes perversi:& usque aded imperiti, ut vix tunc liber Legis invenire- tur;& populus adeò excæcatus, ut Prophetas, qui soli eis prædi- cabant, occiderent. nam& Iere- miam& Ezechielem eo tempore interfecerunt. Merito ergo Ie- remias hoxtatur populum Dei, ut eleva- 140˙• ö Ea 2 ech 26 DE GEM. COLVMB. elevatis manibus Deum in noctibu exoret pro parvulis, qui fame verb Dei passim in capite omnium com pitorum, id est, palam& publicè mo riebantur. Iam verò si hæc ad tempora nostiu applicare voluerimus, fortasse nos minorem lacrymarum necessitaten inveniemus. Tanta est enim etian nune multitudo pereuntium ex fa me verbi Dei, ut incredibile sit. Nan exceptis civitatibus Catholicis, ub est copia verbi Dei; in reliquo mun do, vel distribuitur panis corruptus ut apud hæreticos; vel nullus, uta pud Paganorum permultos. LAP. VI. De neceseitate gemituum, ex Pro- pheta Exzechiele. E Propheta describit visio nem quamdam suã prorsus hort bilem, quę si non persuadet homini bus gemitum& ploratum, non vi deo quid sit quod rem hanc persua dere queat: Er dixit, inquit, Domini ad eum: Transi per mediam ci vitatemii medio Ierusulem,& siena Thau supn Ffrontes virorum gementium, dolentium saper cunctis abominationibus, quæ fun in medio ejus.&t illi(Ministris irę Dei dixit: Transite per ci vitatem,& percuni ter non PH Eo mmiseren 14.8— mini. mini. 8 nem, pa usque a⸗ super qu. HA sanc manifet solos, qui ger solos al re, qui minati⸗ Dei. E aliud, sanctus catione Thau, beder; ebat mutatæ ea causi signum habem pore 8. literis c apud q rant. Ezechi- cis figi bat. O in fron Crucen bescun ligunt mansuc tur inj LB. octibu e verb n com cσ mo nosti sse noi taten aetian ex fa. t. Nau is, ub o mun ruptus „ Ut a- Pro- it visio s horti omini 0n vi persua Domini tatemii 211 supn lentium 11α siun re Dei hHercumi niseres mini LIBER PRIMVS. 27 mini. Senem, adolescentulum,& virgi- nem, parvulum,& mulierem interficite, usque ad internecionem: omnem autem, super quem zuderitis Thas, ne occidatis, Hasandtuario meo incipite. Hæc visio manifestè significat, ex populo Dei solos,& omnes eos esse salvandos, ui gerunt in fronte signum Thau: solos autem eos signum Thau gere- re, qui gemunt& dolent super abo· minationibus quæ fiunt in populo Dei. Porrò signum Thau nihil est aliud, nisi signum Crucis. Nam, ut sanctus Hieronymus tradit in expli- catione hujus Ioci Ezechielis, litera Thau, quæ est postrema Hebraici al- habeti, olim in antiquis literis ha- debat figuram Crucis; sed posteà mutatæ sunt per Esdram literæ,& ea causa est, cur non cernatur Crucis signum in literis Hebraicis, quas nos habemus. Cernebatur tamen tem- pore 8. Hieronymi, ut ipse fatetur, in literis quibus utebantur Samaritani- apud quos antiquæ literæ remanse- rant. Igitur Thau, de quo loquitur Ezechiel, qui Esdram præcessit, Cru- eis figuram sine dubitatione gesta- bat. Quid est autem signum Crucis in frontẽ gestare, nisi non erubescere Crucem Christi? illi verò non eru- bescunt Crucem Christi, qui di- ligunt humilitatem, patientiam, mansuetudinem; qui non ulciscun· tur injurias, sed reddunt bona pro malis; Apo. 7. 28 DE GEM. COLVMB. malis; qui divitias contemnunt, pau pertatem colunt, qui recumbunt in novissimo loco, qui deniqʒ non sun dle hoc mundo, sicut Christus non fuit de hoc mundo. Isti autem, qui columbæ sunt, non corvi, gemum assiduè, clamant autem nunquam Illi verò,- qui non sunt in fronte si- gnati, ac per hoc inter reprobos com putãtur, gemunt quidem,& dolent non offensiones& peccata quæ fiun in Deum, sed offensiones& detti- menta quæ ipsi tolerare coguntus Non est illis curæ, si quis ipsis au. dientibus Deum blasphemet, sed s quis convitium in ipsos jaciat, hot dolent,& de hoc gemunt, hoc con- coquere non valent, neque quies- cunt, donec pro convitio alapam aut vulnus reddiderint. Quid igitur mi- rum est, si isti inter Cruce signatoʒ non inveniantur,& ab exterminato- re percussi pereant in æternum? Ac, ut intelligeremus vifionem hanc propheticam, non ad Synago- gam solum Hebræorum, sed ad Ec. clesiam quoque Christianorũ perti- nere; sanctus Ioannes in Apocalyps vidisse se scribit, Angelum ascendentem ab ortu solu, habentem sanum Dei vi. vi, qui clama vit voce magna quatuot Angelis, quibus datum est nocere terr mari, dicens: Nolite nocere terræ& wari, neque arboribus, quoadusq;ue signe- auus servos Dei nostri in Frontibus eo- rum. LũI rum. E centum gnati ex paulò p magnam rat, ev o hν 1, 6 10 co⸗ & palm, bant vo nostro,: Isti vide ti signo artim us. Se si confe bus: i rantur c millia: esse sin sine nui rum ni Domint Matthæ sint isti paucita deantus Nemo electi e rari nor rum ele Nam er rus eledt bræis: se rus eled IB. nt, pal bunt in on sum us non n, qui emum quam, nte si. S cCOm.· lolent æ fium detri. untur. sis au· sed si „ hog c con. uatuor terra erra e signe. us eo⸗ rum. LIBER PRIMVS. 29 rum. Er audi vi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia Fr gnati ex omni tribu filiorum Ifrael.& pauld pòst addit: Post hæc vidi turbam magnam 5 uan dinumerare nemo pote- rat, er omnibus gentibus,& tribubus,& popu is, C. linguis: stantes ante thronum, in conspectu Agni, amicti Holis albis, palma in manibus eorum:& clama- bant voce magna dicentes; Salus Deo nostro, Jti sedet super thronum, e. Agno. Isti videlicet sunt electi Dei,& signa- ti signo Thau in frontibus corum. artim ex Iudæis, partim ex Genti- 588. Sed electi ex Iudæis pauci sunt, i conferantur ad electos ex Genti- bus: ideò electi ex Iudæis nume- rantur centum quadraginta quatuor millia: electi ex Gentibus dicuntur esse sine numero: non quòd reverà sine numero sint, cùm& capilli eo- rum numerati sint apud Deum, ut Dominus loquitur apud sanctum Matthæum; sed qudd tantò plures Matth. sint isti, quam illi, ut præ illorum2c. paucitate isti innumerabiles esse vi- deantur. Nemo autem existimet, ex eo qudd electi ex Gentibus dicuntur nume- rari non posse, majorem fore nume- rum electorum, quàm reproborum. Nam erit quidẽ longè major nume· rus electorũ ex gẽtibus, quàm ex He- brris: sed omnino minor erit nume- rus electorũ, sive ex Hebræis, sive ex Gen· Exod. 32. 2. Reg. sit omnes viros bellatores, qui tem 27. 30 DE GEM. COLVMB. Gentibus, numero reproborum. I quod vel ex hoc ipso lIoco colligi po test. Electi enim ex Hebræis nume rantur hoc loco centum quadragin ta quatuor millia: qui numerus in sinitis propꝰ partibũus minor est nu mero reproborum ex Hebræis. uidem in libro Exodi, quandoe gressi sunt filii Israel de gypto, nu merati sunt sexcenta ferè millia pe ditum absque parvulis; sed& vul gus promiscuum innumerabile. Ita que si addamus ad sexcenta milli peditum mulieres& parvulos„& turbam famulorum& ancillarun innumerabilem, crescet numerus ut minimum, ad neille millia ho. minum. Numerari postea David jus pore suo erant in Regno Israel,& inventi sunt mille millia,& trecent millia militum: quibus si addas pat vulos& mulieres, erunt sine compa ratione plures. Quibus si addas He bræos, ꝗui fuerunt a tcemporibus A brahami,& erunt usque ad mund consummationem, invenies tam in gentem multitudinem, ut numeri centum quadraginta quatuor mii lium electorum, qui ponitur in pocalypsi, non sit millesima pai multitudinis reproborum., Et quo diximus de numero Hebræorum potest etiam dici, servata proportio ne, de numero Christianorũ. Qugl enin enim! & Lue quæ di ingred quæ di ingred Hebræ minun qui sal sint ex pauci nus no ducit a intran pauci i ex Isai: bens p summ⸗ tux„ 1 vincæ] cussæ; mum i Isaias ⸗ ce Dom eam.& ꝛn medi oli væ, 0 olea; demia. lauda bi nus. I similis quæ ca excutit Gorun MB. rum. 1 Iigi po snume adragin erus in r est nu is. Si tandoe pto, nu lillia pe & vul ile. Ita a milli os„&8 rillarun umerus I·lia ho. avid jus ui tem acl,& trecent das par compa das He ibus 4 mund tam in umeri vor mil ur in 4 na pan t quot K&orum portio Quol eniu LIBER PRIMVS. 37 enim Dominus dicit apud Matthæũ & Lucam de via& porta angusta, quæ ducit ad vitam, per quam pauci ingrediuntur;& de via& porta lata, guæ ducit ad perditionem, per quas ingrediuntur multi; communè est Hebræis& Christianig. nam qui Do- minum interrogavit, an pauci sint qui salyantur; non dixit, an pauciĩ lint er Hebræis: sed simpliciter, an pauci sint 190 salvantur:& Domi- nus non respondit, Arcta est via quæ ducit ad vitam,&c pauci ex Hebræis intrant per eam: sed absolutè, Et bauci intrant per eam. Qupd ipsum er Isaia confirmari potest, qui deseri- bens paucitatem eorum qui in con- summatione sæculi salvi invenien- tur, utitur duabus similitudinibus, vineæ post vindemiam,& oleæ ex- cussæ; quæ omnino horrorem maxi- mum incutiunt. Sic enim loquitur Isaias de consummatione mundi:Ee- Mat. 7? uc. 15 ce Dominus disii pabit terram,& nudabis Ila. 24. eam.& infra: Hec erunt in medio terra, in medlio Populorum: quomodlo si pauce olivæ, quæ remanserunt, excutiantur en olea;& racemi, cùhπ flerit sinita viu- demia. Hi levabunt vocem saam, atque laudaobunt, chm glorificatus fuerit Domi- 2%. Itaque numerus reproborum fimilis erit multitudini olivarum, Jquæ cadunt in terram, cùm primum ercutitur Gleaʒ paucitas autem ele- Korum smilis erit paucitati olixa⸗ D tum, 32 DE GEM. COLVMB. rum, quæ fugerunt manus excutien- tium,& remanserunt in summitate ramorum, quæ postea separatim ex- cutiuntur. Sic étiam multitudo re- proborum comparabitur vindemiæ, in qua multa implentur vasa ex race. mis uvarum„ qui à multis agricolis colligũtur: paucitas electorum com. parabitur paucitati racemorum, qui post finitam vindemiam casu inveni. untur in vinea. Ideo pauci illi electi cum ineredibili gaudio levabunt vo- cem suam, atque laudabunt, cum es condemnatione omnium impiorum glorificatus fuerit Dominus. Hæc cex. te ejusmodi sunt, ut mirum non sit si electi,& Cruce in frontibus signa ti, perpetuo gemant& doleant, dum vident scelera quæ fiunt in terra,& co nsiderant supplicia quæ scelestos expectant in gehenna. Sed nolo illud præterirè, quod E- zechiel, vel Deus potius per Ezechie. lem de Sacerdotibus dicit,& sandtua. rio meo incipite: imperat enim Deus, ut qui scelestos punire debent, à ma- lis Sacerdotibus incipiant. Nulli enim gravius in extremo Iudicio pu- nientur quam principes Ecclesiarum, qui alios omnes verbo& exemplo præire debuerunt. De qua re audi sanctum Gregorium in Homilia sep- tima decima: Nullum puto, Fratte eharißimi, ab aliis majus prajudicium quam à Sacerdotibus tolerat Deusz Juani eoh e0, O dare 40 15 debiei mis, o terren intent Lecte consi Valer nardi Ecce n in qu Iares sancte mind sancti & inc Sacerd reqquire ni exer via, C- ritum Nus eve Vos con Populis cepistis tam m malos gis: ce & iras gis nov lanctic . utien- mitate im ex- do re- emiæ, Srace- ricolis com: n/, qui nveni- i electi int vo- um ex iorum c cex- on sit/ signa⸗ „dum rra,& elestos 10d E- echie- anctua. Deus, àA ma⸗: Nulli io pu- arum, emplo e audi a sep- Fratre icium, Juanch eon LIBERERIMVS. 33 eos, Juos ad aliorum correctionem Pposiuit, dare de se exvempla pravitatis cernit: quan- 4o ipsi peccamus, qui compescere peccata debuimus; nulla animarum Lucra Juari- mus; ad nosira quotidie Sudia vacamus; rerrena concu piscimus, humanam gloriam intenta mente captamus: Oonsideret Lector Homiliam totam,& simul consulat Epistolam S. Augustini, ad Valerium Episcopum suum,& S. Ber- nardi declamationem in illa verba. Eece nos reliquimus omnia;& intelliget in quanto periculo verlantur Sacer- dotes mali. Sed si verba hominum sanctorum, quamvis doctissimorum, minùs moyent; audiamus Spiritum lanctum per Malachiam loquentem, & increpantem Sacerdotes: Labia Mal. a. Hacerdotis crustodient scientiam,& lagem requirent eæ ore ej ur, quia Angelus Domi- mn exercituum est. Vos autem recesoi stis de va, O candali tastin plurimos in leges ir- ritum fecistin pactum Levi, dicit Domi- zus erercituum. propter quod＋&. ½⁰% dedi V06 contemptibiles„ humiles omnib us Populis, sicur non servastis vuias meas,& ac- cepistis faciem in lege. Et si Dominus tam moleste ferebat negligentiam& malos mores Sacerdotum veteris Le- gis: certè multò magis indignabitur & irascetur Sacerdotibus malis Le- gis novæ, quæ sine ulla comparatione lanctior est Lege veteri. D 2 CAP. 34 DE GEM. COLVMB. CAP. VII. De necesuitate gemituum„ ex Pale Propheta. . propheta Loël, prævidens & prædicens multa mala quæ im- minebant toti populo Ifrael instar tubæ terribilis vociferatur& clamat, ut lacrymis& gemitibus tum Sacer- dotes, tum populi Deum placare fe· stinent. Ad popul um sic loquitur: 10NI. f. Plange quasi virgo accindta sacco super virum pubertati uæ. Periit sacrificium libatio de domo Domini. Ad Sacerdo- tes autem, Accingite, inquit, vos,* Plangite dacerdotese ululate;ninistri al- zariũ: ingredimini, cubate in sacco mini- seri Dei mei; quoniam interiit de domo Dei vestri sacrificium& libatio. Et rur- sum ad omnes, Canite, inquit, tuba in 1081. 2. Sron, ululate in monte sancto meo, contur- bentur omnes habitatores terre, Juia veni dies Domini, quia prope est dies tenebra- rum& caliginis, diet nubis& turbenis. Deinde inducit Deum cohortantẽ: Convortimini ad me in toto corde vestro, is sefunio, C/. in sletu, C in planctu.& infrã Inter vestibulum E& altare plorabunt Sa- cerdotes ministri Domini& dicent: Parci Domine, parce po pun lo ttuo. Ista certè tam vehemens cohortatio ad lacrymas, magnum est argumentum, ad Deum Placandum,& mala gravissima aver- tenda mine licitu dotur tenda delice bus h. Nam Ioë a Fvirg tatis si Periit/ mini. S cùm d v, O. Altaris Ccens: Hri saci ligimi esse di sint vil ta aute ale dens e im- instar mat, acer- re fe- uitur: sceßer gauum erdo⸗ 0„* ĩri al. mnini- doms t rur- Aba in ontur- 2 veni nebra- rbꝛnis. tantẽ: sero, in infrã ant da. Paret te tam ymas, Deum a aver- enda LIBERPRIMVS. 35 tenda,& salutem æternam impetran- dam, non sufficere solas& frigidas preces ʒsed requiri saceum& jejnnia, & præcipue calidas lacrymas, gemitũ cordis,& planctum ychementem. Est autem illud hoc loco non levi- ter prætereundum, quod cùm multa damna spiritualia& temporalia im- minerent populo Israel; tamen sol- licitudo pxæcipua, non solum Sacer- dotum, sed etiã populi, erat ad aver- tenda mala spiritualia, carentiam vi- delicet sacrificiorum divinorũ, qui- bus honorari& placari solet Deus. Nam cum in prima sententia dixisset Ioël ad plebem Iudaicam, Plange qua- Nvirgo accincta sacco super uirum puber. tatis sue; rationem reddens ait: Qaia Periit sacrificium C libatio de domo Bo- mini. Sic etiam in secunda sententia, cuùm dixisset ad sacerdotes, Accingite vas, COS. Plangite sacerdotes, ululate ministri Altaris; eandem rationem reddit, di- cens: Quoniam interiit de domo Dei ve- Iri sacristium& libatio. Ex quo intel- ligimus, detrimenta temporalia non esse digna multis lacrymis, cùm res sint viles,& brevi perituræ; detrimẽ- ta autem spiritualia, præ sertim pecca · ta, quibus æterna vita in periculum adducitur, jure esse omni lacryma- rum fonte plangenda. Illud etiam in verbis Iolis considerandũ est, quad simul cum lacrymis adhiberi velit ad Deum placandum instrumenta& o- 3 pera 36 DE GEM. COLVMB. peta pœnitentiæ, saceũ& jejunium. Mirũ enim est, quantopere placeant in oculis Dei saccus& jejunium la- erymantiũ proptexeà quod hæc sint veræ pœnitentiæ signa. Id quo d vel ex uno Ninivitarum exemplo demõ- strari potest. sie enim legimus in lUi- bro Ionæ Prophetæ: Er clamavit,& Aixit in Nini ve, eu ore Regis& principum ejus, dicens: Homines& sumenta,& bo- ves,& pecora non gustent quidquam: nec Ppascantur,& aquam non bibant:& oße⸗ riantur saceis homines,& jumenta,& cla- ment ael Dominum in fortitudine,& con- veytat ur vir via sua mala,& ab iniqᷓ ui- tate, quæ est in manibus eorum. Quis scis se con vertatur,& ignoscat Deus,& rever- ratur,& furore iræ sue,& non peribimus? Et vidit Deus opera eorum, quia con wensi sunt dle via sua malaʒ& misertus est Deus super malitiam, quã locutius flterat ut Fa- ceret eu, Anon fecit. Ilud deniqʒ in ver- bis Ioëlis animadverto, requiri ab eo in pœnitentibus fletum, non quem- cumque, sed vehementẽ& amarum ualis esse solet sponsæ, cùm sponsũ bi charissimum,& præ omnibus re- bus dilectum, mortuum ante se vi- det. Id enim significant illa verba, Plange quasi virgo accincta saccο staper virum pubertatis suc. Et tamen mul- ti nostrum siccis oculis confitentut peccata gravia,& de sacco& jejunio ne cogitant quidem. Sed Deus non irridetur,& in judicio extremo sur- gent gent Chris bunt. terist De ne⸗ 8 NIib intei qui lu- Beati,⸗ putare consil ui rid Proin- hoc te lugeai postea ptum ger Det rum. Deus 3 runt valle? tur in Horific⸗ date illi omisso hujus derunt flere Sed IiIum. ceant n la- c sint d vel emõ- in li- t, cipum & bo- m: nee HVobe⸗ cla- con- niq ui- is scit rever- imus? nvens Deus ut Fa- n ver- ab eo juem- larum ponsũ dus re⸗ se vi⸗ verba, upen mul⸗- tentut junio 15 non 10 sur- gent LIBER PRIMVS. 37 gent Ninivitæ& Gentiles,& multos Christianos sine du bio condemna- bunt. Atque hæc de testimoniis ve- teris testamenti. CARE. VII I. De necessitate gemituum, ex Euangelis SS. Matthæi, Lucæ,& Iannis. IXIibris Euangeliorum invenimus Mat. g. inter beatitudines numerari: beati Lus, c. ui lugent quoniam ipsi consolabuntur.&: Beati, qui nunc fletis, quia ridebitis. Ac ne putaremus hæc perba pertinere ad consilium, addit S. Lucas: V4 vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis& ebitis. Proinde quemadmodum necesse est hoc tempore non ridere, ne postea lugeamus: sie necesse est lugere, ut postea rideamus& delectemur. Scrĩ- Ptum est enim in Apocaly psi: Abster· ger Deus omnem lacrymam ab oculis eo- Apae- rum. Et à quorum oculis lacrymas Deus absterget, nisi ab iis qui fleve- runt& luxerunt in hac lacrymarum valle:& qui sunt illi, de quibus dici- tur in eadem Apocalypsi, Haantum 28— Horificavit se,& in deliciis fuitʒ tantum date isi tormentum& luctum; nisi quĩ omisso pœnitẽtiæ luctu, totos se vitæ hujus deliciis& jucüditatibus tradi- derunteItaq; necesse est in hoc exilio flere sivolumus in patria gaudere. Sded exponamus Euangelica verba, D 4 Beati, 398 DEGEM. COLVMEB. Beari, qui lugent.S Augustinus in prio. re libro De sermone Bomini in mon · re, exponit hæc verba de luctu, quem eapiunt ii qui convertũtur ad Dcum. de amissione charorum. Non enim possunt qui nondum perfecti sunt, non cum aliquo sensu doloris ferte separationẽ à parentibus, fratribus, & amicis.Sed alii sancti Patres S. Hie- ronymus,& S. Ioan. Chrysostomus in Commentario ad caput quintum Matthæi,& S. Ambrosius in expositi- one capitis sexti Lucæ, magno con- sensu tradunt, Christum Dominum loqui de luctu ob peccata vel sua, vel aliena. Atque hæc sententia censetu verior: nec tamen S. Augustini sen. tentia reiicienda est, si recte intelliga: tur. Non enim vult S. Augustinus, beatos dicià Christo eos qui lugent absentiam charorum, hac solùm ra- rione, quia dolent separationemi charis atque conjunctis: sed quia ma lunt cum luctu separari à charis per. sonis, quam separari à sequela Chri: Rizut in co sit posita beatitudo, qudd malint lugere charorum amissionẽ, uam Christum non sequi, vel à pei: 4Wone vitæ retardari. Alia tamen sententia, ut est com. munior, ita est clarior atque facilios Beati ergo qui lugent in hoc tem pore ob scelerum detestationem,8 Pei conditoris nostri ac Patris aman tilũimi oflensiones vel ob desidexiun Xternt ætern: morei nenti in cœæl ximis Vœ illis posteaà exteri. dentii mus, v non e & bre ram se licere se risu non m eryma mitum incum nis&. verò ga in exil mos& Apo breven Lis dei sed qu: possit. dico v Mundius tristabi⸗ gaudiu- habet, q terit pue Proprer prio· mon · quem õcum, enim sunt, ferre ribus, „Hie- nus in intum positi- con- inum 1, vel nsetur ui sen. elliga: tinus, lugent im ra- nem ia ma: is per: Chri- „ud Hnoné, à pet⸗ tcom- cilior tem em,& aman lexiun eterm LIBERPRIMVyS- 39 æternæ vitæ, vel aliis de causis ad a- morem vel timorem Domini perti- nentibus: quia veniet tempus, quo in cælesti patria eonsolationibus ma- ximis& purissimis repleantur. Et v& illis, qui rident nune, quia flebunt posteà cùm projicientur in tenebras exteriores, ubi exit fletus& stridor dentium. Neque verò tam severi su- mus, ut existimemus, non licexe vel non expedire servis Dei modestum & brevem risum. Sed quod, Scriptu- ram sequentes, dicimus, hoc est non licere neque expedire Christianis, sia se risui& consolationi addicere, ut non meminerint, se esse in valle la- erymarum,& temporibus suis in ge⸗ mitum,& fletum,& planctum serio incumbant:tempus enim exultatio- nis& lætitiæ in patria erit; tempus verò gemendi& flendi, nunc est, cùm in exilio sumus,&c inter hostes pluri· mos& crudelissimos versamur. Apostolus& Euangelista Ioannes breyem sententiam Christi Salvato- tis de necessitate gemendi protulit; sed quæ longi sermonis vicem gerere boslit. Sie enim loquitur: Amen amenlo. 16. lico vobix, uia plorabitis,& Hebitis uos. mundus autem gaudebiv: vos auitem con- tristabimini, sad tristitia westra vertetur in gaucium. Muuulier clem parit, tristitiam habet, quia uenit hora ej uuseclim autẽ peper rit puerum, jam non meminit pressura Nopter gaudium, quia natus est homo in D 5 mun- V 40 DE GEM. COLVM. mundo. Et vos igitur nunc quidem tristi riamm habetis: iterùm autem videbo vos, 0 gaudebit cor vestrum;& gatadiam ve: . feruum nemo tollet à vobis. Certè senten. tia hæc si ab omnibus penetraretur, & ad cor omnium profundè descen- deret, nemo esset, qui non toto tem- pore hujus peregrinationis, demissi oblectationibus cunctis, plorare& ö( flere, atque instar columbæ dies no. ctesque gemere delectaretur. Principiò in hoc distinguit Domi. nus discipulos suos à mundo, quod in hoc præsenti sæculo discipuli plo. rant, mundus gaudet.Et quid interes inter discipulos Christi& mundum ö quod inter electos& reprobos. Nam ö& Dominus dixit: Pro eis rogo, non pui 10a. I). nundo. Et Apostolus ad Corinthios 12. Vr non cum hoc mundo damnemur. Quid ö ergo sequitur, nisi, ut qui cum disci- pulis plorat, ad sortem electorum pertineat, si tamen in fletu& ge⸗ mitu perseveret;& qui fletu à se ex- cluso, cum mundo gaudere delecta tur; cum hoc mundo damnetur nill priùs de mundo exeat, quam de cor pore? Addit postea Dominus: Vos al. tem contristabimini, sed tristitia vesliu vertetur in gaudium. Vt videlicet pro posito præmio discipulos hortetura perseverandum in fletibus, dum viti præsens durat, cùm certos illos red 9 deret de futuro gaudio inenarrabll 8ðe semp iternoʒ quod, ut paullo infi dini dixit 1 ut eis fore b turnu turien tristit: pueruun ter gau dum. I cõpar⸗ nit, inc parati tam di Apt nem e quod alioru ficium tis, juʒ quos it Ius in turitic quod eundé quant turiãt, calypi mabat Der ma sin tura] Amen enim! creditt mant E. tristi⸗ 50 Vos, um ve- enten. etur, escen otem· missiz rare& es no. Homi- quod li plo- nterest ndum . Nam non 5le thios: Quid disci- æorum electa. ur, nil de con Vos aii. 4 vestn et pro. etur a um vitt os red arrabil 10 infi dini LIBERPRIMVS. 41 dixit nemo tollere possit ab eis. Ac ut eis demonstraret, tempus fletus fore brevissimũ, tempus gaudii diu- turnum; adducit similitudinem par- turientis, quæ cùm venerit hora ejus, tristitiam habet; cùh½ autem pepereris puerum, sam non meminit pressuræ, prope ter gaudium, quia natus est homo in mun- dum. Tempus tristitiæ& fletus, horæ cõparatur propter brevitatẽ; Quia vs nit, inquit, hora ejusʒtẽpus gaudii com- paratur annis integris, quia mulier tam diu gaudet, quãdiu proles vivit. Aptissimam verò hanç similitudi- nem esse, vel ex eo cognosei potest, qudd officium Apo stolorum, ut etiã aliorum Prælatorum Ecclesiæ, est of- ficium mulieris cũ dolore parturien- tis, juxta illud Apostoli: Filioli mei, Gal.g. quos iterim parturio, donec formetur Chri- Fus in vobis. Atque hoc est durior par- turitio Prælatorum, quàm feminarũ: quòd istæ semel parturiũt, illi sæpius eundẽ filium parturire coguntur.Cũ quanto autẽ gemitu boniĩ Prælati par- turiãt, demõstrat mulier illa de Apo- calypsi, quę figurã gerẽs Ecclesiæ, cla- mabat parturiens, C& cruci batur ut pariar. Apos. Denique quòd hæc omnia verissi-1a. ma sint, atque omnino seriò dican- turà Domino, testantur verba illa, Amen amen dico vobis. Gonsiderabat enim Dominus, multos non facilè eredituros, necesse fore ut electi ge- mant assidus;& utilius esse flere cum 1 Cor. 42 DE GEM. COLVMB. eũ diseipulis, quã gaudere cum mun· dο& qui ad tempus cum discipuliz plorant,„ æternis gaudiis cumulan- dos;& qui ad tempus cum mundo gaudent, æternis suppliciis crucian. dos:ideo juramentum addere voluit dicens: Amen amen dico vobis id est, In veritate, in veritate dico vobis. quod quasi juramentum Christi sanctus Augustinus appellat. Vtinam hæc ho- mines diligenter considerarent,& non paterẽtur tempus utilissimũ sibi elabi de manibꝰ, quo paucis lacrymiʒ ingentia gaudia comparari possunt. CAP. IX. De necesiitate gemendiʒ eu Aposwolis Paulo& Iacobo. As Paulus in priore ad Co- rinthios gravissimè reprehendit totam Ecclesiam Coxinthiorũ, quòd non luxisset incestum unius Corin- thii: Auditur, inquit, inter vos fornica- 110, O talis fornicatio qualin nec inter Gen res, ita ut larorem patris saui aliq;uis habe. at. Et vos inslati estis,& non magis luctũ habuistis ut tollatur de medio vestrum, Jui hoc opus focit. Tanta erat in prima illa nascente Eeclesia sollicitudo pu- ritatis, ut vitia, præsertim ad luxuri- am pertinentia, ne nominari quidem vellent inter Christianos. Sic enim loquitur idem Apostolus scribens Ephe- Ephest zmun unt doẽ dam e novere quos 25 A5 catum quia ⸗ tepreh Episto literas multa⸗ hensio multa, corélis s Ait igit quasiĩ d nensio est, qu catio,& cum ta abesse tiam no tatio qu patris si peccati petrata sed fori sos etia enim o non pu ligere c ctioner Apostol LIBERN PRIMVS. 43 mün Ephestis: Fornicatio, inquit,& omnis Eph. g. —.— immunditia, neo nominetiir in vobis, f- ulan⸗ cuat deoet sunctos. Oum igitur unus qui· undo dam ex Oorinthiis in incestum cum am noverca lapsus esset,& hoc apud reli- nn quos Chriftianos innotuisset, opta- est, In bat Apostolus, ut tota Ecclesia pec- uad catum illud bublicè lageret. Qugd quia facere neglexerunt, acriter Hos teprehendit&, ut ipse idem refert in . Epistola posteriore, non solùm per 3 sibi fiteras cos graviter corripuit, sed kumd multas lacrymas fudit, dum repre- unt. hensionem illam ad eos misit. Ee multa, inquit, ribulatione,& angustia cordlis seripsi vobis per multas lacfymas. 2. Cor. Ait igitur: Auditur inter vos fornicatio.- l quasi dicat: Multa süt in vobis repre-f. kensione dignissima: ac primũ illud est, quod nominetur inter vos forni- Cor. 00. catio,& fornicatio jã istie perpetrata: andit cùm tam procul ab hac immunditia auod abesse vos æquum fuerit, ut ipsum e· Hrun tiam nomen ignoraretis. Er talis forni- nuca, ratio qualis nec inter Gentes, ita ut uorem „Ean. Patris sui aliquis habeat. Hoc est alterũ habe⸗ peccatum, quòd fornĩcatio istic per- lactů petrata, nõ fuerit„implex fornicatio, Led fornicatio incestuosa,& apud ip- um sos etia Gentiles inaudita. Ouamvis Ui enim olim apud varias gẽtes Meeffus non puniretur, tamẽ paulatim intel- dem ligere cœperant Gentiles, eã conjun- Dent ctionem eum natura pugnare,& jam Apostoli tempoxibus„ etiam apud Gentes, 44 DE GEM. COLVMB. 60 Gentes vix audiebatur. Et vos inflai tur on ½½ estu,& non magis luctum habiuistis. Hoc ctor, ut est peccatum tertium Corinthiorum] cordia . quòd inflati superbia, ita contende/ ligamu ö rent inter se ut occupati in dissensio. ricordi nibus suis, nõ cogitaverint de reme-: mus, ö‚ dio tanto sceleri adhibendo. debuis. clamer lent enim, tanto flagitio cognito, cõ·& plor gregari in Ecclesiam, negotiis aliis in. plorem termissis,& publicum luctũ indicere vertam & communibus lacrymis misericor- parum diam Domini implorare,& facino- si paull tosum illum, nisi mox resipisceret compu de cœtu suo ejicere. O quàm long& sæci tecessimus ab Apostolica disciplina, O quar & quàm rara nunc est, quæ olim fre Spititus quentissima erat, gratia lacryma/ ta audi rum! Tunc uno peccante, totus po marum pulus Apostoli jussu ad fletum& læ glaudia menta commovebatur: nunc multi ipso dic peccantibus vix invenitur, qui ob ze tis& Ium honoris Dei,& perditionis ani que co ö marum, lacrymas fundat. aue no Postremus testis ex Divinis litesij audiunt N ꝑpro necessitate lacrymarum, sanctu vident ＋ Iacobus erit.Ejus sũt illa verba: Mist ligunt. esote,& lugete,& plorate: risius ue: labilibu ster in luctum cont ertatur,& gaudium rum, in merorem. Alloquitur autem om aut alia ,½ nes homines, qui ad Ecclesiam Dei triment: pertinent.nam uit ipse dicit paulo su compare perius: In multis osfendimus ommnes: cul enim mi lae. 3. consonat coapostolus e us loannessteunt, ð oa. 1 S Aixerimus, quoniam peccatum non haste trans⸗ bemus,ipsi nos educimus, Admonet— PAt i ur IB. LIBERPRIMVS. 45 inslati tur omnes nos hic sanctissimus Do- 10. Hoch cdor, ut miseri simus, hoc est, miseri- iorum, cordia divina egentes nos esse intel- ende. ligamus,& profiteamur. ac ut mise- Iensio. ricordiam Bomini in nos provoce- reme mus„ non solùm verbo& lingua lebuis. clamemus ad Deum, sed lugeamus iro,cõ·& ploremus: nec solùm lugeamus& Aliis in. ploremus, sed risum in luctum con- dicere, vertamus,& gaudium in mœrorem: sericon parum enim prodest Iugere& flere, facino- si paullò pôst, arescente lacryma isceret compunctionis, solvamur in risum, longe& eculari lætitiæ nos tradamus. plina, O quam longè absumus à doctrina im frer Spiritus sancti! Ecce enim quan- cryma. ta audiximus de necessitate Iacry- tus pof marum„ si quis velit ad æterna n& glaudia pervenire, ex libris à Deo multi ipso dickatis,& à sanctis Prophe- ob zc tis& Apostolis sollicitè fideliter- nis anij que conseriptis:& tamen pleri- Jue nostrüm aures habent,& non litesi audiunt; oculos habent,& non sanctus vident; cor habent,& non intel- a: Miset ligunt. Deflent quidem inconso- isius ve labilibus lacrymis mortes charo- audium rum, aut jacturam pecuniarum, m om aut alia quæcumque temporalia de- m Deittimenta: quæ cum spiritualibus ulo su comparata, levissima sunt. Quid ies: cul enim mirum est, si peritura inte- annes reunt,& si temporalia eum tempo- non hafte transeunt,& si mortales moriun- net Sr mortem animæ, quæ victura un est in 46 DE GEM. COLVMB. est in æternum,& jacturam Regni ea lestis, quod est maximum& sempitet num, non deflere, imò non magnift cere neque curare, nonne uporis v amentiæ argumentum est manife. srum Et tamen ejusmodi stupido rum vel amentium, imò etiam cæco. rum& surdorum, infinitus est nume rus. Sed quando nos Scripturarun verba non movent, experiamur utiuu laltem exempla nos moveant. CAP. IX. De teceseitate gemituum, en Soripturatui eremplis. 1 libris sanctis multa sunt exemyl eorum, qui adiplacandum Peun fletibus præcipuꝰ usi sunt.Ac primun occurrit exemplum totius Reipubl cœ Hebreotum in libro Iudicum. 1adic.a quidem Angaelo Domini reprehei dente peccata populi, elevaveru omnes filii Israel vocem pariter, fleverunt. Ee vocatum est nomen loci Lius, Locus Nentium,& lacrymarii. Fuil autẽ lacrymas illas er corde fusas gratiã Domini impetrasse, docuit ei rus. nã post fletum ĩllum seruierum fl Israel Domino cunctis diebus Iosue, niorñũ qui longo post eum vixerunt reN Istæ igitur sunt lacrymæ veræ& Iutares, ad quas sequitur stabilis si mutatio. Al Ali dem! Omne. O sede Verunt obeulei vidtim consu & jeju Dei bemu Samuc ticant Ac pri osislin & hor quitur boravi noctes l meum. sunt, David mitu m tempo tum si ad lass borave teritot dio ens IB. gni—＋ mpitet agnifa oris vel manife; tupido. n cæco nume⸗ urarum 1 utrum turatus exempl mDeus primun eipubl cum.& eprehen vaveru riter, ꝛen locii -. Fuil fusas/ cuit ei ortunt fl sue, unt tehin eræ&H bilis v LIBER PRIMVS. 47 Alius locus est huic similis in eo- dem libro Iudicum, ubi sic legimus: Iudie. Omnes filit Istael uenerunt in Domum Dei, 20. O sedlentes flebant coram Dominos fejana- veruntque Qie illo asquue ad vesperam, C· obeulerunt ei holocausta, atq;ᷓue pacisicas victimas. En quàm vetusta est Ecclesiæ consuetudo placandiDeum lacrymis, & jejuniis,& sacrificiis. Deinde in libro primo Regum ha-Res bemus exemplum sancti Prophetæ Samuelis, qui Saulem Regem præva- ricantem mandata Domini,& ab ipso Domino abjectum, diutissimè flevit; simul offenfsionem Dei,& periculum Saulis deplorans. Tertio loco habemus exemplum David Regis, qui omni genere piarum lacrymarum copiosissimè abundavit. Ac primùm flevit amarissimis& copi- osissimis lacrymis peccatum adulterii & homicidii à se patrati. Sic enim lo- quitur ipse de se in Psalmo sexto: La- boravi in gemitu meolawabo per singu las noltes leltum meum, lacrymis meis stratum meumrigabo. Singula verba pensanda sunt, ut magnitudinem pœnitentiæ Davidis intelligamus. Laboravi in ge- mitu meo. Hæc significant, tam longo tempore&c tam amaro gemitu pecca- tum suum deflevisse Davidem, ut usqʒ ad lassitudinẽ flendo& gemendo la- boraverit. Et tamẽ non contentus prę- terito fletu, proponit adhuc pergere, meum. dicens: Lavabo per sngulas nodtet lettum 48 DE GEM. COLVMB. meum. Nox enim commodior est ad lacrymas coram Deo fundendas, quam dies„ ob quietem commu- nem,& negotiorum cessationem. Ego, inquit, vice somni& quietis, in noctibus singulis ubertim peccata deflebo. Notanda est autem vis ver- bi, Lavabo. non enim lavari dicitur, quod una vel altera gutta respergi- turʒ sed quod ita largiter perfunditur aquis, ut à sordibus eluatur. Adde quod sãctus Hieronymus ex Hebræo recte transtulit, Natare saciam lectum neum; quo verbo copia lacrymarum maxima designatur. Qud idem fl- gnificant verba sequentia, Lacmmis zneis stratum meum rigabo. Rigare en lacrymis stratum, nihil est aliud, nist abundantia lacrymarum, decurren- tium instar rivorum, stratum ablue- re. Notissimum igitur est, lacrymas primi generis, id est pœnitentix, Davidi non defuisse. Nec solaàm peccata sua David flere solebat, sed PI. 11½Q etiam aliorum. Sic enim ipse ait: Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. pec- catores videlicet, ut exponunt The- odoretus& Euthymius. de quibus etiam paulò pòst dicit: Tabesceremi fecit æelus meus, quia obliti sunt verbs rua inimici mei. Quod autem non defuerint eidem lacrymæ secund generis id est lacrymæ amoris& de: liderii, testis est salmus trigesimu septi septi Dom ge rus. gesin verb Jorten Pareb lacyy- d citi Quo videi sider men. Cert lum num simu dicer Supei nem. re sir idem legin cion test lacry occu stran fami uxor gend tend qui ccu ior est endas, mmu- onem. uietis, eccata is ver- icitur, spergi⸗ nditur Adde lebræo lectum narum lem si- acrymis eenim ud, nisi urren- ablue: crymas tentiæ, solum bat, sed ose ait: li mei, m. pec- at The· quibus escere mi verbs m non secundi & de/ 6e septi⸗ LIBERPRIMVS. 4 septimus, ubi sic Ioquitu David: Ps. 37. Dominè ante te omne desiderium meum, gemitus meus à te non est abscondi- tus.& apertius Psalmus quadra- gesimus primus„ ubi leguntur hæc verba: Sitivit anima mea aι Deum 3. Yortem i vum: quando veniam Cap- Parebo ante faciem Dei? Fuerunt mihi lacmma mes panes die ac nocte, dum d citur mihi quotidie, Vbi est Deus tuuaꝰ Quorum verborum hic sensus esse videtur: Sustentabar lacrymis de- siderii, quasi panibus, assiduè ge⸗ mens& plorans per dies& noctes. Oerte hoc exemplum Pavidis specu- lum esse deberet omni generi homi- num. Fuit enim hic vir homo doctis- simus& sapientissimus, ita ut libere dicere posset, Super denes intellexi.& Huper omnes docẽtes me intellexi. proindeꝰ nemo potest lacrymas ejus tribue- re simplicitati, aut imperitiæ. Fuit idem ipse vir secundum cor Dei, ut àc. 20 legimus in Actis Apostoloram, con- cionante Paulo. Quare nemo po- test suspiciari, noñ placuisse Deo laerymas ejus. Denique fuit vir occupatissimus in Regno admini- strando, in bellis gerendis,& in lamilia propria,„ flliis& famulis, uxoribus& ancillis plenissima re- genda. quales occupationes præ- tendi solent à plerisque hominibus qui vivunt in sæculo,& satis juste excusari se posle arbitrantur, cur E 2 Ora- Ds. 41 7 Ps. xid 4e6 DE GEM. COLVMB. orationi& compunctioni nõ vacent sus ol ö c donum lacrymarum à Deo non pe. gemit tant. Sed in die judicii istos omnes non e condemnabit S. David, qui cum long erymé V majoribus occupationibus non intet. dium miit septies in die,& media nocte post l⸗ consurgere]l ad laudandum& oran na fid ö ö dum Deum;& non frigidè& aridè, ut rui me- plerique facimus, sed cum gemitu& afab V lacrymis ardenti desiderio Beo serri. Chris endi. Et si Reges& Principes sœcull lymæ condemnabit: certè majori ratione torum Episcopos& Presbyteros, Monachos die pa 8c Cœnobitas idem ipse condemna. super bit. vit et Post Davidem sequitur Ieremias cum v Propheta, qui cum sanctis lacrymis ranter abundaret„& tamen iis satiari non bit 8. re. d. posset, ajebat: Quis dabit capiti meo. pieme quam,& oculis meis Jontem lacrymarum] tius vi ö 0 plorabo die ao nolte.& paulò infra; bus d Deducant oculi noseri lacrymas,& palpt. ad que Sra nostra desliuant aqᷓuisttque hæc pau: rus er RW ca ex Testamento vetẽri. ubi qu N In novo Testamento princeps ge. Simeo mentium& flentium est Christusen in pace noster: de quo cùm seriptum sitʒquol horto ö Isue.) sit ĩpsa Dei vVirtus& sapiẽtia;&c quod fieri pe sciret reprobare malum,& eligen fonis. ö bonum; mirum est, si quis inveniatu non v V qui affirmare audeat, melius esse men s ere, quam flexe. siquidem ipsun effusus numquam risisse, sæpꝰ autem fleyih eryma N se legimus. Exultavit quidem in spi eruce ritu Aiquando latitia spirituali 80 testant 1 „acent, on pe- omnes longẽ inter- nocte oran. ridè, ut nitu& serxi sæculi ratione nachos lemna- remias crymis ari non ½ meo a. narum infra: palpe: &e pau- eps ge· tus Ret t;qudd Qudd eligene LIBER PRIMVS. 91 sus ob profectum discipulorum, quia Lac.o gemitus& luctus spirituale gaudium non excludunt, quin potiùs finis la- erymarum sanctarum est pax& gau- dium in Spiritu sancto; itaque David post la crymas pœnitentiæ cum mag- na fiducia loquitur,& dicit: Audi- Pl.geĩ tui meo dabis gaudium& latitiam,& en- ultabunt ossa humiliata. Flevit igitur Christus temporale excidium Ieroso- hymæ,& perditionem æternam mul- torum millium Hebræorum, cùm in die palmarum videns civitatem flevit super illam, ut seribit S. Lucas. Fle- vit eriam mortem Lazari amiei sui, Vuc.1s cum vidit Mariam Magdalenam plo- rantem,& Iudæos plorantes, ut seri- bit 8. Ioannes. nisi forte, ut aliqui piè meditantes affirmant, fleverit Po- tius vitam ejus mortalem,& labori- bus doloribusque variis obnoxiam, ad quam per resurrectionem reversu- rus erat ex limbo sanctorum Patrum, ubi quiescebat in pace, jurta illud 186.e. dimeonis: Nanc dimittis seruum tuuma in pace. Tertiò flevit Dominus in horto cùm Patri supplicaret, ut, si fieri posser, transiret ab eo calix pas- lionis. Quamvis enim Evangelista non meminerint lacrymarum: ta⸗ men sudor sanguineus tam copios effusus„ satis d4emonstrat neque la- crymas defuisse. Quartò flevit in aacs, ut Apostoli Fauli verba ila testaneur in Epiftola ad Hebræos: Qui ebr E 3 11 Los. xã 52 DE GEM. COLVMB. in diebus carnis suæ preces supplicatio vero nasque ad eum, quui Ppossetr illum sal- catu uuim Facere& morte, cum clamore valido eas lacrymis osferens, exauditus I hro rabi ＋ sua re verentia. Loquitur enim Apo- enin stolus de illa Christi oratione, Pa. cum ö ter, in manus tuas commendo spiritum post meum. hanc enim orationem Chri- nos V stus cum clamore valido emisit, spiri * TLucꝛs dicente Evangelista Luca: Er cla- rat, mans voce magna lesusait: Dater, in nes manus tuas commendo spiritum meum. ritus Arque in hac oratione petiit libe⸗ supe rarià morte, id est, exui à faucibus& in mottis„& restitui ad vitam„pert labi! celerem resurrectionem. In qua pe- ster titione exauditus est pro sua reveré. cuer tia, siye pro reverentia qua ipse Patiõ ider reverebatur, sive qua ipse dignus erat duo. ut ab omnibus afficeretur. uam· est, s vis autem in Evangelio. S. Lucæ ni. dele. hil dicatur de lacrymis cum clamore blan 3 conjunctis: tamen Apostolo Paul cont * fides habenda est, qui Evangelium kum totum ex ipsius Christi revelatione oble didicerat. tern- Sed præter has lacrymas, omnino ö credibile est, cum Dominus quadra. Mar! ginta diebus in deserto mansit sine Virgi II dubio assiduè orans;& cum fie. stime quentissimè pernoctaret in oratione sede Luc. 6. Ut Lucas testatur cum ait: Exiit i ram znontem orare,& erar pernoctans in ora. NV tione Dei.& rursum alio loco, Erat Lue, ainquit, diebus docens in templo, nochibu vin B. li catio· m sal- evalido est pro n Apo- „ Pa- piritum Chri- emisit, Er cla- Iter, in meum. t libe⸗ ucibus „ per Iua pe. everé- Ee Patré ãus erat Danr ucæ ni lamore o Paulo gelium latione omnino Juadra⸗ Isit sine im fre⸗ atione, Exiit ij in ora. 2 Erat) noctibi von LIBERPRIMVS. 33 vero eviens morabatur in monte 5 ＋½n Vo- catur Oliveti. credibile, inquam, est, eas Orationes cum gemitu inenar- rabili conjungere solitum fuisse. Si enim Spiritus sanctus facit nos orare cum gemitibus inenarrabilibus, A- postolo teste in Epistola ad Roma- nos: quanto magis Christus„ qui spiritum non ad mensuram accepe- rat,& de cujus plenitudine nos om- nes accepimus,& super quem spi- Rom.8 Ioa. 3. Ioa. 1. ritus in specie columbæ descendit,& loa.. super eum mansit; oravit in deserto & in montibus„gemitibus inenar- rabilibus? Ergo cùm Christus Magi- ster& Dominus noster apertè do- cuerit, Beati, qui lugent,& Va vobis, qui ridetin;& quod docuit, fecerit;& quod mandavit, impleverit: nostrum est si discipuli obedientes,& servĩ fi- deles sumus, à ri su& jocis,& mundi blanditiis& deliciis abhorrere;& contrà, pias lacrymas in hac lacryma- rum valle diligere, in iis versari& oblectari, easque à Deoʒnon sine in- terno gemitu postulare. Christum secuta est in primis 8. Maria Magdalena:(omitto enim B. Virginem Deiparam, non quod exi- stimem„ eam non flevisse assidue, sed quia lacrymæ ejus per Scriptu- ram non innotuer int:) hæc enim cum primum resipiscere cœpit, Ohri- sti pedes lacrymis pœnitentiæ lavit, & capillis suis tersitʒidque in publico E 4 con- Mat. 5. Luc. 6. Luc. 7. 54 DE GEM. COLOMB. convivio,& multis præsentibus: quam VI enim non puduerat publicè peccare, — eamdem pudere non debuit publicè marum illarum, ut continud audire meruerit Remiteuntur tibi peccata. Neque solum remissa illi fuere pecca- AI sed ita in charitate confirmata, vel FE2ut Apostolus loquitur, fundata& ra- 6 dicata fuit, ut posteà iterùm ejusdem Christi pedes lacrymis laverit,& ca- pillis suis absterserit: non lacrymit amaris compunctionis& doloris, sed lacrymis amoris, dulcedine spirituali 8c fuavitate plenissimis;& rursum ad sepulchrum Christi viventis, la- erymis desiderii tamdiu fleyverit, do- Iou. ao. nec dilectum suum prima videre& ö audire meruerit. O felices lacrymæ, ö quæ peccatricem in sanctam, ac pænd innocentem, repentè mutare potue- runt? hine enim poste Christo, Agno II immaculato,& Mariæ Virgini purissi- mæ,& Ioanni discipulo castitatis gra- tia super ceteros dilecto, individus b comes semꝑer inhæsit. V Sequitut S. Petrus, qui in passione Domini peccavit peccatum grande, non tamen ex malitia, ut Iudas prodi- tor, sed partim ex nimia fragilitate, partim ex nimia confidentia virium Mat. suarum. Dixerat enim: Etiam si o. 26. hportuerit me mori tecum, nomte negabo.& N tamen ad verbum ancillæ dicentis, Eñ tu cum Lasu Galileo eras; ille nega- Ioa. 2. 7 5 N poœenitere. Tanta verò fuit vis Iacry. vit vit co dicis. la, Es rum 1 novi h to im quide reprel gelist evit⸗ Sar posto cavit am D confit etiam sus fi ubi a nis„ rum. Actis dlie, u vobisei Domii & inf cessavi ne Ve, Rios Itaqu quere mas a quere lacryn deren 3— Iuam care, kblicꝰ lacry- udire ccata. Ecca· a, vel & ra· üsdem & ca- rymu . sed ituali rsum la · „do- re& 5ma pænꝰ otue- Agno Ricl⸗ 8 gra- Vidua Rone nde, rodi tate, rium 740 5o.& ntis, rega- vit LIBER PRIMVS. 55 vit coram omnibus, dicens: Nescio quid dicis. ac paulò pòst dicente alia ancil- la, Et hic erat cum Iesu Naxareno; ite- rum negavit cum juramento. Quia non novi hominem. Sed hoc peccatum tan- to imbre lacrymarum diluit, ut ne quidem verbo ab ipso Domino posteà reprehensus legatur. Nam(ut Evan- gelistæ seribunt)continuò resipiscens,. Hevit amard. Sancto Petro adjungendus est coa · postolus ejus Paulus, qui& ipse pec- cavit peccatum grande. nam Ecclesi- am Dei persecutus est;& ut idem ipse confitetur, non solim persecutor, fedr. ri.a. etiam blasphemus,& contumelio- sus fuit. Sed post conversionem, ubi abundavit delictum persecutio- nis„ superabundavit gratia lacryma- zum. sic enim ipse de se testatur in Actis Apostolorum: Vos seitis à prima dlie, ua ingressus sim in Asiam, qualiter vobiscum per omne rempus fuerim, serviens Domino cum omni humilitate,& lacrymis. & infra: Der triennium noctecσ die non cessavi, cum lacrymis monens unumquem- ue vestrm.& in posteriore ad Gorin- thios: Seripsi vobis Per multas laer mnae, Itaque hic beatus Apostolus, sive lo-2. Coa queretur ad Deum in oratione, lacry- mas adhibebat, ut audiretur; sive 10- gueretur ad homines in prædicatione, acrymis potiùs quàm verbis persua- re nitebatur: seiebat enim, ac pro E 5 pre Ac. 20 36 DE GEM. COLVMB. prio experimento didicerat„ tum apud Deum„ tum apud homines, maximam esse potentiam lacryma- rum. Porrò quæ legimus in Seripturis de lacrymis principum Apostolorum, si- ne dubitationè etiam legeremus de reliquis Apostolis„ si B. Lucas in Actis, aut aliquis alius auctor fl. delis res gestas omnium Apostolo. rum seriptas reliquisset. Sed cum idem esset Magister Christus Disei- pulorum omnium„& idem Spiti- tus„ qui postulat pro sanctis, gemi. tibus inenarrabilibus, omnium cor. da inhabitaret,& omnes Apostoll essent principalia membra illius co- lumbæ, quæ semper gemit? dubi. tare non possumus„ quin Apostol omnes,& omnes Discipuli, deniqut Sancti omnes, qui ad columbam per tinent„ dono lacrymarum prædid fuerint. CAFP. XI. De necesiitate gemituum, eæ doctrina, exemplis Sandtorum. A sunt jam testimonia, vd exempla sanctorum Patrum, qu doctrinam Scripturarum de necessitt te gemituum Ibris suis, vel exemplii ad posteros transmisexunt.Et quiden quo quod tium nium I15„ quitui grandi pensius Vigilii⸗ pus o. occupa cilicio hic pr veræ e/ma cedente. micos super; 44 7˙ erant bat Gus v. laudat. „ tum nines, ryma- uris de im, sl· nus de cas in Ror fl⸗ ostolo- cum Disci. Spiri. gemi⸗ m cor⸗ postoli ius co- dubi. postol enique m per 2——— LIBER PRIMVS. 37 quod attinet ad lacrymas pœniten- tium„ habemus in primis testimo- nium B. Cyprianii piscopi& marty- ris, qui in Sermonè de lapfis ita lo- quitur: Qaam magna deliquimus, tam granditer desteamus. Orare oportet im. penstus„& rogare:diem luctu rran sigere, Vgiliis noctes ac etibus ducere tem- pus omne lactymis& lamentationibus occupare, seratos solo adharere cineri, in cilicio volutari& sordibac. Qualis est hic præco Dei? qualis concionator veræ pœnitentiæ? quid hoc tem- pore diceret, si cerneret homines peccatores sola confessione conten- tos„ doctrinam gemituum penitus ignorare? S. Basilius in oratione in Iulittam, de gratiarum actione: Quando ob pec- cata Fratrem lugentem vides inquit, t guoque misericordia motus, fimul luge. & infrà · Ob peccatum uberes siuant la- mes, nec singultus ev imo corde pro- cedentes deficiant. Flebat Paulus ini- hicos Crucis Christi; Ier emias quoque super pereuntis peccata populi ebat; zui quoniam naturæ lacrima non satis ant„ Jontem lacmmarum quare- bat tales igitur lacr) mas, tales lu- dus verbum ilnd(Dei videlicet) col- laudat. Sancétus Ambrosius in libro ad Virginem lapsam quam ad pœniten- tlam Lib. 5. 6. 17. 5 DE GEM. COLVMB. ‚ tiam cohortatur:Defluant, inquit, ocun Arg- lacrymas, qui masculum fimpliciter uο tentia Aspexerunt. nat s⸗ Hujus tempore Theedosius Impe· in or rator ab ipso S. Ambrosio ab Ecclesa cùm ejectus ob crimen admissum, eximi- euymis um exemplum pænitentiæ toti Ecele hoc siæ præbuit. Cum enim in excusatio. recip- nem criminis sui Davidem nominal. 8-. set, qui cùm Rex esset, adulterio ho- vVita micidium adjunzeratzaudivit ab Am. parcen brosio: Qui secutus es errantem, sequem sos est Pærnitentem. Ille igitur verè Christianu tatem. Imperator sceptri& purpuræ oblitu 8. posteaquam multos menses facinu nitate suum Gotürdetievetat„ ad Ecclesiam nem: veniens coram omni populo, non marun stans, nec provolutus in genua, sed to· infra: to coxporè prostratus, lacrymis terram mr, 3 rigabat, capillos vellebat, pectus ferie iterum bat, ommbus quibus poterat modij bonoru Deo& Ecclesię satis faciebat.hec apul vixit Theodoretum in historia Ecclesiastid tam id legilpossunt. qui etiã Theodoretus i ac præ Epitome divinorum decretorum, di lacrym ratione pœnitentiæ agendę ita seribit pra dis Sunt, inquit, medicabilia etiam, quæ pos mus Ii Bapti smmiv funt vulnera; medicabilia aun S. H non ut olim(in Baptismo) per solam sidem sticum remisꝛione, sed per multas lactymas,&i moniis rus,& luctus,& jejunium,& orationem, mas.& laborem commisei peccati quantitati cam diceit, mensuratumi: qui enim nom sic asfocii sum miseric eu nes admitters quidem didicimu plorare Atqi Rochiu à. it, ocul iter ½2 Impe· oclesia eximi· Eccle· usatio · minal. rio ho- ib Am. sequem stianus oblitus acinus Lesiam „ non sed to · terram 5 fekie. modit capud siastich etus in m, de scribit ua pos i autt nemib ti com. Gii suni Hicimun Atgi LIBER PRIMVS. 59 Atque has 4* Ecclesia leges de peni- tentia. HæcReodoretus, cui conso- nat sanctus Gregorius Nazianzenus in oratione secunda de Baptismo, cum ait: Recipio poenitentes; sed si la- eiymis rigaros videro. O quàm raros hoc nostro tempore Nazianzenus teciperet pœnitentes! 8. Gregorius Nyssenus in lib. De Vta Moysis: Neo lacrymris, inquit, parcendum est. lacryma enim fidebis cuu- or estejus qui vitam instituit per vir- tutem. 8. Athanasius in libro de Virgi- nitate sive De meditatione prope R- nem: Magna, inquit, vis es lacry- marum, C præclara per cas fiunt.& infra: Plorat, inquit,& lamenta- tur, ut vindicetur 4 dirin pœnis; atque iterum plorat, ut dignus fat calestium bonorumn muneribus. Eodem tempore vixit sanctus Antonius, cujus vi- tam idem ipse S. Athanasius seripsitʒ ac præter cetera ejus dona, virum lacrymarũ fuisse demonstrat, ut su- pra dixi capite quarto,& inflà dice- mus libro tertio extremo. S. Hieronymus in Epistola ad Ru- sticum, multis Scripturarum testi- moniis eum exhortatur ad lacry- mas.& in Epistol. ad Sabinianum, dicit, se illum admonuisse, ut Dei misericordiam jugibus lacrymis im- PVoraret. Et ipse de se in Epist.ad Eu- Rochium, de custodia Virginitatis, sic ait⸗ RNI 60 DE GEM. COLVMB. sic ait, Post multas lacrymas, posi cel inhærentes oculos, nonn umquam videba mihi interesse agminibus Angelorum In Epitaphio S8. Paulæ Romane de. scribens ejus vitam; Mea, inquit crederes sfontes lacrymarum. ita leuia pen cata plangebat 5 V illam grauiseimorun criminum crederes ream. Denique in Epitaphio Fabio posteaquam de- scriplit ejus publicam pœnitentia ita loquitur: peccata fletus isl non purget? quas in veteratas maculas ha lamenta non abluant? S. Augustinus in Lib. 8. Confessio num de se ipse seribit: Vobi vero à sur do arcano alta consideratio contravit, 0 congessit rotam miseriam meam in cin speltum cordis mei, oborta est procella in gens fereus ingentem imbrem achyme rum. Et paulo pòst:&go sub quaden Fici arbore Rraui me,& dimist haben lactymis, G. proruperunt fiumina ocull rum meorum, acceptabile sacrisicinn tuum.& infrà: Dicebam hæc,& Hebat amari soima contritione cordis mei. Et ti men hic beatissimus vir nonduh baptizatus erat, cum ita peccata su defleret. Quid quæso fecisset, sipo lavacrum sanctum criminis alicus xeus fuisset? Quam multos Chi stianos baptizatos iste Catechum nus judicabit? væ nobis, qui poh gratiam Baptismi peccata gravisiiu perpetramus,& lacrymas nullas fut dimus. Scribit quoque Loflidtus a ejus vi luisse sl mos I pertin- cum i ret; ꝗ set. 3 cogno nem, niente 8. Ic in Ma minis stiani, rur cun iinua 5 te lacr/ volupt. nat atq pece. dit. Id compu mo, E ided flen gendum lacrym. care. I bilis 1 quæ p marun San Dialot cum in rum g tifex i IB. 0 cel videba elorum. næ de. inquit Vd per. orun que in am de. ntiam etus ist ua, a nfessio 0 f vit, „ in con ocellain ACmne uadan Habeni na oculh criftcin . Heban Et ti. ondun cata sui t, si pol alicush s Chlh hume LIBER PRIMVS. 6 ejus vita, in ultima ægritudine vo- luisse sibi ante oculos collocari Psal- mos Davidis, qui ad pœnitentiam pertinent, cosque legere solitum, cum interim jugiter& ubertim fle- retʒ quamvis sanctissimꝭ vitam egis- set. Hoc nimirum est sapere: hoc est cognoscere culparum magnitudi- nem,& medicinam morbo conve- nientem adhibere. S. Ioannes Chrysostomus hom. 6. in Matthæum deseribens vitam ho- minis probi, quales erãt primi Chri- stiani, Iste tali, inquit, ea quæ viden- tur cuncta despiciens, in compundtione con- zinua pensewerat, largo assiduè fiuens son- te lacrymarum, multamq ue hinc capiens voluptatem. Nihil quippe ita congluti- nar atque unit Deo, ut illa lacryma, quas peccati dolor,& amor virtutum esfun- dit. Idem auctor in libro priore, De compunctione cordis, propè extre- mo, Er ideb, inquit, lugendum est,& iceb slendum,& per totam vitam ylan- gendum, tet vel Vie occupata in luctu G lacrymis anima erubescat aliquando pec- care. Denique plenus est hic venera- bilis Doctor in omnibus Operibus, quæ plurima sunt, encomiis lacry- marum. Sanctus Gregorius libro tertio Dialogorum, ACreurore, inquit, nostro cum magno gemitu quarenda est lactyma- um gratia. Idem beatissimus Pon- tifer in komilia crigesimaseptima exeni- Lib. 3. c. 34· 62 DE GEM. COLVMB. exem plum narrat sancti Cassij Nat. niensis Episcopi; qui cùm ad horam offerendi sacrificii venisset, velut totus in lacrymis defluens, semetip- sum cum magna cordis contritione mactabat. Inde homiliam conclu- dens, ait: Lavate ergo, Fratres charisii. mi, lacrymis maculas peccatorum, elee. unonis tergite, hodtiis evpiate. Sanctus Bernardus Sermone trige smoquinto ex parvis, deseribit dies neceslarios ad ambulandum in lege Domini: ac primum diem ponitge. mitum cordis: Notandum, inquit, quod hac via legis Domini consummatu/ ex diebus. Er prima quidem ditia esige. mitus cordisʒ secunda, confessio orisʒ tertia largitio prepria posteshionisʒ quarta, labol corporisʒquintar abnegatio Propria vo lun. zatis; sexta, contemptus undi. Iaquu nisi quis incipiat à gemitu cordis, id esl a vera conversione& compunctione, ffu. Arã nititur ad majora. Idem Sermone sextodecimo in Cantica deploran: pœenas gehennæ, Quis dabit, inquit, capiti meo aquam,& doulis meis sontem laorymarum, ut præveniam flet:/ bus si. zum, O. stridorem dentium? Et ibidem exhortans monachos suos ad fle- tum; Ee tu, inquit, in tua lamentatio. ne Deum cogita Factorem tuum: cogitt benefactorem, cogita patrem, cogita Do. minum. Ad omnia reus es, plange pel Hngula. hæc ille: quorum fimilia in omnibus Seriptoribus lacxis inve. niun niuntt omnil & lacr De⸗ Lar aucé clesia in Hyn fituit admor Domir XB. ö 1j Nat. horam velut metip· ritione onclu· Harissi. eles· etrige· it dies in lege nitge. inquit, matu 4 est ge. Tertia ra, labot vo lun. Iraqu id esi fru. rmone 1orans nquit, Hontem Bus le. bidem üd fle⸗ antatio- ö cogitg ta Do- nge hel Mliain L.IBER PRIMVS. 63 niuntur: nec minùs inveniuntur in omnib' Sanctis exempla gemituum & lacrymarum. E. XII. De necesoitate gemituum, eν audto- ritate Ecclesia. (iren hunc primum libéllum auctoritate Ecclesiæ universæ. Ec- clesia enim Catholica mater nostra in Hymnis sacris, quos decantari in- stituit in Officio divino, frequenter admonet, ut flendo aut gemendo Dominum deprecemur. Feria tertia ad Laudes Matutinat in feriali Officio sic legimus: Iesiem ciamus vocibus, Flentes, precantes, sobri,„&c. Zeria quarta ac Nocturnum ia fexiali Officio: Preces gementes fundimus; Dimitte quod peccavimuc. Feria quarta ad Laudes Ma- tutinas: Flendo& canendo quasuumie, zntende nostris senst bus. E 64. DE GEM. COLVMS. tium, Sabbatho ad Nocturnum in legim feriali Officio: Eva. fentes Nosstros pius cum canticis hæc et Fletus benignè suscipe. volui nere, Dominica die ad Vesperas re: qu de Tempore. videar ½ quid 1 * Tetrum chaos illabitur: laudar Audi preces cum fleti bue. in se cant. Feria tertia ad Vesperas feriales: gemer de arid Nlunda virore grariæ, mus, Vi Jacta eta diluat. ridemi nonne In Adventu Domini ad Laudes: mus:? Domin Omnes pro indulgentia, verbis 1 Vocem demus cum lacrymis. Ittd rep tius O0 In Quadragesima ad Vesperas: qui lab tem ipt Audi benigne Conditor majore NoREras preces cum etibus. dignisn quod 1 In Quadragesima ad Officium voce pre ö Nocturnum: sit præse te irride l Ploremus ane Iudicem, Aissima 40 Flectamus iram viudicem.& quan II dicente 0 10 in Antiphona illa celebri, quæ 160% Es 40 rur post Laudes„& post Completo- Liun les: um cani. pleto⸗ rium LIBER PRIMVS. 65 rium, quæ incipit, Salve Regina, sic legimus: Ad re clamamus evules silii Eve. Ad te suspiramus gementes& fentes in hac lacrymarum valle. Scio, hæc esse minuta,& omnibus nota: volui tamen ca consideranda propo- nere,& seorsim diligenter annota- re: quia plurimi sic ea legunt, ut non videantur intelligere vel cogitare quid legant;& dum se putant Beum laudando præmium promereri, iram in se divinam mentiendo provo- cant. Nam si verbis prositemur nos gemere vel plorare,& interim cor- de arido verba illa sacra pronuntia- mus, fortasse etiam, quod absit, tidemus, aut inania cogitamus; noͤnne rei mendacii apud Beum su- mus? Et quid nos impetraturos à Domino sperare possumus, si cum verbis non concordat affectus? Me- nitd reprehendit Propheta, vel PpO- tius Dominus per Prophetam, eos qui labiis Deum honorant, cor au- tem iplorum longè est à Deo. Sed majore ratione nos reprehensione dignissimi sumus, fi non facimus, quod nos facere dicimus,& alta voce pronuntiamus; quasi Deus non sit præsens, aut non audiat, aut cer- teirrideri possit. Et ipsa Virgo san- disima Beipara quomodo feret, & quàm grato animo exaudiet nos dicentes„Ad te clamamus erubes filij Lya; 4d re suspiramus gementes& flen- 2 res — Dl. 2r. 66 DE GEM. COLVMEB. res in hac laorymarum valle: si dum ista pronuntiamus, neque filios infeli- cis Evæ nos esse meminimus, neque suspiramus ad matrem misericor diæ, neque gemimus vel ploramus; sed alacriter& gaudentes cantamusʒ neque de valle lacrymarum ad mon. tem Dei ascendere desideramus, imò neque vallem lacrymarum co. gnoscimus, neque in exilio nos esse existimamus:& si possemus in ter. ris semper vivere, fortasse nunquam de cælesti patria cogitaremus. Tu igitur, Domine, suavis& mitis, & multæ misericordiæ omnibus in- vocantibus te; recordare quòd pul- vis sumus, medere languoribus no- Itris: flare incipiat Spiritus tuus,& & fluant aquæ. Mitte ad nos Spiti- tum sanctum tuum, qui orare nos faciat gemitibus inenarrabilibus. Aut cextè si justo tuo judicio non adsunt nobis lacrymæ oculorum, saltem non desint gemitus cordis. Et * ne hoc quidem beneficio tuo di- ni sumus; saltem non deficiat no- bis amor gemituum,& desideriun lLacrymarum. m isti infeli⸗ neque ericor- amus; amus; mon- amus, m co- os esse in ter- ꝗuam mitis, zus in· d pul- us no- ꝛus,& Spiti re not lbus. 5non orum, dis. Et uo di. at no⸗ eriun gaudi amar. mæ d signiß catara rale p irrigu Axa p ded di 4 HE EEMITV CoLuMB&, sixe De bono lacrymarum, LIBER SECVNDVS. l. De primo fonte lacrymarum, Jui est consideratio peccati. SSSSISSENRVIMVSII. dee bro superiore de ne- essitate lacrymarũ: 40 D 55 2— 4 Datersa ex 2 ⁰ qua nascuntur, sive 77 7 7 7 7 de fontibus, unde brofluunt lacrymæ salutares, brevi- ter disseremus. Fontes generales duo sunt, ut antea demonstravimus; malum,& bonum; sive tristitia,& gaudium, unde profluunt lacrymæ amaræ,& lacrymæ dulceszsive lacry- mæ doloris,& lacrymæ amoris, quæ significatæ sunt per fontes abyssi,& Geh.7. cataractas cæli, unde diluvium gene⸗ rale processit in diebus Noë;& per irriguum inferius& superius, quod A poposcit à patre in libro Iosue. 10f.. ded duo isti fontes generales in duo- F4 decim 50 DE GEM. COLVMB. ULI decim dividuntur, qui fignifieati qi. mur⸗ ro. 5 dentur in libro Exodi per duode-: collig cim fontes aquarum, quos invene. nit sat runt in deserto filii Israël, cùm pri- logi o müm per mare Rubrum exierunt de factan Egypto, ut ad terram promissioni nam.l proficiscerentur. Sic enim& Chri. ma& ztiani, post Baptismum proficiscen · ipse D N tes per desertum mundĩ ad patriam cantu cælestem, duodecim istis fontibus vinæ, HNN opus habentʒ ne ariditate deserti pe. cœ½ o nitus opprimantur. lege d Primus igitur fons est consideru quęlib rio deformitatis peccati. Sunt autem n leg W tria veluti capita consideranda, ut ejus q peccati deformitas penitus cognos. ided p catur: primò peccatum ipsum: dein. dit pat de peccatorum multitudo: deniqus cris quis sit ille qui peccat,& quis illein cipi, quem peccatur. quia 1 uod ad primum attinet, pecca. cernit tumest offensio Dei,& omnium rc.& sero ö rum quas fecit Deus: proinde qui. tui,& I cumque peccat, inimicitiam sumit igitur adversus Deum,& adversus omnes oflend NW res creatas. Cujus typum gessit I. disced- . 16, smaël, cujus manus erant contra om lus eui nes, G. manut ommum contra eum, ma ej ö V ut loquitur Moyses in libro Gene. quod N seos. Hoc cettẽ solum si attentè co. miam gitaretur, satis esse deberet, ut homo satalo⸗ peccator Korretet, nec audetet quo. icu cumque proposito præmio illud ad- per Isa! 10 mittete.Et quidem qudd omne pec iatefn kexiam Satum lethalée(nam de hoc lodui. mur) IB. TLIBERK SE CVNDVS. Ivr ati vi· mur) sit offensio Dei, ex definitione uode: colligitur. Sic enim peccatum defi- wene: nit sanctus Augustinus, quem Theo- mpii. logi omnes sequuntur: Dictum, vel iui. int de factum, vel concupitum contra legem ater- Fau- Hioni nam. Est autem lex æterna, ipsa sum- stan Chri-. ma& sempiterna ratio Dei, quæ estꝰ iscen ipse Deus: quamvis enim multæ di- triam cantur leges, naturales, positive, di- Itibu ninæ, humanæ, Ecclesiasticæ, politi- rti pe ·¶ ceʒ omnes tamen ab una æterna Dei lege dependent. Ideò enim justa est iders. queliber lex, quia conformis est æter- utem ne legi,& ab illa derivatur,& est a, ut esus quasi quædam adumbratio. Et gnos. ideò peccatum est, si filius non obe- dein. dit parenti, vel servus domino, vel nique ciyis Magistratui, vel populus Prin- illein cipi, sive Ecclesiastico sive politico; gauia ler æterna Dei justum esse de- ecca. cernit, ut filii parentibus obediant, mre.& sexvi dominis,& cives Magistra- qul. tui,&c populus Principi. Efficitur sumit igitur, ut quicumque peccat, Deum mnes ollendat, atque ab obedientia Dei llit I. discedat, jugum ejus excurlat, adyer- ⁴om lus eum inimicitias gerat,& justissi. eum me esus vindicte subjiciatur. Id Zene- quod testatur Deus ipse per Iere- e co. miam dicens komini peccatori: Ar· · omo seeulo confregisti sugum meum, tupisti uo. Mncua mea, dixvist, Non serviam.& dad- per Ifalam: Trangresii sunt leges, mu- Ia.26. Peet taterunt sur, dasdipaderunt edus sempi- oqul. irem; propter hoe maledictio vorabit mur) F 5 ter⸗ Ro.8. 72 DE GEM. COLVMB. terram Idem testantur supplieù LI quibus Deus afflixit ah initio ange D. 108s prævaricatores,& primos pa. v4 subj rantes,& posteà filios eorum perdi luvium generale,& alias ejusmosacreat sti calamitates. Et denique idem te Huionis stantur pœnæ sempiternæ, quas Deu daimus per Prophetas& Apostolos in Seti fiscit, pturis sanctis peccatoribus commi omnia natur. omnes Neque solum Deum peccator of. ferre fendit, sed omnes etiam Dei creatu gantur ras offendit, atque indignationen mirum earum contra se provocat. Primun iisim⸗ enim peccatum unius hominis t pugnal fendit alios homines, quos exem contta plo suo ad malum invitat,& saph dit ani corrumpit; ut omittam peccata pa burr⸗ ticularia, quibus unus homo alte hs ref rum lædit, quæ sunt innumerabili lus esl Deinde res alias corporales offendi dos quas avertit à fine uo vero& pio inus prio, qui est Deus,& detorquete Mam hinem contrarium Deo. Creapite terum. nim Deus elementa, plantas, all Pece mantia,& ipsa luminaria cæli, ut h6 sendit mini deservirent,& per obsequiuũ plam: homini exhibitum, ipfi Deo famuli deelcit rentur: sed cum homo per peccatun cieleit à Deo avertiturzreliquę omnes ciet 70 turæ, dum peccatori deserviunt, Dbuloa Deo quodammodò avertuntur. 4 Aerer que hoc est quod Apostolus scribl etmn in Epistola ad Romanos, cum ali zent ad Eapectatio ereatura rewvelationem Flli 1on 6 I Romor XB. pplici LIBER SECVND VS. 73 o ange. vum Dei expectat. vanitati enim creatu- nos pa. subjecta etz non volens, sed propter perdi, u subjecit eam in spe; quia& ip- Jusmocreatura liberabitur& servitute corru- lem te. Ponu in libertatem gloriæ sliorum Dei. às Deuh Heimus enim qubd ommnis creatura inge- in Seil. nuscit,& parturit usque alhuc. Quæ mmi. atorob. creatu- tionem rimum mis 0f. s exem. & sah ata pal. no alte. rabilla ffendih & pro. quetet eavite 8„ All. 1, ut ho equiun famul ccatuũ es cres lunt, ur. 46 5 scribi um aiti em Flit 2n omnia satis apertè demonstrant, res omnes creatas quodammodò ægrꝰ ferre& cruciari, qudd servire co- gantur peccatoribus. Et proptereà mirum non est, si in tempore no- uillimo, facultate à Deo accepta, Sap. g. pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos. Præterea offen- dit animas quæ in Purgatorio de- luer quia privat eas suffragiis, aui- bus refrigerari possent, si homo ju- sus eslet. Item offendit Angelos san- dtos,& animas beatas, quibus non minüs displicet peccatum novum, quam placet nova conversio pecca- torum. Gaudium enim est in calo super Lue. is us peccatore penitentiam agente. Of. sendit etiam(quod admirabile est) psam gehennam, quò enim magis ctescit multitudo impiorum, eù ctescit etiam magis supplicium ipso- zum. Hæc enim causa est, cur dives Luc.16 edulo ab Abrahamo petierit, ut mit⸗ teret Lazarum ad fratres suos, ut te- karetur eis„ ne& ipsi descende- tent ad locum tormentorum: non taim ex charitate id petere potuit lomo reprobus, sed ex amore pro- ö Pprio 54 DE GEM. COLVMB. I prio petiit, ne ex præsentia fratrum jam o ö dolor ipsius crescerxet. Deniqʒ offen icore 61 dit ipse se omnis qui peccat, quo. intus niam spoliat animam suam gratz hrmn V* Dei, ex qua remanet cæcus,& nus e EAI dus,& pauper,& miser,& misem lali cc I bilis; quamvis ex interna nienti Imor cœcitate, sibi diyes,& locupletatu yocatt Apo. 3. tux in Apocalypsi. En igitur Auants præve sit,& quàm Iacrymabilis deformi tante tas.& cxudelitas,& malitia venenati er sin peccati. enim ö Verè seribit sanctus Ioannes Chu cordii Nl sostomus, neminem lædi, nisi à se ij cjus,& so. quoniam omne malum, quod e yven trinsecus advenit, sive ab hostibu peccat sive ab elementis, sive à morbis, sit put. diabolo, omnia cooperantur in bo sertat num, fi peccatum absit. nam cin um, 10 8. peccatum abest, Deus adest,& j Hai quotic Pro nobis, quu contra nos? At cum quh omnit animam suam peccati veneno inte pavid 1430 ficit simul omnia pereunt bona intelig V irruit in hominem innumerabili 5% turba malorum. Quare si peccati esse no IVI ista consideraret, vix eri posset, qui pofin: IM totus verteretur in lacrymas. H nobis ö V quoniam potest homo se ipsum oi fugiun RN cidere per peccatum, sed non potei gant. ö ipse se vivificare per gratiam. Clame clamat Ps. 12. pe dum vivit: Iiumina Domine a＋ son in las ineos, ne umquam obdormiam in mii b rezne quando dicat inimicu meus, Fren fortass lui aduersus cum. Et si fortè in 2150 Let in I N& nullius egere sibi videatur, ut dich nare ö MB. LIBER SECVNDVS. 75 krattun jem obdormierit,& ex magna mife- offen. ficordia Dei, ciamantem spiritum Jub. intus in corde audierit, Sarge 71 Rph. f. gratn dormu,& evurge&mortun,& illumina- & nu Iz te Christus; caneat ne sinat obdu- misen tati cor suum, sed audiat vocantem menti zmorte ad vitam: non enim gratiam Netatuh vocationis donaret, nisi& vitam do- „ut dict nare disponeret. Sequatur igitur Mann prævenientem, ambulet cum comi- eformi tante, laboret in gemitu suo, lavet enenai per singulas noctes lectum suum 3 sic enim randem respirabit in miseri- 5 COhij cordiis Domini,& cantabit in viis alch ejus, Ouoniam magna est gloria Domini. l. 137 luode veniamus nunc ad multitudinem ostibu peccatorum, quod erat alterum ca- bis, i dut. Profectò„i quis mentem con- in bo sertat ad multitudinem peccato- ü tum, quæ ab unoquoque nostrüm /Dan quotidie perpetrantur, obstupescet um qu omnino„&c horrebit. Propheta 0 inten payid clamat& dicit: Delicha Jui pf. 18. 0n d intelligit 2 ab occulti mei munda mne verabil Peymne. Quasi dicere vellet, tot peccatd elle nostra delicta, ut numerari non let,qul polsint: præsertim cùm multa sint . nobis occulta, quæ oculos Dei non sum ot fugiunt, quamvis oculos nostros fu- n Pote giant. Hinc Beatus Apostolus etiam „cland damat: N.hil 1b conscius sum, sed r. Cor. nine cin gon in hoc jultificatus siimi: qui autem 4˙ ain ai sodicat ne, Dominus N, qui multa „Pradi⸗ ottasse deprehendet,& reprehen- umais det in mie, uæ ogo non reprehendo, I quia 76 DE GEM. COLVMI. gquia non deprehendo. Quis sapiem hanc tãtam miseriam non vehemen ter deploret? Sed Propheta Dapil pergit ad majora, quippe qui divim Iuce illustratus, multa videbat, qur 41 nostris tenebris valdè minuta, aul e. 0, etiam nulla esse videntur. Sic enim ins: N. p.. 37. Ioquitur in alio Psalmo: Lniquitan 1 meæ saupergressa saunt caput meum, s..3 RIMN eut onus graue gravatæ sunt super me—— INN Quorum verborum hæc videtur est 4050 0 sententia: Iniquitates meæ multz unt sunt& magneæ;& quidem tam 1% multæ, ut me totum obruant,& an super caput meum exaltentur. qui 55 0 modo cùm quis immersus in aqui uen undique aquis obruitur. Nec solun iniquitates meæ undique me ope. fer Se riunt multitudine suaà, sed etiam ber in mole sua ita me gravant, ut impot. Duler tabiles mihi esse videantur. Hæchι 900 debat David,& ided lavabat per sin. mini gulas noctes lectum suum: nos nt Start 0 minimam quidem partem peccato. 40 3 V rum nostrorum cognoscimus,& id- 1 3015 30 eò peccata nostra corde arido tun urdes ipsi Deo, tum Sacerdotibus confite- 91150 V mur. Atque hujus rei causa est, qun omisi peccatorum multitudinem& grapi 9—0 tatem pauci sunt qui in statera seiit pin— considerationis appendant. Vin Sed audiamus quid Apostoli de Eriee III multitudine delictorum dicant. Abnt II 2. 10- Ioannes in Epistola sua, Si dixerimu 19, K1 1 an. 2. inquit, quoniam peccatum non 4 atl, Mulh nu, nom h osten perfe MB. s sapiem ehemen. a Dapit ui divin dat, qus uta, aut 1c enim iquitann n, super m etur elle 4& multe em tam ant,& ur. quo n aquis c solum s. nos ne deccato. 5„& id. ido tum onfite. est, qun X grayi. ra seris stoli de gant.. verimuh 0 habe. pnih LIBER SECVNDVS. 77 mus, ipsi nos seducimus.& non dixit, non habuimus, sed, non habemus; ut ostendat, etiam in illa summa vitæ berfectione, peccatum in se agnos- cere. Et sanctus Iacobus adhuc cla- nus: In muleis osfendimus omnec. O nos lac.g. vete cæcos,& miseros! quis delicta nostra numerabit, si Apostoli, post acceptum Spiritum sanctum,& 111o copioso imbre mundati, non men- tiuntur, cùm dicunt: Imulti Ffendi- Pro. 24 mus omnes. Et si Hepties in die cadit su- funz ut Sapiens loquitur: quoties cadent injusti& imperfecti: nonne altem septuagies septies? Hæc sanè consideratio ita me ter- tet& confundit, ut videar mihi sem- der in luto& sordibus volutari, vel terte inter spinas& tribulos sic am- bulare, ut punctiones frequentes e- Uitare non possim. Vnde illud Isaiæ mihi& mei similibus convenienter aptari censeam: planta pedis usq ue Isn. r. al verticem non est in es sanitas. Et fle- ti poterit, ut quis hæc vulnera, has ordes, hæc innumerabilia delicta verborum, operum, cogitationum, omissionum attente consideret,& non amarissimꝰ fleat? Fateor mihi huginem Deiparam ea de causa, prater alia dona, valdè adrairabi⸗ Eyideri, quod immaculata semper ambulaverit in via lutosa hujus vi- 155& intacta inter spinas hujus de- sti, de hanc ejus gloriam inter illa magna Luc. 1. EI. If. tæ: Deus meus es tu, quoniam bonorum PI. ror 78 DE GEM. COLNVNMB. magna numerandam in primis esso de quibus ipsa cecinit: Eecit ui magha, qui potens est. Sed si prixile gium Deiparæ est, omni peccato ch 1% poft rere,& ad culpas abluendas lacty—67— mis non indigere: nos tamen enli er 30 debemus, ut ad ejus puritatem quan 101 vicinissimè propinquemus. Id vet) di 2 tunc facimus, cùm per Dei gratiam I1 & ejusdem Virginis interceflionem àns peccata cavemus,& culpas admissi 8 5 Pprimo quoque tempore lacrymis ab 565 Iuere festinamus.— 8705 Restat caput postremum, de com paratione hominis cum Deo: hæce. nim comparatio, si ut oportet, insti. tuatur, satis efficax esle poterit al flumen lacrymarum de petra duriss. Dens el ma cordis humani eliciendum. Quit.—.55 igitur est Deus, quem homo pece Rora⸗ ror offendit?& quid est homo, sn quo Deus immortalis offenditut nönre⸗ Deus est res quædam eꝶ se sufficienʒ 10 ů0— & nullius egens, juxta illud Prophe f. di ciuntzi rens,qi matur; tam in ut Deũ Quid e. fallere nia scru Lomo omo? & bene ab hom omnino hilum p meorum non eges. Homo est res nihil omnino ex se habens,&— bonorum egens. Quale igitur mon. strum est, si quod est ex se nihil,& mendicare cogitur à Deo fonte om. nium bonorum, omnia sibi necessa ria; erigat manus, ut pugnet conti ut ipsum Beum? Quid est Deus,& qui mus— est homo? Deus est Rex saculorun 50 er dui semꝑer fuit,& semper eriten poslet el leperiur XB. us elle ait xuih privile. ato er 5 Lacrj. en enil 3quan Id veta ratiam, ionem, damissa mis ab· e com. hæce. 1„ insti. rexit a durisf. n. Quild pecẽs mo/ aditur Rcienz rophe 50norun es nihil mnium r mon- hil, ie om. recessi LIBER SECVNDVS. 79 idem seper est.& anni ejus non defi- eiuntz homo est vapor ad modicũ pa- Lac. 4. rens: qui paulò ante non erat,& pau- Io post non erit,& nũc esse momen- taneũ poslidet. Qu modo igitur au- det homo tam fragilis Deum, qui so- lus habet immortalitatẽ, ad iracun- diam provocare? Quid est Deus,& Pue. quid est homo? Deus est omnipo-P. 7g. tens, apud quem nihil est impossibi- le,& cui nemo resistere potest; homo est vermiculus terræ, subjectus vesti- gis Dei, à quo si paululùm compri- matur, extinguitur. Et unde igitur tam ingẽs superbia huic vermiculo, ut Deũ offendere non pertimescat? Quid est Deus,& quid est homod Berg. Deus est solus sapiens, quẽ nulla la- 4 tet cogitatio,& qui scrutatur renes &corda. Sed cogitationes hominum timidæ sunt,& incertæ providentiæ nostræ. Cur igitur homo tantum confidit in astutia sua, ut speret se fallere posse omnia videntem& om- nia scrutantemDeum? Ac, ut multa Lome wee⸗ quid est Deus,& quid est omo? Deus est pater amantissimus, & beneficentissimus, qui si tolleret ab homine quæ in eo posuitʒ nudus omnino remaneret homo,& ad ni- hilum planꝰ redigeretur. Et fieri po- test, ut patris tam boni reperiatut fl- us tam malus, qui pattem ipsum, ö Usposset, occideret? Et tamen verꝰ leperĩuntur blasphemi& rabidi ho- mines, Ser. 6. an Cãt 80 DE GEM. COLVMB. mines, qui Deum de cælo detrahe. rent,& conculcarent,& ad nihilum, si possent, omnino redigerent. Deni. que quid est Deus, quid est homo: Deus est verus& naturalis Dominus omnis ereaturæ: homo est verus& naturalis servus creatoris sui:& ta. men inveniuntur tam justi Domini tam rebelles servi, ut contra omnem naturæ ordinem ab illo deficere,& creaturam in ejus locum exaltate contendant. Sed verbis sancti Ber. nardi totum hunc locum claudete volo: Cogita, inquit, Parrem, cogita Di. minum, ad omnia reus esz plange per singin la. Ipse quidem patrem se exhibuit mihi sed non ego me illi vicisiim filium. Qus. nam fronte attollo jJam oculos aα uuννιtun parris tam boni iam malus filius? pudt indigna geseisè genere meo: puidet tam patri vivisse degenerem. Exitum aqus rum deducite oceli mei, operiat confi. sio fuciem meam. Deficiat in dolore ani na mea,& anni mei in gemitibus. infra: Eso, inquit, quod distimuli Pater, igno scat beneficus: sed non Dom. nus, E Creator. Et qui parcit filio, mi parcet figmento, non harcèt ser vo nequam. Pensa cujus sit Formidinis& homon tuum atque omniam contempfalse fale. rem, offendissé Dominum majestarin Majestatis est timeri,& Domini estit meri; E maimè hujus mañ estatis, hujus Domini. Nam si reum Regia ma zeVatis„ quamvis humanæe, Humani Legibi . lgibu- Fnis co niam ei tan ritare mox di dus 2 uamn 0 mittere nardu: sanctu qui in ctione nes, slevisse quam nia de & sepd mis ce imitan qui di annos mm De s⸗ 8505 nun aggred secund test. bœnæ! mor& trahe⸗ nilum, Deni 0mo? minus erus& K ta. omini mnem ere,& xXaltat cti Ben. lauden ita Du. er fingi. ũit mihi Oua. vultun pudi let tann aqua. t consi. lore ani. bus.& Fimull DVomi. lio, on e uan. horroris se falle. jestatin ni esti. atis, Lian human Legibl LIBER SECVNDVS. 37 Egibus plecti capite sancitum est: quis Fnis contemnentium divinam omnipoten- tiam erit? Tangit montes,& fumtgant: tam tremendam mafestatem audet ira- ritare vilis pulvisculus, uno leri Ratu mox dispergendus,& minime recolligen- dus Wle ille timendus esi, qui poft. uam occiderit corpus, potestatem haber nuttere in gehennam. hæc sanctus Ber- nardus, cui socium adjungere placet sanctum Ioannem Chrysostomum, qui in libro posteriore De compun- ctione cordis hortatur fideles om- nes, ut non contenti sint semel de- levisse peccata: sed in corde tam- quam in libro deseripta gerant om- nia delicta sua, majora& minora; & sepe sepiùs ea relegant,& lacry- mis compunctionis lavare curent; imitantes sanctum illum Regem, qui dicebat; Recogitabo ribi omnes Isr 6. annos meos in amaritudine animæ meæ. GAP. II. De secundo fonte lacnymarum, qui N consideratio gehenna. Onsideravimus malum culpæ: nunc malum pœnæ considerare aggredimur: hæc enim consideratio secundus fons lacrymarum dici po- test. Quamvis autem timor& dolor boenæ minus perfectus sit, quàm ti- mor&K dolor culpæ: tamen uter- 6 2 que SDSDSDSDSDSDSeSSeSeSeSeeeeee ö„H.“ 32 DE GEM. COLVMB. que bonus atque utilissimus est,& ex uno fit gradus ad alterum. Certꝰ Dominus& Magister noster Chri- Lut. 12 stus disertis verbis ait: Ne rerreamini ab hut qui occidunt corpus,&. Pos hat non habent amplius quid Faciant. Osten. dam autem vobis, quem rimeatis: time- re eum, qui postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam: ita di. 60 vVobiu, hunc timete.& xursus de fletu, ad pias feminas, quæ sequebantut eum cum lacrymis ad montẽ Calva- Lac. ag rię, ut ibi crucifigeretur, ait: Filialt. rusalem nolite flere super mè, sed super vos pscos flete,& siuper filios vestros. quoniam ecce venient dies, in uibus dicent: Beata steriles, ventres Jui non genuerunt, 0 ubera quæ non lactaverunt. Tunc inci- pient dicere montibus, Cadite super nos; O collibus; Operite nos. quia si in viridi ligno hac faciunt,in arido quid fiet? Non ægre tulit Dominus, neq; prohibuit officium pietatis, quo feminæ illa passionem ejus deflebantʒsed indica. re voluit, majorem lugendi causam habere eas, quæ genuerunt filios re. probos, quales erant plerique eo. rum, qui publicè clamaverunt: Toll curi sunt in die judicii montibus, Cadite super nos;& collibus, Operite non nam si in ligno viridi, hoc est, in Christo virente& florente omni ge: nere virtutis, propter aliena peccata ignis 104. 5 rolle, crucisige eum.&: Sanguis ejus supet 22—8 nos, C. super Flios nostros. Isti enim di- nini d- dum b. ignem Vim ha deinde mitten elens, tiens,. insgen. visoim nem se more c concup teprim. Gurum Audia dum: Canti- gehenn⸗ inferna Prapar- dentem, vapore⸗ zum: h. IB. st,& Certè Chri- eamini 1 hac Osten⸗ time- habet ita di- fletu, õdantut alva- iliale· Per vot 2omam Beata int,& c inci- er nos; viridi Non hibuit & illa ndica- ausam 10s re-· ie eo· : Tolle shn im di- tibus ite non est, in mi ge⸗ eccata ignis ILIBER SECVNDVS. 33 ignis passionis ita exarsit: quid fiet in arido, id est, in hominibus reprobis, in quibus omnis humor charitatis exaruit? Ad hæc duo loca Scripturæ, in qui- bus laudatur, vel imperaturà Chri- sto timor& fletus, ad effugienda ge- hennæ supplicia, addamus loca duo enx Patribus. Sanctus Basilius Ora⸗ tione in Psalmum trigesimum ter- tium explicans illud, Timorem Do- mini docebo vos; Cogita, inquit, profun- lum barathrum, inertricabiles tenebras, guem carentem splendore, urendi Juidemm vim habentem, sed privatum splendore: deinde vermium genus, venenum im- mittens, ac carnem vorans, znenplebiliter elene, neque umquam saturitatem sen- niens, intolerabiles dolores corrosione ipsa infigens. Postremo, quod est omnium gra- vistimum, opprobrium illud,& confusio- nem sempiternam. Hoc rime, hoc ti- more coreptus„ animam 4 Heccatorum roncupiscentia, tamqu am frano qᷓ uodam tebrime. Hunc timorem Domini se do- Gurum Propheta promisit. hæc Basilius. Audiamus nunc sanctum Bernar- dum: hie Sermone sextodecimo in Oantica sic loquitur: Vr paveo, inquit, gehennam: contremiseo à dentibus bestia infernali, à ventre inferi, à rugientibus Praparatis ad escam: horreo vermem ro- dentem, O ignem torrentem; fumum,& vaporem, O. sulphur,& spiritum procella- Iunmr horroo tenebras evteriores. Quit dabit 6 capiti 84. DE GEM. COLVMB. capiti meo aquam,& oculis meis fontem lacr)marum. ut præ veniã fleti bus fletum, . stridorem dentiumꝰ At certè Basilius, & Bernardus, Græcus unus, Latinus alter, non erant peccatores; neque incipientes, quĩ solo timore cesla- rent à peccatis: sed viri perfecti, do- cti, graves, qui alios docere possent, & re ipsa non populos tantùm, sed etiam Clericos& Monachos infti. tuebant,& ad perfectionis regulam informabant;& tamen timorem& fletum, gehennæ causa, non solum admittunt, aut permittunt, sed etiam laudant;& ad timorem concipien- dum, atque ad lacrymas fundendas omnes hortantur. Hoc igitur jacto fundamento, ostendamus breyiter, quæ& qualia sint gehennæ supplicia. Et quoniam nolumus per res dubias aut incer- tas vagari, ne videamur vana terricu lamenta quærere, quibus ab oculis simplicium lacrymas excutiamus: ea solum adferemus in medium, qua in Scripturis sanctis perspicud lucu- lenterque traduntur. Igitur octo tor. mentorum genera leguntur in libio Dei, quæ ad gehennam partinent. Privatio beatitudinis æternæ, quad Theologis dicitur pœna damni: te- nebræ, ignis, vermis, immobilitas, so- cietas dæmonumzex quibus in dam- natis lequitur fletus,& stridox den- tium; quæ dicuntur pœnæ sensus; atque I. atque dime na du Prir ratio nis D lesti p ad ret 1a bo: cula s na su tiéda Sed 1 Audi dicio cedite lud r. lectis trare dico runt. c 4 cla. & pi aperi⸗ iο Lo. oherar Ilaian discet guage mint. prom mino ¶ Des corde Deun IB. Yontem fletum, asilius, atinus neque cesla Ti, do- ossent, n, sed insti. gulam õrem& solum etiam cipien· dendas nento, qualia oniam incer⸗ erricu· oculis amus: ma/ qua dlucu· to tor- n libto tinent. ů quas i: te⸗ tas, so · dam- r den· ensusʒ atque LIBER SECVNDVS. 85 atque horum omnium veluti con- dimentum amarissimum, sempiter- na duratio. Prima igitur est pœna damni, aber- ratio ab ultimo fine, carentia visio- nis Dei, exilium sempiternum à cæ- lesti patria, amissio juris hereditarii ad regnum cœlorum, denique jactu- ra bonorum omnium, in omnia sæ- cula sæculorum. An hæc sola nomi- na sufficere non deberent ad excu- tiẽdas lacrymas à cerdibus lapideis? ded ubi leguntur hæc in libro Dei? Audi Regem cælorum in ultimo ju- dicio sententiam proferentem: Dis ceclite maledicti: Venite benedictt. II-Mat.2s lud reprobis dicitur, hoc dicitur e- lectis. Audi eundem: Contendite in- Inc.13 trare per angustam portam e quia multi, dico vVobis, quærent intrare,& non pote- runt. cum autem intraverit paterfamiliae clauserit ostium, incipietis foris stare, pulsare ostium, dicentes; Domine aperi no bis.& respondens dicet vobis:Nesg cio vos unde sitis; discedite à me omnes oherarii iniq̃uitatis. Audi Prophetam Ilaiam: Mlisereamur impio,& non Isa.as. discet justitiam: in terra sanctorum ini- qua gessit,& non videbit gloriam Do- nini. Denique si solis. mundis corde promittitur visio Dei, dicente Do- mino, Beati mundo corde, quoniam 2½Wat. d. Deum videbunt certè immundi corde, quales erunt omnes reprobi, Deum numquam videbunt. Neque 6 4 solum I IRII I 365 DE GEM. COLVMB. I. solum Deum non videbunt, sed ne. hanos que civitatem Pei, quæ est superna mento Ietusalem, ubi sunt omnes boni aßerie & omnia bona, numquam vide- nnc 6 bunt, dicente sancto Ioanne in Apo- guid Apo. 2r calypsi: Non intrabit in eam aliquad& ha⸗ coinquinatum, aut abominationem su. hæc i o. 22 ciεπιε, Eν endacium. Et rursus:Beati 3 possu lavant siolas suas in sanguine Agni, ut st to int Porestas eorum in ligno vita,&. Her por. tudin ras intrent in ci vitatem. Foris canes,& mus venesici,&. impudici,& homicida,& certo zidolis servientes,& ornnis qui amat nem Vacit mendacium. Porrò pœnam hane bilem damni non magni faciunt, qui capti nem: zmore rerum temporalium, non gu. loqui ayerunt bona cælestia: sed qui ha. Et ide bent oculos mentis erectos& puro& du & vel modicum cælestia gustaverunt illa re poenam damni longè graviorem& tilibu acerbiorem omnibus luppliciis at:. missio què tormentis corporalibus esse non Alt- dubitant. Audi fanctum Ioannem sunt e Ronil. Ohrysostomum: Qui, inquit, in gehen. Euang Viarth. La uritur,& calorum regnum prorsusa. intenel mittit, qua perna certe major est, quam qui ir cruciatus ille Hammarum. Novi autem, illest,⸗ uta plurimi pertimescunt gehennam: cο in tenel tamen illius gloris amistionem multo a. non n marius, quam ipsius gehennæ dico e sup. ervi e Plicium. Si werd id non possum sermoms idem v ane nstrare, nipil estommino mirandum. Ne. cum Ie Zuee eem nodimus bdorum beatitudinem miserie Hramiorum, ut infelicitatem Duog; de co- ti,. imm amtsiione scire posaimut. Nos autem insabit hane LIBER S ECVNDVS. 87 hanc absqj ue dubio discemus, cùm experi- mnento cœerimus edloceri. Itaque tunc aperientur oculi, tunc auferetur velamen, n vide- tunc cum ingenti dolore impii videbunt, in Apo- guid inter bonum aternum& sfummum, lie& Hac caduca C Fragilia, discriminis sir. nem fa. hæc ille. Itaque interim dum non Seari qui possumus experimẽto discere, quan- ni, ut s to intervallo superet amissio beati- Per por. tudinis supplicia corporalia; creda- anes,& mus testimonio tanti viri:& cùm ide, certo experimẽto didicerimus, ustio- amat& nem carnis rem esse planꝰ intolera- m hane bilem; prudẽter colligamus, amissio- ri capti nem felicitatis æternæ, rem esse, si sic 10n gu. loqui licet, plusquã intolerabilem. lui ha. It ideò dum tempus est acceptabile, puros,& dum pretio lacrymarum amissio verunt illa redimi potest, non parcamus u- rem& tilibus lacrymis, ne poste eam a- ciis at.¶ missionem inutiliter deploremus. sse non Altera pœna gehennæ, tenebræ annem sunt extexiores. fie enim legimus in ngehen. Euangelio: Filii autem Regni ejicientur Mat.s. vn sus a. in tenebras exteriore6.& rursus, de eo Ijuam qui inyentus est sine veste nuptiali, autem, idd est, absqʒ vera charitate: Mittite eñ Natth. am eο in tenebras evteriorer.& de servo qui 23. ulto=. non multiplicavit talenta: Iutilem Matth. Nsüpt fervñ ejtcite in tenebras exterioret. Quod sermon idem videtur significare voluisse Tob, m. Ne- cum locum damnatorum vocat terrã Iob. 10 dinem à de eo- autem hane miseriæ,& tenebrarum, ubi umbra mor- 1i.& nullus ordo, sed sampiternus horror nulabirat. Et ratio ipsa idem persua- 6 5 dere Pl. 35. rum, qui dicitur in Scripturis infer. at. 33 DE GEM. COLVMB. dere potest, cùm locus reproborum sit in centro texræ, loco videlicu longissimꝰè remoto à sedibus beato- Luc.h. nus inferior,& cor terræ,& abyssus Iste enim locus cùm sit infra supen ficiem terræ ad aliquot millia mil- liariorum, sine dubio non penetia- tur à sole, neqʒ lumen ullum admit. tit aut lunæ, aut stellarũ. Et quami ibi sit ignis, isqᷓue coxp oralis, ut pau- 10 post dicemus; tamen ex sententia sancti Basilii suprà citata, ignis ile tartareus vim habet urendi, non lu- cendi:& si fortè luminis aliquid sul- phurei& caliginosi in eo sit, ad hot tantüm erit, ut miseri illi videant partem ærumnarum suarum, utfl. lios, aut fratres, aut alios charos in eadem secum damnatione, culpa sut positoszaut horribiles dæmonum fa. cies, quas si possent à se avertere, l. bentissimè facerent. Porrò dicuntur illæ tenebræ exte. riores, ut distinguantur ab interion bus, quas in hac vita impii patiun. tur.nunc enim impii, atque omnes sæculi hujus amatores apertos habet oculos cordis& corporis ad felicita. tem sæculi hujus, proinde nihil pul chrum existimant,& nihil amant, nisi quę sensibus carnis hujus pateãt & contrà nihil oderunt aut ayersan. tur, nisi calamitates atque ærxumna vitæ præsentis, deque illis solis aver. tends chratiu. &ad! eut G- sis sui tellectu tiam, cordis i reprol teneb noren bras e non 6 cognit suas, lis ad tempe & pœ De qu agente. 30. d à via luxit u interi gnose tur te nino adfer LB. borum delice beato⸗ infer. byssus super. a mil- netra- admit- ampis it pau· Wentia nis ille on lu. id sul ad hot deant ut fl· ros in pa sua um fa. re, li- exte· erioti. atiun. omnes habet licita- II pul. mant⸗ ateãt, ersan. mmnas aver- tendi LIBER SECVND VS. 35 tendis laborant. Sed quàm oculati sunt ad exteriora& coxporalia, tam cęci sunt ad interna& spiritualia, de quibus Apostolus ad Romanos: Obe Rom. euratum est, inquit, insipiens cor eorum. & ad Ephesios: Vr jamnon ambuletis, fi- Eoh. a. eut C Gentes ambulant in vanitate sen- sas sui, tenebris obseuratum habentes in- zelleckum, alienati à via Dei, per ignoran- niam, quæ est in illis, propter cæcitatem cordis ipsorum. Quęemadmodum igitur reprobi habent in præsenti tempore tenebras interiores,& lucem exte- niorem: sic in futuro patientur tene- bras exteriores,& lucem interiorem; non quidem lucem interiorem erga cognitionem Dei, sed erga miserias suas, ut ea lux majus tormentum il- lis adferat. Intelligent enim res temporales cum tempore evanuisse, & pœnitentiam agent infructuosam. De quibus dicit Sapiens: Pænitentiam Sap.g. agentes, C pra angustia spiritus gemen- ter, dicent intra se: Ergo erravimus à via veritatis,& justitia lumen non luxit nobu. Habebunt igitur lucem interiorem, quanta satis erit, ut co- gnoscant errores suos: sed patien- tur tenebras exteriores, ut nihil om- nino cernant, quod solatium illis adferre, aut quod infelicitatem mi- nuere queat. Quale sit hoc tormentum, præser- tim iis qui sunt assueti delectationi- bus oculorum, testis esse potest se· nior Tob.5 Mat. 3. 90 DE GEM. COLVMEB. LI nior Tobias. qui cùm Angelus d H.& spondit, Quale gaudium mihi erit, 7 in tenebris sedeo,& lumen cæli non vi. deo? Et si bonus iste Tobias nul. lius omnino gaudii sibi particeps es- se posse videbatur, dum cæcus esb- set; quid de illis sentiendum es qui per omnem æternitatem in te- nebris jacebunt? expectabunt lu. cem,& non videbunt, nec ortum surgentis auroræ. Cum aliquis nostrum jacet solus in tenebris noctis, acuto aliquo do- lore somnum penitus excludente, quam longam& quàm laboriosam experitur noctem?& quàm anziè horas numerat,& noctis finem ex- pectat? Quid igitur miseri illi pa. tiuntur, quĩ certi sunt in tenebris& doloribus sempiternis semper se vi. gilaturos,& consolationem nullam um quam habituros? Quid jam de ignis supplicio di- cam, quæ est apud inferos pœna tet tia? Futurum apud inferos ignis pet- petui supplicium horribile, docet Eu angelium multis in locis,& tam di. lucide, ut nulla tergiversatio excogi- tari possit. Apud Matthæum loqui- rur sanctus Ioannes Baptista de Chii sto dicens: Cujus ventilabrum in ma- nu sua,& permundabit aream fuam: O congrægabit triticum suum in horreamz Paleas autem comburer eni ü Ii. dixisset, Gaudium ribi sit semper, re·est pec in cami àme n haratu⸗ apud N et tibi nam„ in gehen pud L. fructun nittetu di quis ras sicui eum, O. Apoca lbro vi gnis.& incredul sernicat Comni in stagn est mor⸗ ignis n. que vei gehenr cum, ai est dial mus ap Cregor disertis else cot nitibus nis sch (uem⸗ LIBEXK SECVNDVS. 1 elus ꝗi.& Christus ipse de zizaniis, id per, rei est peccatoribus, ait: Et mittent eos Matth, rit, qui intaminum ignin.& rursus: Disceditei non vi. me maledicti in ignem æternum, quiz2ʒ. as nul. hararus est diabolo,& angeli ejus. Item eps el apud Marcum Dominus ait: Bonum Mar. 9. cus ef. el tibi claudum introire in vitum æter- im est nam, qudùm duos pedes habentem mitii a inte ·¶ in gehennam gnis inevtinguibilu. Et a- nt lu- pud Lucam: Omnis arbor non fuciens ortum fractum bonum, ewcidetur,& in ignem nittetur. Denique apud Ioannem: t solus dquis in me non manserit, mittetur fo- Lod. 16 uo do- las icut palmes,& arescet:& colligent dente, eum,& in ignem mittent,& arder. Et in riosam Apocalypisi: Er qui non inventus est in Apo. 28 anxis lbro vitæ scriptus, missiis est in stagnum m ex.¶ ignu.& paulò pòst: Timidis autem,& Apo. ar Ii pa: incredulie,& exvecratis,& homicidu,& bris& Vrnicatori bus,& veneficit,& idololatri, rsevi.¶ Comni bus mendaci bus, pars illorum erit ullam insagno ardenti igne c fulphure; quod est mors secunda. Itaque de supplicio 10 di-. ignis nulla dubitatio esse potest. Ne- a ter· que verò existimandum est, ignem is per. gehenne, esse ignem metaphori- et Eu. cum, aut spiritualem, qui præparatus mm di·¶ cst diabolo& angelis ejus, ut legi- ceogn mus apud Matthæum. Nam sanctus Pag.— oqui. Gregorius libro quarto Dialogorum pia. Chri. disertis verbis affirmat, ignem illum log. nma. elle corporalem,& corpora cum spi- 52 uam: nibus crematurum, atque eum om- reum; nis schola Theologorum sequitur. naui. Cuemadmodum autem possint ab bili. igne Lue. 3. 43 —ᷣ— 52 DE GEM. COLVMB.— igne corporali spiritus cruciari, lon- Hibi e Lib. ar gam disputationem requirit. S. Au- erym —— gustinus uno verbo rem totam ab. tem, solvit, cùm scribit, id fieri miris, sed guntu veris modis. Quod idem respondeti bia 8 potest, si quis petat, unde suppedi. que 1 tentur fomenta igni perpetuo& sabira quomodo corpora reproborum sem. 4 per urantur,& æterno tempore non sempit consumanturꝰita enim omnia fieni volui miris, sed veris modis, Ecclesia Ca- onus, tholica credit,& secura creditʒ qui perici qui& facit, omnipotens est,& qui il tare ö revelavit, infinita sapientia,& prim manu veritas est. Sed his omissis, ad nos diu a potids pertinet, attentissimè cogita: quod re, quale Lanttutene sit, corpus hu. tem i 30 manum, sensu tangendi verè prædi. modo tum, igne sulphureo cum acerrimo sempi dolore torreri,& numquam consi. à con mi; ut in qua voluntate peccatum lingue numquam finietur, in ejus anima& manu carne cruciatus numquam finiatur. corde, Multa sunt ab hominibus excogi. fis; tata supplicia, sed nullũ acutius, nul. jejuni lum vehementius, nullum acrius nim e igne. sed quemadmodum nullum nnte est quod acrius torqueat, sic nullum sempit est quod velociùs consumat,& cru. Seq ciare desinat. In quo igitur statu mi. vermis seri illi sunt, qui ab igne torrẽtur, qui nis gel acutissimè cruciat,& cruciare num.,& quam desinet? Certè si ista cogita- extren rentur attentè,& crederentur fide. dicit: liter, nemo peccatorum 1Srai Vnis co x 14 IB. i, Lon- S. Au⸗ am ab⸗ ris, sed dondeti ppedi. 10 3& m sem- dre non ia fleti sia Ca· t; quia qui id prima 44 nos cogita · dus hu· prædi- errimo consu. catum ima& iatur. xcogi- S nul⸗ acrius ullum ullum & cru· tu mi. 11, qui num- ogita. ＋ fide. alium labi LIBER SECVNDVS. 93 ibi conscius posset à gemitu& la- erymis sibi temperare. vtinam sal- tem, qui criminum conscientia tan- guntur, verba illa Isaiæ tamquam si- bià Spiritu sancto dicta, iterùm at- que iterùm cogitarent: Quis poterit Isa. 33. labitare de vobu cum igne deworante? Iuis habitabit eëα vobis cum ardoribus sempiternis? ac si peccatoribus dicere voluisset: Nolite tollere super vos onus, quod ferre minimè poteritis. periculum facite, an possitis habi- tare cum igne voranteè: extendite manum ad ignem, tentate quam- diu acerbitatem ejus ferre possitis: quòd si ne ad horam quidem dolo- tem illum sustinere valetis; quo modo habitabitis cum Keridne sempiternis? Abstineatis igitur cor àconcupiscentia mala, abstinete linguam à verbo malo, abstinete manum ab opere malo:& si quid corde, verbo, aut opere jam pecca- stis; diluite lacrymis, confessione, jejuniis, atque eleemosynis. hæc e- nim est via fugiendi ab igne devo- rante„& declinandi ab ardoribus sempiternis. Sequitur pœna gehennæ quarta, vermis rodés, quem vermem in pœ- nis gehenne numerat Isaias Prophe- ta,& Marcus Euangelista. Isaias in extremo libro suo de peccatoribus dicit: Vermis eorum non moreetur,& Ela. 4s Iuis corum non entinguetur. Eam. en- . 94 DE GEM. COLVMB. sententiam Dominus apud Marcum atio de supplicio gehennæ disputans tet. dies n- NMar. g. tiò repetit: Vhi vermis eo rum non mu⸗ rodet: ritur,& ignis non extinguitur. Et qui. ma ira dem S. Basilius in explicatione Pfal. nullan mi 33. vermem istum corporalem es inp se futurum significat, genus videlicet Eumse vermium venenum immittens,& hum n carnem vorans, inexplebiliter edẽs fult neqʒ unquam saturitatem sentiens stalit, intolerabiles dolores corrosione ip- 105 obt 616. sa infigens. S. tamen Augustinus in büciis 62p. 9. Iibris De Civ. Dei, probabilius esse men censet, ignem qui non extinguitu hieis pertinere ad corpus, vermem autem mon qui non moritur, pertinere ad ani. lant, mam. Atque hanc sententiam Theo. it tam logi sequuntur. Iste igitur vexmis,qui diam p numquam moritur, est conscient Ha peccati, quę velut canis rabidus sem.&d Per latrat, ac veluti vermis venenatu ilis ad semper rodit. Revocat enim ad men- robis! tem, quàm imprudenter ac stultese. gesserit, cùm vilissimo pretio terrens Ete voluptatis regnum cælorum amissh Hatati P & cùm pretio inestimabilis mali tos Aegna mentorum gehennæ carnis delicis bore du lordidifsimas atqʒ brevissimas emit vol Et quidem in hac vita ejusmodi 1e. iht rue prehensionem conscientiæ latran- hec ter tis,& mordentis, variis rationibus mus,& nunc dormiendo, nunc legendo, aut us: H. aliquid operando lenimus, vel miti- nullo gamus: sed apud inferos, ubi nulll Petent! ommi quies, nulla lectio, vel ope: Vorietu ratio LIBER SECVNDVS. 95 latio aderit, vermis ille conscientię dies noctesqʒ sine intermissione cor- on yn. vodet animæ viscera,& sibi ipsa ani- qu ma irascetur,& tabescet,& quietem Pfal. nullam inveniet. Sic enim intra se impii dicent: O tempus illud au- teum, quod jam præterit,& in æter- num non reyvertetur! O nos cæcos &stultos! quis nobis mentem ab- stalit, quis oculos clausit? quis au- les obstruxit, ut de præsentibus sup- plicis numquam cogitaremus? Et amen non defuerunt, qui nos pu- blicis&e privatis exhortationibus autem dmonerent. Quid nobis jam pro- Tani. sant, quæ fallaxs mundus osterebat, Theo. ut tam terribilem Deum ad iracun- diam provocaremus? Sed& si Re- zua& Imperia cum omnibus divi- tis& delectationibus obtulisset,& llis ad multa annorum millia frui nobis licuisset, quid erant illa om- nmia, ut cum his pœnis& suppli- cis,æterno temporè duraturis, com- hatari potuissent? Cüm igitur non Regna& Imperia longissimo tem- bore duratura, sed umbram amarissi- mne voluptatis nobis obtulerit, quis in erudeliter nos fascinavit, ut in lec tempora numquam respicere- mus,& benꝰ monentes non audire- nus? Hæc& alia his similia verba, si- ne ullo fructu, iterum atqʒiterùm re- detent miseri illi, quorũ vermis non Horietur,& ignis non extinguetur. H un- B. reum 8 tet. em es. lelicet 16„& edẽꝶ Itiens, ne ip. nus in 1s esse guitur 18, qui ientia sem. atus men· ultese rrenz misit li tor. elicias emit. di te. atran. nibus o, aut miti⸗· nulla Lope ratio 96 DE GEM. COLVXI. 11 Quinta pœena gehenne, vincula ills um ate süt, quibus alligati reprobi sese mo:edend vere non poterunt. Sic enim legimus abigere in Euangelio dicètem Dominum de gorius illo, qui inventus est sine veste nuinIulia NMar. 2s ptiali: Ligatis manibus& pedi bus ejus beryene ʒmittite eum in tenebras exteriores. Et nbus c hoc idem de Angelis malis seribit consola Apostolus Iudas in Epistola sua, cum emciati ait: Angelos qui non servaverunt saun ur;& p princi patum, vinculis aternis sub cali.¶ Is hab gine reservauit. Hæc alligatio manuum Apostol &e pedum non significat aliud; nül LMao reprobos in gehenna non habitu. e mril ros facultatem ambulandi quocum. hνmit que voluerint, sed uno in loco inx. ur in no ternũ mansuros; nec soluùm non am. ni lacr bulare, sed ne commovere quiden quos ip se poterunt. id enim significat alli ietruse: gatura non solum pedum, sed etiam dibus, manuum. Et si quidem requiesce nium, re datum esset habitatoribus gehen. jermes næ, tolerabile fortasse esset in un declina! loco semper hærere: sed cùúm undi. ne dica: que stimulentur morsibus vermium unt u & ignis ardoribus; intolerabile om Sexta nino erit se commovere non posse detas d Quam crucem patiuntur ægroth enim Io quando febribus æstuant,& el. 10: Di co movere non possunt? Quam ciui aemum, dele tormentũ excogitavit impieta luue u. Sentilium„ cùm Marcum Arett calypsi, sium martyrem arctissimè colligt dabolus, tum exposuerunt nudum ad solen ifegnu meile perunctum morsibus vespus C/ 7 Tun IB. LIBER SE CVNDVS. 97 ala illa juum atque muscarum, quas nec re- se mo⸗ seedendo ex co loco, nec manibus gimus abigere poterat? Refert hoc S. Gre- um de gorius Nazianzenus oratione prima ste nu inIulianum, ut ostendat quousque us ejun beryenerit diaboli astutia in Marty- . Et nbus cruciandis. Sed Martyrem seribi consolabatur brevitas temporis, quo a, cum anciatum illum fustinere cogeba- nsuun ur;& perennitas gaudii, quod in cæ- 2b calt is habiturus erat:& fortasse illud anuum qpostoli apud se interim revolvebat: d, nili Hquoc in presenti est momentaneum&. 2. C nabitu- Ive tribulationis nostræ, supra modũ in 0cum. sblimitate æternum Cloriæ Hondus ohera 0 s. u in nobis. Sed miseri illi, atque om- on am m lacrymarum fonte plangendi, uidem quos iptorum mala opera ad inferos at alll. detruserunt, alligati manibus ac pe- Aetian äbus, atque expositi morsibus ver- uiesce. mium, facibus ignis ardentis, neque gehen sermes abigere: neque incendium in une declinare, neq; levamentum ullum, 3 undi. ne dicam gaudium, expectare pote- mium mat usque in æternum. ile om Serta pœna apud inferos erit so- n posse deras diaboli& angelorum ejus. sic ægroth enim loquitur Dominus in Euange- Xse 0 lo: Discedite à me maleclicti in gnem Mar. 25 am cih. Anem, Juit paratus eit diabolo,&ange- npierms s6e. Quod etiam legimus in Apo- Arett cihypli, cujus hæc sunt verba. ErApos. collig: liabolus, qui seducebat eos, missus est8. d solen isagnum ignis& sulphuris„ubi& be- 5 vesßhsia C Hleudopropheta cruciabuntur die Iull H 2 Ac ne 0r — 28 DE GEM. COLVMB. Lũ g nocte.& paulò pòst additur, ad hr deni idem stagnum ignis& sulphuris mit inijuit tendos omnes, qui non sunt seript ibi erit in Libro vitæ. mm: Neque solum Scriptura sacra, qum hittite sola sufficeret, sed etiam sancti ba elit Hlet Ia P. tres, Basilius in explicatione Psalmi alio Io 3—— trigesimitertii, S. Augustinus in En. nebrase Eur 1s chiridio,& S. Bernardus in Canti Hr de- 16. Ca,& alii passim hoc docent. Quanti minus autem pœna sit habitare perpetul lepetis aum hostibus crudelissimis, quige. cordi nus humanum gravissimo odio pio. lis. Si Sequuntur,& qui in Scripturis leoni tium a bus& draconibus, aspidibus& bash gehen. liscis comparantur, facile est judica& sum re. Dars magna felicitatis Sanctotun cat dol est habitare cum Angelis sancti tem- qui& plurimi sunt,& omnes ams lieitati ci,& omnis sapientiæ& virtutun dodent kulgore decori. Igitur etiam pan cohabi magna erit infelicitatis impioun estiar hominum habitare perpetud cun noluer ꝓpiritibus immundis, qui& ipsi pli deflere ximi sunt,& omnes hostes geneit bunt i Rumani,& deformissimi atqʒ detel ditern⸗ rimi. Quare non mirum est, si repio. lie in bi hommes in profunda gehenm Cteate geant assiduè,& strideant dentibus ote p quæ sunt duæ postremæ damnato credib rum pœnæ, juxta verbum Domini: quider Duat.8. Eclii autem Regni ejicientur in tenehi nidere i exteriores: ibi erit fetus,& stridor del urdi f Tue. 13 tium.& rursum: Discedite a me umi zutem operarii iniquitatisei bi erit fletus,&u uum st 40 IB. LIBERN SECVNDVS. 96 ur, a dr dentium.& iterum: Eos, qui faciunt Matta. ris mit-. iniq uitatem, mittent in caminum ignis e 0 t script ra, qus ncti Pa. Psalmi S in En. Canti. Quant. erpetud quige Lio pio. 8 Leoni. & basl. judica ctorum sancti es ami. rtutum m pan piotun u cu ipsi pli genenhz 5 detet. repro. ehenm ntibus mnato. omini tenebn idor de ne om 5 n. 60 ibierit fletus,& seridor dentium.& ite- mum: Ligatis manibus& pedibus ejus,„ nittite eum in tenebras exteriores: 1bi enit fletuus, G. stridor dentium. denique alio loco: Inutilem seruum ejicite in te-Matti. nubras exteriores: illic erit Netus,& Hri- cr dentium. Non sine causa Do- minus tam erebrò hanc sententiam lepetivit, nimirum, ut imprimatur cordi hominum hæc veritas saluta- nis. Siquidem fletus,& stridor den- tium afliduus& sempiternus, omnia gehennæ tormenta quasi in epilogo & summa complectitur. Fletus indĩ- cat doloremʒ stridor dentium horro- lem, quæ nascuntur ex jactura fe- leitatis, ex igne torrente, ex verme odente, ex carcere tenebroso, ex cohabitatione denique infernalium bestiarum. Itaqʒ reprobi omnes, quia noluerunt hic in terris peccata sua deflere ad modicum tempus, defle- bunt inconsolabiliter tempore sem- hiterno:&c quia noluerunt horrere lie in rerris, ut par erat, offensam Cteatoris, horrebũt in gehenna hor- vore perpetuo pœnarum suarum in- eredibilem acerbitatem. Clamaverat quidem Apostolus: Horrendum est,in. Reb.is nidere in manus Dei viventis. Sed illi surdi fuerunt ad hane vocem, nunc zutem veritatem ejus dentium fao- lum stridoxe testantur. H 3 Hac 100 DE GEM. COLVMB. I. Hæc autem seripta sunt omni elle p propter nos, qui adhuc in biviost. stt à u mus. Illi enim qui sunt in termino 9⁰ ce spem salutis nullam habere possun Certẽ etiam si lacrymis pœnitentiæ aqus chem Oceani superarent. Quare, anime nem, Christiana, pretio lacrymarum num n de utere, dum acceptabiles sunt Domi- gnati no Deo nostro. Noli expectare tem. fitiai pus, cùm tempus non te expectet tiunt Attende quàm multi repentina mor dolor te rapia ntur ad inferos, qui si voluil ipsi sent, quando tempus erat, defler tuntu peccata,& horrere gehennam, nunt yat in in eo loco non essent, ubi fletus enim stridor dentium, id est, sempiternu tieba horror inhabitat. nunc sia car CAT. III. mino, ‚ B. M. Da tertio fonte lacmarum, qui est Angel consideratio Passionis CHristi. in Ser mini. Ons tertius lacrymarum, Passo& 4 est Domini nostri Iesu Christi.Sel 210. antequam hunc fontem aperiamus ι & aquas lacrymarum hauriamus de n fontibus Salvatoris,„ removendusf aren est obex, qui videtur impedire fon. 546 h— tis apertionem. Posset enim al Enrio cui venire in mentem ejusmodi di gar bitatio, eur videlicet flenda sit pasid ganct quæ præteriit,& non solùm prate mini rlit, sed etiam in gloriam maximan lem versa estꝛcompassio enim non deba temp ells MB. LIBER SECVNDVS. ror omn elle prolixior passione: passio Chri- bixiosu., stià multis jam annis transiitʒ cur ex- ermino 8⁰ compassio simul non tranfiit? possun Certè cum mulier parturit, quod est &aqus exemplum Salvatoris apud Ioan-loa. 16 „anime] nem, tristitiam habet, quia venit ho- m nunt ma doloris ejus;& si qui adsint co- Domi.] gnati aut aniici, simul cum illa tri- re tem. stitiam habent, quia patienti compa- xpectet tiuntur: sed cùm peperit filium,& na mor. dolor evanuit, tunc ipsa lætatur,& voluih ipsi etiam amici& proximi collæ- deslei tantur. Atque hoe ipsum Ecclesia ser- my nun yat in passionibus Martyrum: dum letus aenim Martyres paterentur, compa- diternu tiebantur fideles, qui aderant; sed nune consummato martyrio, Eccle- sia canit,& dicit: Gaudeamus in Do- mino, diem festum celebrantes sub honore . Martyris, de cujus hassione gaudent ui Angeli. Denique sanctus-Leo Papa li. in Sermone decimo de passione Do- mini. Desiderata, inquit, dilectissimi, Taslo univenso optabilis mundo adest Festi- eisti. del vitas Dominica passionis, quæ nos inter riamu erultariones spiritualium gaudiorum fi mus de sre non patitur.& paulò infrà: Quid vend autem, inter omnia hera Dei, in qui- ire fon. las hamana admirationis Jatigarur in- um ali. tentio, ita contemplationem mentis oble- odi d dar O superat scut passio Salvatoris? t pasio ganctus igitur Leo in passione Do- mini invenit festiva gaudia, spiritua- lem exultationem,& mentis con- templationẽ oblectantem animum, H 4 non 102 DE GEM. COLVMB. non tristitia& lacrymis conficien- tem. Sed hunc obicem obstruentem fontem lacrymarum facilè remove- bimus, si cogitemus, in passione Do- mini utrumque reperiri; gaudium, & mœrorem, exultationem,& fle- tum. Nam Dominica passio tribus modis confiderari potest, ut est in se, ut causa,& ut effectus. Si passio Domini consideretur ut in se est, ac præsertim si contemplanti a- nimo repræ sentetur ut præsens, fon- tes lacrymarum sine dubitatione scaturire faciet etiam ex corde la- pideo. Si consideretur ut causa re· demptionis humani generis, nec non ut clavis aperiens credentibus regna cælorum; atque ut trium- phus de Principe hujus mundi; tum verò non mœrorem& lacry- mas, sed gaudium& exultationem in cordibus contemplantium exci- tabit. Si denique consideretur, ut effectus peecatorum nostrorum, ite- rum dolorem& lacrymas ubertim emanare faciert. Quod igitur ini- rio dicebatur de compassione, quæ non est diuturnior passione, verum est, quando passio consideratur ut præterita,& ut causa gloriæ. Et quoniam passiones Sanctorum re- coluntur solum ut præteritæ, ut fue- runt causa meritorum& triumphi; ides cum lætitia& exultatione, non cum meerore& lacrymis re. colun · LI colun Eccle nis in niam scha. 2—— temʒi sam t terita sens Neq; ctoru non tatior demp Chris ideðò præse 10 sa prid nim ne 12 perun fdeliu patien res 7⁰⁰ alteri solvit Dom. in qu- nes se 14 e in exult in e LIBER SECVNDVS. 103 coluntur. De Christo verò seorsim Eeclesia celebrat mœstitiam passio- nis in triduo ante Pascha;& glo- nam resurgentis in triduo post Pa- scha. Et primo tempore considerat passionem in se, ac veluti præsen- temʒ in posteriore considerat ut cau- sam triumphi, atqʒ etiam ut verè prę- teritam, non enim potest passio præ- sens cum resurrectione conjungi. Neq; est eadem ratio Christi,& san- ctorum Martyrum. Christus enim non sibi solùm meruit gloriam exal- tationis, sed nobis etiam meruit re- demptionẽ:& nunc operatur passio Christi ut præsens in Sacramentis; ided celebrari debuit ejus passio ut præsens,& ut præterita: passio ve- 10 sanctorum Martyrum ipsis pro- priè solùm peperit coronas. Sic e- nim loquitur sanctus Leo Sermo- ne 12. De passione Domini: Acce- herunt justi, non dedere coronas; C. de sdelium fortitudine evempla nata suns Patientia, non dona justitiæ. Singula- nes uippe in singulis mortes fuerunt, nec alterius quisquam debi tum suo Funere solvit, cum inter flios hominum solus Dominus noster Ie sus Christus extiterit, in quo omnes crucisixi, omnes mortui, om. ver sepulti, omnes etiam sunt suscitati. — 8. Leo: qui cùm in alio Sermo- e indicat passionem Domini cum enultatione esse celebrandam;& in ejus contemplatione mentem H 5 oble· Par x. cap. x. 104 DE GEM. COLVMB. oblectari; loquitur de exultatione & oblectatione, quam secum fe- runt lacrymæ sandtæ. Nam ipse et- iam S. Bonaventura, qui passim hor- tatur homines ad lacrymas in passio- ne Domini meditanda, conjungit cum similibus lacrymis gaudiũ ma- gnum: sic enim loquitur in Stimulo divini amoris: Intuens Christii crucistxũ devorionis& cõpascionis lachmis vberius irrigatur,& lactymando souaviseimè dele- czatur. His igitur omissis, duo brevi- ter explicabimus: unum de passione Christi deflẽda, cùᷣm ut præsens me- ditantis animo repręsentatur: alte- rum, de passione Christi pariter de- flenda, cùm ut effectus peccatorum nostrorum seriò considexatur. Ac primi quidem capitis exem- plũ habemus Seraphici Patris sancti Sahp. 10 Francisci: qui, teste S. Bonaventura in ejus Vita, frequenter secedebat in silvas, aut alia deserta loca, nocturno potissimùm tempore; atque ibi ma- gnis vocibus deplorabat, quasi ante oculos suos positam Dominicam passionem: quod idem nobis esse fa· ciendum docet idem S. Bonaventu- ra parte prima capitis secundi Stimu- li divini amoris:& in Meditationi- bus de vita& passione Christi seriò monet; illud etiã addens, ut ad h negotium magnam lacrymarum co- piam adferamus. Atque hoc ipsum docent quicumq; de Eahneeur utili· 22 utilit tus, ptas tem gat, v Dei tend quir man tuum nitas præs te m tale meri git, Den stian hoc mün rum Dei dice lexit tum ad R dat a lis; mus, ex 5 amo dent Don rei 22 —. — — I — LIBER SECVND VS. 105 utiliter contemplanda, vel tracta- tus, vel libros, velmeditationes seri- ptas nobis reliquerunt. Si quis au- tem hujus rei rationem quærat, le- gat, vel diat quæ sequuntur. Amor Dei præ omnibus rebus nobis quæ- tendus est, tum quia Deus hoc re- quirir in primo& maximo suo mandato, Diliges D minum Deum NMat. 23 zuum ev toto corde tuo. tum quia cha- nitas Dei est Regina virtutum; qua præ sente vivimus Deo, qua receden- te morimur. Ipsa sola peccatum le- tale secum non patitur, ipsa gignit merita, ipsa cum Beo nos ita conjun- git, ut unus spiritus simus cum Peo. Penique in ipsa perfectio vitæ Chri- stianæ posita est. Porrò amor in hoc tempore accenditur potissi- müm ex consideratione beneficio- rum: summum autem beneficium Dei erga homines Christi passio est, dicente ipso Domino: Sic Deus dis loan. 3 lexit mundum, ut filium suum umigeni- tum garet.& Apostolo attestante, qui ad Romanos seribens dicit: Commns, Rom. g. dat autem charitatem suam Deus in no- 0 1o6 DE GEM. COLVMB. Hit, consideremus? Necesse igitur est, si quis velit thesaurum amoris Dei in agro passionis Dominicæ re- perire, ut attentissima considera- tione quasi præsentem Dgminum cernat nunc in horto agonitantem, & luctantem cum tristitia& mœro- re,& non lacrymas solum, sed eriam sudorem sanguineum toto corpore fundentem: nunc in conventu Sa- cerdotum& Phari sæorum alapis cæ- sum,& sputis in faciem conjectis turpiter conspurcatum: nunc vin- ctum ad Pilatum indignissimè tra- ctum,& ab eo ad Herodem trans- missum,& rursum ab Herode ad Pi- latum remissum, sed illusum,& veste alba per ludibrium indutum: nune ad columnam alligatum, servili sup- plicio flagellis cœsum„& paulö pòst cum corona spinea, purpureo vestimento, ac sceptro arundineo, ut Regni affectatorem populo demon- stratum: nunc ad mortem damna- tum sublata in humeros crucę sua cum latronibus comitibus proce- dentem: nunc denique in cru- cem sublatum,& cum acerbissimo dolore sadguinem ex manibus& pedibus ubertim fundentem,& cum clamore valido& lacrymis morien- tem. Ad quæ spectacula singula, non breyem moram trahat, sed diligen- ter scrutetur, quis est ille qui patitus qualiaurt quæ patitur, qua 4* apa⸗ 8. itur Oris ere- era- num em, ero- iam pore Sa- cæ· ectis vin- tra- ans- dPi- veste ꝛunc sup⸗ aulo ureo o, ut ron- nna- sua oce· cru- imo 5& cum ien- non gen⸗ itur, cau⸗ apa⸗ LIBER SECVNPDVS. 107 sa patitur, à quibus patitur:& sta- tim aperientur ei quatuor fontes ad hauriendas aquas lacrymarum de vulneribus Salvatoris. Sed præter istas considerationes, quæ passim explicantur ab his qui de passione Domini contemplanda li- bros conseribunt: occurrit mihi sen- tentia illa B. Apostoli Pauli, quæ in mysteriis divinis contemplandis ju- bet considerari longitudinem, la- titudinem, altitudinem& profun- dum. Secundum quas magnirudi- num species in alio nostro libello ex- plicavimus, ut potuimus, attributa essentiæ divinæ. Sed cùm ista verba satis apertè erucem designent, non erit admirandum, si per eas voces in- telligamus quatuor prærogativas, quibus superat Christi passio omnes Martyrum passiones;& quatuer vir- tutes n. quæ in passione Christi mirifice splendent. Fuit igi- tur passio Christi longa, lata, subli- mis,& profunda; atque ad ejus lon- gitudinem, latitudinem, altitudi- nem,& profundum, nulla Marty- tum passio potuit pervenire. Quĩd enim est in passione longitudo, nisi duratio;& latitudo, nisi varietas;& altitudo, nisi eminentia;& profun- dũ, nisi puritas Explicemus singula; ac primùm de longitudine dicamus. Igitur Christi palsio præcipua, quæ diei potest supplicium crucis, tribus ö horis Eph 4˙ 108 DE GEM. COLVMEB. horis duravit; ab hora videlicet sex? ra, usque ad nonam. Itaque Christi mors longissima fuit: non enim uno ictu finita est, ut illis contingit, qui plectuntur capite, neque ad spatium paulo longius pervenit, ut iis accide- re solet, qui suspendio, vel incendio, vel mersione in aquas, vel bestiarum morsibus, vel aliis consuetis suppli- ciis moriuntur. Sed non in sola eru- ci affizione Christi passio posita fuit sed cœpit in horto Gethsemani, ubi primuùm præ ingenti cordis anxietate Se tristitia, sudorẽ sanguineũ copio- sissimũ fudit;& pervenit usq; ad ho- ram nonam sequentis diei. Itaq; ver Ohristi passio, sine ulla intermissione horas octodecim complexa est: vide· licet novẽ ab horâ noctis tertiâ usq; ad duodecimã,& novẽ ab hora pri- ma diei usqʒ ad nonam. Sed neqʒ his horis noyẽ nocturnis,& novẽ diur- nis, Christi passio tota consummata est. nam tota ejus vita, perpetua pas- io,& crucis paslio dici potuit. Siqui- dem ab ipsa conceptionis hora co- gnovit„sibi crucem esse paratam; eamque libentissimè acceptavit pro honore Patris,& salute hominum; & semper eam ante oculos mentis sic habuit ut verè dici possit, toto vi- tæ suæ tempore in cruce pependisse. Hinc videlicet tam crebrò de cruce sua, vel de passionis calice loqueba- tur; ut apud Matthæum: Qai non ac cipit I.I cipit c me di me ve- crucen Poted rus si- sulat poteft Chris cis ba tuum se, sed tua o oter hris fuit, tur,& & spi moni nullo sunt; in un nus ti nibus B. sex⸗ hristi uno qui tium aide- Idio, rum ppli. cru- fuit, ubi etate pio- ho- verꝰ ione ide: usq; pri- 3 his liur: nata pas- qui⸗ co- am; pro um; ntis o vi· isse. ruce eba⸗ n ae- cipit LIBER SECVNDVS. 100 cipit crucem suam,& sequitur me, non esti Olar⸗16 me dignus& rursum: Si quis valt post as ne venire, abneget semetipsum,, E tollat crucem siuam,& sequatur me.& ĩterùm: 144.20 Potestis bibere calicem, quem ego bibitu- 823 nuasum?& apud Lucam: Qai non ba-Luc. sulat crucem suam,& venit Host me,non hotet meus esse discipulus. Ergo, anima Christiana, ex hac tam continua cru- cis bajulatione, collige, Dominum tuum nullam quietis horam habuis- sesed assiduè dies& noctes in salute tua operanda occupatum fuisse.& oreris sine lacrymis cogitare, te sa · Res tuæ oblitum, multas sæpè horas in confabulatione vel Iudis otiosè consumpsisse, cùm Dominus tuus semper in tua salute procuranda la- borayerit? Sed pergamus ad cætera. Non solum longissima fuit, sed etiam latissima passio Salvatoris: si- quidem non uno aut altero pœna- tum genere contenta, innumerabi- lia tormenta amplissimo sinu suo complexa est. Nam ut omittamus zncula, quibus arctissimè alligatus fuit cum primùm comprehendere- tur,& colaphos,& sputa,& flagella, & spinas,& maledicta,& falsa testi⸗ monia,& irrisiones, ac ludibria, quæ nullo numero comprehendi pos- sunt; attende solum, quaàm multas in una cruce cruces pertulerit Domi- nus tuus. Prima fuit clavorum in ma- nibus ac pedibus fixorum dolor acu tissi- 4 11 DE GEM. COLVMB. tissimus. Deinde secuta est elevatio crucis in sublime, ex qua factũ est, ut ex pondere totius coꝝporis vulne- ra dilatata flumina sacri cruoris ef- fundęrent,& semper magis ac magis in coxpore sustentando laborarent. Accessit tertiò nuditas corporis ex- nausti spiritibus& sanguine, in aere frigido, ac sole per Eclipsim inusita tam toto illo tempore cooperto, so- lares radios non emittente. Quartò numeranda venit incredibilis defa- rigatio. Siquidem à fine cœnæ novis- simæ, usque ad horam crucifixionis multa itinera, eaque satis longa, pe- des„& sine cibo confecerat Bomi- nus. Primum enim post cœnam pro- fectus est ad hortum Gethsemani ex- tra civitatem positum in monte Oli- veti: deinde ab horto illo vinculis constrictus reductus est in Ierusa- lem, usque ad domum Annæ; inde ad domum Caiphæ; posteà ad præ- toriũ Pilati satis longè positum; rur- sum à domo pilati ad domum Hero- dis,& à domo Herodis iterùm ad domum Pilati: denique cruce one- ratus extra civitatem ad Calyariæ montem. quæ omnia itinera multa milliaria continent. O bone Iesu, tu aliquando quærẽs animam unã, fati- gatus ex ĩtinere sedisti supra fontem: nunc autem quærens me cum cete- ris conservis meis, fatigatus ex lon· giore itinere,& crudelissima flagella· tione, mitu sructu que i: lem? merus tur ni ce DO zyit. am m ls det ditis Domi: igatio guinis magne uescu iem ex anir Domir herym zum,& enim e Domin in cruc usus m togeba perma: Mutare B. evatio tũ est, vulne- ris ef· magis arent. ris ex- naëre musita- o/ so- uartdò defa- novis⸗ kionis da, Pe- domi· n pro- ni ex· e Oli- nculis erusa- inde Præ- rux- Zero- m ad one- variæ nulta su, tu fati⸗ tem: cete⸗ lon· ella · one, LIBERSECVNDVS. uIE lione,& crucis propriæ gestatione, sedisti non utique supra fontem, sed supra lignum„ quod fatigationem non poterat minuere, sed augere. an non æquum esser, ut ego quoque in obsequio tuo a ssiduela borando de- tigarer, aut certè laborarem in ge- mitti meo, donec fatigationis tuæ sructum, per verum pœnitentiæ ar- que indulgentiæ donum, reporta- tem? Sed nondum finitus est nu- merus tormentorum. Quinta igi- tur numeranda est sitis, qũæ in cru- te Dominum vehementissimè cruci- sit. Non enim sfine causa Dominus, am multis suis suppliciis prætermit- sz de una siti conquestus dixit. Siio. ditis enim sine dubio ardentissima hominum vexavit, tum ex longa fa- igatione, tum ex copiosissima san- zuinis eftusione. Qui enim copiam nagnam sanguinis effundunt, ita ex- uescunt, ut nullam poenam gravio- iem experiantur, quàm sitis. Tu ve- danima mea, si quid sapis, sitienti domino non acetum propinabis, sed nerymas cordis ex dolore peccato- tum,& amore sponsi expreslas. Ista enim est aqua„ quam vehementer Dominus sitit. JIam verò sexta pœna in erucifixo Domino, fuit carentia ulus manuum&c pedum, ob quam togebatur in ligno crucis immotus lermanere sic ut neque posset situm mutare, f Abstergere, 1. nque 1Ee35*5 112 DE GEM. COLVMB. neque effusionem illam prohibere Quanta sit hæc pœena, quæ fortè leui. or videbitur iis qui eam experti non cala pr sunt, testari posfunt illi, qui paralysi illis ja vel podagra fimul& chiragra occu- omnit pati, se commovere non possunt. Sep. lis,q tima pona numerari potest, conspe- Mualia ctus Virginis matris,& Discipuli qué nim diligebat; quorum dolor& lactyma gatur, dolorem non parvum Domino adfe- quam rebant. Octava pœna nascebatur ex sora fi verbis contumeliosis& blasphemis, qe cau- quæ in ipsum Pharisæi,& Scribæ,& guo ful Sacerdotes jaciebant: hæc enim pœ- migit na hominibus ingenuis gravior esse suæ ten solet, quam pœnæ corporales; cùm nsingi istæ carnem, illæ animum torqueant ssime Postrema fuit mors amara; quam, ut Jone ull ultimum terribilium, gustare voluit ñ& v- Dominus noster, ut eã in corpore suo ꝗ adde occideret,& nos omnes ab ejus im: erfecti perio liberaret. Quæ cùm ita sint, ne. um co⸗ mini dubium essꝰ potest, quin paßio itu san Domini magnam latitudinẽ pœnarũ temi & suppliciorũ sinu suo complexa sit. emper⸗ Sed non est major longitudo& al: jam se titudo crucis Dominicæ, ipsa latitu: er hoc dine& profunditate. Ac ut de altitu hrem dine primàm dicamus; illa dici po: sd etia! test passio alta, quæ supereminet pab sie con sionibus aliis, ita ut sit major, inten: Fair p. tior, acerbior, amarior ceteris. Ejut aminum modi autem fuisse Dominicam pah emptic sionem facilè potest intelligi ex eo xtobur quõd passio non improvisa 22900 N in fin L. fuit, s⸗ expect fuit, B. ibere, e lexi- ti non rralyst o ccu- t.dep ꝛnspe⸗ li quẽ rymæ adte. tur ex emis, 4„& mpœ- 1 ese cum ueant. am, ut voluit re suo is im- nt, ne· passio xnarũ xa sit. & al. latitu- altitu · ici po- et pal⸗ inten· Ejus. n palh ex eo/ ‚mino fuit, LIBER SECVND VS. 113 fnit, sed a longo tempore prævisa& expectata. Quyd enim dici solet, Ia- cla præ visõ minus ladunt, verum est de ilis jaculis quæ averti possunt vel omnino, vel ex parte: non autem de llis, quæ nulla arte impediri queunt, qualia sunt cælestia fulmina. Certeè enim si quis inopinato fulminè tan- gatur, minorem dolorem sentiet, quam is cui prædictum fuerit tali lora fulmine periturum, quique ea de causa cum horrore& timoxe ma- zuo fulminis ictum expectat. Quoni- am igitur Dominus noster totG vVitæ sue tempore crucem suam& tormẽ- nsingula,& eorum acerbitatem cer- üssime noverat, in eo sine dubitati- one ulla summum gradum acerbita- & vehementiæ Habuerunt. Dein- de addebat ad gravitatem dolorum berlectils ima sanitas,& temperamẽ- um corporis ejus:quippe quod ASpi- tu sancto, cujus opera compositum temperatum fuerat. Qu9 enia emperamentum est melius/ eo sunt nam sensus omnes vivaciores, as her hoc non solum voluptatem ma- orem ex objectis convenientibus, l etiam dolorem acxiorẽ ex obje-- ls contrariis percipere solent. Ac- hebit postremò, quòd amator ho- minum Christus, ut copiosa esset re- lemptio, noluit paulatim suas vires Krobur ad patiendum ita diminuĩ, Rin fine vitæ nullum remaneret; 14 led — 12 trime xII DE GEM. COLVMB. sed usque ad exitum animæ de cor- pore retinuit tantum robur, ut ipse Re etiam dolor integrꝰ sentiretur à prin- cipio passionis usque ad finem. Id 91 esle verum testatut clamor ille ma. na W gnus, quo edito expiravir. Sic enim bnibt nerJoquitur sanctus Lucas: S clamant texris voce magna Ie sus ait: Pater, in manus sation zuas commendo spiritum metum. hee lolari Aicens, expiravit. Non solent mori- fo fu bundi exclamare; paulatim enim vi- Vnun res& vocem amittunt. Christus au- Du tem, ut ostenderet, in potestate sua Ckrit se habere mori,& non moxi,& mori 115 4 quando vellet,& non mori quando Gelert non vellet, clamans voce magna ex- piravit. Et quia rem hanc insolitam Lun⸗ Oenturio animadvertit, inquit Euan. us cur gelista, Vñdens quia sid clamans evpirast kume Mare. set, ait: Vere hic homo flius Dei erat. saret . Perfectum igitur fuit Domine Iesu Kiv opus tuum,& sacrificium pingue&. medullatum obtulisti Deo Patti; goner quandoquidem usque ad finem in- der regris sensibus& viribus exhaurire 6, voluisti calicem passionis„ut nulla 2* pars amaritudinis tibi deesset. Vti- aurde nam& nos servi tui, tanto proposito konto exemplo disceremus opera, quæ ad 40 * honorem tuum vel salutem anima- brme rum pertinent, integrè perfectequs verd complere: vel certè imperfectum no- bortar rum coram te largis profusis lacgj. kante mis plangeremus, ut quod operi de- aait, pœnitenria vera suppleretzee de. ut 53 trimen · LIBER SECVNDVYS. I115 trimentum devotionis„ humilitas— compensaret. ible Restat profunditas passionis, quæ E Enin eo pofita est, quod passio Christi N plena solidaque fuit, id est, tota ac ö me, pura passio, non admixta consolati- III aum onibus ullis. Rara invenitur hic in WA anterris con solatio non admixta deso- anus sationi, neque tristitia non admixta solatio.Sed passio Domini, pura pas- 21½ fo fuit;& ided profunda ac solida. in ynum solet esse magnum in adversis frebus solatium, societas amicorum a Christum, in ipso principio passio- monnis, discipuli atque domestici omnes ndo geseruerunt. sic enim seriptum est: — Tunc diseipuli omnnes, relicto eo, Fugerunt. Mat. 25 tam ynus ex eis proditor inventus estzali- vu us cum juramento negavit sibi no- at tum eum fuisle:& cum falso xrcu- 7½%½ aretur in multis, ex tanta turba di- n seipulorum& amicorum, nemo in- 2500 ventus est, qui verbum in ejus defen-Isa.6 ate; sionem loqui auderet. Itaque mexi- Li 8 per Prophetam queritur, dicens.* ine Circumspeni, non erat auxiliator; ulla quasi vi, CH nõ suit qui adj uuaret. Adfuit 0 quidem in horto Angelus Domini 5 confortans eum; sed apparitio illa in Angeli facta est ante passionem, ut rue.aas uu, bortiter cam aggrederetur. In ipsa 201 verd pa ssione nullum habuit con- 515 fortantem, vel aliquo modo adju- —. yantem. Atque adeò hoc verum est, Ede. ut ipse in Cruce clamaverit: Deus 1 3 ment, men· 116 DE GEM. COLVMB. ar. 2½ ne, Deus meus, ut quid dereliquisti me quis enim eũ non dereliquit, quãdo ipse etiam Pater dereliquit? Ea verd derelicto, absit, ut significet, Filiumd Patre derelictum quoad præsentiam, vel benevolentiam. In eo igitur so- lum dereliquit Pater filium, quòd permisit eum pati dolores intolera- biles, sine aliqua consolatione. Hæc autem Dominus illo tempore expri- mere voluit, ne putaretur sine sensu doloris pœnas illas tolerare. Vide- rant enim qui adstabant, eum tanta animi æquitate& pace omnia per- peti, ut ne gemitum quidem aut su- Ipirium ederet. Igitur ut intellige- remus, eum verè pati,& acerbissima pati, vocem illam emisit doloris& admirationis plenam; quasi dicere voluisset: Fierine potest, Deus meus ut Filium tuum dilectissimum in nanc doloris abyssum devenire per- miseris? Gratias tibi Domine ‚, non quantas debemus, sed quantas pos⸗- sumus, exsolvimus, quod tanto la- bore& dolore tuo nobis requiem & lætitiam sempiternam parare vo- Iueris. Sed addè ad beneficia tua, ut des nobis illuminatos oculos cordis, quibus gratiam istam cognoscentes, cam magnifaciamus,& diligentissi- mẽè custodiamus. Infige animis no- stris memoriam perpetuam dolo- rum tuorum, ut illi sint nobis fra- num fortissimum ab omni* imu⸗ nem Long tudo Profu mitas alsic AIud- àmili per di est au comn plane tur ad Veriss Palsuus plam cum eun paterei autem Lat mand- canit; quod Hæce nit in voces unt, q 3. li meꝰ uãdo vero duma tiam, r so- quòd era- Hæc xpri· sensu Vide- tanta Per- It su- lige- ö sima ris& licere meus m in per⸗ non pos⸗ o la- uiem e vo- a, ut rdis, ites, tissi · s no- lolo- fræ⸗ 98 imu⸗ LIBERSECVNDPVS. I17 stimulus acutissimus ad omne bo- num. Sed jam ad alteram co nsideratio- nem dimensionum crucis veniamus. Longitudo crucis patientia est, Lati- tudo charitas, Altitudo obedientia, profunditas humilitas: atque hæ sunt virtutes, quæ instar lucidissimo- rum siderum in Christi passione re- fulserunt. Longitudo, patientia est; quoni- am ad patientiam pertinet longani- mitas. Refulsit autem patientia in als ione Christi, quia in tot injuriis AIuda„à Iudæis, à Pilato, ab Herode, à militibus à turbis per noctem& per diem ferꝭ totum acceptis, nulla est audita vox ejus, vel irascentis, vel comminantis, vel convitiantis; sed plane ut agnus innocens, qui porta- tur ad victimam, non aperuit os suũ. Verissimè S. Petrus, Christus, inquit, Palsiis est pro no bis, wobis rélinquens evem 1. pe.2 Plum, ut sequamini vestigia efus, qui aum malediceretur, non maledicebat, cùm pateretur, non comminabutur; tradebat autem sudicanti se injusiè. Latitudo, charitas est; quia latum Vs. ris mnandatum ejus est nimis, ut Propheta canitz& verè latissimum mandatum, quod extenditur usque ad inimicos. Hæc autem quanto fulgore micave- rit in Christi passione, testes sunt illæ voces: Pater dimitte illis, non enim sci- umt, uuid faciunt: Quæ major charitas Luc. 23 14 exco- 118 DE GEM. COLVMB. excogitari potest, quàm non soluùm ignoscere inimicis, dum facinus eo- rum recens est, sed eos excusare,& patri summo Iudici commendare, atque indulgentiam illis precari? Quis umquam audiyit talem exces- sum charitatis? Crucifixus, dum vul- nera sunt recentia, dum dolor acer- bissimus viget, quasi oblitus sui, re· cordatur inimicorum;& eis Iudicem placare nititur, dum illi coram ipso Domino crucifixo partiuntur inter se vestes ejus. Hoc certè factum ejus- modi est, ut mirum sit, si non omnes læsi ab inimicis, ad exemplum Do- mini sui, continudò mitescant,& se riò statuant acceptas injurias condo- nare. Porrò altitudo, obedientia est; re· ppicit enim semper obedientia Deum altissimum, cujus proprium est im- perare,& cujus auctoritate omnes Principes subditis suis imperant. Hęc verò virtus in passione Christi non minds quam ceteræ fulgorem claris. ½mum dedit. Obedivit enim Filius Patri in re omniũ difficillima, dicen · kil.te AF ostolo: Humiliavit semetipsum. factuus o becliens usq;ʒ ad mortè, mortem au- rem erucu. Et quamvis in horto Geth- semani, horror crudelissimæ passio- nis, Ohristi humanitatẽ ita invaserit, ut precaretur Patrõ, ac diceret: Paten e sg V, trana ser calicem istum à me:ttamen obedientiæ memor, statim subjunxit: Verum- LI Verum fat. dacui morte stiana tatis lum! eeden hæc 0 sum/ eum randa luisse tum c cedar Du bus p B. olum 8 eo- re,& dare, cari? xces- vvul- acex· li, re- licem ipso inter ejus- mnes ADo- & se- ndo- t re-· eum st im- nnes t. Hec i non laris- ilius icen · Ham, n au-· zeth⸗ Isio⸗ serit, Pater, ꝛmen inxit: rum· LIBER SECVNDVS. 119 Verumtamen non mea voluntas, sed tua fat. O quàm singulare obedientiæ dacumentum his verbis Dominus dedit. Hoc enim est verè abnegare se iplum, hoc est voluntatem propriam mortificare, hoc est Deo sacrificium omnium nobilissimum& gratissi- mum immolare. Denique profunditas, humilitas est; quæ semper in imo residet,& re- cumbit in novissimo loco,& omni- bus cedit, nullum sponte sua præce- dit. Hæc autem virtus ita chara sem- per Christo fuit, ut ipse propriè Do- ctor humilitatis haberi voluerit. Di- scite à me, inquit, quia mitis sum,& hlo. milu corde. In passione verò nõ modò non ægrè tulit, quòd Barabbæ latroni & homicidæ postpositus fuerit à po- pulo Iudæorum:sed ipse semetipsum humilia vit factus obediens usque ad mortem. Quid hic dices, animaChri- stiana, placebit ne, hoc tanto humili- tatis exemplo proposito, adversus ul- lum hominem superbire, vel de præ- cedentia cum aliquo litigare? Sed hæc duo verba. Humiliavit semetip- sum„ quia videlicet nemo poterat eum cogere ad mortem crucis tol- randam, nisi ipse se humiliare vo- luisset; admonent me, ut ad alte- rum caput propositæ tractationis ac- cedam. Duo capita propo suimus, ex qui- bus probandum erat, deflendam esse 45 à nobis Matt. 11. Ro DE GEM. COLVMB. à nobis Christi passionem. Vnum caput erat, consideratio passionis Ohristi, non ut præteritæ, sed ut præ- Aentis. Alterum, consideratio ejus- dem passionis, non ut est in se, sed ut effectus est scelerum nostrorum. Et passi⸗ quoniam de priore capite satis mul. spinæ ta dicta sunt, veniendum est ad po. sent⸗ sterius caput; ac breviter demon. tibus strandum, non fuisse ullam potesta. mea v tem inter homines, quæ Christum la, qu- passioni subjicere poflet, nisi ipse attere voluisset. Atque hoc quidem non petiti est difficile demonstrare. Quis enim clavi! tantæ potentiæ fuit umquama ut pos- nus i set Filium Dei altissimi tot suppli- sent, cijs,& ipsi morti subjicere? An co- meæ hors militum,& ministri Iudæorum que 1 At illi audita voce Filii Dei, Ego sum dam abierunt retrorsum,& ceciderunt in quita terram. An Præses Iudæe Pilatus! abe At ille pulvis& cinis est, si ad Chri- haber stum, qui virtus Dei est, compare. luerir tur. An Imperator Romanus? At ille Dei ir quoque vermiculus terxæ erat. An genus potentia diaboli? At illos Christus Dei e- verbo ejiciebat. An justitia Dei?At pecca Christus innocens erat, sanctus, im- tribui pollutus, segregatus à peccatoribus, sio De excelsior cælis„& purior Angelis. verè! Quod igitur Dei Filium flagellavit, onẽ si erũci afflixit, occidit: Impietas mea, dulcis charitas Patris„& obedientia Filii. stris, Propter scelus populi mei percusei eum, pals ic Dixit Pater per Isaiam;& Wo ipso lc ub⸗ L subju ipsum morte- mea, omni V. Isa.53. XB. LIBER SECVNDVS. rar Vnum subjunxit: Humiliavit Filius semet- Phil. a. sionis ipsim, fuctus obediens usq;ue ad mortem, it præ.¶ mortem autem erucis. Itaque peccata ö oejus.¶ mea, peccata tua, peccata Adami,& N sed ut omnium filiorum ejus causa fuerunt n. Et passionis& mortis Filii Dei. Non ĩ mul- Hine quamvis acutisfsimæ, potui s- ö ad po.¶ sent caput illud tremendum Potesta- IRN mon- tibus cœli, perforare, nisi superbia ö otesta.¶ mea vires illis addidisset. Non flagel- ristum l, quamvis plurima, carnem illam si ipse atterere potuissent, nisi carnales ap- nnon petitiones meæ illa juvissent. Non zenim clavi ferrei, quamvis durissimi, ma- t pos⸗- nus illas ac pedes perfodere valuis- uppli- sent, nisi avaritia mea& evagationes ün co. meæ illos adegissent. Denique ne- drum que mors ipsa ad vitam opprimen- o sum dam accedere fuisset ausa, nisi ini- unt in quitas mea aditum illi aperuisset. latus? Uae ne peccata hominum tantas Chri. habent vires, ut in Dei Filium præva- Pare. lhuerint? Non ipsa peccata, sed odium At ille Dei in peccata,& amor Dei Patrisin An genus humanum,& obedientia Filii iristus Pei erga Patrem, hoc fecerunt. Sed hei? At peccatis hoc tribuimus„& meritð 18,im- tribuimus, quia nisi illa fuissent, paf- ribus, sio Dominica non fuisset. Proinde gelis. verè Filius Dei peccatis nostris passi- lavit,¶ onẽ suam imputare posset: sed quia mes, dulcis& pius est, non peccatis no- Filii.¶ stris, sed charitati& misericordiæ suę eum, pals ionem imputat suam. Sic enim stolus ipss loquitur in Euangelio: Nemo tollit sub· ani⸗ 22 DE GEM. COLVMB. II Loa. 14. animam meam â me, sed ego pono eam.& Eph. g. Apostolus pro se,& pro nobis omni. u bus dicit: Christus dilexit nos,& tradi- dit semetipsim pro nobis oblationem,& 5e hostiam Deo in odorem satavitatis. sdl Quid ergo retribues, anima mea, Domino, pro omnibus quæ retribuit Cel. tibi? nihil ne offeres tanto benefa- Eba ctori„ qui ut deleret peccata tua,& 71 241 mundaret te, tradidit semetipsumin Ere mortem„ ut esset mors ejus hostia Opner Deo pro te in odorem suavitatis of.% 57 feram omnino cor contritum& hu- Leclef miliatum, offeram lacrymas poeni. nifesta tentiæ restimonium odii in pecca- tum, offeram denique promptã vo- luntatem ad omne quod à me pete- re dignatus fuerit. Pete ergo Domi- ne, quia nihil jam tibi negare poteri- manife occulte unßima. mus, quia vulnerasti cor nostrum ni. ihue mia charitate tua. Et quid putas, ejus su anima, Dominum petiturum, nisi sa. Cuntn lutem animæ tuæ? hoc enim petiit, pñt qu cùm in Cruce dixit, Sitio. Ita ne bone non q: Domine sic, sic superabundat chari. cet, æta tas tua, ut qui pro nobis laborasti us. 0⁴dv que ad mortem, mortem autem cru. Ner cis, non aliam mercedem requiras, niguit nisi ut& nos cooperemur in salutem Christ animarum nostrarum? Hoc planè est qeinde exemplar verissimæ charitatis. Da cobun ergo Domine, quod petis;& pete, dit, S quod vis. Sic enim adimplebitur vo- der se Iuntas tua,& obedientia nostra, in gellavi salutem nostram,& gloriam 4* binnac LB. LIBERN SECVNDVS. 123 am.& 25. CAP. IV. tradi- ,& be quarto fonte lacm marum, qui est cou- mes deratio persecutionum Ecclesia. . Oclesia Catholica, ut vera colum- 42.— 8 Eba gemens, dum est in exilio,& in & sia ad patriam, numquam libera erit in. üpersecutoribus, dicente Apostolo,. vi.3 3701. omnes gui piè volunt vi vere in Christo Ie- hu sapensecut ionem patientur. Et quidem nkeclesiæ persecutiones aliæ sunt ma- Ruc nifestæ„aliæ occultæ. Quando enim manifestæ cessant, statim oriuntur occulte, quæ graviores esse videntur. in nam de lis exponit S. Bernardus illa serm. erba:Ecce in Ppace amaritudo mea ama- Otert.. ½. Cãtic. usima. Itaque Ecclesia semper gemi- — ö bus opus habet,& qui legitimi filii in Ha. Sus sunt, in hoc potissimum cogno- zi(euuntur, qudd matri compatientes 50 5 ips quoque à gemitibus& lacrymis one non quiescunt. Percurramus, si pla- iul cet, ætates Ecclesiæ. Prima ætas fuit uabadventu Domini usque ad tempo- ai nNeronis Imperatoris. In ea ætate urns, siguit persecutio Iudæorum, quæ el Christum ipsum in crucem egit, ac uen deinde S. Stephanum lapidavitz S.Ia- Da cobum majorem per Herodem occi- dete, dit, S. Petrum carceri mancipavit, 11½per se autem Apostolos omnes fla- . n gellavit; S. Iacobum minorem de binnaculo templi dejecitʒ Apostolum A. Paulum 124 DE GEM. COLVMB. Paulum quinquies flagellatum, in- terficere sæpe tentavit:& quod per se Iudæi non poterant, per Gentiles efficere conabantur. concitabant e- Act 4nim Gentes adversus fratres, ut S. Lucas in Actis testatur. Iudæis divi no judicio severissimè castigatis,& partim occisis, partim dispersis, ever· la civitate Ierosolyma& Regno ab eis omnino sublatoʒ suece ssit perse- cutio Paganorum, D omitiano incho- ante, ac sequentibus Imperatoribus, usque ad Constantinum magnum, summa crudelitate in Christianos grassantibus. Primus quidem perse- cutor paganus Nero fuit:sed is adhuc durante persecutione Iudaica, atque ante Ierosolymam eversam, Iudæis exultantibus Christianos persequi cœpit.Sed quoniam Paganorum per- secutio per intervalla quædam nune sæviebat, nunc pacem aliquam Chri- stianis dabat: Sanctus Cyprianus& Eusebius Cæsariensis observarunt in intervallis illis semper viguisse oe- cultam persecutionem vitiorum, quæ iram Domini ita provocabat, ut Dominus ipse novam persecutionem in populum suum grassari permitte- ret. Sed verba ipsorum audiamus. Sanctus Cyprianus in Sermone de lapsis: Dominus, inquit, probari famili- am saam voluit;& quia traditam no: bu divinitus disei plinam paꝶ longa cor. ruperat, sacentem flem& panè—662 or⸗ LI dormie que nos seremis moclera Weap de yetu. Eus herlem lam li disoo Li cumnqu seetari, ibus li pugnar melias guere, nius vi lum se⸗ aue fict 4⁰ 0⁷⁰ tia fro⸗ dam p- dum pe Jue ve quanto vertere curu 1⸗ placare obscier. dion, ð uam Lerle LILBER SECVNDVS. 125 dormientem, cen sura cælestis erevit: cum. Aper 4% nos peccari, nostris amplius pati me- tiles eremun, clementisßimus Deus sie cuncta nt e· ¶ Moderatus est, ut hoc omne quod gestum ut S. Meploratio potits, quam persecutio vis ö divi-¶ d vetur. ö. 1 „& Eusebius Cæsariensis in Historia: kib.. N ever-¶JVerum, inquit, cù²m nos pra nimia quu- o ab lam licentia in mollitiam delicatam,& erse ⸗¶ Asolutam segnitiem essemus prola pst, cho- c%⁰οmque alii alin invidere, maledictis in- bus, sectari,& prope nos ipsi inter nos petulan- um, ubus linguis tamquam mutuis armis opa anos Pgnare„& aliquando verborum contu- erse⸗ nelias velut hastas u＋ nus in alium intor- Ihue ere, S. Prasides cclesiarum alter alter que ias vires infringere 5 pofulis in po piar dæis lum seditionem concitare inciperent: cum. qui jue ficta& adum brata sanctitatis species, per- sie oratio ne nequit evprimi,& simula- une Fronte occultata ad immensam quam.- hri- dam pra vitatem serpfilset; divina ultio,& dum permagna adhuc Christianorum ubi- que vensabatur frequentia, parcils ali- oc- quanto&remisius cœpit in nos animad- um, ertere. Sed ubi velut sensibus orbati nulla t,ur curna incubuimus, ut divinum numen em placaremus, tum demum fuxta Ieremiam tte.¶ obseuravit in ira sua Bominus frliam dion,&c. — — 2— S dePosteà verd quàm persecutio Paga- . norum magna ex parte cessavit, ex- 705 orta est persecutio hæreticorum. Quamvis enim ab initio nascentis um Eeclesiæ, nonnullæ hæreses, quasi zi- zanie 126 DE GEM. COLVMB. zania in medio tritici apparuissent: tanta fuit tamen rabies Arianorum, qui Constantini temporibus exorti sunt, ut priores hæretici vix persecu- tores Ecclesiæ dici potuerint. Itaque ejusdem Constantini tempore bella Taganorum contra Ecclesiam extin- Cra,& bella hæreticorum exorta dici possunt. Durat autem adhuc hoc bellum„& durabit usque ad Anti- christum. tunc enim exurget ultima persecutio: quæ, ut erit omnium bre- vissima, sic erit omnibus terribilior. Sed ego nostra solum tempora confi- derare instituo, ut videam an hoc tẽ- pore gemere nos oporteat ob aliquã persecutionem; an potius gaudere &lætari, ob tranquillitatem& pa⸗ cem temporum nostrorum. Nisi au- tem valdé decipior, video nostri tem- poris Ecclesiam, non una vel altera, led omnibus simul persec utionibus flagellari; excepta illa una, quam Antichristus novissimus excitabit. Primùm persecutio Iudæorum no- bis non deest. Nam& per usuras Hebræi ubique fidelibus nocent,& ubi possunt Christianis imponunt, eosque decipiunt;& alicubi, sub specie Christianismi, infidelitatem suam occultè propagant. Persecutio quoque Paganorum in Turcis& Sa- racenis renovata, multis in locis, non solum in Asia& Africa, sed etiam in Europa grassatur. Nee solàm desle- mus ＋. mus etian fician Accel perse nova siam, tyrun secut an ur lior, rum, tẽdi⸗ ad cri sertin tia ve Orier reses in O6 nupe les, n Arian dogn tos e perse- ⁊tate antiq Quar. colun certè erym. me pꝛ multi lium falsa B. ssent: rum, exorti rsecu· taque bell extin- ta dici hooe Anti- Utima nbre- ilior. consi- oαtẽ- Iiquã udere ezn Hau⸗ tem- Irera, nibus quam dit. n no- isuras it,& zunt, „sub atem cutio X Sa- „OI im in lefle· mus LIBER SECVNDVS. 127 mus quotidie damna temporalia, sed etiam spiritualia, cùm non pauci de- ficiant à Christo ad Mahumethum. Accessit denique hoc nostro tempore persecutio Iaponica, non semel re- novata, quæ noyellam illam Eccle- siam, paganico furore grassante, Mar- tyrum sanguine redundare fecit. Per- secutio autem hæreticorum nescio an unquam fuerit major& terribi- lior, sive quoad multitudinem Secta- rum, si ve quoad sollicitudinem aver- tẽdi Catholicos à vera fide, sive quo- ad crudelitatem in Orthodoxis, præ. sertim Sacerdotibus, inaudita sævi- tia vexandis atque trucidandis. In Oriente& Meridie adhuc vigent hæ- reses antiquæ Nestorii& Eutychetis; in Occidente& Septentrione præter nuper inventas hæreses innumerabi- les, non desunt qui renovare pergant Arianismum,& Ebionis& Cherinti dogmata, ante annos mille trecen- tos extincta atque sepulta. Itaque persecutio hæreticorum, quæ nostra ætate viget, videtur ipsa sola omnes antiquas persecutiones superare 2. Quare si pii sumus,& si in membris columbæ vivis& veris numeram ur; certe necesse est, ut compassionis la- erymas, non parcè, sed abundantissi- me profandamus. Quid enimꝭ an nõ multis lacrymis digna est tot mil- lium animarum cædes, quæ propter falsa dogmata quotidie ad inferos dettu- .A1d. 1Z25 DE GEM. COLVMB. detrudunturꝰ& in tot provinciis vel imminutus, vel omnino fublatus ve- ri Dei cultus? Sed quid dicemus de occulta persecutionè vitiorum? hanc enim occultam dico, quia movetur à persecutoribus qui non videntur, id est, à spiritibus immundis, à princi- pibus& potestatibus aeris hujus, quorum ignita jacula tantò gravius & frequentiùs feriunt, quanto ma. gis incautos adoriuntur. Antiquis Patrum nostrorum tem- poribus, ut ex Cypriano& Eusebio audivimus, quando vigebat persecu- tio una, cessabat altera; quoniam Deus, in cujus manu sunt omnia, ad sedandam persecutionem vitiorum, excitabat, vel excitari patiebatur per- secutionem Paganorum. Nunc au⸗ tem omnes simul persecutiones pati- mur,& tamen nondum excitamur 4 somno,& nondum intelligimus gra: vissimam Dei manum esse, quæ nos premit,& flagellat. Sed fortasse non viget hoc tempore persecutio vitio- rum. Vtinam id poslet cum veritate dici] Ego enim in hac nostra Euro- pæ parte, quæ per Dei gratiam libera est a persecutione Turcarum& Hæ. reticorum, scio audiri non rarò blas phemias in Deum,& Sanctosʒquales nec intèr Turcas audiuntur. Et quale crimen est blasphemia? tale est, ut gravitate omnia peccata superet, ut S. Thomas verè aflirmatz& in Testa- ment o, lici att quæ ades mult clari ram libus micie quib Oseæ daciu adult. guine runt/ neris esse s flumi effun dat. tigit, torun pturis tunc citur, gutta sed ria & con aut la pomp quoti⸗ Baptis diabol diditat LIBERSECVNDVS. 129 mento veteri, jussu Dei, ultimo sup- licio, sine ulla misericordia punie- atur. In quibusdam locis perjuria, aquæ non longè absunt à blasphemia, adeò sunt frequentia& familiaria, ut multi non erubescant, etiam in rebus clarissimis, falsa testimonia cum ju- ram ento affirmare. Horreo de carna- libus flagitiis aliquid dicere, de ho- micidiis, de furtis, de maledictis, in quibus omnibus impletur verbum Oseæ Prophetæ: Maledictum G. men- Ole.4. dacium,& homicidium,& furtum,& adulterium inundaverunt,& sanguisp san- guinem tetigit. Vbi illa vox, inundave- runt, significat peccatorum omnis ge⸗ neris abundantiam tantam, quanta esse solet aquarum, quando in alveo fluminis non capitur, sed extra ripas effunditur,& campos vicinos inun- dat. IIIud etiam sangui, sanguinem te- tigit, eandem multitudinem pecca- torum designat. sanguis enim in Scri- pturis sæpè pro peccato accipitur;& tunc sanguis sanguinem tangere di- eitur, quando non est hoc loco una gutta sanguinis,& altera in altero, ed rivi sanguinum ubiq; decurrunt, & conjuncti in unum, quasi flumen aut lacum efficiunt. Quid de luxu,& pompis,& vanitatibus dicamꝭan non quotidie ista crescunt, quasi in sacro Baptismo nuntium non remiserimus diabolo,& pompis ejus? Quid de cu- piditate cumulandi aurum& argen- K. 2 rum, Nai. 5. Ep. 42. Serm. 33. in Catic. 3o D E GEM. COLVMB. tum,& augendi patrimonia& redi- tus,& conjungẽdi, ut loquitur Isalas, agros ad agros,& domos ad domos, quasi nulli sint in mundo pauperes, quibus superflua dari possint? Legant Episcopi S. Bernardum in Epistola ad Henricum Senonensem Archiepisco- pum: legant Clerici eumdem aucto- rem in Declamatione super illa ver- ba, Ecce nos reliquimus omnia. Legant omnes tum Clerici, tum laici Sermo- nem trigesimumtertium ejusdem in Cantica,& tum judicent quid de no- stri temporis Christianis existimare debeant. Et quoniam locus postre- mus breyissimus est, non gravabor ipsa ejus yverba ponere. En inquit, tempora ista libera quidem Deo miserante, ab utraque illa malitia, paganorum vi- delicet& hæreticorum, quos signifi- cari docuit per timorem nocturnum, & sagittam volantem per diem; sed planè ada à negotio perambulante in te- nebris. Væ generationi huic à fermento Pha- riseorum, quod est pocrisis; s tamen e pocrisis dici debet, quæ jam latere pra abũ. dantia non valet. Serpit hodie putida ta- bes her omne corpuus Ecclesiæ, 2 uo latiuse, eo desperatius, eoque periculosiius, quo in. txius. Nam si insurgeret apertus inimicus hæreticus; mitteretur foras,& aresceret: nunc vero quem ejiciet, aut quo abscondet se? Omnes amici,&omnes inimici: om. nes necessarii,& omnes adversariiʒ omnes domastici,& nulli pacisici; omnes proxi- mi mi, nist Lo: Iuui que, strio aur Plus Iplei com. 86 lari- Hoc: refer lunt diac⸗ praæd adve nari rum, Amna. rum. adde Sern vole tion moni sub o cere d re 4⸗ Nen in mi miser corru, Jucat LIBER SECVNDVS. 132 mi,& omnes Juæ sua sunt quærunt. Mi- nistri Christi sunt,& Jerviunt Antichri- Vo: honorati incedunt de bonit Domini 2 qui Domino honorem non deferunt. Inde is, quem quotidie vides, meretricius nitor, his strionicus habitus, regius apparatus. Inde aurum in franis, in sellu& calcaribus,&- Plus calcaria quam altaria fulgent. Inde Iplendida mensa,& cibu,& schphis. Inde comessationes,& ebrietates; inde cithara 0. Hra,& tibia; inde redundantia toreu- laria, C promptuaria plena, eructantia e hoc in illud; inde dolia pigmentaria: inde reserta marsupia. Pro hujuusimodi esse vo- lunt Ecclesiarum Prepositi, Decani, Archi- diaconi, Episcopi, Archiepiscopi. Olim pradictum est,& nunc tevapus impletionis advenit, Ecce in hace amaritudo mea a- marißima. Amara prilus in nece Marty- rum, amarior in conflictu hæreticoram, amarißima nunc in moribus domestico- rum. hæc S Bernardus; cui comitem addere placet S. Cyprianum. Is in dermone De lapsis, rationem reddere volens, cur Deus permisisset persecu- tionem, ait: Studebant augendo patri- nonio singuli,&Yobliti quid credentes, aut sub Aposio lin anté fecisent, aut semper Fa- cere deberent, insatiabili cupiditatis ardo- re ampliandis facultatibus incubabant. Wen in Sacerdoti bus religio devota, non in winistris fides integra, non in operi bus nisericordia, non in mori bus diseiplina: corrupta barba in viris, in feminis forma Jucatg. Adulterati post Dei manus oculi, K 3 capilli 132 DE GEM. COLVMB. capilli mendacis colorati; ad decipienda rorda fimplicium callidæ fraudes, circum- veniendis Fratribus subdole voluntates; non jurare tantuùm temeres sed( adhuc etiam pejerare: Prapositos sußerbo tumore con. temnere: venenato sibi ore maledicere: o- diis pertinacibus invicem dißßidere: Episco: pi plurimi, quos& hortamento esse opor. ret ceteris& exemplo, di vina procurat ione contempta, procuratores rerum secularium Reri, derelicta cathedra, Pplebe deserta, per alienas provincias oberrantes, negotiationis 21 nundinas aucupari: esũurienti- us in Ecclesia Fratribus non subvenirez habere argentum largiter velle, Fundos in. Hdlio fin Fraudibus raperes, usuris multipli- cantibus funus augere. Quid non perpeti tales pro peccatis ejusmodi mereremur? Hæc S. Cyprianus. Perpendant igitur nostræ ætatis komines, an ea quæ deplorant san- ctissimi isti viri in moribus suorum temporum, non sint omnino similia peccatis temporum nostrorum: ob quę nos quoque lugere assiduè ac ge- mere debeamus. Adde, quòd quem- admodum veteres illi populi habue- runt suos(yprianos, suos Bernar- dos, qui ceteris vita& exemplo præ- lucebant,& proptereà inexcusabiles erant, qui ad illa lumina oculos clau- debant: sic& nos habuimus diebus nostris, non paucos viros sanctissi- mos, quorum mores& vita reliquis omnibus regula benꝰ vivẽdi esse po- tue runt. 2 tueri Eccle rolu calig dio, mum dom tioné nus à le co id est rum thed. eum ad te vinci àDee nisi necel paup gẽtui iste p unde cum erube fœnu um leien mino mult insac nistri ciplir utrel LIBER SECVNDVS. 133 dae tuerunt. Sed nos potissimum, qui n⸗Ecclesiastici sumus, habuimus S. Ca- tet; rolum, oroed eae. lucentem in caliginoso loco, eamq; non sub mo- dio, sed super candelabrum celsissi· N con- ·mum, unde lucebat omnibus, qui in seo domo Dei sunt. per- ualis autem fuerit ex compara- Ione tione eorum, quos 8S. Patres Cypria- ium nus& Bernardus reprehendunt, faci- per le cog nosci poterit. Illi cathedram, onis id est munus concionandi, Episcopo- nti- rum proprium, relinquebant:iste ca- ire; thedram non reliquit, nisi cùm vita Iin⸗ eum reliquit. Illi plebem deserentes pli- ad temporales nũdinas in aliis pro- per vinciis vagabantur: iste plebem sibĩ ur? Deo creditam numquam deseruit, nisi quando plebis suæ utilitas vel atis necessitas compulit. Illi fratribus an- pauperibus non providebant, sed ar- um gẽtum largiter possidere gaudebant: lilia iste patrimonium suum, ut haberet ob unde pauperibus largiter subveniret, ge- eum gaudio distribuebat. Illi non m⸗ erubescebãt usuris multiplicantibus Hue fœenus augere: iste miserebatur ino- nar- pum, ut Domino soli fœneraretur, Hre- seiens seriptum esse; Fœneratur Do- P-o. 15 iles mino, qui miseretur pauperis. Illi non au⸗ multum laborabant, quòd non esset bus insacerdotibus religio devota, in mi- nistris fides integra, in moribus dis- ciplina: iste dies ac noctes excubabat po- ut restitusretur in Ecclesia sua pristi- *4 4 na 134. DE GEM. COLVMB. na Cleri ac populi ecclesiastica disei. Pplina. Inde tam multas habemus ab ipso posteris relictas constitutiones, ordinationes, admonitiones. Atque hæc ex Cypriano. Addamus pauca ex Bernardo. Episcopi, quos S. Bernar- àdus corripit, honorati incedebant de bonis Domini, qui Domino non ser- viebant: iste in publico utebatur ve- itu, quem dignitas exigebat, sed pri- vatim viles& attritas vestes gerebatz Domino autem ita serviebat, ut ver- bo Dei& orationi semper intentus, noctes insomnes non rarò traduce- ret. Illi splendidas mensas& cibis & scyphis habere volebant: hic vul- garem mensam,& scyphis communi- bus, non aureis vel argenteis, uteba- ur. Illi comessationibus& ebrietati operam dabant:hic sæpè jejunans,& pane& aqua, ut plurimùm conten- tus erat. Illi citharam,& lyram,& nibiam in conviviis adhibebant:istius ad mensam solaScripturarum sancta- rum verba sonabant. Illi redundan- tia torcularia,& promptuaria plena, & dolia pigmentaria,& præcipuè re- ferta marsupia habere gaudebant: iste modestiam& paupertatem Chri- sti amans, cùm dives esset, egenus fa- ctus est, nec solum patrimonium in egenos consumpsit, sed etiam multa pinguia beneficia ecclesiastica, quibꝰ à pontifice maximo avunculo suo di- ratus fuexat, novo exempio sponte dimisit. 9 vere discipi non pi O nos marun propo! plo,&c specul iimus hme st De qui 0 quæda Prælat gna re & vuli tanda bus ad de sing bere, bitur. Tria pua. P perfed qui sui cipes bresb) LIBEN SECVNDVS. 135 dimisit. O beatum Pontificem, ac verꝰ Christi amantem& imitantem discipulum! O nos beatos, si imitari non pigeat„quem laudare delectat: O nos verè miseros„& omni lacry- marum fonte plangendos, si tanto proposito ante oculos nostros exem- plo S&c quasi lucidissimo vitæ perfectę peculo, deformia nostra non vide- nimus, neque emendare diligentis- me studuerimus. A VI V. De quinto fonte lacrymarum, qui est consis deratio ordinis Sacerdotalis. Vamvis capite superiore gene- ratim consideraverim Ecclesiæ Catholicæ miserias,& pauca quædam attigerim in particulari de Prælatis,& subditis: quia tamen ma- gna res agitur, cum Eeclesiæ morbi & vulnera considerantur, ut ad ea cu- randa lacrymarum remedia pro viri- bus adhibeamus: visum est seorsim de singulis Ecclesiæ membris ea scri- bere, quæ Dominus inspirare digna- bitur. Tria sunt Ecclesiæ membra præci- pua. Primum eorum est, qui in statu perfectionis adeptæa esse dicuntur, qui sunt Episcopi, Ecclesiarum Prin- eipes& magistri; quibus adjungimus bresbyteros, qui sunt minores Sacer- K 5 dotes, — — 136 DE GEM. COLVMB. dotes, atque eorum administros.Al- terum est eorum, qui sunt in statu perfectionis adipiscendæ; id est, qui reliqto seculo& sæcularibus curis, profitentur se ad perfectionem vitæ Christianæ velle tendere, quales sunt Regulares omnes, sive Eremitæ, sive Cœnobitæ, tam viri quam feminæ. Tertium est laicorum, qui suscipiunt curam familię, uxoris, liberorum, ser- vorum, vel etiam Rempublicam ad- ministrant,& ea quæ pertinent ad pacem vel bella procurant. Ac ut à primo attter Ge exponã breviter quid Magister Gentium requirat in Episcopis, qui sunt Apostolorum suc- cessores: ex qua doctrina unusquisq; —1 Presb: cerdo cipes diaco Prin & or tum, Chrit ropr Chtif sollici Chris dervu suĩ est suo 51 se dijudicare potexrit an hoc méẽ- rum ita laboret ut lacrymarum fo- menta requirat. Qualis autem de- beat esse Prælatus Ecelesiasticus, do- cet Apostolus in primis illis verbis Epistolæ ad Romanos: Paulus servus Nom. IDi Christi, vocatus Apostolus, segrega- tus in Euangelium Dei. In his enim ver- bis continentur tres qualitates Apo- stolorum,& eorũ qui illis succedunt, videlicet Episcoporum,& aliorum qui Episcopis vel pares sunt, vel ma- jores,& suo etiam modopresbytero- rum. Hæc enim ratio est cur idem Apostolus erudiens Ecclesiasticos, primùm alloquiturEpiscopum, dein- i3 de transit ad Diaconosʒ dè aliis nihil dicit, quia in Episcopis erudiebat etiã Pres- mino stolos B. Peti ecuti bora si milita ri busʒ nique Scimi occufp bus a sola lute6 & vit etian lium ram- spirit rum sent! B. LIBER SECVND VS. 137 5. Al. yresbyteros, qui sũt secũdi ordinisSa- statu cerdotes:& in Diaconis, qui sũt prin· t. Jul cipes ministrorũ, erudiebat etiã Sub- uris, diaconos,& ceteros õnes ministros. ite prima igitur qualitas Episcoporum, sunt& omnium aliorum Ecclesiastico- „ siyve tum, est, ut sint servi Christi,& servĩ nina. Christi non quocumquẽ modo, sed diunt propriè, id est, toti addicti obsequio ser. Christi, ut spoliatis omni alia cura& nad. sollicitudine, unum negotium sit, 4* Christo famulari in lucro animarũ. ů deryus enim quidquid est, Domini viter, sui est; quidquid habet„ domino at in suo habet; quidquid potest, do- sue- mino sao potest. Tales fuisse Apo- nilq; stolos Pespienund est ex illis verbis mẽ- g. petri: Ecce nos reliq uimus omnia,& Mattk. n fo. scuti sumus te.& ex illis B. Pauli: La- Tiss. de- bora ficut bonus miles Christi Iesiu. Nemo do- militans Deo, implicat se negotiu sacula- erbis ribusʒ ut ei placeat, cui se probavit. De- uu, nique ex vita& rebus gestis ipsorum. g4. Seimus enim Apostolos non fuisse ver. occupatos in ullis rebus temporali- o. bus acquirendis vel agendis, sed in unt, sola Christi gloria,& animarum sa- rum lute quærenda, laborem& studium- ma. X vitam ipsam impendisle. Scimus zro- etiam Apostolos rerum tempora- lem lium, quas Ecclesia possidebat, cu- 0s, ram allis demandasse, ut ipsi rebus ein, ppiritualibus, quæ ad offieium ipso- ihil rum potissimum pertinebant, pos- eti sent incumbere. Non est aqsuum, in-Ae. 223 quiunt 138 DE GEM. COLVMB. LI quiunt Apostoli, nos derelinquere ven- Iwer ea bum Dei,& ministrare mensis. Quod er. ipsum faciendum esse EpiscopisApo- 47 Carck. stolorum successoribus, docet Con. gernat 4 c. 20. cilium Carthaginense 4. his verbis: por Episcopi nullam rei familiaris curam ad servi I. N re vocent, sed lectioni,& orationi,& ver- Rxciß bi Dei prædicationi solummodo vacent. de dant qua re S. Bernardus ita loquitur in li- 4a qu⸗ ib· a. bro De consideratione: Quiid,inquit, o die- 5.2. Episco po tturpiis, quam incumbere supelle: est, v Gili& suubatantiola sua? serutari omnia, qui en sciscitari de singulis, morderi suuspicioni- queru bus, movert ad quacumque perdita, ve mirun naglecta: Non sic ille Qgyptius, qui Io. lesu Hepho omnibus traditis, gnorabat quid ha. sunt. beret in domo sua. Erubescat Christianus certe! Christiano siua non credens. Homo sine fide, um ci idem tamen habuit seruo, super omnia bo- lli qu na sua constit uens eum,& hic erat alieni- Wile⸗ gena. Mira res, satis superque ad manus non 9 habent H piscopi, quibus animas credant: zioré cui suuas committant facultates, non in. unt p· veniunt. Oßhtimi videlicet æstimatores re. m .—— magn. rum, qui magnam de minimis, parvam 5ocan aut nullam de maximis curam gerant. Sel guine ur liq uido datur intelligi, patientiùs feri- terui nuschristi jacturam, quaàm nostram. Quo: Anon tidianas expen sas quotidiano reciprocamus dend! serutinio;& continua Dominici gregis vocat detrimenta nescimis. De pretio escarum, das, & numero panum, cum ministris quoti- igitur diana dischascio est; rara adinocdtem cum nium Presbyteris celebratur collatio de Peccatin sidera Populorum. Cadit asina,& ast qui sub. alio, a lever B. re ver⸗ iSApo- tCon· erbis: ram ad & ver. rent. de rin li- nquit, upelle. annia, icioni· a, vel jui Ioo id ha. ianus, ne side, ia bo⸗ alieni- manus edant: on in- res re- rvam r. Sed Aferi- ö Quo· camus Cregis :rum, Juoti- cum ccatit sub⸗ levet ö LIBERSECVNDVS. 339 Evet eam; herit anima,& nemo qui re- er. Nec mirum, cum ne nostros Jui- lem asbicdlubs sentiamus defectus. hæc S. zernardus. porrò cur pauci ex Prælatis veri lervi Iesu Christi dici possint, una ex recipuis causa est, quia non expe- tant vocationem Dei, quæ est secun- da qualitas Episcopi, ut cum B. Fau- lo dicere poslint, Vocatus Aposiolus, id est, vocatus à Deo ad Apostolatum. qui enim se ipsi intrudunt, aut certꝰ quærunt& petunt Ecclesiis præfici; mirum esset, si quærerent quæ sunt lesu Christi,& non potius quæ sua sunt. qui autẽ quærunt quæ sua sunt, certè non servi Iesu Christi, sed sua- um cupiditatum mancipia sunt. Et lli quoque qui non pex se quærunt kpiscopatum, sed ab alio accipiunt, Hne quòd sint ceteris aptiores& di- guiores,& Eeclesie utilioresʒsed quod int propinqui sanguine, vel quod magnos viros fautores habeantz non yocantur à Deo, sed à carne& san- guine: nec IesuChristi, sed hominum servi fiunt:ac per hoc mirum non est, inon se totos Christi obsequio im- pendunt, cùm non propter Christum vocati sint, sed propter opes augen- das, vel familias nobilitandas. Rectè igitur 8. Bernardus admonet Euge- nium Papam in quarto libro De con- sideratione, Alius, inquiens, pro alie, alius fortasse& pro se rogat. Pre 4 rogaru- 40O DE GEM. COLVMB. II rogaris, suspectus sit: qui ipse rogat pro si, imus. jam fudicatus est.& infra. Taque non d CoO: rolantes neq ue currentes assumito, sed cun. ctanter, sed renuentes; etiam coge illos, compelle intrare. la: Nec Qugd autem sit officium vocato- ihi e, rum a Deo, explicat Apostolus in se: heum quentibus verbis, Segregatus in Euan. sredica gelium Deiʒ quæ est tertia qualitas, si:sʒ arg. ve conditio. Siquidem primarium E,% piscopi munus est Euangelii prædi- h0 Io⸗ catio. Id constat primùm ex co, quod fum Ioa. 10 Dominus Apostolis ait: Sicut misit me andi, Pater,& ego mitro vos. Quorsum autẽ d Ecc miserit Filium suumpPater, exprophe- ixdef tia Isaiæ declaravit ipse idem Filius socem rue. g. dicens: Spiritus Domini super me. Pe- oleret pter quod unxit me, etangelisare pauperi. stas, n hus misit me. Ecce offieium Christi:ec: rei ce officium eorũ, qui legatione fun- b.3. guntur pro Christo. Et quidem hoc Galata officio ita diligenter, ita accurate, ita spulus assiduè perfunctus est Christus, ut stor, a perpetuò discurrerit per civitates& nodo astella, prædicans Regnum Dei. Nec here fi solùm in templo& synagogis, sed in wsuxit C campis, in desertis, in montibus, in um, d mari, in privatis domibus, discum- tatio bens in mensa, deambulans in via, untun denique semper& ubique memine- onat rit se missum ad Euangelium prædi- Iiscop candum. Deinde Apostoli, quibus E. sinper piscopi succedunt, munus suum pro- eteres prium declaraverunt, cùm dicerent: Robè HAet. 6. Nos orationi, Omninisterio verbi instantet hstant erimus. IB. t pro s, que non sed cun: nquit, baptixare, sed euãgelixare,& rur- illos, E lis: Si euangelixavero, non est mihi glo-u Co. sa nec eshi tas enim mihi incũbit: Væ enim ocato- uhi est, se non euangeli xa vero.& Timo- Sin se: heum Episcopum admonens, ait: Euan. sfedica verbum, inta opportunè, importusæ Tim. itas, si, argue, obsecra, increpa in omni patien- ium E: sa,& doctrina. Quid jam de beatissi- Prædi- no Ioanne dicam? Is adedò necessa- „quod sum sibi esse duxit officium prædi- nisit me andi, ut cùm jam in decrepita ætate m autẽ Ecclesiam per manus discipulorũ rophe- sx deferretur,& non posset in plura Filius socem verba contexere, nihil aliud ePr＋ leret per singulas proferre colle- auperi. stas, nisi, Filioli diligite alterutrum. cu- stit ec: sis rei testis est sanctus Hieronymus efun- sb.3. Commentariorum Epistolæ ad m hoc Galatas. Itaque dileqtus Domini dis- atè, ita spulus,& Magistri sui diligens imi- is, ut sitor, ad ultimum usque spiritum, eo tes& nodo quo potuit, prædicationis mu- i. Nec sere fungi voluit. Hoc ipsum decla- sed in safit Concilium Carthaginẽse quar- S us, in um, docens, Episcopum lectioni,& scum. tationi,& prædicationi verbi Dei n via, antummodò vacare debere. Cui cõ- nine- sonat sanctus Gregorius, cùm ait: rædi- Ppiscopi est, de pradicationis ministerio Ain us E sinper cogitare. Denique Episcopos35. pro- seteres per multa sæcula hoc ipsum rent; Robè intellex isse, ipsorum scripta santer istantux. Maxima enim pars scri- imus. Ptoxum IIBER SECVNDVS. TrAr mus.& Apostolus Paulus in priore 2. Corinthios; Nen misit me Christur, 2 Co. c. 242 DE GEM. GCOLVMEB. ptorum Cypriani, Athanasii, Basilii, Nazianzeni, Chrysostomi, Ambrofi, Cyrilli, Augustini, Maximi, Veonis, Gregorii,& aliorum, nihil sunt aliud, nisi ad populũihabitæ cõciones. Sech inquiunt, alia nunc sunt tempora, alii mores. Ita est, alia sunt tempora, alii mores, sed non alia obligatio. Cur enim in con secratione Episcopo- rum nunc etiam diciturʒ Accipe Euan. Lelium, rade, pradica populo tibi com- mniss An non timere debent Episco- pi sic ordinati, ne in Iudicio audiant, Cur prædicationis officiũ suscepisti, si illud adimplere nolebas? Et si alia nunc obligatio esset, cur in ipso Con. cilio generali, nostro tempore eele. brato, disertis verbis diceretur, præ- dicationis munus pręcipuum esse in. ter Episcopalia munera? Et cur ad- huc in Ecclesiis cathedra sublimis Episcopis erigitur, nisi, ut ex edito lo- co populum doceant? Non dedimus, inquiunt, operam Sacris literis, sed Iurisprudentiæ; neque in prædica- tione, sed in judiciis versati sumus. At neque S. Ambrosius neque S. Gre. gorius prædicationi operam dede- rant, sed forensibus judiciis. Etta- men vocati ad præfecturam Ecclesiæ, continuò lectioni Scripturarum,& Pprædicationi verbi Dei operam dare cœperunt. Qugd idem fecit nostro tempore S. Carolus Cardinalis: qui cum Iurisprudentię operam dedi 5 B. asilii, 5rosii, sonis, aliud, Sech, pora, Pora, gatio. copo- Euan. i com. pisco. diant, episti, I alia Con- cele. „præ⸗ sse in. ur ad. HAimis to lo- imus, 5„ sed edica- imus. . Gre- dede- Et ta- lesiæ, n,& dare ꝛostro : qui dislet, LIBERSECVNDVS. II3 & usum concionandi non haberet,& linguæ quoque impedimentum pa- teretur; omnes tamen difficultates Christi amore,& officii sui adimplẽ- di desiderio, superavit,& assiduè u- berrimo cum fructu usqʒ ad mortem Euangelium prædicavit. Denique, inquiunt, multi sunt hoc tempore prædicatores verbi Dei ex Ordinibus religiosis. Verum est id quidem: sed illi vocati sunt in adjutorium Episco- Dnn non ut proprium munus ip- orum impediantzneque adjuvari di- citur, qui nihil facit:& Christus ipse Apostolos duodecim,& septuaginta duos discipulos misit ad prædican- dum, ut se in eo munere quodammo- do juvarent:& tamen non ideò in- termisit ipse assiduè prædicare,& de Pastore ait: Vocem ejus audiunt,& eum sequuntur. Itaque si Episcopi pasto- res sunt, ut omnino esse debent, id quoque eos præstare necesse est, ut oyes vocem eorum audiant, ipso- rumque vitam& exempla sequan- tur. Ex quo etiam manifestè sequitur, ut omnino residere apud gregẽ suum teneantur. Qugmodo enim ovès au- dient pastorem absentem?ꝰ& quomo- dent? Sed est prætereà alia diligen- 2 eum sequentur, si eum non vi- tia adhibenda Pastori, ut non citò manus imponat; de qua re idem A- — 2 2 postolus admonuit Timotheum ＋. 23 2— Quem- Ioã. 10 Tim⸗ 244 DE GEM. COLVMB. Quemadmodum enim ipse vocatus estad munus Pastoritium, sic debet ipse vocare ministros, quos idoneos censet:& non facile manus impone- re. Ex facilitate enim manus impo- nendi factum est, ut hoc tempore sit propè infinita turba clericorum, quo- rum plurimi non aspirant ad sacros Ordines, ut sit Dominus pars eorum, sed vel ut subtrahant se à foro sæcu- lari, vel ut subsidium quærant vita temporalis, vel ut ad honores Ecele- siasticos aliquando conscendant. At- que hinc fit ut multi circumeant cũ magna jactura Ecclesiasticæ dignita- tis fordidi, ac pænè nudi, stipẽ ostia- tim mendicantes: alii verò, quod multo gravius est, culpa sua etiam Sacerdotes inveniantur in publicis carceribus, vel catenis alligati in tri- remibus cum ultima hominum fæce ad remos trahendos assidua fustiga- tione cogantur. Inploremus, inquit 1lanctus Gregorius, Ieremia lacrymas& angelia dicamus: Quomodo obscuratum est au- rursArum, mutatus eft color optimus? Olim non licebat Sacerdotibus publicam pœnitentiam agere ob reverentiam Ordinis sacriʒ& si graviter castigandi erant, in monasteriis ad pœnitentiam agendam mittebantur:& nunc licet eos cum facinorosis& seelestis in carceribus publicis detinere, vel etiam ad tritemes amandare. Ne- que hæc dico, ut Iudices reprehen- am, ＋ dam ealam paucc dotes ma ig conjnu Sed iimis rum§ hietat indec cant; staten enim sine ti increc fide C tent, lent. C & vest tur, vi digna steria adhib. seri pe lunt, narent itinere prædis nasis a m or zum re Iqua em si e sum B. catus lebet oneos HO0ne mpo- ᷣrè sit quo- acros rum, sæcu- t vitæ acele- t. At- int cũ nita- ostia· quod etiam blicis in tri· fæce stiga nquit . N au⸗ Olim licam itiam gandi ntiam licet tis in „vel Ne- ehen- dam, LIBERSECVND VS. 245 dam, sed ut temporum nostrorum ealamitatem deplorem, quæ non paucos tam perditos nacta est Sacer- dotes, ut opus sit publica& gravissi- ma ignominia, cum summo dolore econjuncta eos notare. Sed aliud est etiam lacrymis uber- nimis dignum, quòd ob nonnullo- ꝛum Sacerdotum incuriam, aut im- pietatem, lacrosancta mysteria tam indecorè tractentur, ut qui illa tra- dant, videantur non credere Maje- statem Domini esse præsentem. Sic enim aliqui sine spiritu, sine affectu, ine timore& tremoxe, festinatione incredbili Sacrum perficiunt, quasi sce Christum Dominum non vide- tent, aut ab eo se videri non crede- tent. Omitto quòd alicubi vasa sacra, & vestes, quibus mysteria celebran- tur, vilia& sordida inveniantur, in- gna prorsus quæ ad tremenda my- steria adhibeantur. At forte, qui hæc adhibent, pauperes sunt. Id quidem seri potest; sed si pretiosa non pos- sunt, saltem munda& nitida procu- narent. Ego tamen cùm aliquando ex itinere apud Episcopum nobilem&c brædivitem hospitarer, vidi aulam alis argenteis splendidam,& men- sm omni genere præstantium cibo- uum refertam: mappas quoque,& re- lqua omnia nitida,& odorem sua- sem spirantia. Sed cùm die sequen- e summo manè ad Ecclesiam Pala- 146 DE GEM. COLVMB. tio contiguam descendissem, ut Sa- cris operaxet; inveni omnia cõtraria, id est, vilia& sordida, ut vix auderem in tali loco,& cum tali apparatu, di- vina mysteria celebrare. Scio non de- esse in Ecclesia Dei multos optimos &c religiosissimos Sacerdotes, qui cor- de mundo,& nitidissimo apparatu, divina mysteria celebrant; pro qui- bus gratiæ Deo ab omnibus agendæ sunt: sed simul etiam fontibus lacry- marum plangendi sunt non paucio- 8 P Anist. 207. Seze 4. res, qui extexiore turpitudine& sor- dibus, animi sui impuxitatem sordes- ꝗue restantur. CA P. VI. I.* 5 De scrrto fonte aerymarum, quti V consfe deratio Ordinum Religio sorum. Rdines religiosi quemadmodũ in suis bonis membris materi- am præbent fidelibus omnibus gloxiandi,& Deum laudandi: fie etiam contrà in suis membris malis fontem nobis aperiunt incon solabi- lium lacrymarum. Verè enim seripsit lanctus Augustinus, non se vidisse meliores iis qui in monasteriis pro- fecerunt, neque deteriores iis qui in monasteriis defecerunt. Regulares enim similes esse videntur ficubusle- remiæʒ inter quas quæ bonæ erant, e- zant bonæ valde;& qua malæ, Aual valde. 3 valdé qquuat les fi niam mise S. 1081 logis bona Talis, num Vatre sian⸗ damèi bus el Sat loqui niat s. ilam neros sulger issa re admir amnq; 3%j n IVSa Helio loribi cuntii. civita- samili dané nibus cam, 6 Ninun 1 dese B. ut Sa- raria, lerem tu, di- on de- timos i cor· ꝛratu, oqui- zendæ lacry- ucio- & sor- ordes⸗ conff⸗ . nodũ ateri⸗ nibus : fic malis Aabi- ripsit idisse pro- Iui in Mares usIe- ant, e⸗ malæ alde, ILIBEN SECVNDVS. 147 yalde. Referam paucis ex testimoniis quatuor insignium Doctorum, qua- les fuerint olim Monachiʒdeinde ve- niam ad multorum ruinam& casum miserabilem deplorandum. S. Gregorius Nazianzenus in Apo- logia De fuga sua, cùm descripsisset bona Monachorum sui temporis; TJala, inquit, st Christi par e, talis pashio- num Christi fructus, quem 25se de terra aοι Latrem desert. Religionis, inquam, Chri- flianæ columen, populi decus, Mundi fiun- lamentum, cum ca lesti bus pulchritudini- bus elegantia propemodum certans. Sanctus Ioannes Chrysostomus, sic no.g. loquitur: Si quis nunc ad gpti ve-in Nar. niat solirudinem, paradiso prorsds omnem ilam eremum videbit digniorem,& innu- neros Angelorum choros in corporibus sulgere mortalibus. Eß enim cernere tota illa regionẽ disfusdum exercitum Christi,& admirabilem illum regium gregem, virtu- umque cælestium con versationem in ter- 2³ tem. dSa nctus Hieronymus inEpistola ad Heliodorum, O desertum, inquit, Christi sonibus vernansl solitudo, n qua illi nas cuntun lapides, de quibus 11 Apocaly nsi civitas magni Regis cœtruitur Eremus samiliariùs Deo gaudens! danctus Augustinus in libro De mo-Liba. nibus Eeclesiæ, Nihil, inquit, de iin di--. am, qui secretissimi henitus ab omni ho- ninum conspectu pane solo& aqua conten- n deserti simas terras incolunt; perfruen- L3 Los 148 DE GEM. COLVMB. res colloq uio Dei, cui puris mentibus in- haserunt,& ejus pulchritudinis contem. latione beatisiimis qua nisi sançtorum in. rellectu percipi non potest.& paulò post Hoc tam excellens Fastigium sanctitatis, eui non sua sponte mirandum& honoran. dum videtur, oratione nostra uideri qui potest?ꝰ hæc de sanctitate Anachore- rarum. Sed ne videantur soli A nachoreta omni laude dignissimi esse judicandi, addam duo testimonia pro Cœnobi- ＋* L à 0% quam onero, Im. ris. Sanctus Hieronymus in Epistola ad Eustochium De custodia virgini- tatis, scribit totum ordinem vita Cœnobitarum, ex quo apparet an- gelicam planè fuisse conversationem Monachorum illius temporis. Non adscribo verba; quia longissima ora- nio est. Sanctus quoque Augustinus in libro De moribus Ecelefiæ, post- uam de Eremitis narravit, quæ pau- 10 antè retulimus, de Cœnobitis ita subjungit: Sed si hoc(vita solitaria) oxcedit no tram io lerantiam: quis non illos miretur& pradicet, qui contemptis amque dasertis mundi hujus illecebris in commu- nem vitam castißimam sanctisiimamque gongregati simul ætatem agunt, viwentes in orationi bus, in lectionibus, in disputatio. vibuit nulla superbia tumidi, nulla pen: Vcaria turbulenti, nulla invidentia livi. di, sad modesti, verecundi, pacati, con. cordisiimam vitam,& intentisiimam in Deum, gratistiimum ipsi munus osforum, ö 44% excell his, Pen endo alia, nere uno mon dit: nem, dignẽè per se cere n jatem lendu Qu zenu XAl poxis cere num Bene cti F Sancu instit tos a vixer maxi Post. Regi De LIBER SECVNDVS. 149 à quo ista posse Kmeruerunt. Nemo quid- quam poscidet proprium nemo cuiquam onero sdis est. Patres vero non solum sanctisg- smi moribus, sed etiam divina doctrina excellentisiimi, nulla superbia consulunt his, quos filios vocant, magna sua in Ju- bendo auctoritate, magna eorum in obedi- endo voluntate. Denique post multa alia, quæ nimis longum esset hic po- nere, inter quæ illud est, quòd sub uno Patre conveniunt, ut minimùm, monachorum tria millia, ita conelu- dit: Hos mores, hanc vitam, hunc ordi- nem, hoc institutum si laudare velim, nes dignè valeo,& vereor ne judicare videar, per se ipsum tantummodo expofitum pla- eere non posse, se super narratoris fimpliei atem, cothurnum etiam laudatoris ad- lendum putawero. Quæ autem sancti Patres, Nazian- zenũs, Chrysostomus, Hieronymus. & Augustinus, de Monachis sui tem- poris dicunt: possumus nos etiam di- cere de primordiis omnium Ordi- num Religiosorum. Nam& sancti Benedicti,& sancti Dominici,& san- cti Francisci,& omnium aliorum Sanctorum, qui religiosos Ordines instituerunt, filii& nepotes per mul- tos annos ita sancte, pie perfecteque vixerunt, ut vel omnes, vol eorũ pars maxima insignĩ sanctitate floruerint. Posteà tamen multiplicari cœperunt Regulares sine numero,& multi non àDeo vocati ad statum perfectionis, ＋ 4 sed 150 DE GEM. COLVMB. sed aliis rationibus adducti monaste- ria zepleverunt:& impletum est il- Iud Isaiæ: Multiplicasti gentem, non ma- Inifheasti letitiam. Inde nata sunt scan- dala gravia& multiplicia, omnibus nota, quæ materiam uberem præbent columbæ gemendi,& plangendi re- laxationem, ne dicam corruptionem Ordinum religiosorum. Quamvis enim nullus sit Ordo religiosũs, in quo non aliqui verè pii sanctique re- perianturz tamen negari non potest, quin magna inveniatur in quibus- dam Ordinibus multitudo relaxato- rum. Et fortasse impletur nostris tẽ- poribus, quod accidit Ordini sancti Pachomii. Et quia res est tremẽda valdè, eamqʒ ego sine magno horrore referre non possũ, verba ipsa auctoris adducam. Auctor autem est Dionysius Exiguus Abbas Romanus, scriptor egregius, qui vitã S. Pachomii ex Græco aucto- re fideliter Latinitati donavit. Is ergo in ea historia cap. 45. sic loquitur: Monachis α vescendiũ convenientibus, ve- nerabilis senee, Pachomius, in cellulam. abi con sue verat supplicarẽ Domino se re- cepit:& obserans ostium orabat intentè,& ob secrabat Dominum quatenus ei declara- ret statum Monachorum, qui futurus eset, vel quid post ej us obitum in tanta congre- Catbione contingeret.& ab hora nona usq;ue ad illud tempus, quo frater, qui nocturnis erationibus praerat, vocem muitteret,&⁴d Preces scender advers. rant, co prox conato. seros p serabi nullos dere, 0 curreb Cratia est vi collig laxati tem LIBERSECVND VS. I5T Preces solitas excitaret, instantiam sua extendit. Cumq ue precare- sur attentius, subito circa mecliam noctem vissonem cernit, quæ eum fuxta hHetitio- nem propriam de statu polterorum sitorum hlenius edoceret. Nam monasteria sua ves hementilis dilatanda, nonnullosqhue piè vi- Garos continenter ag novit: neglectores etügm plurimos didicit, suamque salutem pem reis esse perdituros. hæc ille, qui satis apertè denuntiat ex maxima Mona- chorum multitudine, nonnullos, id est paucissimos, piè victuros,& sal- vandos; plurimos autem neglectu- ros,& salutem perdituros. Pergit deinde auctor,& visionem ipsam explicat: Vidit, inquit, sicut ipse narravit multitudinem Monachorum in valle quadam profunda sutis atqᷓ ue caligi- nosa consistere:& alios exinde velle con- scendere, nec valere, Juia occurrebant en advenso sibi, nec invicem dignostere pote- rant, nec de prosundo illo& tenebroso lo- co prorsus emergere. Alios autem Frustrà conatos præ lassitudine ruere, atque ad in- seros pervenire: alios autem facentes mi- serabili ac lacrymosa uoce deflere non- nullos vero cum maximo labore con scen- dere, quibus ascen sit ipso luæ protinus oc- currebat, in Jua constitiuti referebant Deo Eratias, quod evadere potuilsent. hæc est visio sancti Pachomii. Ex qua colligitur, primum principium re- laxationis Regularium esse cæcita- tem mentis, ut idem Pachomius in- L 5 terpreꝰ 152 DE GEM. COLVMB. terpretatur. Ideò enim dicitur mul- titudo Monachorum visa esse in val- le profunda, tenebrosa& caliginosa: quia multitudo ex monte perfectio- nis cecidit ad vallem profundam ni- miæ relaxationis, comitante eos caligine mentis: non enira duxit eos stella ad Præsepium Christi, id est, nõ traxit eos divina vocatio ad humili- tatem Christi sectandam; sed carna- lis sensus, qui mentem excæcat, duxit illos vel ad vitam commodiorem, cùm essent pauperes, vel ad honores ambiendos in Religione, cùm in sæ- culo non invenirent, qua via possent ascendere; vel alio aliquo humano consilio vestem sanctam induerunt, sed mores non mutaverunt. Et quid mirum, si multi vestem religiosam induunt,& mores religiosos non in- duunt, cùm non spiritus Domini, sed carnalis sensus eos ad Ordinem reli- giosum duxerit? Et unde contentio- nes pro præfecturis,& inimicitiæ ac rixæ in domo Dei, quæ est domus pa- cis, nisi quia plurimi non missi sunt Matth. ab eo qui dixit. Tollite jugum meum 22. super vos,& discite à me, quia mitis sum humilis corde? Quare si ii qui præ- sunt Ordinibus religiosis velint Or- dinem suum reformare,& ex valle ad montem ducereʒ oportet eos dili- gentissimè vigilare in exploranda vo- catione eorum qui habitum petunt, nec tantum verbis explorare inter. rogan- —31 rogat novi tifica in ex valle chor rim aleer qui i nove in Ol ascen sed alior prop gun b. vicen mici mici. Alt tum fatig feros in O. lum nem, sedte nul- val⸗ osaz Rio- ni- eos eos nõ nili- rna· uxit m, ores sæ· lent ano unt, juid sam n in· sed reli- tio- æ ac pa- ant eum sum oræ- Ox- alle lili- ILIBERSECVNDVS. 53 rogando, sed etiam factis exercendo novitios suos longo tempore in mor- tificatione passionum. Sed pergamus in explicanda visione Pachomii. In valle illa profunda quatuor Mona- chorum genera S. Pachomius vidit: primum est eorum, qui conabantur ascendere, sed impediebantur ab iis qui illis occurrebant, qui inter se nõ noverant. Hoc significat, non deesse in Ordinibus relaxatis, qui cupiant ascendere ad montem perfectionis: sed impediuntur malis exemplis aliorum, qui verbis& sactis à bono proposito resilire quodammodò co- gunt. Dicuntur autem isti non se in- vicem cognoscere, quia putantur a- mici& fratres,& sunt hostes& ini- mici. Alterum genus est eorum, qui mul- tum laborant in ascẽdendo, sed brevã fatigantur,& corruunt usque ad in- feros. Id verò significat, inveniri etiã in Ordinibus relaxatis, qui non so- lum cupiant ascendere ad perfectio- nem, ac plenã regulæ observantiamʒ sed ctiam incipiunt laborare in su- perandis tentationibus& extingu- endis concupiscentiis: sed victi anti- qua consuetudine, tandem resiliunt à bono proposito,& ad sempiternum interitum ruunt. Tertium est eorum,— jacentes gemunt ac plorant, id est, qui ne co- nantur quidem ad montem ascen- dere, 154 DE GEM. COLVMB. I dere,& cum exultatione cãtare can- mund ticum graduum; sed jacent in ster- ber 9 quilinio suo torpentes,& assiduè ge. dens; munt ac plorant, non peccata sua, sed sanct⸗ paupertatem, vel ignominiam, vel la- niam bores ad quos inviti à Præfeco co. iim O Zuntur. O vitæ genus miserabilel Isti omne sine divina consolatione affliguntur, nem? & sine bono merito laborant,& sic Ordir transeunt à labore ad dolorem,& à illi, mortificatione temporali ad mortem buché sempiternam: qui si vellent ea, quæ tue gr patiuntur inyiti, libenter pro Christo pectu patiʒ jugum suave& onus leve expe- biæ fe nirentur in terris,& ingens præmium im fi lucrarentur in cælis. — Iunru Quartum genus eorũ est, qui sexid, rum 1 & invicto animo aggrediuntur ascée. gna r⸗ onem de valle lacrymarum ad mõ- lat Le tem divinæ con solationis,& omnes m At norur difficaltates forti animo superant, ac tur, at tandem ad mortem uùsque, perfectio- ö genti nem vitæ sectando, perseverant. Istis pus 9 occurrit lux copiosa, quia paulatim Cath. purificatur cor eοrum à nebulis er- 5 nunt rorum.& cognoscitur veritas,& ve- erym. ritas liberat. Sic enim loquitur Do- quam Loan.d minus: Cognoscetis veritatem,& veritas gregis liberabit vos. qui enim purificante& sidue illuminante Bomino incipit intelli- 7* trum gere, nihil esse vere magnum, nihil prudé verè suave, nihil verè utile homini- ..—* cordi bus, nisi gratiam Dei in hac mortal vita,& in futura vitam æternam zli- beratur facile ab amore& timore mun- itim er- mundano,& ingreditur viam pacis, ber quam ambulat securus& gau- dens, donec perveniat ad civitatem anctam Ierusalem cælestem. Et quo- niam in ore duorum testium, præser- im omni exceptione majorum, stat omne verbum, placet addere visio- EIBENSECVNDVS. 255 nem S. Francifci, quam de progressu oOrdinis sui aliꝗ uando vidit, similem illi„ quæ demo nstra ta fuĩt Regi Na- buchodonosor per similitudinem sta- tuę grandis, cujus caput erat aureum, pectus argenteum, venter æreus, ti- biæ ferreæ, pedes partim ferrei, par- tim fictiles. In qua visione multa le- guntur de insigni perfectione primo- rum Patrum illius Ordinis,& de ma- gna relaxatione posterorum. Consu- I. ar. x. 28. lat Lector Chronicum Fratrum Mi-& 22. norum. Ex quibus omnibus colligi- tur, agendas esse gratias Deo cum in- genti lætitia, pro tot sanctis homini- dus quos Ordines religiosi Ecclesiæ Catholicæ pepererunt,& in dies pa- nunt;& simul etiam fundendas la- erymas copiosas pro deformatione, quam pasla est tam illustris portio gregis Ghristi.& simul orandum as- iduè Deum, ut conyertat corda pa- trum in filios,& relaxatos filios ad- prudentiam spiritualem& feryvorem. cordis patrum justorum. 156 DE GEM. COLVMB. EXI Itaqu B. VII. pastole suve v. De septimo fonte lacrymarum, qui est con. aliis sideratio sftatus sacularium. id est, explic Estat consideratio status sæcu- flos: laris; ex qua cõsideratione fons di con⸗ non exiguus lacrymarũ erum- acu pet. si attentè cogitemus, quales esse om debeant omnes Christiani,& quales min hoc tẽpore sint. Quales esse debeant turpit omnes Christiani, etiam si laici sint, Vtac. Scriptura docet, cũ affirmat eos san- Ap ctos esse debere, id est, puros& im- Cleri maculatos. quod enim sæculares Cle- Chrit ricis& Regularibus dicunt, Nos in qebe mundo sumus,& sæcularibus nego- I fori tiis implicamur, ideò sancti esse non& av⸗ possumus; ad vos pertinet vita spiri. bula tualis& sancta, qui de mũdo ad ser- Sir viendum Deo vocati estis; in aliquo jorur sensu verum est. Debent enimClericti 9¹ & Regulares majore sanctitatis per- Inni fectione præditi esse, quàm laici, qui seript conjugum, filiorum,& Reipublicæ 400 8. curam suscipiunt. Sed tamẽ ipsi quo- Hci que sæculares& laici sancti esse de. mun bent, si partem velint habere in Re- dilig gno Christi& Dei. Paul Primùm enim Apostolus Paulus in rum ipso principio Epistolæ ad Romanos, Deba Rom. u ita scribit: Paulus servus Iesu Christi, Iaco vocatus Apostolas, omnibus qui sunt citia Roma dilectis Dei, vocatis sanctis,&c. 2— 6 Itaque con- æcu- fons um- efsse iales eant sint, san- im- Ole- in ego- non iri⸗ ser- quo erici per- qui licæ uo- de- Re- 18 in nos, IIIBEREOCVNDVS. 187 Itaque sicut de se dixerat, vocatus 4— hastolus, id est vocatione Apostolus, lve vocatus ad Apostolatum: sic de aliis Christianis dicit, vocati sançtis, id est, vocatis ad sanctitatem.Id quod explicat clariùs in Epistola ad Ephe- Eph.7. sios: Elegit, inquit, nos in ipso ante mun. d constitutionem, ut essemus sancti,& im. Eph.; maculati.& infra: Fornicatio, inquit, Comnis immunditia, aut avaritia, nec mminetur in vo bu, ficur decet sanctosʒaut turpitudo, aut fultiloquium aut scurri- itas, quæ ad rem non hertinet. Hic cer- te Apostolus non alloquitur solos Clericos, aut Monachos, sed omnes Christianos, quos tam sanctos esse debere docet, ut non soluùm caveant fornicatione,& omni immunditia, & avaritia, sed etiam ignorent voca- bula talium scelerum vel flagitiorũ. Similia præcipit Princeps Aposto- lorum Petrus, cùm ait: Secundum eum, gui vocavit vos, Sanctum ipsi in amni conversatione sancti sitis, quoniam seriptum est: dancti eritis quoniam 660 Sanctus sum. Deinde non soli Cle- rici& Regulares debent exire de mundo,& non esse de mundo, nec diligere mundum. Scribit enim B. paulus omnibus Corinthiis, quo- rum pars maxima laicorum erat ciria hujut mundi inimica est Dei? Qui- cumque ergo voluerit amicus essè seculi hujus, 1Per.t Deberatis de hoc mundo exisse. Et S. 1Cor.9 lacobus, Nescitis, inquit, quia ami- Iac. 4. ö Is DE GEM. COLVMB. hujus, inimicus Dei constituitur. Sanctus quoque Ioannes non excipit laicos, Loa. a. vel sæculares, cùm ait: Nolite diligem mundum, neque ea qua in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Pa- Tris in eo. Deniq; Christus Dominus omni- Euc. 14 bus loquitur, cùm ait: Si quιe venit ad me,& non odit patrem suum,& matrem, & uvorem,& Felios,& Fratres,& sorores adsuc autem& animam siam, non po- resi meus esse discipulus. Odisse autem patrem„& matrem„& uxorem, & filios,& fratres,& ipsam etiam animam, id est, vitam, ad perfe- sola charitas est, quæ potest hoc ef · fcere, ut homo paratus sit ea ala. critate vitam amittere suam& suo- rum, ac fi eos odisset. Qupd ex- plicat Apostolus, cum ait ad Corin- thios: Tempus brewe est: reliquum ast; ut& qui habent uvores, tamquam non habentes sint;& ui Hlent, tamquam non flentes;& qui gaudent, tamquam non gaudentes;& qui emunt, tamquam non posoitdlentes; qui utuntun hoc mun- ddo zamquam non reTantur: Hraterit enim figura husus mundi. Hæœc enim verba eò tendunt, ut hominem expediant ab omni amoré minuùs ordinato erga uxores„& filios,& res omnes mundi hujus„ tamquam res caducas& fluxas, quas non de- cet pofleilorem suum impedire quo Cor./ ctam charitatem pertinet. Illa enim nunt arde ti sin . Ictus icos, ligere ant.Si 0 Pa- mni⸗ nit ad trem, rores, n po- tem me, tiam erfe 'nim cef· ala⸗ uo⸗ ex- orin- s 2 Non um udn leim nun- eterit nim m inus EIBERN. SECVNDVS. T5 minus promptissimus sit omnia- perdere„ ut vitam æternam lucri- faciar. Habemus igitur ex doctrina Spiri⸗ tus sancti, per os Christi& Aposto- lorum nobis prædicata, non soluùm Clericos,& Monachos sed etiam lai- cos ad hanc perfectionem obligari- ut sancti sint,& de mundo exiexint, & mundo& concupiscentiis ejus nuntium remiserint,& denique tam- ardenti charitate ferveant, ut para- ti sint propter Deum, personas con- junctas,& fortunas omnes,& ipsam vitam libenter exponere, ac si ista vel sua non essent, vel odio prose- querentur. At quot sunt homines sœculares & laici qui ista intelligant, vel de istis serid cogitent, ne dicam opere compleant? Vix probati Sacerdotes & Monachi ad ista pertingunt. quid igitur à populo, à mexeatoribus, ab opificibus„ à rusticis expectabi- mus? Apostolorum tempose multii Cer erant infirmi, multi imbecilles, mul- 10er⸗s ti, quibus lacte opus erat, non solido cibo,& tamẽ pane vitæ alebãtur quo- tidie,& intuebãtur heroica exempla Sanctorum. Quid ergo de tẽporibus nostris dicere põterimus, quãdo ma- gna pars populi, semel per annũ Cor- poris sacri aluntur cibo,& rarissimꝰ cernunt exempla Sanctorum: Sed quid opus est argumera cõquirere, ur. -1preo⸗ 160 DEGEM. COLVMB. probemus vitam multorum sæcula- rium hoc tempore lacrymarum fon- tibus esse plangendam? An non cer- nimus quotidie homicidia, furta, sa- crilegia, adulteria, perjuria, detractio- nes, dolos, fraudes? Quid dicam de luxu, de pompis, de operibus diabo- li, quibus renuntiavimus in Baptis- mo? Quid de multitudine seortorum sive meretricum, quibus plenus est mundus? Certe in Lege veteri dictum erat: Non erit meretrix de filiabus Israel, nec scortator de nliis Israel.& Apostolus 23— or.sclamat: Lollens ergo membra Christi, Faciam membra meretricis? absit,& ta- men istæ sordes, ista turpitudo, iste teterrimus fœtor in medio Christia- ni populi longe lateque occupat o- mnia. Ex Episcopis& Sacerdotibus mul- tos novimus ad eam vitæ sanctitatem pervenisse, ut mererentur publico Ecclesiæ testimonio inSanctis nume- rari, nec pauciores scimus ex Regula- ribus diversorum Ordinum ad ean- dem gloriam pervenisse. Ex laicis tam raros novimus publico Ecelesiæ judicio Sanctos declaratos, ut vix unum aut alterum, in singulis majo- ribus provinciis, demptis Martyti⸗ bus, in historiis legamus. Nostris certè temporibus partim ex Episco- Ppis, partim ex Regularibus, numera- mus non paucos Catalogo Sancto- rum adseriptos;& non pauciores ita mira· EE E. 4 tatem iblico ume- egula- ean- laicis elesia It vix majo- urtyri- ostris visco- nera· ncto- es ita mira· EIBER SECVNDVS. 16. miraculis florent, ut sperandum sit: brevi gloriam eamdem assecuturos- De sæcularibus& laicis mirum silen- tium. Vtinam ista consideratio im- pelleret Reges& Principes, ut sanctũ Ludovicum Francorum Regem, san- ctum Casimirum Regem Poloniæ, sanctum Eduardum Regem Anglo- rum,& sanctum Stephanum Regem Hungariæ,& alios similes imitari cu- perent, atque ad celsitudinem glo- riæ, omnium longe maximam, aspi- rarent! Vtinam privati homines laicã vitam legerent,& mores imitarentur lancti Homoboni Cremonensis, quĩ cum esset alligatus uxori,& pater fa- milias, sie tamen vitam integrè pie- que traduxit, ut ab Innocentio III. Põtifice sapientissimo, inusitato mo- re, statim ab obitu beatus& sanctus declaratus fuerit. Sed ista magis oꝑ · tanda, quàm speranda sunt. Proinde Ecclesia instar columbæ- pro omnibus gemat,& ad exemplum Annæ matris Samuelis sterilitatem suam, præsertim quoad laicos, largis- simo fletu omnipotenti Deo com- mendet: potens enim est Dominus, non solum facere ut sterilis pariati Reg. plurimos, sed etiam, ut filii Abrahæ en lapidibu suscitentur. 2 Luc 3• 462 DE GEM. COLVMB. AP. VIII. De octa vo fonte lactymarum, qui est con. Iideratio miseriarum generis humani. Eploravimus hactenus mise- 598— spirituales Ecclesiæ,& præ- cipuarum ejus partium. Sequi- tur nune, ut consideremus miserias temporales generis humani, quæ communes sunt Ecclesiæ cum aliis hominum congregationibus. Tres esse videntur miseriæ toti hu· mano generi communes, omnibus notæ, morbus, paupertas,& servitus sive subjectio. Sed aliæ tres sunt mi- seriæ majores, quas pauci arbitrantur esse miserias, bona valetudo, ubertas opum,& imperium, sive splendor honoris& dignitatis. Ex his omni- bus, si attentée considerentur, copio: sus fons lacrymarum compassionis erga proximum aperietur. Morbus, res est omnibus nota, vel proprio experimento, vel alieno. Se- des morborum sunt omnia membra corporis humani. temperamentum enim humani corporis, tam est à summo Opifice variis instrumentis 5 quasi machinis instructum& or- natum, ad multa& varia opera exer- æenda, ut difficile sit illud diutiùs in- tegrum& incolume conservare. Et guidem Deus, initio conditionis hu- manæ, L man. supe quo imo perar meri admi & me pus! cond mort dic er to ce comes ＋. a ment pulve nlia e hom datu minu quar be 1 dicit liflir ve e bus 9 na cq qua bet COrr mat 10s g tos duci bra tum ast à ntis LIBENSECVNDVS. 162 manæ, adjunxit naturali operi suo supernaturale quoddam præsidium: quo manente, dissolvi non poterat, imò etiam neque lædi, naturale tem- peramentum corpoxris humani: sed merito primi peccati, sublatum est admirabile illud præsidiũ, quo mors & morbus arcebatur:& rediit cor- pus humanum ad naturalem suam conditionem,& sic aper ta est janua morti,& morbis innumerabilibus. dic enim Deus homini recens forma- to comminatus est: Quocumque die Gen. 2. comederis de vetito pomo, morte morie- u. ac deinde cùm comedisset; Me- mento, inquit, quia pulvis es,& inSen.3 Quits D pulverem reverteris. Hinc cæperunt om- nla elementa,& omnia animantia, hominem vulnerare. Sol ipse, qui datus erat ad vitam non solum ho- minum ,‚ sed omnium viventium- quam multos, nimio suo calore, sæ- pe lædit in parte nobilissima, quæ dicitur caput? Aer elementum mol- lissimum, quot noxios vapores, 11 ve exhalationes admittit„ ex qui- bus exorti multiplices morbi huma- na coxpora turmatim invadunt? A⸗ qua non paucos homines, vel absor- bet& suffocat, vel nimio humore coxrrumpit. Terra ipsa, jam non mater, sed noyerca, spinas& tribu- los gignit, qui punctionibus mul- tos lædunt; herbas venenatas pro- ducit, quæ humore noxio plurimos M.3 inter⸗ ＋.64. DE GEM. COLVMB. interficiunt. Animantia verò, quam- vis hominis imperio subjecta, sæpe re- bellant,& aut unguibus, aut corni- bus, aut dentibus, aut calcibus, aut ctiam solo flatu homines multos vel graviter ægrotare, vel etiam vitã cum morte commutare compellunt. Ipsi etiam homines inter se bella gerunt, vulnerant, occidunt. Nec solùm ho- stes ab hostibus, sed etiam amici ab amicis gravissima tormenta pati co- guntur. Iudices enim, cùm scelera- tos, sive flagitiosos, sive facinorosos membrorum distorsione vel distra- ctione, ustionibus, flagellis, Iinguæ vel manuum præcisione, aliisqᷣue tor- mentis puniunt; id faciunt, non ut hostes aut inimici hominum, sed ut hostes& inimici vitiorum, ut emen- dentur, si emendari possunt; sin mi- nuͤs, ut desinant nocere innocenti- bus. Itaque non odio personarum, sed amore boni cõmunis ista faciunt. Denique Medici quot tormentis ve- xant ægrotos, quos tamen diligunt, & salvos esse cupiunt? Certè reme- dia, quæ Medici adhibent ad morbos curandos, sæpè sunt ægrotis magis molesta, quàm morbi. Ex his intelligi potest, quanta sit multitudo in hac lacrymarum valle ægrotorũ, languentium, ejulantium, vociferantiũ. Multi laborãt pedibus, multi capite, multi ex oculis, multi e auribus, multi ex pectore, multi ex I. ex sto ti ext affect platei parati ropr Mten rum cujus magn dorur Quid tam ii nisi m sione home tia Sa dem] tre, ul ter no/ beret do co proxi langu ricore comn Deo fectò mas f ritati: kriger bis e de ess- aquæ det n LIBER SECVNDVS. 165 ex stomacho, multi ex renibus, mul- ti ex tibis, multi toto corpore malꝰ affecti jacent in xenodochiis, vel in plateis, vel in campis; quorum com- paratione, pauci sunt qui jacent in propriis domibus,& lectis. Itaque videtur mihi magna pars orbis terra- rum similis esse probaticæ piscinæ, in cujus porticibus jacebat multitudo magna languentium, cæcorum, ari- dorum, expectantium aquæ motum. uid enim expectare potest aliud tam ingens languentium multitudo, nisi motum lacrymarum ex compas- Loa. 5. sione fraterna? Nam si verè omnis Vuc.20 homo proximus nostex est, ex senten- tia Salvatoris; imò& frater, ex eo- dem patre Deo,& eadem terra ma- tre, unde invocamus,& dicimus, Pa- rer noster, qui es in cælie an non de-Mar.6 beret unusquisque nostrùm aliquan- do cogitatione lustrare multitũdinẽ proximoxum,& fratrum nostrorum languentium,& ejulantium, ac mise⸗ ricordiam implorantiumʒ& ex corde commendare cum intimo gemitu Deo omnes, qui ejusmodi sunt? Pro- fectò exaudiret pius Dominus lacry- mas filiorum suorum, ex fonte cha- ritatis profluentes,& illis quidem re- frigerium aliquod largiretur,& no- bis etiam boni operis merces non de ⁊sset. Si enim, qui dederit calicem aquæ frigidæ proximo suo, non per- det mercedẽ fuam: multo magis, qui dan. M 4 dede- 1266 DE GEM. COLVMB. dederit calicem aquę calidæ, id est, la- erymarum ex fornace charitatis pro- deuntium„ non perdet mercedem suam. Neque hoc dico, quasi lacry- mæ sufficiant, quando possumus visi. tatione, exhortatione, eleemosynis miseros adjuvare. De multitudine tantum absentium locuti sumus, quibus nisi oratione& lacrymis ad- esle non poflumus. Veniamus ad alteram calamitaté. Paupertas non minor fortasse cala- mitas est, quam ægritudo. Certè Sa- piens à Deo petebat: Mendicitatem,& clivitias ue decleris mihiʒ tribne tantim ciut meo necessaria. Durissima res est, cùm adest necessitas eibum capiendi, aut nuditatem cooperiendi, aut sub tectum ob injurias cæli aut alia im- minentia pericula secedendi, ab alio- xum misericordia& voluntate pen- dere.Et quot sunt ejusinodi homines miiserabiles super terram? planè in- mumerabiles. Id verò tribus de cau- sis accidere solet. Primum ex avaritia, vel effusione divitum:deinde ex vanitate,& incu- ria pauperum: postremò ex modica, vel nulla fiduciatum pauperum, tum divitum„in providentia& charitate Dei. Ac primùm divites avari imme- mores præceptorum omini atque IAlius præcipue, quo jubem ur diligere proximum, sicut nos ipsos, recon- dunt quæ paupexibus—.—1 fue · pro y Iriie. cons mar des in,u 8² sim 95 e⸗ pria mu— est 07 ss pen- nines le in- cau- sione neu- dica, „tum itate ame- ttque igere con- enda fue· 0 LIBER SECVNDVS. 167 fuerant: divites autem prodigi dila- pidant bona sibi à Deo credita,& ef- fundunt in meretrices, in comessa- tiones, in vanitates, in pompas hu- jus mundi, quibus in Baprisino re- nuntiaverant, in vestes pretiosas,& plurimas, ac per hoc supervacaneas. Vnde fit ut ni hil relinquatur paupe- rum necessitatibus. Deus enim pro· videntia sua semper producit ex terra fructus tantos„ quanti hominibus omnibus,& cunctis bestiis abundè sufficiunt. Sed avaritia, vel effusio paucorum facit, ut pluribus desit, un- de sustentari queant.Sed audiamus quid sancti Pa- tres de hac divitũ avaritia, vel effu- sione dicant. Sanctus Basilius Oratio- ne ad divites in illud Euangelii, De- ruam horrea mea: Ar tu, inquit, nonne soliator er, qui quæ dispen sanda accepisti, pro pria reputaspest panis famelici, quem t1a tenes: nucli tunich, quam tu in coucla vi conservas e discalceati calcetus, qui apud te marcéscit: indigentis argentum, Ouod post sidles inhumatum, quocirca rot pauperibus in uriam fcis, quot dare valeres. San ctus Ambrosius Serm. octoge- simoprimo, Sed ais, inquit, quid injustu Most cùm aliena non invadam, propria di- genter servem O impuclens dictum] pro- hria dicis? quætex quibus recõditis in hunc mundum detulisti?& infrà: Non minus Ncriminis habenti tollere, quam cùm posg. ss c abundes, indigentibus denegare. M 5 San- ac vivere commode 168 DE GEM. COLVMB. Sanctus Hicronymus in Epistola ad Hedibiam quęstione prima, Si plus, inquit, habes, quam tibi ad victum vesti- rumque necessuri um est, illud eroa,& in illo debitricem esseè te noverin. sanctus Ioannes Chrysostomus Hom. 3 4. ad populum Antiochenum, Numq uid inquit, grave quidpiam& o- nerosium à no bis requirit: neceßitatem ex- redentia vult nos Facere necessaria;& qua nequidquam& inutiliter reposita sunt, hec vn lt bene distribui.& in fra: Tuarum, inquit, rerum es; homo, dispensutor, non minus quam qui Ecclesis bona dispensat. & infra: Non ad hoc accepisti, ut in deli- eias absumeres, sed ut in eleemo synam e- rogares; numquid enim tua posßicdes i·‚Res pauperum tibi sunt creditæ, sive e labori- bus justis, sive er hereditate paterna poslin leas. hæc ille, qui de superfluis loqui- tur, non de iis quæ ad personam vel familiam necessaria sunt. S. Augustinus in Psal.14 7. Supersiu inquit, Aiviti, neressaria sunt pauperi:res aliena pofbidentur, cum supexfiua posfiden- zur. Ideim auctor in homilia 8. ex lib. 50. homiliarum sic loquitur: Desert iibi Deus honorem,&quasi tibi dicit: Prior de communi tolle, quod siulficit neceflitati- bus domis tus; quod reliq uum ent, da Christo. Denique idem in Tractatu quinquagesimo in Ioannem, Tibi, in- quit, supexflua sunt, seꝝ Domini pedibus (pauperibus) necesaria sunt. Sanctus Lco Sermone quinto de col⸗ scian: mus est, e comm centes bi pri Sar drag chie N fund. vos dive res s⸗ 84 bus« qui s ure Item decin perib tum se te sent plac im. LIBER SECVNDVS. 169 x collectis, sic ait: Etiam terrena& corpo- reæ facultates eæ Dei largitate hroveniũt, ut merito rationem eorum quæsiturus sit, que, non magis poßidenda, quam dispen- sanda commisit. Sanctus Gregorius tertia parte Pa- storalis curæ, admonitione vigesima secunda, Admonendi sunt, inquit, qui nec aliena appetunt, nec sua largiuntur, ut seiant sollicite, uod æa de qua sumpti su- mus cunctis ho minibus terra communis est,& idcirco alimenta quoq; ue onnnibus communiter profert,& incassum se inno centes putant, qui commine Dei munus si. bi pri vatim vindicant. Sanctus Bernardus in Epistola qua- dragesima secunda ad Henricum Ar- chiepiscopum Senonensem, sic ait: Nostrum est, pauperes clamant, Juod ef. funditisʒnobis crudeliter subtrahitur, quod vos inaniter evpenditis. Hæc ille. Neque diversam doctrinam tradunt Docto- res scholastici meliores in scholis. Sanctus enim Thomas, qui omni- bus eminet, sic loquitur: Rer, quas ali- 2350 qui superabundanter habent, ex naturali art. 3. jure debentur pauperum sustentationi. Item infra, Dominus, inquit, non solum Leer decimam hartem, eed omnia aupersiua pau-1. 3 4. peribus jubet erhiberi. Deniqʒ in quar- 3. sent· tum sententiarum, hanc eamdem es. 2.— se testatur communem Theologorũ sententiam. Hæc breviter adducere placuit ex doctrina sanctorum doctis- i morumque Fatrum ne quis existi- maret, 170 DE GEM. COLVMB.. maret, me nimis rigidè ac severe de tius ar communicandis opibus cum paupe- paseit ö ribus esse locutum. runt Sed non minùs pauperes ipsi, sæpe quæ n causa sunt egestatis suæ,& suorum. modo quod enim luerantur per hebdoma- quos dam laborando manibus, interdum per Sp festis diebus totum consumunt lu- tavit, dendo,& bibendo in tabernis. Dein- que 4 de, quasi ꝑudeat eos conditionis suæ?, bitꝰEt & dedignentur Christum pauperem præpa Cor. d iĩmitari, qui propter nos ęgenus factus laria est, clum esfet dives; conjuges suas sericis gabit vestibus induunt:& quod satis esse est, p potuisset victui moderato,& simpli- non ci amictui; totum consumitur in ve- etiam stibus pretiosis„& ostentatione va·- enim nissima. sanct Sed causa præ cipua cur multi pau- Facile peres misera necessitate confician- paupe tur,& multi divites pecunias suas re- tur, condant,& malint fame sitique cru- ea. r ciari, quam cumulum pecuniarium- àaDee diminuere ʒ illa est, quia non confi- num Eph.a dunt in Domino, qui dives est in miseri- perta cordia. Et verè mirabile est, quòd Do- quan Mat.6. minus apud Matthæum certissimis tas, & clarissimis rationibus& similitu- malu dinibus demonstravit, Deo Patri cu- tiæ n ram esse de nobis,& nihibnobis ne- tum que ad victum neque ad vestirum divit posse deficere, si confidamus in eoʒ& Rurf tamen tam paucis persuaserit, qui- Deu bus dogmata altissima& difficillim salte persuasit. Quĩd certius aut eviden. scerip tius LIBENSECVNDVS. 17T dius argumento illo Domini, Si Deus Luc. 12 pascit volatilia cæli, quæ non se- rtunt neqʒ metunt,& vestit lilia agri, quæ non laborant neque nentʒ quo- modo non magis hominibus illis, quos ad imaginem suam creavit,& per spiritum sanctum in filios adop- tavit, omnia ad vitam,& victum, at- que amictum necessaria suppedita- bitꝰ Et si Deus istis Regnum cælorum Præparavit, quomodo interim neces- faria ad vitam transigendam dene- gabit? Denique veritas explorata est, posse Deum, si velit, in momento non solum necessaria providere, sed etiam locupletare mendicum. id enim disertis verbis docet Spiritus sanctus per Ecclesiasticum, cum ait: Facile est in oculis Dei subito honestare Ecc. a0 pauperem. Vbi per honestare, intelligi- tur, locupletare, ut habet vox Græ- ca. nam in eodem capite legimus, àDeo esse vitam& mortem, bo- num& malum, honestatem& pau- pertatem. ubi opponunt ur tam- quam contraria honestas& pauper- tas, ut vita& mors,& bonum& malum. Significantur autem divi- tieæ nomine honestatis, quia honora- tum& splendidũ faciunt hominem divitiæ, vilem& despectum inopia. Rursum veritas explorata est, velle Deum amieis suis in se cõfidentibus, saltem necessaria providere, cùm seriptum sit: Non e,t inopia timentibus Pr. 33. eum PI 36. Eccl.8 172 DE GEM. COLVMB. eum.&: Non vidi fustum derelictum nes semen ej us quærent panem.&: Scitote, quia nullus speravit in Domino- con- fusus est. E quibus duabus sententiis manifeste colligitur, præcipuam cau- sam, cur tam multi pauperes misere pereant, esse quia non confidunt in Beo, sed in astutia sua. Verùm non ideò fraterna charitas continere de- bet aut manus à largiendo quibus otest, aut oculos à lacrymis apud P Deum fundendis pro quibus nõ po- test. tanto enim magis multitudo propè infinita mendicorum miseri- cordia digna est, quanto plurimi eo- rum nõ solum laborant penuria cor- poralium bonorum, sed etiam penu- ria fidei,& fiduciæ,& cognitionis Dei Patris optimi,& amantissimi,& sapientissimi,& omnipotentissimi. hæc enim spiritualis inopia digna est lacrymis compassionis multò magis, quam omnis summa& extrema mẽ: dicitas corporalis. Restat miseria tertia, quæ est abje⸗ ctio servitutis, præ sertim illa, quæ est mancipiorum, quæ parum diffe- runt à jumentis. omnis quidem ser: vitus miserabilis est, cùm omnis ho- mo nascatur liber,& libertatem re- bus omnibus anteponat: sed man- eipiorum, quæ damnantur ad trire- mes, velad metalla, vel ad molam vertendam, vel ad pugnandum ad destias, vel ad alios ejuldem generis labo⸗ citate cœpe rit Ia debe LIBER SECVNDVS. 173 labores, infinita propemodum mise- ria est:nam instar jumentorum omni requie ac refrigerio carent,& ad con- tinuos gravissimosque labores verbe- uübus adiguntur;& interim pascun- tur pane angustiæ,& aqua tribulatio- nisjac demum adhuc viventes quam- dam quasi gehennã, non apud infe- ros, sed apud superos patiũtur.Et ta· men homines sunt,& sæpè innoxii sunt,& noxiis tamen servire cogun- tur. Certè si quis mentis cõsideratio· ne orbem terrarum lustraxe voluerit, & attentè tam intolerabilem infeli- citatem fratrum suorum perpendere cœperit; non poterit, etiamsi volue- rit lacrymas continere; sed nec velle debebit, si pius sit„& communi Domino tam ingentem ærumnam& calamitatem commendare,& sacri- ficium compassionis immolare vo- luerit. Venio nunc ad alias tres ærumnas contrarias superioribus, valetudinem bonam, divitiarum copiam,& impe- tii potestatem. Et quidem non am- bigo, tria ista bona esse, addo etiam esle dona Dei,& posse cum pietate cõsistere,& ad sempiterna bona pro- merenda utilia esse posse non nego. Sed ea de causa interx miserias nume- randa esse censui,& miserias tri- bus superioribus graviores& majo- res affirmare non timui, nec timeo: quoniam ad vitam æternam„ ue² um- 14 DE GEM COLVME. summum bonam est,& finis ad quem ereati sumus, obtinendam& allequendam, magis impedit ali⸗ quando sanitas, quàm ægrotatioʒ di- vitiæ, quam egestas;& imperii pote- stas, quam servitutis abjectio. Con- fer sanitatem cum ægrotationeʒ qui benè valet, rard meminit Domini sui, ut quo non multum egere vide- tur; promptus est ad peccata, præ- sertim carnalia perpetrandat exultat, ludit, jocatur, tripudiat; dulce illi est comedere, bibere,& dormire; grave& amarum orare, jejunare,& vigilare: contraægrotus, qui vel de. cumbit in lecto debilis& dolens, vel- cum doloribus& mæœroxibus lucta- tur„ non cogitat de voluptatibus, neque de conxviviis, ac multo minus de ludis& jocis; sed de miseria vi- t præ sentis,& de gloria vitæ futu- rœ, de vicina morte, de ratione red- denda Deo, etiam de verbo otioso, proinde non solum multa peccata nõ committit, quæ sanus fortè commit- teret; sed etiam multa bona opera facit quæ sanus fortasse non faceret. ö Seribit sanctus Gregorius in libro aduarto Dialogorum„ suo tempo re fuisse Romæ quemdam virum nomine Servulum toto cor pore pa- ralyticum;& quamdam piam fer minam nomine Romulam, simili morbo ad: multos annos laboranté. De Seryulo dicit, eum sic paralysi 930 Vad & ali⸗ di⸗ Ote- on- qui nini ide· præ- Itat, e illi nire; Ide- , vel. ucta⸗ bus, inùs ia vi- futu- red- i0so, ta nõ mit- pera eret. libro npo lrum pa- H— imili antẽ. usq; ad Adetrimenta membrorum Facta fuerunt in- LIBER SECVND VS. 175 ad mortemlaborasse, ut numquã pos- set, xel ex lectulo surgere, vel manũ ad os ducere, vel in latus aliud declina- re. De Romula pariter affirmat, eam in lectulo omnium membrorum officio destitutam longo tempore jacuisse. Quantam autem segetem virtutum & meritorum utrique attulerit tam diuturna& tam vehemens ægrota- tio, idem Gregorius demonstrat ex divinis signis, quæ in utriusque mor- te claruerunt. Nam in obitu Servuli seribit„ Angelorum cantus in ejus morte auditos,& statim à morte f grantiam miri odoris subsecutam. etiam in morte Romulæ, refert, pri- mum apparuisse in ejus cubiculo cã- didissimam lucem,& simul odoris suavissimi fragrantiam cælirus emis- sam, ac deniq; duos Angelorum cho- ros alternatim canentium ante fores cubiculi auditos. Et unde obsecro- tam singularia privilegia paralyticis istis exhibita? certè non aliunde, nisi quia diuturna& continua illa para- lysis procul arcebat omnem peccandi riam uberem exercendæ pœnitentiæ, & vacandi per jugem orationemDeo, & sibi. Ipsa, inquit Sanctus Gregorius, ö oc casionem,& simul præbebat mate- erementa virtutum. quia tanto sollici ad tusum crationit evercuerant. quanto& aliudâ quidlibet agere nequaquam vals. bent. Qudd ũ narrare inciperem co- N. ö xum- 176 DE GEM. COLVMB. rum exempla, qui per occasionem æ- grotationis ad Cor suum redierunt,& de mundi amatoribus amatores Dei, &e de peccatoribus sancti facti sunt, nullum finem narratio inveniret. Est enim corporalis morbus quasi fla- gellum salutare, quo Deus uti solet ad convertendos peccatores, juxta il. 5f. 77. Iud Psalmographi: Cii occideret eos, ua- rebant enm; E reverte bantur,& diluculo 13.28. Yeniebant ad eum.& illud Isaiæ: Tan- tummodo sola vevatio intellectum dabit audlitui. Siquidem, ut plurimum, qui lani& vegeti sunt, audiunt sæpeà concionatoribus multa de morte, de judicio, de gehenna 3 sed non vi- dentur intelligere quid sit quod di- citur, cum nulla subsequatur mo- rum emendatio. Sed cum Deus ve- Rare hominem morbo aliquo gravi aut letali vulnere incipit, tum vexa- tio dat intellectum auditui. Incipit enim ægrotus serio cogitare de mor- te, de judicio, de gehenna;& sæpꝰ corporis ægrotatio parit animæ sani· tatem. Quid jam de divitiis dicam? di- cuntũur illæ quidem ab hominibus bonæ,& expetendæ,& augendæ. Sed Spiritus lanctus, qui est Spiri- tus sapientiæ& intellectus, tam gra: vem tententtam in libro Dei verissi- mo atque certissimo, contra divites &divitias protulit, ut hotrori mihi ig eam reterre. næ- It,& Dei, unt, . Est fla- solet ta il⸗ Iue- uculo Tan- dabit „Qui epeà e, de n vi- d di- mo- 8 ve- gravi sexa· cipit mor- spꝰ sani· di- nibus ndæ. Spiri- gra- exissi· ivites mihi ö LIBER SECVNDVS. 177 In libro Proverbiorum sic legimus: Duo roga vi te, ne deneges mihi antequam prov. moriar: mendicitatem,& divitias ne de- 30. deris mihi; tribue tantum victui meo ne- cessaria. Qui hæc loquitur, de se dixit paulò ante? Visio quam locutus est vir. cum quo et Deus„ G. qui Deo secum morante confortatus ait. Itaque qui lo- quitur verba illa,& qui obnixe ro- gat„ ut divitia sibi non affluant; non est aliquis stultus, vel imperi- 5*— ius„ sed vir illuminatus à Deo, & sapientissimus. Quis ergo sapiens audeat petere à Deo divitias, aut eas magno labore conquirere, ne dicam per fraudes aut injustitiam eas sibi comparare? Ecclesiasticus scriptor et- iam sapientissimus,& spiritumDei in seribendo habens, ita pronuntiat: Si dves Fueris, non eris immunis& delicto. Quam gravis,& quàm tremenda hæc sententia estꝰ quis cupiat divitias, que tantam habent cum delicto, id est cum inimicitia Dei, conjunctionem? boterit quidem aliquis dives esse,& simul Dei amicus esse, ut fuit Abra- ham,& Isaac,& loseph,& David: sed tanta est proclivitas diviti ad de- lictum, ut Sapiens absolutè pronun- tiaverit: Si dives fueris, non eris immunis Adelicko. quia videlicet divites facilè superbiunt, facilè contemnũt paupe- les, quamvis se melioresʒ facilè negli- gunt da re, quod sup erest, egenis; fa- Ecc.ir. in elle consumunt divitias in explendis N 2 cu- 17 DE GEM. O OLVMEB. cupiditatibus suis; facile cupiunt in- sano ardore fieri ditiores,& per fas & nefas congregare divitias. Domi- nus in Euangelio miraculo compa- ravit divitum salutem, cum ait. Faci- lius est camelum per foramen acus transi. re quam divitem intrare in Ragnum cælo- rum. Atque hujus sententiæ tremen- dæ tres testes habemus omni exce- ptione majores, Mattheum, Marcum, & Lucam, scriptores Spiritu sancto dare. plenos: Erit igitur aliquis vir prudes, Lac. qui tanto periculo salutem æternam 13. suam exponere audeat? At, inquies, divites Dominus vocat eos qui amant divitias,& qui habent ad ruendum eis, non ad erogandas in usus neces.- sarios& piosꝰ Ita est, sed quam pauei sunt hujusmodiꝰ Ideo saltem ob rari- tatem, rectè comparata est miraculo salus locupletum. Idem Dominus, sancto Luca teste miseros divites ap- Luc.6. Pellavit, cùm ait: Verumtamen va vobiz divitibus, qui habetis consolationem ve- Feram. Illud enim ve, miseriam cala · mitatemque designat,& opponitur voci beatus, quæ felicitatem significat- Et quoniam divites saturari folent ci- bis delicatis,& inde jucundam ac læ- tam vitam ducere; subjunxit Domi- nus: Va vobis, qui sarurati Mu, uia esu. ietis. Væ vo his, ui ricletis nune, Quia lu- gebitis Vebitit. En, quid sentiat Ma- gister Deus de bono divitiarum. Is Iui divitias fecit,& qui scit omnium optime rant divit: tiat, e est, q tioni cand li08, libet nim 3. LIBERSECVNDVS. 179 iin.¶optimè quid in se habeant, egenus& er fas Feerera esle voluit,&pronuntiavit per omi- ecretari um suum, Væ divitibus:& per mpa· eundem, Beati pauperes.& exit adhue Faci- homo Christianus, qui perditè divi- ranst. tias amet?& erunt homines Christia- celo⸗ ni, qui divites beatos esse judicent,& men⸗ non potius eorum sorti misereantur, exce·& pericula ipsorum defleant? cum, Sed audiamus PaulumApostolum, ancto qui raptus in tertium cælum, novit udẽs, omnium optimè, quæ sint vera bona, rnam& utrum divitiæ magis conferant ad juies, salutem, quàm impediant iter salu- mant tis. Hic in Epistola priore ad Timo- ndum theum, ita seripsit: Qui volunt di vrtes 1. Tica. neces: feri incidunt in tentationem,& in laque- pauci umn diaboli,& desideria multa inutilia& brari- nociva, quæ mergunt homines in interitum raculo perditionẽ. Non loquitur de illis qui ninus, divitias habentz& illis imperant, eas- tes ap· que sibi subjiciunt, ac insumunt in o- vobin peribus Deo placitis, qui pauci sunt; em ve. led de iis qui volunt divites fieri, id Vcala- est, qui divitias amant,& ideo sem- onitur er eas conservare& augere deside- uficat. ĩant,& quasi servi& mancipia sunt sent ci- divitiarum. De his Apostolus pronun- ac læ-¶tiat, quod incidant in tentationem, id Domi- est, quod sint expositi magnis tenta- nia esu. tionibus ambitionis, luxuriæ, vindi- nia lu, candi injurias, deprimendi adversa- at Ma·¶ lios, per fas&nefas obt inendi quod- m. Is libet, quamvis non liceat. ad hœæc e- nnium nim omnia aprissima instrumẽta sunt N3 pecu- 130 DE GEM COLVMB. pecuniæ. Et quoniam nimis difficilè est, tam graves tentationes superare, pronuntiat secundo Apostolus, quod divites incidant in laqueum diaboli: quicumque enim tentationi cedunt, hoc ipso captivi efficiuntur diaboli, atqʒ ad ejus imperium moyentur, ut canes illigati catenis. Et quid misera- bilius, quam diaboli, hostis crudelis- simi„& numquam mitescentis esse mancipiumꝰ Tertid addit Apostolus, divitem sic à diabolo illigatum,& la- queo ejus ac rete constrictum, non so- lum permanere in præ sentibus scele- nibus, sed quotidie concipere nova desideria scelerum grayiorum, partim inutilium, partim noxiorum. Inutilia enim sunt desideria vanitatum, pom- arum, ludorũ; noxia vero de Ideria adulteriorum, homicidiorũ, defectio- num, rapinarum,& aliorum id genus scelerum& slagitiorum, quæ sine ru- bore& sine timore ab Pis diaboli mancipiis perpetrantur. vnde postre- mo, ex Apostoli sententia, demergun- tur, qui ejusmodi sunt, in interitũ& perditionẽ: in interitũ videlicet sem· piternum, per quem perdũtur omnia bona præterita, ræsentia,& futura. Quæ cùm ita int manifestum est. abundantiam divitiarum similem es- se non flatibus prosperis ventorum, qui ducunt ad portumʒ sed ventis cõ⸗ trariis,& furentibus, qui tempestates excitant,& longe abducũt ã 2& aπì- gnita deors vic Alti rem; hoc Eccl pote Lis, & di subd iti Aud sus e Horr judi. Exig kente. ＋ Hcilꝰ rare, juod boli: lunt, boli, ＋, ut sera⸗ deli.- ĩ esse olus, & la- n so scele- nova artim utilia om- eva ectio- genus ne ru· iaboli ostre- rgun- itd& t sem· mnia tura. m est. m es· orum, tis cõ- states tu,& facto LIBENSECVNDVS. X81 facto naufragio demergunt navem cum vectoribus in abyslum& perdi- tionem. Quis igitur negaverit divites miseros esse,&misericordiæ lacrymis deplorandos,& Domino Deo nostro cum gemitibus assiduè commendan- dos? Restat imperium& potestas, qua u- na re maximè se jactant& esterunt homines, quasi jam supra sortẽ mor- talium ascenderint. Sed ista ĩpsa po- tentia, quo altiùs evehit, eo periculo- sius minatur præcipitium: sic loqui- tur S. Bernardus ad Eugenium suum, cum en humili Monacho summus dontifex factus esset:(onsscdero gradum, EPitt- casiim vereor: considero fustigium di-- gnitatis,& intueor Faciem 40fi jacentis deovsiom. Attendo celsitudinem honoris,• vicino pericalum reformido.& infrà: Altiorem locum surtitus es, sed non tutio- remz siablimiorem, non securiorem. Atque hoc idem de omnibus gradibus, sive Ecclesiasticis, sive temporalibus, dicĩ potest. Omnes enim, qui præsunt a- liis„ in periculo magno versantur, & dignisiimi sunt, ut omnes eorum subditi, sexio,& non sine magno ge- mitu divinum eis implorent auxiliũ. Audi enim quàm terribiliter adver- sus eos intonet Spiritus sancti tuba: Horrendè,& cito apparebit uo bis: quoniam Sap. en judicium durifimum his, qui prascunt: fiet. Exiguo enim conceditur misericordia: po- teutes autem potenter tormenta pa ientur. Nen 2182 DE GEM. COLVMB. Non enim subtrahet personam cujusq; uam Dause, nec verebitur magnitudinem cu usa guam: quoniam pisillum magnum ip. se secit,& aq̃ualiter cura est illi de omni- Hus. Fortioribas autem fortior instat cru- ciatio. O si ista perpenderent homi- nes, non tam ardenter inhiarent ad Regna,& præfecturas. Sed quæ causa est, cur tam grave judicium potenti- bus comminetur Deus? Illa potissi- mum esse videtur, quod peccata Prin- cipum soleant esse sine comparatio- ne maj ora, quam privatorum. Privati homines furantur obolos; Principes furantur castra, civitates, Regna. Pri- vati habent fortafle concubinam u- nam; Principes magni plurimas ha- bere volunt: Salomon habebat tre- centas, præter uxores septingentas:& Imperator Maxentius nullius matro- næ Romanæ, quamvis nobilissimæ, 2. honori parcebat. Privati singulari cer- tamine cum inimico depugnãt; Prin- cipes magui exercitus magnos in ho- stes ducunt. Et si forte causa belli in- justa sit, quis numeret peccata, quæ secum tra hit bellum injustum? Certè cædes, rapinæ, depopulationes urbi- um, devastationes agrorum& vinea- rum, incendia domorum&c templo- rum, sacrilegia horribilia, violationes virginum& matronarum,& sancti- monialium,& alia gravissima scelera lo sequuntur, omnia in caput ejus recidunt, sine ullo numexo, quæ ex injusto bel- recid movi mod resar sima: supp Ergo ané rißin est, q mise ulli ĩ sDet pecce to gr Princ tiosic corpi poral consi ment bus t libus cum auter dum tis„ sente Deia bere! servo LIBER SECVNDVS. 283 recidunt, qui sine justa causa bellum movit. Et quia nunquam poterit ejus- modi Princeps tam ingentia damna resarcireʒrepetet ab illo pœnas justis- simas Deus, qui solus potest invenire supplicia sceleribus omnibus paria. Ergo non mirum est, quod Spiritus sanctus clamet,& dicat: Iadicium du- nisimum his qui præsimt fiet. Sed mirum est, quod ii qui præsunt, non contre- miscant;& magis mirum est, quod ulli sint, qui præ fecturas ambiant. Et si Deus tam graviter animadvertit in peccata Principum temporaliũ, mul- to gravius animadvertet in peccata Principum spiritualium quanto pre- tiosiox est coram Deo anima quàm corpus,&vita æterna quam vita tem- poralis. Quæ omnia si quis attente consideret ½ non poterit non vehe- menter compati Principibus omni- bus tum spiritualibus, tuům tempora- lbus; ac pro eis sacrificium precum cum adipe lacrymarum offerre. Qugd autem nos diximus, esse compatien- dum magis Principibus, quàm priva- tis„confirmari potest ex Augustini sententia„ quĩ in libris De civitate ꝑi 1. Deiapertè scribit, magis tolerare de- cap. ic. I bere Patres, quod imperent, quàm p. servos tolerare, quod serviunt. N5 CAF. 184 DE GEM. COLVMB. A P. ILX. De nono fonte lacrymarum, qui elt consideratio Purgatorii. Nimæ illæ, quæ in purgatorio de- AssRen parvam nobis adhuc vi- ventibus super terram laerymarum materiam præbent, ut mexitò consi- deratio purgatorii dici possit lacry- marum fons uberrimus. Porrò in pœnis purgatorii quatuor capita considetari poslunt, ex quibus conjecturam facere licebit de magni · tudine pœnarum illarum„ut ex ea magnitudine colligi possit, merito debere fideles, lacrymas fundere ob commiserationem fratrum nostrorũ, qui pœnis illis interim cruciantur. Primùm est, pœnas purgatoxii a- cerbiores esse pœnis omnibus, quas in hac vita experimur: alterum pœ- nas purgatorii ut plurimùm diutiùs durare, quàm pœnæ hujus vitæ du- rent: tertium animas, quæ in purga- torio degunt, seipsas juvare non pos- se: postremum, animas illas esse plu- rimas„ac pænè innumerabiles. Ex his planè constat, valde miserabiles esse animas illas,& per hoc omni mĩ- seratione dignissimas:& stultissimos esse, qui in hoc tempore pro culpis suis satisfacere negligunt,& malunt ad loca illa pœnalia descendere, quam LIBER SECVNDVS. 285 quàm in hoc tempore aliqua delecta- tione privari. Frimùm igitur pro comperto habe- re debemus, pœnas purgatorii acer- biores esse pœnis omnibus, quas in hac vita experimur. Id enim disertis ode. verbis docet S. Augustinus in explica- 1c yvi- tionebsalmi trigesimiseptimi, cum sic rum loquitur: Domine, ne in indignatione tua onsi- arguas me. nö sim inter illos, quibus dictau- acry- rus es, Ite in ignem æternum. Neque in ira tua emendes me, ut in hac vita purges me, tuor talem me reddas, cui Jjam emendatorio ubus ne oß us non sit; propter illos, qui salvi agni: erunt sic tamen quasi per ignem. paulo ex ea infra: Er quia dicitur, Salvus erit, con- erito temnitur ille ignis. Iea plane, quamvis sal- E ob v˙i per ignem, gra vior tamen erit ille ignis, rorũ, quam quidquid potest homo pati in hac 1. vita. Et nostis, quanta hic pasii suunt ali, rii a- Cposhint patiʒtanta tamẽ pashii sunt, quan- quas ia potuerunt pati boni. Quid enim bPE· quisq ue malesicus, latro, adulter, séele- tius natus, sacrilegus pertulit legibus„ quod du- non pertulit Martyr in confesßsione Christi? irga- Ia ergo, quæ hic sunt mala, multo fa- pos- ELiliora sunt.& tamen videre quemadimo- plu· dum ca homines ne patiantur, quid- Ex quid susserint faciunt. Quanto melius fa- biles ciunt, quod jubet Deus, ne illa graviora mi- patianturꝰ hæc S. Augustinus, quem in mos hac sententia sequuntur multi Pa- ulpis tres, Sanctus Gregorius in explicatio- lunt nepsalmi tertii pœnitẽtialis; Domine, cre ne in. furore tuo alguas me, neque in ira 25⁴⁰ TS6 DE GEM. COLVMB. zua corripias me. quast dicat: Scio futu- rum esse, ut post hujus vitæ exitum alii Nammis er pientur purgatoriis, alii senten- riam subeant æaterne dammationis. Ged quia illum transitorium ignem omni rri- hulationè æstimo presanti intolerabilio- rem, non solum in furore aternæ dammatio- nis opto non argui, sed etiam in ira transe euntis times correprionis purgari. Idem habent venerabilis Beda in explica- tione verborum eorundem,& san- ctus Anselmus in explicatione tertii capitis Epistolæ prioris ad Corin- thios,& S. Bernardus in Sermone de obitu Humberti. Hos verò 8 S. Patres non sequĩtur tantum S. Thomas Aquinas scribens in 4. lib. Sent. dist.30. q. L. art. 2. sed addit, minimam pœnam purgatorii graviorem esse acerbissima quacum- que pœna hujus mundi. Et tamen audent homines contemnere illam pœnam, qui præ sentes dolores tole- rare non possunt. Sed hęc est cæcitas plangenda præter cæteras in hac val- le lacrymarum. Probat autem 8. Thomas senten- tiam suam, quoniam veritas certa& explorata est pœnam damni gravio- rem esse qualibet pœna sensus:& non minus certum& exploratum est, eos omnes qui in purgatorio sunt, pœ nam damni sustinere. Sedaliquis fortè objiciet, pœenam damni perpe- tuam, qualis est in gehenna, esle verꝰ pœnam, „ILIBER SECVNDVS. I87 atu- œnam,& pœnarum gravissimam: alii ed in purgatorio carentiam visionis nten- divinæ, non videri propriè pœnam, Sedlaut certè non esse pœnam, graviorem rri- iis quas in hac vita patiuntur Marty- i lio- res. Nam& nos dum hic in terris vi- atio- nimus, Deum non videmus,& tamen ansnon dicimur sustinere pœnam dam- lem ni, quia suo tempore Beum videbi- lica- mus, si cordi purgando& mundando, san.¶ ut par est, operam demus. Imò etiam erti veteres S S. Patres, Patriarchæ,& Pro- rin- phetæ, qui in Limbo Salvatorem ex- cde pectabant, Deum non videbant, nec tamen cruciabantur pœna damni itur quia visuri erant tempore designato dens àDeo. Sic enim Abraham respondit sed epuloni: Fili: recordare quia recepisti bo- ori na in Vrta tua, Laæarus fimiliter mala: Lue. im- nunc autem hic consolatur, tu verò cruci nen aris. Vbi non dixit Abraham, Laza- lam rus cruciatur pœna damni; sed, con- Hle⸗ solatur, ac per hoc non torquetur. Erru. itas sanctus ille Simeon, cùm ait, Nunc di- val. mittis servum tuum in pace; non existi- mavit per mortem se pergere ad pœë. en⸗ ¶ nam gravissimam, sed ad pacem Lltisz simam. Denique 8. Gregorius in li-ib.13. N io- bro tertiodecimo Moralium affir-Mor. & mat, veteres Patres in Limbo, non um tormenta ulla pertulisse, sed requiem I. nt, invenisse. —65 Ad hanc objectionem facilè respon- be deri potest. Nos enim hic in terris erꝰ non plenꝰ cognoscimus, quàm graxe m. Ke 188 DE GEM. COLVMB. sit Deum non videre, tum quia per phantasmata corporalia,& sensuum ministerium obscure intelligimus quidquid intelligimus; tum quia de- liniti corporalibꝰ oblectationibus, in his acquiescimus, nec de spiritualibus multum solliciti sumus. Veteres quo- que Patres non cruciabantur pœna damni, quamvis Deum non viderent, quia sciebant non differri se, culpa a- qua sua propria, à visione Dei, sed quia tempus illius magni boni non- dum advenerat. At, qui post Christi adyentum damnantur ad purgatori- um, ii non possunt non gravissimꝰ cruciari, quòd Deum videre nequeãt. nam cum corpore& sensibus corpo- ralibus careant, non amplius oblecta- ri possunt in objectis sensibilibus, in cibo& potu, in divitiis& honoribus, in explenda carnali concupiscentia: sed toti aspirant ad contemplandam veritatem primam;& ad fruendum summo bono, ad quod, ut ad finem ultimum, se creatos fuisse intelligũt. Accedit, quod optime noverunt, jam fidelibus aperta esse Regna cælorum, & nihil esse quod impediat, nisi rea- tum pœnæ per ipsorum propria pec- cata contractum. unde sine dubio sibi ips irascuntur animæ,& dolent ac totquentur, quod ipsæ sibi causa sint dilationis tanti boni.Similes mĩhi es- se videntur homini valdè esurienti, &sitienti, qui aute se habeat mensam cibis 1 elbis timis & tai alia sibi! Adde Greg dus 2 uan Kde plan quan uis e. ignis aut c tum quet cexri temi qual omn Ttut fl LIBER SECVNDVS. 189 eibis optimis instructam,& vinis op- timis ac limpidissima aqua refertam; & tamen nihil attingere possit, non alia causa prohibente, nisi quia ipse sbi hanc dilationem promeritus sit. Adde quod 8 S. Patres, Augustinus, Gregorius, Beda, Anselmus,&Bernar- dus non de pœna damni loquuntur, uam omnes fatentur esse maximã, 0 de pœna ignis; ac de ista pœna planè afhrmãt eam esse atrociorem, quam sit ulla pœena hujus vitæ. Quã- is enim non desit hie in terris pœαna ignis, tamen ille ignis, qui non lignis aut oleo nutritur, sed ut instrumen- tum justitiæ Dei semper ardet& tor- quet animas, sine ulla dubitatione a- cerxrimus est. Quare si non concede- remus, pœnam dãmni temporariam, qualis est in purgatorio, esse gravio- tem omnibus pœnis hujus vitæ; id tamen de pœna ignis ex tot Patrum aucto ritate concedi deberet. Et quoniam multi non facile ad- ducuntur, ut eredant quæ nunquam viderunt, placuit Deo aliquando ser- vos aliquos suos à mortuis excitare, àac eis mandare, ut viventibus an- nuntient, quod viderunt. Ex multis autem ejusmodi testibus, ut sic lo- quar, oculatis, qui pœnas purgatorii viderunt duos eligere visum est unũ, & unam, de quibus testes habemus omni exceptione majores. Vnus igi- tut sit Dritkelmus Anglus, cujus 909. isto- 190 DE GEM. COLVMB. historiam scribit venerabilis Beda;—i qui rem narrat sibi notissimam,& accep qua tempore suo obstupescentibus ,9 x omnibus evenit. Sic igitur seribit in 155 Ib. s. historiæ gentis Anglorum: Hu co Lib remporibus miracalum memorabile lum cap. Ia. antiquorum simile in Britannia factum deside est. Namaque ad excitationem vi ventium de morte anima, quidam aliquamdin mor- guod tuus ad vitam resurrexit corporis,&mu.(Varu ꝛa memoratu dignas qua viderat narravit, qui bus hic aliqua breviter perstringenda esse puravi. Erat quidam paterfamilia in gitud regione Nordan Hambrorum, religibsam far cum domo sua vitam gereus. qui infirmi. E, al ꝛate corporis ractus,& hac crescente per die, ium ad eœtrema herductus, primo tempore nod vinu defundtus est. Sed diluculo revi viscena, c ντα repente residens, omnes, qui corpori flenter ⁸ Asderant, timore immenso perculsos,in fu.- temp- gam convertit. Vor tantum, quæ eum plus servo amabat, quamuis multum tremens& pa. siebas vidla, remansit. quam ille conso latus, Noli, G. cu znquit, timere, quia verè resaurrexi àᷣ morte, nire qua tenebar;& apuα omines sum iterum sam. vivere permissus;; non tamen ea mihi, qus Ja i antea consueveram, con siuetudine, sed mul. prout zum dißimili eu hoc tempore vi vendum ö est. Statimque surrevit,& abiit ad villu. formi le oratorium,& usq; ue ad diem in oratione ö pe vstens, anber ommnem, quam holsederat, torme substantiam in tres divisit portiones: è qui- andi hus unam consugi, alteram filiis tradidit rertiam sibi retentam, statim pauiperibu listribuit. nee multo post saculi curis—. zuem HAtiut LIBENSECVNDVS. 157 Beda, Iru, a monasterium Mailros pervenit. 1— acceptaq; ue ronsura locum secreta man sior Wibus ni, Juam pra viderat. Abbas, intravit;& u ibi usejue ad diem mortis in tanta mentis Hiz& corporis contritione duravit, ut mulra 0 0. Aum, quæ alios laterent, vel horrenda vel ahen dassderanda vidilsi, etiamsð lingua sileret, re vita loqueretur. Narrabat enim hoc modo, e, quod viderat. Lucidus, inq uit, aspectu& ma, darus erat indumento, qui me ducebat. de- mavi, venimus autem ad vallem multæ latitu- genda sinis& profunditatis, infinitæ autem lon- lian in gzitudinis, quæ ad læuam no bis sita unum giosam latus ammis ferventibus nimium terribi- Mrmi le, alterum furenti grandine ac fri gore nin er dlen, zium omnia perslante atque verrente non nod minus intolerabile praferebat. Vtrumque e autem erat animabus hominum plenum, Henter ue vicißim hinc inde videbantur quast stempestatis impetu jactari. Cum enim vim n lus fervoris immensð tolerare non possent, proft.- Pa. siebant misera in medium sigoris infestit Noli, G cum neque ibi quippiam reqᷓuiei inve- Morte, nire valerent, refrliebant rursus in medium ee ammarum inertinguibilium. Cumque 2% Le hac infelici vVicisiitucline longe lateq; ue, mul. pProut aspicere poteram, fine nlla quietis in- endum tercapedine innumerabilis spirituum de- villu Formium multi tudo torq ueretur; cogitare Lartone capi, Juod hic sorte esses infernus, de cufus ederat, tormentis intolerabilibus narrare sapius audivi. Respondit cogitationi meæ ductor, adiditʒ aui me præcedebat: Non hoc, inquiens, heribin saspiceris, non enim hic infernus est ile, vabsin uem putas. lutus lbit in 0 Ac 192 DE GEM. COLVMB. Ac deinde explicata visione infer⸗ ni,& paradisi, quam causa vitandæ prolixitatis omitto; subdit: Scis, in- quit, u& sint ista ommnia quæ vidisti Re- Pondi cgo: Non.& ait: Vallis illa, quam asperisti, Hammis serventibus&figoribus horrenda rigidis, ipse est locus, in quo eva- minandæ& castiganda sunt animæ illos rum, qui disferentes confiteri& emendare scelera sua quæ Fecerunt, in ipso randem mortis articulo ad pœnitentiam confugiut, sic de corpore eveunt: qui tamen, quia confestionem& pœnitentiam vel in morte habuerunt, omnes in die Ludicii adegnum calorum peruvenient. Muultos autem preces vi ventium,& eleemosꝭne, V sejunia,& maxime celebratio Missarum, ut etiam ante diem Iudicii liberentur, adjuuãt. His addit venexabilis Beda, quod cum ille incredibili austeritate corpus sauum vexa- ret,& in fluminibus gelu concretis oraret & ysalleret, dicentibus sociis, Mirum ffas ter Drithelme, quod tantam frigoris aspe- ritatem ulla ratione tolera re prævales: res ondebat ille, Frigidiora ego vi di. Er cum dicerent, Mirum quod tam attsteram tene- re continentiam volis e respondebat, Au Heriora ego vidi. Sic sq; ue ad diem sua uo- cationis insctigabili cælestium bonorum desiderio corpus senile inter quotidiana se; junia domabat, multisq; uerbo& con uer- Jatione suluti fuĩt. Hanc historiam ego verissimam es⸗- se non dubito, tum quia consentanea est Seripturæ dicenti in lib.Iob: vimium I nimi um. dam stam quia quer solet salus versi Ve rabil Vitar ex O. digni Cui⸗ cobu docti suos deOe tum mira ac br de se te vic inqu evcepe delxer Furu- nefert. conspe runt, i Vidi i cu˙m 7 miser⸗ eban Ifer⸗ indæ „in- Re- juam ribu⸗ e⁴- illo- ndare adem Ziit, quia morte gnum Ppreces ia, G etiam . His mille vexa- orares 3 fra. aspe- 6: re- t cum ene- Au- 114vo- norum na se- ↄuver- m es⸗ tanea d miuun mimium calorem transeunt ab aquis nivi- Capa LIBER SECVNDVS. 93 sre um. deinde, quia testem habemus Be- dam virum optimum,& qui rem ge- stam suo tempore narrat: denique, quia secutus est ex ea visione fructus. quem Deus requirere ex hujusmodi solet, non cuxiositas, non vanitas, sed salus animarum mutrarum, pex con- versionem ad pœnitentiam. Venio ad testimonium feminæ mi- tabilis, quæ Christina dicta est, cujus Vitam seripsit Thomas Cantipratẽsis. ex Ordine sancti Dominici, vir fide dignissimus, qui ejus tempore vixit. Cui contestis accedit venerabilis Ia- cobus de Vitriaco Cardinalis piu:&. doctus„ qui in Præfatione ad libros suos De Vita& rebus gestis B. Mariæ deOegnies, meminit plurium sancta- rum mulierũ, ac præcipuè Christinæ: mirabilis, cujus res gestas cõpendio ac breyvissimè refert. Hæc igitur Virgo. de se ita loquitur, cũ primùm à mox- te videntibus multis surrexit. Satim, m. inquit, t è carpo re ecasi animam meame 3. exceperunt lucis ministri Angeli Dei, de- Via. dluxeruntq ue illam in locum qᷓuemdam ob.. scurum E horridum, animabiis hominum lertum. Que vero tormenta eo in loco conspei, ea tam immania& acerba fues runt, ut nullus Hosßit sermone id creplicare. Vidi illic non Paucos vita sfunctos, mihi, cum vi verent, non ignotos. Valde autem miserata ego animas illas miserabiles, qutas ebam, Jui elset alle lecu, suspicabar enims 0 2 ννασ 194 DE GEM. COLVMB. gartarum esse. Responderũt mihi duces mei, locum essè puurgatorii, ubi peccatores F0s in vita quidem peccasse pœnitii set: sed non satu scelerum suorum meritas pœnas de- dissent. Inde perduverunt me ad inferorum Happlicia, in quibus itidem agnovi π Gam mihi olim in vita notos. Postea vero rransiata sum in paradisum„ usqque ad zhronum di vinaꝰ Majestatis, ubi cim vi. derem gratulantem mihi Dominum, ul 27⁴ommnem modum larabar, uod arbitra- rer illic me deinceps cum Domino in oms nem æternitatem permansiram. At ille amnov respo ndens desidlerio meo, Re vera, in. quit, diolci sima filia, hic mecum eris; sed nunc utrum è duo bis malis optionem tibi Facio, vel aternit hic nunc apud me manere, vel redire ad terras, ibique in mortali cor- pore absque llius detrimento penas penfer. re, iisque omnes llas animas, quas in locis purgatoriis miserabaris, liberare& eripe- re; Mcereque ut homines adhuc in corpo. ze manentes tuæ pœnitentiæ vita ex- emplis ad me conversi à suis Facinoribus ahstineant, E resipiscantʒ peractin ommi Bus, ad me randem multis aucta merito. rum cumulis reverti. Ego vero absque ul. la cundtatione sub conditione mihi pro- Postra, dixi, me velle ad corpus redirè: Pius I ominus gratulans, quod me prom. ptam obtulissem, jubet animam suue copo. ri restitui. Qua in re exequenda admirani licet beatorum spirituum incredibilem ce- Leritatem: ea enim hora, cum in Milsa sacrificio, quod pro mne fiebat, diceretur, primb, I prim coran tertio re. Ita ad vi Gione cata bent nim no vo tales Subj sext⸗ cere⸗ rat: in ill angu, No re. vesti⸗ 6orp sic pe berno crebr diebi Inter sereb. rencli rota & ca qua: Pidi illos dam den so lis co mei, 9os d non 21 de- orum quose vero e ad m vi- „ Al- bitra- om. ille „ in- d N tibi anere, cor- rfer. locis eripe⸗ corpo- 4 ex⸗ hribus amni- erito- le ul- Pro- G hrom- 60ι% nirari mn ces Missa retur, rimo, LIBERSECVNDVS. 295 rimo, Agnus Dei, anima πed sistebatur 2 coram throno divinæ Majestatis cumq;ue rertid id repeteretur, illi me corpori reddide re. Ita se habet& excessius meus,& vita,& ad vitam reditus: propter hominum corre- Monem& emendationem ad vitam re ve- cata sam. Taq;ʒ deinceps oro, ne vos pertur- bent ea qua visuri esti in me. Excedent e- nim mentis humanæ captum, quæ, Domi- no volente, fient in me, nec talia inter mor- tales quandoque colnperta sunr. hæc illa. Subjungit postea auctor Vitæ capite sexto. Tum vero, inquit, cœpit illa ever- cere, uorums catusu Domino missa Fue- rat: ingrediebatur in ardentes clibanos,& in illis incendiis eruciabatun, ita ut pra angustia& dolore horrendos ederet cla- mores. Postquam autem inde egressa fuitzʒ vastigium nullum alicujus ustionis in ejus corpore visebatur.& capite septimo, sie pergit: Sub aqui Mosa fminis H berno tempore, cum rigerent ommia gelu, crebro& diu morabatur„.e& amplius liebus in eo perdurans.& paulò post: Interdum in aquis orans, simil cum illis serebatur in rotam molendini, atq; ita hor- rendum in modum circumacta cum ipsa rota, membris omnibus mansit incolumis, & capite ↄ. Surgebat, inquit auctor, guandoq ue mediis noctibius, totius op- Pidi Trudo nen sis canes in se concitans, ante Ilos ipsam injectantes instar Fera cujuso dam cursitabar; ficque per devia& per densos vepres&QV spineta agitata, aded ab ilz lis commpungebatur& lacerabatur, ut mul- 0 3 la cor· 196 DE GEM. COLVMB. IA corporis ejus pars vulneris esset experi; O tamen multo sanguine fuso, nulla pla- garum aut vulnerum vestigia conspicie- Hantur in ejus corpore. Hæc ille, qui quam vera& certa nar. raverit, perspicuum est, tum quia con- testem habet, ut supra dixi, virum gra- vissimum lacobum pi scopum& Car- clinalem de Vitriaco:tum quia narrat res gestas suo tempore,& in eadem Provincia, quam ipse quoqʒ incole- bat, cum esset ĩpse quoqueEpiscopus, &c suffraganeus Archiepiscopi Came- racensis. tum etiam quia res ipsa pu- blicè clamabat, eã habere corpus di- vina virtute ita conformatum, ut do- Zorem pateretur ab igne,& non dis.- solyererur,& vulnera acciperet,& sanguinem funderet,& mox vulnerũ vestigia non apparerent:& non pau- cos dies ita vixit, sed annos duos& quadraginta post refurrectionem: tũ deniq; quia multos convertit ad poe- nitentiam,& post mortem miraculis evidentibus claruit. Itaq; voluit Deus Ora obstruere incredulorum, qui non verentur aliquando dicere. Quis re- diit ab inferis? Quis tormenta géhen- næ vel purgatorii vidit? Ecce enim nabemus testes fideles marem& fe- minam, qui viderunt gehennæ& purgatoxii Tupplicia acerbissima& maximaz ut plane in excusabiles sint, qui ista non credunt,& magis inexcu- labiles, qui credunt,& contemnũt,& pro — hersʒ pla- 0 Picie- nar- con- gra⸗ Car- arrat dem cole- pus, ame- à pu⸗ is di- t do- dis.- t,& nerũ pau⸗ S& t tũ Per- culis Deus non 8re⸗ hen- nim fe- && a& sint, xcu- t,& pro LIBER SECVNDVS. 197 pro delictis suis in jejunio, fletu& planctu Deo satisfacere negligunt. Sed pergamus ad alia capita. Alterum caput erat diuturna du- ratio suppliciorum purgatorii. Quam- vis enim non defuerit aliquis scri- ptor, alioqui egregius,& magni no- minis, qui opinatus sit, neminem in purgatorio cruciari ultra viginti an- nos, vel ultra decennium:tamen con- ttarium docet usus Eeclesiæ, quæ an· niver saria sacra celebrare solet pro a- nimabus defunctorum non solùm ad annos decem, sed etiam ad annos centum,& eo amplius. Deinde in ea visione, quam ex venerabili Beda re- tulimus, latis apertè indicatur, mul- tas animas in purgatorio cruciari us- que ad diem Iudicii. Quod confirma- lpotest ex verbis Tertulliani aucto- ris antiquissimi, qui in libro De ani- ma capite septimodecimo, de purga- torio 1oquens sub inferni nomine, ait: In carcerem te mandet infernum, un- de non dimittaris, nisi modico quoque deli- dio mora resurrectionis evpenfo.& clarius d. Cyprianus de diuturnitate pœnæ purgatorii loquens in Epistola secũ- da libri quarti, sic ait: Aliud est, pro peccatis longo tempore cruciatum purgari Aiu ignezaliud peccata omnia pasßione pura gasse. Quod etiam confirmatur ex vi- Hone B. Ludgardis virginis sanctis- fimæ&cceleberrimæ, cujus vitam seri- psit ille idem Thomas Cantipratẽsis, 0 4 quĩ 298 DE GEM. COLVMB. qui scripsit vitam Christinæ mirabi- Iis. Et quoniam res est magna,& ad exemplum Prælatorum Ecclesiæ pro- desse potest, adscribam hoc loco ver- ba— auctoris, quæ habentur libro secundo Vitæ. Ludgardis apud Su- rium tomo tertio, ad diem Iunii sex- tumdecimum. Hoc ferè tempore, inquit auctor, Dominus Innocentius VDapa Ler. rius, post celebratum Lateranense Concili- um ab hac vita migrawit. moæque appa- ruit visibiliter Ludgardi. Illa autem, ui vidit eum ingenti stamma cindtum, quise nam sit percontatur. respondit se essé Inno- cgentium Papam. E illa cum gemitu, Quid hoc est, inquit, communem ammiit nostrum Patrem, tam dire cruciari, Respondit ille: Tres ob causas ita crucior, quæ etiam ater- nis siuppliciu me qustisime addixisent, ni- s per intercesfionem piisimæ Matris Dei, cui Monasterium condidi, in eatremis me pænituisser. Eo aternam quidem mortem e- Vasth sed pœenis atrocisiimis usque ad Iudi- cii diem cruciabor. Quod autem ad te suf. Hagia petiturus venire potui, mihi à suo Hlio Mater misericordia impetravit. Hu dictis confestim disparuit. Ludgardis vero ejus neceßitatem sororibus, ut ei succurre- rent, indicauit. Porro admodum dolens vi- cem ejus, mirabili se cruciatu illius causa affecit. Noverit Lector, nos revelante Lud- garde, tres illas causas non ignorare ʒ sed pro ranti Pontificis reverentia referre no- luisse. hæc illæ. Qugd exemplum me quidem sæpe maxĩmo timore& tre. more Nt, ni⸗ Dei, ais me tem e- Iudi- te suf. suo t. Hih vero curre- ns vi- causa Lud- zed re no· n me & tre· more LIBENSECVNDVS. ros more afficere solet. Si enim tam lau- dabilis Pontifex,& qui in oculis ho- minum non probus& prudens so- lum, sed etiam sanctus,& imitatione dignissimus habitus est, tam parum abfuit à gehenna,& usque ad diem Iudicii purgatoriis incendiis atrocis- simis puniendus est, quis Prælatus non trepidetꝭ quis non accuratissimè conscientiæ suæ secreta rimetur? E- go enim facilè mihi persuadeo, tan- tum Pontificem non potuisse letalia eccata committere, nisi sub specie oni deceptum ab adulatoribus,& domesticis, de quibus in Euangelio dicitur: Inimici hominis, domestici ejus. Naith. Itaque hoc tam magno exemplo, di-• seamus omnes sollicite scrutari con· scientiam nostram, ne forte erronea sit, cum nobis recta& sana esse vide- atur. Sed ad institutum, unde digressi sumus, xevertamur. Purgatorii pœnas ultra decem aut viginti annos exten- di,& fortasse ultra centum,& ultra mille annos propagari posse, non du- bium est.Sed esto, intra decem aut vi- vinti annos terminetur pœna purga- toxii; quis pœnam atrocissimam sine ulla intermissione ac sine requie vi- ginti annis tolerare possetꝰ Nam pœ- nam illã sine intermissione,& requie cruciare, intelligi potest ex visione, quam ex Beda venexabili paulò ante retulimus.Sanꝰ si puis certus esset, se pedum, aut stomachi, vel capitis, aut 0 5 den- 2050 DE GEM. COLVMB. dentium, aut calculi dolore cõtinuos viginti annos sine ulla intermissione laboraturum sic, ut neque somnum capere, neq; requiescere posset, mal- Iet ille moti potius, quam sic vivere: & si optio daretur, an vellet sic tot annos vivere, an jacturam facere om- nium fortunarum, promptissimo ani- mo om nes fortunas abjiceret, utà tam immani& tam continuo dolo- re liberaretur. Quanto igitur magis deberet omnis homo sapiens eligere poœenitentiam cum fructibus suis, qui runt vigiliæ, orationes, jejunia, elee- mosynæ, ac potissimum lacrymæ, quæ sunt signa verissimæ pœnitentiæ. Qugd si ad acerbitatem dolorum, & diuturnitatem pœnarum accedat tertia calamitas, quod animæ in pur- gatorio se ipsæ juvare non possunt; profecto non parum excrescet infeli- citas animarum earumdem. hic e- nim in terris vix quisquam est tam miserabilis, quiĩ non possit vel fugien- do, vel resistendo, vel amicos requi- rendo, vel appellando ad aliud judi- cium, vel mi sericordiam Iudicis im- plorando, vel aliqua alia rat ĩone sed cruciatibus aliqua ex parte liberare. At in purgatorio nihil omnino pos.- sunt, nisi patienter supplicia tolerare. ossunt quidem viventes in carne ancti homines pro defunctis orare, & eleëmosynas atque alia satis facto- ria opera pro eis offerre Domino: 19 I Lillis! cular tur, h auxil Mis cond nequ aut fi conji gator lunt. quæ i non 1 plici⸗ anim gens move levio vener mera suisse am: aecep mum que p quin. mitta ad co tene! cum i 1E san glorie in qu Qui sunt 5. inuos ssione nnum „mal- vere: 10 tot eom- o ani- utà dolo- nagis ligere „ qui elee· quæ drum, cedat pur- lant⸗ nfeli· ic e- tam gien· equi- judi- im- e seà erare. pos- rare. carne rare, acto- · sed illis LIBER SECVNDVS. zor illis non licet, nisi ex privilegio parti- culari, quod paucis,& raro concedi- tur, hominibus apparere, atque ab eis aux ilium postulare. Miserrima igitut illarum animarum conditio est, quæ in tantis tormentis, neque ipsæ se, neque patris, aut filii, aut frattis, aut matris, aut sororis, aut conjugis, aut amici animam in pur- gatoxiis locis ulla ratione juvare pos- sunt. Sed fortasse paucæ sunt animæ, quæ in purgatorid degunt: proinde non magnifacienda sunt eorum sup- plicia. Imò verò innumerabiles sunt animæ illæ, ut solus numerus tam in- gens sufficiat ad misericordiam com- movendam, etiamsi essent supplicia leviora. Nam paulò ante ex historia venerabilis Bedæ cognovimus innu- merabilem animarum multitudinẽ suisse in purgatorio à Drithelmo vi- am:& ex Vita B. Christinæ pariter iccepimus purgatorii locum Vastissi- mum refertum animarum fuisse. Ne- que potest aliter Reri, cum nihil coĩn- quinatum in Regnum cælorum ad- mittatur, sed soli illi penetraxe valeãt id conspectum Dei, qui lux est, in qua tenebræ non sunt ullæ, atque ad lo- cum infinitę puritatis, nisi illi quiĩ ve- 1E sancti& immaculati sunt,& ad Eh;. glorio sam illam Ecclesiam pertinent, in qua non est macula, neque ruga. Qui autem ejusmodi sunt, rarissimi lant: proinde ceteri omnes, qui ad electo- 202 DE GEM. COLVMB. I. electorum numerum pertinent, per mod ignem purgatorii transeunt.Quę cùm bus 0 ——42* ö ita sint, necesse est ut columba assi- hiat duè gemat pro tam multis membris pei, suis„ quæ ad patriam cælestem im. omni menso ardore suspirant,& simul in quon igne intolerabili detinentur,& pœnis comfp acerbissimis cruciantur. junét beata . 145 ö tit, 1 De decimo fonte lactymarum, qui el) mané con, deratio amoris Dei. geli f. lunta Morei est irriguum superius, un. Inc Ade fluunt dulces lacrymæ, quæ fagra producunt in hortulo cordis humani noste germina omnium virtutum. De his get, ＋ lacrymis dicit sanctus eltn e in ipse e explicatione Psalmi centesimi vigesi. lacu miseptimi ʒ Dulciores sunt lacnyma 9 creare rantium, quàm gaudia theatrorum. Divi- damn ditur autem hic cælestis fons in tres tens, quasi rivos„ quæ sunt desideria tria mod- procedentia ex amore Dei deside. hil ip rium videlicet gloriæ Dei, desiderium ut res beatitudinis nostræ,& desiderium tant, gratiæ per quam acquiritur beatitu, fent, do: quæ tria desideria satis apertè M. laude dentur expressa in primis tribus peti. mæ, v tionibus orationis Dominicæ. Siqui- que i- dem qui orat, ut sanctificetur nomen arbit Dei, id postulat, ut Deus glorificetur, Rlent &e benedicatur„& sanctificetur ab siam! omnibus Angelis& hominibus 940 coran modo B. t, per gcum a assi · mbris nim- rul in nis i est 15,un⸗ „quæ amani De his nus in vigesi- mm o- Divi- in tres ia tria eside- erium erium atitu- rtè vi· peti- Siqui- omen cetur, ur ab 197& modo LIBERNSECVND VS. 203 modo quodam suo, ab omnibus re- bus creatis. Et qui postulat, ut adye- niat Regnum Dei, id petit, utRegnum Dei, quod communeè erit Christo cũ omnibus Sanctis, citò manifestetur, quon fiet, in die novissimo, quando complebitur beatitudo Sanctorũ, ad- junctis corporibꝰ gloriosis ad animas beatas. Deniq; qui petit, ut fiat volũ- tas Dei, sicut in cælo,& in terra, id pe- tit, ut gratia nobis detur implendi mandata Dominica, quo modo An- geli sancti in cœlo semper faciunt vo- luntatem Dei. Incipiamus à primo desiderio; quo flagrant omnes veri amici Dei. Deus noster bonorum nostrorum nõ indi- get, quia in se habet omnia bona,& ipse est summum& infinitum bonũ. blacuit tamen bonitati ejus mundũ creare, ut bonitatẽ suam extra se quo- dammodo effunderet, non eam amit- tens, sed cum aliis communicans, quo modo fons aquę flumen ꝑproducit, ni- hil ipse perdens. Quid ergo par erat, ut res creatæ, quæ paulò ante nihil e- tant, tam benefico donatori tribue- tent, nisi ut totæ converterentur in laudes Creatoris:& quidẽ res inani- mæ, vel vta& sensu præditæ, sed abs- que intelligentia& libero voluntatis arbitrio, munus suum perpetuo ex- hlent. Semper enim cæli enarrant glo- tia mDei,& montes& colles jubilant coram Deo,& reliqua omnia serviũt ei,& — 204. DE GEM. COLVXMB. ei,& faciunt verbum ejus. In Angelis & hominibus, qui soli mentis intelli- gentia& libero arbitrio pręditiCrea- torem cognoscere& amare poterant, ostẽdere voluit Deus, primò quid pos- set eorum liberum arbitrium, deinde in- . posset gratiæ suæ beneficiũ, ju- sunt titiq; judicium, ut S. Augustinus sa- post: pienter docet in libroDe correptione gaie ve cor·& gratia. Et quoniam inter Angelos bi: N rept& gratia, non pauci cum principe suo diabolo v⁴m cap. 10. in superbiam elati, libertate arbittii Et ve V.6. abusi, Deum non glorificaverunt, ju. quan sto Dei judicio damnationis æterne ledié sententiam non effugerunt. Reliqui fend. Domino Deo humiliter subjecti,& ejusi pia charitate conjuncti beatitudinis& de gloriam adepti, perpetuò eum laudãt ciore atque sanctificant, dicentes: Sanctu, viole sanctus, sanctus Dominus Deus exercitu, more Soli restant homines, quorum pars pagat longe mazima libertate arbitrii non non⸗ benẽ utentes, nõ agunt ad quod erea. gna, ci sunt;& quamvis non desit gratia Vene Dei excitando, adjuvando, illuminä- do p- do, tamen justo Dei judicio traditi in moc reprobum sensum serviunt creaturs dicet potius, quàm Creatori: nec desunt qui meo a cũ Deum cogno scant, non sicutDeum nari glorificant: neque etiam desunt, qui lis n dicunt se nosse Deum, factis autẽ ne. glori gant. Horum igitur causa, pauci illi, lacry qui Deum ardenter diligunt, cum fer. thia⸗ re non possint æquo animo tantam bro injuriam Pei, tantam ingratitudiné, Nm B. IBER SECVND VS. 205 I ngelis tantam iniquitatemzfremunt præ ze. nrelli. lo intra se,& copiosis lacrymis desi- COrea. derium gloriæ Dei, quo flagrant, ali- erant, quo modo mitigare ac lenite studẽt. dpos. Vnus ex eis Propheta David, TLabesces PI. Ar einde te inquit, me fecit xelus meusʒ; Quia obliti , ju- sunt verba zua inimici mei.& paulò aus sa.¶ post: Vidi prewaricantes, e tabe seebame, tione guia eloquia tua non custodierunt.& ali- gelos bi: Nonne, qui oderunt te Domine, odle- abolo v⁴m;&. super inimicos tuos tabescebam. rbittii Et verè, si quis attentè consideret, nt, ju- quantis blasphemiis, perjuriis, ma- terne ledictis, quotidie ab hominibus of- I eliqui fendatur Beus;& quàm multi legem V ti,& ejus immaculatam,& saluberrimam. Idinis& desiderabilem super aurum,& dul- audät ciorem super mellis favum lacerent, encku, violent, transgrediantur sine ullo ti- cituu.¶ more aut rubore;& quot sint adhuc pars pagani, vel hæretici, quiDeum vexum i non non agnoscunt, sed vel saxa, aut li- crea· gna, vel capitis sui chimæ ras pro Deo gratia Venerantut& colunt; is nullo mo- minä- do poterit, si verè Deum amat, ani- diti in mo conquiescere, sed clamabit,& aturs dicer cum Ierxemia: Quis dabit capiti K nt qui meo aquam,& oculi meis fontem lacry; Heum marum, ut injurias Domini creato- ＋ t. qui ꝛis mei, cui debetur omnis honos& tene. gloria, lamenter& defleam, donec,. i Mli, lacrymæ deficiant? Si enim Matha- chab m fer. thias,& filii ejus(ut est in prlore li- mtam bro Machabæorum) sciderunt ve⸗ dinés, simenta sua, operti santeuici, Nm Ps. 132 206 DE GEM. COLVMB. & planxerunt valde, quia gentes pro fanavetant templum Domini,& my- steria illa polluerant, quæ erant um- bræ rerum futurarum: quid agere de. beret pius Christianus, hoc tempo- re, quo Maumethani& Lutherani& Calvinistæ, ac ceteri hostes Dei& Ecclesiæ, multis in locis non solùm ecclesias everterunt, sed omnem cul- tum divinum sustulerunt,& sacro- sancta mysteria publicè profanaye runt. Iam verò divinus amor excitat ar- dentissimũ desiderium vidẽdi Deum, & assiduꝰ„& cum multis lacrymis oxandi, ac dicendi: Adveniat Regnum tuum. Et quidem Regnum Dei tribus modis in Scripturis sanctis accipi so- let, pro Regno, ut sic loquar, natura li, pro Regno gratiæ,& pro Regno gloriæ. Regnum naturæ dicitur do- minium„ quod naturaliter habet Deus in omnes res creatas, quas sem- per regit& gubernat pro arbitrio suo: neque ulla res ei resistere po- test. De hoc Regno loquitur David, cum ait: Regnum tuum, Regnum om. mium saculorum. De hoc autem Regno non potest intelligi illa petitio, Ad. veniat Regnum tuum, quoniam hoc Regnum semper fuit,& erit. neque opus est Meo petere ut veniat, quod ab exordio mundi venit. Regnum gratiæ illud est, quo Deus per gra- tiam regnat in cordibus piorum, eaq; regit Ps. 144 1 regit lunt gno 1111 falt Negꝗ gi pe Siqu ab o dicit di, data bus: glori choa sti m Hodi pleb beat pora te bet gnum gnur te sta mun elect com tulli tion- Hier Cyri ca, serm Cass tum. B. Spro- Tmy- t um- re de. mpo- ani& Oei& solum m cul- sacro· maye· tat ar· deum, rymis egnum tribnz ipi so- atura- Tegno urdo habet s sem. bitrio e po- bich mom- egno „Ad. n hoc ꝛeque quod gnum T gra- „eaq; regit LIBER SECVND VS. 207 ntegit ac moderatur, ac suæ divinæ vo- luntati suaviter subjicit. de quo Re- gno loquitur Apostolus cùm ait: Eri- puit nos de potestate tenebrarum,& tran- ö sulit in Regnum filii dilectioni suæ. Neque de hoc Regno videtur intelli- gi posse illud, Adveniat Regnum tuum. Siquidem hoc Regnum gratiæ cœpit ab origine mundi, sicut& Christus 355 2.—— 7 dicitur agnus occisus aborigine mũ- di, quia per mortem ejus prævisam data est gratia omnibug, quĩ in omni- bus ætatibus justi fuerunt. Regnum gloriæ est æterna beatitudo, quæ in- choata est in animabus justis à Chtri- sti morte, qui moriens latroni dixit: Hodie mecum eris in paradiso, sed com- plebitur in die novissimo, quando beati spiritus recipient gloriosa cor- pora,& à Rege gloriæ audient: Veni. te benedlicti, PoshicClete paratum vo bis re. gnum. tune enim vere adveniet Re- gnum Dei, quando sublata omni po- testate mortalium& spirituum im- mundorum, solus Deus regnabit,& electi ejus cum illo. Atque hæc est communior expositio Patrum, Ter- tulliani,& Cypriani in libro De ora: tione Dominica; Ohrysostomi,& Hieronymi in caput sextum Matthæi, Cyrilli Catechesi quinta mystagogi- ca, Augustini in libro secundo Be sermonè Domini in monte, loannis Cassiani collatione nona,& alio- tum.— Col. z. Apoe. Luc. 23 Math. 25. 2065 D5E SEM. COLVMB. Observat autem sanctus Augusti- nus Concione vigesima in Psalmum centesimum decimum octavum, an- te adventum Christi omnium San- ctorum desideria fuisse in ipsius Chii. sti incarnationem: post Christi in. carnationem, passion em, resurrectio- nem, ascensionem, omnium Sancto- xum desideria esse in adyentumChri- Ri gloriosum, in quo Sancti omnes ad perfectam atque ęternam pervenient felicitatem. fic enim implebitur il- lud: Er venitdefideratus cunctis genti- ,. De priorum Sanctorum deside: rio sunt illa: Mulri Propheta,& Reget voluerunt videre quæ vos vidletis,& non vicler nt.&c illa: Nune dimittis servum uum Domine, Iuie Vrdlerunt oculi mei I12. 6. salutare tuum.&t. illa: Vtinam dirumpe- res cœloe,& descenderes! De posteriore Tim. desiderio sunt illa: Reposita en mihi . corona sustitia, quam redalet mihi Domi- Eus in iLa die justus judet: non solum autem mihi, sed& iis, qui diligunt adt ventum ejus id est, iis, qui timore ca- sto diligunt sgonsum,& ideò cupiunt ut citò veniat,& non tardet glorio- sum adventum suum. Sed adultera, quæ non diligit sponsum suum, timet adventum ejus;& vellet, si fieri pos- let, ut numquam veniret. Sponsa au- tem in extrema Apocalypsi dicit, Ve- ni,& spon sus respondet, Etiam venis Luc.10 VLuc. 2. 22. fb.& rursum sponsa, Veni Domine le- end David Propheta sanctua ntran⸗ Juot. nam inha. bus v mini git, u sent! sive pere pira Illur eo c- lis, talir qui⸗ Infir cryn quia illis sola sané rapt part telli reti! bat B. gusti⸗ mum „ an⸗ San⸗ Chii- ti in: ectio- ncto- Chri- res ad nient ur il⸗ enti⸗ 2— Reges non ervum ali mei eapape exiore mihi Domi- solum unt ad. re ca- piunt Lorio- ultera, timet ri pos⸗- sa au- it, Ve- venio ꝛine le. anctuꝛ Wrns⸗ LIBER SECVNDVS. 209 utrumq; adventum ardenter sitiens, & præsertim illum, in quo Deus vi- debitur facie ad faciem, clamat: Quemadmodum desiderat cervus adt fon- Ps. s. tes aquarum, i ta desiderat anima mea ad te Deus. Sitivit anima ꝛea ad Deum for- tem vi vum: quando ueniam,& apparebo ante Faciem Dei? Fuerun mihi lactymaæ meæ panes die ac nocte, dum dicitur mihi suotidie: Vbi est Deus tuus? Et alibi: V 33 nam petii à Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus die- bus vitæ meæzʒ ut videam volußtatem Do- mini. Qui enim vere,& ex corde dili- git, non potest patienter tolerare ab- sentiam dilecti; sed sive comedat, sive bibat, sive quid aliud agat, sem- per dilectum cogitat,& cogitãdo sus- pirat,& plorat. Et si forte dormiat, illum quoq; somniando videt,& cum eo confabulatur. Et si hæc accidunt lis, qui amore capti sunt rerum mor- talium& foœdarumz quid illi facient, qui amore capti sunt pulchritudinis infinitæ& sempiternæ? illis verela- crymæ solæ sunt panes die ac nocte, quia solis lacrymis reficiuntur,& in illis conquiescuntzcetera omnia con- solatores onerosi sunt, ut loquitur sanctus Iob. Hinc beatus Paulus, qui 10b. 16 raptus in paradi sum vidit, saltem ex parte, pulchritudinem Domini,& in- telligebat se sola corporis maceria retineri ne Christo frueretur, clama- bat dicens Quis me liberabit de corpore Ro. 7. P. 2 mmortis 26. 210 DE GEM. COLVMB. Phil.1 mortis hujus& apertiùs: Cupio dis- solvi„ esse cum Christo.& beatus Martyr Ignatius in Epistola adRoma- nos: Omnia tormenta diaboli in me ve- niant, dummodo Christo fruar. Quid de Maria Magdalena dicemus? quæ in cœna novissima in Bethania ,„ cùm Christum à se tollendũ cognoyisset, lacrymis rigavit pedes ejus,& capil- lis suis texsit. Longè aliæ fuerunt istæ I.. Iacrymæ ab illis, quibus in domo Si- monis lacrymis cœpit lavare pedes ejus,& capillis suis tergere. Istæ enim ex recordatione peccatorum,& ama- xissirna contritione fluebant: illæ ex desiderio retinendi dilectumz quales etiam illæ erant„ quibus ad sepul⸗ chrum plorabat, quasi absen em, quem sublatum arbitrabatur.Et qua- les illæ„ quàm assiduæ, quàm ar. dentes, quàm suaves, quas in so- litudine illa fundebat, cùm in sola contẽplatione dilecti occupata dies zungebat cum noctibus? O si quis lacrymas desiderii divinæ pulchritu- dinis cum Davide, cum Paulo, cum Magdalena, addo etiam cum Au- gustino, cum Bernardo, cum Fran- cisco aliquando gustaret, sine dubio omnia hujus mundi gaudia, omnes⸗- que voluptates,& omnia oblecta menta contemneret. Sed quia esu- rimus,& sitimus,& panem ac po- tum lacrymarum cælestium ignora- mus, ided ad carnalia desideria,& mun- Loã. 12 quis hritu- cum n Au- Fran- dubio mnes⸗- ecta· esu- ac po· znora- ia,& mun⸗ LIBER SECVNDVS. 212 mundi hujus oblectamenta conver- timur. Restat de siderium tertium ex amo- re divino procedens, cujus desiderii impulsu, petimus, ac dicimus: Fiat voluntas tua, ficut in cœlo,& in terra. Qua petitione gratiamDei poscimus, qua mandata Dei obseryare possi- mus. Scriptum est enim: Si vis adth, vitam ingredi, serva mandata. Amor igitur ille, qui nos desiderare facit vi· Ronein BPei, quæ est vita æterna,& continenter gemere, donec ad eam perveniamus: ille idem cogit nos desiderare perfectam Legis divinæ obedientiam: perfectam autem obe- dientiam Deo præstant Angeli in cæ- lo, de quibus canit sanctus David: Benedicite Domino ommes Angeli ejus: poa tentes virtute, facientes verbum illius, ad audliendam vocem sermonum ej us. Benedi- cite Domino omnes virtutes ejus: ministri ejus, qui sacitin voluntatem ejus. Decla- rat autem hoc loco Propheta perfe- cam obedientiam, quam Angeli ex- hibent Deo Nam cùm dicit, poten- tes vVirtute, facientes verbum illius, si- gnificat, ut sunt verè potentissimi, sic étiam efficaciter& celeriter face- re, qur Deus jubet. Et cùm addit, ad audiendam vocem sermonum ejus; si- gnificat, Angelos obedire Deo non PI. rez alia de causa, quam ut obediant,& se verꝰ servos obsequentes exhibeant Domino. Sæpè enim homines ala- 3 critet A: DE GEM. COLVMB. critex& diligenter obediunt domi- nis suis, non tam ut obediant, quam ut aliquid commodi, aut honoris, aut voluptatis inde lucrentur:& prop- tereà negligentes& tardi, sunt ad ob- sequium, quando nihil inde Iueri, proprii ipsi xeferunt. Procul omnino ab ista imperfecta obedientia,& ab amore proprio extorta, absunt Ange. V sancti. Et ne fortè existimare mus, solos Angelos ultimi chori, qui pro- prie dicuntur Angeli, sollicitè& ve- Jociter implere voluntatem Dei, ad- dit Propheta: Benedicite Domino om. des virtutes ejus. Vbi ger virtutes, in- nelliguntur omnes Hierachiæ,& om- Nes ordines, ac denique omnes exer- æitus ejus. Sic enim habetur in codi- ee Hebraico,& sic vertit sanctus Hie- ronymus: Benedicite Domino omnet grercitus ejus. Hanc igitur perfectam obedientiam, quæ omne peccatum excludit,& quæ præ omnibus sacri- Kciis Dominò placet æmulari deside- rant homines, qui verè diligunt;& Quia vident, id per se assequi non posse, cum gemitu dicunt: Fiat vo- lantas tua, ficut in cælo,& in terra. De- siderio desideramus tibi Domino di- ligenter, velocriter, ac sine ulla im- perfectione servire& obedire hic in rerris, quo modo ab Angelis sanctis cibi servitur& obeditur in cœlo: sed uia multa nos impediunt, cum ervo tuo Augustino clamamus:—1 anctis o: sed cum : Da Al. I. IB ER 5ECVNDVS. 213 Juod jrubes,& jube quod vis. Et si status exilii nostri tantam perfectionem non admittit, accipe sacrificium ora- tionis& desiderii nostri clamantis in auribus tuis. Eiat voluntas tua, sicut in celo,& in terra.& si ipsum quoque de- siderium imperfectum est nimis, au- di gemitum desiderantis desiderium ardens,& cum Propheta lamentan- frre tis,& dicentis: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuat in omni tem- pore. Qui enim concupiseit desidera- re veram& plenam obedientiam mandatorum, jam desiderat, sed de- sidexio imperfecto, ipsam obedien- tiam mandatorum:& si non fatige- tur orando,& petendo cum gemitu, utique exaudietur& impetrabit de- siderium perfectum, ad quod etiam cõ sequetur perfecta obedientia mã- datorum qualis haberi potest in ter⸗ ris. Vnde etiam fiet, ut ad patriam cælestem perveniat,& cum Angelis lanctis„ potenter& diligenter in omnibus,& per omnia faciat verbum Domini,& adimpleat omnes volun- tates ejus. 2 4 SAE 4 214 DE GEM. COLVMB. AP. XI. De undecimo fonte lacrymarum, ui est confideratio incertitudinis salutin. Agnitudo bonorum, quæ cõ- plectitur in se felici tas sempi- terna, eanta est, ut quemad- modum spes ejus acquirendæ læti- tiam maximam gignit, sic etiam ti- mor amittendæ dolorem tantum ad- ferat, ut qui seriò de ea re cogitat, la· crymas continere non possit. Certè enim, si quis reus capitis factus, dum apud Principem causa ejus agitatur, inter spem& metum constitutus hæ- reret, non posset omnino Iætari, nec netum comprimere, donec certior de justitia causæ suæ, aut saltem de in- dulgentia Principis fieret. Quis igi- tur cessare à metu& gemitu poterit, n cogiter, adhuc pendere Iudicium æternæ salutis suæ, aut mortis& in- felicitatis æternæ? quamvis enim ali- quis nihil sibi conscius sit, unde ti- mere debeat damnationem æternã: tamen dum cogitat Deum esse qui nos judicaturus est, qui multa vide.- re potest in nobis, quæ nos ipsi non videmus: quomodo potest securita· tem sibi polliceri? Apostolus Chri- sti est,& vãas electionis, qui de se 1Cr seripsit: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum. quui an. zeb. 2. gem judicat me, Dominus est.& Lob te. stimonio Spiritus sancti vir erat sin. Ples, ö V. Ple/e se ipl meun diciu ret: dican. respon nostr Aloy tis n singu ab ec sa ta profl Cur n stiam rus? nis, tos h quia divir beri! justu sand vis ip unde repre Lerd rum. (orn tius pient ö Iame digni Iur in 2¹en . cõ- mpi⸗ mad- læti- im ti⸗ mad· at, la · Certe dum tatur, is hæ- nec ior de de in- 8 igi- texit, icium & in- m ali- de ti- ernã: qui vide- non urita- Chri- de se 1, sed ui an · ob te⸗ at sim. Ples, profluvii lacrymarum, respondebat: Cur non amaristime sleam, clem non certey seiam, an æternæ salutis compos sim Fistuseius nuo Porrò causæ hujus incertitudi-Crihr LIBER SECVNDVS. ꝛrs ple,. rectus, ac timens Deum.& de se ipse scripsit: N. le ipse seripsir: Non reprehendit me cor roh. metem in omni vita mea.& tamen ju- dicium Dei ita formidabat, ut dice- ret: Quid faciam ciem surrexerit ad susI licandum Deus?& cùm quæsierit, quid respondebo ili Ac ut exemplum unum nostri tem poris adducamus: Beatus Aloysius Bertrandus vir notę sanctita· tis non semel inyentus est plenus ingultuum& lacrymarum;& cùm ab eo quæreretur, quænam esset cau- sa tanti mœroris,& tam intentis nis, quæ pios homines valdè sollici-1 I tos habere solet, duæ sunt. Vna est, 6.6 quia nemo certus esse potest, nisi ex divina revelatione, quæ rarissimè ha- beri solet, sit ne gratus Deo,& verè justus, quamvis in Oculis hominum sanctus ac justus appareat;& quam- vis ipse quoque nihil in se inveniat, unde à corde suo, sive à conscientia reprehendatur: clarissima enim sunt verba Salomonis in libro Proverbio- rum. Quis potes dicere, Mundum est cor meum, purus sum à peccato?& aper- tiùs in Ecclesiaste: Sunt justi, arque sa. Pro. 20 Pientes,& ope ra corum in manu Dei: O tamen nescit homo utrùm amore an oclio Eccl.9 dignus sit: sed omnia in futurum servan- zur incerta. In quem locum Salomonis * 5 Ita vi ob. 3r ide itam ulti- 2165 DE GEM. COLVMB. ĩta scribit sanctus Hieronymus: Sen⸗ as, inquit, est, Inveni fustorum quidem opera in manu Dei esse;& tamen atrum amentur à Deo, an non, nunc eos scire non I. suam perbi contr tem, polse,& ambiguos stitctuare, utr⁵m al& c probationem sustineant, an ad supplicitem. In futuro igitur scient. Itaque cùm dici- rur, nescit homo, utrum amore an odio di- gnus sit. non est sermo de hominibus manifeste impiis: illi enim facilè sci. re possunt, se odio dignissimos esse: sed dehominibus, qui justi sapien. tesque esse vidẽtur, id est, de iis quo- rum opera laudabilia sant. de his am. biguum est, an odio vel amore digni sint, cùm ignoretur, an opera illa ex vera charitate prodeant. Quàm sit ho- minibus verè piis hæc incertitudo molesta, vel ex eo cognosci potest, qudd cùm sancto Francisco, tab ini. tium conversionis, recogitanti annos suos in amaritudine animæ suæ,& culpas suas præteritas deploranti, re- velata esset certitudo remissionis omnium peccatorum:incredibili la- titia subitò idem Franciscus repletus est, ut sanctus Bonaventura in ejus Vita testatur:& apertids id ipsum Cap. 3. narratur in Chronico. Quamvis au- tem hæc incertitudo acerba sit ama- toribus Dei: tamen non sine magna sapientia Dei,& utilitate hominum, à divina providentia procurata est, Hinc enim sit, ut justi semper vigilẽt, &e cum timore ac tremore salutem causa possi: est in vis en nos h tame sumu quid die ei àlane pecca cipiar sua ci entia dubit dum scribi zudin. rerin- re l ö Iue dl omn nus a simu se gr⸗ Ange ceps vera enim B. CSen⸗ uidem Mrum re non um ad Icitem. dici- 4²0 di⸗ nibus Ie sci. esse: pien- quo- am· digni 1a ex it ho- itudo test, b ini· nnos /& 1 re- ionis li læ- letus ejus psum is au⸗· ama- agna num, a est. gilẽt, utem uam LIBERSECVNDOVS. 217 suam operentur, neque umquam su⸗- perbire audeant adver sus impios;&c contra, ne peccatores desperent salu- tem, seque sceleribus sine ullo fræno & confideratione tradant. Altera causa, cur in hac vita certi esse non possimus de vita æterna obtinenda, est incertitudo perseverantiæ: quam- vis enim pro comperto haberemus, nos hodie justos,& gratos esse Deo; tamen non scimus, neque seire po sumus, nisi ex divina revelatione, quid crastina pa ritura lit dies: quoti- die enim videmus deficere homines à sancta convexsatione ad flagitia& peccata gravissima. Atq;ʒ ut ab alto in- cipiamus„ primus Angelus in ipfa sua creatione gratiam Dei cum sapi- entia, aliisque donis plumis sine dubitatione percepit. De ipso secun- dum expositionem sancti Gregorii seribit Exechiel: Tu sagnaculum similis zudinis, plenus supientia, H hpensectus deco- re in delici is paradisi Dei fluisti: ommis la- Pin pretiosdus oferimentum tuum.& in- IrA: Perfectus in vii tui à die conditionis ma, donec inventa est iniquitas in te.& de omnibus Angelis sanctus Augusti- nus apertissime scribit, in eis Deum imul condidisse naturam,& infudis- se gratiam. Neque dubium est, quin Angeli, atq; in primis Angelorũ prin- ceps noverint, se vera Dei gratia,& vera charitate præditos fuisse. Angeli enim se ipsi vident,& omnia quæ Ezeck. 18. 12. Ci- vir. e.x 218 DEGEM. COLVMB. LII in ipsis sunt Dei dona, ex divina illu- H Epi stratione cognoscunt. Iste igitur An. seripti gelorum princeps, sapientia& gratia mabil Zoan:s Pei præditus, in veritate non stetit, ersev- ac per hoc in accepta gratia non per- Vatus? severavit,& tamquam fulgur, ut nia illa Dominus loquitur, id est summa coribt velocitate de cælo cecidit,& ex An-. ctedatt gelo lucis in principem tenebrarum rædis conversus est. Hunc imitatus est pri. ibro mus homo, qui gratiam Dei in ipsa dtem sua conditione cum originali justitia ui,& consecutus, paulò pòst eamdem ami. voluns- Orat. sit. Scribunt enim sanctus Gregoriu Domin 43.„Nazianzenus,& sanctus Ioannes lones i Ho. 16. Chrysostomus, Adamum dici po- nies: f in Gen. tuisse Angelum terrestrem, ex spiritu se in at & carne constantem; ex spiritu pro.& ad pter gratiam,& carne propter natu enim: ram. Quod si primus Angelus& pri. cit eui mus homo incerti de perseverantia Qui sua fuerunt,& re ipsa ex gratia, ea. Nonn que magna gratia exciderunt: quis Christ mirabitur, si& nos post lapsum Ada- te voc mi certitudine Perieporaners carea- dignu *Reg. mus? Ad hæc Saul Rex primus Israë-. brevi .litarum, electus à Deo, cùm esset hu- ipso e milis in oculis suis,& tam bonus, ut ruit a in toto populo non esset melior illo daedec tamen pauloò pòst reprobus factus est. N& Quid Ssalomon? hic verè fuit sapien suisset. tillimus,& ab adolescentia ita gra.&opt tus Deo, ut de eo Deus dixerit Davi- tes, ur Luc. 10 Reg. di: Ego ero ei in patrem,& ipse erit mi: tinus ventu bi in ftlium.&c lanctus Hieronymus in LB. la illu- ur An- gratia stetit, nper- „ uùt umma exX An- rarum st pri. in ipsa ustitia aami. gorius annes ci po- spiritu u pro· natu⸗ & pri- rantia ia, ea· quis Ada- carea- Israẽ· et hu· us, ut T illo: us est. pien- a gra- Davi- it mi. ymus in LIBEN SECVNDVS. 279 Epistola ad Paulinum ude studio beripturarum, vocat Salomonem mabilem Domini. Et tamen adeò non herseveravit, ut in senectute depra- satus à mulieribus, adoraverit om- nia illarum idola,& à non paucis au- Koribus gravissimis reprobus fuisse credatur. Id quod ei disextis verbis pradixit David pater ejus in priore autem Salomonli mi, seito Deum patris tui,&. servito corde perfecto,& animo volumtario. Omnia enim corda scrutatur Dominus,& uni versas mentium cogita- nones intelligit. Si quæsferis eum, in ve- nies: fi autem dereliqueris eum, projiciet e in ateruum. Horrenda comminatio, & ad verbum adimpleta: dereliquit enim Salomon Deum,& Deus proje- eit eum in æternum. uid dicam de Iuda proditore? Nonne ille quoque electus fuit à Christo, cùm esset bonus, aut cex- te vocatione ipsa factus est bonus,& dlignus amplissimo gradu,& tamen brevi corruptus amore pecuniæ, ab ipso eodem Domino diabolus me- ruit appellari? Nonne ego, inquit, vos dausdecim elegi,& ex v⁰o bis umus diabolus & alibi: Bonum erat ei si natus non fuilfet. His accedunt duo doctissimi & optimi quondam Ecclesiæ Docto · res, unus Græcus, Origines; ulter La- tinus, Tertullianus. Vterque in ju- ventute cupidissimus martyrii,—— ö abiti- . 2 2 x Para. Übro Paralipomenon his verbis: a2s Ioan.6 Matth 2— I 220 DE G EM. COLVMB. abstinentiæ& continentiæ amator, uterque scriptor Rekekis non solum adversus Gentes, sed etiam adversus hæreticos:& tamen uterque in sene- ctute lapsus est,& novas hæreses ex- cogitavit,& inter hæreticos nume. ꝛrari meruit. Quis igitur perseveran- tiam sibi certò polliceri audeat, quã- do turres ejusmodi ceciderunt? O. mitto innumerabiles alios. Vnum prætermittere non possum. Is est He. ron eremita, qui annis quinquagin- ta vixit in exemo, in summa absti- nentia,& continentia,& silentio,& vitæ perfectæ exercitatione:& postel tamen illusus à diabolo, semet in al- tissimum puteum præcipitavit: quast pro merito virtutum ac laborũ non posset ulli discrimini subjacere:& semimortuus inde erutus à fratribus, ne sic quidem resipiscere voluit& in sua obstinatione vitam finivit. Te- statur hoc factum Ioannes Cassianus collatione secunda, quæ est de dis. cretione; qui Cassianus tempore suo rem gestam,&c plurimis notam fuis- se confirmat. His exemplis sa tis pro- batum est, viros etiam probos& lan cos non esse certos de perseverantia, ac per hoc posse etiam jacturam fa cere felicitatis æternæ post multa merita& labores. Quæ cùm ita sint, nimis omnino parviæstimant vitam æternam,& tepiterna supplicia, qui in incertitu. dine LIX dine rt huc rid unt ir nensis um gr⸗ ebro, belluæ do non non to nodo langu Aposto cere vo Cur ta de sum omnib e, im ima, ꝛternis ant ad tatos, Krymis imin mosa o confes quanti sensio. toto,& petere ardent &prox sevVera! ad fine derfici bonit, B. rator, olum ver sus sene- es ex· ume⸗ Veran- „Juã- t? O⸗ Vnum st He⸗ lagin- absti· tio,& n fuis. 8 pro⸗ & lan antia, m fa- multa nnino m/& ertitu dine LIBER SECVNDVS. zzꝛx. line tanti discriminis positi, ad- uuc rident,& ludunt, vel etiam ster- unt in lectis, vel comessantur in nensis: quomodo enim si periculum am grande non vident, sani sunt ce- ebro, aut verè homines sunt, non belluæ? Si verò cognoscunt, quomo- lo non toto corpore horrescunt,& non toto animo contremiscuntquo- nodo non plorant? non ejulantinon languntẽquomodo non satagunt, ur Apostolus Petrus monet, certam fa- Ver- cere vocationem,& electionẽ suamꝰ Cur tanto pendente judicio, in quo de summa rei, id est, de fortunis omnibus, de existimatione, de capi- e, imò de vita sempiterna& felicis- ima, vel de mortè perpetua atque ꝛternis cruciatibus agitur; non cu⸗ ant adire amicos, sollicitare advo- tatos, ipsum Iudicem suspiriis& la- tymis implorare? In hoc enim dis- aimine plus valet humilis& lacry- mosa oratio,& reatus nostri aperta confessio& detestatio, quam ulla. quantumvis diserta& accurata de- sensio. Oportet frequenter ex corde toto,& non sine gemitu inenarrabili zetere à Deo gratiam verissimæ&c ardentissimę charitatis in ipsũDeum. & proximum:& simul gratiam per- sexerandi in bonis operibus usque ad finem: perseverantia enim quæ derficit opus,& finem laboribus im- honit, qonum Nei esti sed non nega- ¹IE 222 DE GEM. COLVMB. tur iis qui petunt ficut oportet. Vti- lifsimum documentum ad donum perseverantiæ impetrandum tradit sanctus Augustinus exponès illa ver. De duc ba Psalmi fexagesimiquinti, Benedi. cons I ctus Deus, qui non amo vit orationem meam,& misericordiam suam à me. Cum videris, inquit, non à te amotam depre- R cationem tuam, securus esto, quia non es te amota misericordia jus. hæc ille, qui verissimè docet, donum orationis laeryr esse optimum&e infallibile signum ter an doni misericordiæ. Quibus enim derat Deus mandat, ut semper orent,& si. varias mul dat spiritum semper orandi,& tam et petendi perseverantiam misericordig mitu! divinæ usque in finem: sine dubid fvim non amovet ab illis mi sericordiam Deum suam usque in finem,& misericordi. Vbera, ö ter facit eos perseverare usque in fl. ti peri nem. Quęemadmodum enim si qus mus, ex nobis Juberet homini pauperi, ut de de à se quotidie petexet eleemmosynam, aquei non posset justè negare petenti quo. lemus Luc. is tidianã cleemosynã: sic omnino libe. sunt, 1 ralissimus Dominus, qui dixit, Opon accusa ret semper orare, non deficere;& qui ducun donat amicis suis voluntatem sem. de apt per orandi& orandi sicut oportetʒ tratis sine dubio exaudiet eos,& conserva. stes ne bit illis misericordiam suam, donec lissimi pf. ir in cælesti patria coronet eos in mise. nostri ricordia& miserationibus,& repleat ait:4 in bonis desiderium eorum. I IL. IBER SECVNDVS. 223 ＋ B. t. Vti- onum CAE. XII. tradit la ver. De duodecimo fonte lacrymarum, qui est Benedi- consiileratio tentationum impedien- ationem tium iter ad vitam. ne. Cum depre· Estat consideratio tentationũ non est ex qua cõsideratione tanquam Ie, qui ex fonte non exiguus emanaot ationis laerymarum rivus. Qui enim arden- ignum äter amat Deum,& eũm videre desi- enim derat molestissimè fert tentationes t,&c si.¶ vVarias, quæ impediunt cursum ad vi- ndi,& tam eternamz& ideò cum assiduo ge- icordig mitu laborat in iis repellédis,& qua- dubio flvim patiens cruciatur,& clamat ad ordiam Deum: Ne nos inducas in tentationem, sed cordi. lbera nos& malo. Sed ut de hoc ingen- e in fl. ti periculo per ordinem pauca dica- si quis mus, primùm de tentatoribus, dein- eri, ut de de instrumentis, id est, retibus& ynam, haqueis tentationum, breviter disse- ti quo. lemus. Tentatores præcipui, diaboli o libe. sunt, nec solùm tentatores, sed etiam „Opon accusatores sunt. Primùm enim in- & qui ducunt ad perpetranda peccata:dein- n sem. de apud Iudicem de peccatis perpe- dortet; U reos nos faciunt: proinde ho- nserxya. stes nostri sunt acerbissimi& erude- donec lilsimi. Quod ipsi propriè tentatores ö n mise. nostri sint, testatur Euangelium, cùm repleat ait:.Accedens tentator. testatur Aposto-Vat 4. lus Paulus Nerte renta verit vos r. rhe. V inquit, qui tentat, id est, cujus ests, CAL.— officinra ö Act. 5. Apo. 2. Aꝑoc. 22. . Mor. Lob. 1. 224. DE GEM. COLVMB. officium proprium, tentare. testatur Apostolus Petrus: Cur tentavit satanas cor tuum testarur Apostolus Ioannes: Mißurus esi diabolus aliquos ex vo bis in carcerem, ut tentemini. Quꝰd iidem ipfi accusatores nostri sintstestatur idem Apostolus, cùm in Apocalypsi dicit: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accuusabat illos ante conspecteem Dei nostri die ac nocte. quæ verba exponens sanctus Gregorius libro secundo Mo- ralium, ait: In die accusat, cum prospen ris male nos uti insinuat: in nochie aceu. sat, cum in advuersis nos non habere par zientiam demonstrat. sic accusavit S. Iob, cùm dixit: Namquid Iob Frustra times Deum? noune tu vallasti aum, ac do- mum ejus, uni versamque subagtantiam hHer cireuitum, operibus manuum ejus benedixisti,& possosßio ejus crevit in ter. v⁴½ꝰ Sad eœtende paululum manum tuam, O tange cuncta, quæ possicCdet, nisi in Ja- ciem benedixerit tibi. quo loco vox, be- nedlicere, in contraria significatione, in toto illo capite& sequenti acci- pitur. Acut omittam visiones plu- rimas, in quibus visus est diabolus contendere cum Angelo sancto,& accusare hominem jam morientem in multis„ notissima est apud S. A. thanasium in Vita beati Antonii, ac- cusatio acerrima dæmonum adver- sus S. Antonium,& defensio An- gelorum pro eodem Antonio. Sum. Mia cst, diabolum& satellites ejus humano . hume biles quan. vel tl re, v minu igitur 611 ꝗ astuti biscu: sint e consi subtil tatiol tus P. tias e non sed f. bus: astuti habit comx ab h. suntt libus maxi to ho Apof princ rede leone nes ahn esti⸗ & dr . statur r⁰⁴ nnes: o bis in m ipsi idem dicit: orum, Dei onens OMo- hrospe- accu: re pa· .lob times ac do- ntiam ejus in ter. tuam, in Ja- Ox/ be- ione, acci- s plu- bolus 0,& ntem S. A⸗. ii, ac⸗ dver · O An- Sum- s ejus mano LIBER SECVNDVS. 223 humano generi hostes irreconcilia- biles esse;& tunc graviùs nocere, quando familiaritatem simulantes, vel thesauros occultos demonstra- re, vel amoribus impudicorum ho- minum servire velle videntur. Istĩ igitur tentatores& accusatores no- sfri quales,& quot sunt? Primùm astutislimi& callidissimi sunt, ut no- biscum comparati, vulpes dici pof- sint comparatæ ad columbas; sive consideres naturæ nobilitatem& maxima detrimenta ferè in momen- brincipes,& potestates, ac mundi subtilitatem, sive usum& exerci- tationem longissimam. Quare bea- tus Paulus, qui non ignorabat astu- tias corum, in Epistola ad Ephesios, Ephs, non vocat eos astutos aut nequam, led spirituales nequitias in cælesti- bus: id est, ipsam nequitiam, ipsam astutiam spirituum immundorum habitantium in cælo aëreo, unde commodiùs speculentur quæ fiunt ab hominibus in terra. Præterea sunt spiritus isti tartarei potentes vi⸗ bus, ut si Deus permiserit, possint to hominibus adferre. Ided enim Apostolus loco notato vocat e½ rectores.& sanctus Petrus vocat cos leones rugientes,& sanctus Ioan- nes in Apocalypsi draconem ma- apoe. Deaie nominat. Nullæ sunt autem 12. estix ferociores& fortiores leone K dracone. Denique in libro Iob d V Eph. 6. Ier. 5 226 DE GEM. COLVMB. lob. ar de diabolo dicitur: Non est super ter. ram ho testas„que comparetur ei, qui fa- cdus est ut mullum timeret. At quot sunt quæ so isti potentissimi& callidissimi tentatores? planè innumerabiles; ple- nus enim est aër iste terræ vicinus dæ- monibus, sic, ut si corpora gererent, solem in meridie obscurarent. Audi sanctum Hieronymum in Commen- tario ad caput sextum Epistolæ ad Ephesios: Hæc, inquit, omnium Docto- rum opinio est, quodaer iste qui cæalum terram medius dividens, inane vocatur, plenus sit contrariis fortitudini bus. Atque huic veterum sententiæ, beati Anto- nii, quas Athanasius narrat, visiones mirificè consentiunt. Quæ cùm ita Unt, si daretur nobis oculis corpora- libus terrifica illa monstra, pessimè in nos animata cõspicere, quis nostrum non tremeretenon expallesceret?non àludis& jocis omnino cessaretꝰ quis non orationi& lacrymis seriò operã daret? Quid autem si præter ista mon. stra, conspiceremus terrã laqueis vel retibus plenã, ut eam aliquando san- ctus vidit Antoniusz an non eresceret in immensum timor& tremor? an non clamores& planctus in cælum ad Deum, qui solus de tantis periculis nos eruere potest,ex omni parte con. scenderent? Sed non ideò, quia ocu- lis corporis ista non videmus minus vera, aut minds credibilia sunt. Sed quoniam de tentatoribus ali. ĹI quid ruUm nos q aut c tenta quco tiæ s⸗ nume ut suy Omn dapie mabu⸗ bus in mone gredie Auic, est Ir lunta tenti⸗ quæ i gunti hono super lit? 2 induci qucten lus ii cite copat phytt us„ dat di nium tereaà 4 socio dem — er ter. ui sa- sunt ssimi zple- is dæ- rent, Audi men- læ ad Docto⸗ um& catur, tque anto- iones m ita pora- me in strüm tꝛnon quis Operã mon- eis vel o san- sceret 1? an 2lum riculis econ· a Ocu⸗ minüs us ali · LIBER SECVNDVS. 227 quid diximus, dicamus jam de in- rumentis, id est, de laqueis, quibus nos quasi feras aut aviculas capiunt, aut certè capere& illaqueare nos tentant. Tot omnino sunt genera la- queorum, quot sunt in nobis poten- tiæe sentientes& intelligentes. Sed numerus laqueorum in particulari, ut suprà diximus, est pro pè infinitus. Omnes enim creaturæ, ut loquiturSap.20 dapiens, Aadte sunt in tentationem ani- mabus hominum,& in muscipulam pedi- bus insipientium.& Ecclesiasticus ad- monet dicens: In medio laq ueorum in-Ece. 5. grediers. Prima potentia in homine Auich est Intelligentia, quam sequitur vo- luntas rationalis. Laqueus hujus po- tentiæ, Honor est:neque enim bestię, quæ intelligentia carent, honore tan- guntur. Gualis quæso laqueus est honor?& quàm ingens malum est superbia, quæ honorẽm pro idolo co- lit? Audi Ecclesiasticum: Sicut perdix dceiar inducitur in caveam,& ut capred in lan queum sic& cor superborum.& Aposto- lus in priore ad Timotheum, solli- cite illum admonet, ne ad Epis- copatus honorem promoveat neo- phytum, ne in superbiam, inquit, elar tue, in fudicium& in laqueum inci- lat diaboli. Hoc laqueo primus om- nium captus est diabolus;& prop- terea ut multos habeat pœnæ suæ socios, quoscumque potest, eo- dem ipso laqueo irretire. Se Tim. ö 223 DE GEM. COLVMB. ö Sed quid sapientes faciunt? Fugiunt hunc laqueũ, ut vere fugerunt,quan- tum potuerunt SS. Patres Ambrosius, Augustinus, Chrysostomus, Grego- rius„ quibus honor ille non fuit la- Len crux, quam non ambien- o/ sed obediendo susceperunt. Insi- pientes autem&c stulti, quorum non est numerus, non fugiunt laqueum, ö sed quærunt,& cum coenpetitoribus W contendunt, quis eorum prior possit laqueum induere. O cæcitas huma- na,& omni lacrymarum fonte plan. enda! Verè enim Prælatura, musci- pula est pedibus insipientium; qui cum se ipsi regere nequeant, ad mul- titudines regendas anhelant, ut cæ- cus cæcis ducatum præstans, cum lis zn foveam cadat. Nec minus perniciosus est laqueus, bere ar quæ avaritiæ fomentũ præ. etʒ& ad intelligẽtiam pertinet non minus, quàm honor. bestiæ siquidem contentæ cibo& potu, pecunias,& quę pecuniis emuntur, palatia, agros, ½½* nino cõtemnunt. Porrd pecunias,la: qneos esse diaboli Apostolus confix- mat in priore Epistola ad Timotheũ, Tim. dicens: Qui volunt divites Feri, incidunt 6. in tentationem,& in laqueum diaboli.& edò usque procedere solet amox pecu. niæ, ut pecunia proDeo colaturzunde —1 ab Apostolo non semel avaritia dica Gel.2.est., idalorum servitut. Hunc poxro la. queum Lũ queu. ut dil felici ejusm nam vestes,& cetera generis ejusdem om.- qui q quoc Autem cienti- quod mult cat v⸗ Pauli ves e. pieta 2e fil tellig Regi illi a imill quie tum cred rissir tem! re, u quæt tus! opin desi rat, tissit trib lio, vat giunt juan- osius, rego- ut la· bien⸗ Insi- non eum, ribus possit uma- plan- nusci⸗ qui aaut ut cæ- Im iis ueus, i præ⸗ t non udem 5„ agros, nom- ias, la- onfir · theũ, cidunt oli.& pecu· zunde adicta xro la- ueum LIBER SECVNDVS. 229 queum adeò non fugiunt homines, ut diligétissimè illum quærant,& illi feliciores existimentur, qui pluribus ejusmodi laqueis cixcũdati sunt. Vti- nam persuaderi posset hominibus, qui quæstum magnum desiderant, id quod Apostolus monet: cùm ait: Es. autem qutastas magnus pietas cum fusfi- g. cientia ʒ id est pietas cum opinione, quod fibi sufficiat id quod habet sive multum, sive parũ sit. id enim signifi- cat vox Græca aπιμειαι qua beatas paulus usus est. Itaque ille valdè di- ves est,& quæstum magnũ fecit, qui pietatem possider, id est, amorem ve- 1 filialem erga Deum. Qui enim in- telligit, quid fit fllium esie Dei, Regis Regum omnium,& filiali dilectione illi adhæret, ejus præcepta adimplet. in illo confidit, in ejus voluntate ac- quieteit:is quidquid habet, sive mul- rum, ive parum, sibi sufficere certõ credit, quia nõ dubitat sibi abaman- rissimo Patre semper tribui, quod pro- tempore sufficit,& sibi non expedi- re, ut vel plus, vel minus habeat. O quæstus vere magnus, sed paucis no- tus! Quis est enim verè dives, etiam opinione Gentilium, nisi qui nihil desiderat? Quis autem nihil defide- rat, nisi qui sct se Patrem habere di- tissimum,&c amantissimum,& quĩ tribuit quantum satis est in hocexi- lio,& hereditatem plenam conser- vat pro eo tempore, quo nihil amittiĩ 2 4 pote- 1Tim. %½½% 230 DE GEM. COLVMEB. poterit aut corrumpiʒ& pro eo loco, Zoc aaguo fur non appropiat, neq;ʒ tinea corrum- pit? Sed pergamus ad laqueos, qui supersunt, explicandos. Tertius la- queus est delectatio vehemens car- nalium voluptatum, per imaginatio- nem apprehensa. Diabolus enim hoc laqueo capere nititur illos etiã, qui procul à mundo dissiti in deser- tis locis habitant, ubi nullos homi- nes cernunt, neque delicias aut oblectamenta ulla experiuntur. Et lanè tanta arte diabolus ista repræ- sentare novit, ut pulchriora& dul- ciora appareant, quaàm re vera sint,& sepè magis moveant imagines illa rerum, quàm res ipsæ moverent si co- ram adessent: res enim quantumvis pulchræ& suaves, semper admistam habent aliquam fœditatem, vel ama- ritudinẽ: sed imagines artificio dia- boli imaginationi oblatæ, nihil fœ- dum, nihil insuave præ se ferunt, sed totæ jucundæ, imaginationi objiciun- tur. Vnde mirum non est, si appeti- tionem vehementissimè afficiunt. Hoc genus laquei adhibuit tentator semper ad viros fortissimos capien- dos, qui nec laqueo honoris nec re- tibus pecuniarum capi potuerunt: nunc laqueum- Apostolo Paulo, posteaquam is raptus fuerat in ter- tium cælum, tetendit Satanas, Deo Rureltraten ad ejus conservandam umilitatem: sic enim ipse loqui- tur: E tur: tollar ⸗ meæ, a propre- cedle ret dit A mo 0 duo si in eju noni b⸗ sdem onnes nis eu ille co⸗ sere, duo: vis ard corpus pulchr nulla o nices x mium honeba lancte sic sci ejus pubese⸗ tendia lus Chi Oesu⸗ sus exp Iue f suasi c lere: calcitre B. loco, rrum- qui us la- s car- natio- enim etiã, leser- omi- aut r. Et epræ- dul- nt,& illæ si co· mvis stam ama- dia- fœ- sed iun- peti⸗ unt. ator ien- re- int: Io, ter- Deo dlam qui- tur: LIBERSECVNDVS. 23T mea, angelus sutana, qui me colaphixer: proprer uod ter Dominum rogavi, ut disa cede rer à me. Hunc laqueum teten- dit Antonio magno,& probatissi- mo omnium Monachorum-, de quo sic loquitur sanctus Athanasius in ejus Vita: Posteaquam diabolus ora- tioni bus Antonii ad Deum per paslionis sdem se intellexit elidi, con sueta adversus omnes adolescentes arma arripiens, noctur- ni eum inquietabat illecebr. Nam C ille cogitationes sordidas conabatur inse- sere,& hic eas oratGu submovebat asli- duo: ille titillabat sensus naturali car- nis arcdlore; hic fide, vigilis& jejuniis torpus omne vallabat: ille per noctem in pulchra muliersu vertebatur ornatum nulla omittens figmenta lasci via; hic ul- rices gehenna flammas,& dolorem ver- nium recordans, ingestæ sibi libidini op- honebat. Eumdem hunc laqueum lancto tetendit Hilarioni, de quo sie scribit sanctus Hieronymus in ejus Vita: Titillabat sensus ejus, V. pubescenti corpori solita voluptatum in- cendia sug gerebat.(ogebatur tyruncu- las Christi cogitare, quod nesciebat, Oesus rei animo pompam volvere, cu- sas edeperimenta non noverat. Tratus ita- sue sibi„ C. pectus Ppieg nis verberant, suasi cogitationes cade manus posset exclus lere: Ego, inquit, aselle, faciam, ut non calcitres: nec re hordeo alam, sed palen: 25 Fame tur: Et ne magnitudo revelationum ev- Cor. ollat me, datus est mi hi stimulus carnis AII 232 DEGEM. COLVMB. Jame te consiciam, siti: gravi onerabo pondere, per astus indagabo& Frigora, ut cibum potibe, quàm lasci viam cogi- tes. hæc sanctus Hieronymus, cui quoque diabolus non pepercit, sed laqueum illi tetendit similem illis, uos Antonio& Hilarioni tetendit: 0 enim ipse de se loquitur in Epi- stola ad Eustochium de custodia vir- ginitatis: O quoties ego ipse in eremo constitutus,& in vasta illa solitudine, qua exusta solis ardoribus horridwum Monachis Prastat habitaculum, putabam me No. manis interessè deliciis. Sedebam solus, Jua amaritudine repletus eram: horte- hanr sacco membra deformia,& squalli- da cutis situm Fthiopicæ carnis obduve. rat. quotidie lacmyma, quotidie gemi- zus:& si quando repugnantem somnus zmminens oppresoilset, nuda humo wix assa hærentia collidebam. De cibis vero potu raceo, ciim etiam languentes aqua Frigida utantur,& coctum aliquid aoce. Pilse luxæuria sit. Ille igitur ego, ui ob gehenna metum tali me carcere ipse dam. naveram, scorpionum tantùm söcius& fe- rarum, sape choris intereram puellarum: Pallebant ora jejuniu,& mens desideriis ascuabas in Frigido corpore,& ante ho. minem suum fam carne pramortua, sola li bidinum incendia bulliebant. Itaque amni auwilio destitutus, ad Iesis jacebam pedes, rigabam laciywuis, erine tenge- bam, C repugnantem carnem hebdoma- darum inedis subjugalam. hæc ille. Si- milia L. milie dicte dida⸗ las u volu do, in ge frigi nec men idẽ r coʒ q ta. suam deli pori nivis hæec Ii: se mer peric non in q ludi lerti illor neq tion lus angt —1 con niar sua ṼIũ. IB. uerabo gora, 2 cogi⸗ „ cui , sed illis, endit: Epi- ia vir- eremo nes qua onachis ne Ro- solus, hHorre- gualli- 5 gemi⸗ somnu 20 vix 43 vero aq ua d acce- qui 0b dam- àfe. arum sideriis te ho⸗ 2, sola Itaque cebam terge⸗ doma- 1e. Si- milia LIBERSECVND VS. 233 milia possem adferre de sancto Bene- dictoʒ qui, teste sancto Gregoxio, sor- Liba. didas cogitationes à diabolo immis-3. las ut ejiceret, se ipse nudus in spinis yolutavitʒ nec non de sancto Bernar- do, qui teste VVillelmo in ejus Vita, Lib. 2. in gelido lacu sese immergens, tã dius· frigus illud toleravit in corpore, do- nec incendium luxuriæ extinxit in mente. Denique, ut alios omittam, idẽ referre possem de sancto Francis- coʒ qui, teste S. Bonavẽtura in ejus Vi- ta, immissam à diabolo in mentem suam libidinis flammã, primùm cru- deli verberatione, deinde nudi cor- poris nocturno tempore in acervum nivis volutatione compescuit. Atque hæc pauca de magnis Heroibus retu- li: sed si vellẽ ex historiis adferre nu- merum eorum, qui hoc laqueo capti perierũt, nullus esset finis. Quĩs igitur non jure lugeat erumnas husus enilii, in quo àvenatoribus infernalibus ita ludimur& illudimur, ut neq; in de- lertis locis homines sanctissimi ab illorum laqueis tuti esse possint? Sed neq; hic est finis laqueorum imagina- tionis,& mentis. Alios enim diabo- lus capit„& torquet miserabilibus anguttit scrupulorum; alios contrà sic decipit per laxam& erroneam conscientiam, ut multi anteà pexve- niant ad gehennam, quam peccata sua cognoscere& deflere potuerint. vrrique autem culpa sua miseri sunt: nam Cap. WN 234. DEGEM. COLVMB. nam priores illi, qui serupulis agitan- tur, deberent aliorum consilio ac- quiescere, præsertim Præpositorum, Tue. ñode quibus Dominus ait, Qai vos audit, me audit:& non suo judicio velle du- ci, præsertim, cùm se in causa propria bonos judices,& in morbo proprio bonos medicos esse non posse facilꝰ judicare potuerint: postexiores verd in formanda conscientia, tamquam in re maximi ponderis, unde mors& vita depẽdent, non deberent vel suo, vel hominum quorumcumque judi- cio acquiescere, sed audire viros si- mul& doctos& pios, qui verita- tem noverint,& eam aperire non timeant. Venio ad laqueos sensuum corpo- ralium. Magnus laqueus, est formo- sa mulier ad oculos virorumʒ& for- mosus vir ad oculos feminarum. Au- di Ecclesiasten, virum sapientissimũ: Eecl.y Lustravi, inquit, uni versa animo meo, inveni amariorem morte mulierem ue laq; ueus uenatorum esti,& sagena cor ejus: vincula sunt manus illius: qui pla- cet Deo, esfugiet illam; Jui autem pec- caror esi, caßietur ab illa. Et quod de muliere dicitur ad viros, idem dici potest de viro ad mulieres: non enim 6.3⁰½ minus arctè capta est uxor Putipha- ris Iaqueo concupiscentiæ ad aspe- D. 13. Ctum S.Ioseph, quàm senes ad a pe- ctum Susannæ. Sed illud omnino miserabile,& multis lacrymis di- gnum pienti lepe e Quis! hloral Qui v. garn ů & rur scanda ie: e, memb. tuume vel no ba cot stati, Et par tes 0 iret, inven putet lacra celebi betur uœrr Pemi de m Chryt Antio ter sa ter se, cand. fulmi in illa sent. LB. EIBERSECVNDVS. 2359 ＋ gitan. gnum est, quod iste laqueus non so- 10 ac-· lum non declinatur, nisi à paucis sa- orum, pientibus, sed quæritur diligenter,& I audit, sæpꝰ etiam multis pecuniis emitur. le du- Quis hanc cæcitatem, ut par est, de- ropria Hlorabit? Christus clamat,& dicit: V OpPrio Qui viderit mulierem ad concupiscendiem Mat. facilè am, jam marchatus est eam in corde suo. ＋ ĩverd& rursum addit: Si oculus tuus dexter orS& ie: cæpeclit enim tibi, ut pereat unum Isuo, nembrorum tuorum, guam rotum corpus judi- inum eat in gehennam.& Christianus. ros si: vel non credens Christo, vel ejus ver · I erita· ba contemnens, nulli occurrit venu- non stati, in quam oculos non defigat. Et parum esset, si solum in occurren- orpo- tes oculos defigeret, nisi etiam ultrò V rmo- iret, ubi speraret se talem laqueum V. for- inventurum. Sed quis tolerandum quam sandalixat te, erue eum,& pro ice abs .Au- putet, qudd non desunt, qui in ipsa imũ: sacra æde, dum tremenda mysteria „neo, celebrantur, vel dum sacra concio ha- erem, betur ad populum, laqueos oculis na cor quærunt. oculis loquuntur,& juxta ipla- Vomini sententiam„oculis& cor- ö pec- de meechantur? Sanctus Ioannes. odde Chrysostomus, cùm aliquando apud dici Antiochiam quosdam de populo in- nim ter sacrorum sollénia collocutos in- pha- ter se,& subrisisse cognovisset, ita ex- aspe. canduit, ut diceret, mirari se, quod ape- fulmine decælo cadente, omnes qui- nino in illa Ecclesia erant, non interiis. di- sent. At si fulmine digni sunt, qui: num tem- 6 236 DE GEM. COLVMB. tempore sacrorum colloquuntur aut ridentʒ quo supplicio digni erunt, qui tẽpore eodem oculis,& corde forni- cãdo vel mœchando templũ violant: Transeamus ad laqueum linguæ, uo capiuntur aures. Quàm jure glo- Aerer EeclesiaftiensUerard se ruilse à laqueo linguæ iniquæ, testes esse possunt, qui Iinguas venenatas hære· ticorum evaserunt. Certè de Ario te- statur sanctus Epiphanius, eum tam dulcis eloquii fuisse, ut brevi mul- tos Presbyteros,& Episcopos, sep- tingentas virgines sacras,& omnis generis homines loquendo perverte- Lib. g. rit. De Fausto Manichęo scribit S. Au- 8ap. 3. gustinus, eum fuisse Magnũ laqueum diaboli,& multos ab eo fuisse captos per illecebram suaviloquentiæ. Cupd idem nos dicere possumus de no- stri temporis hærefiarchis, ac præ- sertim multorum hæresiarcharum parente Martino Luthero, qui lin- gua sua Germanica eloquentissimus erat. Quid dicam deé lingua de- trahentium proximis suis à de lin- gua blandiloqua,& adulatrice? de lingua mendaci? de lingua contu- meliosa? certè tam multa peccata oriuntur ex verbis malè prolatis, ut rac. 3. g. Iacobus linguam appellaverit, uni- versitatem iniquitatis, inquietum malum, plenam veneno mortife- ro,&c quam nullus homo domare potest. Lce. ult Epiph. hær. 69 Portöò 1˙1 Pori lunt o nes ita insum aquas heches ded qi nuissir nisi fu hil ha nescit La 2— 7 capitu le& e i& ai em e noster ne forte Oebrie stra, a ter ve tamett tum c ceatʒ t stinen adferr gravan deprir da, ut tolleré laria si similit Provei komis B. Ur aut it, qui forni- Mant Sale⸗ glo- fuisse s esse hære- 0 te- ntam mul⸗ sep- mnis verte· S. Au- ueum aptos Quod e no- præ- arum i lin- imus de- lin- 2de ontu- ccata 2 UK uni- tum tife- nare ortò LIBER SECVND VS. 237 Porrò laqueus sensus olfaciendi hunt odores, quibus delicati homi- nes ĩta capiuntur, ut multas pecunias nsumant in unguenta pretiosa,& aquas Odoratas, quibus chirothecæ, vestes,& domus tota suaviter oleat. ded quorsum isti sumptus in re te- nuissima? quĩid enim est aliud odor. nisi fumus, aut exhalatio, quæ ni- hil habet solidi,& continuò eva- neleitꝰ Laqueus multo periculosior sunt eibi sapidi,& vina pretiosa, quibus capitur gula,& unde existunt crapu- le& ebrietates, quæ simul& corpo- ni& animæ nocent,& rem familia- tem exhauriunt. Clamat Magister noster& Dominus: Aitendite vobin, ne forte gra ventur corda vestra in crapula Hebrietate. Sc non dicit, corpora ve- stra, aut stomachus vester, aut ven- ter vester, sed corda vestra. quia tametsi crapula& ebrietas nqn pa- um corporis bonæ valetudini no- ceatʒ tamen facilè per inediam& ab- stinentiam vini, remedium corpori adferri potest.Sed crapula& ebrietas grayant cora id est mentem, eamqᷣue deprimunt ad sola terrena cogitan- da, ut nimis difficile sit mentem at- tollere ad ea procutanda, quæ neces- laria sunt ad salutem. Pulcherrima imilitudo est apud Salomonem in Proverbiis; scribit enim Salomon, kominem addictum comellationi * Luc. 22 I Prov. 23. 238 DE GEM. COLVMEB. & ebrietati similem esse nauclero, qui in medio mari dormiens amisso clavo, lætus,& de vino repetendo somnians, sinit navem à ventis defer. ri ad manifestum naufragium. Et eru, inquit, sicut dormiens in medio mari,& quasi sopitus gubornaton amiss clavo.& Aices: Verberaverunt me, sed non dolui; ꝛraxerunt me,& ego non sensi, quando evis gilabo,& runsus vina eperiam? hœæc est vera descriptio ingentium malorum, quę superveniunt iis, qui delectantur crapula& ebrietate. Obscuratur corum judicium„ sopitur quodam- modo mens, ut vulneretur anima vulnere criminis letalis,& non ad- vertat; spolietur gratia Dei„& non sentiat; naufragium immincat, per quod omnia bona pereant,& ipse, quasi ludus quidam sit, H- deat: denique morti propinquus sit„& ad gehennam festinet„& ipse de solo vino cogitans dicat: uando evigilabo„& vina reperiam! Sed ó tu miser,& miserabilis, non vina reperies, sed penuriam talem omnium bonorum, ut cum epulone guttam aquæ desideres,& non obti- neas. Hic igitur finis est eorum, qui laqueo gulæ se capi sinunt,& quo- rum Deus venter est. Et tamen tam stulti sunt plexiqʒ hominum, ut non expectent venatores, qui laqueum injiciant, sed ipsi præveniant venato- zem diabolum„& per se 9— 16 ad! ua den R niur tang tas 0 ste d esse gare tun Kier dum piet, plex ut fi sint Spiri mat nem bari acri dixir Quo ut fu mine rant, Cert: hom seria lum nullu nullu AMo arroc⸗ B. clero, misso tendo defer. Et eru, ari, O 0. C. do lui; do evi- læc est orum, tantur uratur odam- anima on ad- 42• incat, 1„& it, li⸗ nquus 1& äcat t riam? „non talem ulone obti- n, qui quo- ntam it non ueum nato- zrrant LIBER SECVNDVS. 239 ad laqueum, eumque libentissime, Lent. torquem aureum sibi eircum- ent. Restat postremus laqueus, sed om. nium funestissimus, qui ad sensum tangendi pertinet,& carnalis volup- tas dici potest. Iam supra ex Ecclesia- ste didicimus„ mulierem laqueum esse venantium,& vel solo aspectu li- gare: unde etiam de Holoferne scri- Rleri est/ quòd visa Iuditha captus uerit in oculis suis. Quod si mulier dum videtur capit, quañto magis ca- piet, dum tangitur,& dum per com- plexum fornicarium ita conjungitur, ut fiant duo in carne una,& jam non sint duo, sed una caro? Hine igitur Spiritus sanctus per Apostolum cla- mat ad homines: Fugite fornicatio-1Cor.s nem.& si fornicatio fugienda est, eriler magis adulterium, incestus, acrilegium? Sed, ut de aliis JIaqueis diximus, sic de isto dicere possumus: Quo magis Scriptura nos admonet, ut fugiamus, eò magis plerique ho- mines incitantur, ut laqueos quæ- rant,& illis implicentur,& pereant. Certẽ si hic solus laqueus tenderetur hominibus digna esset humana mi- seria fluminibus lacrymarum, nul- lum enim est malum frequentius, nullum cõmunius, nullum turpius, nullum perniciosius. Dictum est olim earo corrupit viam suam.& quod vidẽs R. Deus Iudith 10. àMoyse propter hoc malum: Ommnis Gen.6. WMI. Isa. 9. Ale, 240 DE GEM. COL. L. SEC. Deus terram esse corruptam, dixit: Pænitet me secisse bominemzdiluvig hor- ribili inundäte delevit genus huma- num,& terram quodammoddò lavit. Hoc tam magnum argumentum iræ Dei in peccata ista carnalia,& plus- quam brutalia non deberet omnes terrereꝭ non deberet cogexe ad casti- tatem, saltem conjugalem? Et 1i pa⸗- gani, qui Christum non noverunt, corrumpuntur in carnalibus istis fla- gitiis& sceleribus an non saltem Christiani, qui Christum virginem,. & Virginis filium,& puritatis ama- toxem ardentissimum colunt, debe- rent luxuriæ fœtores aversari& fu- gete? Et si Doctor Gentium jubet, ut ejusmodi flagitia nec nominentur in nobisz unde t, ut tam multi non so- làm de mundo, sed etiam ex ĩis qui continentiæ voto se obstrinxerunt, ab ista turpitudine non abhorreant? Veniet, veniet diluvium, non aquæ, sedignis;& purgabirorbem terra- rum:& omnes immundi, qui Baptis- mo lacrymarum purgati non fuerint, erunt, ut Iaias loquitur, in combu- stionem,& cibus ignis:& ignis, ut idem ipse scribit, qui non extingui- tur,& in æternum non entinguetur. D ⁰DE EMI V ECEOLNMB5B 2 sive De bono lacrymarum, LIBER TERTIVS. CALVT I. De primo fructu lacmmmarum, qui enñ hes certa remiscionis peccatorum. V/ Peruimus aspirante Deo E fontes lacrymarũ duo- decim: nunc ex iis fon- Stibus rivos deducere ad areolas aromatum pro- Peltam nobis est, ut inde colliga- mus flores, vel fructus Variorum spi- tnitualium donorum. Erunt autem fruqtus duodecim, juxta numerum fontium.& fortasse isti sunt fructus duodecim, qui nascuntur ex ligno vi- te, irrigato cælesti flumine, ut legi- mus in Apocalypsi S. Loannis: verè Apoc. enim cæleste flumen dici potest, flu-as. men lacrymarum, quæ à Spiritu san- &o originem ducunt. Principiò igitur lacrymæ pœniten- tie,quæ derivantur ex fonte conside- kationis magnitudinis peccatorum, x R 3 produ· ddend —. DE GEM. CGLVMB. producunt spem certam indulgen⸗ tiæ,& reconciliationis cum Deo, ex qua oritur in animo pœnitentis ex- ultatio„& lætitia incomparabilis. Quamvis enim vera contritio cordis, & sincera confesso cum proposito Latisfaciendi,& absolutio Sacerdotis zndulgentiam à Deo obtineant„& peccata deleant: tamen spes quędam viva de remissione peceati,& quasi pignus reconciliationis lacrymis de- betur. Sic enim loquitur David in . psalmo sexto: Laboravi in gemitu meo. Iauvabo per singlas noctes lectum meum, lacrymit meis stratum meum rigabo.& postea subjungit: Discedite ꝗ ne vmnes ιιoheramini iniquitatemm, quoniam eu. audivit Dominus vocem ietus mei. Vbi vides, exauditam fuisse vocem fletus magis,/ quàm vocem verborum. effi- cacius nim loquuntur in auribus Dei lacrymæ, quàm verba. Idem col- ligitur ex lacrymis sanctę Mariæ Mag- dalenę. illa enim nõ verbis, sed lacry- mis dolorem de peccatis conceptum Ostendit: lacrymis, non verbis confes- a est peccata sua:lacrymis, non jeju- nio, aut oratione, aut eleemosynis sa- tisfecit.Et tamen audivit: Remittuntur Taẽ. /. Libi peccata.&: Remittuntun ei peccata multa, quoniam dilexit multã. dilectio- nem autem multam lacrymæ testa- bantur: quia enim multum detesta- batur peccata, quod lacrymę demon- Atrabant, signum evidens erat, ab ca multum 3— gen- „Eex Ex- Hilis. rdis, osito lotis „ dam luasi ĩde- d in meo, eum, o.& une 1M eν- Vbi letus effi· ibus col- Mag- acry- tum nfes. jeju- is sa· intun ccata ctio- esta· esta⸗ non- ib ca tum LIBERTERTIVS. 243 multum diligi Christum, quĩ venerat tollere peccata mundi,& destruere 23 opera diaboli, quæ sunt peccata. Hãc vim esse laerymarum ut peccata la- vent testatur S. Ioannes Chrysosto- mus, ut alios Patres ömittam, in Ho- milia sexta in Matthæum, übi scribit, lacrymas solvere sententiam Iudicis æterni in peccarotes prolatam:lacry- mas unire animam cum Deo, à quo per peccatum fuerat separata: lacry- mas tranquillare animam, quæ ob re- morsum conscientię conturbata erat. Idem Chrysost. Concione prima de Lazaro,& Homilia quinta de pœni- tentia, scribit, tantam esse vim lacry- marum hominis pœnitentis, ut ex- tinguat ignem gehennæ. Idem de- nique Homilia secunda in Psalm. quinquagesimum, vocat lacrymam, spongiam peccatoxum,&c martyrio smilem: quia sicut Martyr fundit sanguinem; sie pœnitens fundit la- crymas. Cui similitudini adjungere possumus, quòd sicut Martyr seindi- tur& laceratur in corpore, sic verus pœenitens scindit ipsè cor suum,& conterit, juxta præceptum Domini, Seindite corda vestra;& juxta testimo niumProphetæ, Cor contritum& humi- liatum Deus non despicies. Prætered sicut martyr offert Domino sacrifi- cium atillimum mortis suæ in te- stimonuum fidei; sic& verus pœ- Ritens offet IacriHeium acceptabile R 4 Domi- 1 Loa.x oel. 2. 0. 244 DE GEM. COLVMB. Domino spiritus contribulati,& cordis contriti, in testimonium odii erga peccatum,& charitatis erga Domini. Denique ficut Mar, tyr sine purgatorio fecta volat ad cælum-: sic& verus pœnitens ali- quando ex perfecta detestatione pec · cati,& perfecta atque ardenti chati- tate in Deum fundens lacrymas co- piosas, indulgentiam percipit plenis- limam peccatorum, non solum quo⸗ ad remissionem culpæ, sed etiam uoad condonationem pœnæ. Ha- emus hujus rei exemplùm insigne in historia de Vita S. Catharinæ Se- nensis„ quam vir gravissimus Ray- mundus Capuanus, ejusdem S. Vir. ginis confeslarius, literis mandavit: &, quod rem fide dignissimam esse testatur, exemplum ipsum in perso- nam ejusdem Raymundi contigit. Igitur prędictuskaymundus aliquan- do à S. Virgine Catharina petiit, ut precibus suis à communi Domino impetraret bullam(sic enim loqui illi placuit) plenariæ indulgentiæ, pet quam ipse Raymundus certior rede deretur, fibi peccata om nia fuisse di- missa. S. VirgoCatharina pollicita est, se bullam ejusmodi à DPomino po- Rulaturam. Sequenti die, præmissa oratione ad Deum pro bulla impe- tranda Raymundum adivit B. Catha- rina;& dum loqueretur de ingrati- tudine hominum erga Deum, tactus Raymun- & LIBENRK TERKTIVS. 245 Raymundus Spiritu sancto, intueri ö im 2 4 22 sibi visus est peccatorum suorũ mul- Har. titudinem& magnitudinem tam perspicuꝭ, ut continud ex amarissima 1438 contritione tantam vim lacrymarum pec· effuderit& in singultus& rugitus nari. tales proruperit, ut periculum fuerit ö 5co- ne pectus& cor ejus disrumperetur. enil⸗ Tum Virgo, Hec, inquit, est bulla in- ö quo- dulgentia 5 quamtibi Dominus misit: esto ＋ tiam r gratus gratia Dei. Sic illa recessit, Ha. K ille mirum in modum lætus cum ö ö Propheta Regio dicere potuit: Audi- .86 rui meo dabis gaudium& lætitiam,& I Ray⸗ exultabunt ossa humiliata. Hæc est po- ͤVI tentia lacrymarum sanctarum ex ve- . Vir- avit: ra cordis contritione manantium, ut esse serenet& tranquillet animas pecca- ＋1 erso. torum post diuturnum horrorem& igit. pavoremzplanè ad eum modum, quo uan⸗ post procellas ventorum,& densa- „ ut rum nubium obscuritatem, descen- nino dens pluvia copiosa atrem serenum ui illl& purum relinquit. Porro causa hu- per iud ren illa esse videtur, quia per la- red, erymarum compunctionem Spiritus le di⸗ sanctus testimonium reddit spiritui aest nostro, quòd filii Dei sumus quippe o po- guibus jam peccata serid displicent, mülla& pax Dei exultat in cordibus nostris, RS. 8. eUn5e⸗ accepto videlicet à Patre cælesti os-Sals. I *e Luc. 15 Itha⸗ eulo pacis,& stola prima,& annulo Katt perfectæ reconciliationis. ö aus O si gustare possent homines pec- catoxes, quàm dulcis& quam ö R 246 DE GEM. COLVME. it reconciliatio cum Deo, intellige- rent profectò, nullam esse carnalem suavitatem cum ista suavitate com- parandam;& cum S. Augustino cla- Lib.ↄ. marent: O quum suave mihi suubito fa- ctum est, carere suauitati bus nugarum 3& quas amittere metus juerat, jam dimittere gaudium erat ejiciebas enim eas me tu, vera& summa suawitas,& intrabas pro eis omui voluptate dulcior, ommi liuce clat rior.omni honore sublimior. Hœc S. Augu- itinus dicebat, cum amarissima con- tritione,& magno imbre lacrymarũ peccata sua flevisset. Sed multo ante Propheta David, memor justificatio- nis& reconciliationis, quam laborã- do in gemitu suo,& stratum suũ no- cturnis lacrymis rigando acquisierat, exultabat,& animum suũ ad agendas gratias excitabat cantans,& dicens: ol. o2 geneιε½nima mea Domino,& omnia, qua intra me siint, nomini suncto ejus. Benedic anima mea Domino,& noli o bli visci om- nes retributiones ejus. Et quæ sunt retri- butiones ejus, nisi quia retribuit bo- na pro malis à Qui propitiatun, inquit, omni bus iniquitatibus tuis, qui sonat om: nes infirmitates tuas. Qui redimit de inte- ritu vitam tuam, qui coronat te in miseri- cordia,& miserationibus. Qui replet in bor nis desiderium tuum: renowabitur ut aꝶαν¹ι5 le juventus tua. En quanta seges gau- diorum ex amaro fonte laerymarum profluxit. Deus propicius factus est omnibus iniquitatibus, eas remittẽs, & con- B. llige- alem com- o cla- ito fa. iu C. nittere ne tu, as pro ce cla. Lugu- con- marũ ĩante atio- borã- no- ierat, ndas ens: 2, Jua enedic iomn- retri- t bo⸗ quit, tom. inte- aiseri- in bo⸗ aqui- gau⸗- arum 189 est ttẽs, cCOn- LIBER TERTIVS. 247 & condonans; sanavit omnes infir- mitates, morbos omnium vitiorum curansʒ redemit de interitu animama gratiam justificantem&xivificantem infundensʒ coronavit in misericordia & miserationibus, in spe videlicet, corona gloriæ undique circumdedit; renovabit juventutem tuã in die no- isimo, quando corpus ruum semi-1 Cor. natum in infirmitate, Iurget in gloria: ic· instar aquilæ, quæ senio confecta ad javentutem renovatur. His duobus testibus addam& tertium, ne feminę præteriri videantur. S. Maria Agyp- tiaca, eujus vitam scripsit Sophronius Episcopus Ierosolymæ,& interpreta· tus est Paulus Diaconus, mulier fuit super omnes mulieres impudicissi- ma; quippe quæ non quærebat mer- cedem, ur aliæ meretrices, sed ipsa mercedes dabat, ut satiare aliquando libidinem suam insatiabilem posset. Denique horror est legere, in quam profunda abysso turpitudinum&sce- lerum omnis generis misera jaceret: cum autem ad se reversa, de profun- do illo miseriarum emersisset, abiit in solitudinem; in qua per annos quadraginta septem hominem non vidit, atquet ad eam vitæ sanctissimæ perfectionem eminentissimam. solo Spiritu sancto duce, per intercessio- nem beatissimæ Virginis matris Deĩ Mariæ pervenit, ut jam non mulier, sed tetrestris Angelus videretur. Hæc 44½½% Apoc. ar. 24 DE GEM. COLVMB. Hæc autem omnia solo pretio lacry- marum sibi comparayit. Initium cõ- versionis à flumine lacrymarum cœ- pit: deinde omnes tentationes, quas permultas& horribiles in solitudine patiebatur, sola oratione cum proflu- vio lacrymarum extinguebat. Quan- tas autem à Deo consolationes acce- perit, quæ facilè vincerent præteritas voluptates; argumento est, quòd sola tam longo tempore in horrida soli- tudine perdurare potuerit:& qui- dem nemine cogente; sed ipsa spon- te sua vitam illam durissimam& su- pra modum asperam eligente, ubi nihil ad cibum habebat, nisi herbas terræ: ubi toto corpore nuda, solis ardoribus urebatur æstate,& glacie ac nive urebatur in hieme: ubi nemi- nem comitem habuit, præter dæmo- nes& feras: ubi sine lecto, sine tecto omnibus aêris injuriis semper pate- bat. Hi ergo testes omni exceptione majores persuadere facilè possent o- mnibus hominibus, ut securi peccata sua lacrymis compunctionis lavare studerent, quia sine dubitatione ulla omnis mœror in lætitiam,& omnis fletus in risum jucundissimum con- vertetur; in hac etiam vita,& exilio filiorum Adam: nam in patria cælesti absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum. CAP. De Ec He er produ do sei calen ni, qu mis 8 qudd rem s nota, pite s tarun — niis a nia maric gesim decix inter tum conte timo in Ep 65 v ob gel ribili gusti arbit B. lacry- m cõ- cœ- quas udine roflu- Wan. acce- eritas d sola soli- qui- spon- & su- „ubi erbas solis lacie emi- Emo- tecto pate- tione nt o- ccata avare e ulla mnis con- xilio ælesti oculii AF. LIBER TERTIVS. 245 CAPVT II. De secundo fructu lactymarum, qui et rimor gehenna. Ecundus fructus oritur ex consi- deratione pœnarum gehennę, qui erat secundus fons lacrymarum: producit enim illa consideratio, quã- do seria& profunda est,& lacrymis calentibus irrigata timorem Domi- ni, qui unus est ex septem pretiosissi- mis Spiritus sancti donis. Et quidem qudd gehennæ consideratio timo- iem sanctum producat, res est per se nota,& à nobis in secundo libro, ca- pite secundo, ex testimonio Seriptu- tarum& sanctorum Patrum satis a- pertẽ demonstrata; quibus testimo- nüs addere placet hoc loco testimo- nia quatuor Eeclesiæ Doctorum pri- mariorum. S. Ambrosius Sermone vi- gesimoprimo in Iᷣsalmum centesimũ decimumoctavum, scribit, Martyres inter duos timores constitutos, alte- tum carnificum, alterum gehennæ, contempsisse timorem carnificum ob timorem gehennæ. S. Hieronymus in Epistola ad Eustochium De custo- dia virginitatis, seribit ipse de se: Ego ob gehenne metum carcere Iso, id est, hor- ribilis deserti,ne ipse damnavi. S. Au- gustinus in libro De gratia& libero arbitrio capite octavodecimo& §. Gre· 280 DE GEM. COLVMB. 8. Gregorius libro secundo homilia decimanona in Ezechielem, non du- bitant affirmare timorem æternę pœ- næ, unum esse ex septem Spiritus san- cti donis. His igitur præmissis, hec loco duo solum explicanda sunt; quis sit ille timor, quem producit gehennæ con- sideratio ʒquæ,& quanta sit hujus ti moris utilitas. Quod ad primum at- tinet, quinque timores distinguuntur àTheologis, naturalis, humanus, ser- vilis, filialis, initialis. Naturalis timor est communis hominibus cum be- stiis,& neque bonus neque malus est moraliter, sed naturaliter bonus est, atque à Deo insitus naturæ ad mala & noxia fugienda. Humanus timor, qui& mundanus dici solet, is est, quo magis timent homines malum pœ næ, quàm culpæ; vel detrimentum temporale& corporale, quam detri- mentum spirituale& æternumzatque hic timor malus estʒ utpote inordina- tus& noxius,& radix malorum plu- rimorum. Timor servilis est, quĩ ti- met pœnam,& præcipuè sempiternã; &cideo retrahit à peccato: sed si pœ- næ periculum non adesset, facile pec- catum committeret:hic timor bonus est.& à Deo, quamvis in peccatore cũ mala yoluntate cõjunctus inveniatur, videlicet peccandi, si posset impune: squidem timor iste non est causa ne- que effectus malæ voluntatis„ imd I eam co ad act: pietat àc de timor lis, caf mus e Aancti memi lber! fenda mus, I re pos timor tum adult- mici veret: in cai sumu adopt nimæ ta illi uirgin c sur non d- timo venit comi frate tre cl pturi cipia mo i purn cam milia ndu- epœ⸗ SaAan⸗ o duo sit ille con· jus ti⸗ mat⸗ untur 55 ler. timor nbe⸗ lus est Is est, mala imor, t quo P- ntum etri- atque dina- plu- Iui ti- ternãʒ si pœ e pec- onus ore oũ iatur, pune: la ne⸗ imd Sam EIBER TENTTVS. zgr eam comprimit& coërcet, saltẽ quo- ad actum exteriorem,& disponit ad pietatem;& perfectam converstonẽ, ac de eo scriptum est: Initium sapientia pr imor Domini. Quartus est timor filia- lis, castus,& reverentialis, qui opti- mus est,& magnum donum Spiritus ancti: hoc enim timore culyam ti- memus patzare,& parati sumus: quid- lbet patĩ potius, quàm ut Deum of fendamuszimò etiam non offendere- mus, nec peccaremus, etiamsi id face- le possemus impund.Dicitur autẽ hic timor filialis, quia est proprius filio- um;& castus, quia est sponsa, non adulterxæ;& reverentialis, quia est a- mici inferioris, qui libẽter colit& re- yeretur superiorem: quæ tria nomina in camdem personã cadere posfunt? sumus enim filii Dei, quia per spiritũ adoptionis heredes facti sumusz& a- nimæ nostræ sponsaæ Christi sunt, jux- ta illud Apostoli: Despondi vos ani viro. 651. 1⁰0 uirginemn caslam ewhibere Christo.& ami- 11. ci iumus cjusdem Christiqui ait:Iam non dicam vos ser vos; sed amicos. Itaque Io. 15. timor iste filialis„& castus non præ- venit pietatem, ut timor servilis:ʒ sed comitatur,& cum ea conjungitur, ut srater germanus, natus ex eadem ma- tre charitate: quæ cansa est; ut in Scri pturis sanctis la pè pro eadem re ac- cipiantur timor& pietas, ut in Psal- mo illo, Beatus vir;, qui timet Domi-Bl.ain, Bn„ in mandati qus volet nimi.& apud 252 DE GEM. COLVMB. IHla. 12. apud Isaiam, ubi ponuntur septem dona Spiritus sancti, non sunt in He. bræo codice nisi nomina sex, sed ul. de se timum nomen, videlicet pietas, bis Iob, repetitur: sed noster interpres, ut o- sarre. steuderet illo uno nomine res duas aue significari, sextum donum vocavit bus 6 pietatem, septimum appellavit timo- mer- rem. Quintus timor dicitur initialis,&an uiĩ mixtus est ex duobus præceden- Auis ribus: nam qui hunc timorem habet, essec rimet culpam,& pœnam; sed magis ciatl culpam, quàm pœnam. Dicitur auté nian initialis, quia, qui hoc timore prædi- sit, tus est, inchoavit perfectionem cha- Or ritatis& pietatis, sed nondum perre. ne si ö nit ad illum altissimum perfectionis respe gradum, qui foras mittit omnem ti- Ume morem pœnæ; de qua perfectione bonm loquitur S. Ioannes in Epistola pri. Se ma, cum ait: Qui timet, non est perfectus dera 24. in charitate. nam perfecta charitas forat— mittit timorem. perfecta enim chari- Auæ tas ita fertur in Deum, ut oblivisca- tilita tur proprii commodi,& tantam con- 12 fidentiam apud Deum acquirat, ut ut in jam nihil timeat, nisi offensionem guna Dei. Hæc tam alta perfectio fuit in let- Virgine Deipara, in S. Ioanne Bapti-— sta, in Apostolis Domini,& in aliqui-—.—8 bus aliis magnis amicis Dei: sed ut Auo *7 Pplurimùm justi ac pii homines non Pät caruerunt timore gehennæ, ut perspi⸗ leri cuum est ex iis quæ supra attulimus ex sanctis Patribus, Basilio, Ambrosio, sui. Hie- ILIBERK TERTINVS. 253 Hieronymo, Augustino, Gregorio,& Bernardo; imò etiam ex Davide, qui de se ait: A judiciin tuis timui.& ex Ptinis. Iob, qui clamabat: Quid faciam, cum iob 3i. surrexerit ad judicandum Deus? Deni- que si Dominus ipse futuris Martyxi- bus consilium dabat, ut gehennam ti- merent, dicens: Timete eum, qui potest Matth. & animam& corpus perdere in gehennam: 10. quis nostrùm dicere audebit, sibi non esse opus, timere sempiterna suppli- cia? Iam igitur, ut ad rem nostram ve- niamus, cùm quæritur quis ille timor sit, quem producit gemitus& fletus exòrtus ex attentissima consideratio- ne suppliciorum gehennæ; facile est respondere, esse timorem servilem,& timorem initialem, quorum uterque bonus est. Sequitur nune, ut explicemus uti- litatem hujus timoris, qui ex consi- deratione pœnarum gehennæ oritur, quæ sunt omnino quatuor. Prima u- tilitas est, quod timor etiam servilis, ui est insimus inter timoxes bonos, Arinitiam sapientiæ ʒ quæ certè ma- na utilitas est,&si pecuniis emi pos- et, expediret omnia vendere,& ti- morem hunc emere, qui ad rem pre- tiosissimam viam apetit. Et quidem quod timor Domini sit initium sa- pientiæ, scripsit David in Psalmis:scri pf. 10 psit Salomon ejus filius inbroverbiis: prov. eripsit Ecclesiasticus ad initium libri ini- sui. Dicitur autem timox Domini esse Fec. 10 8 254. DE GEM. COLVMB. initium sapientiæ, quia runc homo incipit sapere;,& xevera uti quglicio rationis,& benè ac sapienter inkelli- gendo discurrere, quando incipis ma- gnifacere res iere magnas,& parvi fa- cere res vexe paryas. Et quæ sunt res verꝰ magnæ, nisi res æternæ, beatiru. do,& gehenna? quæ verè paryæ, nisi res temporales, divitiæ, voluptates carnis, honores mundi Audi Sapien⸗ E: tem: Cor sapientis, in quit, in dextera ejun, cor serulti in fnisira illius. Qui habent cor ad æterna, quę est pars dextera, in qua erunt oves in die Iudicii, illi lapiunt: qui habent cor ad temporalia„ quæ est pars sinistra, in qua erunt hœdi, il- Ii stultiflimi sunt. quia cor ipsorum est immortale,& tamen adhæret re- bus perituris; quæ quando minimd cogitat, ip sum deserunt. An non stul⸗ tiflimus ab omnibus judicaretur, qui facturus iter per integrum annum in locis desertis, vel in mati, magno sumptu emetet cibos, qui statim cor. rumpuntur, ut camnes recẽtes, vel po- mazita omnino, etiamsi fapiens vide- ri posset iis, qui neseiunt in quem u- sum ista parata sint.nam si saperet, pa⸗ raret magnam copiam panis biscocti, & carnis salitæ,& res alias, quæ diu durent. O stultitiam hominũ! vivere habent in æterna sæcula,& vivere in iis locis, ubi durare non possunt dixi- tia pecuniarũ, sed solæ divitia meri. zorum:& tamen ita cæci sunt · ut folum solun rum & qu & fu rum corpe E queri Deur nes dican tem, igitui lis„ parte morb vider justif Timo. gais Quo dilpo duca nus Ioan sive a suitu filum perfo 10: s nisi e ret fi dieta trant rexu: omo licio elli- ma- ri fa⸗ t res tiru- nisi tates dien- ejus, it cor qua iunt: quæ di, il- orum t re- nimꝰ ustul- r, qui im in agno cor- el po- vide⸗ em u- et, pa⸗ cocti, diu vivere ere in divi- meri⸗ t ut soluia solum procurent divitias pecunia- LIBEN TERTIVS. 255 rum, quas secum ferre non possunt, & quas hic etiam fuxes esfodiunt, & furantur:& de divitiis merito- rum nihil solliciti sunt, quasi cum corpore extinguatur etiam animus. Et sicut de quibusdam Apostolus i queritur„ quod dicant, se noslse Beum, factis autem negent: sic nos de istis queri possumus„ quod dicant se nosse animi immortalita- tem, factis autem negent. Magna est igitur utilitas timoris, etiam servi- lis„ Rurnt trans fert cor humanum ⁊ parte sinistra ad dexteram,& sanat morbum stultitiæ, qui incurabilis videri solet;& denique disponit ad justificationem, dicente Ecclesiasticoʒ Timor Domini expellit peccatum e nam qui sine timore esg, non poterit justisicari. Quo modo autem timor gehennæ. disponat ad justificationem,& intro- ducat charitatem; docet S. Augusti- nus tractatu nono in Epistolam S. Ioannis per similitudinem setæ&lini, sive aciculæ& fili.quando enim con- suitur vestis, prius intrat acus, quam filumznec posset filũ intrare, nisi acus perforando pannum, viam apexiret fi- lo: sed acus non intrat, ut maneat; nisi enim exiret, non esset qua intra- ret filum. Sic igitur charitas, justitia, pietas, res tenues& suayes, non pene- trant cor durum,& assuetum amorĩ texum carnalium, nisi præcedat timor 8 2 pœnæ, Eccl.xa IAII 256 DE GEM. COLVMB. pœnæ, quæ instar acus pungit,& pe- netrat,& viam aperit charitati;& po- leà exit, quia perfecta charitas foras mittit timorem. Neque solum timor gehennæ pungit instar aciculæ: sed ctiam terret,& prosternit instar ful- guris& tonitrui. Ludunt aliquando homines in plateis,& securi sedent, vel etiam dormiunt; existit repentè fulgur de celo,& sequitut tonitruum cum fulmine: continuò excitantur, ad se redeunt, signant se signo crucis, implorant auxilium Dei. Sic omnino cùm aliqui dormiunt in peccatis, vel etiam ludunt,& contemnunt iram Dei, inebriati præ sentibus voluptati- bus; fulgurat Deus ex magna miseri⸗ cordia sua in corde peccatoris,& in eo lumine ostendit Illi periculũ mox- tis æternæ:& simul quasi tonitru, ti- more concutit animum ejus, ut fu- gere statuat à ventura ira& corde contrito ad Deum reverti. Sic igitut mitium sapientiæ est timor Domini. Altera utilitas timoris est, quod non solum pellit peccatum jam per- petratum,& præparat ad justificatio- nem, sed etiamdefendit à periculo peccandi,& conseryat gratiam acqui- ntam. Explicant 8 S. Patres hanc uti- litatem variis similitudinibus. S. Ba- silius Oratione in primum caput li- bri Proverbiorum, comparat timo- zem Domini acutis clavis, qui reti- nent hominem cruci afliʒum, ne se com- igitur mini. qudd per⸗ catio- riculo. cqui- c Uti- 8. Ba- ut li⸗ timo- i reti⸗ ne se com- LIBER TERTIVS. 250 commovere possit:quia videlicet mo- tu corpotis exasperantur vulnera,& dolor crescit. Sic igitur& is qui con- fxus est clavis timoris judiciorum Dei,& tormentorum gehennæ, non audet extendere manus ad opera ma- la; ac ne ipsum quidem oculum ad videndum, vel aures ad audiendum, vel cor ad cogitandum. Hinc David dicebat: Consige timore tuo carnes meas: PI. 1r a sudiciis enim tuis timui. Statim enim ac tentatio ad peccandum exurgit, exurgit etiam timor, ac pungit me- moxriam, ut recordetur ultrices flam. mas quæ peccatores apud inferos ex- pectant. S. Ioannes Chrysostomus in Homilia quintadecima ad populum Antiochenum„ timorem Domini comparat militi armato, excubantĩ ad fores palatii, non sinenti ingredi hostem, aut latronem. Alii compa- rant sali, quo carnes siccantur ad pu- tredinem impediendam. Denique Spiritus sanctus in Scripturis suis tri- buit immensas laudes timori, quasi timor omnes virtutes& ipsam etiam beatitudinem comprehendat. sic e- nim loquitur Iob: Ecce timor Domini, 1ob. 28 iysa est sapientia.& David: Beatus vir, pr.111 qui timet Dominum.& Salomon: Bea-p tus vir, qui semper est pavidus.& Eccle-28. siasticus: Plenitudo sapientia est timere Eec. x. Deum.& rursum: Omnis sapientia ti-BEec.i9 mor Dei.& Isaias: Timor Domini ipse la. 33e eli ubesaurur ejus. Denique volens Spi- 8 3 ritus Led. S. 258 DE GEM. COLVMB. ritus fanctus, in Iibro Iudith describe- re S. Iudithut feminam omnium vir- tutum laudibus ornatam, ait: Hrat in omnibus famosisfima, quoniam timebut Dominum valde. Hæc autem de timo- re prædicantur, non quod ipse re vera omnem sapientiam,& virtutem,& beatitudinem in sinu suo complecta- turʒ sed quod sit inittum,& custos sa- pientiæ,& vittutum,& beatitudinis, &e sine illo haberi& conservari ne- queant: denique sine illo pereant o- mnia, cum illo omnia custodiantur. Tertia utilitas timoris, etiamsi sex- vilis sit, ea est, quod liberat à tj ranni- de timoris humani, sive mundani. Ve- re enim vix invenietur morbus magis generalis,& minus curabilis, quam timor humanus. Hic nobiscum na- seitur, nobiscum adolescit, nobiscum ad senium usqʒ perseverat. Pueri vix- dum rationis usum adepti discunt mentiri, metu confusionis, aut igno- miniæ; majores natu non solum mẽ- tiri, sed& pejerare solent, ut existi· mationem conservent. Assentationes omnes timor humanus parit, corre- ptionem fraternam timor humanus impedit:& cur plurimi non audent contemnere verba contumeliosa in ĩe prolata, vel non ulcisci injurias,& non reddere maledictum pro maledi- cto,& vulnus pro vulnerè, nisi ob ti- morem humanum, ne videlicet exi- simentur viles& timidi? Et cur deni- 2 cribe- uvir- rat in mebut timo- vera n„ lecta- Os sa- dinis, ri ne- int o- tur. ser⸗ anni- ri. Ve- magis quaàm nna- scum ri vix- seunt igno- nmẽ- existi⸗ iones orre- ꝛanus ident sa in as„r aledi- ob ti⸗ t exi- deni- LIBERKN TERTIVS. 259 que multi non se continent à ludo, Iuxu,à sumptuosis conviviis, à profu- sione pecuniarum,& aliis hujusmo- di, nisi ob timorem humanũ, ne ha- beantur avari, vel nimis modesti,& religiosi, quasi parsimonia, modestia, pietas, vitia sint, non virtutes? Hune igitur humanum timorem, tam no- xium„& tam generalem timor Deĩ comprimere solet, quomodo serpens Moysis devoravit serpentes Magorum Wgypti timor enim major vincere solet timorem minorem: timor sup- pliciorum æternorum, si revera in cor- de hominis locum habeat, non sinit in eodem corde morari timorẽ amit- tendæ existimationis humanæ:& ti- mor judicii divini,& confusionis il- lius maximæ, quam patientur coram omnibus Angelis& hominibus pec- catores omnes in novissimo die, fa- cilè excludit timorem judicii huma- ni, neqʒ cogitationem illam admittit: Quid sentient, quid loquentur homi- nes, si hoc vel illud egero; vel omise- 102 Hœc denique causa est, cur sancti Martyres opprobria& confufiones læto animo tolerabant, quando im- plebatur verbum Domini; Eriti, odioa omnibus hominibus„& dicent omne Mann. malum aduersum vos; quia videlicet tis 5. mor gehennæ,& confusionis æternę- non sinebat eos attendere ad confu- sionem momentaneam& levem. Qarta eaque postrema utilitas ti- 8 4 moris Matth 0 260 DE GEM. COLVMB. moris Domini est, qu od cum fragili- tas humana in omni loco& tempo- re nos proclives reddat ad mala per- petranda,& bona prætermittenda, præsertim dum sumus in hac valle la- crymarum, obsessi undique hostibus- & in medio periculorum: timor Do- mini, si verè cor nostrum possideat, e- rit frænum in malis,& calcar ad bo- na.& ideo nos hortatur Sapiens,& dicit: Beatus homo qui semper est pavi- dus. id est, qui in omni loco, in omni tempore, in omni verbo, in omni co- gitatione, in omni opere, time t,& ca- vet offensionem. quæ etiam causa est cur apud Isaiam de aliis donis dica- tur„ Requiestet super eum spiritus Domi- mi. de timore autem, Replebit eum spiri zus timoris Domini. Quæ verba, quate- nus ad Christum pertinent, non ha- bent locum, quod nos dicimus de ti- more initiali, vel servili, qui in Chri- o locum non habuerunt: sed quate- nus de Christi corpore, quod est Ec- clesia, exponuntur à S. Bernardo in 6r. 3g. Sermonibus super Cantica, in multis Iob. 2. Ecclesix membris locun habent. O- portet enim, ut membra Christi infir- ma,& peccatis obnoxia, paulatim proficiant in timore Domini, donec penitus impleantur, ita ut oculi, au- res, lingua, manus, pedes, cor, mens, omnes potentiæ, omnia membra re- pleantur hoc timore, ut cum sancto ꝛob dicere possint: Verebar omnia oera Wec. mea. mini, dus e clesia nem Deun e en. mo, anim nem na: dia n di vis Time ta, di met I mis. lam dus. D. . agili- npo- vper- enda, le la- ibus; Do- at, e- Ubo- 8& pavi. omnĩ li co- & ca- sa est dica- Nomi- shiri- uate- n ha- le ti- Chri- uate- t Ec- do in nultis t. O⸗ infir- atim onee „au- nens, a re- incto oHer weg. LIBER TERTIVS. 261 mea. Iste enim sic plenus timore Do- mini, beatus erit, quia sempex pavi- dus erit. Ac ut cum lapientissimo Ec- clesiaste hune locum coneludam: Fi- nem loquendi pariten oꝛnnes audiamus e Ee 12 Deum time,& mandata ejεοserv; hoc egenim omnis homo. Omnis enim ho-— mo, si verè sit homo,& non brutum ö animal, finem suum,& media ad fi- nem considerabit. Einis est vita æter· na: medium necessarium est custo-* dia mandatorum, dicente Domino: E oi vin ad vitam ingredi, serva mandata. Ratth. Timor Domini facit impleri manda-9. ta, dicente Propheta: Beatus vir, qui ri- met Dominum; in mandatis ejus volet ni- mis. Igitur ille vere est homo, imo et- pro. 25 iam beatus homo, qui semper esi pavi- dus. Ps. 111 x CAEVT III. De tertio fudtu lacmymarum, qui est imitatio virtutum Christi. Xarbore sanctæ crucis multi pẽ- dent fructus optimi, dulcissimi, laluberrimi: qui tamen non re- ＋* ficiunt, nec nutriunt, si solum conspi- ciantur, nisi etiam carpantur,& orĩ admoveantur,& ad stomachum usq; demittant ur. Quĩd est fructus sanctæ crucis conspicerẽ, nisi meditari Do- minicam passionem,& ex compassio- ne lacrymari ꝰ quid est fructus illos carpere,& comedere, nisi virtutes 8 5 Cruci- 4½%½0 262 DE GEM. COGLVMB. Crucifixi imitari,& ex eatum imita- tione nuttiri ad vitam spiritualem,& quas crescere,& pinguescete, id est, in vi. kepr. rum perfectum evadere,& Christo ee 10 quam simillimum fieri? Ad hane dine imitationem hortatur nos Apostolus V. Petrus, cum ait: Chrostus pasfius est scan Pet. nobis ñ vobis telinqueuns euemplum ut se- Imit 2. qsuarmini vestigia ejus. Ad eamdem nos passi hortatur coapostolus ejus Paulus, di- Hxui 5 2 cens: Hoc sentite in vobis, quod& in ne a Christo Iesis, qui humitiavit semetipsum& pe Jactus obediens uschue ad mortem, mortem dore autem crucu. Ad eamdem nos horta- bus tur Apostolus Ioannes, verbis illis: tur. 10.3. Ille ani mam sulam pro no bis poswait:& nos beat debemus pro fratribus animas ponere. Sed eos quid opus est testes multiplicare, cũ ö Vody i ipse Dominus per se nos omnes hor- 4 Sa Mattk. tetur, cum ait: Discite& me, quia mit necel secut ylum dedi vo bir, ut quemadmodim&Ꝙod Heci in eo vo bir, ita& vos faciatis.& iterum: Qui exe non bajulat erucem suam,& venit post me, dam non potest meus esse discipulus. Itaque si eruc volumus, ut contemplatio pastionis tem Dominicæ,& fluvius lacrymarum, nien qui inde tamquam ex fonte procedit, nis nobis vere prosit: oportet ut ad imi- tum tationem virtutum, quæ in passione fun Domini conspiciuntur, accingamur. plar Et quænam sunt virtutes, quæ in cru- tis p cifixo Domino potissimum emicue: ipse runt? In superioxe lihro virtutes illas cute ostendimus„ quæ sunt patientia, ani chari- 105 sum,& humilis corde.& rursum: Eæem. 0. 13. Luc. 14 B. mita⸗ mce in vi⸗ hristo hane stolus s pro ur se- m nos 18, di- in ipsum nortem rorta- illis: 77⁰5 e. Sed re, cũ s hor- a miti; Hionis arum, cedit, Iimi- sione amur. n cru- aicue: S las entia, chari- LLIBERTERTIVS. 263 charitas, obedientia,& humilitas; quas nobis figura ipsa crucis facilè repræsentat, si quis considexet in crur ce longitudinem, latitudin em, altitu- dinem,& profunditatem. Vt ĩgitur hæ virtutes in nobis na- scantur„& illis adultis Dominum imitemur: oporter, ut laerymæ com- x paslionis, quas fundimus dum cruci- fixum Dominum alta contemplatio- ne aspicimus, non in terram cadant, & pereant, sed ad extinguendum ar- dorem concupiscentiæ, quæ virtuti- bus illis contraria est, cautè deriven- tur. Quo modo autem hoc Heri de- beat, unctio Spiritus sancti docebit: cos„ qui saluti suæ seriò consulunt. Vos, inquit 5. Ioannes, unctionem habetis à Sandto,& nostis omnia.& infrà: Non necesse habetis, at aliquis doccat vos: sed secut unetio docet uos de ommibus, manete in eo. Ego tamen pauca per modum evempli pro incipientibus hic ad- dam. Considero mundi Dominum crucifixum,& quasi præsens præsen- tem aspicio, nudum, algentem, esu- nientem, sitientem. Video caput spi- nis coronatum, vultum sputis obli⸗ tum, manus& pedes sanguinis rivos fundentes; cerno corpus totum à planta pedis usque ad verticem capi- tis plagis coopertum. Attendo quid ipse interim. agat, an irascatur perse- cutoribus, an mala illis imprecetur, an impatienter saltem tanta toxmẽta lusti- IO. 2. 264 DE GEM. COLVMB. sustineat. Audio orantem Deum Pa- trem pro erucifixoribus, consolan- tem matrem,& discipulum quem di- ligebat, promittentem paradisi con- sortium latroni secum pendenti. Nul- lum impatientiæ signum animadver- to, nullam de hostibas& persecuto- ribus querelam, nullas minas audio. Itaque condolens doloribus,& pa- tientiam admirans lacrymas fundo, & quæro ab ipso, unde tanta in inno- centissimum supplicia?& an invitus, an volens ista patiaturꝰ Audio respõ- dentem: Ego oblatus sum, quia ipse volui: nemo tollit animam meam à me, sed ego pono eam. Itaque non invitus, sed volens ista perfero.Et quę causa fuit, ut innocentissimum cor- pus tuum tantis,& tam multis,& tam horrendis doloribus torquendũ permitteres: Charitas hoc fecit, ut te à gehennæ incendiis eriperem:& si. mul patientiam,& charitatem, hu- militatem,& obedientiam te doce- rem, quæ sunt veræ semitæ ad vitam æternam, ad quam te ab æternitate mihi consortem destinaveram. A- nimadverti enim. te verbis Scriptura- rum mearum,& vocibus nuntiorum meorum non potuisse moyeri, ut im- patientiam,& odium,& supexbiam, & contumaciam,& concupiscentias malas,& mundi amorẽ exuereszideo elegi ego ipse venire,& ex cathedra crucis, non verbis, sed exemplo te do- cere cere. sponc mant cebit: bet o quær cis 1 bente tienti Ppro o mune reꝰ It ctum meui uis tu solur la P. pro! rum mea quer bene ote 98 Perg cath cens usqu cruc dim hun supe re g vissi hæc B. m Pa- solan- em di- i con- i. Nul- adver- ecuto- audio. & pa- undo, inno- vitus, respõ- ia ipse eam à e non Et quę m cor- is,& uendũ Ut te & si· , hu- doce- vitam nitate n. A- ptura- iorum ut im· biam, entias szideo thedra te do- cete. LIBER TERTIVS. 265 cere. Quid hie dices anima? quid re- spondebis? etiamsi ferrea, vel si ada- mantina esses, non frangereris? Pla- cebitne igitur deinceps, ad quamli- bet offensionem impatiens vindicta. quærere? an potiùs ex animo inimi⸗ cis omnibus injuriam facientibus li- benter ignoscere? an exemplum pa- tientiæ mer non erit tibi deinceps pro omnibus rationibus, quas tibi mundus in contrarium posset adfer- re? Ita Domine, cedo charitati tuæ, vi- ccum me confiteor: vulnerasti cor meum,& liquefecisti incendio amo- ris tui:lpolliceor tibi fideliter me non solum non redditurum amplius ma- la pro bonis, sed redditurum bona pro malis: nec solum non expetitu- zum vindictam de persequentibus me, sed contra, oraturum pro perse- quentibus& calumniantibus me,& beneficia collaturum, in quantum potero, iis qui me oderunt; dummo- do non me deserat protectio tua. pergit amator animarum Christus ex cathedra crucis suæ exhortans,& di- cens: Ego pro te humiliavi me ipsum usque ad mortem, mortem autem crucis: tum ut te hac humilitate re- dimerem, tum ut eumdem te tantæ humilitatis exemplo docerem, non superbire, non alta sapexe, non ambi- re gradus altiores, xecumbere in no- viflimo loco, omnibus aliis cedere: hæc enim est recta via ad veram celsi tudinem, 266 DE GEM. COLVME. rudinem, qua discipuli erucis fruen- tur in cælis. Elige utrum vis, aut me- cum humiliari in terris, ut exalteris in cælis; aut cum diabolo, qui est rex Lob. ar supex omnes filios superbiæ, exaltari Luc. 2. ad modicum in terris, ut in æternum humilieris in inferis. O Domine, an- te tantam humiliationem tuam po- tuit diabolus nos decipere, nobisque persuadere, ut exaltationẽ quærere- mus in terris,& modis omnibus ad gradus excelsos& magnos honores anhelaremus: sed cùm tu, qui veri- tas,& sapientia Dei es, verbo& ex- emplo humilitatem docueris; nimis stultus essem, nisi me sub omnium pedibus subjicerem: tu enim es Fi- hius Dei vivi, ego sum pulvis& cinis: tu Rex Regum, ego servulus tuus,& filius ancillæ tuæ. Vnum te rogo, ut in hoc sancto proposito gratia tua me conservet usque ad finem; tanta e- nim est humana fragilitas„& tanta hostium nostrorum dæmonum astu- tia ʒ ut nisi vigilet super nos custodia tua, nihil audeamus nobis de nostra constantia vel perseverantia pollice- ri.Sed perge obsecro Domine in lsalu- berrima,& auribus meis dulcissima concione tua. Ego, inquit Dominus crucifixus, obediens fui Patri meo, in re omnium difficillima, quæ est mors crucis; nec solum Patri Deo sed et- iam Matri,& Nutritio meo, sicut seri- ptum est, quia eram subditus illis. Nee I Nec s- sed e pont me rec smis dienti cem e loca Hæc a Iem, u testati rezsed sempe lare. mei f tia lio- Ham. obed que t duci: rissi m Obedi bus. nis 1 trarit debe non meu titas eo qt tiam datu habe Deu: thed B. LIEERN TERTIVS. 26 ruen. Nec solum piis parentibus obedivi, tme- sed etiam obedientia Cæsaris me Iteris sponte subjeci, cum tributum illipro. strex me reddi volui. Denique etiam vilis-— altari smis Pilati ministris spontaneã obe-Aauth. num dientiam exhibui, cum me super cru-7 V e,an- cem extendi,& manus ac pedes ade* po- loca clavorum porrigere jubebant. isque Hæc autemomnia feci, ut te doce- rere. lem, non solum Deo,& legitimis po- us ad testatibus libenter& prompte paréë- nores leʒsed etiam, si detur tibi optio, eligas, veri- semper potiùs obedire, quamimpe. ＋ ex- lare. Vera est enim sententia servi, Iimis mei fidelis sancti Francisci: In obedien 4 nium lucrum, in prælatione friericulum. Ergo 2s Fi. famori meo vicem rependere cupis, einis: obedientiæ Deinihil anteponas, ne- 18,& que terroribus, neque beneficiis ad- ut in duci te sinas, ut non obedias Deo. ve- me iissimè enim Apostolus meus dixit: ta e· Obedire oportet Deo magis, quàm hbmini- Rd. 5. anta bas. quando autem mandatum homi- astu- nis lupexioris legitimi, non est con- ů odia trarium mandato Dei, tum obedire ostra debes hominibus, sicut Domino,& an 6 lice- non hominibus„ ubalter Apostolus Co.-3. salu- meus non minus verè seripsit: aucto- ima litas enim imperandi à Deo est,& id- inus eo qui obedit: Vicario Dei obedien- o, in tiam exhibet Deo;& qui spernit mã- nors datum hominis à Deoο auctoritatem Let- habentis, non hominem spernit, sed. seri- Deum. Qugd autem ex hac mea ca- thedra te Coανιde patientia, humili- tate. I illis. Nee 7½0 268 DE GEM. COLVMB. tate,& obedientia; id ipsum,& ma· virtutum omnium charitate. Ego e- nim propter nimiam charitatem V. meam dilexi vos homines, etiam dũ Eph. y. inimici mei essetis,& sic dilexi, ut me ipsum traderem oblationem,& ho- N stiam Deo Patri pro vobis in odorem suavitatis: quam oblationem& ho- stiam, quamvis alioqui nimis acer- bam& amaram, dulcem mihi reddi- dit amor ardentissimus, quo salutem vestram desideravi. Volo igitur, ut& vos in hac re potissimum me imite- mini, ut sicut ego non propter ali- quod commodum meum, sed ex pu- ra,& vera,& ardentissima charitate animam pro vobis posui;& non levi aliquo mortis genere animam posui, sed(ut vides) in cruce pendens, acer- bissimo& longissimo dolore mem- brorum oꝶmnium cruciatus,& san. guine toto effuso: sic& vos pro Deo & pro fratribus animas ponere pa: rati sitis:& multo magis aperta ge- ratis viscera charitatis erga proximos omnes,& non ex tristitia, aut necessi tate, neque retributionem expectan. tes, membra mea, id est, pauperes, æ- grotos, afflictos, foveatis,& in eorum angustiis nõ solum pecunias largiter effundatis, sed& ipsi vos impenda- tis.O Pomine, difficilia nimis&gra⸗ * via videri possent, quæ nune doces, 1 nisi ex cathedra ista docexes: sed cum exem- jori ratione intelligi volo de regina — — — —. 3— — B. & ma· regina Ego e- itatem am dũ ut me & ho- dorem & ho- s acer- reddi- lutem r, ut& imite- er ali⸗ ex pu- aritate on levi posui, vacer- mem- & san· O Deo re pa: ta ge⸗ ximos ecessi ectan· es,&- rum rgiter endzn X gra- loces, d cùm sxem- exemplo doceas magis quàm verbo, tu qui Dominus es& Magisterʒ quo- modo audebimus nos servi atque di- seipuli contradiceret Verissima enim esle quæ dicis,& justissima esse quæ jubes, testatur erux ista, unde loque- ris testatur sanguis iste, qui copiosis- imè fluens, habet ocem suam, qua altissimè clamat; testatut denique mors ipsa: quæ si velum templi pro- cul positum„& lapides durissimos seindere potuit ʒ quomodo non ma- gis scindere poteérit corda fidalium tuorum„& ad obediendum incli- nare? Ergo Domine, quoniam sic nos a. masti,& nos redamare te cupimus:& si nondum amore tuo, qui adhue de- bilis est in nobis, saltẽ amore amoris tui cupimus te sequi& si trahas nos post te, curremus in odorem unguen- torum tuorum. Nec solum amare& sequi te cupimus; sed mundum,& quæ in mundo sunt, adjuvante gratia tua omnino contemnere& fugere deliberamus„& firmiter statuimus- præsertim cùm te Ducem nostrum udeamus à nativitate usque ad mor- tem mundi delicias contempfisse, cernimus enim te ad mortem prope- tantem non in lecto jacexe, sed in li- zno pendere: non alium eibum& po- tum, quam fel& acetam gustare:& quamvis vere sis Rex, videmus tamen non alium habere rlirenum, quàm X ³ EIBER TERTIVS. 2695 27j0 DE GEM. COLVMB. patibulum; non aliam coronam ge⸗ are, quam spineam; non aliam pur- puram indutum, quam nuditatem proprio sanguine rubricatamʒ non a. nios habere stipatores, quam penden. tes duos homines miseros in patibu. 10. Et nos igitur tuo Regis sapientis- simi exemplo provocati, mundo,& pompis ac voluptatibus ejus nunti⸗ um remittimus,& cruce in humeros ublata, te solum per viam angustam, & spinis ac tribulis obsitam, sequi proponimus: modò tu ipse, qui de. disti præceptum, præcurras auxilioʒ& qui demonstrasti exemplum vires yræbeas ad imitandum. V IV De quarto fracte lacmmartum 9 et misericordia erga provimos. dus, qui oritur ex consideratione Oa ordine fructus explican. &E commiseratione angustiarum. quas hoc tempore tolerat Ecclesia mater nostra. Quæ sint illæ angustiæ, demonstravimus in quarto capite li. bri superioris. Ex hac flebili& lugu- bri cõsideratione fructus nascitur nõ exiguus, si quis texram cordis sui piis lacrymis irrigare noverit: accenditur enim animus ad charitatem proxi- mi,& aceingitur ad opera charitatis spiritualia non negligenter obenndaz quæ — E 2* 2— Ezec plum ctus! bo o. tum m ge- npur- tatem aom a- nden- atibu⸗ ientis- do,& nunti⸗ meros ustam, sequi jui de- Ilioʒ& „vires 2¹α V. plican. atione iarum, eclesia gustiæ, pite li. clugu⸗ itur nõ sui piis nditur broxi- aritatis eundaz que LIBERN TERTIVS. 271 quæ opera ut egentibus prosunt ad gratiam recuperandam, sic bonis ope- rariis prosunt ad meritorum& glo- riæ incrementum. Et quænam sunt opera bona, ad quæ facienda,Ecclesię necessitas& angustiæ nos impellunt? prædicatio, seriptio, oratio, vitæ san· ctæ& lalutaris exempla, prædicatio veritatis adversus errores infidelium, & malos mores fidelium, omnino ne- cessaria est. Sed charitas& misericor- dia erga pericula infirmorum,& insi- dias perditorum, non accenditur, nisi priùsin meditatione exardescat ignis, & lacrymæ compassionis urgeant ad succurrẽduam periclitantibus, vel per- euntibus:frigescente enim charitate, qui domum verbi habent, malunt in iis locis prędicando laborare, ubi spe- rant favores& honores, lucra etiam ö pecuniarum acquixere, cum securita- te vitæ; quam in locis, unde non ex- pectantur, nisi conversiones animarũ, sed cum persecutionibus& angustiis, & ipsius etiam vitæ corporalis peri- culo. Hic zelus fuit olim in Prophe- tis, qui pæenꝭ omnes ob veritatis præ- dicationem à duræ cervicis populo, vel Regibus interempti sunt. Isaias sectus in partes, Iexemias lapidatus, Ezechiel cæsus, Zacharias inter tem- plum& altare occisus. denique san- cus Protomartyr Stephanus uno ver- bo omnia complectens ait Hebræo- tum primoxibus in publico concilio: 2 Quen 27½2 DE GE M. OLVMB. At. 7. Qgem Prophetarum non sunt hersecuti pa. tres vestri i&Q occiderunt eos, qui pranun. tiabant de adventu juses?ꝰ Euindem spi: ritum hereditarunt Apostoli Christi, qui omnes, uno excepto sancto Ioan- ne Euangelista, prædicantes Euange- lium inter infideles, post numerosis- imam conversionem animarum,& post multas persecutiones& afflictio- nes cæsi sunt. Neque sanctus Ioan- nes, quamvis moxte violenta vitam non finierit, persecutiones& angu- stias multas& magnas cvasit. At, in⸗ quies, non desunt hoc tempore, qui eodem spiritu verbum prędicent. Ve- rum est, sed ideo non desunt, qui sic prædicent, quia non desunt, qui con- Hiderent Ecclesiæ necessitates,& de- plorent pericula animarum. Atqʒ hic est fructus, quem producit spiritus Dei in cordibus lugentium& flenti- um. Vtinam inter ipsos fideles, ubi non timẽtur persecutiones, neq; car- ceres, neqʒ mortes, considerarent pre- dicatores verbi Dei, quàm multi in scelerum& flagitiorum sordibus ja- cent, qui surgerent,&salvarẽtur,si ipsi induti visceta misericordiæ, fructum potius animarum, quam populorum auram quæ rerent! Alterum opus bonum, quod naseci- tur ex flebili consideratione infideli- um, vel etiam fdelium pereuntium, seriptio est, qua re fellũtur exrores, ve corriguntur yitia, vel instruuntur im⸗ periti. * peri nun non viri nim ctus proy Ut eꝛ tate loso mott dinis næ i bem Latin lam i dui p tanti terro miru de 8. ad 10• ptisi provi Episc ratus qui a lcam evolv totan bera non 1 mina ætatis sump ngu- It, in⸗ „ qui t. Ve- ui sic con- & de- 5 hie iritus lenti- „ubi bcar- tpre- Uti in 13 ja- si ipsi ctum orum nasci· ideli- tium, 5, Ve im- Heliti. LIBER TERTIVS. 275 periti.& hoc etiam bonum opus nunquam Ecclesiæ defuit;& ideo non defuit quia semper inventi sunt viri pii, qui charitate flagrarent,& a- nimarum pericula miserarentur.San- ctus Hilarius Episcopus Pictaviensis jã provectæ ætatis ad fidem conversus, ut ex principio libri primi De Trini- tate intelligi potest,& in libris phi- losophorum solum versatus„ com- motus tamen misericordia multitu- dinis pereuntium ob venenum Aria- næ impietatis, quæ totum pænè or- bem terrarum inyaserat, primus ex Latinis stylum adversus hæresim il- lam strinxit,& adjuvante Domino, qui pugiles suos non deserit repente tantus Doctor evasit, ut scriptis suis terrori eslet hæreticis,& toti Galliæ mirum in modũ profuerit. Id ipsum de S. Ambrosio dicere possumus, quĩ ad longum tempus, antequam ad Pa- ptismum accederet, in gubernandis Proyinciis occupatus, ubi primum ad Episcopatum invitus ascendit, mise- ratus& ipse multitudinem eorum, qui ab Arianis decepti, fidem Catho- licam deseruerant, Seripturas sanctas eyolvere cœpit:& seribere aggressus, totam fermè Italiam ab illa peste li- beravit. Quid dicam de S. Augustino, non sine causa malleo hęreticorũ no- minatoꝰ nam cum ipse quoqʒ magnã ætatis partem in profanis literis con- sumpfillet,& satis tarde ad fidem ＋ 3 Cathe- 274 DE GEM. COLVMB. Catholicam à Manichæismo conver- sus Baptilmum suscepisset: tanto ta- men Spiritus S. Zelo exarsit, ut tam multa scripserit adyversus a rianos, Manichęos, Donatistas,& Pelagianos, ut admirabile sit,& tanto fructu, ut pænè Africam universam ab illis ram multis& tam tetris hæresibus libera- verit. Omitto 8 S. Doctores Eeclesiæ Orientalis,& sanctum Hieronymum, ac sanctum Gregorium,& alios pluri- mos Ecclesiæ Occidentalis magist eximios, qui eodem zelo juvandarũ animarum,& eodem spiritu incitati, non minorem utilitatem Ecclesiæ at. tulerunt, quàm ipsi sibi apud Deum meritorum cumulum pepererunt. V- tinam non essent inter fideles, qui li- bris lascivis vel curiosis juventutem corrumperent;& quod alii salutari- bus seriptis ædificant, ipsi venenatis & mortiferis libris everterenti Sed a- nimarum amator Christus, qui pro ipsaxum salute mori voluit, prodito- res istos sine dubio impunitos non relinquet, sed aut in hoc tempore, aut in futuro illis ostendet, quantis sup- pliciis digni fint, qui redemtionem animarum irritam facere crudelissi- ma impietate contendunt. Porrò pre- ces& suspiria ad Deum pro periculo animarum, quibus hæretici non mi- nori pænꝰ astutia, quã infernales spi⸗ ritus, insidiantur, opus bonum com- munẽ est omnibꝰ fidelibus, sive 9190 V sive sivel sivei tenti nus! clesi- nonn. Aerui, uan Hus 6 tros Nov gefir am,“ hom serve strot ur il sæpe Deu scrip Luth taba plœc rla re hahe re ses ratio infir bus opus delik nim sepe in vi cion 3. LIBERTERTIVS. 275 nyer⸗ sive feminis, sive doctis, sive indoctis, 0 ta- siveEcclesias publicè frequentãtibus, ttam sive in cœnobiis aut solitudinibus la- anos, tentibus Sic enim seribit S. Augusti- anos, nus in pricao libro De moribus Ec- u, ut clesiæ capite trigesimoprimo:Videntur, tam nonnullis Eremitæ ples quam o porteret, de- ae bera- seraisse res humanas, non confiderantiba clesiæ quantum nobis eorum animus in orationi- num, has prosit.& Iustinianus Imperatori in pluri- Novella constitutione centesima tri- istros gesimatertia dicit; Imperium ndarũ am, agros ipsos,& 9 Idquid abent eitati; homines sæculares, per orationes cõ- i& at- sexvari sanctorũ Eremitaxum. Et no- deum stro tempore beata Teresia, ut habe- nt. V tur in secundo libro cap.. Vite ipsius- x qui li. sæpée largiter flebat in oratione ad rutem Deumm pro iis, qui prædicatione vel utari-(criptis pugnabant adversus hæreses ＋ enatis Lutheranorum,& ad hoc ipsum exci- Seda: tabat sorores suas. Imo etiam ad hũc ui pro præœcipuum finem exrigebat monaste- odito ria religiosarum mulierum, ut socias non haberet ad pugnandum adversus hæ- reaut reses, oratione& lacrymis, cùm alia 8 sup: ratione non posset, propter sexus sui onem infirmitatem, pestem hæreseos à fini- elissi- bus Catholicorum avertere. Deniq; pre. opus bonum commune omnibus fi- riculo delibus est vita immaculata: hæc e- n mi- nim exemplo,& splendore virtutum es spi- sæpe plus valet ad perditos homines com· in viam rectã ee con- viris, ciones, vel disputationes. Sic lucear I sixe ＋ 4 in⸗ 276 DE GEM. COLVMB. NMatt. inquit Dominus, la vestra coram ho- minibus, ut vicleant opera vestra bona,& Clorificent Patrem vestrum, qui in cælis esi. & Apostolus Petrus in Epistola sua Priore:Conversatio nem vestram inter Gen- errates habentes bonam, ut in eo, quod detre- ant de vobis tanquam de malefactori- Ous„ ex bonis operibus vos considerantes. Llorisicent Deum in die visitationis.& co- kil. a. apostolus ejus Paulus, Omnia, inquit, Jacite sine murmurationibus& hæsitatio- nibus z ut sitis sine querela,& fimplices fiñ Lii Déein, sine reprehensione in medio na- Lionis prauæ σ Ppervensa, inter quos lucetis icut luminaria in mundo.& rursum Apostolus Petrus de pia vita femina- vet. z rum similiter inquit: Et mulieres sub. ditæ sint viris suis 3 uει& si qui non cre- dunt verbo, per mulierum con versationem sine verbo lucrifiant, considerantes in ti- Lib. 9. Nore castam convetsarionem vestram. Id ap. 9. Quod in matre sua impletum fuisse Souf. scripsit sanctus Augustinus in libro Confessionum nono; vixit enim mulier illa sancta cum viro infideli ita obedienter& fideliter, ut exem- plo vitæ suæ lucrifecerit, hoc est, ad Hdem& Baptismum perduxerit vi- rum„& jam non fleverit in fideli, Rime- quod in infideli pertulerat. Idipsum nius dici potest de Clotilde Regina Fran- 4y. corum, quæ cum esset Christiana,& 8 16. Clodoveo pagano nupsisset eo potis- smum animo, ut Kegem paganum ad Ghristi sacra perduceret, denique illum 3 Alu con ＋ exin Da e ficiu speci edet letur mun ejus quos reliq Dom cant⸗ lebra coni Ea lam cun d enim dilig- specu 5 est. sua gen· ꝛtre · kori- ntes, co- uit, zrio- 2 na- cetis sum a- Aub- cre- nem ti- Id isse bro im leli m· ad vi- eli, um an- & tis- ad ue im LIBER TENTIVS. 277 illum ad fidem Christi non tam ver- bo prædicationis„ quàm exemplo conversationis adduxit qui postea Baptismum quoque à sancto Remi- gio Archiepiscopo Remensi suscepit. CAPVT V. De quinto fiuctu lacrymarum, qui esd reformatio Cleri. X quinto fonte lacrymarum, 4 cor Prælatorum diligenter& as- siduè irrigetur, nascetur fructus eximius reformationis Cleri totius. Da enim Episcopum, qui serio in of- ficium suum incumbere velit,& ex specula, in qua à Domino constitutus Luer, attenta consideratione specu- letur, quales sint,& quid agant, pri- mum Canonici, qui sunt consiliarii ejus,& fratres: deinde Parochi, ad quos cura pertinet animarum: tum reliqui Sacerdotes, qui vel ad laudes Domini in choro cum Canonicis de- cantandas, vel ad sacrificia divina ce- lebranda deputati sunt: deniqʒ Dia- coni, Subdiaconi,& administri reli- —.& videbis brevi tempore Eecle- lam ejus deponere vitia omnia,& cun ctis florete virtutibus. Qugmodo enim fieri potest, ut Episcohus, quĩ diligat decorem domus Domini,& peculando videat vitia,& morbos ＋T 5 omnium Matth. 28. 278 DE GEM. COLVMB. omnium membrorum Ecclesiæ suæ, & non excitetur ad remidia adhiben- dla? Origo enim malorum est, quod Episcopi aliqui(sempet enim excipio bonos, qui numqua m in Ecclesia u- nixersali desunt)non speculãtur, quo modo se Clerus iplorum gerat; sed vellongs a bfunt ab Eoclesia sua, un⸗ de ne speculari quidem possunt cum in specula sibi aslignata non sedeant; vel speculantur quidem, sed a agros& vincas,&hortos, vel quo modo pos- ant reditus Eeclesiafticos majores facere, vel domum suam ornare egre- gia supellectile, vel propinquos auge⸗ re divitiis, vel ascendere ipsi ad gra- dus altiores. Quid igitur mirum est s Ecclesiæ eorumtotę silvescantꝰsi Deo laudes sine attentione& devotione solvantur? si mysteria divina in vasis & linteis sordidis celebrenturꝭsi ele- stia Sacramenta indignis, vel indigne ministrenturꝛsi Parochorum negligé- ria plebs fidelis ignoret quæ sunt d Kalstemd Kesegari.& sic pexeant ani- mæ, pro quibus Christus mortuus est: si denique Clerus corruptis ac depra- vatis moribus suis populum ad se imitandum proyocet,& hac ratione quos debuerat sanare, corrumpat: Attendant, qui scandala male vivẽdo præbent, quid Dominus dicat in Eu- angelio: 8 scandalixaverit unum de puselirsis, 7 u in me credunt, 0 hut ei ut suuspendatur mola asinaria in colis esus, demer. suæ, 0en- uod 1510 a u quo sed un- cum antz s& bos- ores gre- uge- Qra- elt,si Deo one vasis oele- igne 186- ad ani- estꝛ pra- d se ione patt 6do Eu- de Iet ei ejus, mer- LIBER TERTIVS. 279 demergatur in profundum maris. Et si expedit unicuique de populo magis demergi in profundum maris, quàm scandalizare pusillos: quid de Glero scandalizãte 2— pravis moribus po- pulum dicere poterimus, cum eum- dem populum à scandalis præservare debueritꝰcertè utilius erat ejusmodi Oleticis mendicare panem, vel fo- diendo humum victum sibi parare, quam cum tam ingenti periculo de altari vivexe, vel etiam per sacrumOr- dinem ad opes& honores ascende- re. Quid enim prodest homini, si u- niversum mundum lucretur, animæ verò suæ detrimentum patiatur? Ne- gotiatio sancta Clericorum ac præci- pue Sacerdotum atque Pontificum, non est similis negotiationi merca- torum hujus mundi. bossunt enim mercatores aliquando sic negotiari, ut nec luerentur aliquid, neque jactu- ram aliquam patiantur. At Episcopi, & Sacerdotes omnino debent vel Iu- crum copiosum acquirere, vel detri- mentum maximum pati. Nimio e- nim zelo prosequitur Christas ani- mas fidelium, pro quibus pretium sanguinis dedit: proinde qui animas fidelium, sicut par est, diligenter cu- rant, immarcessibilem gloriæ coronã accipient:qui negligenter officio suo tunguntur, sic ut ipsorum culpa ani- ma una pereat; incredibile dictu est, quàm atroces pœenas apud inferos daturi DPs. 79. 280 DEGEM. COLVMB. daturi sunt. Colligant igitur omnes Episcopi, ex ligno vitæ pretiosum fru- ctum ardentissimi desiderii Refor- mationis Cleri suĩi, maneant in spe- cula sibi commissa, invigilent non solum super gregem laicorum, sed multo magis super cœetum Sacerdo- tum,& omnium Clericorum: ut et- iam post hanc vitam colligant fru- ctum gloriosum remunerationis am- plissimæ& sempiternæ. CAPVT VI. De sevto fructu lacrymarum, qui est resormatio Regularium. EDI in libro superiore relaxationem Ordinum Reli- giosorum. Nunc tempus est, ut ostendamus, quis fructus colligi pof- sit ex ea flebili commiseratione. Fru- cus autem est,& quidem optimus& suavissimus, reformatio Religionum relaxatarum: sed hunc fructum ii potissimum colligere debent, qui sunt capita Religionum: ad eos enim per- tinet offcium visitandi& purgandi vineam suam. Quamvis enim Ecele- sia unixversa in Sanctis literis compa- retur vineæ, de qua dicit Propheta Deo: Visita vineam istam,& herfice eam, quam plantavit dentera tua.& de qua 26. 5. multa prædixit Isalas,&c explicavit 21. Dominus in Euangelio: tamen etiam Ius, ut dependeat in eo Juodcumq; ue vasꝰ LIBER TERTIVS. 28T3 etiam Ordo religiosus aptissimè com- paratur vincæ,& est pars quædam se- Iecta vineæ magnæ, quæ est universa- lis Ecclesia. Vt igitur pro modulo meo adjuvem Præpositos vinearum istarum selectarum; exponam bre vi- ter, qualis esse debeat Ordo religio- sus reformatus ad primam suam ori- ginem, sive institutionem. Vinea sex præcipue habere debet bonas quali- tates: quibus significantur sex bona é Religiosorum, humilitas paupertas, ö castitas, obedientia, studium oratio- nis,& perfectio charitatis. Vinea con- stat ex vitibus:vites autem sunt plan- tæ omnium abjectissimæ, paryæ, di- stortæ, fragiles, humi repentes, aridæ: ö de quibus sic loquitur Exechiel Pro- pheta Quid fiet de ligno vitis ev omni- Bus lignis Bemorum uæ sient inter ligna x flvarumz numquid tolletun de ea lignum, ur fat opus, aut sabricabitur de ea pamil- KE. 13 Ecce igni datum est in escam. Hæc prima ualitas vitis signisicat humilitatem Christi, abjectionem&contemptum, in quo gloriari debet omnis verus Regularis qui non suxda aure Chri- 3 sum docentem audivit: Paseite à me, 11. quia miti sum,& humilis corde. Ideð Regulares, qui ambiunt Prælaturas, ö & qui fieri sibi putant injuriam, quã- ö do descendere jubentur ad locum in- feriorem, vel de præcedentia cum a- II Uis Regularibus, vel inter è litigant; refor- 292 DE GEM. COLVMB. reformandi sunt, atque ad veram for- mam humilitatis Christi redigendi, qui numquam legitur cum ullo ho- mine de præcedentia contendisse:& cum orta esset contentio inter disci- pulos, quis eorum videretur esse ma- Luc. 2: for; Doininus dixit: Qui major est in vobis, fiat ficut minor,& ui hræcessor est icut ministrator. At, inquiunt, non con- tendimus pro honore nostro, sed pro honore nostræ Religionis; quæ ut est antiquior tẽpore, sie debet esse prior in loco.Ergo si ita est, debebit esseRe- ligiosus humilis,& superba Religio. Approbo quidem, ut is, ad quem per- tinet assignare loca Religiosis, attri- buat antiquioribus loca digniora: sed contentiones Religiosorum pro hu- jusmodi approbare non possum. De- inde vites diligenter putandæ sunt,& supervacaneis palmitibus spoliandæ. sic enim& Pater cælestis, ut loquitur 10. 15. in Euangelio Dominus, omnem pal⸗ mitem non ferentem fructũ tollit,& eum, qui fert fructum, purgat, videli- cet ahscindendo superflua, ut fructũ plus adferat. Si quis inspiciat vites, quando putantur ab agricolis,& ne- 2255 causamʒ mirabitur agricolæ cru- delitatem, qui sic deformatã& muti- lam vitem telinquat:sed ille seit quid faciat,&non pręsentem deformitatẽ, sed futuram fertilitatem attẽdit. Hæc est sancta,& Christo atque ejus Matri sanctilsime amabilis paupertas, quam veri vert con g¹⁰⁰ null juxt Mu 1 ii, rum ceba Qs mot gres vera tus Prol Plit! prin &c co tiam apuc cere Ce 7²0 te; n to co rere. quar .9 2 ctus stocl triæ mor fbi ãand greg: niæ i LIBER TERTIVS. 283 veri Religiosi cum Crœsi divitiis non commutarent. Porrò paupertas reli- giosa in eo potissimum posita est, ut nullus proprium aliquid pofsideat; juxta illud ex Actis Apostolorum: Multitudinis autem credentium erat coy Ac. 4. unum,& anima una; nec quisquam co- rum, ue pofiidebat, aliq uid sauum esse di- cebat, sed erant ills omnia communia. Quare sicut relaxatio exorta est in mönasteriis, quando proprictas in- gresla est: sic oportet, si reformatio vera fieri debeat, ut proprietas peni- tus arceatur. Et certe si cogitarent Pproprietarii qualem vindictam sum- plir Deus de Anania& Saphira, qui act.6. principes proprietariorum fuerunt; &e contra, quantam spiritualem læti- tiam degustent,& quantam habeant apud Deum repositam spem, quĩ di- cere possunt cum Apostolo Petro: Ec- ce nos zeliquimus ommia,& secuti sumisioö. teʒ non difficile sibi esse ducerent to- to corde ab omni proprietate abhor- rere. Sed non possum hic omittere, quanti fecerint sancti Patres crimen Pproprietatis in Monachis. Seribit san- ctus Hieronymus in epistola ad Eu- stochium, in monasterio quodam Ni- triæ repertum fuisse Monachum jam moriturum, qui nescio quot solidos libi retinuerat: quocirca placuisse lancto Macario, allisque sanctis con- gregaris in unũ, ut eum mortuo pecu- niæ intoderentur, clamantibus om· nibus: 284. DE GEM. COLVMEB. nibus: Pecunia tua tecuma sit in perditio- nem. Sanctus quoque Gregorius in quarto libro Dialogorũ, capite quin- quagesimo quinto, scribit, unum ex Monachis suis jam moriturum invẽ- tum fuisse cum tribus nummis au⸗- reis; seque imperasse, ut non in se- pulchro is Monachus poneretur, sed in sterquilinio cum nummis suis, cla- mantibus omnibus: Pecunia tua tecum se in perditionem. Horrenda prorsus, sed justa pœna proprietariorum: quæ sinon moyet proprietarios, præsertim adjuncta morte repentina Ananiæ& Saphiræ, cujus paulò ante memini- mus, conveniet in eos illud xodi: Induratum est cor Pharaonis. Tertiò, vites facillimꝰ arescunt,& ignem concipi- unt. Hoc est symbolum castitatis, quã Regulares omnes profitentur,& per quam ad ordinem Angelorum proxi- mè accedunt. Angeli enim in cælis neque nubunt, neq; uxores ducunt. ad castitatem autem conservandam nihil magis utile, vel etiam necessa- rium est, quam humore carnali sicca- to ariditatem quamdam per jejunia & alias carnis mortificationes acquĩ- rere, ut simul adipe& pinguedine de- votionis repleatur anima,& corporis castigationèe quodammodo exsicca- zus homo vetus sive exterior, discat cum sancto Hilarione cibum appete- re, non libidinẽ. Ex quo etiamfiet ut homo sic salubriter exsiccatus, facilli —— LIBER TENTIVS. 285 mẽ inflammetur amore divino,& jã non invitus desinat cogitare carnalia, sed suave illi sit cum sancto Augusti- no suavitatibus illis carere; inventa nimirum& prægustata suavitate ma- jore, id est. cælesti.Sed interim, si re- formatio verꝰ quęritur, necesle est oc. casiones omnes Religiosis amputare, quæ thesaurum castitatis in periculũ possunt adducere. Quartò, vites ordi- ne quodam in vinea còllocandæ sunt, ut videatur vinea, quasi castrorum a- cies ordinata. Nam& Poëta, agricul- turæ magister canit, Pone ordine vites. Hic autem ordo usque adeo necessa · rius,&, ut sic loquar, essentialis est ini congregationibus religiosis, ut ipsæ congregationes, Ordines nominen- tur. Ordo autem in eo confistit, ut o- miies regulam eamdem sequantur, sive scriptam, sive viventem quæ est Præpositus, sive Abbas, sive Prior, sive Minister, sive Major, sive Pater nomi- netur. Illæ autem verè sant congrega- tiones reformatæ, in quibus, ut Io- quitur sanctus augustinus in libro De moribus Ecclesiæ, Prapositi magna ne in imperando auctoritate subditi ma: Haete⸗ gua in obediendo voluntate sunt praditi. liac. &. ut S. Bernardus scribit in libro De“ præcepto& dispensatione- ubi om- nes magistram regulam sequuntur, ut nihil omnino contra tegulam, nihil contra Præpositi voluntatem, quæ est regula xivens, à subditis fiat, V nisi ⁰ AA. 5 I10. 13 286 DE GEM. COLVMB. nisi fortè quod imperat Præpositus, contra manifestum Dei præceptum esse detegatur: tunc enim cum Apo- stolis liberè dicendum est: Obedire portet Deo magis quam hominibus. Quin- töò, vites humi repunt, nisi ulmo/ vel palo, vel alio stabili fulero adjungan- tur.Id vero significat, debere Mona- chum in tam difficili& perfecto vitæ genere de suis viribus omnino diffi- dere,& in auxilio Domini valdè con- fidere, memorem verborum Domini: Phil.. Sine me nihil potestis facere.& verbo- rum Apostoli: Omnia possumm in eo qui me conrortat. Sic enim fet, ut semper in oratione defixus„& oculos ha- bens ad Dominum, sub obedientiæ jugo non cadat, nec fatigetur, sed ex- Matth. Periatur, jugum Domini esse jugum 11. fuave,& onus leve. Postremo vitis, quamvis deformis, fragilis, distorte, & ad. omnia ferè inutilis tamen fru- ctum gignit valde pretiosum& suayẽ I30„ vinum quod lætificatbeum Andt & homines: sed si fructum hunc non ferat, tamquam lignum inutile, ad ignem adjudicatur. Ita prorsus homo religiosus, si sit qualis esse debet,& munere suo rectè fungatur, fructum profert gratissimũ Deo&hominibus; quia in omni opere,& in omni loco, & in omni tempore Deum glorificat, & sacrificium obedientiæ illi.defert. obedientia enim, quæ redditur Præ- Positis propter Denm, Ue, atht, ditun ö Nie A. nit. esse, doce Mient. dit S. ctim. as pr expe acer pius quid Roc quot expe toxu vel P PrOP toru impe tos & Ol Ordi ex re mo, tion Patr. cum ant, &Ol Inir Deo nam ElinER IERNII VS. 28½ ditur, dicente Domino: Oui vος Aud＋τtLas. 10 me audit;& qui vos spermite, me. sher- mit. Porro obedientiam sacrificium- esse,& lacriticium Deo gratissimum, docet Samueh cùm ait: Melior est obesi Reg: Gientiarq uam micttm.& rationem red-5 dit S. Gregorius, dicens: Quia her viz zimas aliena caro, per obedientia³m uo s prop expendat qui potest, quàm ingentem- acervum meritorum apud Deum pius Religiosus acquirar, qui quid- quid agit, ex obedientia agit, ac per hoc tot quotidie offert sacri quot facit opera:& contra cogitet& expendat, quantum thesaurum meri- torum amittat Religiosus malus, qui vel Præposito suo invitus obedit, vel propria voluntate gaudens, Præposi- torum imperio, id est Christi ipsius- imperio, parêre detrectat. Quæ cum ita sint, omnes Præposi- tos Ordinum religiosorum& precor & obsecro, ut si ex animo deplorant- Ordinum suorum dettimenta, quæ ex relaxatione proveniunt, toto ani- mo,& omnibus viribus in xeforma- nam: iin autemopus tamnece tionem incumbant;& quos primi Patres in Christo filios genuerunt, ipsi cum Apostolo Paulo iterum parturi- Sal. ant, donec Christus pauper,& castus. & obediens reformetur in ipsis. A guirent enim, fi hæc fecerint, cor- Deo& hon us gloriam sempit Lib.3 Rioral machatur. Cogitet igitur,& eιι 288 DE GEM. COLVMB. fortè neglexerint, reddent rationem Domino;& utinam non rei fiant omnium peccatorum, quæ relaxatio- ne durante, fiunt à Regularibus sibi subjectis,& omnium scandalorum. quæ propter mala eorum exempla patitur populus Christianus: nec so- Ium populus Christianus, sed etiam populi Turcarum,& hæreticorum, a- pud quos blasphematur propter nos nomen Domini,& Christi doctrina pessimè audit. Ac ut redigam in quatuor capita, eaque brevissima, quę ad reformatio- nem necessaria sintʒprimum illud es- se ajo, ut non admittantur ad habi- tum, nisi illi, qui signa veræ vocatio- nis ostendunt. Deinde, ut probatio maximẽ seria sit,& qui in probatione divinam vocationem non probave- runt, omnino ad professionem non admittantur. Nam vitæ Christianæ perfectio, quanto est altior, tanto per- rinet ad pauciores. Legant ii, ad quos ista pertinent, Loannem Cassianum in libro quarto De institutis renuntian- tium cap.3.3 2.33.& 34. Tertiò, ut sex virtutes supra nominatæ diligentissi- mè excolantur,& præpositi in omni virtutis genere exemplo suo prælu- ceant. Denique, ut dent omnem ope- ram, ut sacrosancti Tridentini Conci- lii decretum illud saluberrimum& maximè necessarium observetur, ut non plures adOrdinem admittantur, quam X quan bue⸗ enim subd gien- lingu gulis Hier chis a necest tia G D. N gula bent cura ci ve & PI dice ace 09— Fiat rurr. ges prot lud Tt tun Cis j LIBER TERTIVS. 289 quàm qui sustentari possint ex rediti- bus, vel eleẽmosynis ordinariis trunc tio- enim Præpositi jure cogere poterunt libi subditos ad omnem proprietatẽ fu- um, giendam& execrandam, si Ordo ipse Pla singulis arie omnia, quæ fin- . gulis necessaria sunt. Ldeo enim, ut S. iam Hieronymus scribit, non licebar Mona- Epigt. „ a- chis antiquis aliq; uid petere, quia Præpositi 130 I⸗ toc h. nos neceseitates singulorum magna Hro viden- de cu- rina iia& charitate praveniebant. hei⸗ 8.. Uuitatis. S. ita, tio- les.- De septimo suctu lactymarum, qui abi⸗ est emenda tio morum in po puulis. tio- atio VItitudo sæœcularium, ut est one multo numerosior quam sit multitudo Clericorum& Re- ve⸗ on gularium; sic etiam multo plures ha- anæ dent homines sæculares, qui eorum der- curam gerant, quam habeant COleri- uos ci vel Regulares. habent enim Reges nin& Principes, qui vel per se, vel per Iu- dices à se constitutos abundantiam& sex pacem in populis conservent: quod iss⸗ postulabat à Deo David, cum diceret: Fiat pax in virtute tua,& abundantia in ps. 1s nni lu⸗ turribus tuis. Item habent eosdemRe- pe⸗ ges& Iudices, qui puniant reos:& ici: protegant ac tueantur justos, juxta il- & lud ejusdem Prophetæ: Deus judicium dl.5 ut tuum Regi da, C justitiam tuam flio Re- ur, gis, judicare populum tuten; in sustitia, c. Im V 3 paupe· 29% DE GEM. OCOLVMB. Pauperes tuos in judicio. Habent præter- aniy Ea Episcopos& Pastores, a quibus re. gantur& pascantur in iis quæ perti- ment ad doctrinam fidei,& opexa bo- na, quibus Regnum cœlorum acqui- æitur.Habent denique Monachos-& alios Regulares, à quibus per oratio- nes,& sermones,& Sacramentorum administrationes, tamquam Episco- porum adjutoribus, non mediocriter adiuventur. Quia tamen plurimi sæ- aulares his omnibus præsidiis vallati, Perditis moribus suis& se& alios perdunt,& materiam lacrymarum sa- ris magnum cultoribus suis præbentz facilè poterunt Principes pii,& sancti lesiastici,& Regulares verè reli- giosi fructum non exguum ex lacry- nris suis carpere, si viscera misericor- diæ induant,& condolentes perditio- ni tot millium animarum, excitentur ad auxilium magna sollicitudine por- rigendum. Id quod primùm exemplo vitæ suæ, deinde vigilantia super po- puli mores& facta, præstabunt. No- tum est,& omnium ote celebratum Hee. to illud Ecclesiastici: Qaalis Rector est ci- vitatis, tales& inhabitantes in ea.& il- lud Poëtæ: — deeis componitun orbis Regis ad evemplum. Et si hoc verum est de Rege tempora- li, quanto magis verum exit de Præla- tis spiritualibus, quibus dicitur ab per./ Apostolo Perro: Forma facti gregis ex amimo. ral Tin verb de, qua pis, Iudi ris pes IIm ave: CO tios si di mu vin nor re Sac mei mu Pof n0 for ni.i la dit nes Ec sol vit: orn pie nin 6. æter- us re- derti- a bo- cqui- 8%& atio- orum isco- riter I sæ- lati, alios N sa- dentʒ ancti reli- icry- cor- itio- ntut por- plo PO No- tum stci- c il- Ora- ela- rab %eν mo. LIBER TERTIVS. 291 præbe evemplum bonorum operum.& ad Timotheum:Exemplum esto fidelium in Venbo, in conversutione; in charitate, in f. de, in castitate. Incredibile dictu est, quam facilè populus à luxu, à pom- Pis,à conviviis nimium sumptuosis, à ludis alearum vel taxillorum, à cete- ris corruptelis averterentur, si Princi- pes& Prælatos suos viderent delecta- ri moderatione in rebus omnibus,& aversari superxvacaneos sumptus in cœnis, in vestibus, in supellectili pre- tiosa, in vasis aureis& argenteis. Et si diebus festis viri nobiles, ac porissi- mum Principes, ut in quibusdã pro- vinciis solent, nunquam omittexent, non solum in publicis templis assiste- re solemni celebrationi sanctissimi Sacrificii, sed etiam frequentare post meridiem Officium vespertinum cũ multæ pietatis significatione: certe populus quoque honori sibi duceret, non versari festis diebus otiosos in foro,& multo minus vacare potatio- ni in tabernis, sed frequentare tem- pla, orationi insistere, verbumDei au⸗ dire,& alias probi Christiani functio- nes obire. Denique si Principes tam Ecclesiastici, quam Politici, magnam sollicitudinem geterent purgandi ei- vitatem vitiis omnium generum„& ornandi virtutibus contrariis, corri- piendi inquietos,& hortandi pufilla- nimées, puniendi facinorosos, premiis V4 alli⸗ animo.& ab Apostolo Paulo: Te ipsum vit. 2. ITit.3 292 DE GEM. COLVMB. afliciendi bonos, laudibus ornandi bene meritos: certè difficile non esset multos populares ad viam salutis re- vocare, qui vigilantia Rectorum defi- ciente, turmatim ad inferos prope- rant. Et quemadmodum Apostolus Phil. a paulus de subditis suis dicit, Gaudium meum,& corona mea; quoniam in spi- ritu cernebat, incomparabile gaudiũ, & lucidissimam coronam sibi parari ex ea sollicitudine, qua tam multas animas Christo lucrifecerat: sie om- nino boni Prælati& boni Principes dubitare non debent, quin gaudio maximo,& pretiosissima corona do- nandi sint à Domino, si populum e- jus, diligentia& sollicitudine sua ad portum salutis adduxexint. Sed con- tra etiam timere eos necesse est sup- licium supra quã dici potest horten- Aurd atq; terribile, si negligentia ip- sorum animæ pereant, pro quarum Qalute Christus sanguinem fudit. EATF VI VIII. De octavo feuctu lacrymarum, qui est multiplex opus mesericordia. Cripsimus, in libro superiore.verꝰ Orreiemem vitam esse vallem la- crymarum, cum miseriis gravissi- mis&c plurimis ita redundet ut ni⸗ hil fexè præter miserias continere videatur. Quid enim est in hac vita vacuum LIBERTERTIVS. 293 vacuum misexia, si morbi, paupertas, & abjectio, sive sexvitus, magnæ mi- seriæ suntʒ& eoxum contraria, bona valetudo, divitiæ,& dignitates, atque imperia miseriæ sint prioribus sæpꝰ majores? Verumtamen istæ ipsa mi- seriæ, si misericordiam in nobis ex- eitent, quemadmodum si attentꝰ considerentur, excitare solent, pluri- mi& maximi inde fructus existent: pariet enim misericordia velut arbor cundissima, fructum eleemofyna erga pauperes, consolationis erga æ- grotos, exhortationis erga captivos &c abjectos, preces ardentes pro peri- culis ingentibus, in quibus versan- tur divites, benè valentes,& omnes in sublimitate constituti.Sanctus Iob de se ipse dicit: Ab infantia mea crevit mecum miseratio; E& de tutero matris meæ Erelsa est mecum. Kudiamus nunc quos fructus peperit ista miseratio. 8i negavi, inquit, quod volebant, paupe- zibus,&oculos vidue eœpectare feci: fi comedi buccellam meam solus,& non cos medlit pupillus en ea: si despexi pereuntem, quod non habuerit indumentum,& absque operimento pauperem: si non be⸗ neclixerunt mihi latera ejus,& de vellen ribus ovium mearum calefactus est: hu- zmerus meus à junctura sua cadat,& bra- ahium meum cum suis osoi bus confiinga-Iob.2d zur.& alibi: Oculus fui caco,& pes claudo. Paten eram pauperum C· cau- Lam, quam neseiebam, dili gentiseimè in.- VS vestiga- Lob. 2 Tob.4. 294 PE GEM. COLVMB. uestigabam. conterebam molas iniqui, Ode dentibus illius anserebam pradam. hæc ille, qui non solùm adjuvabat pauperes, communicando cum illis bona sua, cibum, vestes,& alia id genus: sed etiam adjuvando consi- liis; id enim significat illud, Oculu- Iui cœco,& pes claudo: sed etiam de- fendẽdo ab oppressoribus& calum- niatoribus, quasi prædam eripiendo a dentibus bestiarum. Quanti au- tem sint meriti apud Deum, opera misericordiæ, docent promissiones amplissimæ in Scripturis sanctis: ha- bet enim eleemosyna testimonium a sapientibus, à Prophetis, ab Aposto- lis, ab Angelis, à Deo. Salomon sa- Uearar in libro Proverbiorum Pro. 28 fi oloquitur: Qui dat pauperi, non in- Aigebit. Id quod confirmat sanctus Basilius in Oratione ad divites, eleganti similitudine puteorum: ex quibus si frequenter aquæ hau- riantur, semper copiosiores& pu- riores emanant; si verò immotæ conserventur, putreseunt atque de- erescunt. Tobias ipse quoque val- de sapiens„ Er substantia tua, in- quit, fac eleemos) nam,& noli aver- rere faciem tuam ab ullo paupere: ita enim fren, ut nec ꝗ te avertarur Facies Domini. Gleemos na ab omni peccato &d morte liberat,& non hatietur ani- znam ire in tenebrar. Deus bone, quan- ta est hæc promissio Sed adjungit prætereà LIBER TERTIVS. 295 prætereà idẽ Tobias: Fiducia, inquit, magna erit coram summo Des eleemosna ommibus facientibus eam. cuĩ subscri- bit beatus Cyprianus in Sermone de eleemosyna, dicẽs eam esse solatium grande eredentium,& securitatis no- stræ lalutare præsidium. Daniel Pro- pheta Regi infideli sic loquitur: Fec: Han.:a, cata tua eleemos)nis redime,& iniquita- 2er tuus ꝛnisericordiis pauperum: Fonsan 2grascer Deus delictin tus. Isaias Pro- pheta, Frange, inquit, esurienti panem tuum,& egenos vagosqus induc in domum uuam: cùm videris nudum, operi eum, E carnem tuam ne despeveris. Tunc erum.- pet quasi mans lumen tuum,& sanitas tua citius orietur,& anteibit faciem tuam jstitia tuad„&. gloria Domini colliget 2c. Tunc in vocabe, Dominus exrau. Mietʒ clamabis,& dicet, Ecce adsum. hæc Isaias. Quæ promissio consolatio- nem pland admirabilem continet. pollicetur enim Deus misericorditer eleemosynas largientibus, Iumen di- vinum mentibus, quale adferre so- let oculis corxporis lol manè exo- riens:item sanitatem spiritualem vo- Iuntati, id est, purgationem à morbo peccati. Prætereã opera bona, quæ se- quuntur justificationem,& gloxriam- ac laudem, quæ inde sequitur apud Deum,& homines hoc enim signifi- cant illa verba, Anteibit faciem sustitia tua,& gloria Domini coliget, id est, circumdabit e. denique promptis- simum II. 58. à Ti. 6. Jac. * 296 DE GEM. COLVMEB. simum Deum ad exaudiendas pre- ces. quod clariùs explicat editio Se- ptuaginta Interpretum, quæ sic ha- bet: Tunc clamabin,& Deus evaudliet: adhuc loq uente te dicet, Ecce adsum, id est, antequam finem imponas ora- tioni, aderit Deus ut exaudiat. Apo- stolus Paulus in priore ad Jimo- theum, brevi sententia multa com- plectitur, cùm admonet di vites ut fa· cilè tribuant& communicent,& thesaurizent sbi fundamentum bo- num in futurum, ut apprehendant veram vitam. ubi eleemosynam valt esse pretiosum fundamentum veræ vitæ, quæ post hanc vitã erit.nam the- saurizare fundamentum verè vitę, ni- hil aliud est, nisi acquirere paucis nummis thesaurum incomparabilẽ⸗ qui satis sit ad fundamenta ponen- da, vel paranda, quibus nitatur fa- brica æternitatis, seu vitæ sempiter- næ, quæ sola est vera vita; quam enim nunc ducimus, ea nihil est, nisi vapor vitæ ad modicum parens,& protinus evanescens. Audiamus nunc testi- monium Angeli Raphaélis loquen- tis ad Tobiam: Eleemosjna, inquit, a morte liberat;& ipsa est qua purgat pecr cata, O. facit inuenire misericordiam,& vitam æternam. Hæc Angelus sanctus, qui nos decipere non potest, cùm ve- ritatẽ in fonte suo videat,& nos sin- cerisima charitate diligat. Denique Christus, qui sapientia Dei est,& Deus spiritualia, quæ sunt admonitio con- LIBER TERTIVS. 297 Deus est, passim in Euangelio præmia maxima eleemosynę pollicetur. Vade, inquit, vende qua habes,& da pauperi-Mat.9 bus,& habebis thesaurum in calo: Quĩs* capiat quale lucrum sit, pro paucis ö panibus, vel nummis, quos omnino in morte dimissuri sumũs, acquirere thesaurum in cælis numquam peri- turum; idem Dominus in Iudicio? noviflimo promittit se Regnum ce.( lorum daturum, nominatim iis, qui cibum. vel potum, vel indumentum, vel hospitium, vel visitationem in ægritudine vel in carcere tribuerunt. Ac ut intelligamus, hæc opera mise- ricordiæ sibi gratissima fuisse,& mer- cedem incomparabilem meruisse, adjungit: Quamdiu fecistis uni e his Fratribus meis ininimis, mihi eciitis. 14 Hæc igitur sunt testimonia divina x atque certissima de promissionibus ö præmiorum, quæ per opera miseri- cordiæ comparantur. Ex quibus in- telligi potest, quantus sit fructus ve- ræ misericordiæ erga proximũ, quam flebilis consideratio egestatis, ægro- tationis,& aliarum corporalium æ- rumnarum in corde meditantis ex- citare solet. Sed non minor existet fructus misericordiæ, si quis attente 1 cogitet pericula divitum,& Princi- pum avarorum. Siquidem erga prio- ö res illos exercenda sunt opera mise- ＋ ricordiæ corporalia: erga istos verò silium, 298 DE GEM. COLVMEB. Hlium, oratio. Isti enim, ut de Mar- tha loquitur Dominus, solliciti sunt, & turbantur erga plurima, ut vix otium inveniant legendi, vel audien- di, vel cogitandi quæ ad vitam æter- nam pertinent. Itaque indigent pru- dlenti admonitore, qui eis oρportuno tempore suggerat, quanti refert sæ- pementem reflectere ad ea quæ præ manibus habent. Multi enim divi- res toti sunt in conservandis& aud gendis opibus occupati; qui si ali- quando seriò cogitarent, se à condi- tore Deo ad longè altiora opera, id eft, ad multo majores divitias com- parandas fuisse creatos, fortasse cum Salomone dicerent: Cum me conver- tisem ad uni uersa opera, guæe Fecerant manus mes(Videlicet ad palatia, hor- tos, piscinas, ad multiplicationem- uri, argenti, ad armenta,& mag- nos ovium greges, ad agros,& vi- neas,&c prata,& sylvas) 2n Quibus Fru- Hra siudaueram, uidi in ommnibus uanita- tem, Er afflichonem animi;&nihil per- nanere sub sole. Multi quoque sunt rincipes, tum Eeclesiastici, tum sæ- culares, qui sic distenduntur in aliis regendis& gubernandis, ne dicam in amplianda jurisdictione vel im- perio, ut obliviscantur animæ pro- priæ,&c salutis æternæ: qui si admo- nitorem sapientem exDei magna be- nignitare sortirentur, qualis fait san- Kus Bernardus erga Eugenium Pa⸗ pam. ** LIBEN TERTIVS. 295 pam, fortasse& respublicas felicius gubernarent,& propriam animam diligentius excolerent,& propter bona tẽporalia non amitterent sem- piterna. Quod verd attinet ad consi- Hum, magnum misericordiæ opus est, viris magnis non aslentari, non loqui placentia sed fidele consilium datre. Et fortasse nulla re magis in- digent viri magni, quam fideli consi- liario, qui non timeat vera loqui,& qui magis formidet excidereà gratia Dei, quàm à gratia Principis. De hae re sic loquitur Ecelesiasticus: Mulri kc.6. pacisiei sint tibi,& consiliarius sit tibi aunus de, mille. Quia videlicet pauci admodum invemuntur consiliarii, qui sciant,& velint utilia dare consilia, ut idem ipse Ecclesiasticus alio loco pluribus docet. Vbi præ- ter alia, anteponit consilium viti san- cti consilis multorum sapientum—. Anima, inquit, viri suncti enuntiat alia xce. 35 quando vVera, quàm septem oircumspecto- res sedentes in excelso ad speculandiam. Et in eodem loco idem auctor sapien- ter monet, ut non accipiamus con- silia ab ĩis, qui oinopiam vel alia de causa possunt ad propriam utilitatem consilium detorquere.& consiliario, inquit, serva animam tuam. Prius sci- 20 Jua sit illius necestitas:& ipse enim animo suo cogitabit. hoc est, non sis fa- cilis ad confilia capienda, nisi novexis integritatem confiliarii. Erimum er- qulxe. 300 DE G EM. COLVMB. quire, an aliqua egestate prematur, qui tibi offertur consiliarius; facilꝰ enim ille cogitabit, quomodo in rem suam consilium derivet. Itaque mag- num est opus charitatis, recta consi- lia Principibus dare3& magna felici- tas est ejus Principis, qui fideles con- Hiliarios sortitus est. Neque excu- santur Principes apud Deùm, si ob infidelitatem consiliariorum,& ad- ministrorum, Rempublicam non be- nè gubernent: quia tenebantur di- ligenter investigare, quales sint quos ad consiliũ& res gerendas adhibent. Restat oratio apudDeum, quod est opus misericordiæ communè omni- büs,& securum,& facile. De hoc oflicio loquitur Apestolus in priore ad Timotheum, dicens: Obsecro pri- Tim. num omniumm seri obsecrationes, orætio- nes, postulariones, gratiarum actiones hro omnibus hominibus, pro Regibus,&ome nibus qui in sublimitate sunt, ut quietam tranquillam vitam agamus. Vbi A. postolus, posteaquam dixerat, P5ro omnibus hominibus, subjungit, h5ro Re- gibus,&cc. quia qui orat pro Regibus, & ceteris in sublimitate constitutis, non solum orat pro utilitate vel ne- cessitate propria Principum, sed pro utilitate vel necessitatibus omnium hominum. siquidemà prudentia& Pprobitate Principum pendet bona gubernatio zac per hoc quies& tran- quillitasszpax&abundantia, pietas in Deum. EIBER TERTIVS. 301 Deum,& charitas in proximos, at- que adeò omnis humana felicitas. Sed est prætereà specialis ratio oran- di pro Principibus, sive sæcularibus, sive Ecclesiasticis, ingens periculum. in quo versantur omnes qui sunt in sublimitate constituti. Nam qui in alto loco sedet, vel ambulat, facile est ut capitis vertiginem patiatur,&c cadat;& quò altius est præcipitium, tanto secum trahit gravius exitium. Oertè si videremus funambulum ali- quem ex edita turri ad aliam æquꝰ editam turrim per funem properare; ex naturali commiseratione clama- remus, Domine adjuva illum:& ad funambulum, vide quomodo cautè ambules. Ac ut similitudinem gra- viorem,& statui Principum& Præ- latorum magis accommodatam ad- ducamus, si quis iter facere cogeretur per pontem angustissimum,& sine spondis, cui flumen profundum& horribile subjaceret, ut esset facil- limũ labi deorsum,& sursum emer- gere difficillimum: nemo certè ejut- modi spectaculum cernere posset si- ne ingenti commiseratione& hor- rore,& sine clamore ad illum, ut cautè ambularet;& ad Deum, ut eum de tanto pericule liberaret. Pons angustissimus est via justitiæ& virtutis: virtus enim est quasi indi- vifibilis linea, à qua non licet ad dexteram vel sinistram declinare, X cum Mar./ 302 DE GEM. COLVMEB. cum latitudinem nullam aut vix ul⸗ lam habeat: unde Dominus ipse viam ad vitam æternam arctam eile docuit, cùm ait: Quam angusta porta, ardta via est, quæ Auscit ad vitam;& alaci saunt qui invemiunt came Porrò Pri- vati homines per viam quidem an- gustam ambulant, sed humi positam⸗ & jacentem„ut non sit periculum ventorum qui eos dejiciant; neque vertiginis, quæ caput debilitet,& im- pellat ad casum: Prælati vero& Prin⸗ ripes per pontem sublimem ð editũ zncedunt, ubi& ventus superbiæ re- gnat,& caput gravatum nimiis curis Vertigini obnoxium habent;& si Fortè labuntur, non in vicinam ter- ram cadunt, sed in subjectum flu- men magno impetu ruunt;& tam angentium errorum&e criminum rei; nt in profundisimam gehennam fa- Tillimè demergantur. Et quis igi- tur nisi demeds omnino talem cel- Hitudinem desiderabit?& quis nisi ferreus vel lapideus non miserebitur atum tam pexiculosum? Et tar men necesse est, tam in Ecclesia quam in Republica esse homines⸗ Iui ejusmodi periculis exponantur. Froinde ad nos pertinet pro hujus⸗- modi personis affiduꝰ gemere)& ex vera miseratione hunc fructum colligerg, ut ardenti charitate pro Alis clamemus ad Dominum, qui zotens elt eos ab omni periculo li- berare, ul⸗ ipse eile 0rινι, 3 pri- ran tam⸗ ulum Sque im- rin⸗ ditũ & re- curis & si ter- flu- tam ATei, M fa- igi⸗ cel- Nifi bitur t ta⸗ clesia ines ntur. njus⸗ 25 CLum pro qui 10 li- rare, LIBERTERTIVS. 303 berare, faciens eos humiles in altitu- dine, justos in judiciis, fortes in pe- riculis, patientes in laboribus, non Juærentes quæ sua sunt, sed quæ sub- ditorum; denique pios erga Deum, justos erga populos, sobrios erga seipsos. rV T IX. De nono fructu lactymarum, Osi esd refiigerium defunctorum. Am suprâ demonstravimus in lo- cis purgatoriis animas fidelium defunctorum esse plurimas, ac pæ⸗ ne innumerabilesʒ easq;ue longisimo tempore suppliciis pænè incredibili- bus torqueri. Nunc fructum, qui ex ca consideratione decerpi potest, de- monstrare volumus. Et quidem ne- mini dubium esse potest, quin ex ea consideratione, si seria,& prolixa, & attenta sit,& plena fde susci- piatur, exurgat vehementisima& horroris plenisüma commiseratio. Ex tali verò commiseratione dubi- tari non potest, quin existat in no- bis desiderium ingens animas illas bonis atque satisfactoxiis operibus, oratione, jejuniis,& eleemosynis, ac potissimum sacrosancta oblatione Dominici corporis& sanguinis ad- juvandi. Est autem planè admira- bile, quaàm lucrosa negotiatio, * 2& 304. DE GEM. COLVMB. &e tamen justissima atque honestissi ma nobis inde proveniat. Ejusmodi enim negotiatio hæc est, qualis esset, si quis eamdem pecuniam pluribus mercatoribus daret ad usuram,& à lingulis integrum fœenus acciperet. Explicemus hæc breviter. Orat quis pro defunctis ex charitate, attente piè, cum fide& siducia impetrandi. Hig per modum merxiti acquirit pro se lucrum æternæ vitæ. Est enim ora- tio bonum opus, ac per hoc merito- riũ æternæ vitæ, si ex chaxitate fiat. de quo lucro loquiturDominus in Euan- M 6. gelio, cùm ait: a autem cum orave- . i, intra in eubiculum tuum,& clausõ ostio ora Patrem tunm in abseondito;& Parer tuus qui videt in abscondito, reddles zibi: mercedem utique, quæ merito respondet. Deinde hæc 234 oratio per modum satisfactionis prodest a- nimæ defuncti, pro quo funditur. Nã oratio est unũ ex operibus labo- xiosis, ac per hoc satis factoriisʒ& cni per intentionem secundùm usum& doctrinam Ecclesiæ applicatur, illi prodest. Denique per modum im- pettationis prodest eidem defuncto, eujus liberationem, aut certe refrige- rium à Domino poscimus. Id enim, quod justi petunt à Deo per Christũ, facilè impetrant, dicente Domino: . 11 Derite& dabitur vo bir.& ruxsum: Omn Varc. nia quecumque orantes petitis, credite u3 26 Jia accipieru,&evenient vobis.& ite- rum ecldles erito ratio st a⸗ litur. abo- cui m& „ IIli im- ncto, trige- nim, ristũ, ino: Om redite dite= xum LIBER TERTIVS. 305 rum: Si quid petieritis Patrem in nomi-Aoa. 20 ne meo, dabit vnbis. En igitur triplex lucrum ex oratione pro defuncétis.— Sed addi potest etiam quartum. Si-* quidem animæ, pro quibus oramus, non erunt ingratæ, cùm venerint in cœlestem patriam, sed vicem reddent orando pro nobis. Porrò jejunium quoque defunctis applicatum multi- plex lucrum acquirit: nam ut opus meritorium prodest jejunanti, dicen- te Domino: Tu autem, cùm jejunas, Mat. gᷓ. unge caput tuum, faciem tuam lawa, ne vidlearis hominibus jejunans, sed Patri tuo qui est in abscondito;& Pater tuus, qui videt in ab scondito, reddet tibi. Idem jejunium, ut opus satisfactorium, applicatum defuncto, eidem defun- &o prodest. Non enim sine causa Da-1. vid, cùm audisset interitum Saul Re- gis& Ionathæ,& magnæ partis po- puli Dei, jejunavit cum omnibus. suis comitibus usque ad vesperam. Denique prodest alio modo homini jejunanti, quoniam animæ defun- ctorum, cùm ad Regnum cælorum pervenient, non obliviscentur bene- factorum suorum, sed orabunt pro eis,& eorum oratio exaudietur, quia ex perfecta charitate procedet. Iam verò eleëmosyna triplicatum etiam lucrum adfert.nam primò pro- dest pauperibus, quibus dantur elee- mosynæ;& eos amicos nobis faci-Lac.is mus, ut cùm defecerimus, recipiant X Prorv. 19. NAr. 6 306 DE G EM. COLVMB. nos in æterna tabernacula. Deinde eleemosyna defunctorũ animis ap⸗ plicata, refrigerium illis adfert,& eo beneficio ipsos quoque defunctos facimus nobis amicos, qui jus habẽt ad Regnum cœlorum,& nos sanctis precibus suis sine dubio adjuvabunt. Tertiò facit nobis eleemosyna etiam Deum debitorem, dicentè per Salo- monem Spiritu sancto: Fœneratur Domino„ qui miseretur pauperis.& Christo in Euangelio confirmante, & dicente: Te faciente eleemosnam, uesciat finistra tus quid faciat devtera zua, ut sit eleemmosyna tua in abscondito; Pater ꝛuus, qui videt in abscondito, reddet tibi. Denique de sacrosancto lacrificio res est notissima, eam ob- Lationem prodesse offerenti, ut do- num Deo gratissimum, prodesse fi- delibus viventibus,& prodesse fide- Übus defunctis. Ilud etiam constat ex visionibus fide dignis, nihil ma- gis expetere& desiderare fideles de- functos, quàm ut pro refrigerio vel überationè sua ofteratur Bomino rælestis oblatio Corporis& Sangui- nis Christi. de qua re legendus est sanctus Gregorius libro quarto Dia- Iogorum capite quinquagesimo sep- timo,& sequentibus. legenda quo- que historia Anglicana venerabilis Bedæ libro quinto, capite tertiode- cimo:& legendæ Epistolæ Petri Damiani ad Desiderium, ac deni- que LIBER TERTIVS. 307 que legenda Vita sancti Nicolai de Tolentino apud Laurentium Suri- um, Tomo quinto, ad diem Sep- tembris decimam. Isti enim beato Sacerdoti ostensa fuit aliquando in- gens multitudo animarum, quæ sup- plici& lacrymabili voce poscebat ab eo sacrosancti mysterii celebrationẽ tamquam pœnarum purgatorii re- medium principale. Habemus igi- tur, luerum incomparabile posse nos acquirere, si pro defunctis Orationes assiduè fundamus, vel eleemosynas pro ipsorum refrigerio pauperibus Iargiamur, vel pro eis jejunio aliisque pœnitentiæ operibus satis faciamus, vel sacrificium Missæ pro eorum li- beratione Domino offeramus. Sect multi sunt, qui prudentes sibi esse vi- dentur, qui ista vel non credunt, vel non considerantʒ& ided prætermissa hac utilissima negotiatione, pecunias vel recondunt, vel consumunt in usus malos:& hoc modo pecunias per- dunt,& ipsi pereunt;& divitia, quæ poterant illis esle gradus alcensionis in cælam, fiunt gradus descensio- nis ad inferos. At inquiunt, ista ne- gotiatio imaginaria nobis esle vide- rur, pecuniæ verò nostræ videntur, & tanguntur,& ulibus humanis multis magnisque deserxviunt. Ita loqui decet homines, qui sensibus corporis omnia metiuntur. Sed ro- go te, quicumque es animalis homo, X 4 Muan⸗ 308 DE GEM. COLVMB. quado triticum seminas, certè triti- cum quod vides, perdis,& fructum, quem non vides, in messe colligen- dum expectas. At video, inquies, si non in re, saltem in spe. Sic& ego dico tibi, pius Christianus videt in spe lucrum inæstimabile ex modica eleemosyna, quæ pauperibus hic tri- buitur. in hoc tamen est magnum diserimen, quòd spes tua incerta est, quia potest impediri per nimiam sic- citatem, per nimias pluvias, per ver- mes, bruchos, locustas, nebulas;& triticum ipsum jam collectum& congregatum in horreum, per fures dapi, per mures corrodi, per humorẽ corrumpi potest. Spes autem pii viri, qui fœneratur Domino, cùm misere zur pauperum, certissima est, neque ullo modo corrumpi potest, nisi il- lam peccando ipse corrumpat. Ver- bum enim Domini manet in æter- num. At ut loquamur de negotiatio- ne pecuniarum, si fortè tribuas mer- catori nummos aureos mille, ut in eis negotietur pro se,& pro teʒ non- ne multis periculis pecunias tuas ex- ponis? nõnne potest fieri, ut merca- tor ille cum omnibus mercibus mer- gatur in mari, vel spolietur à piratis, vel per terram iter faciens incidat in latrones, vel ipse idem spe majoris Iacri te circumveniat,& ad inopiam tedigat? certè ista pericula quotidia- na sunt;& non unus, aut duo, sed Pluri- EIBER TERTIVS. 309 plurimi, dum sperant ex negotiatio- ne divitias magnas, coguntur bonis cedere,& ad magnas rei familiaris angustias rediguntur. At ex negotia- tione cum Deo nulla pericula timen- da sunt: neque ex largitione eleemo. synarũ, sive ad ipsos inopes reficien- cdos, sive ad refrigerium defunctis af- ferendum ,„ ullus umquam ad ino- piam redactus fuisse legitur: Deus enim, qui se à nobis liberalitate vin- ci non patitur, miris modis opes eo- rum adauget„ quos pronos ad lar- giendum pauperibus videt. Exem- plum nobis Salvator ostendit in mul- tiplicatione panum&c piscium.Qug- Loan.6 niam enim Apostoli quinque panes, & duos pisces, quos solos habebant, & qui eis sufficere vix potuissent, libenter obtulerunt in cibum paupe- ris turbæ; omnipotentia sua fecit Christus, ut turbis cibo abundè refe- ctis, superessent cophini duodecim pleni fragmentis panum& piscium, qui discipulis ad multos dies ad ci- bum satis esse potuerunt. Multa exempla similia in historiis de vita Sanctorum inyeniri possunt: sed in- star omnium esse poterit historia Leontii Episcopi, in qua deseribitur vita S8. Ioannis Eleemosynarii. Vide- tur enim Deus cum illo sancto viro quasi certamen instituisse, utrùm plus posset Ioannes pauperibus di- stribuere, an Deus Ioanni largiri, ut X Mat. 6. 310 DE GEM. COLVMB. temper haberet in promptu unde di- stribueret. Sed hæc de fructu miseri- cordiæ erga defunctos satis esse po- terunt. CAT VI X. De decimo fructu lacmmarum, qui est con- remptus mundi,& amor Dei. KXlacrymis que fluunt ex amore E. summi boni, cum ardenter desi- deramus videre faciem Dei, in qua visione salus æterna,& felicitas vera consistitʒ nasci solet fructus du- plex, contemptus mundi,& sollici- rudo continuà placendi Deo. Ac de contemptu quidem mundi, quòd oriatur ex ardenti amore Dei, res est apertissima atque certissima. Pri- müm enim habemus Christi senten- tiam in Euangelio: Nemo potest duobuis Dominis servire: aut enim anum odio habebit,& alterum diligetzaut unum sul. sinebit,& alterum contemner. Qui sint autem duo Domini, docet, cùm ad- jungit: Non potestis Deo servire„& mammonæ. per mammonam verò in- telligit divitias, sive potiùs concupis- centiam divitiarum. Qugd etiam di- ci potest de cõcupiscentia carnalium volupratum„& de concupiscentia nonorum ac dignitatum. ex his enim tribus concupiscentiis componitur mundus, non mundus qui comple- ctitur ctit 4 1 znun dus Om. carn le di⸗ iseri- epo- eon⸗ more desi- i,„ in citas du- llici- c de uod ꝗ est Pri- lten⸗ 20bus odis siu- ö sint rad- * Oin- Ipis- adi- ium ntia nim litur ple- itur LIBER TERTIVS. 317 ctitur cælum ac terrame,& res alias à Deo creatas, de quo dicitur, Erloan. mundus pen ipsuum factus est: sed mun- dus„ de quo idem S. Ioannes ait: Ommne quod est in mundo, concupiscentia n Lea carnis ese,& conctupi scentia oeulorum,& super 14⁴ vite.& paulo antè: S= uis diligit mundums, non es charitas Patris in eo. Itaque duo Domini sunt, Deus & mundus: qui diligit Deum, odit & contemnit mundum; qui diligit mundum, odit& contemnit Deum. Et potest rectisimè dici de his duo- bus amoribus, quod S. Augustinus dicit de amore sui,& de amore Dei: Fecerunt, inquit, civ- duo: ci vitatem terrenam, amor si 2asque Ci ad contemptum Dei;& civitatem Dei,. 2d. amor Dei usque ad contemptum siui. A- mor enim sui, sive amor proprius idem significat, quod concupiscen- tia triplex, carnis, divitiarum,& ho- norum. Amor enim sui radix est unde tres illi venenati rami, tres videlicet concupiscentiæ oriuntur. Perspicuum est igitur ex doctrina supremi Magistri, ex amore Dei nasci contemptum mundi,& ex amore mundi nasci contemptum- Dei. Ex quo sequitur, ut ii qui arden- ter diligunt Deum, ardenter etiam mundum oderint,& contemnant, ac nihili faciant. Hoc ipsum quod Christus docet, docent etiam ex- empla Sanctorum: nulli enim Vvere rates duas amores 11521. 312 DE GEM. COLVMB. verè sancti fuerunt, qùi mũdum non stent valdè contempserint. Christus ipse nobi Rex& Princeps omnium Sanctorum alios nihil commune eum mundo habere tate voluit, non divitias, non delicias, non debe pompas, non commoda ulla, sed la- tflis bores assiduos,& dolores acerbissi: mun mos. Præcursor Domini sanctissimus ex a in locis desertis habitans, non modò glori divitias& delicias non habuit, sed Acce neque domum, neque vestes, neque ęesta cibos hominum habuit, contentus illud cilicio ex pilis camelorum pro vesti- appa bus,& locustis ac silyestri melle pro ac cibo. Quid Apostoli? nönne Beatus pilia Paulus de omnibus suis coapostolis amic dicit: Puto quod Deus nos Aposstolos dilig novißhimos ostendit tamquam morti destis suav natos. Ex mox: Vsque in hanc horam&r Auic 2Cor.4 esurimus,& sitimus,& nudi sumus,& quit colaphis cæadimur,& instabiles sumus. Et Juid paulò pòst: Facti sumus omnium perip- 72707 Jema, id est, ramenta& res vilislimæ, 7314 quæ projiciuntur& conculcantur. diqa En quam longè aberant à gloria mũ- er dana, qui tamquam purgamenta hu- Hxe jus mundi habebantur; cùm tamen ame essent in summo pretio apud Deum, omi & Angelos ejus. Omitto exempla E- Qe piscoporum, S. Martini,& aliorum, qui qui Christi paupertatem sectantes, VIOI nihil cum mundo voluerunt habere Facl commune. Omitto Eremitas, An- ame ronium,& similes, qui separati A ipla mundo, vix necessaria ad vitam su- A stendan- nnon ipse orum abere „non ed la- bissi- imus nodò sed eque entus vesti⸗ le pro catus stolis Holos desti- am C „ C 56. Et Hherip- imæ, itur. mũ- a hu- men eum, la E- rum, ites, bere An- ati à nsu- dan- 0 LIBERTERTIVS. 312 tentandam capiebant: necnon Cœ- nobitas, Benedictum, Franciscum,& alios innumerabiles, qui de pauper- tate& humilitate inter se certare vi- debantur, quemadmodum de divi- tiis& gloria certant, qui sunt de mundo. Omitto Sanctos ceteros, qui ex amore divino mundi delicias& gloriam libentissimꝰ contempserunt. Accedat postremò etiam ratio mani· festa: nam qui aliquid valde amant, iUlud iis optimum&c pulcherrimum apparetʒ& alia omnia quasi sordent, ac si parva,& deformia, ac despica- bilia eslent. Scribit S. Augustinus de amico,& coævo,& eive, quem unicꝰ diligebat: Sua vis mihi erat super omnes ꝑib.. suavitates Istius vitæ mea. deinde addit, Conf. quid egerit eo defuncto: Dolore, in- uit, contenebratum est cor meum;&. Suidquid aspicie bam, mors erat. Er eras mihi patria suphlicium, 2 paterna do- mus mira inse licitas. Expetebant eu m un. dique oculi mei, non dabatur nihi: E odleram omnia, quia non haberent eum. Hæc ille: qui satis aperteè dicit se ob amorem amici defuncti, odisse alia omnia, quia non habebant eum. Qudd si faciebat hoc amor amicitiæ, quid fecisset amor concupiscentis violentior atque tenacior? Et si hoc facit amor rei creatæ: quid faciet amor Dei, qui ipsa est puichritudo, Ripfsa suavitas, ipsa nobilitas, ipsa cel. Atudo, ipsa opulentia, ipsa e Win cap. 4· 324. DE GEM. COLVMB. IIli epexriuntur, qui remoti à nego- tiis, in sancto otio, puris mentibus & purgato cordis oculo radios illius Iucis accipere digni inveniuntur. Ne- qus tam miror, quòd in mentis ex- cessum rapiantur, quam quod post excessum illum, aliquid aliud videre vel cogitare sustineant. Magnus pla- ne hic fructus lacrymarum est, qui mentem humanam liberare potest à visco tenacissimo cõcupiscentiæ mũ- dialis. Sed non minùs pretiosus fru- ctus est sollicitudo placendi Deo. Quĩ enim Peum non diligunt, aut non valde diligunt, parum solliciti sunt, an ea quæ faciunt, aut loquuntur, aut operantur, probet vel impro- bet Peus; ided peccata peccatis quotidie addunt: sed qui Dei gra- tiam magnifaciunt, atque eum ar- denter diligentes, ab eo diligi vicis- sim cupiunt, solliciti, semper sunt quomodo ipsi& omnia sua placeant Deo. Hoc Beum velle, Michæas ad- Mich e monet, cùm ait: Indicabo tibi, ho- dnos quid sit bonum,& quid Dominus re- quirat àte. Vaique facere judicium,& Arligere m sericordiam,&. sollicitum am.- bulare cum Deo tuo. Virtus perfecta est miscere justitiam cum misericordia, uia justitia sine misericordia in cru- delitatem degenerat,& misericordia sine justitia in dissolutionem. Vt au- tem aliquis integré justitiam cum misericordia seryet, nihil est utilius, quam qua: suo, sent licité Quid min Am adin vVit 7 hac dicel 0 anagi EE a. sive Vers cituc min Dei; & in lima ETBER TERTTVS. 315 quam sollicitum ambulare cum Deo suo, id est, semper habere Deum præ- sentem ante oculos cordis,& sol- licite scrutari in omni verbo& opere quid illi placeat. Hoc imperavit Do- minus amico suo Abraham, dicens: Ambula coram me,& esto perfectus. Hoc 66.17. adimplebat Elias, cum dicebat: Vi- vit Dominus, in cujus conspectu sio. Be. hac re sollicitus erat Apostolus, cùm diceret: Bonam voluntatem habemus ꝛCor.y anagis heregrinari 4 corpore, 5prasentes eEad Dominum:& ideo contendimue, sve absentes, sive præsentes, placere illi. vere enim nihil magis excitat solli- citudinem sexviendi,& placendi Do- mino, quam verus& magnus amor Deizʒ& desiderium adipiscendi illum. & in illo æternam requiem,& veris- limam felicitatem. CAH VITXI. De undecimo fructu lacrymaruem, qui est timor Domini ca- Rus, Esilialis. Vo postremi lacrymarum fon- tes, qui sunt incertitudo præsẽ- tis gratiæ& futuræ persevexan- tiæ, produeunt fructum valde saluta- tem, timorẽ videlicet,& tremorem, qui necessarii sunt ad beatitudinem obtinendam. Neque hoc loco loqui- mur de timoxe sexvili, aut initiali, sed de 316 DE GEM. COLVMB. de timore sancto& casto, quem ha- bet sponsa, quæ amat præsentiam sponfi,& timet absentiam: non qua- lem habet adultera, quæ amat mariti absentiam,& timet præsentiam. De hoc sancto timore dicit Apostolus: Phil.2 Cum metu C. tremore salutem vestram operamini. Et multò antè Propheta 5133 David: Servite Domino in rimore,& K. exultate ei cum tremore. Et alio loco: Dü.rr Tamete Dominum omnes sancti ejus. Et: Beatus vir qui timet Dominum; in man- datin ej us volet nimis. Neque alia de causa Deus voluit esse incertam gra- tiæ præsentiam,& perseverantiam in hono, nisi ad excutiendum torpo- rem„& ingenerandum timorem, & ad elationem vitandam,& humi- litatem sectandam. De qua re sie lo- quitur S. Augustinus in libro De cor- Ve cor· Leptione& gratia: Propter hujus uti 25 litatem secreti multa dicuntur, ne sortè 6ap13 Ouis errtollatur, sed ommes, ctiamsi ben currant, timeant, dum occultum est Jud perveniant. Sed quamquam certitu- do de præsentia gratię,& persevexan- tia, hie in peregrinatione haberi non possit; non ideò tamen pii viri nimis anxii,& quasi desperabundi esse de- bent. Non enim desunt iis, qui cum bona conscientia& sollicitudineDo- mino serviunt, signa, sive argumenta multa, unde confidant,& in spe gau- deant, se Domino diligi,& in fi- nem usque cum Dei adjutorio perse- veratu-: Por po rirẽ adi Ple- 7¹⁰⁴ 0r zin Ius mir trist titu sed ris ⸗ tia, bus titia jusn nim Nan post ꝰit uι Cor n iduci tion. Amnar Non mn credi quis ua d nha- itiam Qua- nariti n. De olus: Sram oheta , C. ocαπ½ Et: man- ia de gra- m in rpo- em, umi⸗ clo- cor- uti- fortè hene Jud titu- ran- non imis ede- cum Do- enta au- . erse- atu· quis fentiat, se amarissimè peccata ua deflere.Poxrò charitas nihil prius LIBEENTENTIVS. 3177 ö veraturos. Sic enim loquitur S. Ber- nardus in Serm. r. de Sehtuages. Qais Potest dicere, Ego de elect sum, ego de pra- destinatis ad vitam? certitudinesa utique non habemus, sed spei ꝑcia conso latur nos. Et in Epistola ad Thomam Præ- positum: Datun inquit, aliquid prason. Ep. a2c% rire de sua ipsius futura bearitudine, quẽ- admodum ab æterno latuit in justificante, Pleniùs apparitirrum in beatifcante: de zua tamen sam percepta suimet ex Parte notitia, interim quidem glorierur in she, nondum tamen in scuritate. Neque so- Ius S. Bernardus in tota Illa Epistola mirifice consolatur eos, qui nimia tristitia quasi absorbentur ob incex- titudinem gratiæ, vel perseverantiæʒ sed etiam Spiritus sanctus inScriptu- ris diyinis docet, ex bona conscien- tia, ex contritione, ex charitatis acti- x bus, ex patientia in adversis nasci lx- titiam,& spem magnam salutis,& e- jusmodi pignora, quæ satis sint ad a- nimum à timore nimio liberandum. Nam de bona conscientia scribit A. postolus: Gloria nosira hæc ese, testimo- nium eonscientiæ nostira.& S. Ioannes: Sir Ioa.3 cor nastrum, inquit, non rehrehenderit nos, Fduciam habemus ad Deum. De contri- tione scribit Salomon: cor quod novir 4—— amaritudinem anima suæ, in gaudio ejus von mniscebitur etraneus. Verè enim in- credibilis lætitia oritur ex eo, quod 2 Co. 1 gignit 412 DE GEM. COLVMB. dtroen pacem/& gaudium: ic enim loquitur Apostolus: Fruchas Gal. g. Syiritus ent charitas gaudium, Pav. De⸗ Rem.; nide e patientia solidissima oritur con solatio. Tribalatiotinquit Aposto- lus, hatientiam operatur, patientia autem Pro barionem, probatio verd spem, spes auuen Cor. Lern non confundit. Et: Repletus sum con. 44997 slatione, superabundo gaudio in omni tri- daulatione nostra.& S. Iacobus: Omnne gaudium evistimate fratres mei; cem in Zentationes varius incideritis 3. Qienten, quod probatio fidei vestræa patientiam ope- ratur; patientia autem opus perfedtum Ha- Der. Et ante hos omnes Propheta Da- v.„3. vid: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tu letificaverunt animam meam. Hæc pau- ca adscribere volui, ut Lectores in- zelligant sic à nobis laudari timo- rem, tamquam optimum fructum lacrymarum ut non excludamus duciam;& sic laudari fletum& sul- piria ut non excludamus gaudium & lætitiam. Spes enim& ga udium spiritus ab eodem Spiritu sancto pro- cedunt, à quo procedit timor Domi- nise gemitus columbæ. ium: uctus De- ritur osto- utem au- n con- i tri- Omne am in entes⸗ 2 e- m ha- a Da- lorum tuc pau- 8 Jn imo- ctum us sus- dium dium pro- omi- GA· LIBER TERTIVS. zra AT. XII. De duodecimo sruche lactymarum, 4ui est facilis impetratio dono- rum diuinorum. Postremus lacrymarum fructus est earum valor&d prettum: vix enim credi potest quantam vim habeant lacrymæ apud Beum. Id prinrum de- monstrari potest ex verbis,& modo loquendi Scripturarum fanctarum. In libro primo Kegum, anna Samue- Re.u. lis mater post longam sterilitatem o- ravit ad DBominum„& impetravit Pprolem, eamque vald insignem, vi- delicet Samuelem Prophetam,& Iu- dicem totius populi; virum sanctif- Hmum,& nobilisimum. Ac ut indi- caret Scriptura, quæ fuerit causa po- tissima imprtrationis addit, flens lar- Yter. Itaque non oravit soluùm Anna, sed oravit flens largiter:atqʒ illa fuic Pluvia, quæ germinare fecit sterilem agrum. In Pfsalmis David fæpè dicit, Deum nõ tam orationem audivisse, quam lacrymas vidisse, vel vocem la- crymarum audivisse. Posuisti, inquit, vt. 3c. lacyymas meas in conspects duo.& alibi: Auribus percipe, inquit, lacrymar meus. l. S. rn quem locum Cassiodorus feribẽs non timuit dicere, violentas esse in Precibus lacrymas. Ezechias Rex, Tlaia telte„ægrotavit ad mortem, e. V 2& ora· 320 DE GEM. COLVMB. & oravit ad Dominum,& flevit fletu magno: statim autem Dominus Eae- chiæ per Isaiam respondit: Audivi o- rationem tuam,& vidi lacmymas tuas. Ec- ce ego adjiciam super dies tuos quindecim annos. Sed insignis locus est apud Ec- clesiasticum: Non despiciet Deus preces Ece. 3 Pupilli ʒ nec viduam, st estundat loquelam gemitus. Admiranda prorsus vis Iacry- marum apud Deum: cùm tam apertꝰ promittat Spiritus sanctus, non con- temnendam à Deo viduam, si lacry- mis potiùs, quàm verbis loquatur. Pergit ibidem Ecclesiasticus: Nonne lacrymæ uidue ad maxillam descendunt, O exclamatio e sus super deducentem easꝰ Hoc est, lacrymæ quidem ad maxil- lam descendunt; sed exclamatio vi- duæ per vocem lacrymarum ascendit ad Deum, contra eum qui viduam opprimens, ab ea lacrymas exprimit. Qugd clarius habetur in sequenti verliculo, qui videtur esse superioris explicatio: A2 maxilla enim, inquit, ascendunt usque ad calum,& Dominus exauclitor non delectabitur in illis. id est, lacrymæ descendunt ad terram, sed virtus earum ascendit usqʒ ad cælumʒ ad aures videlicet Domini sabaoth, qui non delectabitur in illi: vel(ut alii codices habent) delectabitur in illi. V- traque enim lectio vera est: siquidem non delectatur Deus in lacrymis vi- duæ, quatenus earum causa est cru· delitas opprimentis; sed in eis dele- ctatur, fletu Eze- ivi o- 20. Ec- odecim d Ec- preces nelam lacry- pertꝰ con- lacry- iatur. Nonno dunt, m easꝰ naxil⸗ io vi- endit luam imit. uentĩ rioris quit, mninus d est, sed elumz aoth, it aliĩ lis. V- idem lis vi- st cru⸗ dele- tatur, LIBER TERTIVS. Zꝛr Catur, quatenus sunt orationis con- dimentum. qui enim orat cum lacry- mis, testatur se serio orare,& adjuto- rium Altissimi toto corde implorare. Huc pertinet, quod matti S. Augusti- ni assiduè& ubertim flenti corãDeo. ut conversionem ejus ab hæresi Ma- nichæorum ad fidem Catholicam impetraret; quidam pius Episcopus dixit: Vade à me, ita vivas: fieri enim Cort⸗ non potest, ut filius istarum lacrymarum eap. 110 perear.quod illa sic accepit, quasi ora- culum de cælo sonuisset. Addam po- stremo verba S. Athanasii in Vita S. Antonii, ubi describens efficaciam lacrymarum S. Antonii apud Deum. Ad primas, inquit, rogantis lacrymas, in orationis loco fons ebulliens erupit. patie- bantur enim Monachipenuriam a- quæ in eremo: sed beatus Antonius Paucis lactymis fontem aquarum continuo impetravit. Atque hæc de efficacia lacrymarũ: uibus si adjungantur, quæ supra cripsimus in primo capite hujus li- bri, mirum erit, si Lector non vehe- mentissime admiretur potentiam& efficaciam lacrymarum. Restant pauca de pretio& dignita- telacrymarum, quæ ex uno S. Grego- rio peti possunt. Is enim explicat in Homilia postrema super Ezechie- lem, mysteria duorum altarium, quæ erant in templo Domini, quorum u- num erat in atrio æreum, in quo cre- 13 maban- 322 DE GEM. COLVMB. mabantur carnes hostiarum, alterum aureum in ĩpso tabernaculo ante ar- cam in quo eremabantur aromata, Scribit autem hic beatissimus Do- ctor, altare æreum esse homines po- nitentes, qui ex timore pœnæ lacry- mas fundunt: altare aureum esse vi- ros perfectos ex quorum cordibus lacrymas exprimit amor divinus.Sed ipsum Doctorem magnũ audiamus: Ouid est inquit, fratres cbarisimi, quod Foris cremantur carnes, intus aromataznisi Hoc, uod uuotidie videmus, quia duo sunt compunctionis genera? Quia alii adhuc per timorem plangunt, alii Verd sam se pe amorem in lamentis asficiut. Multi nama que peccatorim suorum memores, diũ sup. Plicia aterna perti mescuunt, quotidianis se lacrymis asstigunteplangunt mala, qua Fe- cerunt,& incenduntur vitia igne compun. ctionisquorum adhuc suggestiones in cor- de patiuntur. Quid isti, nist altare sunt æ- recimin quo carnes ardent, quia adhue 2⁵ eis carnalia opera planguntur? Alii vero carnalibus vitiis liberi, aut longis jam flea zi hus securi, amoris Rãma in compunction nis lacrymis inardeseunt, calestis patric pramia cordis oculis aspiciunt; supernis Jamm civi bus interesse concttpiscunt Aura eis apparet seruitus, longitudo peregrina- rionis sus: Regem in decore suo videre der. Vdlerant, E. Here uuo tidie eα ej uE amose n0 cessunt. Quid isti nisi altare siunt aureum, in quorum corde aromata iucensa sunr, Iuia virtutet ardent hiee Ule. Ex eujus yer bis cuju rum teS, OmI exum te ar- nata, Do- poe- acry- le vi- libus 6. Sed mus: quod aʒ nisi o sunt adhucç Hepe. nam⸗ sap. inis se uua Fe- pun nů cor⸗ Int e- 1Hι 4⁰ vero n flen nctio- datrid hernis Aura rina- re dien 60 νε nõ eum, sunt, ujus Kbis LIBER TERTIVS. 323 verbis colligimus lacrymas sanctas esle facrifieium acceptabileDomino: juxta illud Prophetæ, Sacrisicium Des Pi. 5e. shiritus contribulatus. Et quidem lacry- mas pœnitentium esse lacrificiuma- gnorum& arietum in altari æreo, at- que in atrio crematorum: sed lacry- mas amoris ac desiderii videndiDeũ, esse sacrificium aromatum pretioso- rum. in altari aureo, in ipso propitia- torio incen sorum. Quo sacrificio ni- hil est pretiosius, nihil sublimius, ni- hil Deo gratius, vel magis acceptum. Sacrificium enim offertur soli Deο in Agnum suprema illius majestatis: & de passione Christi, quæ mundum reconciliavit Deo, dicit Apostolus, Eph. y eam fuisse oblationem& hostiam Deo in odorem suavitatis. Quam- vis autem omnia vera sacrificia fue- rint acceptissima Deo, quippe supre- wam ejus celsitudinem protestan- tia: tamen super omnia gratissimum fuit, utpote nobilissimum& purissi- mum, sacxificium thuris, quodsolus Pontifex semel in anno intra propi- Eoã. riatorium,& in altari aureo offere- Tc16 bat, ut Apostolus explicat in Episto- Beb.e. la ad Hebræos. Cogita igitur, quàm gratæ sint Deo laerymæ pœniten- tium, quæ sacrificiis comparanturʒ& cujus pretii sint lacrymæ perfecte- rum, ex amore& desiderio prodeun- tes, quæ cum sacrificio thymiamatis omnium nobilissimo conferuntur. X Hæœc 324 DE GEM. COL. LIB. TERT. Hæc igitur est dignitas, hæc excellen- tia, hoc pretium lacrymarum. Quod si mortales perpenderent, ac serio co- gitarentʒ intelligerent profecto, bea- tos esse qui lugent,& lacrymas san- ctas pro nullis sæculi voluptatibus si- ve deliciis commutarent. Claudere placet hunc librum ver- bis beati Laurentii Iustiniani: Nemne Li.Li: Deit aliquando flens accessit, qui non quod gaum postula vit, acceperit. Nullus ab es benefi- Jecrat. cia doleter optavit, qui nõ impetra vit. Iase cap. 9. esũ enim, qui consolatur stentes, dolentes eurat, peenitentes informat. O lacryma hu- anilu, tua es potentia, tuum Regnum, tri- Eunal Iudicis non vereris: amicorum tuo- rum acciusatoribus silentium imponi. Non ost, qui te ad Deum accedere vetet. si sola zntres, vacua non redibu. Quid plura? vin- ris invincibilem, ligas omnipotentem, in- clinas flium Virginis, aperis cœlum, fugas Giabolum. Tu cibus animarum, roboratis sensuum, abolitio delictorum, vitiorum exterminium, virtutum prævia, gratia si- cia, refectio mentium,& lauacrum culpa- rum. Tu odor vitæ, sapor spiritus, gustus indulgentia, sanitas redeuntis innocentiaʒ reconci liationis jucunditas, serenata con- seientiæ suavitas,&YM electionit aterna spes valida. Qui te orationis sua comitem ha- hebit, gaudeat, quia post orationem securus abibit, Amen. XT. llen- duod OcCO- bea- san- us si- Iver- Nemo uod enefi- 2. Ipsẽ lentes a hu- n, tri- tuo- Non sola vin- , in- fuga: pratis orum ia so- Aulpa- ustus ntiæ; con- 4 spes n ha- curus IND EX. LIBRORVM ET CAPITVM. J. 1B EN I. De necessitate gemituum. P. T. De nece fitate gemituum, et Psalmis. I Cap. II. De neceßitate gemi- tuum, ex Cantici. Cap. III. De neceßitate gemituum, ex Ecclesiaste. 12 Cap. 2v. Do vecefitate gemituum, ex Isaia. 17 SCap. v. De neceslitate gemituum, ex Ie- remia. 21 ö Cap. vr. De necestitate gemituum, e Eechiele. 26 Oap. vrr. De nocestitate gemituum, e Ioele. 34 Cap. vrir. De necestitate gemituum, eh Huangeliu. 37 Cap. Ix. De necestitate gemituum, en Epistolis. Apostolorum. 42 Cap. x. De necestitate gemituum, ex Seripturarum exvemplis. 46 Cap. xr. De necessitate gemituum, ex doctrina& evemplis Sandtorum. 56 IX 5 Cap. INDEX CAPITVM. Cap. xir. De necefintate gemituum, ev auctoritate Ecclesiæ. 63 I5 K II. De fontibus lacrymarum. 0 Cb. A. De primo somte, qui est confide-— ratio peccati. 69— Cap. 1I. De secundo fonte, qui est consi- detatio gehennæ. 3rT Cap. 111. De tertio fonte, qui est consia— Aeratio passionis Christi. 1⁰0⁰0 Cap. 1V. De quarto fonte, qui est consin— deratio persecutionem Ecclesia. 123 Oap. v. De quinto fonte, qui est conside-— rat io urdinis Sacerdotals. 13 5 Cap. vr. De sexto fonte qui est consicde-— * ratio ordinum Re igio sorum. 14.6 Cap. vrr. De saprimo sonte, qui est:con-— Vderatio Hatus secularium. 156 Oap. vrir. Deoctavo Fonte, qui: est con-— Vderatio miseriarũ generis hiemani. 10ι Cap. IX. De nono fonte, qui est conside- ratio purgatorii. 184 Cap. x. Pe decimo Fonte, qubi ast consi- ö—5 deratio amoris Dei. 202 Oap. xr. Pe undecimo Fontes, qui est O. conficlenadio incertitudinis salutis. 214. Sap. xrI. De duodecimo sonte, qui: est consialerario nentariomum ismpedieuititum: Ner ad vitam. 223 15ER INDERX CAPITVM. n, ev 603 I. 1 5E R III. De fructibus lacrymarum. 3. 5 55 1. De primo fructu, qui est spes certa remissionis peccatorum. 241 anfide- Cap. II. De secundo j ructu, qui est ti- 69 mor gehenna. 24 Lconst- Oap. III. De tertio srructu, Jui est imi- r ratio virtutum Christi. 26 conft⸗ Oap. vv. De quarto fructu, qni eft mi- 10 sericordia erga proimos. 27⁰ con Cap. v. De quinto fructu, qui edt resor- 323 matio ¶eri. 277 —.— Cap. vr. De seuto Ninetu, qui N refor- ö 135 mat io Regularium. 280 5 .— Cap. vri. De septimo Fructa, qui est 1⸗ 6 emendatio morum in populis. 289 515 —.— Cap. vrir. De octavo Fructu, qui est 5 156 multipleæ opus mnisericordia. 293 —.—5 Cap. Ix. De no no Fructu, qui est refrige- 2. 16 rium desunctorum. 285 Mlde- Cap. x. De decimo fructu, 2 est con⸗ 154½ temptiis mundi,& amor Dei. 310 const⸗ Cap. Xi. De undecimo fiuctu, qui es ti- 202 mor Damini castus, O Flialin. 326 lui Oap. xii. De duodecimo fructu, qui est . 4165 Hicilit impetratio donorum divinorum. qui:est 3³9 utium 223 5E R INDEX RERVM MEMORABLIVM. A. n in Scripturis accipiatur. 5 Adoratio duplex, externa,& interna. ibid. groti sunt deplorandi. 165 Aliena non rapere haud sufficit, sed in pauperes erogare oportet. 167 Aloysius Bertrandus cur assiduè ge- muerit. 216 S. Ambrosius totam ferè Italiam ab Ariana hæresi scribendo liberavit. 273 Amor Dei præ omnibus rebus quæ- rendus. r⁰5 ex eo lacrymæ fluunt. 2⁰02 tria item desideria procedunt; glo- riæ Dei, beatitudinis propri,&c gratiæ per quam hæc acquiritur, Ib.& seq. Amor Dei quàm efficax& suavis. 313.& seq· Amor quàm vehemens sit affectus. ibid. Angeli quam perfectè Deo obediant. 211 Animarum zelus quomodo haben- dus. 271 Animantia etiam homini nociva.63 S. An INDEX RERVM. 3. Antonius mirabili visione hæresin Arianam prævidit. 27 ejusdem visio de tentationibus dia- boli. 225.231. quomodo eas superarit. 23⁷ Apostoli omnes lacrymis dediti fue- runt. 56 Arius multos suo eloquio seduxit. 23 6.237 Avaritia quam hodie vigeat. 130 etiam in Ecclesiasticis. 131 8. Augustini lacrymæ. 6⁰ in fine vitæ voluit sibi prælegi Plal- mos Pœnitentiales. 61 hæreticorum malleus dictus ob multa adversus eos scripta. 273 B. 41 quàm multorum criminum sit causa. 18 2 S. Benedictus quomodo tentationes carnales superarit. 233 Bonorum temporalium dispensato- res tantum sumus. 168 Bonorum temporalium detrimenta non sunt digna lacrymis, sed spiri- tualium. 38 C. e canticorum in quorum gratiam sit conseriptum. 12 9. Carolus Borromæus laudatur, ex comparatione Egiscoporum quos D. Cy- pin qua 182 233 to- 168 nta iri- IND hendunt. EXRERVM. D. Cyprianus& Bernardus repre- 133. 134 8. Cassius.Episc. Natniensis tempore Missæ solit us lacrymaxi. 62 S. CatharinaSenensis confessario suo B. Raymundo certitudinem remis- sorum peccatorum imꝑetravit. 244. 245 Christus princeps est flentium. slevisse legitur quatuor vicibus: pri- mo, excidiumurbis Ierosolymita- næ. 5r. secundò, moxtem Lazari, ibid. tertid, in hoxto. ibid. quartò, in cruce. 50 92 Oratione sua ad Patrem in eruce quid peti Omnino cxe t. dibile est Christum 52 - pins flevisse quam de eo legatur.ʒ Christi passio an sit lacrymis prose- quenda. 100 ·IOI quomodo sit occasio gaudii,& tri- stitiæ. 102 103 maxima cum attentione est consi- deranda„ non ut nuda histoxia- 105 quatuor prærogativis superat pas- siones martyrum: Christus in pasione sua ab omnibus fuit desertus. in ejus passione elucent quatuos virtutes: patientia. 127. charitas 10τ 115 ibid. obedientia. 118. humilitas. 118.119 Christus sponte sua ꝑassas est. nui· 4o coastus 120. 22C ejus INDEXRERVM. ejus passioni quam debeamus esse grati. 122 passio ejus fuit longa, lata, sublimis, & profunda. 107 quæ passionis longitudo. 107. 108 quæ latitudo. 109. 10 quæ altitudo. 112.113 uæ profunditas. 115 Christi tormentorum varietas& multitudo. 110 Christus sitiens quid sitiverit. Irr passionem suam singulaque ejus tormenta diu ante præviderat. 113 in passione sua maximè erat sensibi- Iis. 113 moriendo quare clamarit. 114 in passione sua omnis solatii ex- pers. 115.116 Christi virtutes legere vel audire non sufficit, sed imitari oportet. 26 1. 262 Christum patientem quomodo con- siderare debeamus. 263.& seq Christus patiens humilitatem& in- juriarum contemptum nos docet. 265 Christinæ Mirabilis visio de purgato- rii pœnis. 193.195 Clerici debent laicos superare vitæ morumque sanctitate. 156 Clerus quomodo sit reformaudus. 277.& seq. ex eodem non reformato quot o- riantur incommoda. 27.279 malè vivendo scandalizans quam gra- * — . esse 122 imis, 107 . 108 9.110 2.113 115 —9—— 110 III ejus 242. nsibi⸗ 113 114 ii ex- 5.L16 enon 26 I. con- c seq. & in- locet. gato- 3.195 vitæ 156 udus. ot 0- 8.279 quam gra- INDEXRERVM graviter peccet. ibid. eius negotiatio valdè dissimilis est negotiationi mercatorum hujus mundi. 280.281 Clotildis Regina Francorum mari- tum suum piæ conversationis ex- emplo ad fidem adduxit. 277 Columbarum proprium est gemere. 13 idque frequentissime. 15 Conscientiæ quanta vis. 94 Consilia dare opus est misericordiæ. 299 Consiliarii quales esse debeant,& quales eligendi. 300 Contritionis quanta vis. 243 Corinthios de quibus peccatis D. Paulus reprehendat. 42.43.44 Oreaturas Deus ad hominis serviti- um creavit. 7²2 Crucis signum in fronte gestare quid sit. 23.24 . Crucem non erubescere ibid. Daus! laudes. 49 ejus lacrymæ pro peccatis suis- 47.⁴ item pro aliorum peccatis. 4³ sæpissimꝭ ad gemĩtus hortatur.x.a.3 quot viros numeraverit. 30 Damnati in inferno quomodo ne- glectum salutis deplorabunt- 95 Deliciis ailluere quanta sit: vanitas. 3.14 2„ INDEX RERNVM. Befuncti juvantur oratione. 303 jejunio. 306 Dis eleemosyna. ibid. Di Missæ sacrificio. 307.& seq. Delectatio vehemens carnalium vo- Di; luptatum, laqueus diaboli. 230 1 quem D.Paulo Apostolo& S. Anto- Dis nio eremitæ tetendit. 2332* item D. Hieronymo,& S. Hilarioni. Di ＋ 232 233 8 V atque aliis viris sauctissimis. ibid. 1 Desideria tria en amore Dei proce- ta dentia. 203 2 quorum primum est desiderium Di gloriæ Dei. ꝛ04& seq. x secundum beatitudinis nostræ, sive videndi Deum. 207.& seq. Dir tertium gratię qua beatitudo acqui- Ka ritur. 21I.& seq. Ni Deus in Angelis&hominibus:osten- 11. dit quid Iiberum arbitrium poslit/ la 204. 205 5⁰ innumeris peccatis ab hominibus Dr quotidie offenditur. 206.& seq ö nihil ita derestatur ut superbiam. 2 Deum offendere quam horribile sit, ex comparatione Dei cum homi- nè patet. 78.7 ‚ E Diaboli tentatores hominum sunt & accusatores. 224 Ec unt astutissimi. 225 sunt potentes. ibid-& 226 Ec varia quibus homines capere nitun- tur laqueorum genera. 227.& seꝗ. Dilcipuloxum Christi Se mundi quæ Ale⸗ INDEX NERVM. differentia. 4˙0 Dives est; qui Deum quærit. 23⁰0 Dives quis esse possir,& permanere amicus Dei. 177 Hives epulo cur petierit mitti ad fra tres suos. 7³ Divites in quàm miilta incidant ma- a. 178 Divites nonnulli divitüs congre- gandis ita incumbunt, ut salutis luæ curam vix habeant. 299 tales juvandi sunt bonis consiliis,& admonitionibus. 300.& seq- Divitum avaritia in recondendis di- vitiis,& non erogandis in paupe- res. 166.& seq. Divitiarum quanta sit vanitas. 176 seepe occasio sunt peccatorum. X 77 quomodo salutis iter impediär. 179 imiles sunt ventis contrariis. 180 laqueus sunt diaboli. 229 Polendum assiduè de peccatis.So.Sr Drithelmi visio de poœσnis post hanc vitam. 189.& seq. E. —— membra tria præcipua. 13 6 Eeclesia in offcio Horarum palsimn lacrymas commendat. 53.64 Ecclesiæ primitivæ sollicitudo puri- tatis. 842. Ecclesia cur clumbę comparetur13 ad Ecclesiam qui perrinsant. 14 2 2 Fecle- INDEXRERVM. Zeclesia numquam est libera à perse- cutionibus. 123.& seq. Eeclesiæ prima persecutio fuit Iu- dæorum, ab adyentu Domini usq ad tempora Neronis. 123.124 secunda Paganorum, à Domitia- no usque ad Constantinum Ma- gnum. 24 tertia hæreticorum. 125.126 item nec defuit persecutio vitio- rum. 124 Ecelesia etiam hodie non caret per- secatione Iudæorum. 126 nec persecutione Paganorum& hę- reticorum. 126.127 nec etiam deest persecutio vitio- rum. 127. 128 Zeclesiastes in quorum gratiam sit conscriptus. 12 Ecclesiasticorum luxus taxatur. 130. 131 Electorum numerus ex Gentibus& Iudæis. 36 quantus sit futurus. ib.&c seq. Eleemosyna quanta& qualia bona homini præstet. 294.& seq. eaque multis S. Scripturæ locis con- firmantur. ibid. Eleẽmosynæ commendatio, 167.306 etiam prodest fidelibus defunctis. 306 Elementa quantum homini post pec- catum nocere cœperint. 163 Episcopos quales eise oporteat. 136 ebent esle seryi Christi, id est toti addã⸗ erse⸗ seq. Iu- usq; 124 ütia⸗ Ma⸗- 124 5•126 vitio- 124 per- 126 he- 6.127 vitio- . I28 nsit INDEXRERVM. addicti obsequio Christi. 137 non se nimis immiscere rebus tem- poralibus. 137.138 exspectare vocationem Dei. 139 eorum munus est Dei Euangelium prædicare. 140.& seq. apud suos residere debent. 143 nec cuĩquam facilè manus impone- re. 143.14.4 Ecclesiam sibi commissam quomo- do regent. 278.& seq. Eremitæ quantum reipublicæ pro- sin t. 275 Ezechielis horenda visio exponitur. 26.27 F. F Abiolæ lacrymæ. 6⁰ Fidem qui habent sine charitate, sunt atida membra Ecclesiæ. 14. Fidendum in Deo. 2 non tamen ita quin ei etiam debea- mus cooperari. Flere qui hic negligunt, in æternum flebunt. 99 sed frustrà. ibid. Flendum in hac vita dum fletus pro- dest. 99. 100 Vide, Gemitus, Lacrymæ. Fontes duodecim Exod. 15. quid my- sticè significent. 70 Fornicario Corinthii illius de quo Ahpostolus 1 Cor. v. quàm gravis fuerit. 4³ S. Fra ncisci visio de sui Ordinis pro- sectu. INDEX RERVM. fectu. 156 quomodo tentationes carnis supera- rit. 233.33.4. quomodo Christi passionem medita- ri lolitus. 104 . Emituum necessitas docetur e 2 Psalmis. ＋2 ex Canticis. 9 I ex Ecclesiaste. 22 Ex Isaia. 17 2 Ex Ieremia. 21 ex Ezechiele. 2 5 ex Ioële. 34 ex Euangelistis. 37 ex Paulo& Iacoeho. 4² ex Scripturarum exemplis. 46 1 ex doctrina& exemplis Sancto- rum. 57 1 ex auctoritate Ecclesiæ. 63 Gemitus ad Deum quàm sit necessa- rius, docet nos quotidiana Eccle- Aæ Oratio. 7 quam sit utilis. ibid.& 8 Gemitum qui negligunt, non habent partem cum columba, id est, Eccle- Iia. 11 Sentilium crudelitas in Martyres. 96 Sratia Dei sola non sufficit, sed ei ů cooperandum est. L. 5 Eula quantus&c qualis sit laqueus. 238 INDEXRERVM. H. H etiam lacrymis Deum sole- bant placare. 46. 47 Hebræi ex Agypto quot fuerint e- ressi. 30 Hebraicæ litteræ jam aliæ sunt, quàam erant tempore Ezechielis. 27 Hæresis Eeclesiæ fundamenta cona- tur evertere. 20 Hæresis nostri tempoxis laerxymis de· ploranda. 27 Heronis eremitæ in fine vitæ lapsus- 220. 221 5. Hilarius jam provectæ ætatis ad fi- dem sonversus, primus& Latinis adversus Arianos stylum strinxit. 273.27⁴4 Homo se posuit in valle lacrymarum. 3 Homo bonus Cremonensis, licet conjux& paterfamilias, ita pis sancteque vixit, ut statim ab obi· tu Sanctorum numero sit adsorip- rus. 161 Honor est laqueus& tentatio inhoc mundo- 227 Humanæ miserix quot& quantz. 262.& seqq. I. 1 218 prævisa minùs ferire, quate- nus verum. 112 Zej unium prodest defunctis. 35 2 4 Ieju· INDEXRERVM. Iejuniorum tempore potissimùm est lacrymis vacandum. 19 Leremias quomodo ad seriam pœni- tentiam hortetur. 22 ejusdem lacrymæ. 30 Ignis inferni qualis sit. 90.& seq. non est metaphoricus, sed verus. ↄr quomodo agere possit in animas.or Ignis rormentum omnia alia tor- menta superat. 92 Ignatii martyris desiderium ad Chri- stum. 21⁰ Ignorantia maxima erat tempore ex- cidii Ierosolymitani,& captivita- tis Babylonicæ. 25 Imperandi potestas quot periculis sit obnoxia. 181.& seq. Impii hic in tenebris versantut 88 Inferni timor à Christo commenda- tur. 81.82 ejus ignis& alia tormenta quàm sint atrocia. 83 Vide, Ignis. ejus prima& præcipua pœna est pœna damni. 35 quanti hæc pœna sit facienda. 36 ejus secunda phena sunt tenebræ exteriores. 87 quanta item hæc pœna. 89 terxtia pœna est ignis. 90 uarta est vermis conscientiæ.ↄ3.& eq. an hic sit futurus corpora lis. 94 quinta pœna, sunt vincula quibus ligantur reprobi. 9.& seq. sexta INDEXRERVM. sexta pœena est societas diabolica.9ꝰ quanta sit Ræc pœna. 98 Injurias proprias magis curare, quã Dei, est impiorum. 28 Innocentii Papę Tertii apparitio. 198. quam graviter in purgatorio& quã diu puniendus, nisi suffragiis pio- rum liberetur: 199 Ioannes Euangelista usque ad extre- mum vitæ prædicavit. 141 ejus visio de electorum numero ex- ponitur. 29.30 S. Ioannes Eleemosynarius semper habebat, Deo suppeditante, unde pauperibus tribuexet. 310 Irriguum superius& inferius quid mysticè significent. 69 Iob quam fuerit misericots. 293 Isaiæ lacrymæ quàm sanctæ. 17 Ismaël typus peccati. 70 Iudas Iscariotes amore pecuniæ cor- ruptus, à Christo descivit. 220 Iudæi non audientes hortationem ad lacrymas, Deum offenderunt,& graviter puniti fuere. 19 Iudices quam varis homines pu- niant, non ut hominum inimici- sed vitiorum. 164 LII Deum placant. 34 sunt salutares. 7 peccata abluunt. 224.& seq. Lacrymarum ex valle ad virtutem& calum ascendexe oportet. 3 2 5 Lacry- INDEX RERVM. Lacrymarum fontes generales duo, malum,& bonum; sive tristitia,& gaudium. 69 Lacrymarum primus fons est eonsi- deratio peccati. 69.& seq. secundus, consideratio gehennę.82 tertius„ consideratio passionis Christi. roo quartus, consideratio persecutio- num Ecclesiæ. 123 Auintus confideratio ordinis Sa- cerdotalis. 135 sextus, consideratio Ordinum Re- ligiosorum. 146 septimus, consideratio status sa cularium. 155 octavus, consideratio miseriarum generis huma ni. 262 nonus, consideratio purgatoxii.283 decimus, consideratio amoris Dei. ö 203 undecimus, incertitudo salutis. 214 duodecimus, tentationes hujus vi- t. 223 Lacrymarum fructus primus est, certa remissio peccatorum. 2⁴⁷ secundus est timor gehennæ. 245 tertius, imitatio virtutum Chri- sti. 262 quartus, misericordia erga proxi- mos. 2 271 uintus, reformatio Cleri. 278 eatus„ reformatio Regularium. 280 leptimus, emendatio morum in. populis ENDEX RERVM. populis. 227 octavus, multiplex opus miseri- cordiæ Dei. 293 nonus, refrigerium defunctoxum. 2 decimus, contemptus mundi,& amor Dei. 3¹⁸ undecimus, timor Domãni castus & fidelis. 3⁴⁰ duodecimus, facilis impetratio donorum Dei. 319 ad Lacrymas ipse Deus nos invi- rat. 18 qui eas negligunt, quomodo 55 nientur. ab iis quomodo nulto Lennere 1 landum. 23 Lacrymas pœnitentiæ enment, Cyprianus. item Basilius. ibid. item Ambrosius,& alii Patres. 58.& seq. Lacrymis aratum Hgare duld 47 Laciymis quanta bona à Deo 4218 quamur. ＋31 earumdem pretium&c ditnitas. 322 ex Laicis pauci publico Eecle- siæ judicio sancti declarati. 16 Læditur nemo nisi à se ipso. 74 Librorum impurorum lectio quam perniciosa. 275 Lingua quantus sit laqueus. 236 Lugendum INDEXRERVM. Lugendum in hac vita, ut in eternum gaudeamus. 37.& seq. Lugentes quinam à Christo vocen- tur beati. 38 Lutherus eloquentia sua multos de- cepit. 237 Luxuriæ vitium quantus sit laqueus. &c qualis. 239. 240 M. Anichæus blandiloquentia mul- 5᷑́M tos seduxit. 237 Manuum elevatio in Scripturis quid significet. 24. 25 Marci Aretusii martyrium mirabile. 96 Maria Virgo est præcipuum Ecclesiæ membrum. 14 mansit immunis ab omnĩ peccato. 77 Mariæ Magdalenæ lacrymæ quàm ef- ficaces& felices. 54444.211 Mariæ— impudicitia„& cConversio. 247.248 Martyrum in pœnis solatium. 97 Martyribus congaudet Ecclesia. 1or Maxentii impietas& impudicitia. 182 Medici quomodo ægrotos tractent. 164 Meditatio passionis Christi ad amo- rem Dei nos excitat. 105 Missæ lacrificium oblatum pro de- functis quomodo eis prosit. 307 doce- clesiæ 14 ccato. ror icitia. ctent. amo- 105 o de- 307 doce- INDEXRERVM. docetur idem ex visionibus fide di- gnis. ö ibid. Misericordiæ virtus. 293 Misericordiæ opera apud Deum quã meritoria. 294.& 160. S. Monica bono suo exemplo mari- tum ad fidem perduxit. 277 Monachi olim quales& quam san- cti. 147.& seq. eorum abstinentia& contempla- tio, ibid. ducebant quasi vitam Angelicam. ibid. ö vivebant in communi, humiles, sub obedientia,& sine proprio. ib.& 14˙8 Morbi quàm varii, eorumque causæ. 162.163 Morbus corporis nos ad Deum sæpꝰ cogit confugere. 175.176 Mors deliciarum vanitatem patefa- ciet. 15 Mundani errant putantes hic sibi be- ne esse. 17 Mundi contemptus oritur ex amore Dei. 311.& seq- ejus amor ex contemptu Dei. 311 cjusdem contemptum docuit Chri- stus. 312 S. Ioannes Baptista, Apostoli,& alii innumeri Sancti. 313.& seq. Mulier formosa quantus sit laquens. 235 Nego⸗ INDExX RERVXM. ö N. N spiritualis non est ima⸗ 1 ginaria, qua pecunias hic eroga- mus in opera pia, centuplum acce- pturi in altera vita. 308.309 est magis secura quam sit negotia- tio pecuniarum in hoc seculo. ib. Nox in quatuor vigilias dividi solet. 23 est opportunior lacrymis„ quam dies. 48 0. virtus commendatur. 267.268 Sacrificium est Deo gratissimum 288 Oecupationes terrenę hominem non excusabunt à lacrymis in die Iudi- cii. 50 Orandum pro Principibus, tam sæ- cularibus quam Ecclesiasticis. 30r. Orandum pro defunctis. 304 quomodo& quaàm sit nobis utile Pro iis orare. ibid.& seq. Juomodo& ipsis prosit oratio. 305 Oratio pro aliis fusa, opus est miseri- cordiæ. 3⁰0⁰0 Oratio ad Deum pro dono lacryma-· rum. 68 Oratio Dominica tria desideria insi- nuat. 203.& seq. un Oratione eum verbis nos profi- reamut solet. luam 48 atur. num non udi- 30 sæ- 301. 304 utile seq. 305 seri- 300 ma· INDEX RERVM. teamur gemere, mentimur fi ex ö cordę non gemamus. 68 Opera bona multum valent ad con- versionem impiorum. 276 Origenis lapsus. 220 P. PAwü Abbatis visio de futuro sui Ordinis statu.] 150& seq. Patrum antiquorum desideria quæ fuerint. 208 lancti Pauli desiderium ad Chri- stum. 210 ejus lacrymæ. 55 S. Paulæ Romanæ lacrymæ. 6⁰ Ppaupertas quam sit misera. 165 ex multis causis oritur. 166 ex divitum ayaritia. ibid. ex propria pauperum culpa. 169. 170. ex defectu confidentiæ in Deo. ibi- dem. paupertas religiosa in quo it sita.— 283 peccatum quid sit. ejus definitio ex Diyo Augustino. 7⁴ offendit omnes creaturas 72.73 omnia bona aufert. 74 assiduè de eo dolendum. 80.81 Peccata quomodo confitenda. 24 eorum numerus iniri haud pote que quotidis à nobis comimir⸗ tuntur. 75.& seq- Chun- INDEXRERVM. Ohristum pati coëgerunt. 120 iis carere quam sit suave. 248 Peccator per se à pꝑeccato non potest resurgere, sed indiget Del auxiilo, quod petat. 74.& seq. Pecunia laqueus diaboli. 229.& seq. Vide, Divitiæ Petri Apostoli lacrymæ propter Chri- stum negatum. 54. 55 Perseverantiæ donum quomodo à Deo rogandum,& impetrandum. 222.& seq. Ploratus quid sit. 6 Poœna damni qualis& quàm gravis. 186.& seq. Pœnitentiæ veræ quæ sint signa, ex- emplo Ninivitarum docetur. 35.36 Prælati debent esse instar mulieris Prægnantis. 41 Frælatorum grave periculum. 18T Prædestinationis figna quæ sint. 320 Principum quantum sit periculum. 182 quàm exactam de omnibus sint red. dituri rationem. ibid.& 183. bono suo exemplo multa bona Prę- stare posfunt. 291.& seq ab corum bona gubernatione pu- plica quies dependet. 301 pro eis orandum. 30⁰2 Purgatorii pœna quàm graves sint, constat primò ex eo quod gravio- res sint omnibus pœnis hujus vi- tæ. 184.& seg. Sarumdem gravitas docetur ex mul- multis visionibus. ENDEXRERKVM. 189.& seq- secundd, ex diuturna duratione sup- pliciorum purgatorii. 197.& sed- tertidex co quod animæ in purga- rorio se ipsas non possunt juvare: 20⁰0.& seꝗ. R. RBEe quidam sancti. 16.L6r Regnum duplex est, gratiæ,& glo- Liæ. 207 Religiosus ut quis benꝰ fiat, diligen- ter attendat, an fiat ex vocatione divina. 15² Religiosorum Ordines in principio fervidi, postea in quibusdam mẽ bris defecerunt. Religiolorum status neæ. ut reformari possit sui institutionem, sex virtutes. 14.9 similis est vi-— 281.& seq- ad primævam debet habere 282.& seq Religiosi non debent ambire„ aut contendere pro Pręlaturis.28 2.2.63 Religiosi proprietarii reformandĩ sunt. 286 quam. graviter à Deo hi puniendi-. 283.284. quidam proprietarius quomodo ã 8ᷓ. Macario etiam post mortem pu· 283 nitus. item alius à S. Gregorio. 283 uomodo in conventibus impedi- enda sit hæc proprietas. 2895 A Reli⸗ INDEX RERVM. Keligiosi quam casti esse debeant. 284. qquam diligentes in ordine obser⸗ vando„& in quo hic ordo con- sistat. 288 suis viribus diffidere eos oportet& confidere in Deo. 286.& seq. quanta ip sorum piè viventium me- rita. 286.287 Religiesorum reformationi quo stu- dio& cuta Præpositis sit incum- bendum. 288. 289 Neligiosorum varia genera ex visione Pachomii. 153.& seg. Religiosorum relaxationis prima vaussa est cæcitas mentis. 151 Reproborum multitudo. 31 Risus quanta sit vanitas. 14. S. Romula paralytica plurimum me- ruit diuturna ægrotatione. 174 idque felicissimus ejus obitus pro- bayit. 275 S. 5 erdoes impii quàm sint gravi- ter puniendi. 32.33 Bacerdotum quorumdam incuria in divinis mysteriis peragendis de- Pleranda est. 145 Sæculares omnes etiam sancti esle debent,& perfectioni studere non soli Religiosi. 156.& seq. Sæculares habent multos qui eorum nram getunt. 288 s0rum INDEX RERVNM. eorum moxes quomodo reformaxi queant. 290.& seq. Secularium multorum vita hoc tem- pore quàm sit deploranda. 159 Seculum nostrum hodie quam sit corruptum„& quot vitiis obno- xium. 128.& seq Salomon de delitiis expertus loqui- tur. 13 à mulieribus depravatus, à Deo de- fecit. 219 Salvandorum paucitas. 31.32 Salutis nostræ incertitudo nos ad lacrymas excitare debet. 213.& seq incertitudinis hujus caussæ duæ. 216.& seq. cur item Deus nos de salute incer- tos esse voluerit. 217 licet incerti sumus, non tamen ni- mis anxios esse oportet, modo pie vivamus. 320,& seq. Samuel flevit Saulem Dei mandata violantem. 47 Sancéti etiam hodie non desunt in Ecclesia. 132 Sani corpore interdum tarò de Deo cogitant. 174. Sapientes meliora eligunt. 16 Saul antea optimus, paulò pòst xe- probus. 229 Scriptio ad juvandum proximum, quantum.sit bonum. 273 S. Seryulus paralyticus plurimüsdiu- turna ægrotatione promeruit. 174 A 2 idque INDEX RERVM. Aque felicissimus ejus obitus testa- tur. 175 Seryitus quam sit res misera. 17½ lacrymis proinde digna. ibid. Sol etiam hominibus nocet. 163³ Stulti sunt qui se in lætitiam sæculi effundunt. 16 Superflua pauperibus eroganda. 168. 169 *. V exteriores quæ. 38 Irentationes in hoc mũdo variæ. 227.& seq. B. Teresia concionatores& scripto- res adversus hæreses lacrymis& precibus juvabat. 276 Tertulliani lapsus. 220 Thau significat signum Crucis. 27 Theodosii Imperatoris ab Ambrosio excommunicati publica& exem- plaris pœnitentia. 58 Timor quintuplex est. 25⁰ naturalis hominibus cum bestiis communis. 250 humanus, qui pœnam magis quam culpam timet. ibid. morbus hic omnibus ferè familia- kis. 258.& seq. servilis, qui poœnæ formidine retra- hit à peccato. 250.251 filialis, qui optimus,& donum est Spiritus sancti ibid.& seq. initialis, qui culpam simul& po RA INDEXRXERVM. nam, sed magis hane quam illam timet. 252.& seq. Timot gehenna, servilis est,& initia- lis. 2583 co ut plurimum justi haud carent. 253 prima ejusdem utilitas, initium sa- pientiæ. 253·& seq. & quod ad justificationem dispo- nat. 255 secunda utilitas, quod à periculo peccandi defendat. 256. 257.& seq. 188 utilitas, quod à tyrannide ti- moris humani libe ret. 258 quarta denique utilitas quod im- pediat peccata,& hominem bea- tum faciat. 260.& seꝗ· FTimor sanctus& castus quis. 316 Tobias cæcitatem corporalem de- ploravit. 39.90 V. V firma corporis ex se qui- dem bona est, sed interdum vir- tutem impedit. 173 verbi Dei defectu etiam hodie mul- ti pereunt. 25.26 Verbum Dei quibus,& ubi prædi- candum. 27² yenite qualis vox sit. 4 & quomodo in Scriptura accipia- tur. ibid. Via Domini consummatur sex die⸗ Aa 3 bus. INDEX RERVM. us. 6² Vidue lacrymæ à Deo exaudiuntur. 320. 234 quomodo iis Deus delectetur,& non delectetur. 321 Voluptatum carnalium vehemens delectatio, laqueus est diaboli. 230 quem viris etiam foxtissimis& san- Hillimis retendit. 231.& seq. FPINIS.