i
ib
— 8 S S. 4 — ₰ — S — 8 S — 8 5 8
S — —
S — — —
S

ſpis ini Mdeo dern dDemn e deng debomin Demim Deſenſi dexo eihe deeccen 3—
eſmbo dehaptiſn deen dnmn Nnwr

Uabula
Iſidoꝛi.
Incipiunt Nubꝛice libꝛoꝝ
Pe ſummo bono Beati Iſ idoꝛi hyſpalenſis epiſcopi.
Rubaꝛice pꝛimi libꝛi.
M dens ſummus et incõmutabilis ſit. M immenſus et omnipotens ſit deus
M inuiſibilis ſit deus.
Folio i. Folioi folio ij.
Mercreature pulchꝛitudine agnoſcat deus. folio ij. M ex vſu noſtro quedã ſpẽs ad deũ referant᷑. folio ij⸗ M er rerum inferioꝛũ ſimilitudineet bumanis motibus
figuratur deus.
foliojj.
Dũo non Eᷣm eſſentiã.ſed vᷣm ſimilitudinẽ ſpẽs dicuntur ad deũ neq; ꝓſubſtãtie gꝛietateſedpefficiẽcijs cãrum reꝝ
ſpẽs in ipſo deſtribuunt. fo.iij. Mdeo nulla tempoꝝ ſucceſſio aſſcribatur. fo.iij. De tempoꝛibus. fo.iij · De mundo. fo.iij. Unde malum ſit inuentum fo.v. De angelis. fo.vi. Dehomine. fo. viij De anima ceteriſq; ſenſibus. fo.ix. Deſenſibus carnis. fo.ix⸗ De xpo filio dei. fo.x. De ſpiritu ſancto. fo.xi⸗ Delege. fo.xij De eccleſia ethereſibus. fo·xiij Dehereticis. fo.xüij De gentilibus philoſe ophis⸗ foxiiij⸗ De differentia teſtamentoꝝ. fo.xiiij Deſymbolo etoꝛatione. fo. xiiij. Debaptiſmo et cõmunione. fo. xv. De ſeptem regulis⸗ fo.xvx. Demartirio. foxxi⸗ Deſanctoꝝ miraculis⸗ fo· xvij⸗

De ſummo bono
De anticriſto eteius ſignis De reſurrectione.— Deiudicio- tri Degehenna. o De—— Degloꝛia ſanc oꝝ⸗ * Bubꝛice Becundi lhĩi De ſapientia.— —— fo·xxi De charitate.— *— foxxi. De gratia.— De pꝛedeſtinatione Depꝛimoꝛdijs cõuerſoꝝ* üi De conflictu cõuerſoꝛum.— De remiſſa cõuerſione. ij. De exemplis ſanctoꝝ- De cõpunctione coꝛdis. o⸗xvi De cõfeſſione peccatoꝝ et penitentia. fo· cxvi⸗ De deſperatione peccantium. fo. xxvij⸗ Debis quia deo deſeruntur⸗ fo· xxviij⸗ Dehis qͥ ad delictũ poſtlacrimas reuertunt᷑. fo.xxvij De peccato. fo· xxviij De leuioꝛibus peccatis- fo. xxix. De grauioꝛibus peccatie. fo⸗xxix. De manifeſtis occultiſq; peccatis fo·xxx. De peccati amoꝛe. fo.xxx. Depeccandi neceſſitate. ſo.xxx. De peccãdi cõſuetudine. fo. xxx· De peccati recoꝛdatione. fo.xxxi⸗ De cogitatione. fo.xxxi⸗ De conſcientia oxxxij De intẽtione mentis. foxxxij⸗
E.
deluſbs deſen demmin deinnn
derié Mann
demlns deimns daan depuarn de upebla
5 ſnnicni
deconinent de yiitat de gllo⸗
de bꝛictite de hſten
h defagelis. degeninap de infimita detolleita detentation detentamen de bꝛgnhe. decnone. Naſuuiute docnnaſi Nphis lcn Mmlbusl hs genn iolndne kůnyunon tanph
—————

Vabula Iſidoꝛi.
De ſenſibus carnis. fo· ytxiij⸗ De ſermone 6 fo· xyxiiij. Demendatio⸗ fo.xtriiij. De iursmento. foxxxv. e vicijs. 153 un fo. xxv. 5 er ncj viciaet ex vᷣtutibꝰ prutes oꝛiun De malevſis virtutibus. fo⸗xxxvi. De ſimulatis—— fo.exxyl. e4 etitnv rutum- fo.xxxvij. 8. bihnn virtut aduerſus vitia. ſeno. De ſuperbia. fo. xxviij. De foꝛnicatione. fo.xxxix. de continentia. fo.xl. de cupiditate. fo. xli. degula. fo.xlij. de abſtinentia. 5„ b. Ae De age i8⸗ 3 fo.xliij. De gemina pcuſſi lone dei. ol de infirmitate carnis. fo. xlvi. detollerzria diuine coreptionis. fo.xlvi. detentationibus dyaboli. foxliu de tentamentis ſomnioꝝ. fo.l. de lectione. fo. lij. de aſſiduitate legendi. w de—,.—— fo.lüij. eſuꝑbis lectoꝛibus.. poliiſ. ntereenbeee 2 — ſo.ii. decollatione. fo.lv. dechtemplarioneetactione. fo.lw. de cõtemptoꝛibus mũdi.

— ———
DPe ſummo bono
De ſanctis qͥ ſea cõſoꝛtio ſeculi ſeꝑant. Pepꝛeceptis altioꝛibus monachoꝝ⸗ De tempoꝛe monachcoꝝ ·
De humilitate monachi vel opꝑe·
Pe monachis qͥ curis ſeculi occupant᷑
Pe bisqͥ a deo mũdi amoꝛe pꝛepediunt⸗
De iactantia
Dehypocriſi.
De ſimulatione.
De odio.
Pe dilectione.
De fictis amicis.
Deamicitia munere oꝛta.
De concoꝛdia maloꝝ.
De coꝛreptione fraterna.
De pꝛepoſitis eccleſie.
De indignis pꝛepoſitis.
De indoctis pꝛepoſitis.
De doctrina et exẽplis pꝛepotſioꝝ. Dehis quibene docẽt et male viuũt. Deexemplis pꝛauoꝝ ſacerdotũ. De pꝛepoſitis carnalibus.
Deiracũdis doctoꝛibus.
Deſuꝑbis doctoꝛibus. Dehumilitate pꝛepoſitoꝝ De doctrine diſcretione. De ſilentio doctoꝝ.
De pꝛebenda ſacerdotali ꝓtectione in plebe. DPediſciplina ſacerdotꝭ in his qͥ delinquũt.
De pꝛelatis.
De iuſticia pꝛincipum⸗
de pacientia pꝛincipum ·
de delictis pꝛincipumſiue exemplis⸗
fo.lvi. fo.lvi. fo·lvi⸗ fo.lvij. fo.lvij ·
fo·lviij. fo·lix. fo·lix. fo.lx. OolF⸗ fo.lxi. fo.lxi· fo.Ixij · fo.lxi ſ folxiũij. fo.lxv. fo.lxv. folxvi⸗ fo· lxyiij⸗ 0. TV 1 ½6 folxix.
e
uche ſnn deiuichts depn dewioſs deiuis ſunmu Lubusnus rilotee. xcuſiici vopieſonb etnbulaton Nmatonbu dediuicise
Mtñj invit
demem moꝛt

Tabula Iſidoꝛi.
Mpꝛincipes legibus teneantur. fo.lrir. de poteſtate pꝛincipum in eccleſia. fo. Ixx.
de iudicibus. fo. tr.
de pꝛauis iudicibus. fo. kx.
de verboſis et elatis iudicibus. fo.
„ ₰. ₰„ de iudieibusqui acceptioneperſonaꝝ etcauſa amicoꝛum ſubuertunt iudicium.
fo. Ixxi. Quibus rebus ſubuertitur iudicium. fo. lxxi. de falſo teſte.— lxxi. de cauſidicis. olrxij⸗ deoppꝛeſſoꝛibus pauperum. fo · kxij. detribulatione inſtoꝝ. lxriij de amatoꝛibus muudi. ltxiij. dedluicũs et cemoſina. lrxiij⸗ M t in vita eſt licitum oparibonum. lrrv. de metu moꝛtis. fo.lexx⸗

————
dtaninn
„
desðꝛin
n trumbab tiit Owo viczc.b ne vi ve rinecwr ncmutn aminr auo deñp nnen ip Minrp ſidehco vdeipe d ngoot uc Jn awſinn

De ſummo bono Fo.i In criſti IJheſu noie Inci⸗
pit liber pꝛimus Sancti Iſidoꝛi hiſpalenſis epiſcopi. De ſummo bono.
as deus ſummus et incon
mutabilis ſit. ¶ Capitulum pꝛimum.
Ummũ bonũ deus eſt qꝛ incõmutabi
lis eſt.etcoꝛrũpi oĩno nonp̃t. Creatura
vero bonum ſʒ nõ ſummũ eſt. qꝛ muta
bilis. Et dů ſit quidẽ bonũꝛnon tñ eſſe
põt ſummũ. Quid eſt dei immoꝛtalitas
niſi eius incõmutabilitas? Nã et angeli et anime immoꝛtales ſti.ʒ immutabiles non ſti. Ideo ſolus deus ðᷣꝛ immoꝛtalis.qꝛ ſolus incõmutabilis eſt. Nã aĩa mo ritur dum deſerente deo de bono in malũ mutat᷑. Sic etan gelus eſt mutatus dum deſerentedeo eſt lapſus. Quod ma teriam habet vñ exiſtat mutabile eſt:qꝛ de inſoꝛmi ad foꝛmã trãſit. Quod pᷣo nõ habet materiã immutabile eſt. ſicut ðᷣs vtiq; eſt. Bñ ac ſubſtantialiter ſtj iſta in deo.i.incoꝛruptio. immoꝛtalitas.· incõmutabilitas indeet merito cuncte pᷣpo nit᷑ creature. Opus nõ conſiliũ apud deũ credimus muta ri.nec variarieũ qꝛ ꝑ varia tꝑa diuerſa pꝛecipit.ſʒ manẽs idẽ incõmutabilis et eternus:qͥd cuiq; congruũ eſſet tꝑiab ipᷣa eternitate in eius manſit diſpoſitione cõſilij. Hõ vſu noſtro aliud deũ putari. aliud pulchꝛitudinẽ eius atqʒ aliud magni tudinem ipſius ſicut aliudeſt hõ aliud pulchꝛitudo eius qꝛ deſiſtente pulchꝛitudine hõ manet. Acꝑhoc qui ita intelli git deñ · coꝛpoꝛeũ eſſe credit. dum pulchꝛitudo et magnitu do dei ipſe deus ſit. Ideo deus dicit᷑ ſimplex.ſiue non amit tendo quod habet.ſeu quia non alind eſt ipſe et aliud quod in ipſo eſt. Inoꝛdinate dici ſeu cõferri vicijs ea que oꝛdinate in deo ſunt. vtpote ſimplicitas que aliquando dicitur pꝛo ſtulticia et non eſtin deo.apud deũ vero ſumma ſimplicitas eſt. Juxta hanc regulam etcetera exiſtimanda ſunt.

Viber pꝛimus Iſidoꝛi. Qo immẽſus et omnipotẽs
ſit deus · Capitulum ij⸗ On ideo celũ et terrã implet deus vt cõtineant eñ.
ſed vt ipſa pocius contiueantur ab eo. Necpꝑticula
tim deus implet oĩa ſʒcũſiridem vnus · vbiq; iñ eſt totus. Hecita putãdus eſteſſein oĩbus deus?yt vnadueq; res ꝓmagnitudine poꝛtitionis ſue capiat eũ. id eſt maxima maius.etminima minus? dů ſit pocius etiã ipſe totus in oĩ bus.ſineoia in ipſo. Omnipotẽtia diuine maleſtatis.cũcta poteſtatis ſueimmẽſitatecõciudit: nec euadendi potentias eius qͥs aditũ inuenire poterit: qꝛille oĩa circũquaq; cõſtrin git. Cũcta em̃ intra diuiniiudicijoipotentiã coartant.ſiue que cõtinenda ſt vtſalua ſint.ſiue qᷓ amputãda ſtʒ vt pereãt. ANullatenus ergo dicimus poſſe eifugere deũ quẽpiã. Qui em̃ eũ nõ hʒ placatũ.nequaquãeuadet iratũ. Immẽſitas di uine magnitudinis iſta eſt vt intelligamus cũintra oĩo.ſʒ nõ incluſum extra oĩa ſʒ nõ excduſum.et ideo interioꝛẽyt oĩa cõ tineat. ideo exterioꝛẽ. vt circũſcripte magnitudinisſueimmẽ ſitate oĩa cõcludat. ſoer idergo qð exterioꝛ eſt oſtendit eſſe creatoꝛꝑ id vero qð interioꝛ gubernare oĩa demonſtratur- ac ne eaqᷓcreata ſij ſine deo eiſent. deus intra oia eſt · erũ neertra deũeſſent. deus exterioꝛ eſt. vtoĩa cõcludantab eo. De cõſumationealicuius facti ðꝛpfectio · Zs autẽ qui nõ eſt factus. qũo eſtꝑfectus? Sed hũc ſermonẽ de vſu nrõ lumit bumanainoplaſicutetreliqua vᷣba · quatenus id qð ineffa bileẽ vtcũq; dici poſſit q̃ de deo nihil dignehumanus ſer mo ðt · Dũ localis nõ ſitðᷣs.localit tñ in ſuis ambulatſcis. dñ deloco in locũpᷣdicat abeis. Hãðs qui necloco mouet nectꝑe.in buis tñ ſuis ettꝑe etloco mouet᷑· quociẽs ab eiſdẽ locaiit᷑ pᷣdicat. Dũ de deonec ᷣm quãtitatẽ · nec ᷣm q̃litatẽ. neckm ſitũ.nec Eᷣm habitũ aut motũ aliqͥd digne dicat: In eſt tñ ei quodãmodo latitudo caritatj qua nos et ab erroꝛe colligit etcontinet in veritate. Ineſt ei longitudo qua nos lõganimiter malos poꝛtat.donec emendatos patrie future
reltiuat· Inelt e ei altitudo.perquam oẽmſenſum ſue ſcie
peh
unnſuk dos violt
d h
juccedy n iingei tchunpu füplene h iſchefn Rbdia nonc.et pon In důeſe ce po an chelusnõ ktilwqꝙ tneeron ziuisi
Me
he aghol 36 m
wtae ſurlie Satopu vyoeꝛtur Mcito uin guhſs ve uiti

nwcoſen vupüuciuc valsciipinni Mcinimnt eoeniu ohunticnmi onutichſ— Werdah wmti Jnniin nuscinbi nino uguosſeinn tioꝛetoſtendt R an cudewol es caU a chiatibe nounigij mniderunn bqumsiſu nbldigehunm utnuonbü pios qunwi owulu noialqd. mmin h
De ſummo bono Foelj immenſitate exuperat. Ineſt ei et ꝓtundum.quo damnan dos inferius diſponens pꝛeoꝛdinat.
„„„%„
Qao inuiſibilis ſit ðᷣs. Ca.iij AQm de deo loquẽs ſcriptura plerũq; ðᷣt: Ecccðᷣs nõ q̃ſi viſibilẽ oſtẽdit.ſ; vbiq; eẽ pñtem ſignificat. Per id
tꝙ ðᷣt:ecce dñs. Uel ꝙ magnitudinẽ diuinitatis eius nullus poſſit ſenſus attingere.etiã nec angelicus qᷓ;uis vſq; ad pari litatẽ angelicã humana poſt relurrectionẽnatura ꝓficiat.et ad cõtemplandũ deñ indefeſſa ↄſurgat. videre tñ eius eſſen tiã plene nõ valet quã nec ip̃a pfectio angelica in totũ attin git ſcire. ᷣm Apoſtolũ qͥ ait. Pardeiqᷓ euperat oẽm ſenſů⸗ vt ſubaudias etiam angeloꝝ. Sola em̃ trinitas ſibi integre nota eſt. ethumanitas a xp̃o ſuſcepta qᷓ tertia eſtin trinitate ꝑona. Intelligibiliter quodãmiro mõ deieſſentia ſcirep̃t. dũ eſſe creditur. O pus vero eins quod vtiq; eiequari non poteſt atq; iudicia a nullo penitus ſciuntur. Deiſecreta iudi cia eius nõ poſſe ſenſu penetrari. vel angelico vel humano. Et ideo qꝛ occultaſʒ iuſta ſt.tantundẽ venerariea opus ẽ:⁊ temere non diſcutere aut inquirereqͥs audiat.ᷣm Aplin q́ ait. Quis eicognouit ſenſũ diñ:autqͥs cõſiliarius eius fuit.
Mer creature pulchꝛitudi
ne agnoſcgtur deus. Capitulum iiij. pe ad incoꝛpoꝛeã creatoꝛis magnitudinẽ creatu rarũ coꝛꝑea magnitudo cõparatur vt magna cõſi derentur ex paruis:et ex viſibilibus inuiſibilia eſti ment᷑. atq; ex pulcritudineſcõꝝ effectoꝛ opm agnoſcat᷑. Nõ tñ parilitate cõſimili.ſʒ ex quadã ſubdita et creata ſpẽ boni. Sicut opus vel ars in artificẽ retoꝛquet laudẽ. ita reꝝ crea toꝛꝑ creaturã ſuã laudat᷑. Etquanto ſitercellentioꝛ.ex ipſa opis cõditione monſtrat᷑. Expulcritudinecircũſcriptecrea ture pulcritudinẽ ſuã que circũſcribi neqͥt facit deus intelli gi · vt ipſis veſtigijs reuertatur hõ ad deũ.qbus aduerſus eſt · Qlt quia ꝑ amoꝛẽ pulcritudinis creature acreatoꝛis foꝛ ma ſeabſtulit. rurſum ꝑ creature decoꝛẽad creatoꝛſs 2

Piber pꝛimus Iſidoꝛi.
eudinis creature a creatoꝛis foꝛma ſe abſtuli· rurſum ꝑcreg
ture decoꝛẽ ad creatoꝛis pulcritudinẽ reuettat Quibuſdã gradibus intelligẽtieꝑ creaturã ꝓgreditur hõ ad intelligen dum deñcreatoꝛẽ.i. ab inſenſibiubus ſurgẽs ad ſenſibilia.a ſenſibilibus ſurgẽs ad rõnabilia. a rõnabilibus ſurgens ad creatoꝛẽ. Intelligibilia ꝑ ſe collaudãt deũ. irrõnabilia et in ſenſibilia nõ ꝑſe ſed ꝑ nos dũ ea cõſiderãtes deũ laudamus. Sʒ ideo dicunt᷑ laudare ipſa. qꝛ eandẽ laudẽ eaꝝ ꝑturit cã. Dicerũt antiqui ꝙ nihil tã ebeſcit qð nõ ſenſum habeat in deũ. Hinc eſt Ulud ꝙex ſilice duro ſcintilla excutit· Et ſiig nis in ſaxo.vtiq; ibi ſenſus ſentitur vbl ſe vita non ſentit.
Q er noſtro vſu quedq ſpe
cies ad deum referantur. Capitulum v.
O ſtro vſu deus ʒelare dicitur vel dolere. oꝝꝝ ei
motuũ apud deñ ꝑturbatio nulla eſt. apud quẽ trã
quillitas ſumma eſt. Non ita eſt pꝛecipitanda men tis ſentẽtia vt credamus poſſe deo futoꝛis vel mutationis accederepturbationẽ.ſʒ ipſam equitatẽ iuſticiequa reos pu nit iracundiam ſacra lectio noĩauit. qm̃ qð iudicantis equũ eſt furoꝛẽ et indignatio paciẽtis · Ita ergo intelligere opus eſt et alias paſſiones quas de affectiõe humana ducit ſcrip tura ad deũ.vtet iurta ſe in cõmutabilis ſitcredendus · ettñ ꝓ caulaꝝ effectibus vt facilius intelligat᷑.noſtre locutionis et mutabilitatis genere agellet. Tam clementer deus hu maneinfirmitati cõſulit. vtqꝛ eum ſicuteſt nõ poſſumus ag noſcere: noſtrelocutionis moꝛe ſe ipſum nob inſinuet. Un de et membꝛoꝝ noſtroꝝ qualitatem habere deſcribitur et paſſionum indigna dici de ſe voluit. quatenus ad ſua ꝑ nrã nos traheret.et dum cõdeſcendit nobis cõſurgeremus ei.
Qoer rerum inferioꝝ ſimi
litudine et humanis motibus figurat᷑ ðs. ¶ Capitulũ vi· Vlris modis deus adſignificandũ ſehoibus. dein ferioꝛibus rebus ſpẽs ad ſe trahit.vt qꝛ omnia vis
det dicat᷑ oculuset ꝓpter ꝙaudit oĩa dicat auris⸗
pel eoct heb iuod gphe hinii hul ſiuam usnö p ynme pzaint de.Ethe wienem
ini
G inmilu pꝛiunel bmr⸗
. ſburkd cis diun ffnnc wonpibus
filhnurq eſeho uwilet co vfiergo e tinghẽn in wuyſot

sZin
ſntii wohablbusſ „ deinini
ſrsdeünin nckludt— rſuint Mintila gautk vbſertannin
ecih
plulumn
urvedol hozi uletit vetorapunchm wals n munn uicequwonu ſc5uiunse agointeligere ouo edunana duciſc lisſuctedehöuse igü noſre boun n denete das ſcucttůpoſin pſunwobininnd en haber denbin tquensuuh nodi ciinmt
fercyin üsn tng — m
De ſummo bono Fo. iij
P eo aũt ꝙauertitur ambulat. ꝓ eo ꝙerpectat ſtat. Sicet in ceteris hoꝝ ſimilibus ab humanis motibus trab ſimi litudo ad deum.ſicuteſt obliuiſcẽs et memoꝛans. Minc eſt qð.ꝓhera dicit: Jurauit dñs exercituũ ꝑ animã ſuam. nõ ꝙ deus animã habeat. ſed hoc noſtro narrataffectu. Et ali biſimili figura.et vermis etſcarabeus intelligit᷑. Hec mirũ ſi vilibus ſignificationibus figuretqᷓ vſq; ad noſtraꝝ paſſio nũſen carnis cõtumelias deſcẽdiſſe cognoſcit᷑. Hãet xpᷣus agnus nõ ꝓ natura.ſed ꝓ innocẽtia.etleo ꝓ foꝛtitudine nõ ꝓ natura.et ſerpẽs ꝓ moꝛteet ſapiẽtia non ꝓ natura ſcribit᷑⸗ Nã et in Pꝛopheta plauſtripoꝛtantꝭ fenů ſpecies ducit᷑ad deũ. Et hec oia ideo per figurãxpᷣus.quia nihil eſt eoꝝ ad Pꝛietatem ſubſtantie eins. quem reuera iurta ꝓpꝛiam ſub
ſtantiam inuiſibilem eſſe et incoꝛpoꝛeum conſtat.
Qo nõ ſcðᷣm eſſentiam ſed
ᷣmſimilitudinem ſpẽs dicunturad deum.neq; ꝓ ſubſtãtie ꝛietate ſed ꝓ efficientijs cauſarum reꝝ ſpẽs in ipſo deſcri buntur. Capitulum vij. Verũq; decoꝛpoꝛibus ad deum lumuntur qua litatum ſpecies. quetamen in deo nonſunt. quia in gpꝛia natura incoꝛpoꝛeusẽet incircũſcriptus Sed pꝛo efficientijs cauſaꝝ rerumin ipſo ſpẽs ſcribunt᷑. dum non ðm eſſentiam ſed ßᷣm ſimilitudinem ſpe cies dicuntur qd deum. neq; pꝛo ſubſtantie ꝓꝛitateſed pꝛo rfficientijs cauſaꝝ. Undeetcreditur deum nunqᷓ; viſibiliter hominibus appamiſſe. niſi ꝑ aſſumptam creaturaꝝ ſpẽm. Fallunturquidam ſtultoꝛum dum legũt adymaginem dei factũ eſſe hoĩem. arbitrantes deñ eſſe coꝛpoꝛeum.dum nõ caro ideſt coꝛpus. ſed anima id eſt ſpũs dei imaginẽ habe at. Nõ ergo eſſecoꝛꝑis foꝛmã in deo credamus.qui hoĩem ad imaginẽſuã fecit. q mentẽ nõ carnẽad ſimilitudinẽ ſuã creauit. Cogita igitq̃le coꝛpus habeat veritas.et dñ nõ in neneri. hoc eſt ðᷣs. Facies dei in ſcriptur ſcis nõcaroſʒ di uina cognitio intelligit.ea rõe qua ꝑfaciẽ cõſpectã qͥſq;cog
—
nolcit. Vocẽ in oꝛatiõe ðꝛ deo: ſtende

Fiber pꝛimus Iſidoꝛi-
ſi dicat᷑. da nobis cognitionẽ tuã · Os dei vnigenitus eius eſt. am ſicut ꝓ verbis quep linguã fiũt ſepe dicimus.illa et illa lingua. ita et ꝓ verbo os dei ponit· qe mnos eſt vt vᷣba orefoꝛment᷑. Etſi volneri genere locutionisilo demõſtrare quo is qui efficit ꝑ id qð efficit nominat· bñ os ꝓ verbo po nis ſicut linguã ꝓ verbis.ſicut manus ꝓ litteris. Ueſtigia deiſti quibus nũc deus per ſpeculũ agnoſci· Ad ꝑfectuin voomnipotẽs reperi?᷑. dũ in futuro facie ad faciẽ quibuſq; electis pꝛeſentabit. vt ipſam ſpeciẽ contemplent. cuius nůc veſtigia cõpꝛehendere conani.et hoc eſt ꝙ ꝑ ſpeculũ videri deus dicitur ſic et cetera-
deonulla tempoꝛũ ſuc⸗
ceſſio aſſcribatur. Capitulum vij Mnia tꝑa pᷣcedit diuina eternitas.necin deo pꝛe teritũ pñs futurũue aliqð credit᷑. ſed oĩa pꝛeſentia in eo dicuntur. q eternitate ſua cũcta cõplectitur⸗ Alioquin mutabilis eſt deus credendus ·ſi ei ſucceſſiones tpm aſſcribunt᷑. Si ſꝑ aliqua cũ deo eſſenttga nõ eſſettpᷣs: ſed eſſet eternitas nec mutarent᷑ tꝑa ſed ſtarẽt. Pñs pꝛeteri tũ et futurũ.noſtrũ eſt habere.noñ dei. Verbicã dicimus ꝓ pꝛeſenti teneo codicẽ· pꝛo pᷣterito tenui. ꝓ futuro tenebo. Qniuerſitatẽ pᷣo deus tenet. et pꝛo tenuit et tenebit.tenet ðᷣꝛ⸗ Scc nec ipſoꝝ angeloꝝ diſceſſio acceſſioueeſt tempoꝝ. ᷓj duas eſſe in creaturis res quibus viciſſitudo tempoꝝ nõ valet. angeli ſcʒ ꝓpter qð in cõmutabili inherẽt creatoꝛi- ſine materie ili infoꝛmi pꝛius qᷓ; exea oĩa iſta quetꝑaliter iã voluunt᷑ foꝛmarent᷑ nec ipſi vtiq; valebat tpᷣs. Tẽpus igit᷑ nõ ad eas creaturas que lupꝛa celos ſtʒſed ad eas q̃ ſub celo ſunt ꝑtinere. Nõ em̃ angelis accedũttꝑa vel ſuccedunt.ſed
cognoſcit᷑ nobis qͥ ſub celo verſamur in hoc infimo mũdo.
De tempoꝛibus Capi·i Qlla añ pꝛincipium mundi fuiſſe tꝑa manifeſtum eſt. qiua dumſit im tempus creatura. in pꝛincipio
cum mundo tactum eſſecredendum eſt. Ideo ergo
tureol auns i
urhn gÿmd polcpůs uuereq nau ipoſſt tido·S mustri
N
dus. N dinẽſo diſendi iude ve Ncani
inluot
ſoun noe cte ficebar Nmunc netqh . ſqhvol
350 tuin ſau

E
Osder nen itte 5 otgmsän anonsſloden unatbicepn nus plitenshi agoſct Achin fuceat fuitt onenpiniani eckgphuüt
noſ piulum vij
nnins necindon wit ſopn ucinchleun os hu ſicuſon ſenttpanöeſerts dſtarit. pñswe i. Ueiic dcm euipſunomi wcueit. un
ecobeet
dus voſudom
nunbli inhert
reaouluqpin
ſeduesi⸗ n muri beri
n
m m
De mundo.
De ſummo bono Fo.iiij
pꝛincipiũ dicit ꝙex ipſocepit reꝝ vniuerſaꝝ exoꝛdium.nul
ium ſpaciũ coꝛꝑaliter hñt tꝑa.quia añ abſcedunt pene qᷓ; ve
niant. Ideoq; in rebus nullus ſtatus eſttꝑm.qꝛ celeri crea ture motu mutant᷑. nec centũ anni vnů tempus ẽ.nec vnus annus vnñtp̃s eſt.nec vnus menſis vnũ tpᷣs eſt. nec dies. nec hoꝛa.qꝛ dũ hec oĩa periculis accedũt ſuis et decedunt: qũo vnũ dõmeſt ꝙ nõ ſimuleſt. Utrũ ſit pᷣteritũ futurũue tpᷣs ſiẽ pñs q̃rendũ ẽ.et ſiẽ ſcire opoꝛtet qualiter aut vbiẽ.ſʒ
aduerteqꝙ cũcta et futuraet pᷣterita et pñtia in aĩo pocius ſtj
requirẽda. Tria iſta pᷣterita pñtia et futura in aĩo ti inueni ri poſſũt.pᷣterita reminiſcẽdo.pñtia cõtuendo.futura expec tãdo. Speramus igit᷑ adueniẽtiaintuemur pᷣſentia.recoli mus trãſeuntia. Hec nõ ita in deo ſtʒ.cui ſimul oĩa ad ſunt.
Capitulũ r.
Undus ex rebus viſibilibus.ſed tamẽinueſtigabili
bus conſtat. Homo aũt ex reꝝ vniuerſitatecõpoſi tus.alter in bꝛeui quodammmodo creatus eſt mũ dus. Rõ mundi de vno conſiderãda eſt hoĩe. Nam ſicut ꝑ dimẽſiones etatũ ad finẽ hõ vergit. ita et mũdus ꝑhocꝙ diſtendit᷑tꝑe deficit. qꝛ vñ hõ atq; mũdus creſcere videtur. inde vterq; minuit. Fnr dicitur per tãta retro tꝑa deo
vacanti nouãꝓ mundo faciẽdo oꝛtã fuiſſe cogitationem.qñ
in ſuo eterno maneret cõſilio huius mundi cõſtructio nec tps ante pꝛincipium ſed eternitas fuit. Tps vᷣoa ſubſtitu tiõe creature.nõ creatura cepita tꝑe. Quidam aiunt. quid faciebat ðᷣs anteqᷓ; celũ faceret. Cur noua voluntas in deo vt mundũ cõderetoꝛtaẽ. Sʒ noua voluntas in deo ex oꝛta nõ eſt.qa etſi in re mũdus nõ erat.in eterna tñ rõe etↄſilio ſꝑ erat. Dicũt quidam qͥdſubito voluit deus facere mundum quẽ ante nõ ecit:voluntatem dei immutari arbitrãtes qui aliqñ voluit ꝙaliqñ non voluit. Quibus reſpondendũ eſt. Voluntas dei deus eſt. qꝛ nõ ipſe aliud eſt. aliud voluntas eius.ſʒ hocẽ illi velle qð ipſe eſt. Et qð ipſeẽ. vtiq;eternus eſt incõmutabile eſt. hoc eſt ergo volitas eius. Materes ex qua foꝛmatus eſt mũdusoꝛigine nontpe.res a,

„ 5 2„„ Liber pꝛimus Iſidoꝛi- pꝛeceſſit. vtſonus canti.pꝛioꝛ em̃ eſt ſonus cantu.quia ſua uitas cantilenead ſonũ vocis.nõ ſonus ꝑtinetad ſuauitatẽ.
ac per hoc vtrq; ſimul ſunt.ſed ille ad quem ꝑtinet cantus
pꝛioꝛeſt. id eſtſonus. Materia exqua celũ terraq; foꝛmata
eſt. ideo infoꝛmis vocata eſt. quia nondũ ex ea foꝛmataerãt
que foꝛmari reſtabant. Qerum ipla materia ex nihilo facta erat. Aliud eſt aliqd fieri poſſe· aliud fieri neceſſe eſſe. ieri neceſſe.eſt qð deus naturis inſeruit.ieriãt poſſe.eſtqð ex tra curſum inditũ naturaꝝ creatoꝛ vt faceret qůñ voluit ſibi reſeruauit. Hon exhoc ſubſtantiam habere credende ſunt tenebꝛe.qꝛ dicit dñs per Pꝛophetam? Ego dñs foꝛmãs lucẽet creans tenebꝛas.ſed quia angelica natura que nõ eſt pꝛeuaricata.lux dicit᷑ illa aũt que pꝛeuaricata eſt.tenebꝛaꝝ noĩe nuncupatur. Undeet in pꝛincipio luxa tenebꝛis diui
vitur. Sed quia et hos et illos deus creauit.ideo dicitur?
Foꝛmans lucẽ et creans tenebꝛas. Qerũtamen bonos an gelos non tĩ creans ſed etiam foꝛmãs.malos vero creans t̃ non foꝛmãs. Moc et dehominibus bonis maliſq; acci piendumeſt. Poſt adnumeratã celiterreq; creaturam ideo nominatur ingeneſiſpiritus ſanctus.vt quia ſuꝑferri eũ di ci opoꝛtebat ante illa nominarentur:quoꝝ creatoꝛ ſpiritus ſanctus ſupferridiceretur. quod et Apoſtolus indicat.dum ſupeminentẽ viã caritatꝭ demonſtrat. Ideo ſupferri aquis ſanctus dicit᷑ſpiritus. quia domum eſt dei.in quo ſubſiſten tes requieſcimus.atq; ꝓtegendo nos fuꝑfertur nobis · na
queq; natura ſuo pondere nititur. Ignis aũt et oleũ meri
to ſuperioꝛa ſemꝑ apetunt. quia ꝑ ipſoꝝ figuram ſupferri vniuerſe creatureſpiritus ſanctus ꝓbat᷑. Dies pꝛioꝛ factus. angeli ſtiꝛquoꝝ ꝓpter vnitatem inſinuandam non dies pꝛi mus ſed dies dictus eſt vnus. Et idcirco ipſe repetit᷑ ſemꝑ in executiõe creature. Quia dies hoc eſt natura angeloꝝ qñ
creaturã ipſam cõtemplabatur quodãmodo veſperaſcebat.
non autem permanendo in eius creature contuitu.ſed lau vem eius ad de referens. eamq; melius in diuina ratione cõſpiciens cõtinuo mane fiebat. Si vero ꝑmaneret neglec to creatoꝛe in creature aſpectuiã non veſpera ſed nox vtiq;
iradi o ſü .— vepe n nnttt in. uüic ſneini deo futer Seaq uchod enncian eſtcren nos ſing g poh priusp plepern phennirrt dewiuer riſngl lin ingi omniav ln pulchz etpuch Apumy dupulch: nſinus ſuthomo winnnõ un dic
ch
Wuin

n:Epppjzini nnuerit uncn cmc o Urantt orut odinn wunenbonon ns mrm bonbmih erurm oo quu ſupfemcdi eſirs usindicatdun ieo ſugieni dn oſchll pemrnob Jgiszttolite z ignninmn ube— undimnnd oihſemli ctnamnuit inoinit tnnmi nonduu jhn anmnn
De ſummo bono Fo.y fieret. Dũſe creatura melius in deo qᷓ; in ſeipſa nouerit ipſa ſui cognitio q̃ maioꝛ in deo eſtdies et lux dici᷑. Cogmtio po ſua in ſeipſa ad cõpenſationẽ cognitionis illius qͥ eſt in deo quia lõge inferioꝛ eſt veſpera nominatur. Ideoq; poſt veſperam mane fiebat. Quia dumſuã in ſe cognitionem ſi blſatiffucere non agnoſceret. vtſe plenius nolſe potuiſſet ad deum ſeſe referebat creatura.inquo ſediem agnoſcẽdo meli us fieret. Nõ ſic quẽadmodum nos trãſitoꝛie dicimus fiat aliquid.ſic deus dixit: iat celũ in pꝛincipio.Illud em̃ ſem⸗ piterne in vᷣbo vnico dictum eſt. Si tranſitoꝛie dictũ eſt a deo fiat. erat vtiq; creatura aliqua.vndeiam talis fieret vox. Sed qʒ anteq; diceret fiat. nulla ertitit creatura.id ipſum fiat quod dictum eſt in eternitate verbi non in vocis ſono enunciatum eſt. Non ſepcies a deo viſa ſepcieſqʒ laudata eſt creatura queanteq; fieret perfecte ab illo eſt viſa:ſed dum nos ſingula videntes laudamus.tanqᷓ; ipſe videat laudet ꝙ; per nos ſicut illud: Hon eſtis vos qui loquimini ſed ſpiritus patris veſtri qui loquiturin vobis. Pꝛoinde ſicut ipſe per nos loquitur.ita videt et laudat per nos:ſed per ſe ghenniteracſempiterne videt.per nos vero tpaliter. Atten de vniuerſaliter creaturam in pꝛincipio valde bonam voca ri.ſingulariter vero tĩ bona. Quiaet membꝛa coꝛpoꝛis cũ ſint ſingula bona. maius tamen bonũ faciunt dum ſingula omnia valde bonũ coꝛpus efficiunt. Decoꝛ elementoꝝ oĩm in pulchꝛo etaptocõſiſtit. ſed pulchꝛum eſt quod per ſeip̃m eſt pulchꝛũ. vthõ ex anima et membꝛis omnibus cõſtans. Aptum vero eſt vt veſtimentũ et victus. Ideoq; hominẽ dici pulchꝛuma ſe. quia non veſtimento et victuieſt homo necefſarius ſed iſta homini. Ideo aũtilla apta. quia nõ ſbi ſicut homo pulchꝛa.autaſeſʒ ab aliud.id eſt ad hoiem accõ modata nõ ſibimet neceſſaria. Hoc et de cetert elementoꝝ naturis dicendum. Cunctaque ſtzet facta ſunt mira valde ſunt ſed conſuetudine viluerunt. Ideoq; ſic diuina ſcrutare
opera vt ſempꝑ ea cogites in menſa.
Wnde malũ. Capitulũ xi.

5 2„ Liber pꝛimus Iſidoꝛi⸗ Alum a dyabolo non eſt creatum ſed inuentum.et᷑
idco nibil eſt malũ. qꝛ ſine deo factũ eſt nihil. Deus
abit malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquãdo erat malum vnde fieret dyabolus · ſed quia vicium eſt. Dum eſſet angelus bonus ſuperbiendo factus eſt malus et ideo recte dicitabeo inuentũ malũ. Nullãeſſe creaturã malic ſtat. qꝛ natura oĩs aut incõmutabilis eſt vt deus · autcõmu tabilis eſt vtcreatura. Malũ vero ideo natura nulla eſt.qꝛ accedendo in bonã naturãefficit eã vicioſam.qð dum diſce dit. natura manet. et malũ quod inerat nuſqᷓ; eſt. Exeo ꝙ viciũ nocetnature.agnoſcitur viciũ natura non eſſe. qꝛ nihil qð naturaleeſt nocet · Dũ natura bona damnatur ꝓpter vo tuntatẽ malã. ipᷣa volütas mala teſtis eſt nature bone· que in ti teſtatur eam eſſe bonã. vt illã deus ꝓ malo non relin quatinultã. Credit᷑ ab hereticis mentẽa deo.vicia a dyabo lo fuiſſe creata. vnde et ab ipſis due nature. bona et mala — Secd vicia natura non ſtj.et dum vere a dyabolo
nt. nõ tamẽ creata ſt. Duã obcauſam ꝑmiſerit deus mall aboꝛiri ſtatim niſi vt ex cõtrarijs malis. bone nature deco?
emineret. Wodus iſte etiã in verbis eſſe cõperitur. quimo dus antbitheta grece ð· qð latineowolitũvel cõtrapoſitũ noĩatur.et tit puichꝛa locutio qñ mox cõtraria ſperis ꝓfe runt᷑. Ita et in rebus ꝑmirtũ eſt malũ.vt nature onũ ad cõ
arationem excelleret mali· Fecit deus oĩa valde bona. ni il ergo natura malũ· qñ et ipſa que in creaturis videntur eſſe penalia ſi bñ vtant etbonaet ꝓſpera ſt· i male vtantur
nocẽt. Ita ergo Peniasenem u nõ bona.nã u
ex ſua natura valde bona. Si radas ſuꝑciliũ boĩs ꝑuam rẽ demis.ſʒ tocius coꝛꝑis ingeris feditatẽ. Ita et in vniuerſita te creature ẽ.ſiextremũ vermiculũ natura malũ dixeris. vnt uerſecreature iniuri facis. Cuncra mala per peccatum pꝛi mi hois ꝓ pena ſunt tranſlata in vniuerſum genus huma nũ. Pꝛoinde quecũc; videntur mala partim nobis ſeuiunt oꝛigine partim culpa. Mala dicũt multa in creaturis per uerſi. vt ignem qʒ vrit. vt ferrũ qʒ occidit. vt ferã quia moꝛ det. ſʒ comoda ipſoꝝ nõ intendens homo accuſat in ilis
F
ſtoch ſnoro ſcovſi ciſtboh⸗ n ucb unun vundo zQudect histena eſtvt na Undeete zauerus i ſidunt. mus võ e oinque ſ ſubiecta nonõel hilono⸗
Des
his wimnte püsſt. opmutn os iyc⸗ et iychn iſget wunan
ſoc ld nihe üſun

omdmnnn ſs ctnnnog das pnub nun nindo ncundſi num bohn em rdunmreadpubh
nnldusnmul
shone naure dawe ſeceiurqin oicömi mapeisy üwmmdoni dus cu wllebou nnunrn
panſinens mernnunit sſpdit uni dln iumn Camapo unuinn
De ſummo bono Fo. vi
qð ſibi debet pocius imputare:cuiq; pꝛo peccato iſta effecta ſtj noxia queillioi expꝑte fuerũtapeccatũ ſubiecta. Toſtro vicio nõ ſua natura nobis malaſt eaq̃ nobis nocẽt. Vã lux cũ ſit bona.infirmis oculis noxia eſt.et tũc oculoꝝ vicium nõ lucis eſt. ſicet cetera. Cũcreaturarũ ſtimulis et elemẽto rum aduerſitatibus homo verberatur peccati hocexigente pena vt deo ſuꝑbiens hõea queintra ipᷣm ſtj paciat᷑ aduer ha. Qndeet in lapientia legitur pꝛo deo. Pugnabit cum eo oꝛbisterraꝝ cõtra inſenſatos. Merito ergo pctõꝝ hocaci tũ eſt vt naturaliter pꝛolpera mutentur hominiin aduerſa. Vnde et Salomõ dicit: Creatura exardeſcit in toꝛmentũ aduerſus inuſtos.⁊ leuioꝛ eſt ad bifaciendũ his qui in deo cõfidunt. Hõerit caro ſublecta animenec vicia rationi.ſiani mus nõ eſt ſubditus cõditoꝛi. Tũc qᷓt recte ſubijciunt᷑ nob oĩa que ſub nobis ſtj.ſi nos ſubicimur ei a quo nobis illa ſubiecta ſti. Hã et que vident᷑ſubiecta eſſe ei qui deo ſubiec tus nõ eſt. ile potins ſubijcit᷑ eis qͥs nam voluntatẽ ſubiu⸗ gatamoꝛicoꝝ queſibi eſſe ſubiecta exiſtimat.
De angelis. Capitulũxij.
Rgeloꝝ nomẽofficij eſtnõ nature. Nã ßᷣm naturam püs nũcupant᷑. qñ ei decelis adannũciandũ hoibus mittunt᷑. exipᷣaahnũciationeangeli nominant᷑. Natura ei ſpũs ſti. Tüc aũt angeli vocant. qñ mittunt᷑ Hatura ange loꝝ mutabilis eſt. qꝛin eſtillis mutabilitas in natura.ſʒfacit toð 1M coꝛruptos caritas ſempiterna. Brã dicimus nõ natu ra eẽ in cõmutabiles angelos. Hã ſinaturain cõmutabiles eẽnt dyabolus nõ vtiq; cecidiſſet. Wutabilitati itaq; natu reſuffragat᷑ in illis cõtemplatio creatoꝛꝭ.inde et pꝛiuatusẽ apoſtata angelus dũ foꝛtitudinẽſuã nõa deo.ſ a ſe voluit
cuſtodiri. ñ oẽm creaturã ãgeli factiſt dñ dictũẽ fiat lux.
Deipſis em̃ dicitſcriptura: Pꝛioꝛ oĩm creataeſt ſapientia. Lupem̃ dicunt᷑ꝑticipãdo luci eterne. Sapiẽtia pᷣo dicunt᷑. ingenite inherendo ſapiẽtie. Et dů ſint mutabiles natura. nõ ñſinit eosↄtemplatio mutaridiuina.⁊ñ oẽm creaturã müdi creati ſttãgeli. Etaſ oẽmcreationẽ ãgeloꝝ diabolus

czditus eſt ſicut ſcriptũeſt. Ipſeẽ pꝛincipiũ viaꝝ dei. Vñ et ad cõparationẽ angeloꝝ archangelus apellatusẽ. Pꝛius
Liber pꝛimus Iſic
5
efñ̃ creatusextitit oꝛdinis pꝛelationenõ tꝑis quãtitate. Pri
matũ habuiſe inter angelos dyabolũ excellẽria plationis. exqua fiducia cecidit. ita vt ſine reperatione laberet. Euius pꝛelationisexcelentiã pꝛopherabis vᷣbis annũciat: Cedit non fuert altioꝛes illo in padiio dei. Abletes nõ adequa nerũt ſummitatẽ illius. Omne lignũ paradiſinõ eſt aſſimi latũ ili qm̃ ſpecioſioꝛem fecit eum deus. Diſtat cõdicio an gelia cõditione hoĩs. homo ei ad dei ſimilitudinẽ cõditus eſ. archãgelus pᷣo qui lapſusẽ ſignaculũ dei ſinilitudinie apellatus eſt.teſtante dominop Exechielẽ. Tuſignaculũ ſimilitudinis plenus ſapientia perfectus decoꝛe in delicijs
paradiſi dei fuiſti. Quãto em̃ ſubtilioꝛ eſt eius natura. tãto
plemus extititadſimilitudinẽ diuine vtutis expᷣſſa. Pꝛius de celo cecidiſſedyabolũqᷓ; hõ conderet᷑. Nã mox vtfactus eſtinſuꝑbiam crupit.et pꝛecipitatus de celo eſt. Hã iuxta ve ritatis teſtimonium.ab inicio mẽdax kuit et in vcritate nõ ſtetit. quia ſtatim vt factus eſt cecidit. Fuit quidem in vert tate conditus ſed non ſtando cõfeſtim a veritate eſt lapſus⸗ Uno ſupbielapſu dũ deo ꝑ tumoꝛẽſecõferũt.et hõ ceciditet dyabolus. Sed hõ reuerſus ad penitentiã deoe inferioꝛẽ eſſe cognouit. Dyabolus po non ſolũ in hoccõtentusꝙ ſe deo equalẽ exiſtimãs cecidit. inſuꝑ etiã ſupcrioꝛẽ deo ſe vᷣt⸗ ᷣm Zpoſtoli dictũ:qͥait de antixp̃o. Qui aduerſat᷑ etextot litur ſupꝛa oẽqð dicit᷑ deus aut qʒ colit᷑. Hyabolus ideo nõ petit veniã. quia non cõpungit᷑ ad penitentiõã Membꝛa ßo
tiusſepeꝑ hypocriſim depꝛecant᷑· qð tamẽꝓ mala cõſciẽtia
adipiſci nõ merent᷑. Diſcat humana miſeria ꝙea cã citius ꝓ nocetur deus pꝛeſtare veniã dum infirmo cõpatitur hoĩ:qꝛ ipſe hõtraxiter pte inferioꝛe infirmitatẽ peccandi.hoc eſt ex carne. qua incluſa aia detinet᷑. Apoſtate vero angeli ideo ve niam nonhñt. qꝛ carnalis fragilitatis nulla intirmitategra nati ſtivt peccarẽt · oies ãtpoſt peccatũ idcirco reuertun turad venã. ꝙter ꝙexlutea materig pondustrarerũt infir
mitatis. Ideoq; ꝓintirma carnis cõditionereditus ptzʒ boĩ
pans pot
ſicü& deyw
poe
chyiolit ugubs nexe
o
dilechne iyovüc
pieſt
fuluañt:
bn Zn ho t ihi

n SutiiLiu pins denritt
ibalochelsum
um inrnin unsdeue hiinn nihruteh mirt
vt jutmum
iinuwindun oüecitcwut
Awintiwi
— nincineivid — NMuilt
De ſummo bonoõ Fo..vij
ad ſalutẽ ſicut et Pſalmus dicit. Ipſe ſcit figmentũ noſtrũ. Wemento dñecꝙterra ſumus. Et iteꝝ.memoꝛare inquit que mea ſubſtãtia. Poſtqᷓ; apoſtate angeli ceciderũt.ceteri perſeucrantia eterue beatitudinis ſolidati ſt. Qnde et poſt celi creationẽ in pꝛincipio repetit᷑.fiat firmamentũ. Et voca tů eſt firmamentũ celum.nimirũ oſtendẽs ꝙ poſtangeloꝝ ruinãhiqui ꝑmanſerũtfirmitatem meruerũt eterne ꝑſeuerã tie et beatitudinis qᷓ; antea minus acceꝑant. Vñ opoꝛtet agnoſci ꝙ maloꝝ iniqͥtas ſcõꝝ ßᷣuiat vtilitati. Quia vñ ma li coꝛruũt. inde boni ꝓ ficiũt. Bonoꝝ angeloꝝ numerus.qᷓ — ruinã angeloꝝ maloꝝ eſt diminutus.ex numero elcõꝝ oĩm ſupplebit᷑. qui numerus ſoli deoẽ cognitus. Inter an gelos diſtãtia poteſtatũ ẽ.etꝓ graduũ dignitate miniſteria eiſdẽ ſtʒ diſtributa.alijq; alijs pᷣfernnt᷑tãculmine poteſtatis qᷓ ſcia vᷣtutis. Subminiſtrãt igitur alij alioꝝ pᷣceptis atq; obediunt iuſſis. ndeet ad ꝓphetã Zachariã angelus an gelũ mittit.et quecũq; annũciare debeat pꝛecipit. Touẽ eſſe diſtinctiones vel oꝛdines angeloꝝ ſacre ſcriptureteſtant᷑ id eſt Angeli.archangeli.thꝛoni.dominatiões.ptutes.pꝛinci patus.poteſtates.cherubin.⁊ſeraphin. Hoꝝ oꝛdinũ nume rũetiã. Eʒechiel ꝓheta deſcribit ſub totidẽ noĩbus lapidũ
cũ de pꝛimatu apoſtate angeli loqueret᷑. Oĩs inquit lapis
pꝛecioſus operimentũ tuũ. Sardius et topaʒiuset iaſpis chriſolithus et onix et berillusſaphirus.carbũculis ·etina ragdus. Quo numero lapidum ipſioꝛdines deſignati ſunt angeloꝝ quos apoſtata angelus ante lapſum quaſi in veſti mento oꝛnamẽti ſui affios habuit.ad quoꝝ cõparationem dů ſe clarioꝛẽ cũctis aſpexit cõfeſtim intumuit et coꝛ ſuũ ad ſuperbiã eleuauit. Angeliſo in deo gaudẽt nõ in ſe. Walus po ideo eſt dyabolus: qꝛ nõque del.ſʒ que ſua ſt requiſiuit. Nulla aũt maioꝛ iniquitas qᷓ; nõ in deo ßʒ in ſe velle quẽpiã gloꝛiari. Angeli in vᷣbo dei cognoſcũt oĩa anteq; in re fiãt et que apud hoiĩes ad huc futura ſtʒ. angeli iã reuelante deo no ucrũt· Pꝛeuaricatoꝛes angelietiã ſanctitate amiſſa.nõtamẽ amiſerũt viuacẽ nature angeliceſenſum. Triplici eiñ—

ſcientie acumine vigẽt.i.ſubtilitate nature.expentia ꝑm. reuelatione ſuꝑioꝝ poteſtatũ. Quociens deus quocunq; flagello huic mũdo iraſcit᷑ ad miniſteriũ vindicte apoſtate angeli mittunt᷑. qui tñ dinina poteſtate coercenẽ netm̃ noce ant quantũ cupiunt. Boni aũt angeli ad miniſteriũ ſalutis humane deputati ſti.vt curas adminiſtrent mũdi et regãt oĩa iuſſu dei.teſtante. Apoſtolo. Honne oẽs inquit ſtꝭ ad miniſtratoꝛij ſpiritui in miniſterũ miſſi. ter eos qui here ditatẽcapiũt ſalutis. Angeli coꝛpoꝛa in qubus aparẽt de ſuperno aere ſumũt.ſolidãq; ſpeciẽ eꝑceleſti elemẽto induũt per quã humanis obtutibus maniteſtius demonſtrentur- Singule gẽtes pᷣpoſitos angelos habere credunt᷑. qð oſtẽ dit᷑ teſtimonio angeli Daniel loquentis. E go inquit veni
vt nunciarẽ tibi ſʒ pꝛiceps regni perſaꝝ reſtitit mihiet poſt
alia. Non eſt qui me adiuuet niſi mihael pꝛinceps noſter· Item oẽs hoies angelos habere ꝓbantur loquẽte dñio i cuangelio. Amẽ dico vobis qꝛ angeli eoꝝ ſempꝑ vidẽtfaciẽ
patris meiqͥ cſt in celis · Qñ et Petrus in actibus apoſto
loꝝ cũ pulſaret ianuã. dixerũt intus apoſtoli. Nõeſt petrus ſed angelus eius eſt. Si deũ angeli cõtuentur et vidẽt cur petrus apoſtolus ðᷣt. in quẽ deſiderãt angeli dei cõſpicere. Itẽ ſi eum nõ cõtuentur nec vidẽt.qũo iuxta ſentenciã di· angeli eoꝝ ſy vident faciẽ patris qui eſt in celie. Sed bñ vtrũq; eſt. FHã veraciter credimus ꝙ deũ angeli et vidẽt et videre deſiderãt ethabẽt ⁊ habere feſtinãt.et amãt ⁊ amare nitunt᷑. Si em̃ ſic videre deſiderãt vt effectu deſiderij non pertruant᷑. deſideriũ hocneceſſitatem habet. neceſſitas iſta penalis eſt.ʒ beatꝭ angelis oĩs pena lõgeeſt. qꝛ nunqᷓ;ſimul pena et beatitudo conueniunt · Rurſum ſi eos dicimus dei viſione ſaciari.ſacietas faſtidiũ habere ſolet.et ſcimus illos dei viſionẽ quã et deſiderãt faſtidire non poſſe.ꝗͥd ergo eſt niſi vt miro mõ ſimul vtrũq; credamus.qꝛ et deſiderant et ſaciant᷑.ſʒ deſiderãt ſine laboꝛe ⁊ ſaciant᷑ſinefaſtidio. Heem̃ ſit in deſiderio neceſſitas deſiderãtes ſaciant. Et iterũ neſit in ſacietate faſtidium ſatiari deſiderãt. Qidẽt ergo angeli
po
ybeibls
ckpm ingel v ſancis/
Ann uehn
m pirh
gur at
hün pat
brant
lohanne ne cu ſidwr nſet zongeb Phinia onemus po intam ungisn
De
uchineo
wmgn
tinnit ſuhdig iidt miljd muhmg

uniſtnülu kmüden es inqutht er es qlhee
buoaprin
cemdo iii monſtuenh, nduntqʒ
boinqut wi
tmihiet pel nceps noſtn ete doh no rohruc bus apol öeſtpettus et vidẽtchr e cipicer. entenc dij
Ae. Sedh
get vüe amätt ann n deſiden m neceſins iu nnin os diand tet ſnbslls oſſeepet erdel kzſidbeen
Etinint
dtchai
faciẽ patris per ſacietatẽ.ſed qꝛ ſacietas iſta faſtidiũ neſcit.
ſed pꝛo incarnationis diſpenſatione ſolus filius intclligi?. Ante dominice incarnationis aduentũ diſcoꝛdia inter an
gelos ethomines fuit. Qeniẽs aũt xpᷣs pacẽ in ſeetangelis et hoibus fecit. Eo quippe nato clamauerunt angeli. In terra paxhominibus bone voluntatis. Per in carnationẽ
igitur criſti non ſolum deo reconſiliatus eſt homo.verum rtiam pax inter hoies et angelos refoꝛmata eſt. Diſcoꝛdia igitur ante aduentũ criſti hominũ et augeloꝝ fuiſſe per id maxime agnoſcit.ꝙ ſalutati in veteri teſtamẽto ab hoibus angeli.deſpiciunt ſeſalutariab eis.qð in nouo teſtamento a iohanne factũ non ſolũ renerẽter angelus ſuſcipit,verũ etiã ne faciat interdicit. Ob hoc homo in vcteri teſtamento de ſpicitur nec reſalutat᷑ ab angelo.eo ꝙ homo ad huc nondũ tranſiſſet in deũ. Suſcipit᷑ aũt hõ a deo et reuerẽter ſalutat᷑ ab angelo. Hãct Mariã angelus gabꝛiel legit᷑ ſalutaſſe. et
Johãniangelũſalutãtiab codẽ angelo dicit. Qide ne feceri. conſeruus em̃ tuus ſum et fratrũ tuoꝝ. Perqð agnoſcitur
per incarnationem dominicam pacem hommnibus fuiſſeet angelis redditam.
De Homine. Capitulũ riij
Mnia ſub celo ꝓpter hoĩem facta ſunt.homo aũt ꝓpter ſeipᷣm. Inde ⁊ omnia ꝑ figurã ad eius fimilitudinem referunt᷑. Coĩa hoi oĩa naturalia eſſe cũ oĩbus rebus q̃ↄſtant. et in hoĩe oĩa cõtine
ri.atq; in eo oĩm reꝝ naturã conſiſtere. Qniuerſitatcreatu
rehõ magna quedã poꝛtio eſt.tãtoq; gradu eſt ceteris excel kẽtioꝛ.quãto imagini diuine vicineoꝛ. QDnãtũ ceterꝭ creatur hᷣſtethõ dignitate virtutꝭ.ex ipᷣa reuerẽtia diſcit᷑ creatio nis. dũꝑ oia dixit deus fiat ⁊ facta ſtj. Creare pᷣo hoĩem quadã cterni ↄilij deliberatiõe voluit dicẽs: Faciamus hoĩiem ad maginem etſimilitudinem noſtram. Quiacm̃
angeli deſiderãt in co pꝛoſpicere ſemꝑ. Vbicũq; in ſcripturꝭ lanctis ꝓ deo angelus ponit᷑ nõ pater.non ſpirituſſanctus.
—
—
————
———————————
—

5„ 7„ Liber pꝛimus Iſidoꝛi. naturaliter conditi. culpe quodãmodo merito cõtra naturã mali ſumuseffecti. Sicut pſciuit deus hoĩem peccatuꝝ· ita etp̃ciuitqualiter illũ per ſuã grattãreparet. quiſuo arbitrio deperire potuiſſet. Dꝛiginaliter adã eteua ſimul creatiſunt. ſpaliter vᷣo poſtea mulier de latere viri foꝛmata eſt. Pariter ergo cõditi ſtꝭ vtriq; rõnis oꝛdine: nõ paritertꝑis vnitate⸗ Uirad imaginẽdei factus eſt. mulierad imaginẽ virfoꝛma ta eſt. vñ ⁊ illilege natureſubiectaeſt. Itẽ virgpter ſemetip̃m factus eſt mulier ad adiutoꝛiũ viri creata eſt. Homo qpler
peccatũ tunc traditus eſt dyabolo. qñ audiuit: terra es etin
terrã ibis· Tũcem̃ dictũeſt dyabolo.terrã mãducabis. Qñ et pꝛopheta aitſerpẽti. puluis panis eius. Serpẽs em̃ dy bolus ẽ. puluis impijꝛ et ipſiſtcibus dyaboli. Qula pꝛaua voluntate ad imacollabimur.recte ad bñ agendũ cũ laboꝛe cõſurgimus.qð nõ ita eſſet ſi delectatio flagiciũ pꝛimoꝝ ho minũ nõꝑluaſiſſet. qbus ad bñ viuendũ ti velleſufficeretet ſine difficultate ſtatim actio obtẽperaret. Diuiſio et pugna vt ſit in bois aĩo pena peccati eſt ex pꝛimo hoie in oẽs eius filios ꝓagata.vt qui voluitcũ deo eſſe vnitus.eſſet in ſeip̃o diuiſus. et qui imꝑanti dño noluit eſſe ſubiectus fieret ſibi met ipſi rebellis atq; cõtrarius. Qnde nec ſibi poterit ſubiu gariſipꝛius deo nõfuerit ſubiugatus.ſibiq; ſeruiet nolens qͥ deo noluit volẽs. QM varieꝑ diuerſa humanũ defluxitgenꝰ dum ſe ab vna ſtabili ſemꝑq; manente diuinitatis ſoliditate ſubtraxit. Hã dũ opus quodlibet agpetit. quaſi ibi iã requiẽ mentis infigit. Sed dů ei nõ ſufficit: mutata intẽtione ad
alias atqʒ alias actiones tranſit. dũq; per diuerſa requiem
ſolidã querit nec inuenit. in laboꝛe miſer et varietate viuit et et vacuus a requie manet.qᷓ;uis eadem mutabilitas non ſit homini concreata.ſed pꝛo merito pꝛime pꝛenaricationis illi acceſſerit. iam tamen naturalis facta eſt· quia oꝛiginalitera pꝛimo homineſicut et moꝛs inomnes homines tranlijt.
De aĩa ceteriſqʒ ſenſibus.
Capitulum xij.
wius. ſone lubſtit phopt Onon iuſens Poncſta benies luaihär fcach Mut Lopu Do ius og het qn luren iunspe
uhlen
uiſct inci ubnoye wint
D

i⸗ ocmnmi anpuum Quſout mucut chpnn erlpomnn uin⸗ eenn ſ. Howpu uttene niducbtj Sapisenn . Ouupu gendüchlado cipꝛimoꝝ eleſuficnn io crpugnu eies eletin ſeißo tus frret ſi ipotetitſubi cwietnoun ſdehnxign nitntis olu aſibitün ltin dinerſt nln tvarienen uniblusmt teunuinsi quuobul
5
onimi
brs
De ſummo bono Fo. ix Itacoꝛꝑis aia. vitaaie ðs eſt. Etſicut coꝛpus moꝛ mũ eſt ſine aia.ita aĩa moꝛtua eſt ſine deo. Anima hois nõ eſt hõ · ſʒ coꝛpus qð ex humo factũ ẽ.id t
bõ eſt. Inhabitãdoãt in coꝛꝑe aĩa ex ipſa ꝑticipatõecarnis hois nomẽaccepit. ſicut apoſtolus interioꝛẽ hoĩem ðtgĩam non carnẽcõditan eſſe ad dei ymagnẽ. Waleergo a quibuſ dam credit᷑ aĩam hois eſſecoꝛpoꝛeã. que ꝑ id ad deiymagi nẽ facta eſt vtſi nõincõmutabllis vt deus eſſet.tñ incoꝛꝑea vt deus exiſteret. Sicut angeli ita et aie. Habẽt em̃ inici. finẽ vero nullũ. Ham quedã in rebus tpalia ſtʒ. quedã ꝑpe tua.quedã vᷣoſempiterna. Tpꝑalia ſj quibus in eſt oꝛtus ⁊ obitus. Perpetua qͥbus oꝛtus nõterminus. Sempiterna qbus nec oꝛtus necterminus. Animã non eſſe patrẽ diuine
ſubſtãtie vel nature.neceſſe eã pꝛius qᷓ; coꝛꝑi miſceat ſedtũc
eam creari qñ et coꝛpus creat᷑ cui admiſci videtur. Philoſo phoꝝ ſententie dicunt eſſe animã pꝛius q; naſcat᷑ in coꝛꝑe. Quod verũ eſſe nullis agꝛobat᷑ indicijs. Nam vtꝝ antea fuiſſemus.necip̃i nouimus nec quis hoĩm dicat habemus. Poneſt ergo quereudũ qð querendo magis eſt irridendũ. Bentiles et heretici de amma diſputare conant᷑.ſed qũo de illa aliqd recte ſentirepoſſunt.quiauctoꝛẽad cuius imaginẽ facta eſt non nouerũt. Et ideo multa erroꝛe digna dixerũt. WMutabilis eſt aĩa nonlocalit.ſʒtꝑaliter ſuis affectionibus. Coꝛpus ãt etloco et tꝑe mutabile.qꝛet tꝑge mutat᷑etloco va riat᷑. Qõðẽad coꝛpus mutatiolocoꝝ.hoc ẽad aĩam mutabi litas cogitationũ. Que varietas male motionis tůc mẽti in heſit. qñ ab eternoꝝ cõtemplatione pꝛimus hõ recedens in illo ſtare noluit a quo male receſſit.Et iuſta damnatione in cõſtans per reꝝ raptus varietatẽ defluxit. Multũ exſua na turaſplendoꝛẽ poſſidet aia. ſedfuſcat᷑cõmixtione carnis qua
retinet incluſa. Ex eius eĩ ꝑte vertit ad peccãdi infirmita
tealomonedicente. Eoꝛpus qð coꝛꝛumpit᷑aggrauat aĩam et depꝛimit terrena inhabitatio ſenſum multacogitantem⸗
De ſenſibus carnis C arx ¹0
6

8 lC 0 21*
nvirtute. nõſenſu coꝛꝑis. ſed ratione mẽtis excei
ſmus aialibus ceteri. ſꝛo rebus coꝛpoꝛcis vrẽdis
ſuficit ſenſus carnis.nõ pꝛoſpiritalibus capiẽdis. pꝛeter qð carnis ſenſu cõcipiuut. Sicut pꝛecellũt ſibi coꝛ⸗ poꝛei ſenſus dinerſitate locox·i ſibimet et vᷣtute ſentiẽdi pꝛecelũt. Hã pꝛeſtãtioꝛ eſt odoꝛatus ſapoꝛe ⁊ poſitione loci etſentiẽdilonginquitate.ſie auris odoꝛatu.õgius em̃ audi⸗ mus qᷓ; odoꝛamus.⁊ ſic oculi auribus.lõgius em̃ videmus qᷓ; audimus. Animus aũt et loco et merito his vniuerſis ſenſbus ſuperfertur. In arce em̃ capitis cõſtiutus qð illi coꝛꝑaliter nõ attingũt. iſte intellectualitercõtuet. Amplius erceilit oculoꝝ ſenſus ceter ſenſibus · qñ quidẽ quead alios pertinentſenſus inde dicamus · veluticũ dicimus. vide qũo fonat. vide qũo ſapit· ic et cetera · Quẽadmodũ oculus ita ctanimus cetera videt ſeſe nõ intuer. Aliarũ em̃ rerũ oꝛigi nes ·ſpecies et magnitudines perſpicit. de ſe autẽ tanta veri ignoꝛãtia inticit᷑vt in his oibus nihil cercius contemplet᷑. Momo qui mirarſiderũ altitudinẽ ⁊ maris pꝛofunditatẽ. animituiabyſſum intra ⁊mirareſipotes. Mulca cogitãtes ſine ſenſu carnis etſineimaginibus viuis aĩo tĩ cernentes intuemur memoꝛiaq; mẽtis ibieas fingẽtetenemus· Mul ta quoq; intelligimus ſenſu·q̃ lingua explere nõ poſſumus. Innoxios eſſe infantes openon eſſe innoxios cogitatione. quia motũ quẽ gerunt mente. nondũ poſſunt erplereopere. ac per hoc in illis etas eſt imbecillis. nõ animus. Zd nutũ eĩ voluntatis non dum obtẽperat illis fragilitas coꝛpoꝛis necadeo oꝑe nocere poſſunt.ſicut cogitatione mouent᷑. Ex cauſa vocabulum ſoꝛtita eſtcogitatio · Cogendo em̃ animũ reminiſci qð memoꝛie cõmendatũ eſt. dici᷑ cogitatio. Reꝝ omnium theſaurus memoꝛia eſt. Ipſa eſt em̃ cuſtos rebus inuentis ipſa cogitatis de qua ad liquidũ difficile eſt aliquẽ diſputarequta grandis eius ꝑpleritas eſt ⁊ animus ipſeeſt. Imago a enſibus coꝛꝑis remota ſue ſpeciei ſimilutudinem felinquitin memoʒiaſimilitudinẽ aũt nob ꝑimagines ſicut
tenit putrecn diuinit ſenus. hoind dis eb chtugione quqᷓ al ſaturn id dumsd leyit.ſe lchp yhurt nonere dacho xvügine Nber pa ſhede lsten ſsuce wuun Fnns luny

opochni ibuschi, putituii ecliritien ſurſnii etpolunhe ögusrni U8 ehrms o his mueſz ſtimsl e Anpi d queadis mus.vige q d oclush e r onj ur tunnwri contemple⸗ nofunditn. Macogtätes ceent enus. Pl end doſuns ios coginn nt erpleteohen ninus Ain agiitns coyo — mn cñclun iwiudi tuun pect
rimmim
De ſummo bono Fo.x
cetera.ſed ſicut gaudiũ ſineimagine reminiſcimur· Humob liuionem memoꝛamus non perſeipſam adeſt. Nſi perſeip
ſam adeſſet vtiqʒ nõ obliuiſceremur. CLõmunem hominis animaliumq; eſſe memoꝛiã nullum autẽ aĩalibus irrationa bilibus inteilectum in eſſe niſi hominitĩ pꝛedito ratione⸗ Ceteris ei in ipſa qualitate cõſiderationis ſue· ſenſus car⸗ nis non intelligentia mentis eſt.
De criſto filio dei Ca· xpi
Ilij dei ꝑfecta natiuitas nec cepit eſſe nec deſijt·ne pꝛeterita ſit ſi deſijt et ne imperfecta ſit ſiad huc fit. ſedſic eterna ſit et ꝑlecta quatenus in ea natiuitate eternitas et ꝑfectio habeat᷑. Ex vtero virginis minoꝛ dicit patre criſtus.videlicet iutta humanã aſſumptionẽ.nõ iuxta diuinitatẽ p̃us et in foꝛmaſerui ſeruus.⁊ in foꝛma ſerui nõ ſeruus. In foꝛma quippe ſerui di ſeruus.et in foꝛma ſerui hoĩm dñs. Ep̃us in foꝛma ſerui gpter cõceptionis excellẽtiã dñs eſt hoĩm.qꝛ ⁊ſiſuſcepit carnẽ nõ tñ ex carnis libidinoſa cõtagione. Wediatoꝛ deiatq; hoĩim homo xp̃ᷣus iheſus ne quaqᷓ; alter in humanitate alter in deitate eſt.ſed in vtraq; natura idem vnuseſt. Hec purus homo cõceptus eſt.nec purus homo editus eſt. nec poſtea meritum vt deus eſſet ac cepit. ſed deus verbum manente incõmutabili eſſentia que illi cũ patre et ſpiritu ſancto eſt coeterna. aſſumpſit carnem p ſalute humana in qua et impaſſibilis patiet immoꝛtalis moꝛi et eternus ante ſecula tꝑalia poſſet oſtẽdi. Mediatoꝛ dei et hoĩm hõ xpᷣus iheſus qᷓ;uis aliud ſit ex patre aliud ex virgine non tñ alius ex patre alins ex virgine.ſʒ ipſeeter nuset patre. ipſe tꝑalis ex matre.ipſeq fecit. ipſe qͥ factus eſt.ipſe de patre ſine matre.ipſe de matre ſine patre.ipſe cõ ditoꝛis templum.ipſe cõditoꝛ templi.ipſe auctoꝛ oꝑis.ipſe opus auctoꝛis manẽs vnus de vtroq; et in vtraq; natura. nec naturaꝝ copulationecõfulus.necnaturaꝝ diſtinctione geminatus · Ideo deus in hoiĩe venit. qꝛ ꝑſeip̃m ab homi uibus cognoſci non potuit. Sed vñ nohis conſuluit. inde

deſpectionẽ tulit. qꝛ in firmitatẽquã pꝛo nobis ſuſcepit.ho mo ſupbus deſperit. Ob hoc infirma et ſtulta mũdi eiegit vt foꝛtioꝛa et ſapientioꝛa ꝑ quenõ cognoſcebat᷑ cõfunderet. Sicut cibum foꝛtẽ inuaudus infans capere non p̃t. niſi a matrepꝛius editus in lactis ſuccum vertatur · vtqð in cibo non potuit vtiſuggendo potetur in lacte percurnem⸗ita et nosdum eſſemus infirmi ad cõſpiciendam verbi eternitatẽ⸗ fuctum eſt ipᷣm verbo caro vt enntriti ꝑcarnem foꝛtioꝛeſq; effecti abum ſolidum id eſt verbum domini cum patre ſem pitemum cõtemplando vt angeli ſatiemur. rima dei do naeſſe quibus nos nobisreos eſſe oſtendit qui dum iacere mus ſub reatu culpe iuſtos nos eẽ credebamus. Uenit me dicus.· patefecit vulnus.cõpoſuitſemetipſum· et de ſua moꝛ te nobis medicinam aptauit vt non eſſet oſtenſoꝛ tĩ vulne ris ſedet ſanatoꝛ. ſꝛimũ ad iſrahel venitxpᷣus ſicutet iple ait.non ſum miſſus niſi ad oues qᷓ perierũt domus iſrahel⸗ Ad populum iſrabel pꝛius venitſed ꝙ non eſſent credituri ꝓpbeta nontacuit dicens. Pꝛimus ad ſyon dicet aſſum.et Peruſalem euãgeliſtam daboet vidiet non erat neq; extitit quiſqᷓ; qui iniretcõſiliumetinterrogatus reſpõderet verbũ. Secd qui ad gentes tranſiuit:ſequitur. Ecce ſeruus meus. ſicipiam eũ.electus meus · cõplacuitſibiin illo anima mea⸗ dedi ſpiritũ meũ ſuꝑ eum.iudicum gentibus ꝓferet.q;uis oꝛdinẽ noſtreliberationis neſcieritdyabolus.ſciuit tamẽ ꝙ p ſaluatione hoim xp̃s aduenit.ſedꝙ ſua idẽ nos moꝛtere dimeret ignoꝛauit · vnde eñ occidit. Nã ſi ille x5pᷣmꝑ moꝛtẽ redimere humanũ genus ſciſſet non eum vtiqʒ ꝑemiſſet.ꝙ nouerit dyabolus pꝛo ſalute humani generis xpᷣm veniſſe euãgelij teſtimonio docet᷑. quẽ vt vidit cognoſcẽdo ꝑtimuit dicẽs qd nobis et tibi fili dei. Ceniſti añ tẽpus ꝓdere nos. Ap̃usſicut peccatum qð pena dignum eſt nõ admiſit ita pe nãpeccati nrĩ ſuſcepit. vtꝑ indebitã penã ſuã. debitã ablue⸗ retculpam noſtrã vtꝑ hoc amitteret dyabolus quos reos tenebat. dum vnũ interfecitqͥ nihil peccati admiſerat. Ideo ꝙ; quos quaſi iuſte tenuit ainiſit qꝛ iniuſte redemptoꝛem
Etluczs
hchoatn
apicts nüdeſe apiretr dicitis. guet ſcns i aumec
hobltatio
gaduen ßininfe inſen cqme ſ vobil wipm
De. 1
te 5 tijete ſhne

bſin t nt dekcnn
onheni
unhch
een
meninig
lampnin
Prinmdid quidun ter
nus. Umnt
et de ſun enſoztn us ſcutet hi
olnusitah
ſentauiun toſumer tnec; extit detet vedü eruswens⸗ oawima me perqjl scuttni dino non lethnum ſtig peniſt⸗ eis hnm noſciopin nõainuſ iidtii olsn
inn tnintw
De ſummo bono Fori
noſtroꝝ occidit. Illuſuseſtdvabolus moꝛte di quaſiauis Hã oſtenſa xpᷣs ſuecarnis moꝛtalitate quã interimendãille apetebat.abſcõdit diuinitatẽ. vt laqueũ quo eũ velut auẽ in pꝛouidã pꝛudẽti irretiret decipula. Hã ſi in noxius xp̃s nõ occideret᷑ homo dyabulo addictus ꝑ pꝛeuaricationẽ nõ abſolueret Dyabolus dũ in xpᷣo carnẽ bumanitatꝭ impetit que patebat.quaſi hamo diuinitatꝭ eius captus eſtqnilate
bat. Eſtem̃ inxpᷣo hamus diuinitas eſca autem caro.linea
genealogia. queer euãgelio recitat᷑. Tenẽs pᷣo hãc lineam. deus pater eſt. de quo dicit Apoſtolus. Caput xp̃i deus. Et lucas lineã generationis xpᷣiab imis ad ſumma cõtexẽs inchoata ioſeph et cõſummat in deũ.dñ dicit qui fuit heli. et ꝑficiẽs lineã gener dicit quifuit dei. Id circo dñs in infer nů deſtendit.vt his qui ab eo nõ penaliter detinebant᷑ viam apiret reuertẽdiad celos ſcoᷣm teſtimoniũ Eſaie pꝛophete dicẽtis. ſooſuiſtiꝓfundũ martviã vttranſirẽt liberati.Qiã quipexpᷣs in ꝓfundũ marꝭ poſuit · qñ in infernũ deſtendẽs ſanctis iter ad celos reuertẽdi mõſtrauit. Sancti extẽpoꝛe reſurrectionis xp̃iſtatim vt de coꝛꝑe cxeũt.mox ad celeſtem
habitationẽ aſcendũt.qð antiqͥs patrihus nõ dabat· Nam
—
añ aduentũ ſaluatoꝛis qᷓ;q; ſine pena ſuplicij.nõ tñ in celo ß in inferno ſcõꝝ aie tenebant᷑.ꝓquibus abſoluendis. dñs in infernũ deſtẽdit. Criſtus in celũ aſcẽdens diſceſſit quidẽ carne. ſed pñis eſt maieſtate. ᷣm illud qð ipſe ait. Ecce ego vobiſcũ ſum vſq; ad cõſumationẽ ſeculi. Sedetxpᷣs ad dex terã patris.non vt derteram coꝛpoꝛeam habeat pater.ſed
dextera patris beatitudo eſt ſicut ſiniſtra miſeria.
De Bpiritu ſcõ Caxn
Piritus ſanctus creatoꝛ eſt.ſicut pater et verbum teſtante ꝓꝓheta· Spiritus di fecit me.et ſpiracu
lũ oipotentis viuificauit me. Spũs ſanctus pris
et filij eſt et inde vnũ ſt pater et filius.qꝛnihil hz pater qð nõ hʒ filius. NHon eĩ res vna et duoꝝ cõſubſtantialis pote rit ſimul ab eis ꝓcedereet ſimul ineẽ niſi vnũ fuerit a qͥbus

pꝛocedit. Spiritus ſancti pignus accepiteccleſia. vtꝑ eñ in yno coꝛꝑe vnñũ ſierẽt credentes. per quẽ pater et filius vnũ eſſentialiter ſint. ipſo ſaluatoꝛe ad patrẽ dicẽte. t ſintvnũ. ſicut et nos vnů ſumus. pᷣus nõ t̃ a patre ſed etiã a ſpiri⸗ tuſancto ſe miſſum teſtat · dicẽte pꝛopheta. Acceditead me et audite. Nõ a pꝛincipio in abſcõdito locutus lum vobis. extpe añqᷓ;tieret ibi erã. et nũc dñs miſit me et iritus eius⸗ Spũs ſanctus ꝓ eo ꝙ cõſolatoꝛ ſit paditus nũcupat᷑ Rã ſatine paciſis cõlolatio ðꝛ. Et reuera dum dona ſacramen toꝝ diſtribuit conſolationẽ amme pꝛebet. Eredoequidẽq magnã leticiã ſentit qui aliqͥd reuelante ſpũ dicit. Dohũ ſci ſpũs in mẽbꝛis eccleſie ſigillatim diuidit᷑et in ſingulis ſingu la dona tribuunt᷑. Epᷣus aũt oẽm plenitudinẽ grãꝝ habuit.
dequo ita legit. ſlenus grãet veritate. Inxpᷣo ergo oĩs ple
nitudo grãꝝ eſt nã ſingulis electis ſingula dona tribuunt᷑⸗ In ſpů ſcõ oĩs grã donoꝝ cõſiſtit. Ipſe eiñ ꝓut vult grãꝝ donalargit᷑. alijs dans ſermoneſapiẽtie.alijs ſcie. alijs fidẽ. atq; ita vnicuiqʒ virtute ſpũs ſci diuiſio grãꝝ tnbiet in oĩ bus idẽ vnus habet᷑. Ipſe em̃ etiã ineffabilia docet qᷓ ꝓferre pumanus mo non p̃t. Ante aduentũ dĩ tantũ ꝓpheteet
pauciex oĩ populo uſti donũ ſancti ſpũs merebant᷑. Poſt
aduentũ aũt diñ ſpũs ſanctus cunctis eſt credẽtibus diſtri butus.iuxta qð per ꝓphetam dñs loquit᷑ dicens. Eterit in nouiſſimis diebus effundã de ſpũ meo ſuꝑ oẽm carnem.et ꝓpbetabũt filij veſtri et filie veſtre. Lunctis em̃ nunc genti bus grã ſancti ſpũs tradita eſt.neq; in paucis aut in populo
iſrahel. ſed in oĩ credentiũ multitudine ſpũs ſcĩ grã manet⸗
Aliqñ non dignis et repꝛobis dona ſancti ſpũs cõferunt. ſicut ſaulo dataẽ ꝓphetiaet balaã. Qñ et multi in tine dictu ri ſt. dñe virtutes in tuo noĩe fecimus.quibus dicturus eſt vñs. Heſcio vos vñ eſti. Ep̃i aduentũ non tm̃ plebis iudee ſancti ꝓphetantes expectauerũt.ſʒ fuiſſe etiã in nationibus pleroſqʒ ſanctos viros ꝓphetie donũ habẽtes quibus per ſpiritũ ſanctũ xpᷣus reuelabat᷑ eta quibus eius expectabat aduentus.ſicut iob ſicut balaã quixpᷣivtiq; pꝛecaueruntad
dehcint gua int jnlien
me
usqh nisetlenſ glen ſupnni ets.S
wrizl
tmohen ſnguliſe nuuiu Nwinb inunyt chpure nuer tydeobſo hi
nih

chie
wai rſeciuh Acrinin us unwhi cchinuin s nüayei donuſone cochiiy diat donii ninguloing egriy habun
poergocießt
ono mbuunt. purmtgi cicaljs ha
nbuetioi
ocetq̃pſre ü Pet
at. Hoſt
usdiſn gsEtert oin cmen s em̃ munc gu sautinpohl s ſiginn uſiscim nultiin tiroi bugdmt m̃ p u iinnbs etes qlu pü es nu zpe
in cõſilio deierat vt fieret· et iã tunc a ſanctis ꝓphetis occul
tep ſpiritũ ſanctũpꝛedicabat᷑ aduentus xp̃iſicut dicit ꝓꝓhe
ta. Lũ apꝛopinquauerint anni cognoſceris dum aduene rit tempus oſtenderis. Hũc vero reuelatũ ptʒ ꝙ tũc carnali bus latebat. ſpiritualibus vero notũ erat. nondum tamen manifeſte dicebat᷑eo ꝙtempus oſtenſionis non eſſet.
De Lege · Capitulũ rviij
Ja per quã itur ad xpᷓm lex eſt ꝑ quam vadunt iti ad deũꝛ et vt eſt intelligunt eam. Sanctaꝝ ſcripturaꝝ altitudo quaſi mõtes paſcue ſunt.ad quos dum quiſqʒ iuſtoꝝ conſcendit ſe paſcue in deficientis refectionẽ inueniſſecõgaudet. Inſcripturis ſcis quaſi in montibus excelſis.et viri perfecti habent ſublimia intelligentie. quibus greſſus cõteniplationis quaſ ceruieri gant.et ſimplices qᷓſi ꝑua aialia inueniũt modicos intelleco tus · ad quos humiles ipſi refugiant. Scriptura ſacra infit mis et ſenſu ꝑuulis pᷣm hiſtoꝛiã humilis videt in ᷣbis.cum excellentioꝛibus aũt viris altius incedit. dum eis ſua miſte ria pandit. ac per hoc vtriſqʒ manet cõmunis et ꝑuulis etg fectis. Scriptura ſacra pꝛo vniuſcuiuſqʒ lectoꝛis intelligen tia variat.ſicut mãna que populo veteri pꝛo ſinguloꝝ delec tatione varium dabat ſapoꝛem. Juxta ſenſuũ capacitatem ſingulis ſermo dommicus cõgruit. Et ſingulis dumſit pꝛo vuiuſcuiuſqʒ intellectum diuerſus inſetamẽ ꝑmanet vnus. Ideo in libꝛis ſanctis quedam obſcura. quedam apta repe riuntur. vt intelloctus lectoꝛis etſtudium augeatur. Namſi cuncta parerent.ſtatim intellecta vileſcerent. Rurſus ſicunc ta cauſa exiſterent.confeſtim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obſcuris deſperatio fiat.ea que manifeſta ſuntſciãt. et ne de inteilectis faſtidiũ exiſtat. ea que clauſaſt deſideriũ excitãt. Hãpleraq; quãto magis latẽt tãto magis deſideriũ
Pꝛebẽt. Inſcripturis ſcis ſepe ea q̃ futura ſt quaſi facta nar
De ſummo bono Fo. rij
nentũ. Lonuerſio gentiũ veteri populo latebat. ſed tamen

.. Liber pꝛimus Iſidoꝛi rant.ſicut eſtillud. Dederuntineſcã meam fel·et potauerũt meaceto. Sʒ curfuturaquaſipꝛeterita ſcribunt᷑niſiq:que dhuc facieda ſii in oꝑe. iã facta ſtʒ in diuina pꝛedeſtinatiõe. obis igit᷑tgaliter accidũt. que a cõditoꝛe oim ſine tꝑepui dent᷑. Pꝛopterea ꝓpheta reꝝ futuraꝝ geſta pᷣterita pñtibus miſcet rebus. vt itacredant᷑ ila futura· quẽadmodũ iſtacer nuntur eſſe cõpleta. Moꝛe eĩ ſuo ꝑpũtia de futurꝭ loquit᷑⸗ ſicut inpſonaiprtin deecdcſia. etſicut in xſonarffſaimdebe reticis. ꝛo factis diuinis plerũq; et dicta ponuut᷑.idcirco qꝛnõ̃opatõe manuũ ðs ſʒ dicẽdi imperio opatur. ſicut ſcrip tůeſt. Pixit et facta ſt. mandauit et crealò ſt. M inſcriptu ris ſacris vna bis repetiẽ ſententia ꝛaut cõfirmationis cauſa eſt. aut miſterij ſicutlex et grã.ſicut in iciũ et ꝑfectio.ſiẽbonũ et melius. Lex diuina ĩ tribus diſtinguit᷑ꝑtibus · i in hiſto ria. in pꝛeceptis et in ꝓhetis. Hiſtoꝛla eſt in his qᷓ geſta ſti⸗
pᷣcepta in his q̃ iuſſa itʒ · ꝓhetia in his que futura ꝓnuncia ta ſi. Lex diuina tripiici ſentienda eſt mõ · Pꝛimo vt hiſto rice.ſcðo vt tropoloicetertio vt miſtice intelligat᷑. Hiſtoꝛice nãq; iuxta litterã tropologiceiurta moꝛalẽſententiã.miſtice iuxta ſpiritalẽ intelligentiã. Ergo ſic hiſtoꝛice opoꝛtet fidẽ tenere vt eã et moꝛalit debeamus interpꝛetari etſ piritaliter intelligere. Tria et ſeptem · decẽpꝛecepta ſtʒ.ſʒ tria ad amoꝛè dei ꝑtinẽt.ſeptẽ ad hoĩes · Illatria que ad amoꝛẽ deiꝑtinẽt. in vna tabula ſcripta fuerũt.reliqua ſeptẽ in ſcðᷣa. In pꝛima tabula triũ mandatoꝝ. hoc pꝛimũeſt. Diliges dñm deum tu. In ſcha. onoꝛa prẽm tuũ et matrẽ Minc eſt qð etſal nato ſcribe interroganti qð pꝛeceptũ eſt pꝛimũ in legeait · Audi irahel dñs deus tuus vnus eſt hoc pꝛimũ eſt. Se cundum vᷣoſimile eſthuic. Diliges ꝓximũtuũ ſicut teip̃m. Unum nãq; pꝛeceptum de pꝛima tabula dixit quodad dei ptinet amoꝛem · alterũ vero dealia tabula. qð ad hominis ꝑtinet dilectionem.
De ecdeſia et hereſibus.
Capitulum xvij.
6 nsciii ſeaw⸗ Unb nili S nol gulu nüoſpol gcei pac wect„hU bacicedo fidevidc in idee ũc uru diſenſo pe vãnſi ndicwun elite A wbls ſi ſtiaic vni. E taetoin niun de djs dianj ſuẽnqre eypal gtion
ulgir ne Hrcſe küthg ſuhw
wrich

2)„ ichb nfüchn
bunnge
apricui eoinſutp pluinyitn Anoiilhn deinut onacfinnie opalutch Ahhn imanonicn tpfecroſcheni rbhs,iin blh nhis qgehlh fuunpnnc Pꝛimo vrhilo go hiite nen miſice c opou ietipiriin Gwaadanol wodeipni uſcrn liges dün
tpinüihlge
hoc pini ch.
mönlun kdiriuun dh. guhni
eſb
De ſummo bono Fo · xiij Emina eſt ecdeſie pulchritudo. vna quã hic bene vluẽdo cõ̃lequi᷑. altera perquã illicer retributione gloꝛificabit· Eccleſie ꝓterxpᷣm gemine tribnlatio
nes exiſtũt. id eſt ſiuequas a pagams ꝑtulit in martiribus.
ſiue quas ab hereticis perfertin diuerſis cõcertationibus⸗
Vtraſc; aũt per gratiã deiexuperat.partim ferẽdo.partim
reſiſtẽdo. Scã eccieſia catholicaſic male viuẽtes in ſe patiẽ
ter tolerat. ita male credẽtes a ſerepellit. Scũ eccleſia cõtra gentiliũ atq; hereticoꝝ ꝑtinaciã ſummope ſapientiã etpaci entiã oꝑponere ſtudet.ſʒexercet᷑eius ſapiẽtia cũtentat᷑ᷣbis.
exercet᷑ paciẽtia cũ tentat᷑gladijs. Nunc em̃ ꝑſecutionibus awetit᷑ nũc falſis aſſertionibus laceſſi᷑. Cauſa pꝛauitatis beretice doctrinis eſt ꝓpagata eccleſia.nã antea ſimplicitiũ fide videbat. Hereticoꝝ igit occaſione ꝓpagatiſt doctoꝛes
in fide.etꝑ acumina herelum eccleſie magiſtricreuerũt. Nã tũc darius manifeſtat᷑ vitatis aſſertio qñ patuerit quelibet diſſenſio. Scã eccleſia ideo ðᷣꝛ catholica. ꝓco ꝙ vniuerſalit per oẽmſit mundũ diffuſa. Nã hereticoꝝ eccleſe inptibus mũdicoartant᷑. hec vᷣo in toto oꝛbediffuſaexpandit᷑ Paulo atteſtãte Apoſtolo: Bratias inquitago deo meo p oibus vobis qꝛ fides vrã aununciat᷑ in vniuerſo mũdo. Mereſes aũt in aliquo angulo mundi.aut in vna ꝓuincia inueniunt᷑ verſari. Eccleſia Fᷣo catholica ſicutꝑ totũ mundũ ertendit᷑. ita et oĩm gentiliũ ſocietate cõſtruitur. Quiſti heretici niſi relicta deieccleſia pꝛiuatas elegerũt ſocietates: De quibus dñs dicit: Duo malatecit populus meus.me derelinquerũt
ontẽaque viue. etfoderũt ſibiciſternas diſſipatas que cõti
nerenõ valent aquas. Cauſa hereſis ob quam rem fit Ad etercitationẽ fidei. Qis vᷣo ꝑquãfit.obſcuritas eſt diuinaꝝ ſcripturaꝝ in qua caligãtes heretici aliud qᷓ; ſe res habeat intelligũt. neceſſe pñt. qꝛ id ipm qð exiſtůthereſes iʒ nõ ſti. Maleẽſentiẽdo eſſe iam deſierũt. ad nihilũ eĩ tendunt. Veretici ingẽtiſtudio mẽdacia ſua diſcunt.et laboꝛe vebe mẽtine in ynitatẽ eccleſie veniant decertant. de quibus per Pꝛophetã cõgrue ðꝛ: Docuerũt linguã ſuã loqui mẽdaciũ et vt inique agerẽt laboꝛauerũt. Dũñ vlciſſim heretici—

Viber pꝛimus Iſidoꝛi.
ſe lacerant qñ alterutꝝ ſe in ꝓpꝛias ſectas inducunt.ſi tñin inuicẽ ſeſe colligũt vt contra eccleſiã pari erroꝛis ſpiritu de certent· Et qui ab inuicẽ ſunt dunſi. in aduerſitate eccleſie fimul eriſtunt vniti: eiſq; quiꝓ eo ꝙ t̃ valeant hereſes vi dent habere veritatẽ: hoc reſpondendũ eſt. Nõ ideo ſaluti pꝛeponẽdi ſtʒ moꝛbi.qꝛ plerũq; ita generaliter mundũ occu pant vt paruum ſaluti locum relinquant.
„
De hereticis. Capitulũ xx.
On poſſehereticos habere vemã niſi per ecdeſiam
catholicã.ſiẽ ⁊ amici Job nõꝑ ſeplacare deũ potue
rũt.niſi ꝓeis Job ſacrificiũ obtuliſſet. D pera bona que heretici faciũt et iuſticia eoꝝ.nihil eis ꝓdeſt.teſtãte dño ꝑ Jeremiã. Quia meioblitus es · ecce ego annũciabo iuſtici am̃ tuã. et opa tua nõ ꝓderunt tibi. Hereticiqᷓ;uis legẽ et ꝓ phetas ad impleant. ex eo tñꝙ catholici non ſtꝭ. nõ eſt deus in eoꝝ cõuentibus.ipſo dño teſtãte: Si ſteterint Moyſes et Samuel coꝛã me. non eſt aĩa mea ad populum iſtũ. eice eos a facie meaet egrediant᷑. ſer moyſen quigeet ſamuel legẽaccipeet pꝛophetas. quos qᷓ;uis heretici opereimplere cõtendant. ꝓpter erroꝛis tñ impletatẽ a vultu dei pꝛoiciunt᷑ et a iuſtoꝝ cõuentibus ſepꝑantur paganus et hereticus.ile quia nunq; fuit cũ dei populo.iſte qꝛreceſſit a dei populo- vterqʒ recedentes axp̃oad dyaboliꝑtinent coꝛpus. QDuab idolatria ad iudaiſmũ vel hereſim trãſeunt. iuxta Pꝛophetã De malo ad malũ egreſſi ſt etdñm nõcognouerũt.qꝛ de in tidelitatis erroꝛe in erroꝛẽ aliũ tranſierũt. Cuius doctrinã quiſq; ſequit᷑. huius et filius nuncupat᷑. ſicut et ꝑ Pꝛophetã Amoꝛreũ prẽm et Ceheam matrẽ eẽ iſrahel dñs ðᷣt. nõ vti
q; naſcẽdo ſʒ imitãdo. Sicet in melioꝛẽ prẽm filij dei nũcu
pantur quipꝛecepta deicuſtodiũt. Qñ et nos nõ natura.ſʒ optione clamamus deo dicẽtes: ſor nr̃ qui es in celis. Hõ ſolũ tm̃ natiuitate ſʒ etiã imitatõe filios poſſe alicuius voca ri. Nã iudeiᷣm carnẽ filij Abꝛahe. ᷣm vᷣo cõuerſationẽ filij dyaboli nũcupant. ac per hoc illiſt ſemen Abꝛahe qͥ eins imitantur fidẽ.non qui eꝝ eius generatiſtj carne. De erroꝛe
vwibn veꝛb ſtApoc
ʒw Mn
† n
ul zi pnanſ nſado enegẽte tmide nnolun nuntn enie diigetes isin a ſütmunẽ inspi ßoꝛun tahue ſtleqh ycheno iucnel ſushm ſohiad
ſu vun
np

itz.
ei ſu inttit n nnein ück ſunit almnnian n
„
1* itün., inlheuiun tperin uiſe tetn s pdeſttelird vmächbolt raustgie wonnöectdes ſerenm Moſ opuum iche quipeer imuc icioperemplere depocui sadereicusil adeipol cncnyus wiunn puh cogouerũtq m. CUius do ictaypwi inuhedji prinſtu ittnsimn⸗ nichetc oopoſulus e n iri ſin zhl
nandi
De ſummo bono Fo · xiiij auctoꝛis trahitura quibuſdam et nomen etculpa.vt ipſius vocabulo cenſeat᷑ cuius erroꝛẽ et ſcquit᷑ſicut eccleſie ꝑgami in Apocalipſi dicit. Mabes tenentes doctrinã Balaam et Jezabel. Doctrinã igit Balaã dicit᷑ habere. qpter imitatio
nem non ꝓpter pꝛeſentiam coꝛpoꝛalem.
„ ℳ De gẽtilibus Philoſophis. MCapitulum xxi. Blloſophi gentiũ non ſicut opoꝛtet deñ querentes in angelos inciderunt pꝛcuaricatoꝛes: factuſqʒ eſt illis mediatoꝛ dyabolus ad moꝛtẽ.ſicut nobis xpᷣs ad vitã. Multũ mũdi philoſophi pꝛedicantin dimẽſione tpmcurſuq; ſideꝝ acdiſcuſſione elementoꝝ.ettñ hoc non niſi a deo habuerunt. Qolando em̃ ſuꝑbe vt aues aerem.et emergẽtes in ꝓfundũ vt piſces mare.et vt pecoꝛa gradiẽtes terrã deſcripſerũt.verũtamẽ tota mẽte auctoꝛẽ eoꝝ intellige re noluerunt. Quare non pñt aialia bꝛuta interrogareſquia neſciunt ratiocinari. Ideo nõ diſſimiles gẽtiles hoĩes giali bus extiterunt. qui talia non conſiderantes et ipſa amplius diligentes vſq; ad coꝝ cultũ euanuerũt. Niaxpᷣus eſt. Si quis in ea non graditur.non eſtqũo veniat ad deum. ſohi aũt mundi vtiq; deũ cognouerũt.ſ qꝛ diſplicuit illis humi litas xpᷣiin inuio tranſierũt etnõ in via. Ideoq; euaneſcẽtes gloꝛiam dei in mendacium mutauerũt.et rectitudinem vie relinquentes in anfractus inciderũterroꝝ. Pꝛimũ vnicuiq; eſt ſcire qͥd apperat. Secundum vero eſt vt id quod apetit appꝛehendat. Imperfecta quipe ſapientia eſt quo tendas ſcire.et neſcire iter per quod expediat ire. Quidem pꝛodeſt ſi quis famis tempoꝛe vbertatis regionem videat.et viam perquã ad illam pergat ignoꝛat? Ecce patriam quiſq; que rit. ſed viam perdidit.errando graditur.non pꝛoficiendoꝛ quantoq; plus ambulat tanto magis ab eo quodquerit e longatur. Qui viam regiam hoc eſixÿpᷣm deſerit.et ſi videat
Veritatem a longe videt. quia niſiper viam nõeſt quomodo
ad eam ꝓinquet. M ſigradiens per deſertũ leonẽ incurre rtſemetipm redarguat dů in dyaboli faucibue.
4
1

Liber pꝛimus Iſidoꝛi. De differentia teſtamento
„
rum · ¶ Lapitulum xxij⸗ 3 Uidã ideo nõ recipiũt vetus teſtamentũ pꝛo eo ꝙ aliud in tꝑepꝛiſco alud agat᷑in nouo: Nõintelligẽ tes ꝙ deus qͥd cuiq; cõgruerittꝑiin cognita quadã
diſtributione cõceſſerit.ſicut in lege imperat nuptias. in euã
gelio virginitatẽcõmendat. in lege oculũ ꝓoculo auferre. in enangelio alterã pꝛebere ꝑcutienti maxiliã. Sed ila ꝓtpꝑe fragilipopulo.iſta vo ꝑfecto.ytraq; tñ ꝓ tꝑe ſua queq; cõue mẽtia comodãs. Et ti pꝛo iſta mutatione nõeſt credẽdus ðs mutabilis.ſʒ pocius inde admirabilis pꝛedicãdus eſt. qꝛ manens incõmutabilis qͥd cuiqʒ vt diximus tꝑicõmodum fuit. magna cũ diſtributione cõceſſit. Sub veteriteſtamẽto minoꝛ culpe crãt peccata. qꝛ in eo nõ ipſa veritas · ſʒ vmbꝛa veritatis ad erat. Nã in teſtamẽto nouo pᷣceptis altioꝛibus veritate manifeſta facta quedã que in illo ꝑplo vmbꝛe verita tis deſeruierãt.deſerẽda nobis becinn3 llic em̃ foꝛnica tio et retributio iniurie ꝑmiſſa ſtiꝛnec nocebãt. In teſtamen toãt nono graui animaduerſione damnantur ſiadmittant᷑.
e ſymbolo et Oꝛatione· Capitulum xxiij. Idei ſymbolũ et dm̃ca oꝛatio ꝓ tota lege ꝑuulis ec cleſiead celoꝝ regna ſufficit capeſſenda. Oĩs em̃ la titudo ſcripturaꝝ in eadẽoꝛatione dĩca ⁊ ſymboli bꝛeuitateꝰcludit᷑. Qñ et ꝓpheta Eſaias ðᷣt Abbꝛeuiationẽ audiui a dño deo exercituũ ſuꝑ vniuerſam terrã. Attẽditeet
audiue eloquũ meum. Sʒ hec abbꝛeuiatio. aut illud intelli gitur quod dñs dicit oẽm legemet ꝓphetas in duobus pꝛe ceptis dilectionis dei et ꝓximi pendere· aut ꝓꝙter ipſam oꝛa tionem dĩcam vel ſymboli bꝛeuitatem in quibus vt pꝛedic tum eſt oẽm ſcripturaꝝ coartari cernimus latitudinem ·
De baptiſmoet Cõmunio
te. ¶ Capitulum xxuj.
umin ucl ninsſ puul p Habent lat ſupi wü viw ſwent neurf 5diin uis i ſeoleſ dayri nnnſ n digyi deſrun ſbaud u vidur. ſher n oſol tite
N

ſtnn
teſtmeninn
nuſine wertnnsmi puiumi ali. Suuhn
p peſneui
ohe neteuiin lispriciuc mustichmin ubwetentehni verins hynt ÿceptsaltonhs
h ynbe m cẽ in
bi Jnteſtamen
nturſadmit⸗
M
pwnegni peſend Ocl nonedjunſn asöt Abbln nun mi ni gutoaulin nm 4. heni
minsi
Apoſtolus: Pꝛobet inquit ſei
De ſummo bono Foxv
Dlam ecceſiam catholicã habere baptiſmũ ad ſalu
tem Eacharias ꝓpheta reſtatur. In die inquit illa
2 erit fons patens domus Dauid ethabitãtibus in hernſalem inablutionẽ peccatoꝛis et menſtruate. Domus
quippe Dauid et ihrim xpᷣteccleſia eſt. in qua manat fons in
ablutionẽ peccatoꝝ · Heretici aũt id ſolũ imaginaria oſtẽta tione faciũt. ideoq; illis baptiſmus nõad remiſſionẽ pctõꝝ⸗ ſed ad ſuplicij teſtimoniũ datur. pꝛo ſolo reatu oꝛiginali
luunt in in ferno nuper nati infantuli penas ſirenouatiper lauacrũ nõ fuerint. ꝛoinde qua cauſa nuꝑ natus damnat᷑
infansſi nõ regenerat᷑: qꝛ oꝛiginis noxietate perimit. Cur ꝑuuli peccato oꝛiginali carẽtes ꝑbaptiſmũ et nec dñ ꝓpꝛiũ habentes delictũ a beſtijs peniſq; ceteris laniant᷑. ec igit᷑ cauſa eſt. Baptimũ em̃ a pena eterna non a pꝛeſentis vite ſuplicio liberat. Q ſi a pena pñti hoĩes liberarentꝑ baptii mũ ip̃m putarent baptiſmi pꝛemiũ.nõ illud eternũ. Ergo ſoluto reatu peccati manet tñ quedã tꝑalis pena. vt illa vita feruentius requirat᷑ que erit a penis oibus aliena. Hullus negatfideliũ etiã poſtbaptimũ quo peccata delent̃ quotidie 5 diu in iſto ſeculo ſumus ad deũ nos debere cõuerti. Oð ᷓᷓuis ſine intermiſſione ſit quotidie agendũ.non nunqᷓ; tñ feciſſe ſufficiet. Qui in maternis vteris ſti.ideo cum matre baptiſare nõ pfit. quia qui natus ad huc ᷣm adam nõ eſt. renaſcim criſtũ non pᷣt. Neq; eĩ dici regeneratio in eo po terit quẽ generatio non pꝛeceſſit. Qui intra eccleſiam nõ ex dignitateeccleſie vuũt, ſed fidẽ quã verbo tenent operibus
deſtruunt. de ipſis legitur: Multiplici ſtᷣſuper numerũ.vt ſubaudias in regno pꝛedeſtinatoꝝ. Qui ſcelerate viuunt in
eccleſia et cõmunicare nõ deſinũt. putãtes ſe talicõmunione mũdari.diſcãt nihil ad emũdationẽ ſibi ꝓficere. dicẽte Pꝛo
pheta Quid eſt ꝙ dilectus meus in domo mea fecit ſcelera
multa Hunqͥt carnes ſancte auferẽt a te malicias tuas?Et
„
— pſum bomot ſic de pane ilo edat et de calice bibat..

Liber pꝛimus Iſidoꝛi. Eptem eſſe inter cetera regulas locutionũſanctaꝝ ſcripturaꝝ quidã ſapiẽtes dixerũt. Pꝛima regula
eſt de dño et eius coꝛꝑe que de vno autad vnũloq́
tur atq; in vna pſona.mõ caput mõ coꝛpus oſtendit· icnt. Eſaias ait: Induit me veſtimẽto ſalutari quaſi ſponſum
decoꝛatũ coꝛona.et quaſi ſonſam oꝛnatã monilibus ſuis. In vna eij ꝑſona duplici vocabulo nominata.et caput.i.
põſum et ecdeſiã.i.ſpõſam manifeſtauit. Pꝛoinde notandũ
in ſcripturis. qñ ſpetialiter caput deſcribitur: qñet caput et coꝛpus.aut qñ ex vtroq; trãſeat ad vtrũq;.aut ab altero ad
alteꝝ.ſicq; qͥd capiti qͥd coꝛꝑicõueniat pꝛudẽs lectoꝛ inteili
gat. Secunda regula eſt de dĩ coꝛpoꝛe vero et permixto. Ham vident᷑ quedã vni cõuenireꝑſone. qð m̃ nõeſt vnius. vt eſt illud. Puer meus es tu iſrahel.ecce deleui vt nubẽ ini
quitates tuas.et ſicut nebulã peccata tua.cõuertere ad me et
redimãte. hocad vnũ noncõgruit. Nãaltera ꝑs eſt cuipctã deleuit cui dicit: puer meus es tu.et altera cui dicit: Con uertere ad meet redimã te. Qui ſicõnertantur eoꝝ peccata
delent᷑. er hãc em regulã ſic ad oẽs loquiſcriptura.vt bo niredarguant᷑ cũ maliset mali laudent᷑ cũ bonis. Sedqͥd ad quẽ ꝑtineat · qui pꝛudẽterlegerit diſcet. Tertia regula eſt
delittera etſpiritu.i.de legeet gratia.lege.ꝑ quã pᷣcepta faci
enda admonemur.gratiaꝑ quã vt oꝑemur iuuamur.vel ꝙ lex nõ tĩ hiſtoꝛice.ſed etiã ſpiritaliter ſentienda ſit. Hamq;
et hiſtoꝛice opoꝛtet fidẽ tenere et ſpiritaliter legẽ intelligere. Quartaregula eſt de ſpecieetgenere. per quãps pꝛo toto.et totũ pꝛo ꝑte accipit᷑· veluti ſi vni populo velciuitati loqua᷑
deus.⁊ tñ intelligatomnẽ cõtingere mundũ. Nãlicet aduer
ſus vnã ciuitatẽ Baboloniã per Eſaiam pꝛophetam dis
cõminet᷑. tñ dum cõtra eccleſiã loquit᷑trãſit ad genus de ſpẽ. etcõuertit contra totũ mundũ ſermonẽ. Certe ſi nõ diceret aduerſus vniuerſum oꝛbẽnon adheret intra generaliterꝛet diſpdam oẽm terrã.et viſitabo ſuꝑ oꝛbis mala.etcetera que ſequunt᷑ ad internitionẽ mundiꝑtinentia. Qndeet adiecit: Moceſt conſiluum qð cogitauiſuper omnem terrã.etheceſt manus eius extenſa ſuper omnes gentes. Item poſtqᷓ; ſub
N ſn bi 2 gnnn
jn n
ienb aupsmi m̃ceſcy ucuert i ſullu hu ineß minane genos ſennbmn buofgun unwelli nurt on chis imi Sedon qMnohl Dup diu⸗ qu
tiien i ilost gboce utomn uche kun duhe

loch ieſu Vno uinit pus oſitie Inqulhon tänonbwit niucau Ponmnii ungjecnt Atabwe nucs lecoin eno epamin ö ſnõctmu delcyim yuhẽi cõuertereadmeu n pscſt aipi ldit⸗Con ur xꝝ pecun erurwbo onis. Sedd ena ngac üdiu Mwr Menäaſ. Hun
creg incih
einsno lowcutuiun un pupen nitugnur onẽ. Len.
wommni
De ſummo bono Fo. xpi
pſona babilonie arguit vniuerſum mundũ rurſus ad ean dem quali degeneread ſpẽm reuertit᷑.dicẽs que eidem ciui tati ſpecialiter cõtigerunt: Ecce ego ſuſcitabo ſuꝑ eos me dos. Nã regnãte Balchazar a medis eſt obtẽta babilonia. Sicet in onus egipti erꝑſona eiuſdem totũ vult intellige gere mundũ.dicendo: Et cõcurrere faciam egipcios aduer ſus egipcios. regnũ aduerſus regnũ.cumegiptus nõ multa regna.ſʒ vnum habuiſſe deſcribitur regnũ. Quinta regula eſt de tpibus.per quã aut ꝑs maioꝛ tꝑis ꝑ partem minoꝛẽ aut ꝑs minoꝛ tꝑis ꝑ ꝑtem maioꝛẽ inducit᷑ ñcuteſt detriduo dĩce ſepulture. dum nectribus plenis diebus ac noctibus lacuerit in ſepulcroſʒ tamẽ a ꝑtetotum triduũ accipit᷑. Vel ſicut illud ꝙ quadꝛingentis annis pꝛedixerat vᷣs filios ira hel inegipto ſeruituros.et ſic inde egreſſuros. qui tamẽdo minante Joſeph egipto dñati ſti.nec ſtatim poſt quadꝛin gentos annos egreſſi ſti vt fuerat repꝛomiſſum ß quadꝛin gentis triginta pactis abegipto receſerũt. Eſt etula de tꝑi bus figura perquã quedã q̃ futura ſtquaſi iam geſta narrã tur. vt ẽillud: Fodeft manus meas et pedes meos.dinume rauerũt omnia oſſa mea.et diuiſerunt ſibi veſtimenta mea. et his ſimilia.in quibus futuratãqᷓ; ſiiã facta ſint ita dicunt᷑. Sed cur queadhucfacienda erant iã facta narrant᷑ Quia que nobls adhuc futura ſt apud dei eternitatẽ iamfacta ſti. Qua ꝓpter qñaliqnid faciendum eſſe ꝓnunciaturtᷣm nos dici· quãdo veroque futura ſtʒ iam facta dicuntur ßᷣm dei etemitatẽ qccipienda ſti. apud quẽ iam omnia facta ſii que futurg ſti. Serta regula eit de recapitulatione. Recapitula tio em̃ eſt dum ſcriptura redit ad illud cuius narratio iam trãſierat.ſicut cũ filios filioꝝ Noe ſcriptura cõmemoꝛaſſet. dixit illos fuiſſe in linguis et gentibus ſuis.et tamẽ poſtea quaſi hoc etiam in hoc oꝛdine tempoꝛũ requiritur: Et erat inquit omnis terra labium vnũ.et vox vna omnibus erat. Quomodo ergo Em ſuas gentes et ᷣm ſuas linguas erãt. ſi vna lingua erat omnibus niſi qꝛad illud qð iam trãſierat recapitulandoeſt reuerſa narratio. Septima regulaeſt de draboloeteius coꝛpe. qꝛ ſepe dicunt ipſius alieque„

Liber pꝛimus Iſidoꝛi⸗ magis cõueniuntcoꝛpoꝛi.ſepe vero eius vident᷑ dicta mem bꝛoꝝet nõ niſicapiti cõgruunt. Ex noie quipe coꝛpis intel ligit caput. vt eſt ilud in euãgelio de ʒizanijð tritico admix us. dicente dño: Inimicus homo hoc fecit· hoĩem ip̃m dya polum vocans ·et ex noĩecoꝛꝑis caput deſignans. Item ex noie capitisſignificatcoꝛpus ſicut in euãgeciio dicii: Duode cim vos elegi.ſʒ vnus ex vobis dyabolus eſt. iudã vtiq; in dicans. qꝛ dyaboli coꝛpus fuit. Apoſtata quipe angelus oim caputẽ iniquoꝝ.et huius capitꝭ co?pus ſtoẽs iniqui. ſicq; cũ membꝛis ſuis vnitus eſt. vt ſepe quod coꝛpoꝛi eius dicitur ad eum pocius referatur. rurſum quod illi ad mem bꝛa iterum ipſius deriuetur.
De martirio. Capi rTni- Ei ſeruus aduerſitate vlla non frangitur.ſed ꝓ veritatis defenſione vltro ſecertamini offert nec vnq pꝛo veritate diffidit · Sepe ex diſcipulis
ad martyrium eliguntur.quiſuos doctoꝛes ad coꝛonam pꝛecedunt. etqui ſunt oꝛdine poſtremi fiunt non nunq; in certamine pꝛimi. Cir ſanctus vltro ſe in agone ꝑ certamine debet offerre iuſticie. ſed tamen ſi agonis fructũ videt vberrimũ non debet declinare laboꝛis periculũ. Q ſi maioꝛ eſt laboꝛ qᷓ; aĩaꝝ lucrꝝ dedinãdus eſt laboꝛ. quẽmi nimũ comitatur augmentũ. Qtrumq; em̃ fecit Apoſtolus qui et periculis ſe vltro dedit vbi maximũ aiaꝝ lucꝝ videt et ſapiẽter ſe ꝑiculo abſtulit in quo pocioꝛẽ laboꝛẽ qᷓ; lucrũ eẽ pꝛoſperit. litroſe Paulus apud Epheſum piculis ob tulit. qꝛ pocius ꝑiculo lucꝝ vidit· Damaſciaũtideo a ꝑiculo ſubtraxit ſemetipᷣmqꝛ nullũ ꝑiculi ipſius arbitratus ẽ frue⸗ tũ. Diſceqũo ſead martiriũ offerat quiſqʒ vltro. vel qũo iux taſententiã deicingat᷑ ab altero ·et quo nõ vult ipſe ducat᷑.ni ſiꝙetꝓxter glam futurãde certamie iuſtus gaudet.et ꝓpter paſſionis violentiã refugitſubireqð dolet. Accipe exemplũ adeũdi ſub trepidatiõe martirij.de vfu bellãdi ĩ quo exercita tnsquiſcʒ inp̃lio etꝑ audaciã certamẽ aggreditet ꝑ timoꝛẽ cunctatione mouctItẽ accipe exemplũ martyrij dereꝑatio
d
nehun ßud
D C
6 user heci võeam qůc o denem
naſich mina tůeſte celgn lbbon teptẽn frmant herten lbusſ ſgac x tt npꝛ gunun
De
Lapüul 2 ¹
l 6 ciu in i

6 neha enpann — nnn jn nign odohd ockthrzt ati qugengt puoſohih eoditu nquodlliainm
pr
vingt mmin ofenn e er dilpul s dowmai niluntnon eln agonep agonis fructi eic Nl oroẽni ſect Apolo iaianucznit. tlbotẽ uci heſun piulst iuitioplus abimothu vuwxolt ultpinnn zgingie zuhectenpl iqoepe iept mntideno“
De ſummo bono Fo..xxij
ne humani coꝛꝑis adſalutẽ. dũ quiſqʒ et de ſpe reperationis gaudet. et de inciſionibus ſeu amariſſimis poculis meret.
Ve ſanctoꝛum miraculis.
Capitulum xxxij
Tſi Apoſtolis virtus data eſt ſignoꝝ pter fidẽ gentiũ nutriendam.eccleſietñ data eſt virtus opeꝝ ꝓpter eandẽ fidẽ oꝛnandã. Et tñ in ipſis apoſtolis plus erat mirabilis vᷣtus opeꝝ qᷓ; vᷣtus ſingnoꝝ. Ita et nũc
in eccleſia plus eſt bñ viuereq; ſigna facere. QM nunc eccleſia
nõ ea miracula faciat queſub apoſtolis faciebat.ea cauſa eſt. qꝛtũc opoꝛtebat mundũ miraculis credere · nũc vero iã cre dentem opoꝛtet bonis opꝑibus coꝛuſcare. Nã ideo tuncſig na fiebãt exterius.vt interius fides roboꝛarei. Jam in fide
miracula quicũq; reqͥrit.vanã gloꝛã vt laudet᷑ q̃rit. Scrip tů eſtem̃: Ligue in ſignũ ſti nõ fidelibus ſʒ infidelibus. Ec ceſignũ non eſt fidelibus neceſſariũ qͥ iã crediderũteſʒ inũide hbus vt cõuertant᷑. Ham Paulus ꝓ non credentiũ infideli
tate prẽm Publij de infirmitate febꝛiũ virtutibus curat. In firmantẽ vero Thimotheũfidelẽ.non oꝛatione.ſʒ medicina
liter temperat.vt noueris miracula ꝓ incredulis non ꝓ fide
libus fieri. Anteqᷓ; antirpᷣus a pareat. virtutes ab eccleſia⁊ ſigna ceſſabunt.quatenus eã quaſiabiectioꝛẽ ꝑſequat᷑auda aus. Ob hanc vtilitatem ceſſabunt ſub antixpᷣo ab eccleſia miracula et virtutes· vt per hoc ſanctoꝝ clareat pacientia et repꝛoboꝝ qui ſcãdaliʒabuntur leuitas oſtendatur etꝑſe quẽtium audacia foꝛtioꝛ efficiatur.
De anticriſto et eius ſignis
Capitulum xxvij. Mnis qui vᷣm xp̃iane ꝓfeſſionis noꝛmã aut nõ vi uit. aut aliter docet.antixpᷣus eſt. Pleriqʒ autẽ anti xpitꝑa non viſuri ſt.et tñ in membꝛis antixp̃i inue
niendi ſti. Anteqᷓ; veniat antirpᷣs multa eius membꝛa pꝛe
ceſſerũt. et pꝛaue actionis merito caput ꝓpꝛiũ pꝛeuenerunt.
fᷣm Apoſtoliſententiã qui iam iniquitatis miſteriũ oꝑari

anticriſto vt electi ſi fieript in erroꝛẽ mittent. Sʒ li elec qũo ſtʒ in erroꝛẽ mittẽdi? Ergo ibũt in erroꝛẽ titubationis:
q ſtabilitateſua terroꝝ impulſu atq; ſignoꝝ · nde eti
ponit᷑ſi fierip̃t. quia electi perire non pñt.ſʒcito reſipiſcẽtes coꝛdis erroꝛem religione coercebũt · ſcientes pꝛedictum a dño eſſe. vt dum hoc fecerint aduerſarij. non cõturbentur ſancti. Tam mira facturus eſt pꝛodigia et ſigna dũ vene
pulum. quod tñ cito exuperet in illis ratio per qᷓ; ſcientin de ceptionẽ repꝛoboꝝ et electoꝝ pꝛobationẽ eadẽ fieri ſigna. In quo tꝑe ꝑ pacientiã gloꝛioſi erũt ſancti nõ per miracu la ſicut martires fuerunt pꝛioꝛes. Illiem̃
culis coꝛuſcantes dimicaturi ſt. Brauius ſub antixpi te poꝛibus cõ̃tra eccleſiam deſeuiet ſinagoga qᷓ; in ipſo aduẽtu
lus iam exercuerit crudelitatẽ magnã etiã ligatus.crudelioꝛ erit tñ antixp̃i tpibus.qñ etiã erit ſoluẽdus. Nam ſitanta ligatus facere potuit: quanta ſolutus faciet Quãto ꝓpin „ quius finẽ mũdidyabolus videt.tãto crudelius perſecutio nes exercet.vt qꝛſe cõtinuo damnandũ cõſpicit.ſocios ſibi 3 multiplicet cũ quibus gehenne ignibus addicat᷑. Quanto
bolo durioꝛ creſcat damnationis ſententia.
De reſurrectione Ca.xxir.
perfectio. Tunc autẽ erit plenitudo pacis.dum
tate conualuerint Reſurrectio moꝛtuoꝛum vt
Apoſtolus ait. in virumpꝑfectum in menſurã etatis pleni⸗
roꝛẽ mittent᷑. Sz ſi electi:
ad modici pꝛo multitudine pꝛodigioꝝ · non tñ deiciẽdi ſt
rit antitp̃s. vt etiam electis quoddam coꝛdis gignatur ſcrn
ncbunt. er faciẽtes ꝓdigia. Pꝛoinde et durus bellum ſuſti ncbũt. qꝛ non ſolum cõtra ꝑſequentes. ſed etiam cõtra mira
ſluatoꝛis xpᷣianos eſt perſecuta. Dum in martires dyabo
bꝛeuetempus videtſibi reſtare dyabolus vt damnetur.tan to jn magna perſecutionis ira mouetur. diuina iuſticia per mittente. yt gloꝛificentur electi.ſoꝛdidentur iniqui.etvt dya
Nchoatio pacis ſanctoꝛum eſtin hac vita non
ad dei cõtemplationem abſoꝛta carnis infirmin
mijtis ponn ytrich mineh tuem ph nhubo lmu mpwe per ſeo ſo 30 d ſtun ſu ſumen
De
tdnole licud pima ah wttip ſamr gdol gupe ſnerdu nenco pusc nnpiet bim thoct Dmua nihen unn

zalonht es 3
nyinun etignimt dogguin perchie tafenſh uhöpeninn tpſcuwſit nusbelumiſ num cm un ubanm in umts dybo uls cudci nſ wuogn syici
cyuicsi swdinnet
nduiſn amm m
De ſummo bono Fo.xpiij tudinis xpᷣituturaeſt. in etate ſcilicet iuuentutis que ꝓfectu non indiget. et abſqʒ inclinatione defectus in pfectione er vtrac; ꝑteet plena eſt etrobuſta.qᷓ;uis nunc filioꝛum dei no mine homines fideles vocentur.tamen ex eoꝙ hanc ſerui tutem coꝛruptionis paciuntur.adhnc iugo ſeruitutis addic ti ſunt· accepturi plenam deifilioꝝ libertatem.dum coꝛrup tibile hoc induerit incoꝛruptionem. Nunc deus per ſpecu lum agnoſcitur.in ſuturo autem quiſq; electus facie ad faci em pꝛeſentabirur. vt ipſamſpeciem cõtempletur quam nunc per ſpeculum videre conatur. In hac vita electoꝛum nume ro ad dexteram ꝑtinentium.et repꝛoboꝝ qui ad ſiniſtram ituri ſunt: ecdeſiam dei cõpleri in fine autẽ ſeculi ʒiʒania a frumento diſiungi.
Dejnqicio. Capitulũrrr.
Vdicij diẽ nouit xp̃ᷣus.ſʒ in euãgelio dicereet ſcire
diſcipulos voluit. Nã dum dicatidem dñs ꝑ ꝓphe tã· Dies vltionis in coꝛde meo.indicatſenõ nelcire fed nolle indicare. De domo dij.ſicut ſcriptũ eſtincipit iudi aũ. qñ electi.i.domus dei hic ꝑflagella iudicant᷑.impij pᷣo llic ad damnationẽ iudicandi ſtj. ñ et ſequitur. Siaũt pꝛimũ a nobis:qͥs finis eoꝝ qui nõcrediderũt? Ad diſtricti eramen iudicis nec iuſticia iuſtiſecura ẽ miſipietate diuing: vt et ipſa iuſticia qua quiſqʒ iuſtus eſt deo uſtificante iuſti ficetur. Alioqui apud deum etipſa peccatum eſt. Inde eſt qð ait Job: Innocentẽet impiũ ipſecõſumet. Cõſumitur quiwe a deo innorius.qi ipſa innocentia liquidius requi ſita et diuine innocentiecomparata nihil efficitur miñet ibi miſericoꝛdiepietate homo iuſtifice᷑. Cõſumitur item a deo impius.qñ eraminis diuini ſubtilitaterequirit᷑.eiuſq; detec ta impietas iudicata damnat᷑. Cõſumit᷑ innoxius et impi us ſimulfinecarnis.nõ pena damnationis. Doctus pariter et indoctus moꝛiunt᷑.ſʒ moꝛte carns.nõpena dãnationis Dmna autem pergunt ad vnum locum.dum moꝛte coꝛpo rali interram et inſtus et impius reuertuntur. Retributio autem dilimilis ſicuti ꝑeundem Salomonẽ dicit᷑. Quid

„ E 5 Liber pꝛimus Iſidoꝛi⸗ plus habet ſapiens a ſtulto ·niſi ꝙ illucꝑgit vbivita eſt·Er ßo oẽs in terrã pariterredeunt · Nam vbi vita eſt nõpariter pgunt. Bemina punitur ſententia impius. dum autbic pꝛo ſuis meritis mentis cecitatepꝑcutitur ne veritatẽ videat· aut dum in fine damnabit᷑ vt debitas penas exoluat. Beminũ eſt diuinũ iudiciũ.vnũquo et hoc iudicant᷑ hoieset in futu ro.alteꝝ quo ꝓpterea hiciudicant᷑ neillicdamnent᷑. Ideoq; quibuſdã ad purgationem tꝑalis ꝓfecit pena. quibuſdã ve ro pic inchoat damnatio et ilic ꝑfecta ſperat᷑ perditio. In iudicio repꝛobi humanitatem xp̃i in qua iudicatus eſt vide bũt vt doleant. diuinitatẽ vero eius nõ videbunt ne gaude ant. Quibus ei diuinitas oſtendit᷑. vtiq; ad gaudiũ demõ ſtratur. Pꝛo diuerſitatecõſcientiaꝝ et miris aparebitin iu vicioxpᷣus electis.et terribilis repꝛobis Ham qualequiſq; cõſcientiã tulerit. talẽ et iudicem habebit. vt manente inlua tranquilitate xp̃o⸗illis ſolis terribilis appareat quos cõſcia in malis accuſat. Due ſtj differentie vei oꝛdines hoĩm in iu dicio hoceſtelectoꝝ et repꝛoboꝝ.qui tñ diuidunt᷑in quatu oꝛ. Perfectoꝝ oꝛdo vnus eſt qui cum dño iudicat. et alius
qui indicat᷑. vtriq; tñ cum xp̃o regnabũt. Similiter oꝛdo repꝛoboꝝ ꝑtitur in duobus, dum iniqui intra eccleſiam ſtʒ mali iudicandi ſtj et damnãdi. qui vero extra eccleſiam inue niendiſtꝭ.non ſti iudicandi.ſed tñj damnandi. Pꝛimus igit oꝛdo eoꝝ qui iudicantur et pereunt.oponit᷑ illi oꝛdini bo
noꝝ de quo ſtj qui iudicantur etregnant. Secũdus oꝛdo roꝝqui nõ indicant᷑ et ꝑeunt. opponiturilli oꝛdinipfectoꝝ
inquo ſtj hi quinõ iudicant᷑et regnant · Tertius oĩdo eoꝝ qui indicant᷑et regnant.illi oꝛdini eſt cõtrarius dequo ſtiq iudicant᷑et ꝑennt. QDartus oꝛdo eoꝝ qui non iudicant᷑ et regnant: opponitur illi cõtrario oꝛdini in quo illi ſunt qui non iudicantur et pereunt.
De gehenna. Ca. TrTTxi.
Uplerdamnatoꝝ penaẽin gehenna. quoꝝ et men
tem vrit triſticia.et coꝛpus flamma ſuſta viciſſitu
dine vt qui mente tractauerũt qð ꝑficerent coꝛge.
umi deci
ie
detn
ſatn
Whendoi wuenti Mopunt luebe us dy inches tdunſu ſhcpe wudiſ
buumi

ſoli. uni
ütnte
auguuden
nisipuntniu
„Hneun t.Mmunini
renteos i
uineini n as
Simle oo
m eceanſ muciumime wöepimeigt
onü iicniib
Seciusu riloinipi Teijsoꝛion nrisdecholh nt nquoil un
m.
opetine
i vli
De ſummo bono Fo · rir
ſimul et aio puniant᷑et coꝛꝑe. Ignẽgehenne ad aliqd lumẽ habereetad aliqͥd non habere. hoceſt haberelumẽ ad dãna tionẽvt videãt impij vñ doleãt.⁊ nõ habere ad cõſolationẽ ne videãt vnde gaudiãt. Apta ſit cõparatio de camino triũ pueroꝝ ad exemplũ ignis gehenne · Nã ſicut ile ignis non arſit ad triũ pueroꝝ ſugliciũ et arſit adcõburenda ligami na vinculoꝝ.ita ignis gehẽne⁊ lucebit miſertad augmentũ penaꝝ vt videãt vnde doleant.et nõ lucebit ad cõſolationẽ⸗ ne videãt vnde gaudeãt. Inter huius viteet future infelici tatis miſeriã multa diſcretio eſt. Illic eñj et miſeria eſt ʒpter
eruciationẽ doloꝝ et tenebꝛe ꝓpter lucis auerſionẽ: quoꝝ
vnum in hac vita. id eſt miſeria eſt. aliud non eſt. in inferno
autem vtrumq; eſt.
De penis impioꝝ Ca.xxxij
Icut faſticuli lignoꝝ ad cõbuſtionem deſimilibus colligant᷑. ita in iudicijdei ſimilis culpe rei ſuis ſimi libus iungent᷑ vt ex equo pena cõſtringat quaſiin kaſticulũ.quos actio ſimiles fecit in malũ. Sicut vnuſqͥſq; lanctus in futuro iudicio pꝛo quãtitate virtutũ gloꝛificabii ita vnuſquiſq; impius pꝛo quãtitate facinoꝝ cõdemnabit᷑ nec de erit in ſuglicio futuro damnationis oꝛdo.ſed iuxta qualitatẽ criminũdiſcretio erit penaꝝ. Pꝛopheta firmãte: De caroꝝ quoq; ſuoꝝ ſuplicijs addit᷑ etiã pena defunctis.
ſicut apud inferos diuitis ᷣmo pꝛedicat euangelicus ſicutꝓ
augendo inde ſupplicio dicit etiam pſalmus? Lõmotione moheant᷑ filij eius et mendicent. Impijex hoc durius in iu dicio puniendi ſunt mentis doloꝛe. ex quo viſuri ſti iuſtos. gloꝛie beatitudinẽ meruiſſe. Lunctis yidentibus eſt p̃cipi tandus dyabolus.qñ ſub aſpectu oĩm bonoꝝ angeloꝝ et hoĩm cũ eis qui de parteeins erũtin ignẽeternũ mittẽdus eſt. Dum ſublatus fuerit dyabolus vt damnet᷑. multi electi
qui in coꝛꝑe ſunt inueniendi dño ad iudiciũ veniente metu
cõcutiendi ſunt. videntes tali ſententia impiũeſſepunitum. quo lerroꝛe purgãdi ſunt, quia ſi quid eis ex coꝛpe aq̃ buc peccati remãſerit. metu ipᷣo quo dyabolũ damnart

Niber pꝛimus Iſidoꝛi.
purgabunt᷑. Hinc eſt qð ait Job: Tũ ſublatus fuerit time bñtangeli et territi purgabunt᷑. Multos poſſe perireex eio in die ludicij. qui nũc electieſſe vident᷑ et ſancti. dicẽte Pꝛo pheta. Qocabit dñs iudiciũ ad ignẽ et deuoꝛabit abiſſum multam et comedet partem domus. Pars quippe domus deuoꝛabit᷑. quia illos etiã infernus abloꝛbebit qui nůc ſe in pꝛeceptis celeſtibus gloꝛiant᷑. de quibus dñs dicit. Wulti dicent mihi in illa die. Domine domine nonne in noĩe tuo ꝓbetauimus.etin noie tuo demonia eiecimus. et virtutes multas fecimus: Tunc cõfiteboꝛ ilis.qꝛ nunqᷓ; nouivos· Diſceditea me qui operamini iniquitatẽ.neſcio qui eſtio⸗
De gloꝛia ſanctoꝝk. Capi- tulum xxxij. Pn faciet in futurum coꝛ miſerũ iuſtoꝝ ex cõpaſſi one damnatoꝝ cõdolendi affectio. vbi tantum erit fanctoꝝ de dei cõtemplatione gaudium.vt triſtice nullus tribuat᷑ introitus. Sicut cõparatus coloꝛ cãdidus nigro coloꝛi fit pulchꝛioꝛ.ita et ſanctoꝝ requies cõparata damnationi maloꝝ gloꝛioſioꝛ erit. Sic iuſticia in iuſticie. ſic virtus vicio. Lreſcit ergoſanctoꝛum gloꝛia. dum deblta damnant᷑ impij pena. Poſt reſurrectionẽ ſanctis in carne pꝛomiſſa eſt celoꝝ aſcenſio. dicente ad patrẽ xpᷣo Qolo vt vbi ſum ego.et ipſi ſint mecum. Si enim membꝛa capitis ſumus.et vnus in ſeet in nobis eſt criſtus vtiq; vbiipſe al cendit.et nos aſcenſuri ſumus.
Finit liber pꝛimus Banc
ti Iſidoꝛi hiſpalenſis epiſcopi De ſummo bono⸗
3
E
ömd ſacue guer Rull ſtuhe ſnbei d pur kehare gce Pul
tor . nõly hoh e datut min p Onni ſate ſeſt iſ e

.
ubunt 5 ne tlncni, doonbthi ars upenn nbchtguntt sdiohwut enohtunim amsaimn Phhwuim, ühecieſ
Cai
üiuſope yn
w ybltanmmet
uuum vtnſ s coeciols yuls cipnra nia dun debita cis incume who mwenn cpl us mi viht
1s 5
nnotel⸗
De ſummo bono Fo · xx Incipit ſecundus liber de
ſummo bono eiuſdem.
De ſapientia. Capitulũ i.
Mnis qui ſcõᷣm deum ſapiẽs eſt: beatus
eſt · Btã vita cognitio diunitatis eſt. Cog
nitio diuinitatis virtus boni oꝑis eſt. Qi
tus boni oꝑis fructus eternitatis eſt. Nul
lus ãt magis ſapiẽs qᷓ; quẽ docuerit deus.
— eſt rebus oĩbus ſapiẽtia.nec eſſe
oteſt vlla iuſticia ſine pꝛudẽtia. Qui ßᷣm ſeculũ ſapiens eſt. cðᷣm deũ ſtultus eſt. Undeet Pꝛopheta: Stultus inquit factus eſt oĩs homo a ſciẽtia ſua. Pꝛimũ eſt ſcientie ſtudiũ. querere deũ. deinde honeſtatẽ vite cum innocentie opere. Nullus ſapientiã dei plene recipit. niſi qui ſe ab omhi ab ſtrahere actionũ curacõtendit. Qñetſcriptũeſt. Sapientiã ſcnbe in tꝑe ocijꝛet qui minoꝛat᷑ actu ipe percipiet eã. Non ad parue intelligẽtie arcẽ peruenit. qui ſcit ſecreta dei ſepe netrare nõ poſſe. Tunc ãt deũ recte cognoſeimus:qñ eum
ꝑfecte ſcire nõ denegamus. Interdũ quedã neſcirecòuenit.
Rullius ãt in culpa maioꝛ eſt. qʒ ille qui deũ neſcit. Inueſti ßationem veri multoꝝ eſt querere.ſed paucoꝝ eſt inuenire.
Eaautem que ſupꝛa hominis intelligentiam iuntꝛſcrutãda
nõ ſt. Quicquid ſupꝛa hominis intellectum eſt. querendũ non eſt. Conſilio autem diuino ſeruandum eſt.vt hoc cre⸗
datur eſſe iuſticia. quod diuine placuerit voluntati. Non
enim poterit eſſe in iuſtum ꝛquod iuſto complacet indici⸗ Nmnis ſapientia ex ſcientia et opinatione conſiſtit. melioꝛ eſtaũt ex ſcientia veniẽs qᷓ; ex opinationeſentẽtia. Hãilla ve raeſt. iſta dubiq. Zd maioꝛis culpe cumulum pertinet ſcire quenqᷓ; quod ſequi debeat et ſequi nolle quod ſciat. nde et dñs:ſeruus inquit ſciens voluntatẽ diñ̃ ſui et non faciẽs. digne plagis vapulabit multis. Et Jacobus. Scienti in quit bonum et nonfacienti peccatum eſt. Simplicitatem m ignauia vocari ſtulticiãſimplicitatẽ vero cü hꝛen⸗

Liber ſecundus Iſidoꝛi. vocari ſapientiã. Utile eſt multa ſcire et recte viuere. M ſi vtrũq; nõ valemus · melius eſt vt bñ viuẽdi ſtudiũqᷓ; multa ſciẽdiſequamur. Non ꝑtinere ad beatitudinẽ cõſequendã ſcientiã rerũ. neceſſe beatũ multa ſcire. ſed eſfe magnũ beate viuere. Nihil pꝛodeſſe hominẽ ſcirepꝛudentiãcũ ignoꝛãtia dei.et nihilobeſſeſcẽtibus deñ. ignoꝛantiã mũdi. Perfecte aũt ſcit quipꝛius deñ et iſta nõ pꝛo ſeſed pꝛo deo ſcit · Hihil obeſſe cuiqᷓ; ſi per ſimplicitatẽ aliqua de elementis indigne ſentiat.dũmodo de dẽo vera pꝛonũciet. Nã qᷓ;uis deincoĩ poꝛeis coꝛpoꝛiſq; naturis nequeat quiſq; diſputare beatũ tamen illum facit vita recta cum fide.
Defice Capitulum ij⸗
Onpoſſe ad verã beatitudinem peruenire nili per fidẽ. Beatũ aũt eſſequiet recte credendo bñ viuitẽt bene viuendo fidẽ rectã cuſtodit. Deus ſicreditur⸗ meritoinnocat᷑ et querit᷑.ac per hoc tũc perfecte laudat. qñ inuocat᷑ et credit᷑. Non ti id credendũ eſt qð ſenſu carnis dinoſcimus.ſed magis etiã qʒ intellectu mẽtis cõſpicimus ideſt deñ. Sinefide nemo pᷣt placere deo. Omne eñ qõ nõ eſt ex fide. peccatũeſt.Fides nequaq vi extoꝛquet᷑.ſʒ ratione
atq; exemplis ſuadet᷑. A quibus aũt exigit᷑ violenter. ꝑſeue
rare in eis nõ pᷣt.exẽplo vt ait quidã nouelle arboꝛis:cuius
ſi qͥs cacumẽ violenter impꝛeſſerit et demũ dum laxat᷑ in id
qð fuerat cõfeſtim reuertit᷑. Sicut homo libero arbitrio cõ ditus ſua ſpõte diuertit a deo.ita ex ꝓpꝛia mẽtis cõuerſione credendo recurrit ad deũ.vt libertas agnoſcat᷑ arbitrij per ꝓpꝛã voluntatẽet beneficiũ gratie per acceptãfidei veritatẽ.
In coꝛde reſpicit deus fidẽ. vbi ſe non pñt hoĩes excuſare
qui oꝛeſimnlant veritatis ꝓſfeſſionẽ ⁊ coꝛde retentãt erroꝛis impietatatẽ. Sicut nihil ꝓficitfides que oꝛeretinet᷑et coꝛde non credit ita nihil ꝓfutura eſt fides que coꝛde tenet᷑ſi oꝛe nõ pꝛoliteat᷑. De taii eñ fide ſoꝛopheta ita quoſdã obiur gat dicẽs. ereijtfides.ablata eſt deoꝛe eoꝝ. Fides eii que coꝛde credit᷑. cõteſſione oꝛis adſalutẽpꝛofert Qacuãeſſeſine
oꝑibus fidẽet fruſtra ſibi de ſola fide blanditur qui bonis
de nõa
inul
voyin quiẽ requi heri ſntci
litel
De
u3 turit taritti wnpt.
mſnet

jitn
trecei
uhu udin ciu dchempi rüctni ti nil ʒeih prodlthl denutztige gdihun bui
umte penaite upe cdendobjiutt eniueluij qõ ſlcms io cõpiims nnecqön uet Brtione veeWe Kaoishs üdunpühit olbero arbinb
umöisciuem
gocl in pitbiuub
De ſummo bono Fo. xxi
opibus non oꝛna Qui crucẽ poꝛtat.debet et mũdo moꝛi. Nã ferre crucẽ et moꝛi.moꝛtificare ſeipᷣm eſt. ferre et nõ mo riimulatio ypocritaꝝ eſt. Qui ꝑ fidẽ cogmtionẽ dei hiit et opibus obſcurant᷑. exemplũ Balaã ſequunt᷑ qͥ cadẽs ope aptos oculos habuit ꝑ cõtemplatiõis fidẽ. Cgrnales.ficẽ nõ pꝛo virtuteanimi.ſed ꝓ cõmodo querere tꝑali.Qndeet vñs dicit: Queritis me non qꝛ vidiſtis ſigna.ſed qꝛ mãdu caſtis de panibus meis. Apᷣianus malus dũ ᷣm Euãgelij doctrinã non viuit. etiq ipſam fidẽ quã verbo colit oboꝛta tentatione facile perdit. Multi fide tm̃ xpᷣiani ſi· ope vero acriſtiana doctrina diſſentiũt. Multiquoq; fidẽ xp̃iexcoꝛ de nõ amãt, ſed humano terroꝛeeandẽ per ypocꝛiſim tenere ſeſimulãt. Et qui eſſe non pñt aperte mali. per terroꝛẽ ficte boni noſcunt᷑. Amatoꝛes můdi pugnãtaliqñ ꝓ fideet alij quidẽ pꝛoficit.ipſiÿo amoꝛeterreno implicati celeſtia non requirũt.ſed vᷣbo tñj fidẽ detendũt. Duidã pꝛo fide etiam hereticos inſequunt᷑ ſed ꝑ arrogantiã eos qui intra eccleſiã ſunt cõtemnunt. Aduerjarios quidẽ fideicõfutant ꝓ inlide litate.ſed fideles pꝛemunt faſce ſuperbie.
—„—„
De charitate Capitulũ iij Qamuis nõnulli fide atq; oꝑibus ſanctis eſſe vide antur ꝑticipes.tñj quia pꝛiuant᷑ a caritate fraterne dilectiõis. nullũ hñt incrementũ virtutis. Nãſicut
ait Apoſtolus: Si tradidero coꝛpus meũita vt ardeam. caritatẽ aũt non habuero.nihil mihi pꝛodeſt. Sine amoꝛe raritatis qᷓ;uis quiſq; recte credat. ad beatitudinẽ ꝑuenire non p̃t. qꝛ tanta eſtcaritatis virtus.vt etiã gꝓphetia et marti rũ ſine ilanihleſſecredant᷑. Hullũ pꝛemiũ caritate penſat᷑. Taritas em̃ virtutũ oĩm obtinet pꝛincipatũ. Qndeet vin culũ pfectionis caritas ab Apoſtolo dicitur.eo ꝙ vniuerſe vlrtuteseins vinculo religent᷑· Dilectio dei moꝛti cõparat᷑. vicẽte Salomone: Valida eſt vt moꝛs dilectio.idcirco qꝛ ficut moꝛs violenter ſeparat animama coꝛꝑe.ita et dilectio dei violenter ſegregat hoiem a mundano et carnali amoꝛe⸗ Qui deipꝛecepta contemnit. deũ nõ dilgit. NHeq;„ regẽ

viligimus ſiodio leges eius habemus. Tenendaeſt cũ ſcĩs boh viris vnitas caritatis. et quãto ſe quiſq; ſubtrahit mundo Sin tãto opus eſt. vt ſe aſſociet bonoꝝ cõſoꝛtio · Earitas in di lectione dei et pꝛoximi cõſtat. ſeruat aũt in ſedilectionem U dei qui a caritate non diuiditpꝛoximi. ui a fraternaſocie meul tate jecerniẽ a diuine caritatis ꝑticipatione pꝛiuatur. Hec w poterit deũ diligere. qui noſcitẽin pꝛorimi dilectione errare⸗ livl⸗ ps deus eſtet hõ. Totũ ergo xp̃n nond iligit quihoiem Le odit. Bonoꝝ diſcretio eſt nõ odire ꝑſonas.ſʒ culpaset rec Luc Sei ta dicta ꝓfalſis nõ ſpernere ſed ꝓbare. Qui impfectiin di ü ſtʒ amoit.ſepe ſea vicis ſeꝑare diſponũt. ſʒ põdere vicioꝝ bu grauari.rurſus ad ea vitia que optãt reunquere reuoluunt᷑⸗ Sco
entiã poſul
Cimale agere non deſiſtunt. vana ſpe induls
de dei pietate requirũt. Qhã recte quererent.ſi ab umm
Metuendum valde eſt vt tipl nec; ꝑ ſpẽ venie quã pꝛomittit deus · ꝑſeuerãter peccemus. ſonede neq; qʒ iuſte peccata diſtringit veniã deſperemus ·; ytroq; cuun perichlo euitato ⁊ a malo declinemus ⁊ depietate dei veniã haheo
ſhn ſperemus. D ſtus ſpe et foꝛmidine nitet. qꝛ auum⸗
actione pꝛaua ceſſarẽt.
„
n mnis quiwe iuſtue ſite nunc illum ad gaudium ſpes erigit: nunc ad foꝛmidinem tac terroꝛ gehenne adducit. Fin
terdũ peccãtibus nob ðᷣs dona ſua nõ retrahit- go vt adſpẽ diuine ꝓpiciationis mens humana cõſur ſohepo gat. Hã nonp̃tcõuerſum ſpernere.qͥ peccantẽ ſuis xuigal beneficijs ꝓuocat ad ſeredire. Lonfeſſionẽ hoĩs nõeſſe hu tredun mane virtutis. Hã ſicõfeſſionem boni ohis non in nobis uper deus opatur.curꝑ Pꝛophetã dicit᷑:cõteſſio etmagnificẽtia unsoſ opus elus? Ab ilo em̃ nobis oĩa bona gratia pꝛeueniente iniucc donant. Nã nihil boni oꝑis dedimus. ꝑ qð cõfeſſionẽ fidei wnr accipe meremur. Pꝛofectus hois donũ dei eſt. Hecaſe pᷣt ſtun⸗ quiſq; ſʒ a dño coꝛrigi. Nõ em̃ quitqᷓ; boni habet ꝓꝛiũ ho⸗ duh cuius via nõeſteis teſtante Pꝛopheta: Scio dñe qꝛ nõ elt ogi

udt,
nh ienn mſ uur h oeenn. lhein ene iinde er n Uolmn⸗
%
ugi mntſich ade ett euenus. zmq eivehii nitet. ꝙ nidem
örenht. nnc ecmntits syöeſthl nukuts wic umm nide etaleß wr chrit
5v
7„ De ſummo bono Fo. xxij bois via eius. nec virieſt vt ambuletet dirigat greſſus ſuos⸗ Scciant libe tiarbitrijdefenſoꝛes nihil poſſehoiĩes in bonũ ſua pᷣualere virtute. niſi diuine gratie ſuſtentent᷑iunamine- Vndeetꝑg Pꝛophetã dñs dicit. ſerditio tua irahel.tm̃ in me auxiliũ tuũ.quaſi diceret:vt pereas tuo merito.vt ſa luerꝭ meo autilio. oĩs meritũ ſuꝑna grã.nõ vt veniat inuenit- led poſtqᷓ; venerit facit:atq; ad indignã mentẽ veniẽs facit in ea meritũ qð remuneret. que ſolũ inuenerat qð puniret. Duid em exſe ille latro meruitqui defaucibus infernicrucẽ aſcẽdit decruce padiſum abijt. Reus quidẽille etfraterno ſanguine venit cruẽtus.ſʒ diuina gratiain cruce mutatus. Sciendũ ꝙet noſtra ſitiuſticia inhis que recte agimus et dei gratia eo ꝙeã mereamur. Heceiet dantis dei et accipiẽ tiseſt hois.ſicut⁊ panẽ noſtrũ dicimus:quẽtũa deo accipe poſtulamus. Spiritalis gratia nõ oibus diſtrburt᷑ ſed tã tummodo electis donat᷑ Non em̃ oĩm eſtfidesquã quidẽ etſiplurimi ſuſcipiũt.opus tñ fideinon cõſequunt᷑. In diui ſione donoꝝ diuerſipcipiunt diuerſa dei munera nontamẽ cõcedunt᷑ vnioia ytſit ꝓ humilitatis ſtudio ꝙalteradiuuet inaltero. Hãqð in Ezechiele aialiũ alealtera adalterã per cutiunt᷑. virtutes deſignant᷑ ſcõꝝ.mutuoſeſeaffectu ꝓuocan tiũ· atq; alterno exremplo inuicem ſeſe erudientiũ. Runera Bratiaꝝ.alia iſti.alia vᷣo donant᷑illi. Nec dant̃ita habere vni vt nõegeat alterius. Poſſefier nõ eſt dubiũvt biquos qui dam virtutũ excellẽtia antecedũt.dei repẽtina pꝛenentigrã. quoſdam cõpendio ſanctitatis pꝛeneniãt.et dum ſint cuer
ſione poſtremi.ſubitoefficiunt᷑ virtutis culmine pꝛimi. Dũ
„
quiſq; aliqð donũaccipit. nõappetat amplius qᷓ;qð meru it.ne dum alterius membꝛi officiũ arripere tentat.idqð me ruit perdat. Cõ̃turbatem̃ coꝛꝑis oꝛdinẽ totũ qui nõ iuo cõ tentus officio ſubꝛipit alienũ. Wali dona ideo ad damna tionẽ accipiunt. qꝛ illis nõ ad dei laudem ß ad ſuã vanitatẽ Muntur. Bonis male vtuntur quiea que adeo illis donata ſt in malos vſus aſſumũt.ſicut ingenium.ſicutetcetera dei dona. Multis dei donis gaudemus q̃ nos ab eo ꝑcepiſſe cognolumus. Hã qʒ ſapientes ſumus.ꝙ vnP

Liber ſecundus Iſidoꝛi-
tes exiſtimue.nõ alterius ſʒ pocius diuino munere ſumus: Htamurergo optime diuinis bñficijs. quatenus et deũ nõ peniteat dediſſe er nob accepiſſe ſit vtile. Sicut auferre ðs dicit᷑ hoĩ donũ aliqð qð hõ nõ pabuit.id ẽ qð accipere nõ meruit. ſicet obdurareðꝛ deus hoiem non eus facẽdo duri ciã.ſʒ nõ auferendo eã quã ſ ibi ipſe nutriuit. Hõ aliter et ob cecareðꝛquoſdã deus nõ vt in eis eandẽ ipſe cecitatẽfaciat. ſʒꝙꝙ eoꝝ inutilibus meritis cecitatẽ eoꝝ abeis ipſenõ au ferat. ſleriſq; dei dono dantur. ꝑſeuerantia vᷣo doninõ da tur. Et indeeſt ꝙ quidam pꝛincipla hñt cõuerſionis bona⸗ fine vero malo clauduntur. Electivero et cõuerſionis dona aceipiunt etꝑſeuerantiam doni. Ea ergo cauſa eſt ꝙ quidã et bene incipiunt et benefiniunt.
De pꝛediſtinatiõe · Ca. vi
Emina eſt pꝛedeſtinatio ·ſiue electoꝝ ad requiem.
ſiue repꝛoboꝝ ad moꝛtẽ. Utraq; agitur diuino in
dicio vt ſꝑ electos ſupna et interioʒa ſequi faciat ſp eʒ repꝛobos vt intimaet exterioꝛa delectent᷑ deſerendo ꝑmit tat. Sicut ignoꝛathõ terminũlucis et tenebꝛaꝝ vel vtriui qʒ rei qͥs finis ſit. ita plenius neſcit qͥs añ ſuũ finẽ luce iuſti ciepꝛeueniat. vel qͥs peccatoꝝ tenebꝛis vſq; in ſuũterminũ obſcuret᷑. aut quis poſt lapſum tenebꝛaꝝ cõuerſus reſurgat
ad lucem. Lüctahec deo patẽt. hoibus vᷣo latẽt.qᷓ;ᷓus uſto
rũ cõuerſatio in hac vita ꝓbabilis ſi incertũ tamẽhoibus eſſe ad qᷓ;ſinttinẽ pꝛedeſtinati. ſed oĩa reſeruarifuturo examt
ni. Wira diſpoſitioẽ ſuꝑne diſtributionis.ꝑ qᷓ;ᷓ hic iuſtus
ampiius iuſtiicatur. impius amplius ſoꝛdidatur Malue ad bonum aliquãdo cõuertitur· etbonus ad malum aliquã do reflectitur. Qultquis eſſe bonus et non valet vult alter
eſſe maluset nõ permittitur interire. Daturei ꝙ ſit malus qui vulteſſe bonus alius nec vultnec datur eivt ſitbonus. Iſte naſcit᷑ in erroꝛeet moꝛitur⸗ ille in bono quo cepit vſq; ad finem perdurat. Tamdiu in bono iſte ſtat quouſq; ca⸗
dat.ile male diu vinendo in fine ſaluatur reſ pectuſc; cõuer it. Qult pꝛodeſſe in bono iuſtus· nec pꝛeualet. vult nocert
p nstt
ſleneßo bonuso
inbut
oneno
3 t
9 qundo ſuuti pornon quando cacholi tempus nerisql bus o xitiſty inent N nsip wencðo ßolem lentauer
bobt
ncum goblet/ wuſuiu uius ſy ſnq uicken obohie ununẽt enünf em
scn

cin ue uniu heßn dinid ohisbont onbdon
ctoui
drequen
diuu ah wpmt mr uceiuſti wwin Sugt pusu mnihoin n bicü rMi lunali twran ſrn ſtbohs⸗ ouſ0 e c W
*—.— 2———
malusetpꝛeualet. Iſte vult deo vacare. ſed ſeculo mpedit᷑. ile negocijs implicaricupit nec ꝑficit. Dñatur malus bono bonus damnat pꝛo impio.impius honoꝛat pꝛo inſto. Er in hac tãta obſcuritate nõ valet hõ diuinãſcritari dupoſiti onem et occultum pꝛedeſtinationis per pendere oꝛdinem- De cõuerſis. Capitulũ vij Dninchoantibus pꝛemiũ pꝛomittit᷑ ſed perſeuerã tibus Scriptũ eſt ẽ. Qui ꝑſcuerauerit vſq; in fi nem hicſaluus erit. Tũcem̃ piacet deo nrã cõuerſio quando bonũ qð inchoamus ꝑfeuerãti fine cõplemus. Hã ſicut ſcriptũeſt. Qehis qui ſuſtinentiã pdiderũt. ideſt opus bonũnoncõſumauerũt. Indulgẽtia peccatoꝝ ſciendũ.vbi⸗ quando vel aualibus dat. lbi quippe niſiintraecdenam catholicã Quãdo niſi añ venturi exitus diẽ Quia eccenũc tempus acceptablle.ecce nũc dies jalut. Qualibus. niſic keris.quiꝑ humilitatã ad ꝑnuloꝝ tranſeuntimitationẽ de ulbus ð. Taliũ eñ eit regnũ ceioꝝ. Nemo ꝑpendere pe quãti ſit põderis iniuſticia vel quãti fulgoꝛis radio iuſticia clareat. niiqui pꝛius toto mentis niſucuertatad deñ.qua tenus ipſo lumie quo illuſtrat᷑.et ſuã felicitatẽagnoſcat.et lu men qð ceco coꝛde nõ intuebat᷑ intelligat. Tũc añt inattin gibilẽ intelligi poſſeiuſticiam.dum eã quiſq; ſequi cõuerſus centauertt. q lux nõ intelligit᷑niſicum videt᷑. Judiciũ qð in hoĩs ptãte cõſiſtitcõuerſionis eſt grã per quã noſmetipſos iudicamus qñ flentes mala nrãpunimus.⁊ bono qð etdeo nobis eſt ſolidius inheremus. Tripartitus deſcribitur eſſe vnluſcuiuſc; cᷓuerſi ꝓfectus. idẽpꝛimus coꝛrigẽdla malo. ſecũdus faciẽdi bonũ.tertius cõſequẽdiboni oꝑis pꝛemiũ. Ram qð ait Pꝛopheta. Solue faciſculos depꝛimentes. malleſt emẽdatio. qð veroadiecit: Frãgeeſurientipanẽtuũ. opis bonieſtactioIn eo vero qð ſublungit:tüc erũpetqſt mane lumẽ tuũ. oꝑis bonieſt retributio. Ergo nõ ꝓrict fa cere bonũ niſi coꝛrectũfuerit malů. Hec poterit quiiq; adcõ templationẽ dei ꝓficere. niſi ſepꝛius in bonis ſtudueritacti bus exercete. Wultis modis terret deus hoics yt vel ſero
De ſummo bono Fo. xxiij

Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗ cõuertant atc exinde magis erubeſcãt q tamdiu expeccati ſunt vt redirẽt. Ham nunc minls. nůc plagis · nũcreuelatio nibus quoſdã cõcutit. vt qui volũtate cõuerti deſpiciũt. cõ motiterroꝛibus coꝛrigant᷑. P leriq; ex ſola mẽtis denotione eõuertunt᷑ad deũ, nõnulli vᷣo coactiplagis cõuertunt᷑ quier peuotionenon cõuertebant᷑. Jurta capitulũ pſalmi dicktie: nfreno etchamo maxilas eoꝝ⸗ conſtringequinõ apꝛoxi iant adte. Pleriq; aũt dů deuotione non cõuertunt᷑ plage ſtimulisfenunt. qui tñ nec ſub verbere ſentiunt vt aliquate nus coꝛrigant᷑. ſicut egiptus cui et penas deditet emẽdare nequiuit. De talibus em̃ ait: Proppeta⸗ ſeercuſſi cos et non doluerũt. attriuiſti eos et renuerunt ſuſciꝑe diſciplinã Pon nulli viriſeculares elatione mẽtis tumẽtes poſt modũ cõuerſiad deñ religioſa ſequunt᷑obediẽtia xpᷣm.et quiantea celſitudine mũdiali tumebãt. poſtea ipfam elationẽin ſtudio bumilitatꝭ cõmutant · Quidã ſtj qui iam ſecretecõuerſi ſt quoꝝ cõuerſio qꝛ non pcedit ad publicũ. apud exiſtimatio nẽ bumauam quales fuerũttales adpuc eſſe putant᷑. iam tiñj in dei oculis ſurrexerũt. Item quidã adhuc humano iudi cio ſtare cernuntur.iamtñ in ocuiis dei ceciderunt. Multi
apud hoies repꝛobi ſunt.et apud veñ electi. atq; item multi
apud hoies electi putant· et apud deñ repꝛobi exiſtũt: Sa iomone dicente: Uidi inquit impios ſepultos qui cum ad te quaſituſtoꝛum operum. Nullus ergo ſe putet electum ne foꝛteiam apud deum ſitrepꝛobus. ¶ Capitulum vij· nis cum dulcegine. medietatis cum laboꝛe.· pfectio nis cũ requie. Sed tamẽ plerũq; alij incipiũt a dul exfietu inchoetpeccatoꝝ etfic trãſeat ad deſideriũ ſupnoꝝ⸗ Pꝛius ei lacrimis purganda ſtj vicia que geſſimustet tũe
puc viuerent in loco ſancto erant- et laudabantur in ciuita imodum genus eſt cõuerſionis ad deñ. inchoa⸗ tedine. alija tentationũ gmaritudine. O mnis cõuerſus ante můdata mẽtis acieid qð quermus mentis gaudio cõtemn
en rn cſect nalesi a um nin rã uni unrö beoon
geen
urent q oſendi mene veron teinc chueri te oni polun ueap pnen ioadhu uwm gerſti derr nbn ſoupl
de
lepin . qA
Nfng keoii

U.
umu
in
dchcü
sdanin
mins innit npt mihge ntin temiin uſtesa rdichlni spotnod cqiun nihſuit rchliſ ſerim nnt . 0
ten muli St ie rincl utecun
erſ
di iucho rpi ütad erusan üſunn imus
. ſũ h„„„„ De ſũmo bono Fo. xxiiij plemur vt dum antea flendo peccati a nobis caligo detergi tur:mũdatis coꝛdis oculis libere ſuꝑna inſpiciant᷑. Ante ne ceſſe eſt timoꝛe cõuerti ad deũ. vt metu futuraꝝ penaꝝ car nales illecebꝛe deuincantur. Deinde opoꝛtet abiecto timoꝛe ad amoꝛẽ vite eterne trãſire. Perfecta eij caritas foꝛas mit tit timoꝛẽ.qui aũt timet penã habet et nõ eſt ꝑfectus. Qnde et Apoſtolus:non em̃ inquit accepiſtis ſpiritumſeruitutis
iex intimoꝛe.ſed accepiſtis ſpiritum adoptionis.ꝑquẽ ſcʒ lam nõ peccati pena ſeruos compꝛimit.ſed amoꝛiuſticie ſi beros reddit. Heceſſe eſt omni cõuerſo vt poſttimoꝛẽcõſ ur geread caritatem dei debeatquaſifilius neſemꝑ ſub timoꝛe tceat quaſi ſeruus. Tunc em̃ amoꝛem noſtre cõuerſionis oſtendimus.ſi denuo vt patrem diligimus quẽ pꝛius ſeruili
mente verevt dominum foꝛmidabamus. Pꝛimoꝛdiacon) uerſoꝛum blandis refouenda ſunt modis. ne ſi abaſperita teincipiant· exterritiad pꝛioꝛes lapſus recurrant· Qui ẽ
cõuerſum ſine leuitate erudit. exaſperare pocius qᷓ; coꝛrige re nouit. Cõuerſus quiſq; antea ab opere coꝛrigendus eii. poſtea vero a cogitatione. vt pꝛius refrenet pꝛauũ actum.de inde apetitum ac delictum vt quod iam in opere non ap paret. in cogitatione nequaqᷓ ꝓduret. Omnis noua cõuer ſio adhucpꝛiſtine vite habet cõmutionem ꝓpterea nequaqᷓ; kavirtus pꝛocedere ad hominum oculos debet. donec con nerſatio vetus funditus ab animo extirpetur. Quiſquis ex deterioꝛe iam melloꝛ eſſecepit. caueat deacceptis extolli vir tutibus. ne grauiusꝑ vanam gloꝛiam coꝛruat qᷓ pꝛins cũ perlapſum vicioꝝ iacebat. 2
De cõflictu conuerſoꝛum. ¶ Capitulum ix. Vilq; cõuerſus ſi moxomnes carnis ſtimulos cal care cupiat.et ſumma virtutũ ſubire cõtendat.ſiad huc foꝛte aliq̃ aduerſa de camis moleſtijs tolerat. non frangatur. quia diſpenſatoꝛ bonoꝛum nouit aduerſita tes repꝛimere vicioꝛum ſucceſſione virtutum. Tunc magis
—

—————
„ 5 Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗ grauariſequiſqʒimpulſu vicioꝝ agnoſcit dũ ad cognitionẽ dei acceſſerit. icut populus iſrabelgrauioꝛ onere ab egpi tis pꝛemiẽ· dũ per Woylen diuna ili cognitio aperitur⸗ Litiaei ante cõuerſionẽ qualipack in hoiehñt. quãdo aũt expellunt᷑ acrioꝛi virtutecõſurgit. Fiũt aũt inimicacõuerſo j peccatoꝛi pꝛoſpere blandiebant᷑ atq; itẽ fiit blanda cõuer ſo quepeccatoꝛi aduerſa ertiterũt. Multos hzcõflictus del ſeruus ex recoꝛdatiõeopeꝝ pᷣteritoꝝ· multiq; poſt cõuerſio nẽ etiã nolentes motũ libidinis ſuſtinẽt. Quodtñ ad dam nationẽ nontolerãtſʒ ad ꝓbationẽ· cʒ vt ſpbhabeantꝓ cxru tienda incrcia hoſtẽcuireſiſtant dummõ nõ cõſentiãt. Uñ etnouerintſerui dei ſeetiã a peccatis iameſſe mundatos. ſʒ tñ cogitationum turpiũ adhuc interpellatione pulſari. Añ cõ̃uerſionem pꝛecedit turbapeccatoꝝ poſt cõuerſionẽ ſequi tur turba tentationũ. Illa ſe obiciũt ne ad de cõuertamur. iſia ſe ingert neliberius toꝛdis oculis deñ cernamus. Ut uſq; tumultus inſolentiã nobis gignit. intentionẽq; noſtrã ſepefraude multimoda intercludit. tile ẽ dei ſeruo poſtcõ nerſionẽtentari.quatenus àtꝑe negligentieſollicitãtibus vi cijs ad virtutes animũper erercitium pꝛeparet meritoꝝ-
Pe remiſſa conuerſione ·
¶ Tapitulum r. Vitos remiſſa cõnerſio in pꝛiſtinos erroꝛes reduꝰ
cit.ac viuendi tepoꝛe reloluit. Voꝛũ ergo exempla
quiſq; cõuerſus euita. ne dum timoꝛẽ dei a tepoꝛe inelpis. rurſus mũdanis erroꝛibus immergaris. Tepidus in cõuerſioneiocioſa vᷣbaet vanas cogitationes noxias eſſe non eðlvirl ſia toꝛpoꝛe mentis euigilauerit.ea q̃ leuia exiſtimabat cõfeſtim quaſi hoꝛrenda atq; atrocia ꝑtimeſcit. Fraus et deſidia in oĩ bonoope foꝛmidanda eſt. Fraudẽfa
rimus deo. quociens de ipſius doniset muneribus gloꝛiã
ꝛiã et humanã laudẽ appetimus.et de bono openrõ noſ
metipfos non deñ laudamus. Deſidiam vᷣo agimus quo cienspꝑtoꝛpoꝛẽlanguide eaquedei ſt opamur· Omnsãrs
feculi duius ſtrẽnuos amatoꝛes habet et ad exequendum
yaun li 4
6 Longn dis de
ſpec
noter oop⸗
se ſiutẽſ
i iyi

d
k imn OMch Mihi inin tnuin iſcnsde cuo — enpn i U m pulndi ſiniſch cöueen nomsUn vyä ohn nwpoſi ibun mentoh⸗
esn epam E n Tl
niti
ſcõʒ ſcilicet vt aut ſintquos imitentur aq
De ſummo bono Fo.TTxx
pꝛomptiſſimos.et hoc pindefit. qꝛ pꝛelentẽ habet opis ſui remunerationẽ. Ars vo diuni timoꝛis pleroſq; habet ſecta toꝛes lãgudos tepidos.pigricie inertia cõgelatos.ſʒ hoc pꝛoinde ꝙ laboꝛ eoꝝ nõ pꝛo pꝛeſenti. ſʒ pꝛo futura reinnne ratione differt· Ideoq; dů eoꝝ laboꝛẽ mercedis retributio non ſtatim cõſequit᷑.ſpe ipſi pene diſſoluta langneſcũt.jñ et magna illoꝝ gloꝛia pꝛedicat qui bone cõuerſionis pꝛin cipia augmẽto ſolidioꝛe cõſumant.atq; eo ad pꝛomerendã retributionẽ clarioꝛes pꝛeparant᷑.quo firmius duri itinerꝭ laboꝛes et inchoant ⁊ cõſumant. Quidã pꝛimo cõuerſionis caloꝛe ad virtutes ſeſeaccingũt. accedẽte pᷣo pꝛogreſſu dum immoderate terrenis rebus incũbunt.puluere infimi ape titus obſcurant᷑. Undeet dñs debonis ſeminibus in ſpinis lactatis dicit. õ aũt cecidit in ſpinis.hi ſt qui audiũt ver bũ dei.et a ſolicitudine ſeculi vei fallacia diuiciaꝝ ſuffocãt verbũ·et ſine fructu efficiunt᷑. Huꝑ conuerſi nequaqᷓ; debẽt
8
in curis exterioꝛibus ꝓuehi. Hã ſi implicent᷑ cõſeſtim quaſi
plãtata arbuſculaet nec dů radice pꝛefia cõcutiuntpariter et areſcũt. Qaletinterdũ cõuerſis pꝛo gieſalute mutatio loci. Plerũc; em̃ dum mutat᷑ locus.mutat᷑ et mentis affectus. Kongrnũeſt em̃ inde etiã coꝛpaliter auelli vbi quiſq; illece bꝛis deſeruiuit. Nam locus vbipꝛaue quiſq; vixit.hoc in aſpectu mẽtis opponit. qð ſemꝑ ibi vel cogitauit velgeſſit.
De exemplis ſcõn. Cg. ri
D cõuerſiouẽ ſeu coꝛrectionẽ moꝛtaliũ multum pꝛo
ſuntexempla bonoꝝ. Woꝛes ẽ inchoanciũ non
queunt ꝓficere ad bene viuendũ.niſi ꝑfectoꝝ infoꝛ ment᷑ exemplis patꝝ· Repꝛobi aũt nõattendũt documẽta bonoꝝ q̃ inmittent᷑ in melius.ſedponũtſibi exẽpla maloꝝ quibus ad ſuoꝝ moꝝ peruerſitatẽ vtant᷑ in peius. Oh pac vtllitatẽſcribunt᷑ ſanctoꝝ ruine et reꝑationes.vt ſpẽ faciant ſalutis humane ne quiſq; poſt lapſi um penitendo deſperet veniã dũconſpicit ſcõꝝ reparationẽfuiſſeetiã poſtruinam. Scãt flagitio dediti ad quã vtilitatẽ eoꝝ exẽpla ponant̃.

iber ſecundus Iſidoꝛi.
certe ex eoꝝ cõparatione durius de inobidientia puniant.
Pꝛopterea virtutes ſcõꝝ ad exempli noſtꝝ deus ꝓpoſuit. vt quãto deimitationeeoꝝ cõferri pñt nobis iuſticepᷣmia. tanto deꝑſeuerantia mali ſint grauioꝛa toꝛmẽta. Siem̃ ad
boni incitamentũ diuiua qͥbus ad moneremur pœepla.· de
eſſent. ꝓ lege nobis ſcõꝝ exempla ſufficerẽt. At cõtra dů et
nos deus pꝛeceptis ſuis ad moneatet vite fcõꝝ boni opis nobis exẽpla ꝓponat. nulla eſtiã dereatu excuſatio.qꝛ et lex dei ad aures noſtras quotidie pulſat. et factoꝝ documenta bonoꝝ coꝛdis noſtri intima pꝛouocant. Et ſi pꝛauoꝝ ſepe ſecuti lumus exẽpla.cur nõ imitemur ſcõꝝ digna etdeo pla cita facta. Et ſiapti fuimus imitari iniquos in malum· cur pigriſumus imituriiuſtos in bonũ. Dꝛãdus eſt deus vtvir tutes quas pꝛepauit ſanctis ad coꝛonã. nobis ad ꝓfectũ ſint poſite nõ ad penã· ſꝛoficiẽtãt adꝓfectũ noſtrůſi totexẽpla voluerimus imitari virtutũ. Certeſi ea pocius aduerſatiqᷓ; imitati fuerimus. ad dãnationẽ noſtrã erũt qui ealegendo implere neglexerimus. Multi viãſcõꝝ imitant᷑ et de moꝛi
bus alterins effigiẽ virtutis ſumũt ·tanq; ſi imago quelibet
intendat᷑. et de elus ſimilitudine ſpecies picta foꝛmet᷑· ſic;
fit ad imaginẽ ſimilis ileqͥ ad ſimiitudinẽ viuit imaginis- Qui ſanctũ virũ imitat᷑ quaſi exẽplar aliqð intuet.ſeſeq; in
illo quaſi in ſpeculo pꝛoſpicit vt adiciat qð deeſſe virtutis
agnoſcit. Minus eĩ ſeipᷣm hõex ſemetipſo cõſiderat.ſʒ dũ alteꝝ intẽditidqð minus eſt luminis adijcit. Perfectoꝝ eſt iã viroꝝ nõ quẽlibetſcõꝝ imitãdo.ſʒ ipᷣam veritatẽintuẽdo ad cuius imaginẽ facti ſtj.iuſticiã opari. Et hoc indicatqð ſcribit:Faciamus hoĩem ad imaginẽ ⁊ ſimilitudinẽ noſtrã qʒ ipſam intelligendo imitat diuinitatẽ ad cuiusfactus eſt ſimllitudinẽ. Iſte ergo tãtus eſt. vt nõ egeathoĩe demõſtra
toꝛe iuſticie.ſed ipſam contẽplando imitet᷑ iuſticiã. Exẽpla
ſcõꝝ quibus ediicat᷑hõ.varias faciunt.conſectari virtutes:
pumilitatis ex Criſto. deuotionis ex Petro· charitatis ex
Johãne. obedientie de Abꝛahã. patiẽtie de yſaac.tolerãtie de Jacob.caſtimoniede Joſeph · mãſuetudins de WMoyſe cõſtantie de Joſue· benignitatis de Samuelinericoꝛdie
ihe
deDi qol nohe
P
l
ud um nenn im vudi teſ tedio reco pui tiqu pungi zunſ üpun ters bon ww hop deber nes
ln
wſep hera
ſin
6

deupit.
Git rchun Ainit neb ugei Mann huohe unt ſduswiit piecſn iſwtech henn eulcge erde mi wouebet net c maginis.
czn Kmi
ſcuhii bericwyt nrinmi ncu dn ohi
isiwt emiln
uiEchl nnles ntuse oleitl Do nlei
yenitenta, WCapitulumxij
de Dauid. abſt nentie de Daniel.ſicet eetera facta pꝛioꝛum quo laboꝛe. quo moderamine. quaue intentione vei cõpunc tione gerantur.vir ſanctus imitando conſiderat.
De compunctione coꝛdis.
¶ Capitulum xij.
ODmpunctio coꝛdis eſthumilitas mentis cum lachꝛi mis.exoꝛiens de recoꝛdatiõe peccati et timoꝛe iudicij. Illaeſt cõuerſis ꝑfectioꝛ cõpunetionis affectio. que oẽs aſe xarnal deſiderioꝝ aftectus repellit.et intẽtionem ſuã toto mentis ſtudio in die cõtemplationem defigit. Seminãeſſe rõpunctionẽ. qua ꝓpter deũ aĩa cuiuſq; electi afficit᷑.id eſt. vel dũ opeꝝ ſuoꝝ mala cõſiderat.vel dũ deſiderio eterne vi teſuſpirat. Quatuoꝛ eſſe q̃litates affectionũ qͥbus mẽs iuſti tedio ſalubꝛicõpungit᷑. hoc eſt:memoꝛia pᷣteritoꝝ facinoꝝ. recoꝛdatio futuraꝝ penaꝝ cõſideratio ꝑegrinationis ſue in huius vite lõginquitate.deſideriũ ſuꝑne patrie:qᷓ̃tenus ad rã quãtocius valeat ꝑuenire. Duiſq; peccatoꝝ memoꝛiacõ pungit ad lamenta.tũc dei ſe pñtia ſciat viſitari. qũid qð ſe admiſiſſe recolit. interius erubeſcit. ſuoq; iuditio penitẽdo iãpunit. Nã tũc ·Petrus fleuit qñ in eũxÿpᷓs reſperit. Unde et Pſalmus: Reſpexit inquit et cõmota eſt et contremuit terra. Breſſus dei ſunt in coꝛde hominis interioꝛis. quãdo
bona deſideria ſurgůt vt calcent᷑ mala. Quãdo ergo iſta in
coꝛde hois fiũt.ſciendũ eſttũc eſſe deũꝑ gratiã coꝛdi huma no pꝛeſentẽ. Vnde ſe tũc magis hõ acuere ad cõpunctionẽ debet. quando ſentit deũ interius operantem. Duomodo mens hominis iuſtiex vera compunctione rapiatur.et qua liter infirmata reuertatur deguſtate lucis magnitudine.ilũ
noſſe poſſe qui iam aliquid exinde gnſtauit. Sunt quinõ
ex vera coꝛdis compunctione ſui accuſatoꝛes fiunt. ſed tñ adhoc eſſe ſe peccatoꝛegaſſignant.vt ex ficta humilitate cõ feſſionis locum inueniant ſanctitatis.
Ve cofeſſione peccatoꝝ et

Viber ſecundus Iſidoꝛi.
eo vnuſquiſq; iuſtus eſſe incipit. ex quo ſuiaccu
ſatoꝛ extiterit. Wultiaũt ecõtraſemetipſos pecca
toꝛes fatent᷑.et tñ ſemetipſos a peccato nõ ſubtras
bũt. Magna iãiuſticie ꝑs eſtſeip̃m noſſebõ ꝙ pꝛauus eſt⸗
vt exeo diuine virtute ſubdat humilius exquo ſuã infirmita
tẽ agnoſcit. Bene ſe iudicat iuſtus in hac vita · ne iudiceta
deo damnatiõe ꝑpetua · Tũcaũtiudicũ de ſequiſq; ſumit. qñ ꝑ dignã penitentiã lua pꝛauafacta cõdemnat · Amaritu
do penitentie facitanimũ et ſua facta ſubtilius diſcutereet dona deiq̃ cõtempſit flendo cõmemoꝛare. Nibil aũt peius qᷓ culpam agnoſcere nec deflere. Duplicẽ habere debetfietũ in penitentia oĩs peccatoꝛ. ſiueqꝛꝑ negligentiã bonũ nõ fe cit.ſeu qꝛ malũꝑ audacẽ ꝑpetrauit. Quod em̃ opoꝛtuit hon geſſit.et geſſit qð agere non opoꝛtuit. Ille penitentiã digne agit qui reatũ ſuũ ſatiſfactione legittima plãgit. cõdemnan do ſcʒ ac deflendo que geſſit.tãto inde ploꝛando pꝛofuſius quanto extitit in peccato pꝛocliuius. Ille penitentiã digne agit.qͥ ſic pᷣterita mala deploꝛat.vt futura iteꝝ nõcõmitrat⸗ Hãqui piãgit peccatũ.et iteꝝ admittit peccatũ quaſiſiqͥs lauet laterẽ crudũ.quẽ quantomagis eluerit tanto amplius lutũ facit. Quãuis quiſq; ſit peccatoꝛ et impius·ſiadpenitẽ tiam cõuertat᷑.cõſequi poſſe veniã credit᷑. NHullus eĩ de bo nitate dei dubitat.ſed ſola accipientiũ pꝛauitas cõferriſibi indulgẽtiã abnegat. Inhac vita tiñ penitẽtiepatet libertas. poſt moꝛtẽ pᷣo nullã coꝛrectionis eſſelicentiã. ndeet dñs dicit: Me opoꝛtetoꝑari oꝑa eius qui me miſit donec dies eſt. Qenit aũt nox qñ nemo p̃t oꝑari. Hinc et Pꝛopheta: Date inquit dño deo nrõ gloꝛiã anteqᷓ; cõtenebꝛeſcat.id eſt
anteqᷓ; moꝛs eterna pᷣueniat. In hac vita dů eſtis.deũ per
penitentiã gloꝛificate. Ad huc in hoc ſeculo penitentiã ope rantibus dei miſericoꝛdia ſubuenit. In futuro aũtiam non opamur.ſʒ rõnem nrõꝝ opeꝝ ponimus. Per id deterioꝛan turplerũq; iniqui ꝙꝑ patiẽtiã dei ſpaciũ accipiũtemẽdandi qꝛ ili moꝛa viuẽdi nõ vtunt᷑ ad penitentiã.ſed ad peccandi yſurpant audaciã. Z malo aũt in deterius vadit. quitpᷣus ſibi ad penitendũ indultũ ad libertatẽ pꝛaui operis vertit⸗
öſn malo ſundi gi tõi 5 Pe ẽ ſac upaſ kud thhn
Uy

i. gwiün Minn öih t itin n inzin unn iuvunt blneu darncei nititt neon nimüidi tctenn opſt enti dit võchnin iquſſq wanplus adpenit scd idſih iben ü nitn mit— t ph dicöw opetn mi tole in
lu —
u
De ſummo bono Fo · xxvij
Feſtinare debet ad deñ penitẽdo vnuſquiſqʒ dñ pᷣt.neſi dñ
pt voluerit.cum tarde volueritomnino nõ poſſit. Pꝛoinde
Pꝛopheta ait: QDuerite dñm dũ inueniri poteſt.inuocate eum dum pꝛopeeſt.Et vbi inueniri poteſt niſi in hac vita⸗ in qua etiã et pꝛopeeſt oĩbus inuocãtibus ſe Ham tunciã longe erit quando dixerit. Ite in ignẽeternũ. Modo autẽ non videt᷑ et pꝛope eſt.tunc videbit᷑et pꝛope non erit. quia et videri poterit et non poterit inueniri. Si quãdo quiſq; peccare poteſt penitet.vitamq; ſuã viuens abomni crimine coꝛrigit.non dubiũ ꝙ moꝛiens ad eternãtranſeat requiem. Qui aũt pꝛaue viuẽdo penitentiã in moꝛtis agit periculo. ſicut eins dãnatio incerta eſt.ſic remiſſio dubia. ui ergo cupit certus eſſe in moꝛte de indulgentia.ſanus peniteat. ſanus perpetrata facinoꝛa defleat. Sunt qui penitẽtibus lecuritatẽ cito pollicent᷑. quibus bene per Pꝛophetã dicit: Curabãtcõtritionẽ filie populimeicũ ignominia dicẽtes⁊ par et non erat pax. Cum ignominia igit᷑curatcõtritionẽ. qui peccanti et nonlegittime penitenti pꝛomittit ſecuritatẽ. Vnde etſequitur: Cõfuſi ſtʒquia ab hominationẽ fecerũt. id eſt cõfuſi ſtꝭ non penitẽdo.ſed penas luendo. Aliter ei cõfundit᷑ coꝛam iudice reus dů plectitur. atq; aliter qui de
malo ope erubeſcẽs coꝛrigit᷑. Ille em̃ qꝛ repꝛehenſus eſt cõ
fundit᷑. iſte qꝛſe malũ feciſſe memoꝛat᷑. Quãuis ꝑ penitentiã ꝓpiciatio peccatoꝝ fit.ſinemetu tñ hõ eſſe nõ debet.qꝛ peni tẽtis ſatiffactio diuino ti penſat᷑iudicio nõ humano. ꝑꝛo inde qꝛ miſeratio deiocculta ẽ.ſine inter miſſiõe flere neceſſe ẽ. Heq; eiñ vnqᷓ; opoꝛtet penitẽtem habere de peccatꝭ ſecuri tatẽ. Nãlecuritas negligentiã parit.negligẽtiaãtſepe in cau tũ ad vicia trãſacta reducit. Dñ ꝑ pꝛeſentiãſexpulia fuerint ab hoĩe yicia.ſi foꝛte poſt hec intercedẽteſecuritate quelibet
culpa ſubꝛepſerit. cõfeſtim delecrationes pꝛiſtineyicioꝝ mẽ tẽ auidius irrepũt. pulſanteſq; hoĩem in cõſuet opibꝰgraui
us ꝑtrahũt.ita vt ſint nouiſſima hois ilius peioꝛa pꝛioꝛibꝰ
De deſperatione peccantiũ
Copitulum xiij

Liber ſecundus Iſidoꝛi.
On per locoꝝ ſpacia. ſed per affectum bonum vel malũitur recediturue a deo. Neq; em̃ greſſu pedum ſedgreſſu opeꝝ vel moꝝ elongamus vel ꝓpinquamus ad deum. Perpetrare flagiciũ ali quod moꝛs anime eſt · cõtemnere pꝛeſentiam et ꝑmanere in culpa. deſcẽderein infernum poſt moꝛtemeſt · Ergo pecca⸗ re ad moꝛtem pꝑtinet. deſpare vero in infernum delcendere⸗ Undeet ſcriptura ait· Impius dũ in ꝓfundũ maloꝝ vene rit cõtemnit. Sepe dyabolus eos quos cõuerti ad penitẽ ciãaſpicit. inmamitateſceleꝝ ꝑcuſſos ad deſpationẽ deducit⸗ yt ſubtracta ſpe venie.trahat in diffidentiã quos nõ potuit retinereꝑſeuerãtes in culpa. Sed penitẽs pꝛeuidere debet callida cõtra ſehoſtis inſidias.ſicqʒ dei iuſticiã metuat · vttñ qᷓ;uis in magnis ſceleribus de miſericoꝛdia eius confidat.
Amplius lerat᷑ deus deaia deſperataet aliqũ cõuerſaqᷓ; de
ea que nunqᷓ;extitit ꝑdita.ſicut de ꝓdigo filio qui moꝛtuus fuerat etreuixit. ꝑieratet inuẽtus eit. de cuius regreſſu mag numkit gaudiũ patris. Hõ aliter coꝛã deo etangelis copio ſius eſt gaudiũ deeo qʒ periculo liberat᷑· qᷓ; de eo qui nunqᷓ; nouit peccati periculũ · Duãto eñ cõtriſtat res ꝑdita.tanto magis ſifuerit inuẽta letificat.ſicut in Euãgelio paſtoꝛ ille exultat qui perditã ouẽ inuentã humeris ſuis gaudẽs repoꝛ tat. Nullus deſperare debet vemã. etiã ſicirca finem vite ad penitentiã cõuertat. Qnũquẽq; em̃ deus de ſuo fine nõ de
vita pᷣterita iudicat. Voc quigeet legis teſtimonio edocet.
ꝙ hõ de ſuo extremo iuſtificat᷑ quando deus ꝓ aſini pꝛimo genito ouẽ iuſſit offerri. hoc eſt inmundiciam vite pꝛioꝛis mutandam per innocentiam boni finis. CQlnde etcauda iu betur offerri in hoſtiam id eſt vita extrema in penitentiam. Wuiti ſuperna reſperſi gratia in extremis ſuis ad deũ re⸗ uertunturper penitentiam.et quecunq; mala geſſeruntquo tidianis fletibus purgant atq; in bonis factis mala geſta conmutãt. Quibus iuſte totum quod deliquerantignoſcit. quia ipſi quod malegeſſerunt penitendo cognoſcunt. In vi
ta hominis finis querendus eſt.quoniam deus non reſpicit
quales antea viximus. ſed quales circafinẽ viteerimus.
dl 8
6C
ſuhh hete uſtici. nmenn qubu — potpo deſn raq̃ d pᷣcepti panta Pwyl
dewn bos mal
deindi eis or nüpoſ incide huoco diniſ cijt vinte is er ſilee ns e gild ifi ſiii mic bing

pnn N
e
mupi
idh wWiihm
uürde
scoyfi. queihd in egeſun pelbcyb dlulanto paſto ile esrepo weit a ofvöde onideit pupin niepib ieecni penn dn gemn M cnw nt ri noihus
de ſummo bono Fo. xrviij De his qui a deo deſerũtur
¶ Capitulum xx. Eſerente deo nullũ penitere.deo reſpiciẽte ſua vnũ quẽq; facta videre ⁊ plãgereet vñ cecideritcogitare⸗ Rõnulli aũt ita deſpicunt᷑a deo vt deploꝛaremala
ſua non poſſint etiãſi velint. Conſilio inmundoꝝ ſpirituũ
hoceſt qꝛ ipſis negatum eſt poſt pꝛeuaricationẽ regredi ad
iuſticiã.obſerare aditũ penitẽtie— cupiũt.ne vel ipſi reuertant᷑ ad deñ̃ · coſq; ſocios in ꝑditionehaberecõtendũt. quibuſcũq; fraudibus inſiſtẽtes.vt aut deſerant᷑ a deo. aut flagelli inmanitate deſperent. In gemiſcendũ eſt iugiter et poſt poſita ſecuritate lugendũ.ne dei ſecreto et iuſto iudicio deſerat hõ⁊ ꝑdendus in ptãte demonũ relinquat᷑. Nãreue ra q̃ deus deſerit· demones ſuſcipiũt. Dmñci cõtemptoꝛes pcepti.ſtatim vtauertunt᷑ a deo.a malignis ſpiritibus occu pant.a quibus etiã vt mala faciãt ꝑſuadent᷑. Hinc eſtillud
Pꝛopheticũ: Inimicos deiꝑſequunt᷑ tenebꝛe.q̃ intelligunt᷑
demones. Unde et in pſalmo legit: Immiſſiones per ange los malos. Quidã repꝛoboꝝ in poteſtate demonũ occulto dei iudicio et iuſtiſſimo redigunt᷑. Eſaie teſtãte: Ipſemiſit eis ſoꝛtẽ.et manus eins diuiſit eis eã in mẽſura.vſq; ineter nũ poſſidebũt eã · Quidã electoꝝ dimittunt᷑ diuina iuſticia incidere in erroꝛẽpeccati.ſed tñ miſeratione eius reductide nuo cõuertunt᷑. De talibus em̃ ꝑ Pꝛophetã dñs loquit: Et dimiſi eũ et reduxi eũ et reddidi ei conſolationẽ. Nõnunqᷓ etiã reuertẽs deus ad hoĩem quẽ deſeruerat.rurſus affligẽs viſitat et ꝑ lamẽta lachꝛimaꝝ ac penitẽtie afflictionẽ a pec catis expurgat. dicẽte Job ad deũ: Pꝛopter ſuꝑbiã inquit quaſileenã capies me. reuerſuſq; mirabiliterme crucias. Ne nertẽs em̃ deus hoĩem cruciat. qů quẽpeccantẽ deſeruerat. flageilãdo iteꝝ viſitat. Malis actibus cõtranos amplius celeſtẽ iracuudiã nequaqᷓ; ꝓuocare debemus.quin pocius ſi penitẽdo digna deo acta geſſerimus.ſeucritatẽ eius inde mentiã cõmutabimus Nã ilequi nos malos tolerat.nõdu bium eſtꝙcõ̃nerſisclementer ignoſcat. Hã ꝙ ſeruat nobis
8 iiij

Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗
tpᷣs penitẽtie vt nõ ſimul moꝛte obruamur pᷣcipiti.ſʒ det lo i cus jatiffactionis·hoctotũ de deiꝓcedit clemẽtia vtnos nõ puob. damnet crudeliter.ſʒ erpectet ad penitentiam paclenter. 2po De his qui ad delictũ poſt ⸗ lacrimas reuertuntur. Eapitulumxu wü Rrriſoꝛ eſtnon penitens qui adhucagitqð penitet · zihm nec videtur dei poſcereſubditus.ſʒſubſannare ſuꝑ wuini
bus. Canis reuerſus ad vomitũ.et penitẽs adpec jmini
catũ. Wultiem̃ lacrimas indeſinenter funduntet peccare zifim non deſinũt. Quoſdam acciꝑe lacrimas ad penitentiamet deon effectũ penitentie nõ habere · qꝛ incõſtantia mẽtis nũcrecoꝛ uin vatione peccatilacrimas fundũt. nũc vero reuiuiſcẽte vſu ea uin ſo que fleuerũtiterãdo cõ̃mittunt. Quietpᷣterita vult plãgere. 3 i et actionibus ſecularibus incubare.iſte inſtã mũdationẽ nõ ſic babet. qm̃ adhuc agit qᷓ penitẽdo deflere poſſit. Eſavas pec catoꝛibus dicit Lauamini. mũdieſtote. Lauatitaq; etmũ dus eſt. qet pᷣterita plãgitetflẽda iteꝝ nõ cõmittit. Lauat uſ et nõ eſt mũdus qui plãgit que geſſit nec tñ deſerit. et poſt la nuſt chꝛimas ea que defieuerat repetit. Sic deniq; etalibi aiam t penitẽtẽ atq; iteꝝ delinquentẽ bᷣmo dininus increpat dicẽs: u fin Quã vilis factaes nimis iterãs vias tuas· Duiſq; ergo cul u pas pᷣteritas ploꝛat. hunc neceſſe eſt modũ teneat.vt ſic ad Mt miſſa defleat. ne iteꝝ flẽda ↄmittat. e mihimiſero Ifidero o qui ⁊ penitereretro acta negligo ⁊ adhucpenitẽda cõmitto.
Uobus modis peccatũ cõmittit᷑ id eſtant vicupi⸗
ditatis· autmetutimoꝛis. dů velquiſqʒ vultadipiſci lwin
qð cupit. vel timet ne iucurrat qð metuit. Quatuoꝛ( modis cõmittitpeccatũ in coꝛde. quatuoꝛ perpetratex oꝑe. h Admittiturcoꝛde ſuggeſtione demonũ. delectatiõe carnis. qu conſenſione mentis defenſione elationis. Conmittitur ope uꝛol re nunc latenter.nunc palam. nunc conſuetudine.nunc deſ Sin
peratione. Iſtis ergo gradibus etcoꝛde delinquitur.etope nt re malicia perpetratur. Tribus modis peccatum geritur chn
——

uiciemun pigen nidion E nineni int Lau nnerpoll rlblaiam epat dicts ſcʒergoal Nſi a ew ün üicnn
19
ſtantrich nlipi Ouu nnurode enunc d ltu. oß
un ſ
De ſummo bono Fo. xxix
boc eſt ignoꝛantia · infirmitate. induſtria. periculo ãt penaꝝ dinerſo. Ignoꝛantie namq; mõ peccauit in ꝑadiſo eua.ſicut Apoſtolus ait: Uir nõ eſt ſeductus.mulier aũt ſeducta in H̃uaricatione fuit. Ergo eua peccauit ignoꝛãtia. Adã vero induſtria.qꝛ nõ ſeductus ß ſciens pꝛudenſqʒ peccauit. Qui vero ſeducitur.qd cõſentiateuidenter ignoꝛat. De infirmita teãt Petrus deliquit. qñ ad metũ interrogãtis ancille xpᷣm negauit vñ et poſtpeccatũ amariſſime fleuit. Branius eit in firmitateqᷓ; ignoꝛãtia quẽqᷓ; delinquere.grauiuſqʒ induſtria ᷓ infirmitate peccare. Induſtria nãq; peccatqui ſtudio ac deliberatiõe mentis malũagit. Infirmitate aũtqui caſu vel pꝛecipitatõe delinquit. Hequius aũtet de induſtria peccat. qui nõ ſolũ non bñj viuũt.ſʒadhucet bñ vinentes ſipfit a ve ritate diuertunt. Suntem̃ qui ignoꝛanter peccãt.et ſtj qui ſcienter. Sunt etiã et qui ꝓ ignoꝛanticercuſatione ſcire no lãt. vt minus culpabiles habeant᷑. quitñſeipſos nõ muniũt. R magis decipiunt. Neſcireẽ ſimplrad ignoꝛantiãptinet. noluiſſe vᷣo ſciread cõtumacẽſuꝑbiã. Qolůtatẽquige ꝓpꝛij dm̃ velle neſcire.qͥd aliud eſtqᷓ; velle dñm ſuꝑbiendo cõtem nere? Nemo igit᷑ ſe de ignoꝛantia ercuſet. qꝛ deus non ſolũ eos iudicat qui a cognitione ſua reuertunt᷑.ſʒ etiã etillos qͥ
neſcierũt.teſtante eodem dio ꝑ Pꝛophetam: Dipdam in
quit hoĩes a facie terreet eos qͥ auertuntur poſt tergũ dñ · et qui nõqueſierunt dñm nec inueſtigauerunt eum. Etpſal mus: Sffunde inquit irã tuã in gentes quetenõ nouerunt.
De leuioꝛibus peccatis.
¶ Capitulum xviij.
Vlti vitãſine crimine habere poſſuntſine peccato
non pñt. Ham qᷓuis in hoc ſeculo magna iuſticie
quiſq; dlaritate reſplẽdeat.nũqᷓ; tamen ad purũ pec catoꝝ ſoꝛdibus caret. Johanneapoſtolo atteſtante qui ait- Si dixerimus qꝛ peccatum non habemus.ipſi nosſeduci mus.et veritas in nobis non eſt. Quedãſtj facta ſimilia pec catj.ſʒ ſi bono aiofiant. nõſtj peccata. vtpote ptãs · ſinõ ſevl ciſcẽdicupiditate ſʒ magis coꝛrigẽdi ſtudio vlcicat᷑ inreum

Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗
qui delinquit. Itẽſt peccata leuia que ab incipiẽtibus quo tidiana ſatiſfactione purgant᷑que tñ a perfectis viris velut magna crimina enitant᷑. Duid ãt hoĩes peccatoꝛes de mag nis ſceleribus agere debẽt qñ etã ꝑfectileuia queq; delicta quaſi grauiſſima lugent. Non lolũ grauia?ß et leuia ſticauẽ da peccata. Multa em̃ leuia vnñ grãde efticiũt. ſicut ſolent ex pꝛauiſſimis guttis immenſa flumina creſcere. Numeroſi tas em̃ in vnũ coacta exundantẽ efficit copiã. Peccata que incipiẽtibns leuia ſtʒ. ꝑfectis viris grauia reputant. Tanto em̃ maius cognoſcit᷑ eſſe peccatũ quãto maioꝛ qͥ peccat ha
bet᷑. Lreſcit em̃ delicti cumulus iuxta oꝛdinẽ meritoꝝ et ſe
pequod minoꝛibus ignoſcitur maioꝛibus imputatur.
De grauioꝛibus peccatis.
¶ Capitulum xix. Eperimento vel cõtemptu minoꝝ peccatoꝝ maio
racõmitti peccata.vt durius feriant᷑ ꝓ magnis ſcele
rribus:qui de paruis coꝛrigi noluerũt · Judicio aũt viuino in reatũ nequioꝛem labunt᷑· qui diſtringere minoꝛa facta ſua cõtemnunt. Wultia crimine in crimẽ coꝛruunt.qꝛ
dei cognitionẽ habẽtes.timoꝛẽ eius negligũt.et quẽ nouef̃t
ꝑ ſciam.ꝑ actionẽ non venerant᷑ · Ideoq; cecant᷑ diuino iudi cio puniẽda cõmittereet in penã cõmiſſi facinoꝛis.facinus deterius addere. Sepe peccatũ altcrius peccati cã eſt. qð cõmittit᷑ cũ aliuder ipſo quaſi ſua ſoboles oꝛitur.ſicut fieri ſolet naſci libidinẽ ex nimia vẽtris ingluuie. Pena po pecca ti peccatũ admittit᷑. qñ ꝓ merito cuiuſq; peccati. deo deſeren te in aliud peccatũ deterius itur.de quo amplius qͥ admiſe
rit ſoꝛdi det᷑. Ergo pꝛecedẽs peccatũ cã eſt ſequẽtis peccati.ſe
quẽs po peccatũ pena eſt pᷣcedẽtis delicti. Pꝛecedẽtia itaq; peccata ſequientiũ ſtʒ criminũ cã vtilla q̃ fequũtur ſtʒ pᷣceden tiũ pena. Pꝛecedentiũ peccatoꝝ pena.ipſa vocat᷑induratio veniẽs de diuina iuſticia. Hinceſt qð ait Pꝛopheta: Indu raſti coꝛ noſtrũ netimeremus te. Neq; em̃ quicũqʒ iuſti ſta
deo impellunt᷑vt malifiãt.ſʒ dum maliiã ſt. indurant᷑ vt de
terioꝛes exiſtãt.ſicutet Aplus dicit Qiñj veritatẽ deinõre
D
gpol ös ſtiuſt pecci cunn glop mw Uuuſ Dude dehetſc pime ns be vime iudich
D
pech
tet Noyöt
di.O
recti ron Eſun Erwi ſeind hoquo
de 1 6 hecum ung

ih
inh Kntyat unn
l6. wpn
omybli
uui oeno cununq tanoeit idiinoid wWis ſ auich henuſoh n wisiut
De ſummo bono Fo. xrx geperunt vt ſuluifierẽt. immiſit illis vᷣaſpiritũ erroꝛis. Vacit ů ðs quoſdã peccare ßin qͥbus talia iã peccata pceſſerint?
1
xt iuſto iudicio eius mereant᷑ in deterius ire. Alia quipe
peccatapᷣcedẽtibus alijs peccatꝭ pꝛolabunt᷑ inpenãquã pec cata merent᷑. Quedã de ira dei veniũt peccata.que ꝓ merito alioꝝ cõpenſant pctõꝝ. Qñ et Pꝛopheta:ecce inqͥt tu ira tus es ⁊ nos peccauimus.in ip̃is fuimus ſꝑ.tanqᷓ; ſi diceret: Quia ſp in pccisfuimus.iratus es vtdeterius peccaremus. Quid em̃ ſit irã dei mereri.qͥd pᷣo pꝛouocare.pꝛudẽs lectoꝛ debet ſcire. Frauioꝛ nã; eſtira que pꝛouocat᷑q; ea q̃ meret᷑. Hã meremur qñ ignoꝛãdo peccamus. ꝓuocamus qñ ſciu mus bonũ facere nec votumus. Nũc irã dei dũ viui ſumus vitare poſſumus. Timeamus ergo ne venienteillo terroꝛe iudicij.ſentiri poſſit. vitari non poſſit.
De manifeſtis occultiſqʒ
peccatis. ¶ Capitulum xx⸗
Aioꝛis ẽ culpe maniſfeſteqᷓ; occulte peccare. Dupli em̃ reus eſt qͥ apte delinquit.qꝛetagit et docet. De talibus Eſayas ðt: Et peccata ſua qᷓſiſodoma pᷣdi
cauerũt necabſcõderũt WMulti em̃ publice delinquẽtesiine vllo põdereſua flagicia pᷣdicant. necvlla vtunt᷑ſceier verecũ dia. Quedãei iã iuſticie poꝛtioẽ iniquitatẽ ſuã hoĩ abſcõde
reeti ſemetipſo depccis ꝓpꝛijs erubeſcere. Peccatũ ppetra recrimẽ ẽ peccatũ pᷣdicareclamoꝛẽ. Dequo etiã ðᷣt Aplus:
„
Etciamoꝛauferata vob cũ oĩ malicia.idẽ cũipſis peccati. Exeo ipſo quo quiſq; peccatũ qð agit nõ abſcõdit.iudicij iã eſſe indiciũ.qꝛ nõ erubeſci?᷑niſide cõſcie reatu. Ergo et hoc ipſo quo quiſq; defacto ſuoerubeſcit.ipſeſibiiam iuder fit.
De peccati amoꝛe. Ca. rxi
Liud eſt nõ peccare amoꝛe dilectionis dei.aliudti moꝛe ſuplicij. Quieĩ amoꝛecaritatis deinon pec cat.hoꝛreſcit oẽ malum amplectẽdo iuſticie bonũ. nec eum delectat peccatumetiamſi ſceleris inpunitas ꝓmit tatur. Qui vero ſola pena ſuglicijin ſe vicia repꝛimit. q;uis

„„ Liber ſecundus Iſidoꝛi. nõ expleat opus peccati.viuit tamen in eo voluntas peccan diꝛdoletqʒ ſibi illicitũ.quod lex ꝓhibere dinoſciĩ. Ilie ergo mercedẽ bom opis pcipit qui amãdo iuſticiã facit.nõ is qui eam ſolo metu penaꝝ inuitus cuſtodit. Quidam et diligũt peccatũ et faciũt. Quidã diligunt tantũ et non faciũt. pleri q; vero faciunttantũet nõ diligũt.nonnulli peccatum non faciũt et tñ iuſticiã odiunt. Srauius aũt peccat qui nõſolũ peccatũ diligit iʒ et facit.qᷓ qui nõ facit et diligit. grauiuſqʒ interdũ qui diligit et nõ facit.qᷓᷓ qui facitet odit. Brauiſſi mũ eſt non ſolũ facere.ſʒ et diligere peccatũ. Nam ſtj quidã qui cõfeſtim ꝑacto flagitio cõfundunt᷑.et ſtqui nõ ſolũ nõ volent geſſiſſe malũ.ſʒ etiam de ipſo malo oꝑe gloꝛiantur. Sicq; ad cõparationẽ mali fit deterius.dum devicijs gra tulantes extolluntur in peius · Detalibus ait Salomon: Quiletantur cũ male fecerint eterultãt in rebus peſſimis.
Pe peccandi neceſſitate·
¶ Capitulum xxij.— Rterdum ꝙ mali ſumus neceſſitate pocius nõ vo luntate exiſtimus. ertenda eſtaũt neceſſitas mali
in voluntatẽ boni. Pleriq; non voluntateſʒ ſola ne
teſſitate peccãt. ꝑtimeſcẽtes tꝑalem inopiam. Et dumpñtis ſeculi neceſſitatẽ refugiunt.afuturis bonis pꝛiuantur. Item nõnulli peccatũ voluntate nõ neceſſitate cõmittunt nullaq; coacti inopia exiſtunt iniqui.ſed tantũ gratis cupiunt eſſe mali. Heq; eĩ ipſam rem amant quã apetunt.ſed ipſa tiñ peccati malicia delectantur.
De peccandi cõſuetudine.
¶ Capitulum xxiij.
Elius eſt peccatum cauere qᷓ; emendare. Facilius eĩ reſiſtimus hoſti a quo nondũ victi ſumus.qᷓ; ei aquo iã ſuꝑati ac deuicti cognoſcimur. Omnepec
catum anteqᷓ; admittat amplius ꝑtimeſcit. Quãuis aũtgra ueſit. dum in vſum venerit leue exiſtimat᷑etſinevllo metucõ mittit. Iſtis fomitibus quaſi quibuſdã gradibus coaleſcit
9
onM
delec
cuc dicht vulen zn m Szint uchu ndin peh e2 wie receſi qund kum ie 2 cõſen nuo d hentet tnom cſcen inpue dem mirt darei tumu nusgn Mope ſbrpſ mCi inru non in nh
phau

hnſiüi unbr — deycis gu Saomon: spelint.
N
eſinsmal ueßſolahe tnpie n.3ten ituntml sapuntc mul pu
it⸗
De ſummo bono Fo. xxxi omne peccatum. Logitatio nãqᷓ; pꝛaua delectionem parit. delectatio cõſenſionẽ. cõſenſio actionẽ. actio cõſuetudinem. cõſuetudo neceſſiratẽ.ſicc; his vinculis hõ implicitus qua dãcathena vicioꝝ tenet aſtrictusira vtab ea eucli nequaqᷓ valeat· niſi diuina grã manũ iacentis aꝓꝛehẽdat. Peccatũ ad mittere cadere eſt in puteũ.cõſuetudinẽ vero peccandi fa creos putei eſt coanguſtare. ne is qui cecidit valeat exire- Sʒinterdũ etiã tales deus liberat. dum eoꝝ deſpationem ad cõuerſionẽlibertatis cõmutat. Ipſo em̃ miſerante pecca ta dimittuut᷑. quo ꝓtegente fit neiñ deterius peccãdo eatur. Nequiſſimũeſt peccare,peius eſt peecandi cõſuetudinem fã cere · Abillo facile.ab hoc cum magna laboꝛereſurgi᷑. dum male cõſuetudinirepugnatur.· Male agendicõſuetudinem receſſum eſſe Pꝛopheta aſſerit in pꝛofundũ.cuius vſi quaſi quadã lege homo tenet᷑ aſtrictus vt etiã qñ non vult pecca
tum admittat: Alapſu pᷣo cito reſurgere.nõ eſt in pꝛofundiũ
ire Apoſtotus legẽ peccati dicit eſſe in mẽbꝛis ſuis.quelet
cõſuetudo eſt. quã peccãdo cõcipimus.etnõ ab eacum volu mus diſcedimus.qꝛ iam neceſſitatis vinculo per cõſuctudi nem retinemur. Wultũ veri amoꝛ agit in hoie ſed reſultat caro malecõſuetudinis lege. Bene aũt audacter pꝛo bona cõſcientia exultat.qui valent᷑ inſe repꝛimit quod inſolenter impugnat. Frequenter peceare cauendũ eſt. nã hoc pᷣm qꝙʒ de malo noſtro plerũq; deus nobis ſalutẽ oꝑatur.quanto mirabileeſt.tanto perraꝝ eſt. Pꝛopterea metuendũ eſt cõfi dere ita ſaluari.ne foꝛte dũ expectamus a vicijs ſunari.et vi tia multiplicemusetſalutẽ non adipiſcamur. Ergo ſtudea mus aut non cadere. qut cito cõuerſi a lapſu cõſurgere. Om hino peccare cauendũ eſt: M ſi humanafragilitate pecca tũ ſubꝛepſerit. ↄfeſtim erit coꝛrigendũ qð nequiter ſenticõmi ſum. Lito em̃ coꝛrigit᷑ culpa que cito cognoſcit.tardius aũt ſanat vulnus qð iam putreſcẽtibus mẽbꝛis longo poſt tpe curationibus adhibet᷑. Itcratio peccati grauioꝛ eſt. ſicut eſt ſi moꝛbus ſuꝑ moꝛbũ veniat.ſicut ſi vmber ſuꝑ vmbꝛẽoccur rat. Moꝛa peccãdi imamitatem ſacit ſceleris. Qndeet Pꝛo pbeta. Ue inqͥtquitrabitis iniquitatẽin

funiculũ. qui tardat cõuerti ad deũ. Tr
Copitulum xxiiij.
⸗. ſ* 6„. 13 ₰ 15 1 3 6 4 6 8 1
iniquitatẽ vt 18.Pꝛolon
et quaſi vinculũ plauſtrip
moꝛã facere in iniquitatibus · Qñ et erũt iniqtates ſuas. dñs luſtus
Ve peccatirecoꝛq
nüeſthoĩſempꝑ añoculos pꝛia adhlbere dellcta⸗ m Pſalmiſententiã. Et peccatũ meũ añ me eſt Sicut em̃ nõ opoꝛtet reminiſci peccati ef
ſic ſꝑ neceiſeeſt vnũquẽq; ſuũ in deflendo cõmemoꝰare pee catũ. Apud iuſtũ recoꝛdatio peccatifacit tediũ anim· ut aũt luxurie ⁊ cupiditati ſubditiſunt:cõtumaci ſuꝑbia etiã de ipſo peccati oꝑe gioꝛiant᷑. Serui dei tãta recoꝛdatio eiſe de bet peccati.vt ea que geſſit jꝑ lachꝛimãs cõfiteat. Qnde et Pſalmus dicit. Lõuerſus ſum inerũna dũcõfigiturſpina- peccatũ meñũ cognitũ tbi feci.dixiꝓnuntiabo aduerium me iniuſtictas meas dño. Supꝛa em̃ dixerat:qm̃ tacui. hocẽ · nõ um cõfeſſus. nueterauerũt oĩa oſſa mea dũ clamarẽtota die. Quidergo tacuiſſeſe penitet. niſi cõfeſſionẽ peccatoꝝꝰ Quid clamaſſeſe dolet. niſi defenſionem maloꝝ Qui ergo peccatoꝛnm ſuoꝛum defenſoꝛextitit. neceſſe eitvtpenuendo
S
accuſet quodiuperbiens pꝛaue admiſit.
Ipartitaẽcauſa peccãdi id eſt oꝑis.⁊ cogita quoꝝ vnũ iniquitas dicit qð oꝑegerit᷑.aliud iniuſti cia qð cogitatione admittit᷑. Pꝛius aũt actio reſecã da eſt. poſtea cogitatio. Pꝛius pꝛaua oꝑa. poſtmodũ deſide
„
ria. Uiciſſimi aũtet a cogitatione oꝑa pꝛocedunt.et ab oꝑe tñ pꝛaue cogitationis malicia nõ erit innocẽs. Vnde et dñs per Eſaiã: Auferte inquit malũ cogitationũ veſtraꝝ ab ocu lis meis. Nõ em̃ ſolũ factis ſed et cogitationibus delinqui mus ·ſi eis illiciteoccurrẽtibus dclectemur. Sicut viperaa filijs in vtero poſitis licerata perimit ita nos cogitationes
ht en hc ſu Ue dun lech

*
M⸗
iir mini Mbhu nni
Mchnc vcuicci⸗ nonee eninUn buetüde nnoeſde e Undet
igirpin.
uenumm ituchhoci nuron pecuon Muierg Rpenlendo
Acoginn audinbl gütuct)n noiidet dunebo nn ills Uu dns iupcbod hus deinq icut vipe on
ce cataractau. Abyſſus
noſtre intra nos enutrite occidũt.et cõcepto interius vipe reo veneno cõſumũt.aĩamq; noſtrã crudeli vulnereꝑimũt. Hõ ẽarbitrij noſtricogitatiões pꝛaue ſuggeſtionis pᷣuenire. iacere ãtin aio cogitationẽ.noſtre attinet volũtati. Illud er go ad culpã nõ redigi.iſtud culpe ꝓpꝛie imputat᷑. Nã cogi tatões illicitas occurrere demonũ eſt.cogitationibus oblec tari ꝑuerſis.noſtroꝝ eſt. Plerũq; fieri ſolet vt ĩ mũde coꝛꝑa liũ reꝝ ſpẽs quas didicimus:noſtris mentibus oꝓponant᷑ et nolẽtes eas cogitemus qᷓtũq; ab eis aciẽ mẽtis auertere nitimur.tanto ille ſe magis aĩo ingerũt.obſceniſq; in nobis motibus obꝛepũt. Sedfit hoc ꝓ cõditione moꝛtali. quã me ruit pꝛimus hõ in penã ſui peccati. Dũ vnuſquiſq; dinina illuminatione pꝛeuenit.ſtatim moleſtijs turpiũ cogitationũ —— ſeruus iudicio timoꝛis dei eaꝝ tentamẽtaa emetip̃o reijcit. boniſq; cõtra obiectꝭ cogitationibꝰturpes a ſerepellit. magna obſeruãtia circa coꝛdis ẽcuſtodiã adhibẽ da qꝛ aut bone aut male rei ibicõſiſtu oꝛigo. Nã ſc̃ſcriptũ ẽ⸗
excoꝛde excũt cogitatiões male: Ideoq; ſi pꝛius pꝛaue cogi
tationi reſiſtimꝰ in lapfũ opis nõ incurrimꝰ. Nõ eſt timẽdũ ſi bona malaq; in cogitationẽ veniãt.ſʒ magj gloꝛiandũẽ ſimẽs mala a bons intellectu rõnis diſcernat. Itẽ nihil iu
uat ꝙ inter bonũ⁊ malũ ſenſu pꝛudẽtioꝛi diſe cernimus.mſi apeaut mala cogitata caueamꝰ. aut bona intellectafaciamꝰ
„ 5 ℳ„
De conſcientia. Capi · xxxi Umana cõditio dũ diuerſis vicioſitatibus mentẽ cõturbat.etiã añ penas vychẽneꝑ inconditũ aĩe age
titũ iam penas cõſcientie patit᷑. Oĩa fugere poterit
höp̃ter coꝛ ſuũ. Hõ em̃ pᷣta ſe quiſq; recedere. Qbicũq; eĩ
abierit reatus ſui cõſcientia illũ nõ derelinqͥt.qᷓ;uis humana iudicia ſubterfugiat oĩs qui male agit. iudiciũ tñ cõſciẽtie ſue effugere nõ pᷣt. Nã etſi alijs celat qð agit.ſibitñ celare nõpᷣt qplene nouit malũeẽ qð geſſit. Duplerfit ergo ineo iudictũ. quia et hoc ſue cõſcientie reatu puni᷑et illic ꝑpetuali pena damnat᷑. Hoc em̃ ſignificat:abyſſus abyſſum inuocat in vo
i
De ſummo bono Fo · xxxij

ſue conſcientie ire ad iudicium damnationis ꝑpetue. In vo ce cataractarum tuarum.id eſt in pꝛedicatione ſanctoꝛum.
De intentione mentis · Ca
pimlum i Eulus hois. intẽtio opis eius eſt. Si ergo intẽtio eius bona eſt. et opus intentionis ipſius bonũ eſt. 2llioehn male intẽtiouis etiã ſi bonů in factis opus apareat.bonũ tamẽiã nõeſt. qm̃ ex ſua intẽtione aut ꝓbat bonũ aut repꝛobatur indignũ. Bona eſt ergo intentio que ꝓpter deñ eſt.mala vero que ꝓ terreno lucro alt vana gloꝛia eſt. Qui opus bonũ bona intentione nõ faciũt.per hocma gis cecantur oꝑe per qð illuminari potuerũt. Qnuſquiſqʒ bonũ opus qð agit intentione bona agit.qm̃ pꝛo mala in⸗ tenſiõe plerũq; opus bonũ qð agimus perdimus ⁊minus a culpa vacamus. Sepe que apud hoĩm iudiciũ bona pa
tent. apud examẽ diligẽtiſſimi et acutiſſimi iudicis repꝛoba
deteguntur. Ideoq; omms ſanctus veret ne foꝛtebonũ qũ agit pꝛo aliqua anmi intenſione in oculis dei repꝛobũ ſit.
De ſenſibus carnis · Capi tulum xxxiij. Erſenſus carnis moꝛbus irrepit mẽti. vnde etper Pꝛophetam dñs dicit: Oẽs cogitationes terreab
aquione veniẽt:etponet vnuſquiſq; ſoliũ ſuũ jn in troitu poꝛtaꝝ iheruſalẽ. Regna aquilonis vicia ſt queſedes ſuas in poꝛtis ponũt.qů perſenſus carnis labẽ anime inge runt.ideoq; in ipſis poꝛtis.id eſt in ipſis ſenſibus regnant.
Neq; em̃ aliunde peccamus niſi vidẽdo.audiendo.attrectã
do. guſtãdo atqʒtangẽdo. Qñet alias dicit᷑: Intrauit moꝛs per feneſtras noſtras et alibi? Et extranei ingrediebant᷑per
poꝛtas eius.⁊ ſuꝑ iheruſalẽ mittebãt ſoꝛtẽ. Extraneos qͥpe in mundoseſſe ſpiritus.qui tanqᷓ; per poꝛtas ita per ſenſus
carnis animam irrepunt.et eam illecebꝛando deuincunt.
ſcln rüg n jum gn i Sio nit ocio Uhn mul boh ſein ſup lionl ficẽs tüſel ſyů ks. poi leb ſey duch nini hi hhati
öt
gol um jun

unmnt mngn inperheent vUnih pomi mis emn luübonpt i npb vrboh npobůſi.
Capi
wieepe iones temt zolöſthi duſquſi innein ſibusngun ienn Imutus gütua muipt pni inc
uiqñ.vel quomodo Mtheinwz eſt di
Vm quedã ꝑua vicioꝝ verba nõ euitamus.in mag no lingue ꝓlabimur crimine. et dů facta quedã nõ grauia libere ac ſine metu cõmittimus.ad potioꝛa ſcelera et hoꝛrẽda peccãdi cõſuetudine labimur. Sicut ple
rũq; multiloquioꝝ ſtulticia repꝛehendit᷑.ita rurſum mmis
tacentiũ vicia denotant᷑. Illi em̃ ſatis laxando linguam in leuitatis vicio deflũt.iſti nimis reticẽdo ab vtilitate toꝛpeſ cunc. Imperitiſicutloqui neſciũt.ita tacere non pñt. Wẽte ẽ ineruditi.oꝛe loquaces. vᷣbit ꝑſtrepunt.ſenſu mhil dicũt. Sicut falſitatis crimina aꝓficiẽtibus ꝑ timeſcunt᷑.ita ocio ſa vᷣba a ꝑfectis viris vitani. Nã ſicut ait quidã: Sicut ꝓ ocioſus vᷣbo ratio pomt᷑. itaꝓ ſermone in iuſto pena exoluit᷑ Uani ſermones in oꝛe criſtiani eſſe non debẽt. Nam ſicut mali moꝛes in bono colloquio coꝛrigunt᷑.ita pꝛaua colloqa. bonos moꝛes coꝛrũpunt. Cuſtodia oꝛi ponit᷑ dũ quiſq; nõ ſe inſtum.ſed quod magis veꝝ eſt peccatoꝛẽ fatet᷑. Manũ ſuꝑ os ponit qui bonis operibus lingue exceſſum operit. Manũ ſuꝑ os ponit qui male locutionis culpas bone ac tionis vel anime tegit. Loquẽs que ad dñm pertinent nec
faciẽs.⁊ ſi inutilis ſibi eſt, audiẽtibus tñ ꝓdeſt. Qu deſapiẽ
tia ſelandariaffectãt. loquentẽ Pꝛophetãattendãt: Vequi ſapiẽtes eſtis in oculis veſtris.et coꝛã̃ vobis metipſis pꝛudẽ tes. Recte ex ſciẽtia dicit:qui verã ſapientiã guſtu interni ſa poꝛis ſentit. Z ſentiẽdo em̃ ſentẽtia dicit:ac ꝑ hoc arrogan
tes qui ſine humilitate dicũt. de ſola ſcientia dicunt non de ſentẽtia. Ille em̃ ſapit qui recteet ſecundũ deñ ſapit. In ſuã
ducũt cõtumeliã doctoꝛes.ſi dũ ſint ab eis dicta ſaplenter. nimiũ ti eloquẽter. Hoꝛret em̃ ſapiẽtia ſpumeũ verboꝝ am
bitũ ac fuco můdialis eloquentie inflatis ſermonibus per oꝛnatũ. Quidã curioſi delectant᷑ audire quoſſibet ſapiẽtes.
nõ vt veritatẽ ab eis querãt.ſed vt facundiã ſermonis eoꝝ
agnoſcãt · moꝛe poetaꝝ. qui magis cõpoſuionẽ verboꝝ qᷓ; ſententiã veritatis ſequnt᷑. Qui bonũ ſine charitate dicit.tã
5ᷓ es aut cymbalũ ſonũ facit alijs. ipſe tñ ſibi manet inſenſibi lis. Duadꝛimoda eſt dicẽdi ratio. qua pꝛeuidendũ eſt:quid
iij
De ſummo bono Fo. xrriij

„„ 6„ Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗ cendirõ. qua aut bene ſentiẽdo quid bene ꝓferat · aut nilſen tiendo mi dicit᷑. aut paꝝ ſentiendo loquacitas ſola oſtentat. aut optime ſentiẽdo non elegãter pꝛofert qð intelligi. Item quadiipartita eſt loquẽdi ratio.qua velbonũ bene · vemalũ male.ſen bonũ male. vel malũ benepfert· Bonũ quippe bene loquit᷑. qui ea q̃ recta ſt humiliter annũciare videt Malũ male loquit᷑. qui quodlibet flagiciũ ꝑſuadere conat᷑. Bonũ male loquit᷑. qui quodcũq; rectũ arrogãter pᷣdicare ſentitur.
Walũ beneloquit᷑· qui aiiqð narrãdo viciũ deteſtat. vt ab
eo poĩes aduertant᷑. Coꝛde beneloquit᷑. quicaritatẽ nõ diſſi mulat. Oꝛe beneloquit᷑. qui veritatẽ annũciat. Factis bene loquit᷑. qui alios bonis exẽplis edificat. Coꝛde maleloqui᷑· qui interius cogitatiões noxias meditat᷑et cogitat. Tingua maleloquit᷑ qui ꝓ eo ꝙ maleagit flagellat᷑et murmurat. Fac tis maleloquit. qui male viuẽdo exẽplis ſuis alios ad pꝛaue viuendũ intoꝛmat. Semel bene loquit᷑.qui ſe penitẽdo re darguit. Bis beneloquitur. qui bñ viuẽdo et alios inſtrui. Semel male loquit᷑. qui poſt vicium cito non coꝛrigit. Bis male loquitur.qui male viuit et male docet. Item bis malc loquit᷑ quiet male cogitatet male refert cogitata. Itẽ bis ma
le loquit᷑ qui et bonũ quod debuit nõ egit.et malũ qð non opoꝛtebat admiſit. Mali mala reſpondẽt ꝓ bonis.et aduer ſa ꝓ optimis. Bom bona reſpondẽt ꝓ malis et pꝛoſpera ꝓ aduerſis. Aduerſus cõuiciũ lingue.foꝛtitudo adhibenda eit paciẽtie. vt tentationis vᷣba que foꝛis impugnãt tolerantie virtute deuicta diſcedant. Non oĩs qui patit pꝛobꝛa iuſtus eſt.ʒ qui ꝓ veritate ab alijs innocens patitur? ille tñmodo ſuſtus eſt. Inter vituperationes lingue et oppꝛobꝛia hoim iſto ſe remediomens inſticoꝛroboꝛat.vt tãto ſolidius in deñ figat interus. quãto exterius ab humanis ſpernit ſenſibus. Qui illatas ſibi cõtumelias tranquillo aĩo pꝛodit.doloꝛem coꝛdis aparit.et virus qð feruet in aĩo facilereijcit. Qulnera em̃ mentis apꝑta cito echalãtclauſa nimis exulcerant. Qui doloꝛẽ iniuredauſo pectoꝛe tegit. quãto ampluus ꝑ ſilentiũ linguã pꝛemit.tãto acrioꝛem doloꝛẽ intrinſecus nutrit. Qñ et vere quidam poetaꝝ gentiliũ dixit: Quoq; magis tegit⸗
d
ecl eſta
D
wüh ged nohe vi cin dud or teri ciu ergo zelo cium lo tume han wit deie hi nh quit un2 hana qhosl ſish the w pin pyr

deinc nitnſ 1ie
mtout.
huLihgu umunt u Aosadym ſepenition Mosnm vni Bis n bmale Iblsma a qð non nbader aya aihiein git oerunt lpotuilu rlletni pobneoi olsidd entn —— itunera nbi uspllen swin bi
„„ de ſummo bono Fo.xxxiiij tectus magis eſtuat ignis. Eecus em̃ languoꝛ vehemens eſt ac nimius.quia tacitũ viuit ſub pectoꝛe vulnus.
De mendatio. Capi.xxx.
Endaces faciũt vt nec vera dicentibus credatur⸗ Reddit eĩ ſepe hoĩem multa falſitas etiã in verita te ſuſpectũ. Sepe vera ꝓmittit qͥ falſa dicturus eſt. vtcũ pꝛimũ.acquiſierit fidẽ.ad reliqua mendatia audiẽtes credulos faciat. Multis vident᷑ vera eſſe que falſa ſtjetideo nonex deo.ſʒ ex ſuo mendatjo loquũtur. Nonnũqᷓ; falſitas
veriloquio adiungitur. et plerũq; a veritate incipit qui falſa ¶ cõfingit. Latent ſepe venena circũlita melle verboꝝ et tam
diu deceptoꝛ veritatem ſimulat quouſq; fallendo decipiat.
Honnũq; peius eſt mendacium meditariqᷓ; loqui. Ham in
terdum quiſq; incautus ſolet ex pꝛecipitatione loqui menda
cium.meditari autem non poteſt niſi per ſtudinm. Brauius ergo illeer ſtudio mentiri ꝑhibetur.qᷓ; is qui ex pꝛecipitatio ke ſola mentitur. Summope cauendum eſt omne menda cium qᷓ;uis non nunqᷓ; ſit aliquod mendacijgenus culpe le
nioꝛis.ſi quiſq; pꝛo ſaiute hominum mentiatur. Sedſcrip
tumeſt: Os quod mentitur occidit animã. et ꝑdes eos qui
loquuntur mendacium. Hoc quoq; mendacij genus ꝑfecti viri ſummopefugiunt.vt nec vita cuuſlibet ꝑ eoꝝ fallatiam defendatur.ne ſue anime noceant. dum pꝛeſtare aliene carni nituntur.qᷓ;qᷓ; hoc ipſum peccati genus facillimecredamus relaxari. Nam ſi quelibet culpa ſequenti mercede purgatur. quãtomagis hec facile abſtergitur quã merces ipſa comita tur. Wulta mentiunt᷑ multaq; fingunt homines ꝓpter hu manam laudem ſicq; fit vt et iſti mentiendo pereant.et eos quos laudant ad vanegle ruinã ꝑducant. Sicut bñſibicò ſcius nõ metuit aliene lingue cõuicium.ita et qui laudat ab
alio. non debet erroꝛem aliene laudis attendere.ſed magis
vnuſquiſq; teſtimouium cõſcientie ſue querat.cui plus ipſe pꝛeſens eſt qᷓ; ille qui eum laudat. OD pus eĩ ſuum vnuſquiſ ꝙ;pꝛobet. vt ait: Apoſtolus et tuncin ſeipſotm̃ auſ go
F ii

ſtatuit non cõuelle ſtatua· Penitentia autem dei reꝝ müta
Liber ſecundus Iſidoꝛi. riam habebit. id eſt occulte in ſua conſcientia.non palam in aliena lingua. Perfecti qui alta radice fundati ſunt et ſi
ſiamine laudis at vituperationis vt cũq; quaſi ventoꝝ in terdum curuent᷑ in pulſu.funditus tamen non deijciuntur
ſed ꝓtinus firmitate radicis ad ſe redeunt. Bona mens·ad malũ nec pꝛemijs nec terroꝛibus vinci· Nã iniqui terroꝛẽ blãdicijs miſcent. vt aut oblectatõe quẽqᷓ; decipiãt.aut terro ribus frangũt. Qui laudat᷑ inauditoꝝ amoꝛe inſerit᷑.ſʒ ſi ve
raciter et nõ ficte laudet᷑. hoc ẽſi vera ſtq̃ de illo dicuntur.
De iuramento Capi xxri
Icut mentiri non pt qui non loquit.ſicꝑ iurarenõ
poterit qui iurare nõ agetit. Cauendã igitur eſſe iurationẽ.nec ea vtendũ niſi in ſola neceſſitate. Nõ eſt cõtra pꝛeceptũ iurareſed dũ vſum iurãdi facimus.ꝑiurij crimẽin currimus. Hũqᷓ; ergo iuretquiꝑiuraretimet· Mul ti dñ loquunt᷑.iurare ſꝑ delectant᷑. dü opoꝛteat hoc tĩ eſſe in oꝛe.eſt eſt non nõ. Amplius em̃ qᷓ; eſtet nõ eſt. a malo eſt. WMulti vt fallant ꝑiurãt. vt per fidẽ ſacramẽti fidẽ faciant verbi.ſicq;fallendo dů ꝑiurant et mentiunt᷑. hoĩem incautũ decipiunt. Interdũ et falſis lachꝛimis ſeducti decipimur:et credit᷑ dñ pioꝛãt quibus credendũ nõ erat. Plerũq; ſine iu ramẽto loqui diſponimus.ſed incredulitate eoꝝ quinõcre dunt qð dicimus iurare cõpellimur. taliq; neceſſitate iurãdi cõſuetudinẽ facimus. Sunt multi ad credendũ pigri qui nõ mouent᷑ ad fidẽ verbi. Brauiter aũt delinquũt qui ſibi loquẽtes iurare cogũt. Quacũq; arte verboꝝ qͥſcʒ iuret. de us tñ qui cõſciẽtie teſtis eſt ita hoc accipit.ſicutille cui iurat intelligit. Dupliciter aũt reus fit qui et dei nomẽ in vanũ aſſumit et pꝛoxrimum dolo capit. Non eſt obſeruandum iuramentum quo malum incaute pꝛomittitur.veluti ſi quii piam adultere perpetuo cum ea permanẽdi fidem polliciat᷑. Tolerabilius eſt enim non implere ſacramentum qᷓ; perma nere in ſtupꝛi flagicio. Jurare dei eſt illa pꝛouidentia qua
ſoc ruiti
d
lpare voht qulv ewie Her pecun pecc etda cuſat ſefnc glin h ntiot icor pius ohe iten tena uiſij cbꝝ/ unt
kles depo
houm
whne

punrn vi iguriſ ſiun ſi msgun etme M xhoemᷓ i ſamabct ſolhaine en icu cpituret rüc ine iu oöc itateii
noi
nitaut uun urileiim
nonẽ m
obinn nnlgl inluit mpen üentu q
ne
De ſummo bono Fo.xxTᷣ
tio eſt. non penitere aũt-ſtatuta nõ renocare. vteſtillud:Ju rauit dñs et nõ penitebit eũ.id eſt que ſtatuit non murabit.
De vicijs. Capitulũ xxrij Ecedene hõg deo ſtatim vicioꝝ traditur poteſtati.
vt dum patit᷑ infeſta vicia.reuertendo vnde cecide rrat reſipiſcat. Etſi ſanctitoto animiniſu cõtendnut ſugare vitia nec extinguũt.quidagunt hi quinon ſolũ non
odiũt vicia.ſʒ totoea amoꝛeſectant᷑? Sarꝭ delicateſepalpat— qui vult ſine laboꝛe vicia ſuꝑare dum peccatilegẽqᷓ; ſibida feruiendo vicijs fecit.ſine violẽtia doloꝛis reſecare nõ poſſit; Perfecterenunciatvicio quioccaſionẽ euitat in ꝑpetranda peccato · Namſi velis tiñdem nõ peccare et data occaſione peccauerꝭ: tu tibiet reus et iuder es. quiet cõmſſa damnas
et damnata cõmittis. Se aũtiudice reus eſt. qui vicia et ae
auſat et ꝑpetrat. Qnedã vicia dum nõ ꝑfecte vitant᷑ ſuos in ſe faciũt relabi nuctoꝛes. Hã ſi vnñ viciũ diſtricte viceturet
alia negligant. nanis laboꝛ eſt. Non eñj pt in vnius obſer
hatione virtutꝭ foꝛtiter ꝑdurare.cuius alia vicia dominant᷑ in coꝛde. Honnũqᷓ; hoĩem ſua vicia ꝑſequunt᷑. qꝛ nimrũqui pꝛius volẽdo eg ſibi fecit ſocia.poſten ſentit eſſe nolẽs ſtimu loſa· Non nulli nõ antea in erroꝛẽ vicioꝝ labunt᷑.niſi pꝛius interioꝛis rõnis ꝑdiderint oculos:ſicuti Sampſon non an tea ab allophilis ad erroꝛis ligatus eſt machinã. niſi poſtq; ei ſt lumina oculoꝝ extincta. Quidã vegetatimẽtis rõne vi cioꝝ ſuꝑantur incurſu. ſicq; deinde intentionẽ bonoꝝope mum ꝑdunt.ſicut rex Babilonis in oculis Sedechiepꝛiug flios ipſius interfecit.et ſic poſtea oculos eius euulſit. ac ꝑ hoc poſt maloꝝ operum cõuetudinẽ. ⁊ interemptionem bo noꝛum. perit quoꝛundam et ratio..
„„ Mer vicijs vicia.et er tutibus virtutes oꝛiuntur. Capitulumxxxiij. Ic gignunt᷑ ex peccato peccata.vt dum nõ eutant᷑ ꝑua.incidat᷑ in matimis.et dum deſendunt᷑ admiſ ſaneclamentantur exflagicio adſuꝑbiam itur. Cñ
* *

3 ₰ F— 5* 4 7„ 3 2 1 7 6 3
fit vt et duplicati ſit criminis reus qͥ et admittit ſceleraꝑ v luntatẽ et defendit ea ꝑ cõtumatic tumoꝛẽ. Sic yicio viciũ gignit.ſicut virtus virtutecõcipit᷑. Ex vicio em̃ gignit viciũ. ſicuti Dauid qui dũ nõ euitauit ad vlteriũ. ꝑpetrauit et ho micidiũ. Itẽ virtus virtute cõcipiẽ· ſicut ꝑ veritatẽ Euãge lice pᷣdicationis virtutem martirij Apoſtoli meruerũt. In coꝛdibus ſecularit viuentũ inuicẽ ſibi ſuccedũt vicia.vt dũ vnũ abicrit luccedat aliud.iurta Johel ꝓphere teſtimoniũ qui ait: Reſiduũ ꝑruce comedit locuſta.et reſiduũ locuſte co medit bꝛucus et reſiduũ bꝛuci comedit rubigo. Perid ergo iſta ſub vicioꝝ allegoꝛia colligunt᷑. qꝛ ſequit: Expgiſcimini cbꝛij et flete.lquando vtiliter peccatur in minmis vicijs. vt maioꝛa vtilius caueant᷑. Lege Paulum apoſtolum. mi noꝛa ꝑmittẽtem peccata ne maioꝛa ꝑpetrent. Cleraciter aũt ſanant᷑ vicia que virtutibus et nõ vicijs excudunt᷑. Duoꝛũ dam ãt quedam latẽtia vicia tũc aparẽt. quando ab alijs vitijs deſinunt.
S„ Piterdũ ⁊ male vſe virtutes exſe vitia gignũt.qðfit per imoderatum animi agetitũ cui nõ ſufficit do
nũ qð meruit niſi inde aut laudes aut lucta dãnãda queſierit. Interdũ virtutes vicia gignũt.důũ aliquãdo ꝓ tpe opoꝛtuno minime relarant᷑.ſicq; fit. vt que loco cogruo vir tutes ſti.incõgruo vitia deputent.veluti ſi ꝓfratris aduẽtu canonicũ nõ foluat᷑ieiuniũ. Uirtutũ igit dicretionẽ a Pau lo apoſtulo ſume.qui ad tpᷣs egit qð agendũ eẽ omnino ꝓhi buit. Itẽ quedã vlrtutes dũ diſcretionẽ nõ ſeruãt.in vicia
trãſeunt. Hã ſepe iuſticia dũ ſuũ modũ excedit.crudelitatis
ſeuitiã gignit. et nimia pietas diſſolutionẽ diſcipline ꝑturit. et celi ſtudiũ dũ plus eſt qᷓ; opoꝛtet. in iracũdie viciũ trãlit. et multa mãſuetudo.toꝛꝑis ſegnicẽgignit. Pꝛudẽtis ãt viri diſcretio ſolerter ꝓſpicit.ne bonũ intẽperãter agat et de vir tute in vicũ tranſeat. Item apud quoſdam ex vitute viciũ gignitur. dum quiſq; de caſtitatis et abſtinentie meritis glo
ciot delu ſnſb dign vent utice
.
ghtic Bon gecf̃ erna timoꝛ miuat vch. ioyirt enker unt Muc ihn en ſehy

8„
iun
St unghin Lenute mnki nchrii hutnni üibahc gebwep ytnn nunnjÿ. woumm Uencm unt Doi
Uhdo b
igütqöti
wfictdo ai liquidoyh
oco cᷓgwo
runs udn miont bu ieomiwph itch n mtun ſchlrhu⸗ ninitt insiti ſtaden te W enan
de ſummo bono Fo. xxxxi
riatur. Ham et quielemoſinam vanegloꝛia cauſa impartit ex virtute vicium facit. Sed et his quide ſapientia arrogã tiam habet. et qui pꝛo iuſticia pꝛemium appetit.et quialiq donum dei quod meruit in ſuam laudem conuertit.aut in malos vſus aſſumit.pꝛocul dubio virtutem in viciũ trãſfert: Momines de virtutibus vicia nutriuntex quibus pereant. Iterum deus arte potentiſſima er noſtro vicio virtutes foꝛ
mat. quibus nos ab iniquitate refoꝛmet.
De ſimulatis virturibus.
Vedã vicia ſpẽs virtutũ pꝛeferũt.ideoqʒ pnicloſius
ſuos ſectatoꝛes decipiũt. qꝛ ſe ſub velamine virtutũ
tegũt. Nã vicia qᷓ ſtatim vᷣtutibus cõtraria aparẽt cito dum in palã venerint emẽdant᷑. ꝓter qð ſequaces eoꝝ de talibus criminibus erubeſcũt. Carnales ãt plerũq; ꝑ in ſenſibilẽ mẽtis cecitatẽ nõ agnoſcũt viciũ eſſe chlpabile. qð dignũ videt᷑ damnatione. tẽ quedã vicia ſpẽs virtutũ eiſe vident᷑.ſed tñ virtutes non ſti. Ham interdum ſub pꝛetextu iuſticie crudelitas agitur. et putat᷑ eſſe virtus:qð nimirũ eſt viciũ. ſicut et remiſſa ſegnicies mãſuetudo eſſe credit᷑. etqð agit toꝛpens negligentia.putat᷑ agere indulgentia pietatis. Nonnũq; etiam virtutem largitatis imitatur vicium pꝛodi geeffuſionis.et virtutem ꝑcitatis triſtistenacitas imitatur. et vicium ꝑtinatie abſconditur ſub virtute cõſtantie. Item timoꝛ ſub ſpecie obedientie occultatur.et dicitur virtus hu militatis quod tamen vicium eſt moꝛis. Sed et ꝓcacitas vocis ꝓ veritatis libertate accipitur. et vicium pigricie quie tis virtutem imitatur. Poꝛro vicium inquietudinis virtu tem ſe vult vocari ſollicitudinis.et pꝛecipitationis faciutas feruoꝛ boni ſtudij creditur.et bene agendi tarditas conſilij moꝛa eſſe videtur. dum tamen iſtaſit virtus.illa vicium. Ta liigitur exemplo vicia ſpecies virtutum imitantur.et tamẽ ſe nõnulliefſeinſtos cõfidunt. vñ maxime repꝛobant᷑. Aptũ xemplũ vicioꝝ de latronis ſpẽſumit᷑. Nã ſicut ex inſidijs la

Liber ſecundus Iſidoꝛi. ero pꝛodit. ſeq; iter agentibus ſungit. fingẽs ſeſociũ donec pecipiat impꝛouiſum.et dũ ſubito eruperit ad exitum latra manifeſtus oſtendit᷑. ita ſe miſcent interdũ periculoſe virtu tibus vicia quouſq; oẽm operis eſticatiam in ſuis vſibus rapiant. vt anima que ſibi erat placens de virtutibus. de⸗ ceptamſeconſpiciat vicijs damnabilibus. De appetitu virtutum- Capitulum xxxvi.. 7 nte difficileↄſurgimus.ad vicia ſine laboꝛe dilabimur. Iſta eĩ pꝛona ila ardua ſti. Brandes eij ſudoꝛes per petimur vt ad celũ cõſcendere vale amus. Duemadmodũ ad virtutũ tendẽtes culmẽ nõ aſum mis inchoant.ſʒ a modicis.vt ſenſum ad altioꝛa pertingãt. ita ⁊ qui delabunt᷑ ad vicia.nõſtatim a magnis criminibus incipiunt ſeda modicis aſſueſcũt.⁊ ſicin maximis pꝛoꝛuũt. Sicut paulatim hõ a minimis vicijs in maximis pꝛoꝛuit. ſta a modicis virtutibus gradatim ad ea que ſtj excelſa cõ ſcendit. Qui aũt in oꝛdinate virtutes cõpꝛehendere nititur. cito periditat᷑. Mec eſt cauſa in reꝝ natura vt quecũq; velo citer ad pꝛofectũ tendũt.ſine dubio celeriter fineant᷑ ſicutber be quetãto feſtinius ꝑeuntqᷓ;to celerius crcſcũt. At vero cõ tra drboꝛes alta radice fundate ideo ꝑdurant diutius quia gradatim ad ꝓfectum ꝑveniũt. Nihil ꝓdeſt admixto malo agere alterqd bonũ.ſed pꝛius eſt cohibendũ a malo deinde exercendũ bonũ. Moc e indicat Pꝛopheta cũ dicit Oui eſcite agere peruerſe. diſcite bene facere. Pꝛius vicia extir? panda it in hoie. deinde inſerende virtutes. Nã coherere et cõungi non pᷣt veritas cõmendatio.pudoꝛ cũ petulantia⸗ ſides cũ per fidia.caſtitas cũ luxuria. QDuedã ſunt ſumme virtutes · quedã vero medie. Fides.ſpes.etcharitas ſumme
virtutes ſunt. Hã a quibus habent᷑.vtiq; vcraciter habent᷑.
Alie vᷣo virutes medie ſunt. qꝛet ad vtilitatẽet adpniciem poſſunt haberiidehis arroganter quſc; tumuerit vtpote doctrina.iciuniũ.caſtitas.ſcientia.ſiue tẽpoꝛales diuitie. de
quibus ſcilicet et bene oparari poſſumus et male. Quiqͥs

citn inUn icturn zuhiitin iwuymini giscinindn nopeni minspwu elj mmniun gui üAoci dinis qu kanpwnit modelt encditl hils ſc s hichen rcipmn vi un inn cherinn nrtc vinmnce mine nes du
ucsdul.
m
de ſummo bono Fo ·xxxvij
ex deterioꝛe iã melioꝛ eſſecepit.caueatet de acceptis extolli virtutibus.ne grauius ꝑ virtutes coꝛruat qᷓ; pꝛius ex iapſu
vicioꝝ iacebat. Quẽ deus iuſtificat ne iterũ ſe de virtutibus
erigat.quedã illi virtutũ donatribuit deus.quedã retrahit.
vt dñ mens de hoc qð habet erigit᷑.iterum de hocqð nequa quã habere cognoſcit᷑ humilietur. Quiſquis dona celeſtis gratie inſpiratus ad virtutes erigit᷑.ſi foꝛte moderantis dei manu aliqua aduerſitate repꝛimitur. ne de acceptis virtuti bus attollatur frangi non debet. quia et hoc ipſum ꝙ pla gis humiliatur cquanimiter fere pꝛocul dubio virtutis eſt magne.
De pugna virtutum aduer
ſus vicia· Capitulum xxxvij.. CQncſeviri ſancti veracius a vicioꝝ colluſione de tergũt. dũ ab eis cõtraſingula vicia virtutes ſingule oponunt᷑. Interdũ viciacũ virtutibus ad vtilitatẽ rõfligũt.vt ipſo certamine vel mẽs exerceat᷑.velab elationis cõcurſu animus reſtringat᷑. Aduerſus impetus vicioꝝ cõ trarijs virtutibus eſt pugnandũ. Cõtra luxuriã em̃.coꝛdis eſt adhibenda mũdicia.cõtra odiũ dilectio eſt pꝛeparãda.cõ tra iracundiã paciẽtia ꝓonẽda. Poꝛro cõtra timoꝛẽ fiducie adhibẽda eſt virtus.cõtra toꝛpoꝛẽ.celipꝛeliũ. Triſticie quo q; gaudiũ accidie foꝛtitudo.auaritie largitas.ſuꝑbie humi litas oponenda eſt.ſicq; ſingule virtutes naſcẽtia cõtra ſe vlcia repꝛimũt. actentationũ motus virtute diuine charita tis extinguũt. Libidinẽ abſtinẽtia domat. Hã qᷓtũ coꝛpus mediafrangit.tanto mẽs ab illicito apetitu rehocat᷑. Ad uerſus irã tolerantia dimicat. ira aũt ſemetipſam necat.ſuſti nendo aũt pacientia victoꝛiã poꝛtat. Triſticie meroꝛẽſpes eterni gaudij ſupat.et quẽ turbata mẽs de exterioꝛibus affi cit.dulcedo ihterioꝛis trãquillitatis lenit. Aduerſus inuidiã pꝛeparetur charitas.et aduerſus ire incẽdia mãſuetudinis adhibeat᷑ trãquillitas. Supꝑbiã aũt dyaboli imitant᷑ſuꝑbi⸗ aduerſus quam oponiturhumilitas criſti:qua humiliant᷑ elati. Pꝛincipalium autem ſeptem vicioꝛum regina et i

Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗
ſupbia eſt·eadẽq; ſeptem pꝛincipalia multa de ſe parturiunt vicia. queita ſibimet quadã cognatione ungunt᷑. vt ex altero alterũ oꝛiat᷑. Sicut pꝛinceps ſeprẽ vicioꝝ ſuꝑbia nos eoꝝ poteſtatibus ſubdit. ita xpᷣs ſeptifoꝛmigrã plenus· à dñatu vicioꝝ nos eruit et quos illa addicit ſeptemplici vicio iſte liberat ſeptifoꝛmis gratie dono.
De ſuperbia · Ca · xxviij ·
Mni vicio deterioꝛẽ eſſe ſuperbtamſeu ꝓpter ꝙ a ſummis ꝑſonis et pꝛimis aſſumit᷑ ſeu ꝙ de opere
ſuſticie ⁊ virtutis exoꝛit᷑.minuſqʒ culpa eius ſentit᷑.
luxuria vero carnis ideo notabilis oĩbus eſt. qm̃ ſtatim per ſeturpis eſt. Et tñ penſante deo ſuꝑbia minoꝛeſt. Sedqui detinet ſupbia et non ſentit. labit᷑ carnis luxuria.vt per hãc pumiliatus et a cõfuſione ſurgat ⁊ a ſuꝑbia. O mnis peccãs ſupꝑbus eſt.eo ꝙ faciẽdo vicia cõtemptui habeat diuina pꝛe cepta. Recte ergo iniciũ omnis peccati ſuperbig. quia miſi pꝛeceſſerit mandatoꝝ dei in obidientia. tranſgreſſionis non ſequit᷑ culpa. O mnis ſuperbia tantoin imo iacet. quanto in alto ſe erigit.tantoq; pꝛofundius labitur· quanto excelſius eleuat᷑. Qui em̃ per ꝓpꝛiam attollitur ſugbiam.per dei iuſti ciã inciinat᷑. Qui infiant᷑ ſuꝑbia.vento paſcuntur. Qnde et Pꝛopheta:oẽs inquit paſtoꝛes tuos paſcet ventus.hoc eſt ſuperbus ſpiritus. Qui deſuis virtutibus ſuperbiuntexip ſis iudicandi ſunt operibus quibus pꝛo virtutibus vtunt᷑. quia rem bonam non bona voluntate faciunt. Ham reuera ſine bumilitate virtus quelibet.et ſine charitate in vicio de putatur. Merito ſuperbie dyabolusa ſuperna beatitudine coꝛruit. Qui ergo de virtutibus attolluntur dyabolum imi tantur.et exinde grauius coꝛruunt quia de excelſo labunt᷑. Superbla ſicut oꝛigo eſtomnium criminum.ita ruina cũc tarum virtutũ. Ipſa eſt eiñ in peccato pꝛima.ipſa in cõflictu poſtrema. Vec eĩ pꝛima aut in exoꝛdio mentem per pecca tum pꝛoſternit. aut nouiſſime de virtutibus eijcit· Inde et
omnium peccatoꝛum eſt maxima· quia tam per virtutes qᷓ;

M mnnin obu 9 emin pian
apndi odehe puisint. qluinye tcSeigt perhit nnpecit dhinpe n ſonswn quahoin oexcelius dü inſti e emshotc ebneh nbus vun ſun ru ein vode ubeni bon ubön iunua bniich
npe pecc
ct Iudec inu0
de ſummo bono fo.xxxviij
per vicia humanam mentem exterminat. Ibicadit ſuperbia vbi et naſcitur.vt non ſit ſuperbis aliud culpa aliud pena⸗ ſed ipſa culpa ſit illis et pena. De ſuperbia naſcitur arrogã tia.non de arrogantia naſcitur ſuꝑbia. Ham nili pꝛeceſſerit
occulta elatio mentis non ſequitur aperta iactantia laudis. Ita ergo in culpa pꝛeponiturſuperbia arrogantie.ſicut pꝛe
fertur ex oꝛigine. Plerumq; ad elationis. emendationem pꝛouidentia dei aliquo caiu nonnullicadunt · pꝛo quo lapſu repꝛehenſia ſemetipſis humiliter ſapiant et de mulieribus deilaudarinon agetanted laudent deum a quo acceperũt vnde laudari ſe volunt. Utilius eſt arroganti in quocunq; vicio labi ethumilem poſtcaſum deo fieri.qᷓ; perelationem ſuperbire. grauioꝛemq; ruinam et damnationem per ſuper biam ſumere⸗
E culpa ſuperbie plerumq; in ab hominandam carnis inmundiciam itur. Nam alterum pendet ex altero.ſed ſicut per ſuperbiam mentis itur in pꝛoſtitutionem libidims. ita per humilitatem mentis ſaluafit caſtitas carnis. Deus autem non nunq; de ijcit occultam mentis ſuperbiam per carnis mamfeſtam ru inam. Lbidinis naſci immundiciam de animi occulta ſuꝑ bia. exemplo pꝛimihominis qui moxvt per ſuperbiam con tra deum tumuit.ſtatim carnis libidinem ſenſit et pudenda operuit. Qua ꝓpter vnuſquiſq; ſue deputet culpe ꝙ cecidit
quociens libidine vnicitur. quia niſi pꝛeceſſiſſet latens ſu⸗
perbia:non ſequeretur libidinis mamfeſta ruina. Nonnun qᷓ; gemino vicio criſtianus a dyabolo appetitur. et occulto ꝑelationẽet publico ꝑ libidinem. Sed dum euitat qͥs libi⸗ dinẽ. cadit in elationẽ.item dum incaute declinat elationem cadit in libidinẽ.ſicq; ex occulto vicio elationis itur in aper⸗ tum libidinis.et de aperto libidinis itur in occultum elatio nis. Sed dei ſeruus diſcrere vtrumq; venns⸗liegaue

Liber ſecundus Iſidoꝛi⸗
libidinẽ vt nõ in currat elationẽ. etſic pꝛemit elationẽ vt nõ reſoluat animũ ad libidinẽ. Luxurioſis atq; ſuꝑbijs demo nes plus fautoꝛes exiſtunt. dumq; in cetcris vicijs ſpiritus maligni deſeruiãt. his tñ maioꝛi familiaritate iungunt᷑eiſq; amplius iuxta eoꝝ deſideriũ famulant᷑. Pꝛincipaliter his duobus vicijs dyabolus humano generi dñatur.id eſt ſuꝑ bia mẽtis etluxuria carnis. Qnde et dñs in Job loquit᷑ de dyabolo dicens: Sub vmbꝛa doꝛmit in ſecreto calami in locis humẽtibus. Per calamũ em̃ inanis ſuꝑbia.ꝑ loca pᷣo humentia carnis demõſtrat᷑ luxuria. Per hecem̃ duo vitia dyabolus humanũ poſſidet genus.vel dum mentẽ in ſuꝑbiã erigit.vel dum ꝑ luxuriã carnem coꝛrũpit. Wulti luturie ſubditi ſtꝭ et cõtumaci ſuꝑbia de ipſo luxurie oꝑe gloꝛianẽ· et inde magis elati ſunt vñ humiliari debuerant. Ad cõꝑati onem mali fit deterius.qñ non ſolũ flagicia cõmittunt᷑ ſed etiam de ipſis flagicijs vanitate laudis perditi extolluntur.
ſicut ſcriptũ eſt: Om̃ iandat᷑peccatoꝛ in deſiderijs animeſue⸗
Quid em̃ peius q; in flagichs miſeros gaudere. de quibus iõ debẽt copioſius deploꝛare? Tibido tůc magis querit᷑ dñ videt᷑. Nã ſicut quidã ſapiẽs ait: Pꝛima foꝛnicationis ocu
loꝝ telaſunt.ſecunda verboꝝ. Sed qui non capit᷑ oculis
poteſt verbis reſiſtere. Sufficit natura vbi adhuc liber affec tus eſt. Qui delectationem refrenat libidinoſeſuggeſtionis. non tranſitad conſenſum libidinis. Cito em̃ reſiſtit oꝑi qui titillanti conſenſum non accomodat delectationi. Durius impugnatur qui vſq; ad conſenſionem et ſinon vſqʒ ad ppe trationem tentatur.q; is qui ſola ſuggeſtione pꝛo cõditione carnis tẽtamentis ſollicitat. Stimuli carnis qui in Paulo⸗ excitante ſathane angelo inerant. ex lege peccatierant.que in membꝛis hominum de neceſſitatelibidinis habitat. Quam reluctantem dum in ſe expugnat perficitur virtus.et de in firmitate libidiuoſe titillationis virtutẽ ſuſcipit gloꝛioſi cer taminis. Seruo dei multa certamina deſua carne mouen tur. Ham qᷓʒuis in amoꝛe dei eoꝛum lit inconcuſſa intẽtio. mes tñ in carne quã exterius geſtat interna pꝛelia tolerat.
das
noni a v vn mi zu r
tec
onſi licin plẽd zdal imn ijcit tiun dele dele dulc deln mqi ſbe pie
vo niſ lan nul hint oha inn
mm
ſwy din

uninz wzw htt nn Ah. 1 iu eocnih bugbuſt ehdoſi Uninih uun egin.
wAichui
önimſ woluntn baninehe deguhus hentdi wnts ocu d ocls Liderafec Wi.
Uüohqu orl Dhrs
urſßaphe
pocon ibu iame
bünOun
nsu tgui
mnol ſintco⸗
uwe
De ſummo bono Fo.xxxir
Deus aũt qui hecad ꝓbationẽ ꝑmittit gratia ꝓtegẽte ſuos non deſerit. Ideoq; nõ nunqᷓ electilapſu carnalicoꝛruũt vt a vicio ſugble qua de virtutibus tumentſanent᷑. Et quide vrtutũ effectibus exiſtũt ſuperbi.vt cadãt.carnis vicio hu miliant᷑ vtſurgant. Anteqᷓ; pficiat adulteriũinopeiam extat adulterũ in cogitatione. Ex coꝛdeem̃ pꝛimũ foꝛnicationes ſunt auferẽde. et nõ pꝛoꝛũpunt poſtea in oꝑe. Minc eſt qð ꝑ Pꝛophetã dꝛ: Accingite lũbos veſtros ſup vbera veſtra. hoc eſt. in coꝛdelibidines reſecato que ad lũbos ꝑtinẽt. Nã coꝛ ſub vberibus eſt non in lumbis. Libidinis ĩmoderata licẽtia neſcithabere modũ. nam dů ſe vicioſus animus iner plẽda foꝛnicationẽ.carne luxuriãte laxauerit. nihilominus ad alia nephandaſcelera ſuadẽtibus demonibus trãſit dũq; immoderate metas pudoꝛis exceſſerit crimẽ criminibus ad ijcit. paulatimq; ad deterioꝛa ꝓcedit. Nõ ita ſuauis eſtamã tium vmo amentiũ in certa carnis libido.ſicut expta.nec ita delectat foꝛnicatio dũ pꝛimũcõmittit᷑. nam repetita maioꝛẽ delectationẽ ingerit. Jam pᷣoſi in vſum venerit.tãto ꝑditis dulcioꝛ fit. vt ſuperare difficile ſiti. Qñ ⁊ ſepe excõſuetudine delinquẽdi.quaſi captiui ad peccandũ cũ quadã violentia tradimurꝛ ſenſuſq; noſtros cõtra rectã voluntatẽ in nobis rebellare ſentimus. Si plus oblectat mentẽ delectatio foꝛ nicationis qᷓ; amoꝛ caſtitatis. adhuc in hoie peccatũ regnat. Certe ſi amplius delectat pulchꝛitudo intime caſtitatis.iã non regnat peccatũ.ſed regnat iuſticia. Nã non ſolũ de cõ
miſſafoꝛnicatione peccatũ regnat in hoie ſed ſi adbuc delec tatur. atq; aĩm teneat ꝓculdubio regnat.Foꝛnicatio carnis
adulteriũ eſt. foꝛnicatio aie ſeruitus ydoloꝝ eſt. Eſt aũt et ſpiritalis foꝛncatio ᷣm ꝙ dñs ait: Qi viderit mulicrẽ ad concupiſcendũ eã. iam mechatus eſt eam in coꝛde ſuo. Diĩg
immunda pollutio foꝛnicatio dicitur.qᷓ;uis quiſqʒ diuerſa turpitudinis voluptate pꝛo ſttuatur. Ex deiectatione em̃ foꝛnicandi varia gignunt᷑ flagitia. quibus regnum dei clau
ditur. et homo a deo ſeparatur. Inter cetera ſeptem vicia
foꝛnicatio marimiſtſceleris. quiã per carnis inmunditiam
templum dei violat et tollens membꝛů criſti facit weit

„.—
—
Liber ſecundus Iſidoꝛi
meretricis. Warimeper carnis luxuriam humanũ genus ſubdit dyabolo.qᷓ; per cetera vitia. Cum em̃ ille varijs tenta mentis ilectos hoies conet᷑peruertere:magis tñ mechandi deſideriũ ſuggerit. quia vtrunq; ſexũ in hoc vicio amplius egrotare intendit. Demones ſcientes pulchꝛitudinẽ eſſe aie caſtitatẽ.et per hanc hoĩem angelicis meritis e quibus illi lapſi ſunt coequari liuoꝛe percuſi inuidie inijciũt perſenſus coꝛpoꝛis opus deſideriũq; libidinis. quatenus a celeſtibus deoꝛſum deiectã animã per trahant ſecũq; quos vicerint gloꝛiantes ad tartara ducãt. Quãdo impulſu demouũ mẽs ad delectationẽfoꝛnicationis impellit. diuini indicij metus et eterni toꝛmenta incẽdijante oculos ꝓponant᷑· quia nimiꝝ
„.
omnis pena grauloꝛis ſugplici foꝛmidine ſuperat᷑· Scut ̃dauus ciauũ erpellit.itã ſeperecoꝛdatio ardoꝛis ꝗehẽne rdoꝛẽ excludit luxurie. Quidã in iuuentute lururiole viẽ
„
es. inſenectute cõtinentes fieri delectant᷑.et tůc eligũtſ eruire
caſtitati quãdo eos libido ſeruos habere cõtemuit. Nequa
in ſenectute continentes vocandi ſunt.qui in iunentute
luxurioſe vixerũt. Tales non habent pꝛemiũ.quia laboꝛis
non babueruntcertamẽ. Eos em̃expectatgloꝛia in quibus fuerint laboꝛioſa certamina.
.„„„
De continentia. Capi x Deo datur cõtinentia.ſed potite inquit ⁊ accipietis. Tuncaũt tribuitur. quando deus gemitu interno
pulſat᷑. ꝛelatã eſſe virginitatem nupcijs. Illud em̃ bon· hoc optimũ. Cõiugiũ cõceſſum eſt.virginitas admo nitatm̃. noniuſſa. Sed ideo tñ admonita. q nimis excclſa
Beminũ eſt bonñ virginitatis. qꝛ et in hoc inundo ſolicitu
dinem ſeculi amittit.et in fururo eternum caſtitaris pꝛemiũ
pcipit. Qirgines felicioꝛes ſtj in vita eterna Eſaia teſtante:
Hec dicit dñs eunuchis: Dabo eis in domo mea et in mu
ris meis locum.et nomen melius a filijs et filiabus. nomen
ſempiternũ dabo eis qð nõ ꝑibit. Necdubium ꝙ qui caſti ꝑſeuerant et virgines · angelis detefficiuntur equales. Amã da elt pulchꝛitudo caſtitatis cuius deguſtata delectatio dul
iin ayl ſis ſn kgin lib fnui nj uen din cme erinſ Ame rupt pi men men yeſci t0 ſialj ttabt ract tio n 1 m mi min hab tum nõi um ſrdo is h t b

ini⸗
Muign lenmnn siitech vlcio anpln
udc
sequbtsil dupertis acceſius qlos vunnt denohini
idejnens
uunnt en Get — role celgütſemin
nu. Hem
in inehute
n bos mb
7 wir tacciiei mm inen cs. Judei gnitas a
nimsetc
uno ol tuis em
ne nuetin u
c
uales. An
deca
De ſummo bono Fo. x
cioꝛ inueniturqᷓ; carnis. Caſtitas eĩ fruetus ſuauitatis eſt et pulchꝛitudo inuiolata ſanctoꝝ. Caſtitas ſecuritas men tis.ſanitas coꝛpoꝛis. Unde et aliquos gentiliũ gymnicos legimus ꝑpetuam veneris abſtinentiã exercuiſſe.ne virtutẽ libidine trangerẽt. Luxurioſa nãq; vita carnẽ cito debilitat. fractãq; celeriter ducitadſenectutẽ. O mne peccatum ꝑpeni tentiã recipit vulneris ſanitatẽ.virginitas aũt ſi labitur nul latenus reparat᷑. Nam qᷓuis penitẽdo venie fructumꝑcipi at.incoꝛruptionẽ tamen nullutenus recipit pꝛiſtinã. Cirgo carne nõ mẽte. nullũ pꝛemiũ habet in repꝛomiſſione. Unde et inſipientibus virginibus ſaluatoꝛ in iudicio veniens ðtꝛ Amen dico vobis neſcio vos· Qbi em̃ iudicans mentẽcoꝛ ruptam inuenerit.carnis pꝛoculdubio incoꝛruptionẽ dãna bit. Nihil pꝛodeſt incoꝛruptio carnis vbi non eſt integritas mentis. nihilq; valet mundũ eſſe coꝛꝑe eũ quipollutus eſt mente. Wultiſti repꝛoboꝝ qui carnalis coꝛruptele cõtagiũ neſciunt.qui ſicut infecũdi ſtꝭ coꝛꝑe.ita ſteriles manẽtet mẽ te.oꝑis boni fecũditate: Qui recte de vᷣginitate gauderent. ſialijs pꝛauis operibus nõ inſeruirẽt. Quicõtinentiã ꝓlitet et ab alijs terrenis deſiderijs nõ ſubtrahit᷑.qᷓ;uis hunc luxu ria carnis nõ polluat diuerſa tñ mũdane cõuerſationis oꝑa tio maculat. Uirgines de ſuis meritis gloꝛiantes hypocri tis cõparantur.qui glam boni operis foꝛis apetũt quã in tra cõſcientiã humiles habere debuerũt. Tales igit᷑ ad pꝛo miſſa celeſtia non ꝑueniunt. quia ipſi ſibi virginitatis pꝛe mium ꝑelationis viciũ auferunt. Hoc eſt eiñ in euãgelio nõ habere virgines in vaſis oleñ.id eſt non ſeruare intra cõſcien
tiam boni opꝑis teſtimoniũ.ſed in kaciegloꝛiari apud hoĩes
nõ in coꝛde apud deñ. Ruina adulterij excipitur decõtemp
tu matrimonij. Meliuſq; eſt vroꝛem ducere qᷓ;ꝑ libidinis
ardoꝛem perire. Quidam cõiugale decus non pꝛo gignẽdis
filijs delectantur.ſʒ hoc pꝛo turbulenta carnis et libidinoſa
conſuetudine agetunt.ſicq; bono male vtuntur. Cicia ꝑſe mala ſiꝭ: Coniugia vero et ptãtes ꝑ ſe quidem bona ſti.per ra vero que circa ea ſt mala exiſtunt. Coniugia eij ꝑ id ma la ſtʒ· per quod dicit Apoſtolus: Qui aũtcum
uij

gitat que mundi ſunt: Et ꝓpter foꝛnicationem vnulauiſq; ſuam vxoꝛem habeat. Sic et ptãtes per elationem.perop eſſionem. per luſticie quoq; pꝛeuaricationẽ male exiſtum.
Tocentem̃ nuptie nocent et ptãtes.ſed perid qð eis iuxta
ponitur non per ſe. exemplo itineris recti iuxta quod ſapien tie naſcuntur queſurgentes elatere nocent eis qui recto itine re gradiuntur.
On poſſe quẽpiam ſpiritalia bella ſuſcipere.niſi pꝛi
us carnis edomaucrit cupiditates. Non poteſt ad
contemplandũ deũ mens eſſe libera. que deſiderijs puins mũdiet cupiditatibus inhiat. NHeq; eĩ alta cõſpicere poteritoculus quẽ puluis clqudit. Omni peccato peioꝛ eſt auaritia et amoꝛ pecuniaꝝ. Unde ⁊ per Salomonẽ dicit⸗ Pihil eſt ſceleſtius.qᷓ; amare pecuniam:hic em̃ animã ſuam venalem facit. q in vita ſua pꝛoiecit intima ſua. Cupiditas omniũ criminũ materia eſt. Unde et Zpoſtolus ait: Radix omniũ maloꝝ cupiditas eſt. quã quidã apetẽtes crrauerũt atide. Si ergo ſuccidit᷑ radix criminum.non pullulant cete re ſoboles peccatoꝝ. Wulticauſacupiditatis terrene etiam ipſam fidem abnegauerunt. Cupiditas em̃ criſtũ vendidit. Nam et pleriſqʒ tantũ in rebus alienis eſt deſideriũ.vt etiã pomicidium perpetrare non vereant᷑.ſicut Achab qui ape titu cupiditatis ſueſanguinis expleuiteffuſionem. Sepeini qui mala que concupiſcũt aſſequuntur quatenus de aftectu mali deſiderij foꝛtius puniant᷑. Electos aũt ſuos deus non dimittit ire in deſiderioꝝ maloꝝ perfectionẽ.ſed in doloꝛẽ mentem conuertit eoꝝ pꝛo eo ꝙ in ſeculo nequiter apetũt. vt hanc experientia reſipicant.et conuertanturad deuma quo mente receſſerunt. Deum ergo ſibi pꝛopicium nouerit aduerſari.quiqð tempoꝛaliterconcupiſcit.non permittitur ad implere. Secreto aũt detiudicio fieri creditur. vt durius ꝑeant hiquoꝝ cupiditatẽeffectus ſtatim ſequituractionis. Nunqᷓ; ſatiari nouit cupiditas. Semꝑ enim auarus eget⸗ quãtoq; magis acquirittanto amplius querit. Hec ſolum
B
— ſi.2 tanto nbie i habin quch
oter pi Propt abſv tioic deyyt tinxer npir lgno futrẽ gno teyt ſhus diat
D
beret ſur ſtirn umi Mhe funn busu U lum

n.
um nzus
loaſh qunwiit
tpaunip onport Medeſcefe Auchyicet ito peie omondick animiſn Cupidins vulNwit s cnrt ulantcete teneetiam der eti ab quiapt en Sepen us deaen os dehs nn uiergpc ura dum
cumwun
yonm nme rackionls uams eßl ſec lol
De ſummo bono Fo.xli
deſiderio augendi ercruciatur. iedetiã amittendimetu affici
tur. Inopes naſcmur in hac vita. inopes receſſuri de hac vita· Si bona mũdihuius peritura credimus cur peritura
tanto amoꝛe cupimus. Pleriqʒ potentes tanta cupiditatis
rabie inflãmantur vt de cõfinijs ſuis pauꝑes excudant.nec
habitare ꝑmittant. Quibus recte ꝑ Pꝛophetam dicit᷑: Ce qui cõiungitis domũ ad domũ et agrum ad agrũ copulatʒ vq; ad terminũ loci. Hunquid ſoli vos habitabitis in me dio terre: Tales quigpe hoies infernũ.id eſt dyabolũ rape ad ꝑditionem.idẽ Pꝛopheta cõſequẽter annunciat dicẽs: Pꝛopterea dilatauit internus animãſnam et aperuit os ſuũ abſq; vllo terminoꝛet deſcendent foꝛtes eius etſublimes glo rioſiq; eius ad eum. Hec mirũ ꝙ moꝛientes inferni ignibus deputentur· qul viuentes flammdcupiditatis ſue minimeer tinxerũt. Qui deſiderio cupiditatis exeſtuãt. atu diabolice inſpiratioms vruntur. Accẽditei mentẽ Eueſupbia.vt de ligno vetito manducaret. Accendit Layn mentẽinuidia.vt fratrẽoccideret. Accendit Salomonẽluturie facibus:vt ꝑ
amoꝛẽ libidinis ydola adoꝛaret. Accendit Achab cupidi
tate. vthomicidiũ auaricie annecteret. His ergo inſpiratio
nibus dyabolus coꝛda hominum occultis depꝛauat cupi⸗ ditatibus.
Degula. Capitulum xlij
Rima cõcupiſcentie ſuggeſtio panis eſt. cui ſimini me ceditur diuerſa edacitatis deſideria cõpꝛimunt᷑. Qnde et Daniel.panẽ inquit deſiderij nõ comedi. hoc eſt. eius cõcupiſcentiã non impleui. Pꝛima eſt luxurie materies.ſaturitas panis. Unde et Pꝛopheta ſodomã de ſatietate panis accuſat dicens: Hec fuit iniquitas ſodomo rum: ſuꝑbia ſaturitas panis.etabundantia aque. Panem quipe ſodomite ĩimoderate ſumentes in turpitudines de⸗
fluxereflagicioꝝ.atq; inde meruerũtcomitãte ſupbiaceleſti
bus aduri incendijs. exquo modũ non tennerũtedacitatis-
tile eſt cauere gulam ciboꝛũq; cõcupiſcentim· Duid e tam noxiiqᷓ; vt animus ſeruiat ventri eteſce. que ſt deſtruẽ

—,—
Liber ſecundus Iſidoꝛi.
da.teſtante Apoſtolo acdicẽte: Deus aũt et bunc et panc
deſtruet. Pꝛoxima eſt ventri libido.ſicut loco ſic vicio.vbi efñ ventris curaibiet eoꝝ que circa ventrẽſt.ꝓxima. In oꝛ dine nãc membꝛon genitala ventriiungunt Humq; vn ex his imoderate reficit᷑.aliud ad luxuriã excitatur. Honad luxuriã vel ad ſacietatẽ.ſʒ tantũ modovt coꝛpus ſuſtentetur. epulis eſt vtendũ. Ham vt phidixerũt. bandus eſt venter vt ctineatanimã. non vtcoꝛrũpat. Dũi nimiũ cibis vtunt᷑ quãto magis ventrẽ paſcũt· cãto amplius ſenſum mẽtis ob tundũt. Hã greci dixerũt ex craſſo ventre ſubtilem ſenſum
gigninõpoſſe. Hã gule ſaturitas nimia aciem mẽtisobtun pi. ingenuũq; hebeſcere facit: Libidines ignes ciboꝝ fomi
te increſcũt. Loꝛpus aũt quod abſtinentia frangutentatio nõ exurit: Qndeet tres pueros abſtinẽtes flãma babllonij incendij et ſi tetigit nõ cõbuſſit. quia nimirũ et ſi deſiderioꝝ carnalium ignis abſtinentiũ mentes inflãmat. vſq; ad cõſen ſum tamencõcupiſcentie vel opis non exurit. E utabundan tia eſt epulaꝝ. ardentis diuitis incendat ſugplicium.cuius
tanta in inferno inter ignes erat inopia. quãta hic epularũ
fuerat copia. In hocei ſeculo eſurire et ſitire noluit. ꝓpte
rea illic inter fãmas ſitiens. ſtillã aquequeſiuit nec meruit. Conſiderandũ qᷓ; vehementer arguant᷑. cõmeſſatio et ſump tuoſa cõuiuia. Hamꝑ Pꝛophetã cõminatur dñs ·ſe nõ hãc relaxare iniquitatem his qui eam libenter ambiunt. Picit ei per Eſaiam ꝓpbetam: Eccegaudiumet leticia occidere vitulos et iugularearietes comedere carnes et bibere vinũ. Sidimittetur iniquitas hec vobis donec moꝛia mini. St
cun omnes carnales cupiditates abſtinentia reſecantur ita
omnes anime virtutes edacitatis vicio deſtrunntur· I nde eſt ꝙ et pꝛinceps cocoꝝ muros iheruſalem ſubuertit. quia et venter cuiſeruitura cocis.virtutes anime deſtruit· Heq; enim poſſe quẽpiam virtutum perfectionem attingere. niſi
pꝛius ventris edomauerit ingluuiem Hemo pt dominari
ceteris yicijs niſi pꝛius ingluuiem ventris reſtrinxerit. Nec quiſq; facile poterit aſemetipſo ſpũs immundos expellere. niſiper abſtinentiã gule. Tunc eĩ holtes qui extra nos ſt
znobie ming pic ni lep nral ſtwy ycide hae Uuida imũte nem n biur“ qui u mylet tamen e moꝛ neceſſ nis d
trgul
De
pur woler

chura
00 ri unn ſn polnn wüchs wy mnitoh ubtlen ain an nübohm hecbop on füngttenn linabehlo jerli deidaut otſdcin „Culobunä pluni uhlrepulan e noluit. 4hi itnec merui (ioet ſun
dinöh anbiunt Pi
lenc octin get bibereſl tmounns
ttcecnnit
enunn mltuent
edamt Ne
mnnn initert nioet⸗ icn
a nobis foꝛtius ſuꝑant᷑. qñ pꝛius que intra nos ſunt vicia
extinguunt᷑. Nã fruſtra foꝛis agit bellum. qui intus habet
piculũ. Non qualitatẽ ciboꝝ ſed eoꝝ cupiditatẽ cauendã. nã ſepe accuratius pᷣparata.ine gule cõcupiſcentia deguſtã tur.et ſepe abiecta et vilia edendi cupiditate ſumunt᷑. Sicq; fit vt nõ ſitin culpa ciboꝝ qualitas.ſed illud reputet᷑in viciũ ꝙ cũ deſiderio deguſtat᷑. QDuatuoꝛ ſunt genera diſtinctionũ ingule apetitu id eſt quid. quãdo. quantũ.et qũo appetat᷑. Quid adrem ipſampꝑtinet que appetit. Quãdo.ſi ante legit timũ tempus quid apetat᷑. Quantũ vero ad immoderatio nem refert᷑. Duomodo ad impacientiã leſtinationis aſſcri bitur· Hullus hominitam impoꝛtunis exactoꝛ eſt qᷓ; venter
qui quotidianã refectionẽ quotidiana famis exactione ad
mplet. Cũ ceteris em̃ vicijs. etſi interdũ naſcimur.interdũ tamen cũ eis non moꝛimur. Vũ iſto aũtet naſcimur.cũ iſto et moꝛimur. lerumq; voluptas veſcendi ita ſub obtentu neceſſitatis ſubꝛepit.vt dñ putatur ſeruire neceſſitati.volup tatis deſiderio ſeruiatur nec facie diſcernit᷑ vtrũ qð accipia tur gule an indigentie deputetur.
De ebꝛietate. Capi.xliij.
Sca crapulam. potus ebꝛietatẽ generat. Ebꝛie tas aũt pertnrbationem gignit mentis. furoꝛem coꝛdis.flammam libidinis. Ebꝛietas ira mentẽ alienat.vt vbi ſit neſciat. Qnde etiam et malum
non ſentitur qð per ebꝛietatem cõmittitur. Cerum eſt ꝙiur
ta Pꝛophetam foꝛnicatio et ebꝛietaras aufert coꝛ. Foꝛnica tio em̃ ſicut ait Salomon infatuat ſapientem. Ebꝛietas ſi cut in Toth ſenſus et rationem captiuat. Vnde et in pꝛo
uerbijs: · otentes inquit qui iracũdi ſunt vinum nõ bibãt.
necum biberint obliuiſcant᷑ ſapientiʒ. ſpleriſq; laus eſt mul tum bibere etnon inebꝛiari. Zudiãt hiaduenum ſe dicentẽ Pꝛophetã: Ue qui potẽtes eſtis ad bibendũ vinunet viri
foꝛtes ad miſcendãebꝛietatem. Clino multo deditos et luru
niole viuẽtes Eſaias ſic arguit dicẽs: Ueq coͤſurgitis mane

Liber ſecundus Iſidoꝛi.
ad ebꝛietatem ſectandam et potandum vſq; ad veſperum vt vino eſtuetis. Detalibus etalio loco dicitur: Qetibiciuitas cuius rex iuuenis eſt.et cuius pꝛincipes mane comedunt. Wultienima manevſq; ad ſolls occubitum ebꝛietati⁊ gule voiuptatibus deſeruiunt nec intelligunt cur nati ſunt ·ſed conſuetudine beluina detenti luxurie tantum tota dei epu liq; inſeruiunt.Clamat Johel pꝛopheta his qui ebꝛietati peſeruiunt dicens: Expergiſcimini ebꝛij et flete.et vlulate omnesquibibitis vinumin dulcedine. Quo teſtimonio nõ ait tñ̃:flete oẽs qui bibitis vinum· Vt bibere omnino non li ceat. ſed adiecit in dulcedine. qð ad voluptuoſam ꝑtinet et ꝓdigam effuſionem · Ham quãtum ſatis eſt neceſſitati edo det Timotheum bibere Apoſtolus dicens: Qino modico ytere. Non ſolũ ex vino inebꝛiantur hoĩes.ſʒ etiã ex ceteris potandigeneribus que vario modo cõficiunt. Vndeet Ha ʒareis quiſe ſacrificabãt dño pꝛeceptum eſt vinũ etſicerã nõ bibere. Qtrac;em̃ ſtatum mentis euertunt etebꝛios faciũt. luxuriam quoq; carnis vtraq; equaliter gignunt. Quidam cõtinentes ſicut panem cum pondere edunt. ita aquã cum menſuraſumunt aſſerentes ad caſtimoniam carnis etiama queabſtinentiam cõuenire. 3. 5 ₰
He abſtinentia. Capi· xliiij
Oc eſt pfectum etrationabile ieiunium. qñ noſter
bomo exterioꝛ ieiunatet interioꝛ oꝛat· Faciiusper ieiuniũ oꝛatio penetrat celũ. Tunc eĩ homo ſpiri
talis effectus angelis cõiungitur. deoq; liberius copulatur. Per ieiuniũ etiã occulta miſterioꝝ celeſtiũ reuelant᷑. diuini q; ſacramenti archana panduntur. Sic nãq; Daniel ange lo reuelante miſterioꝝ ſacramenta cognoſcere meruit. Hec eñ virtus et angeloꝝ manifeſtationes et eoꝝ annunciatio nes oſtendit. Jeiumia foꝛtia tela ſi unt aduerſus tentamenta demenioꝝ. Cito eiñ ꝑabſtinentiã deuincunt · Undeetiam dñs etſaluatoꝛ noſtereoꝝ incurſus ieiunijs etoꝛationibus pꝛemonetſuꝑaredicens: Hoc genls non eijcitur niſi ꝑoꝛa tionem et ieiuniũ. Immũdi em̃ ſpũs ibi ſeſe magi inijciunt
—
vi culv poꝛn mu peri din en nirai geun namq Ante niſeri mane zbſtit num quiat eſea boyoꝛ heiun uong
Unb
Min
moli ecrat ſupe ybus qyat epol ſichn hſce o cuhi Mune op Uo

ſoii. nane oneih nchig arnaihni unndeg bouchn viitnni roninohnt ohnpirtt ſtneſiutieit Uno noin etäerc n Under twinetſinin
erchiosc
Uuün inagicn amis eum
vi
Muncin Oiat⸗ u nccbon des uyun ümnt trioduun ocenm tuyund gibmnme unlnieci nano chr tiſh ting
gelium facies ſuas.vt appareãt hominbus ieiunãtes. Dꝛe
euangelicã.mercedẽ ſuam ab hominibus recipiũt. Jeiunia—
De ſummo bono Fo.xliij
vbiplus viderint eſcã et potum. Sanctiqᷓdiu in huius ſe culi vira habitant. deſiderioſuꝑni roꝛis coꝛpus ſuum aridũ Poꝛtant. nde et Pſalmus: Sitiuit inquit inte aia mea qᷓ; multipliciter et caro mea. Laro em̃ tunc deum ſitit. quãdo per ieiuniũ abſtinet etareſcit. Abſtinentia et viuificatetocci 6 dit. viuiſicat aĩam.coꝛpus necat. Sepe abſtinentia ſimula 8 te agitur:ieiuniaq; per hipocriſim exercentur. Duidam eij mira inedia coꝛpus ſuũ laniant exterminantes ſicut git euã
namq; palleſcũt. coꝛꝑe atterunt᷑.coꝛdis alta ſuſpiria ducũt. Ante moꝛtẽ quoq; moꝛtiferis ſeſugplicijs tradunt.tantũq; miſerilaboꝛis exercitium nõ pꝛo del amoꝛe.ſed pꝛo ſola hu mane laudis ammiratione ſectant᷑. Quidam incredibiliter abſtinẽt vthominibus curioſis ſancti apareant.ſed hoc bo num abſtinentie talibus non eſt virtus reputanda ſed vitiũ quia bono male vtuntur. Jeiunũ ⁊elimolina inabſcondito eſſe amant vt ſolus deus qui inſpicit omnia. meritũ operũ bonoꝝ rependat. Ham qui ea ſub populari manifeſtatione faciunt. nequaq; a deo iuſtiticantur.quia iuxta ſermonem
—
cum bonis oꝑibus deo acceptabilia ſunt. Dui aũt a cibis abſtinent et pꝛaue agunt. demones imitant᷑:quibuseſca nõ eſt.et nequicia ſempꝑeſt. Ille em̃ bene abſtinet q cibis qui eta malicie actibus et a mundi ieunat ambitionibus. Dui ecratioms ſtudio non abſtinentie voto ab eſcis carnium le ſuſpendunt. hi potius execrandi ſunt. quia dei creaturam vſibus humanis conceſſam reijciunt. Nihileĩtidelibus in quinatum. nihilq; eſſe iudicatur in mundum Paulo atteſtã te apoſtolo: O mma munda mundis.coinquinatis gũt et in fidebus nibileſt mundum.ſed polluta ſunt eoꝝ et mens et conſcientia. Spernitur ieiunium qʒð in veſperum delicioſa repletione ciboꝛum reficitur. Neq;ʒ em reputanda eſt abſtinẽ cia vbi fuerit ventris ſaturitas ſubſecuta. Spernitur ieiu nium quod in veſperum delicijs cõpenſatur dicente Eſaia pꝛophera: Ecce in dieieiunij veſtri inuenit voluptas veſtra. Qoluptas enim delicie inteiliguntur. Sicut eñ
——*
„

e 73 3 n„„ Liber ſecundus Iſidoꝛi- debitiet lites et contentio.et percuſſio/ itg et delicie impꝛo Sbantur a pꝛophetain ieiunio. Tota em̃ dotepulas in cogi tatione ruminat.qui ad explẽdam gulã veſpere ſibi delicias pꝛeparat. Noneſt coꝛpoꝛiadhibenda imoderata abſtinẽtia⸗ he dum amplius greuatur caro põdere inedie. malum agat poſtea. nec bene facere incipiatetque addicitur· vt vſu mali careat· ſimul et boni officium. dum plus pꝛemitur perdat- Sollicita igitur diſcretone carnis eſt moderãda materies⸗ ſcilicet ne aut integre extinguatur-aut immoderate laxetur. Inſirmitate carnis nimla pꝛeualentead ꝑfectionem ꝑringe te nemo poteſt·Hamqᷓ;uis ſanctitatis amoꝛẽ quiſq; habeat· epequi tamen non valet operis meritũ cui intentionecoꝛdis deſeruire conatur. Coꝛpoꝛis debilitas nimia etiam vires anime frangit.mentis quoq; ingenium facit marceſcere.nec valet quich; boni per imbecillitatem perficere ne dũ quid nimis · Nam quicquidcum modoet temperamento fit.ſalu tareeſt. quicquid aũt nimis et vltra modũ eſt. pernicioſum fit. ſtuduumq; ſuũ in cõtrarium vertit·In omni ergo opere modnm et temperamentũ opoꝛtet habere. Ham omne qð excedit periculoſumeſt: Sicut aqua queſi nimios imbꝛes Wl pꝛebeat.non ſolum nullum vſum adbibet.ſed etiam pericũ vlum exhibet)
„ —
Finit liber ſecundus de
ſommo bono ſancti Iſidoꝛi byſpalenſis epiſcop
e ½

i⸗ tadtin nubiit emunzt
nmi
inrpei, ihumnis, dn.
Wohempig
qulhahen tbnecis iam vire marceſcren ere ne di q menofü ſpemn ego open n omeqð nios inpꝛ etiam peric
dude
nut
De ſummo bono Fo xliiij Incipit liber Vercius. De flagellis dei. Ca. pꝛimũ
Iuine ſapientie ſubtilitas ſicut interius vt teſtis ſcrutat᷑ cõſcientias.ita exterius vt iudex irrogat penas:vt verů ſit teſti moniũ Pꝛophete:quia ipſe eſt teſtis et iudex. Wiſerere dñe miſero Iſidoꝛo in digna agenti et digna pacienti. aſſidue peecanti et tua flagella quotidie ſuſtinẽti. Oꝛdingta eſt miſe
ratio dei quepꝛius hic hoiem ꝑ flagella a peccatis emẽdat⸗
et poſtea ab eterno ſupplicio liberat· Electus em̃ dei doloꝛi bus vite huius atterit᷑ vt ꝑfectioꝛ vite future lueret᷑. Nequa
qᷓ; deus delinquenti parcit. qÿ̃ peccatoꝛẽ aut flagello tpali
ad purgationẽ ferit. aut iudicio eterno pumendũ relinquit. aut ipſe in ſe homo penitẽdo punit quod maleadmiſit. Ac pꝛoinde eſt ꝙ deus delinquẽti nõ parcit. Juſte tempoꝛalia flagella adeterna pꝛoficũt gaudia. ideoq; et inſtus in penis gaudere debet. et impius in pꝛoſperitatibus timere. Heq; iuſto neq; repꝛobo deus miſericoꝛdiam et iuſticiã ſubtrahit. Hamet bonos hie per afflictionẽ iudicat,et ilic remunerat
clementiã.et illic punitpereternã iuſticiam. In hac em̃ vita deus parctimpijs ·et tñ non parcitelectis. in illa.vita parcit electis.non tamẽ parcit impijs. Periculola eſt ſecuritas in
hac vita maloꝝet bonoꝝ doloꝛ tranquillus. NHã iniquus
poſt moꝛtẽ ducit cruciãdus.iuſtus vero deꝛmit poſtlaboꝛẽ ſecurus. Non tĩ de coꝛpalibus paſſionibus,ſed etiam de ſpiritalibus opoꝛtet intelligi.vt quãto quiſq; aut in coꝛpoꝛe
per miſerationem.et malos hicremunerat per tempoꝛalem
————— 8 —
aut in mẽte flagella ſuſtinet. tãto leintine remunerariſperet. Sepe occulto dei iudicio extra flagelli coꝛreptionem ſunt
repꝛobi in hoc mũdo. dũq; multa damnabilia cõ̃miſiſſe vide antur. deſpecti tamẽ a deo nullo emendationis verberefere unt᷑. plus coꝛripit᷑ flagello qui a deo diligit ſi peccauerit. dicẽte Pꝛopheta: Tantũmodo vos cognoui ex—

3 7 5 F ſic. Liber tercius Iſicoꝛi⸗ nationibus terre.idcirco viſitabo luper vos oẽs iniquitates veſtras Quẽ em̃ diligit dñs coꝛripit.flagellat aũt oẽm filiũ quẽ recipit. Calde neceſſariũ eſt iuſtum in hac vita et vitijs tẽtariet verberari flagello.vt dů vitijs pulſat.de virtutibus non ſuꝑbiat. Dũ vero aut animi aut carnis doloꝛe atterit. a mũdi amoꝛe retrahat᷑. Tentari aũt opoꝛtet iuſtũ.ſed ten tatione plage. nõ tentationeluxurie. Durius circa ſuos elec tos in hac vita deus agit. vt dñ foꝛtioꝛibus flagelli ſtimulis feriunt᷑.nulla oblectamenta pꝛeſentis vite delectẽt. ſed celeſtẽ patnã vbi certa requies expectat᷑ indeſinent᷑ deſiderẽt. Elec tos vite iſtius aduerſitate ꝓbari.vt ſecundũ Petrũ iudiciũ a domo dei incipiat. dum in hac vita electos ſuos deus
iudicij flagello caſtigat.
De gemina percuſſione dei
Capitulum ij. Emina ꝑcuſſio eſt diuina. Una in bonã partẽqua ꝑcutimur in carne vtemẽdemur. Altera qua vuine ramur in cõſcientia ex caritate vt deũ ardentius dili
gamus. Bemino moꝛe dens reſpicit vel ad veniam vel ad
vindictã. Zd veniã ſicut Petrũ.ad vindictã ſicut dũ facta ſodomoꝝſe deſcenſurũ et viſurũ teſtatur. Trimoda ratione deus quos voluerit ꝑcutit id eſtad dãnationẽ repꝛobos.ad purgationẽ quos errare videt electos. ad ꝓpagandã merito rum gloꝛiã iuſtos. Pꝛimo nãq; modo egyptus ceſa eſt ad dãnationẽ. Secũdo m odo pauꝑ Lazarus ad purgationẽ
— Tercio mõ ꝑcuſſus eſt Job ad ꝓbationẽ. lagellat᷑ homo
plerũq; a deo ante peccatũ ne malus ſit. vt aulus qui ſa
thane angelo inſtigãte carnis tolerabat ſtimulos. Fagellat
etiã et poſt peccatũ vt coꝛrigat᷑.ſicut ile in apoſtolo quitradi tus eſt ſathane in interitũ carnis vt ſpũs ſaluus eſſet. Non tamẽ iuſte murmurat etiã qui neſcit cur vapulat. Nã deus ideo plerũq; iuſtũ fiagellat. ne de iuſticia ſuꝑbiẽs cadat. In hac vita deus tãtomagis ſtudet vt parcat. quãto magis er pectando flagellat. Sedalios feriendo coꝛrigit. alios vero ferẽdo interticit. Feriẽdo namq; coꝛrigit. de quibus dicit:
5
Ehoe inco na lun ciſi nin nii cde Une dehi uc ſai qu pe inh mm ſcb duy pen ſn d. pe mn ar ſti coyl dys it po n zi u

o ſos dag
wede
onipuniq on mhe wentus dii nim ve ad cut dů fac oötione ed göä meri
us cucte
upurgut Kugutben Puusau nils ſili oſoen
ust on
pulnfidls nivags 4 ialos v
bus d
De ſummo bono Fo. xlv
Ego quos amo arguo et caſtigo.alios feriẽdo ꝑimit. quos incoꝛrigibiliter delinquẽtes aſpicit quoſq; nõiã ſub diſcipli na vtfilios pater ſed diſtricta dãnatione vt hoſtes et aduer farios ꝑcutit. Dequibus dicit: Flagello inimici percuſſite. caſtigatione crudeli. Et iterũ: Quid clamas ad me ſuꝑ cõ tritione tua.inſanabilis eſt doloꝛ tuus. Uñ vnuſqͥſq; feſtinet et timeat ne ſimul feriat᷑ vita eius cum culpa.Ilagellũ nãq; tũc delet culpãcũ mutauerit vitã. Nã cuius moꝛes nõ mu tat.actiones nõ expiat. Omnis diuina ꝑcuſſio aut purgatio vite pꝛeſentis eſt. aut iniciũ pene ſequẽtis. Nã quibuſdã fla gella ab hac vita inchoant et in eterna ꝑcuſſione perdurant. Undep Woyſen dñs dicit: Ignis exarſit in ira mea et ar debit vſq; ad inferos deoꝛſum. A quibuſdã dici ſolet: Non iudicat deus bis in idipᷣm.qui tñ nõattendũt illud qð alias ſcriptũ eſt: Jeſus populũ deterra egipti liberãs,ſecũdo cos quinõ crediderũt ꝑdidit. Quãuis em̃ ſi vña culpa bis non percutit᷑. vna tñꝑcuſſio intelligit᷑.que hic cepta illic ꝑfici vt in his qui omnmno nõ coꝛrigunt᷑.pᷣcedentiũ ꝑcuſſio flagello rum.ſequentiũſit iniciũ toꝛmẽtoꝝ. Hinceſt qð in Pſalmo ſcribit: D periant᷑ ſicut diploidecõfuſione ſua. Diplois eĩ duplcx veſtimentũ eſt. quo figuraliter induunt᷑ qui et tꝑali penaet eterna damnant᷑. Undeet Mieremias ait: Cõtritio ſuꝑ cõtritionẽ id eſt gemina dãnatio.ethic et in futuro ſecu o. Et idẽ alibi- Duplicicõtriione cõtere eos.id eſt gemina pena.pñtiſcilicetetfutura· Dubuſdã ſecreto dei udicio hie male eſt.illic bene.ſeilicet vt dũ hic caſtigati coꝛriguntur. ab eterna damnatione liberentur. Quibuſdam vero hic bene eſt.illic male.ſicut diuiti illi accidit.qui hic potentie claritate conſpicuns.poſt moꝛtem gehenne incendijs tradit crucian dus. Poꝛro quibuſdam et hic maleetillic male eſt.quia coꝛ rigi nolentes.et flagellari in hac vita incipiunt.et in eterna percuſſione damnantur. In tanto quoſdam inmergi deſpa
rationis pꝛofundovt nec per flagella valeant emendari. De
quibus recte per Pꝛophetam dominus dicit: Fruſtra per cuſſi filios veſtros · diſciplinam non receperunt. Plerumq; iuſtus plangit qʒ neſcit vtrumꝓ oibus ſuis peccati hnn

Liber Tercius Iſidoꝛi⸗
patiat᷑flagella· an pꝛo vno tĩ·et neſcit que ſit culpa illa pꝛo qua meruit eiuſmodi pati ſupplicia. et ꝓ ipſo ambiguo mar ime in meroꝛe verſat · Duãuis flagella pñtia iuſtũ a peccatis abſoluunt. ad huc tñ ſub metu vindicteturbat᷑ne inſtantes ei plage nõ ſufficiant ad purgãda delicta. Pꝛoinde ergo dũ pꝛeſentia patit et futura per timeſcit. quodãmodo ſicut ait
Pꝛopheta pꝛo ſuis peccatis duplicia recipit.
De in firmitate carnis. Ca Sſe nõnullos eiuſdẽ qualitat hoĩes qui neſciant coꝛrigi uiſi alios viderint flagellari.ſicq; pꝛoficiũt cõparatione maloꝝ · dum ſibi id accidere timẽt in
quo deperire alios vidẽt. Quoſdã deus videns nolle ꝓpꝛio
voto coꝛrigi.aduerſitatũ tãgit ſtimulis.quoſdã etiã pꝛeſciẽs multũ peccare poſſe. in ſalutẽ flagellateos coꝛꝑis infirmitate ne peccent.vteis vtilius ſit frãgilanguoꝛibus ad ſalutẽ aĩe. 5ᷓ; manere incolumes ad dãnationẽ. Ciſitatio dei nec ſꝑ in bonũ accipit᷑.nec ſemꝑ in malũ. In bonũ em̃ accipit.ſicut eſt illud: Qiſita nos ĩ ſalutari tuo. In malũ pᷣo·iuxta illud:
In tꝑe viſitationis ſue peribũt. Tribus excauſis infirmita
tes accidũt coꝛꝑi.id er peccato.extẽtatione.⁊ ex intẽperantie
paſſioneſed huictm̃ nouifſime humana pᷣt medicina ſuccur rere.illis vᷣo ſola pietas diuine miſericoꝛdie. Qui valẽtioꝛes
ſunt etſani.vtileeſt illis infirmari et nõ peccare.ne ꝑ vigoꝛẽ
ſanitatis illicitis ſoꝛdident᷑ cupiditatũ et lururie deſiderijs. Duricia que mentẽ pꝛemit necſentit᷑.vtiliter mutat᷑ in carne vtſentit᷑ atq; intellecta emẽdetur. Nã citius vulnera carnis ſentlunt᷑qᷓ; anime.ideoq; ꝑ carnis flagella errãtes citius coꝛ rigunt. Hoc quipe indicãt?ĩ Pauli oculis ſquame in fide litatis que dum mutate ſtiꝑ in crepationẽin ocnlis carnis. cõfeſtim reſoluta eſt duritia mentis. Eſt ꝑnitioſa ſanitas qᷓ ad inobedientiam hoiem ꝑducit. Eſt etſalubꝛis infirmitas que ꝑ diuinã coꝛreptionẽ mentẽ a duricia frangit. Lãguoꝛ animi.id eſt peccatoꝝ infumitas ꝑnitioſaeſt. de quaetiam Apoſtolus ait: Quis infirmatur etego nõ infirmoꝛQuis
5 ſno
em moꝛ
nyn
wſe nõm ciutu ci
noſc rt cian peeſ quan cumi verů ic deo po iuſt deo ti:t etdi
⸗
pin.

ki
hup ngunn ünpun reiſnn ondeag ſi noojati
is(3
6qi uin
ic oſcit ere tinitin s ole i jetjpricis isintrnine 20 ſalutẽgie deinrſpi cnpi ſcut urtailud: s inirmita nperantie icnn ſuccur vivMtiones
ehepvig
rie deden. nutakincm ulnerucams jleociusc ſqumi ocloum bsd sumts iLigot de laeln imo us
De ſummo bono Fo.xlyi
ſcandaliʒatur etego nõ vꝛoꝛ?Nam infirmitatem carnis vti
lem eſſe idem Apoſtolus apꝛobat dicens: Quando infir moꝛ tunc foꝛtioꝛ ſum.
Detollerantia diuina coꝛ⸗
reptionis. ¶ Tapitulum uij.. Vrmurarein flagellis dei peccatoꝛ homo non de bet. qꝛ maximepꝑ hoc ꝙ coꝛripit᷑ emendatur. nuſ dquiſq; aũt tunc leuius poꝛtat qð patitur. ſi ſua dil cuſſerit mala ꝓ quibus illiinfertur retributio iuſta. Diſcat nõ murmurare qui mala patit᷑ etiam ſiignoꝛat cur mala pa ciatur. etꝑ hoc iuſteſepati arbitreturp quod ab illo iudicat᷑. cuius nũq; iniuſta iudicia ſt. Qun fiagella ſuſtinet et cõtra deũ murmurat ſuſticiã iudicantꝭ accuſat. Qui vero ſe cog noſcit a iuſto iudicepatiqð ſuſtinet.etiã ſi ꝓquo patit᷑ igno ret· ꝑhoc iam iuſtificat᷑. per qð et ſe ipᷣm accuſatet dei muſti ciam laudat. Dum er rebus pꝛoſperis vtilia uſtns exempla pꝛeſtat hoibus. neceſſeeſteum iteꝝ etaduerſitatibus tangi. quatenus eius paciẽtia cõpꝛobet᷑.vt denuo foꝛtitudinis do cumẽta er eo ſumãt hiqui ꝓſperitatis eius tꝑantiamagno uerũt. Qui paſſionibus aie inſidiãte aduerſario crucia᷑ nõ idcirco ſecredat alienari axp̃o qꝛ talia patit᷑.ſʒ magis ꝑ hoc deo cõmẽdabilẽſe eſſe exiſtimetſi dum hecpatit laudet deũ
pocius nõ accuſet. ad magnã vtilitatẽ diuino iudicio mens
uſti diuerſis paſſionũ tentationibus agitatur.ꝓquibus ſi deo gratias egerit.ſueq; culpe ꝙ talia dignus ſit deputaue rit hocqð ex paſſione tolerat.eiꝓ virtutibus reputabit᷑.qꝛ et dluinam agnoſcit iuſticiam.etſuam culpam intelligit.
De tentationibus dyqboli.
¶Capitulum v. Ultis calamitatũ tentationibus mens iuſti in hac vita pulſat. Nñ et optat ab hoc ſeculo funditus euel li qno et erũnis careat.et fitam illicſecuritatẽ inue niat. Inter eas penas quas iuſtus in coꝛꝑe patit᷑ atq; eas quas mente ꝑfraudẽ dyabolitolerat multũ FHam iüij
—

iber tercius Iſidoꝛi.
grauius fert qnas interius luget.qᷓ; eas quas exterius ſuſti net. Vas e et loco euitatettꝑe. illas vᷣo hec loconectpe pt euitare. Nã amplius tentat clectos dyabolusqᷓ; deiyolũtas pmittu. Tentãdo aũt ſcõx ꝓfectibus ſeruit.et ſi nolẽs· vtili tatitũ ſcõꝝ ſeruit dyabolus.qñ eos tentationibus ſuis nõ decipit.ſʒ potius erudit. Hã tentationes quas ille adhuma nů interitũ mouet. interqũ criſtus ad exerciiũ yirtutũ ſalu bꝛi vtilitatecõuertit. Inſidie dyaboliatq; aſtucie q;ᷓuis huc atq; illuc querentes quẽ deuoꝛẽt diffundant.a ptãtetamen diuina nõegrediunt᷑.ne tiñ noceãt quãtum malicioſecõten dũt. Ham qũo ſanctoꝝ virtus tãta tolerare potuiſſet.ſi ſuꝑ na diſpenſatio pio modcramine nequitiã demonũ nõ refre naret. Et licet dyabolus tentationẽ iuſtis ſg inſerre cupiat. tñſi a deo poteſtatẽ nõ accepit. nullatenus adipiſcipᷣtqð ap petit. Qñ et oĩs volũtas dyaboliiniuſtaẽettñ ꝑmittẽte deo ois ptãs iuſta. Exſe ẽtentare quoſubet iniuſte apetit.ſed eos qui tentandi ſtj.et ꝓut tentandi ſti.nõ niſi tentari deus 11 iuſte pmittit. Qiñ etiã in libzis regũ de dyabolo ſcriptũ eſt. qꝛſpũs dñ malus irruebati ſaul. vbtiuſte querit᷑:ſi dĩ · cur maius.ſi malus cur di dicat. Sʒ duobus vᷣbis cõpꝛehen ſaẽet deiptãs iuſta etdyaboli volũtas iniuſta. Hã ſpũs ma lusꝑ nequiſſ imã voluntatẽ.et idẽ ſpũs diñ̃ ꝑ acceptã iuſtiſſi mam ptãtem. Dyabolus non cſt inmiſſoꝛß incenſoꝛ poti us vicioꝝ. Neq; e alibi cõcupiſcentie fomenta ſuccendit. niſivbipꝛius pꝛaue cogitationis delectationes aſpexerit.q
ſia nobisſpernitur. ine dubio ille confuſus abſcedit.ſtatim qʒ franguntur iacula cõcupiſcentiecius. cõtemptec; lacent⸗
et ſine luce faces illius. Sollicite hoſtis inſidias intelligere pariter et cauere deiſeruũ opoꝛtet.ſicq; innocentia vite exiſte te ſimplicem vt tamẽ opoꝛteat cum ſimplicitate eſſe pꝛuden tem. Qui pꝛudentiã ſimplicitati non miſcet.iuxta Pꝛophe tame columba eit ſeducta non habens coꝛ. Sed ideo colũ ba.qꝛ ſimplex.ideo aũt coꝛ nonhñs qꝛ ignara pꝛudentieẽ. Sepe fraus ſathane ſanctoꝝ coꝛdibus aperitur. quãdo ꝑ peciem boni angelum ſe ſimulans lucis. dum nititur elee⸗ tos decipere detcgitur atq; cõtemnitur. Sic et vᷣbafallacis

Sisiſ uun deinit cliwl mbrstz ölehun u miſtu cehushur ipinunmn nulcoſchn poſalſt wyräte henapu. iicißtqön ipmittedo uteaelint ſtnturdes o nprch ndir
s cöpꝛchen
hilyůema repi iuſtiſi voſnvoti n ucnii
ſe— ditin
—
idis iin etnem iureu
timtwte
Suvoll
e
nuido nuimit uiaflas
De ſummo bono Fo.xlvij
voctrine deus ſanctos ſuosfacit intelligere. quatenus dyar
bolicum erroꝛem interius cognoſcant ac ſolicite caueant.
pᷣditi ratione diludicẽt ne eos dyabolus ꝑ ſpeciẽ bonifallat. Vec elt eĩ pcunctatio Joſue dicẽtis: Hoſteres an aduerſa rioꝝ · Pꝛopter hoc et Mieremieðꝛ: Siſeꝑaueris pᷣcioſum a vili quaſi os meũ eris. Tuncem̃ bene de ſe iudicãt ſancti ñ ab eis deus fallacia demonum tentamẽta facit intelligi. Multi decipiunt a dyabolo.et ignoꝛant ſe eſſe deceptos. DOſee ꝓphete teſtimonio declarãte: omederũt inqͥt alieni robur eius et ipſeignoꝛauit. Alieni nãq; maligni ſpũs ſigni ficant᷑qͥ virtutes mẽtis cõmedũt:ſed hoc coꝛda negligentiũ
non intelligũt. Tanqᷓ; inermis dyabolus vincit᷑: qũ de aꝑta iniquitate hoĩiem depꝛauare conatur. Armatus vero tunc
Diſcretio ſanctoꝝ tãta eſſe debet vt inter bonũ et malum
— —
₰ E
incedit · dũ per ſpeciẽ ſanctitatis et virtutis ea que ſancta ſtẽ
deſtruit. qů et qni decipit᷑ ſua detrimẽta non ſentit.ſed tanqᷓ;
lint virtutes que ſtʒ vicia ſectar᷑⁊ diligit. In oculis carnaliũ diabolus rerribilioeſt. in electoꝝ oculisterroꝛ eius vilis eſt. Ib incredulis vt leo timet᷑ a foꝛtibus in fide vt vermis cõ
temnit᷑ atq; ad momentũ oſtẽſus repellet᷑. Quiſuggeſtiões
diaboli non recipit. in eis inſidias minime trãſit. Hã facie in cõſequenti opere repellitur.ſi pꝛima oblectamenta illius
reſpuant᷑· Dyabolus em ſerpens eſtlubꝛicus.cuius ſicapiti. id eſt pꝛime ſuggeſtioni non reſiſtit᷑.totus in interna coꝛdis
dũ non ſentitur illabitur. Tentationũ dyabolicarum inicia
fragilia ſunt. que ſi non caueant᷑. ſed per vium incõſuetudinẽ
tranſeant. in nouiſſimis foꝛtiter conualeſcunt. ita vt aut nũ
qᷓᷓ autcũ difficultate vincant᷑. Cũ in tota vita dyabolus ho minẽ pᷣuaricari cupiat amplius tñ in fine molitur decipere. Minceſtqð in pꝛincipto cõtra ꝓtoplaſtũ ſerpenti eſt dictũ. Et tu inſidiaberis calcaneo eius.quia nimirũ hoĩem quẽ dvabolus in curſu pꝛeterite vite non decepit. in nouiſſimis luwlanrare diſponit. Pꝛoinde qᷓ;uis quiiq; ſit iuſtus.nun qᷓ; neceſſe eſt vtſit in hac vita ſecurus:ſed ſemper humilis caueat ſemperque ne in line coꝛruat ſollicitus partimeſcat
*

Prabolus ſuis fautoꝛibus blandi᷑· dei vero ſeruis molitur
tentamera cõtraria.exemplo dñ̃ qui ſe poſt baptiſmũ pa
ſus eſt a dyabolo tẽtari. Dyabolus ſanctos oẽs non tenẽdo poſſidet. ſedtentãdo pſequit. Hamq nõ in eis intrinſecus tegnat. contra eos extrinſecus pugnat. Et qui intrinſecus amiſit dominũ. exterus cõmouet bellũ. Tunc eõtra eũ quẽ poſſidet dyabolus acrius ſeuit. quãdo ſe virtute diuinaab
co expellendũcognoſcit. nde inmũdus ſpiritus tũc decer
pſit grauius puerũ in quo habitabat. qñ ad xp̃i imperium trire ab eo coactus eſt. Oð factũ et ad Job verba reſpiclt· vbiin nouiſſimis vehemoth caudã ſuã quaſi cedꝛus aſtrin
git. ſolus cõtra eos dyabolus diuerſis tẽtationibus inſiſtit
qui poſſuntet alijs ſua ytllitate ꝓdeſſe. vt dů iliimpediunt᷑.
non ꝓficiant qui docẽdi ſunt· Malignus ſpiritus hoc qð intra nos mundare cupimus ſine intermiſſione tentat iteꝝ ſoꝛdidare. Sancti aũt eoꝝ inſidias pꝛeſago ſpiritu pꝛecog noſcũt. et quicqͥd in ſemetipſis terrenũ ſ entiunt indeſinenter opibus ſanctis exhauriũt. vt deintimis puri inueniant᷑. Eo
C dem blandimẽto decipiunt᷑. nunc ꝑ dyabolũ hoſes quo pꝛo c thoplaſtiin padiſo ſunt decepti. Multis em̃ xicioꝝ pᷣſtigije mẽtes repꝛoboꝝ tentando dedudit. Nũc em̃ ꝓmiſſis deci pit. nũc rebus tranſitoꝛijs quaſi neceſſarijs illicit. nunc eriã
ipſa inferniſupplicia quaſileuia et tranſitoꝛia ſuggerit. quate nus miſeroꝝ coꝛda incupiditatẽ laſcuiãq; diſſoluat. ſecũq; ad tartara ducat. Argumẽta machinationũ malarũq; cogi tationũ ſemina quein coꝛdibus hoĩm dyabolus fundit.ita ſepe vndiq; captã implicãt mentẽ. vt ex qua pte euadere ſq; tentauerit. ſine ꝑiculo exire nõ poſſit. veluti ſi iures hoc face re.qð ſi feceris peccesſinõ feceris reus ꝑiurijſis. In tãto
maii diſcrimine vteuadendi aditus pateat, minoꝛa potius
eligenda ſuntvt maioꝛa vitent Dyabolus qñ deciꝑe quẽqᷓ; querit.pꝛius naturam vniuſcuiuſq; intendit etinde ſe apli
cat. vnde aptum hominem ad peccandum inſpexerit. Ex
ea parte homines dyabolus tentat qua eos pꝛo excreſcẽte humoꝛe facile inclinari ad vicia conſpicit, yt ſecundum bu moꝛis conſperſionem adhibeatet tentationẽ. Vege Balaã

nbnn
ibnitint oronmit ebhniin quhmin tnci q
rdhc
Mtider inein ashn oneint iinpeänn. dirns hocch Ohr tentatie irinp ntieinen mno ego copbſigis
uſs dec diſohrſce iniie ousundr
win
ünshei mijſs ivi
De ſummo bono Fo·xlviij
inus
quiin figura dyabolicõtra populũ deiex ea ꝑte pꝛecepit per nitioſos pꝛetendere laqueos. ex qua ſenſit eos facilius eſſe lapſuros· Ham etqui aquã alicubi deducit.non eam ꝑaliã ptem mittit niſi vbi impetũ eius intenderit. Nullus culpã eriſtimet quã ercoſperſione ꝓpꝛia ſuſtiner.ſed quãtum vaiet ʒtra id qð tolerat pugnet. NHam ſi cõpaſſioni ceditur.tenta tioni vel vicio nequaq; reſiſtitur. Ideo dyabolus in ſacris cloquijs vehemoth id ẽ aĩal ðꝛ. qꝛ de celis lapſus ad terras cecidit.iuxta Pſalmiſtã iumentis inſipiẽtibus cõparatus. Ideo leuiathan id eſt ſerpens de aquis ðᷣꝛ quia in huius ſe culi mari volubili verſatur aſtucia. Auis vero ꝓpterea noĩa tur. qꝛ ꝑ ſuꝑbiam ad alta ſuſtollitur. Et recte his tribus vo cabulis agellatur qꝛ ꝓſuo merito aerem quali auis ꝓcarce re meruit. vehemoth terrã.qꝛ vt aĩal bꝛutũ in imis delecta tur.ſerpẽs eo ꝙ in huius ſeculi mari inſana iactetur fluctua tione. Ex inde e ꝙ per membꝛa ſua dyabolus oꝑatur.ſoꝛ
titur vocabula.ita vt qð ſinguliagunt incitante illo ipſe no
minet᷑ ex eo. Quẽeĩ nõ decipit drabolus vndegial eſt hoc eſt.ꝑ carnis luxuriã.tentat vñſerpens eſt. hoceſtcupiditat
ac nocendi malicia. Quẽ aũt et ſi decipit. inlidiatur eivnde auis eſt. hoceſt.ſuꝑbie ruina· ndiq; enim dolos pꝛeparat quouſqʒ inueniat viam.ꝑ quã incautum decipiat. Aliud ẽ
intrare mentẽ cuiuſq; dyabolũ.aliud vero iuhabitare.nam
etin coꝛdibus ſcõꝝ dyabolus ingredit. dum malãſuggeſtio nem inſinuat.ſed nõ habitat in eis qꝛ in ſuo coꝛꝑe non eos
trãſducit. Qui vero in coꝛꝑe eius ſtʒ.ipſos inhabitat.quia
ipſi ſt templũ eius. Et ſi ſubꝛipiat mẽtibus electoꝝ dvabo
lus non aũt in eis requieſcit ſicut in coꝛdibus repꝛoboꝝ nã caloꝛe fidei mox excitat᷑ vt exeat ab electis. Non nulli quos
iam auido oꝛe dyabolus deuoꝛauerat. rurſus diuini iudici occulta miſeratione ab eius oꝛe eripiunt᷑ et ſaluti reſtiuunt᷑.
Nam ſepe multos quos antiquus hoſtis luxurie voꝛagine inmerſos tenuit. potentia diuina ꝑpotentiam ab eiusfauci bus traxit. Qũo bonoꝝ interitũ Pꝛopheta electã dicit eſſe
dyaboli eſcã. dum alibiſcriptumſit de illoꝛ Fenũ ſicut bos
comedet. niſi ꝙ in oculis dei fenũ ſtj qui electus cibus Em
„—

—„ Liber Tercius Iſidoꝛi.
hoies eſſe videntur. Ac ꝑ hoc qͥdebonoꝝ numero pereunt. apud hoies electi.apud deñũ tenũ exiſtunt. Eum dyabolus iam deglutiſſe dicit:quem iam ꝑ fecto ſcelere deuoꝛare vide tur. Eum vcro quẽ non deglutiuit oꝑis perfectione.ſʒ tenta tionũ illecebꝛis moꝛdet vt deuoꝛet. ad huc quaſi in maxilla mandit. Unde et Paulus habet ſtimulos carnis qᷓbus hu militer.nõ habet peccãdi ꝑfectionẽ qua de giutiat. Ds dya boli verba eius ſunt. Verba vᷣo eius inſpirationes occulte R. quibus coꝛda hoĩm alloquẽs occultis vrit cup iditatibus Onidã ob in coꝛrigibilẽ iniquitatẽ. qꝛ ſpontenõ coꝛrigunt᷑. immũdis ſpiritibus vexandi tradunt᷑.vt arripiendi eos de mones coꝛꝑaliter habeãt poteſtatẽ.terroꝛibuſq; eoꝝ afflicti humilient᷑.peniteant etſaluent. Sicut et Apoſtolus coꝛin thijs ſcribẽt dicit: Traderehuiuſmodi hoiem ſathanein in teritũ carnis vt ſpũs ſaluus ſit in die diñ. Utile eſt eĩ quo dam peccãtes vt in aia ſaluent᷑ſathane coꝛꝑaliter deputari⸗ quatenus ex pꝛeſenti coꝛreptionefutuꝝ iudiciũ timeãt.etde cetero delinquerecaueant. Duidã aũt poteſtatidemonũ ad emendationẽ deputant᷑.quidã vero deſpecti ad ſolã ꝓditionẽ tradunt᷑. Hunqᷓ; vacat dyabolus aduerſus hoĩem iuſtum.
poꝛis ſuſcitat. Hinc eſt qðᷣ Apoſtolus ait: Datus eſt mihi ſtimulus carnis mee angelus ſathane qui me collaphiʒet. Sepe mentẽ iuſti varijs vexationũ doloꝛibus vis demonũ cruciat, vnde et interdi vſq; ad deſpationis anguſtiã coar tat᷑. Permanẽti ãt in dei amoꝛe anime et ipſa talis anguſtia ad meritũ ꝓficit. Nam ſiue in aĩo ſiue in coꝛpoꝛe per inſtine F. tũ inmundoꝝ ſpirituũ quelibet aduerſa iuſtus paciat᷑ ex dei . vtiq; permiſſu id patit᷑. ſi hoc ipm ad dei gloꝛiã humilis reterat.et dicat qð ꝓ coꝛꝑis poſſione Job dixit: Si bona ſuſcepimus de manu dĩ mala quare nõ ſuſtineamusꝛ iſte qui ſicloquit᷑ non ſeperat᷑a deo.ſed cõiungit᷑ qualibet atroci
gatione demonũ ſedtalibus tentamentis ꝑire a vlta eterna non pᷣt· qꝛpius dñs ad damnationẽ culpe nõ reputat qð de lue maieſtatis ꝑmiſſu uolẽs qͥ pati poꝛtat. Nã ibipeccamus
quoſ
Aut eĩ tribulationes coꝛdis illi exaggarat.aut doloꝛes coꝛ
y anguſtia toꝛqueat᷑. Multa iuſtus aduerſa in aĩa patit inſti
vio 9 fag

qulhni ensihh gutiho ionseene Lahindn ongn, n— de opchici hoſos cnin nſahaneni tlechee ludeutn ütimeinetde denpnd oliponnt em ſtum. tdoloꝛescoꝛ asmiht xin. svodenoni s angſtücn ulsungſ worpe ini uspucin igoꝛjhun drir S ſinnl iqunmd vumi nacern ſouncbd idipeccm
in diecogitamus,in noctibus aũt
De ſummo bono Fo. xlix
vblcupiditate vel volũtate deflectimur. Vbi vero violenter gddicimur etſifacinus gutflagiciũ non eſt. miſeria tñet pꝛo flagitio erfacinoꝛe eſt. Sed qui deum pꝛo irrogata laudat miſeria.cõmiſſo pꝛoculdubio caret facinoꝛe.
De tentamentis ſomnion.
Capitulum vi.
Lerũq; demones in noctibusoccurẽtes humanos ſenſus per viſiones cõturbant. vt foꝛmidoloſos et timidos faciãt. Aliquociẽs etiã exdeſpatione pecca toꝝ mentẽ cõuerſi per ſopoꝛẽcõturbant hoꝛridaq; gehenne ſuplicia inmittunt. Non nunqᷓ; aũt et aꝑta impugnatione graſſantes humana coꝛpa verberãt.qð tamẽ deo pmittẽte malis fit ad vindictã.iuſtis ad tolerãtie gloꝛiã. ierũq; in
mũdiſpirituseos quos incũbere in ſeculiamoꝛe cõſpiciunt.
doꝛmiẽtes quadã vana ſpei pꝛoſperitate illudũt. Quoſdã vero quos foꝛmidare aliqua aduerſa pꝛeſentiũt.doꝛmiẽtes inani terroꝛe cõcutiunt. Sicq; miſeroꝝ coꝛda varijs illuſi onibus tentãtes mõ vana ꝓſperitate demulcẽt. modo inani foꝛmidine terrẽt. Qui aũt nullis aut raris cõſcijſtꝭ delictis. aut nunqᷓ; aut raro terroꝛibus fatigant᷑ nocturnis.ſʒ pacato ſomno quieſcẽtes.interdũ etiq per ſopoꝛẽ quedã archana et miſtica cõtuent᷑ ac vidẽt. Qui vero coꝛda ſua grauioꝛibus vicijs polluerũt.cõſcientie pauoꝛe illuſi ſpecies cremẽdas al piciũt. Fallax em̃ imago mẽtes miſeroꝝ diuerſis eludit ima ginibus ·et quos vigilãtes in viciatraxit.doꝛmiẽtes fatigat. vt nunq; ſechros requieſcere ſinat. Non nunqᷓ; etiã electoꝝ mẽtes hoꝛrẽdis imaginibus ſomnioꝝ ſpiritus in mũdi ter rificare conant.et quos vigilãtes vicijs tentãt nec ſuperãt. acriter doꝛmiẽtes impugnãt. Sancti aũt et ſiad momentũ huiuſmodi viſionibus cõmoueant᷑.mox tñ euigilantes illuſi onũ vanitates deſpiciũt. intentionẽq; ſuã pꝛotinus ad deñ cõuertunt. Diuerſequalitates ſunt ſomnioꝝ. Quedã em̃ ex ſaturitate ſeu inanitiõe occurrũt.que etiã ꝑexperientiã nota ſunt. Quedã vero ex ꝓpꝛia cogitatione oꝛiunt᷑. Hã ſepe que
1
—.

1. 6„ 6 4—.
Liber tercius Ilidoꝛi⸗ viſiones ſpirituum inmundoꝝ fiunt illuſione. Salomone pꝛobãte: Multos inquit errare fecerũt ſomniact illuſiones vane. Poꝛro quedã iuſto fiunt mõ ideſtſupne reuelationis miſterio.ſicut legit᷑inlege de Joſeph filio Jacob qui ꝑ ſom nia fratribus pꝛeferẽdus pꝛedicit᷑. vei ſicut in euangelio de
Joſeph ſpõſo Wariequi vtfugeret cũ puero inegiptũ ſom
nio admonet᷑. Hon nunqᷓ; et ꝑmixte accidunt viſiones id eſt cogitationeſimul etilluſione. atq; itẽ cogitatione et reuelati one. Daniele dicẽte: Tu inquit rex cogitare cepiſti in ſtratu tuo qd eſſet futuꝝ poſtbec.et qͥ reuelat miſteria oſtẽdit tibi que futura ſt. Et inde ſepeea in qͥbus cogitationũ noſtraꝝ ſenſum poꝛrigimus. quodã mẽtis exceſſu reuelant᷑ dũ requi eſcimus. Duãuis nõ nulla vera ſintſomnia facile tñ credieis nõ opus eſt. qꝛ diuerſis imaginationũ qualitatibus oꝛiunt᷑. et vñj veniãt raro cõſiderat᷑. Tã facile igit᷑ ſomnijs fides ha benda nõ eſt. ne foꝛte ſathanas in angelũ lucis ſetrãſffoꝛmãs quẽlibet incautũ fallat. etaliqua erroꝛis fraude decipiat. Nõ nunqᷓ; interdũ demones deceptoꝛia fraudeita quoſdã curi oſos obſeruãteſq; illudũt vt quedã ſomnia nõ aliter eueniãt ᷓ oſtendunt᷑. Ut em̃ in multis fallãt. interdũ et vera ꝓnun dant. Sed quãuis ita accidant.cõtemnẽda ſunt ne foꝛte de illuſione ꝓcedãt. recolẽtes teſtimoniũ ſcripture dicẽtis: Si direrint vobis et ita euenerit nõ credatis. Sõnia ſimilia ſtʒ augurijs.et quiea intendũt reuera auguriari noſcunt᷑· Nõ eſſe vera ſomnia quecogitãs animus die noctuq; ſibi imagi nat̃. Mentes eij noſtre nonnunqᷓ; ipſaſibiſomnia fingunt. Sepe dñ pꝛioꝛa malaꝑtriſtẽ memoꝛã ad mentẽ reducunt᷑. per hec gehẽne vindictã in nobiſipſis recolẽdo imaginamur Muiuſmodi mẽtis imaginationes que aut de pꝛeteritis ad miſſis.aut de futuris ſupplicijs memoꝛia vigilãtibusfiunt. et ꝑviſiones ſomniaq; occurrũt.et cogitantium mentes cõ cutiũt. Nã vna vi memoꝛie fiũt vtraq;·ſiue vigilãtibus ſiue doꝛmiẽtibus nobis.Tali em̃ ãmonitione hoꝛribili pauoꝛe etiã per quietẽ cõcutimur. etqᷓ; grauia ſi qua cõmiſimus.et qᷓ; dura que ꝑtimeſcimus mentis aſpectu etiam in ſomnio cõtemplamur. Honeſſe peccatum qñ nolentes imaginibus
ſoc m jina gnit
w vi hus

uſilutti Nopönſut untdinnt zeticties dusoin⸗ mni ſdesbi senifnis edecpiut hi ohowi un anmrumũt twem phun tneſonede dictis Si vaſwlaſt vocni. h mcbiimug onnufingun eniteuchi oiuugum depun glruiu lum
yiglibls
n ininusd unnomu
zinnub
De ſummo bono Foel
nocturnis illudimur. ſed tunceſſe peccatum ſianteqᷓ; illuda⸗ mur cogitationis affectibus pꝛeueniamur. Luxuriequipe imagines quas in veritate geſſimus. ſepe doꝛmientibus in animo apparent ſed innoxie.ſi non cõcupiſcendo occurrãt. Qui nocturna illuſioue polluitur.qᷓ;uis ⁊ ſiextra memoꝛiã turpiũ cogitationum ſeſe perſentiat inquinatum.tamẽhoc vttentaret᷑ culpe ſue tribuat.ſuãq; immundiciã ſtatim fleti
bus tergat. 1 Deoꝛatione. Capi vij⸗
Oceſtremediũ eius qui vicioꝝ tõtamẽtis exeſtuat.
vt quociẽs quolibet tangit᷑ vicio.tociẽs ad oꝛationẽ
ſubdat.quia frequẽs oꝛatio vicioꝝ impugnationẽ extinguit. Tamẽ perſeueranter intendere opoꝛtet animum noſtrum oꝛando atq; pulſando. quouſq; inpoꝛtunas deſide nioꝛum carnalium ſuggeſtiones que noſtris obſtrepunt ſen ſibus foꝛtiſſima intentione ſuperemusac tamdiu inſiſtere
uouſq; perſiſtendo vincamus. Nam negligẽtes oꝛationes.„
quiſq; oꝛatſanctũ ad ſe ſpiritũ aduocat. At vbi aduenerit⸗ õñfeſtum tentamenta demonioꝛum queſe mentibus huma nis inmergunt.pꝛeſentiam eius ferre non ſuſtinẽtes effugiũt. Dꝛatio coꝛdis eſt non labioꝝ. NHeq; em̃ verba depꝛecantis deus intendit. ſed oꝛantis coꝛ aſpicit.&M ſi tacite coꝛ oꝛet et. voxſileat qᷓ;uis homines lateat.deum latere non poteſt qui conſcientie pꝛeſens eſt. Melius eſt autem cũ ſilentio oꝛare coꝛde ſiue ſono vocis.qᷓ; ſolis verbis ſine intuitu ments. Nunq; eſtſine gemitu oꝛandum. Nam peccatoꝝ recoꝛdatio meroꝛem gignit. Dum em̃ oꝛamus.ad memoꝛiam culpam reducimus.et magis reos tunc nos eſſecognoſcimus. Ideo q cum deo aſſiſtimus gemere et flere debemus. reminiſcẽ tes qᷓ; grauia ſunt ſcelera que conmiſimus qᷓ; q; dira inferni ſuglicia que timemus. Mens qualem ſe in oꝛationeoffert⸗
nec ab ipſo homine impetrare valent qð volunt. Quando*
talem poſt oꝛationem ſe conſeruet. Ham nibll pꝛolicit oꝛa
tio ſi denuo conmittitur vnde iam iterum venia poſtuletur· Ille enim pꝛecis deſideratũeffectũ ſine dubio qui

qð oꝛando ablui poſtulat delinquẽdo non iterat. Mehs noſtra celeſtis eſt ettũcoꝛãdo deũ bene cõtemplat. qñ nullis terrenis curis aut erroꝛibus impedit. Apta eſt eĩ ad bonũ in ſua natura. inaliena vero turbat᷑. Purg eſt oꝛatio quã in ſuo tꝑe ſeculinõinterueniũt cure longe aũt eſt a deo animus qui in oꝛatione cogitationibusſeculi fuerit occupatue. Tc ergo veraciter oꝛamus qñ aliũde non cogitamus. Sed yal de pauci ſt qui tales oꝛatiões habeãt. Et licet in quibuſdã ſint difficiletñ eſt vtſp int. Mens queañ oꝛationẽ vacans a deo in illicitis cogitationibus occupat.dũ in oꝛationẽ ve nerit cõfeſtim illi imagines reꝝ quas nuꝑ cogitauit occurrüt aditũq; pꝛecis obſtruũt.neſe mẽs libera ad celeſte deſideriũ crigat. Purgãdus eſt itaq; pꝛimũ animus atq; atꝑaliũ reꝝ cogitationibusſegregãdus vtpura acies coꝛdis ad deũ vere etſimpliciter dirigat᷑. Nã reuera tũc impetrãda diuina mu
nera credimus. qũſimplici affectu aſſiſtimus cum oꝛamus⸗
WMultis modis interrumpit᷑ oꝛationis intẽtio. dum ſe per in curiã vana můdi ingerũt in cuiuſcũqʒ oꝛãtis animo. Tũc aũt magis diabolus cogitatiões curaꝝ ſeculariũ humanis mẽtibus ingerit qũ oꝛantẽ aſpererit. Duobus modis oꝛatio impedit᷑ ne impetrare quiſq; valeat poſtulata· hoc eſt. ſi aut quiſq; adhuc mala cõmittit. autſi delinquẽtiſibi debita non dimittit. Duod geminũ malũ dů quiſq; a ſemetipſo abſter ſerit.ꝓtinus ſecurus ſtudio oꝛationis incumbit. et ad ea que impetrare pꝛecibus cupit mentẽ libereerigit. Qui ledit nõ deſiſtat oꝛare ꝓ ſe ledentibus.alioquin iuxta di ſententiam peccat qui ꝓ inimicis nõ oꝛat. Sicut nullũ ꝓticit in vulne re medicamentũ ſi adhuc ferrum in ea ſit.ita nihil ꝓficit oꝛa tio illius cuius adhuc doloꝛ in mẽte. vel odiũ manet in pec toꝛe. Tantus debet eſſe oꝛantis erga deñ affectus vt non deſperet pꝛecis eftectũ. Inaniter aũtoꝛamus ſi ſpeifiduciã non habemus. Petat ergo vt Apoſtolus ait:vnuſquiſq; in fide nihil dubitãs. nam qui dubitatſimilis eſt vñ maris que a vento fertur atq; diſpergi. Diffidentia naſcit impetrandi oꝛata.ſi ſe adhucanimus ſentiat circapeccãdi affectionẽ ver ſari Non eĩ pᷣt habere pꝛecis certã fiduciam qui adbucin

nuts hoti itocunit eedeiie atpalürt saädeiwt da dinm m oꝛahus o dunſepo moThe Vhunns vdisoꝛtio oc eſtſ aut ideditanon Mpo er itetadeaq ui ledür dñſententun pictiume nhipſchen ümneh ſiusn sſſuci tmiuzi imisqle cimenn liucin nounhbe
Pꝛo humansã. non ſolum eius oꝛatio nõ delet peccatum ſed etiã ipſa vertitur in peccatũ. Sic iudei vel heretici quilicet ieiu nare et oꝛare videantur eoꝝ tamẽ oꝛatio non delet peccatũ.
De ſummo bono Foeli
pꝛeceptis dei pigritat et peccandi recoꝛdatione delectatur⸗ Qui a pꝛeceptis deiauertit᷑.qð in oꝛatione poſtulat acciꝑe nõ meret᷑.nec impetrat ab illo bonũ qð poſcit.cuius legi nõ obedit. Si em̃ id qð deus pᷣcepit facimus.id qð petimus ſine dubio obtenemus. Nã ſicut ſcriptũ eſ: Quauertitaurẽ ſuã ne andiat legẽ. oꝛatio eius execrabilis erit. Multũ apud deñ vtraq; ſibi neceſſario cõmendant᷑ vt oꝛatione oꝑatio.et opꝑefulciat᷑ oꝛatio. Qũetiã Mieremias ait: Leuemus coꝛda noſtra cũ manibus ad deũ. Loꝛ em̃ cũ manibus leuat.qui oꝛationẽ cũ oꝑe ſubleuat. Nã quicũqʒ; oꝛat et nõ oꝑat᷑. coꝛ leuat et manns nõ leuat. Quiſq; vero oꝑat᷑ et nõ oꝛat.leuat manus et coꝛ nõ leuat. Sed qꝛ opari neceſſe eſt et oꝛare bñj
uxta vtrunq; dictũeſt. Leuemus coꝛda noſtra cũ manibus
ad dominum.ne de negligẽtia mandatoꝝ coꝛde repꝛehen damur dñ ſalutẽ noſtrã obtinere aut ſola oꝛatione aut ſola opationecõtendimus. Poſtqᷓ; bonũ opus agimus lacrime oꝛationũ fundant᷑.vt meritum actionis humllitas impetret pꝛecis. Culpabiliter manus ad deũexpandit. qui facta ſua oꝛando iactãter pꝛodit.ſicut phariſeus in templo iactanter
oꝛabat:ſeq; magis q; deũ de operibus iuſtis laudari vole
— oꝛatio in peccatũ conuertitur.ſicut de iuda oꝛeſcribit. Qui eĩ iactanter oꝛat laudem apetendo
necad purgationis pꝛoficit meritum ſed mutatur pocius in peccatũ. Ideo interdũ oꝛatio electoꝝ inpᷣſſuris coꝝ differt. vt impioꝝ ꝑuerſitas augeat᷑. Qeꝝ dũ iuſti tẽpoꝛaliter audi untur.pꝛo eoꝝ fit ſalute qui eos aftligũt.vt dů ilis tõpoꝛali
remedio ſubuenit᷑pꝛauoꝝ oculi ad cõuerſionẽ aperiantur.
Vndeet trium pueroꝛum frigidus ignis fuit. vt. Nabucho donoioꝛ deum verum agnoſceret. Sicht et Pꝛophets in
pſalmis ait: ꝛopter inimicos meos eripeme. Pꝛoindetur
dius exaudiuntur quoꝛundam oꝛationes.vt dum differunt᷑⸗ foꝛtius excitati maioꝛibus pꝛemijs cumulentur· exemplo pꝛuinarũ et repꝛeſſione meſſium in quibus quqᷓto 8
iij
—

cũt.tãto ad lrugem cumulatius creſcunt. Duo
wſtra nobis facta in oculis ffert diune repu
non aduerſitatis Se untatẽ· v eraudiatad ſalutẽ.
Liber tercius
ſata ſemiuae ciẽs oꝛantes nõ cito exaudimur. no
ponamus yt hoc ip̃m qð di tt culpe noſtre. Interdũ q audumur. vtilitatis Loſtr os deus nõ exaudit ad vol ulti oꝛãtes noneraudinn᷑ quia ꝓuidẽdò iM ſicut cõtingere ſolet paruulis qui ne ſed nõ daturullis poſtulationis ũ. Non aliter
„
lioꝛa qᷓ; petunt reſeruat. in ſcolis vapulẽt deũ exoꝛãt. effectus quia impedi quibuſdã electis. cõmodis vel aduer
ttalis auditio ad pꝛofect t em̃ deũ ꝓ nõnullis vite huius
ſis. pꝛouidentia vero diuina tꝑalitereoꝝ
deſiderio minime cõſulit. quia melioꝛa illis in eternũ ꝓmit tit. Oꝛatio pꝛiuatis locis opoꝛtunis fu tũ impetrat. dñ deo tĩ teſie depꝛ offerre ſe in oꝛatione v
ndi:magiſq; obten Pꝛopꝛiũ alt hipo idẽtbus. quoꝝ kructus eſt lacere ſed gloꝛiã ab hominibus cõparare. NHõin qunt᷑ hoies a deo quaſi plurimis eũ vᷣbis x oꝛantis ſer atioms intentio. Bonũ eſt coꝛde ſono vocis deum ſpiritatibus a voce canereſine coꝛdis intẽ gꝛcantãtes in coꝛdibus veſtris. poceſt non ſolum voce. ſed ⁊ coꝛde pſallentes. Qndeetalibi: ritu pſallam et mente. Sicut oꝛationibus re moꝝ ſtudijs delectamur. Pſallendienim vti da conſolatur. gratioꝛes mentes facit. faſti dioſos oblectat.inertes exſuſcitat.peccatoꝛes adlamentain vitat. flam qᷓ;uis dura ſint carnauũ coꝛda.ſtatim vt pſalmi vulcedo inſonucrit. ad affectum pietatis animũ eoꝝ inflec tit. Dum xpianum non vocis modulatio. ſed tiñ verba diui na que ibi dicuntur debeant cõmouere. neſcio tamen quo pacto modulatione canentis maioꝛ naſcitur cõpunctio coꝛ dis. Wulti em̃ reperiuntur qui cauſatus ſuauitate cõmoti ſua crimina plangunt.atq; ex ea lacrimas.ex qua pſallentis inſon
multioquio exau conent᷑ inflectere. Neq; em̃ cõciliat eũ muitiple mo.ſed pura ſinceraq; oꝛ ſemper oꝛarebonum eriamet vmnis gloꝛificare. tione.ſed ſicut ait Apoſtolu
Nihil eſt ſol
Pſullam ſpi htas triſticia coꝛ
parte magis flectuntur ad uerit duicedo ſuauiſſima⸗
tu
tum debe dita aute con telle ſtwe pe il gecet vohl titel ne
ßit. ſie pol
hici La ue
e den Uo

otun phuruit
L Aug. Sp
Mdti ollsdh vunuseune 8 poſtlns ſuhun ulionehun mt en nglcodn
opuinüthpe
oꝝ heusci warre Höi ums ebis xoums ſr hů el coꝛde ſpiritanbus
ecordis intẽ
ue vhis.
Uhdeetiid
onionbhon endieninn
entes factft
odumetu ſunnpln ninö vput um̃m ſco
ocot utot ſunmr
ſuuim
uieã bene viuẽdo cuſtodiũt. penã vero in eis qui eã male viuendo cõtemnunt. Omnis qͥa pꝛeceptis dei diſcedit oꝑe. quociens eadem dei pꝛecepta legere vel audire potuerit.coꝛ
De ſummo bono Fo.lij
Dꝛatio in pꝛeſenti tñ vita pꝛo remedio peccatoꝝ effundi tur.pſalmoꝝ autem decãtatio ꝑpetuam dei landem demõ ſtrat in gloꝛiam ſempiternam. ſicut ſcriptum eſt· Beati qui habitantin domo tua domine. in ſecula ſeculoꝝ laudabnnt
te. Cuius oꝑis miniſterium quicũqʒ fideliter inteutaq;ʒ mẽ teexequitur. quodammodo angelis ſociatur.
De lectione. Capitulũ viij Rationibus mundamur. lectionibus inſtruamur.
melius eſt oꝛare qᷓ; legere. Qui vult cum deo ſemꝑ cſſe frequẽter debet oꝛare. frequẽter et legere. Ham
cum oꝛamus ipſi cum deo loquimur.cum vero legimus.
veus nobiſcum loquitur. O mnis ꝓfectus ex lectione etme ditatione ꝓcedit. Que em̃ neſcimus lectione diſcimus.que autem didicimus meditationibus cõſeruamus. Beminum confert donum lectio ſanctarum ſcripturarum.ſiue quia in tellectum mcutis erudit.ſen quod a mundi vanitatibus ab ſtractum hominem ad amoꝛem deipducit. Epxcitati em̃ ſe pe illius ßᷣmone ſubtrahimur a deſiderio vite mũdane.atq; accenſi in amoꝛe ſapientie tãto vana ſpes moꝛtalitatꝭ huius nobis vileſcit.quanto amplius legendo ſpes eterna clarue⸗ rit. Seminum eſt lectionis ſtudium pꝛimũ quomodoſcripa ture intelligantur.ſcðᷣm qua vtilitate vel dignitate dicantur. Erit em̃ antea quiſq; pꝛomptus ad intelligendum que le⸗ ßit.ſequẽter ydoneus ad pꝛoferendum que didicit. Lectoꝛ ſtrenuus potius ad agendum que legitqᷓ; ad ſciendum erit pꝛomptiſſimus. WMinoꝛ ẽ pena eſt neſcire quid apetas. qᷓ; ea que noueris nõ implere. Sicut em̃ legendo ſcire cõcu piſcimus:ſicſciẽdo recta que didicimus implere debemus. Lex dei et pꝛemiũ habet etpenã legentibus eã.pꝛemiũ his
deſuo repꝛehenſus confunditnr.quia id quod non agit me
moꝛatur.et teſtecõſcia interius accuſat. Clñet Daud ꝓphe
3 iuj

5 6 4„ Liber tercius Iſidoꝛi. ta depꝛecatur dicens: Tunc non cõfundar dum reſpitio in dia mandata tua. Brauiternamq; vuuſquiſcʒ confunditur quãdo mãdata dei vellegendo vel audiendo reſpicit. que cõ temnit. Loꝛdeem̃ repꝛehendidum mãdatoꝝ meditatione docetur.qꝛ non impieuit opere qð diuina didicit iuſſione.
De aſſiduitate legendi · Ca
pitulum it.. Emo p̃t ſenſum ſcripture ſancte cognoſcere.nili le
gendifamiliaritate.ſicut eſt ſcriptum: Ama illamet cxaltabit te gloꝛificaberis abea cum eamfueris am pleratus. Duãdo quiſq; magis in ſacris eloquijs aſſiduus fuerit.tanto ex eis vberioꝛem intelligentiam ca pit.ſicut terra que quãto ãplius excolitur.tãto vberius fructificat. Quãto ampiius ad quamlibet artem homo conſ cendit.tãtomagis ad hoĩem ars ipſa deſcendit.ſicut in lege ſcribitur: Woyſes aſcendit in montem. et dominus deſcendit. Qerum eſt deo cio ſpiritali ꝙ illetm̃ ſecreta diuinoꝝ ſcrutatur ma ndatoꝝ. qui ab actione terrene cure reuocauerit animum et ſedula familiaritate ſcripturis ſanctis inheſerit. Nam ſicut cecus et videns poteſt quidẽ vterq; ambulare. ſed non conſimili ſibertate: dum cecus pergens quo non videt offendat · vidẽs vero offendicula cauet et quo ſit pergendum agnoſcat. Sic etqui nubilo terrene cure fuſcatur·ſi tentet dei ſcrutari miſte ria non valet. quia caligine curarum non videt. Oð llle tan
„
* abſtrahit. et totũ ſe in ſcripturaꝝ meditatione deligit. Qui M damhabent intelligentie ingenium ſed negligunt lectionis ſtudiũ.et qð legendo ſcire potuerunt. negligendo cõtemnũt
Quidã vero amoꝛẽſciendi hñt. ſed tarditate ſenſus pꝛepedi untur. qui tamẽ aſſidua lectione capiůt qð ingenioſiper deſi diã non nouerũt. Ingeniũ tardius et ſihõ per naturãeꝑ aſſi duitatẽtñ lectionis augmentat᷑ Nã qᷓuis ſenſus hebetudo ſit. frequẽs tñ lectio intelligentiã adhibet. Sicut qͥ tardus eſtad capiendũ ꝓ intẽtione tñ boni ſtudij pᷣmiũ ꝑcipit ita 3
—
tumdem efficere valet qui ſeſe de exterioꝛibus ſeculi curis
ch ly
höt 9t
lbne bsc
tbue
fto pol
tt

ecgoinelie umdinlne amenfeen jeſn mehilatem fuctcn Qin andtiiwnq nbiur Moſi „Vemm ctde ur manihwp
e
m ſt ccus 1non conimil ofendatvidẽs vago St
duſcini vile. lem
ns ſcl a
egigntk
ggnocm tueisnm itnin nöponmib aurhmn nihhti
apiẽtes in ſuꝑficie videant᷑.medullitus ti veritatꝭ archana
libus et bñ ad deũ intrantibus patent. pꝛauis aũt atq; ſug
et hereticis.
De ſummo bono Fo.liij pꝛeſtitũ ſibi ex deo ingeniů intelligentie negligit. cõdemna tone reus exiſtit. qꝛ⁊ donũ quod accepit deipicit et ꝑ deſidiã derelinquit. Quldã dei iudicio donũſcientiequod negligũt 1 accipiunt. vt durius de rebus creditis puniantur. Tardio ₰ res aũt ideo qð ſcire cupiunt difficult inueniunt. vt ꝓ maxi 3
mo exercitio laboꝛis maximũ pꝛemiũ habeãt retributionis.
De doctrina ſine gratia.
¶ Capitulum x.
Octrina ſine adiuuãte grã qᷓ;uis infundat᷑ auribus ad coꝛ nũqᷓ; deſtẽdit. foꝛꝭ quidẽ ꝑſtrepit.ſʒ interius nihil ꝓficit. Tũc aũt dei bᷣmo iniuſus auribus ad
coꝛdis vltima ꝑuenitqñ deigrã mentẽ interius vt intelligat tãgit. Sicut em̃ quoſdã flãma caritatis ſue deus iluminat yt vitaliter ſapiãt.ita quoſdã frigidos toꝛpenteſqʒ deſerit vt ſine ſenſu ꝑſiſtant. Pleriq; acumine inteliigendi viuaces ex iſtunt.ſedloquẽdi mnopia anguſtant᷑. Quidã vero in vtriſq; pollent.qꝛ et ſciendi copiam et dicendi efficaciam habent⸗
De ſuperbis lectoꝛibus.
Leriq;ſcia accepta ſcripturaꝝ.non ad dei gloꝛiam ß ad ſuã laudẽ vtuntur. dum et ipſa ſcia extollunt᷑. et lbi peccãt vbipeccata mũdare debuerũt. Nunqᷓ;
cõſequũtur legẽdo ꝑfectam ſciam arrogantes. Nam qᷓ;uis
nõtangũt. qꝛ ſuꝑbienubepꝛepediunt᷑. Semp ẽ ſuꝑbi le gůt. querũt et nũqᷓ; inueniũt. Diuine legis penetralia humi
bis claudunt᷑. Nã qᷓ;uis diuina eloquia in lectione arrogan tibus ſint apta · in miſterio tñ clauia atq; occulta ſt. Dum bᷣmo dei fidelibus lux ſit.repꝛobis autẽ ac ſuꝑbis quodam mmodo tenebꝛeſcit.et vnde illi illuminant᷑ indeiſti excecant᷑.
De caqrnalibus lectoꝛibus
¶ Capitulumxij.

Liber tercius Iſidoꝛi.
Equaqᷓ; legẽ intelligit qͥ carnaliter vᷣba legis ꝑcurrit. ſʒis quieã ſenſu interioꝛis intelligẽtie ꝓlplcit. Hã qui ad lrãm legis intendũt. cius occulta penetrarenõ pñt. Mul tiem̃ nõ intelligẽdo ſpũaliter ſcripturas.neceas recte ſentiẽ do in hereſim deuoluti ſti. atq; in multis erroꝛibus defluxe rũt. In ſolis fidelibus religata eſt lex. teſtãte dñoꝑ Propbe tã: Signateſtmomũ.ſigna legẽ in diſcipulis meis.neeã ãt iudeus intelligat aut hereticus qꝛ nõeſtxp̃i diſcipulus. Uni tatẽ qͥpepacis quã xp̃s docuit nõ ſequunt᷑. de qua idẽ dñs dicit: In hoc cognoſcẽtoẽs qꝛ meieſtj diſcipuli.ſi dilectionẽ inter vos habucritis. Scripturas heretici ſano ſenſu nõſa piũit. ſed eas ad erroꝛẽ pꝛaue intelligẽtie ducunt.neq; ſemet ipſos eaꝝ ſenſibus ſubdũt.ſed eas ꝑuerſe ad erroꝛẽ ꝓpꝛiũꝑ trahũt. Doctoꝛes erroꝝ pꝛauis ꝑſualionibus ita ꝑargumẽ tafraudulẽtie illigãt auditoꝛes ſuos vt eos qᷓſi in labirinthũ implicẽt. a quoexire vix valẽt. Tãta eſt hereticoꝝ ealliditas. yt kalla veris malaq; bonis ꝑmiſceant.ſalutaribuſq; rebus plerũq;erroꝛis ſui virus interſerũt. quo facilius poſſint pꝛa hitatẽ ꝑuerſi dogmatis ſub ſpẽ ꝑſuadere veritatist · Plerũq; ſub noie catholicoꝝ doctoꝝ heretici ſua dicta cõſcribũt.vt indubitãter lecta credant᷑. Nõnunqᷓ; etiã blaſphemias ſuas
latẽti dolo in libꝛis noſtroꝝ inſerũt.doctrinãq; verã adulte
rãdo coꝛrũpunt ſcʒ vel adijciẽdo que impia ſtj vel auferẽdo quepia ſti. Caute meditãda cautoq; ſenſu ꝓbanda ſti que legunt᷑. vt iuxtaapoſtolica monita teneamus que rectaſunt⸗ etrefutemus que contraria veritati exiſtunt.ſicq; in bonis inſtruamur vt a malis illeſi permaneamus
De libꝛis gentiliũ. Cg. riij · Detc ideo in libꝛis ſuis venerẽ impudicã martẽq; ad ulteꝝ deũ apellare voluerũt.vtꝑſuaderẽt mẽtes hoĩim
qnaſideus imitari malũ.vt dů libidinoſa ꝑſuaſione ad intẽ
tionẽ coꝝ flagitiacõfidẽtercõmittũt. nõquaſi hoĩes ꝑditos. ſed qᷓſi celeſtes deos imitari vidiant. Ideo ꝓhibet xpᷣianis figmẽta legere poetaꝝqꝛꝑ oblectamẽta inaniũfabulaꝝ mẽ
d
üer
dem
Du eto le. S cere nile ſaht tun aue aute habe moc repe ſim ino ſid tiae ſedi cred 167 pur Ale c pie tun tii not thn bſe
*
6s
wh gi u tal tu

chntnez u dewipl Ustn pugn nhbnni ſcopealldins unbuſg nhl us poſntpu rbPri cõſnbtvt hemis ſias
eriadnlte
ieido poanda ſhce 8 ncnim icg in boh .
7
( dinni rinuoin uni ſhipitos
De ſummo bono Fo. liiij
tẽ excitãt ad incktiua libidinũ. Hõ em̃ ſolũ thura oſſerẽdo
demonibus immolat᷑ ſed etiã eoꝝ dicta libẽtius capiendo⸗ Quidã plus meditari delectant᷑ gẽtiliũ dicta ꝓtertumentẽ rtoꝛnatũſermonẽq; ſcripturamſanctã ꝓpter eioquiũ humi le. Sed qͥd pꝛodeſt in müdanis doctrinis ꝓficere et inanei cere in diuinis:caduca ſequifigmenta etad celeſtia faſtidire miſteria: Cauendiſti igit᷑ tales libꝛi et ꝓter amoꝛẽ ſanctaꝝ ſcripturaꝝ vitandi. Bentiliũ dicta exterus verboꝝ eloquẽ tia nitent. interius vacua vᷣtutis ſapientia manent. Eloquia autem ſacra exterius incompta verbis aparẽt intrinſecus autem miſterioꝛum ſapientia fulgent. Unde et Apoſtolus: habemus inquitthezaurum iſtum in vaſis fictilibus. Ser mo quipe dei occultum habet fulgoꝛẽ ſapientieet veritatis repolitum in verboꝝ viliſſimis vaſculis. Ideo libꝛi ſancti ſimplici ſermonecõſcripti ſunt. vt non in ſapientia verbi ſed in oſtenſione ſpiritus homines ad fidem ꝑducerentur. Nã ſi dyalectic acuminis verſutia. aut rhetoꝛice artis eloquen tia editi eſſent. nequaqᷓ; putaretur fides xpᷣꝛin dei virtute.
ſed in eloquẽtie humane argumentis cõ̃ſiſtere. nec quemqᷓ;
crederemus ad fidem diuino inſpiramine ꝓuocariſed poci us verb oꝛum calliditate ſeduci. Omnis ſecularis doctrina ſpumantibus verbis reionans. ac per ſeeloquentie tumoꝛẽ attollens. per doctrinam ſimplicem et bumilem criſti eua⸗ cuata eſt. ſicut ſcriptum eſt: · Nonne ſtultam fecit deus ſa⸗ pientiam huius mundi: Faſtidioſis atq; loquacibus ſcrip⸗ ture ſcẽ minus ꝓpter ſermonem ſimplicem placent. Ben⸗ tili eĩ eloquentiecomparata videtur illis indigna.ꝙ ſiani mo humilimiſteria eius intendant.cõfeſtim aduertuntquã tum excelſa ſunt. que in illis deſpiciunt. In lectione non ver ba.ſed veritas eſt amanda. Sepe autem reperitur ſimpli⸗ citas vcridica.et compoſita falſitas.que hominem ſuis er roꝛibus illicit.et ꝑ lingueoꝛnamentalaqueos dulces aſper git. Nihil aliud agit amoꝛ mundane ſcientie. niſi extoliere laudibus hominem. Nam quanto maioꝛa fuerint litteratu ra ſtudia.tãto animus arrogantiefaſtu inflatus. maioꝛe in⸗ tumeſcit iactantia. QUndeet bene Pſalmus ait: Quia non

uerſitas vt veri
„ 7 ₰„ Liber tercius Iſidoꝛi. cognoui litteraturã introibo in potentias dĩ · Simplicio ribus litterj nõ eſtpꝛeponẽdus fucus grãmatice artis. Me lioꝛes ſunt eiñ cõmunes littere. qꝛ ſimplicioꝛes et ad ſolam pumilitatẽ legentiũ ꝑtinẽtes · ille vero nequioꝛes. qꝛ ingerũt boĩbus pnitioſam mentis clationẽ. Melioꝛes eſſe grãmari cos qᷓ;hereticos. heretici eñ̃ hauſtũ letiferi ſucbominibus ꝑſuadẽdo ꝓinant. grãmaticoꝝ aũt doctrina p̃t etiã ꝓſicere ad vitam. dum fuerit in melioꝛes vſus aſſumpta.
„ 7 6„„
De collatione. Capi. xiiij · Nm ſit vtilis ad inſtruendum lectio adhiblta aũt collatione maioꝛẽ intelligentiã pꝛebet· Melius eſt
eĩ cõferre qᷓ; legere. Collatio aũt docibilitatẽ facit.
nã poſitis interrogationibus cũctatio reꝝ excludit· etſepe obiertionibus latẽs veritas apꝛobat᷑. Qõ ẽ obſcuꝝ aut dnbiñeſt.cõferendo cito ꝓſpicit. Multũ pꝛoſunt in collati onetigure. Res eĩ que minus per ſe aduertunt᷑ ꝑ cõperatio nẽ reꝝ facile caplunt᷑. Hã ſepe ſub ſpẽ alia ſpiritales cauſas ſcripture diuine inſinuãt et niſiꝑ aliquã euidentẽ oſtenſionẽ vixaparẽt occulta legis miſteria. Sicut inſtruere ſolet col latio·ita contentio deſtruit. Hec em̃ relicto ſenſu veritatis lites generat.et pugnãdo verbis etiã in deũ blaſphemiã in gerit. Inde et hereſes et ſciſmata.quibus ſubuertit fides.ve ritas coꝛrumpit᷑.ſcindi᷑charitas. Lõtentioſoꝝ ſtudiũ nõ ꝓ veritate.ſed pꝛo agetitu laudis certat.tantaq; eſt in his ꝑ tati cedere neſciãt.ipſamq; rectãq; doctrinã euacuarecõtendãt. In diſputationeinfideliũ cauẽda eſtgpo ſitionũ artificioſaſubtilitas. que callidis obiectionibus retia tẽdit. Ita eñ̃ verſutis aſſertionibus pꝛauoꝝ diſputatio in nodat᷑.vt recta eſſe ſimulẽt que ꝑuerſa ꝑſuadent. Tectio me moꝛie auxilio eget. Mſifuerit naturalitertardioꝛ. frequẽtitñ meditationeacuit᷑ac legẽdiaſſiduitate colligit. Sepe ꝓlira lectio longitudinis cauſa memoꝛiã legentis oblitterat. Mſi bꝛeuis ſit ſubmotoq; libꝛo ſentẽtia retractet᷑ in aĩo.tũc ſine laboꝛe legit᷑.et ea que lectaſunt recolendo memoꝛia minime
rycidunt Acceptabilioꝛ eſt ſenſibus lectio tacita qᷓ; aperta⸗

nhn,
iij ecehbint huhn wuc tdocblltnio. E Oöcobſayu prolunt in olu euntpcpen iecnl entoſnſon nnerplet co t ſenſu veritati Wlheni in nlfüs nlon wün tung cnt uiz nciz docn ſiitlicncty ieobuciitusm
ulot du
pinnlubh
pumſllia ſint paululũ noſtre indigentie neceſſaria. In
De ſummo bono Foely
Amplius ei intellectus inſtruitur qñ voxlegẽtis quieſcit. et ſub ſilentio lingua mouetur. Nã dlare legendo etcoꝛpus laſſaturet vocis acumen obtunditur.
De cõtemplatione et actio
ne. ¶ Capitulumxv.
Ctiua vita innocentia eſt opeꝝ bonoꝝ.cõtemplati
na ſpeculatio ſupꝑnoꝝ. Illa cõmunis multoꝝ eſt.
iſta vero paucoꝝ. Actiua vita mundanis rebus bñ vtitur.cõtemplatiua vero můũdo renunciãs.ſoli deo viuere delectat᷑. Qni pꝛins in actiua vita ꝓficit. ad cõtemplationẽ bene cõſcendit. Merito ei in iſta ſuſtollit᷑. quia in illa vtilis inuenit᷑. Quicunq; adhuctꝑalem gloꝛã aut carnalẽ affectat cõcupiſcentiã a cõtemplatione pꝛohibet᷑.vt poſitus in actu
alis vite oꝑatione purget᷑. In iſta em̃ pꝛius ꝑ exercitiũ boni
opis cuncta ex haurienda ſtʒ vicia.vt in illa iã pura mentis
acie ad cõtemplandũ deũ quiſqʒ ꝑtrauſeat. Etlicet cõuerſus
ſtatim ad cõtemplationẽ cõſcendere cupiat.tñ rationecogit᷑
vt pꝛius in actiue vite operatione verſetur. Exemplum em̃
actiue vite de Jacob ſume.qui dũ ad Rachel hoc eſt ad vi ſum pꝛincipiũ deſtinaret. que contemplationẽ ſignificat.lia illi.hoc eſt laboꝛioſa vita ſuponit᷑ que actiuã demonſtrat. Sicut ſepultus ab omni negotio terreno pꝛiuatur.ita etcõ templationi vacans ab omni occupatione actiuali auertii. Et ſicut ab actuali vita cõſcendẽtes in cõtemplationis quie teſepeliunt᷑.ita ab actione ſeculi recedẽtes eos vita actiua in ſe quaſiſepeliendo ſuſcipit.ac ꝑ hoc vite můdaneactiua vita. et vite actiue cõtemplatiua ſepulchꝛũ eſt. Uiri ſancti ſicut a ſecreto cõtemplatio nis egrediunt᷑ ad publicũ actionis.ita rurſus ab actionis manifeſto ad ſecretũ cõtemplationis in time reuertunt᷑.vt intus deũ laudent vbi acceperunt vnde et foꝛis ad eius gloꝛiã operant. Sicut aquile moꝛis eſt ſemꝑ oculũ in radiũ ſolis infigere.nec deflectere uiſieſce ſolius ob tentu.ita et ſancti a cõtemplatione ad actualẽ vitã interdqum reflectunt᷑.conſiderãtes illa ſumma ſic eſſe vtilia.vt tamẽ iſta
1
4 7 .

Liber tercius Iſidoꝛi⸗
vite genere humana intentio ꝑſeueranter incedit.in cõtem platione aũt ſeſe ꝑ interualla reſumit: quia diuturnitate cõ templãdi laſſat᷑. Uiſio aĩaliũ in Ezechiele. que ibant et non reuertebant᷑ꝑtinet ad vite actiue ꝑſeuerantiã.et iteꝝ ea aĩalia que ibãt etreuertebant᷑ ꝑtinẽt ad cõtemplatiue vite menlurã. in qua dũ quiſqʒ intenderit. ſua reuerberatus infirmitate re flectit · atq; iteꝝ renouata intẽtione ad ea vnde deſcenderat
rurſus erigit᷑. Dð fieri in actiua vita non pᷣt. dequaſiquiſqʒ deflectat vel ad modicũ. ſtatim vicioꝝ excipi᷑ fluxu. Ocu
lus derterſcãdaliʒans quẽ euelli dominus pꝛecepit.vita cõ templatiua eſt. Duo oculiin facie.actiua vita ⁊ contẽplatiua in hoie. Qui igit per cõtemplationẽceciderit in erroꝛẽ: meli us eſt ſi euellat cõtemplationis oculũ.ſeruans ſibi vnũ vite actualis obtutũ.vt ſit vtilius illiꝑſimplicẽactionẽ ire ad vitã qᷓ per cõtemplationis erroꝛẽ mitti in gehennã. Sepe mẽs adſumma ab imis erigit᷑.⁊ ſepe a ſummis ad infima põdere carnis inclinata reflectit Wultos deus ex carnalibus ſua gratia viſitat.et ad cõtemplationis faſtigiũ eleuat. multoſq; qcontemplatione iuſto iudicio deſerit.et lapſos in terrenis operibus derelinquit
De cõtemptoꝛibus mundi
Capitulum xvi. A que ſeculi amatoꝛibus chara ſt.ſancti velut ad uerſa refugiunt.pluſq; aduerſitatibus můũdigaudẽt
qᷓ; pꝛoſperitatibus delectentur. Alienos eſſea deo
quibus hoc ſeculum ad omne cõmodum pꝛoſperatur. Ser uis aũt dei cuncta huius mundi contraria ſunt.vt dum iſta aduerſa ſentiũt.ad celeſte deſiderium ardentius excitentur. Magna apud deñ refulget gratia.qui huic mũdo cõtemp tibilis fuerit. Nã reuera neceſſe eſt vt quẽ mũdus odit diliga tur a deo. Sanctos viros in hocſeculo legimus ꝑegrinos eſſe et hoſpites. Qnde et repꝛehenditur Petrus ꝙ taberna culum in monte fieri cogitauit quia ſanctis in hoc mundo tabernaculum non eſt quibus patria et domus in celo eſt. Sanct viri ideo contemnere cupiunt mundumet motum

itn unc ewoy
enil
nerj wurn
um
ſuß u n unn Ene
nüvte
advit be mẽs bödee
us ſ
oſg enb
i
qu
gaudit
ſen de
Se
unih itenm⸗ c̃up riih os berha ndo 0 eſ. o
De ſummo bono Foelyi
mentis ad ſuperna renocare. vt ibiſerecolligant vnde deflux erunt.et indeſeſubtrahant vbi diſperſiſunt. Juſti qui rebus honoꝛibuſqʒ ac vite blandimentis renunciãt. ꝓindeſe ab oĩ terrena poſſeſſione moꝛtificant vt deo viuunt. ideoq; ſeculi puus blãditias calcãt vt validioꝛes ad vitã illã de huius vite moꝛtificatione cõſurgant. Cuncta quige tꝑalia quaſi herbe virẽtes areſcũtet tranſeunt.ideoq; et ꝓeternis rebus que nunqᷓ; areſcũt. recte iſta dei ſeruus cõtemnit quia in eis
ſtabiiitatè non aſpicit. Qui poſt renunciationẽ mũdi adſuꝑ
nã patriã ſanctis deſiderijs inhiat. ad hac terrena intẽtione quaſi qubuſdã pennis ſubleuatus erigit᷑· et in quo lapſus erat per gemitũ conſpicit.et vbi ꝑuenerit.cũ gaudio magno inteudit. Qui vero a contempiationis require reflexus in curis huius ſeculi incidit.ſiad memoꝛiam ſuircuertatur. pꝛo tinus ingemeſcit. quantumq; fuerint tranquilla que ꝑdidit et qᷓ; cõfuſaſint in quibus cecidit.ex ipſa laboꝛis ſui dtfficul tatecognoſcit. Quideiin hac vita laboꝛioſius qᷓ; terrenis de ſiderijs eſtuare. aut quid hic ſecurius qᷓ; huius ſeculi uihil apetere Qui em̃ hůc mundũ diligũt.turbulentis eius cu ris etſollicitudinibus cõturbant᷑. Qui aũt eum odiũt necſe quũtur interne quietis trãquillitatefruentes. future pacis re quiẽ quã illic expectãt. bic quodãmodo habere iã inchoãt.
De ſanctis qui ſe a conſoꝛ⸗
tio ſeculi ſeparant. Capitulum xvij. Ancti viri funditus ſeculo renunciãtes ·ia huic mundo moꝛiuntur vt ſoli deo viuere delectentur quantoq; ab huius ſeculiconuerſationeſeſubtra hunt.tanto interne mentis.aciepꝛeſentiam dei? angelice ſocietatis frequentiam cõtemplantur· Waloꝛum tam pꝛaua ſunt opera manifeſta.vt hi qui ſupernam patriã deſiderant.non ſolum moꝛes eoꝝ ſed ⁊ conſoꝛtia fugiantur: Quidã etiã coꝛꝑaliter ſeꝑari deſiderant ab iniqs. vt eoꝝ nõ inuoluunt᷑ delicti. Nõnulli et ſi nõ coꝛpꝑali diſceſſu ſpiritali tůab eis intentõerecedũtquiet ſicõmunes ſij ↄuerſatõe dil cretitũ ſtʒ coꝛde vel oꝑe. Et licʒ ſepe ĩ medio carnaliũ kK

Viber tercius Iſidoꝛi⸗
deus ꝓtegat electoꝝ. tñ ſatis raꝝ eſt vt quiſq; inter ſeculi voluptates poſitus a vicijs maneatilibatus.in quibus etſi
— nõ cito implicet· aliqũ tamen attrahit᷑. Hecʒ eiñ diu tucus
eſſe poterit qui gicnlo ꝓximus fuerit. Qia ſe offendiculoꝛ
vtn mohachi ſine cupiditatis et timoꝛis impedimẽto. Dũ
em̃ quiſq; a cõſoꝛtio mũdi abſtrahit᷑ nec cupiditas eũ obli
gat cõſentientẽ nec cruciatſentientẽ. Bonũ eſt coꝛpaliter re
motũ eſſea mũdo.ſed multo eſt melius volũtate. vtrũq; pᷣo pfecte. Illeergo ꝑfectus eſt qui huic ſeculo et coꝛꝑeet coꝛde
diſcretus eſt. D nager vt ait. Job cõtemnit ciuitatem. et mo nachus cõmunem ſeculariim ciuium conuerſationem. Hi
aduerſa vite noſtreagpetunt. pꝛoſpera contemnunt vt dum sb eis hec vita deſpicitur. futura inueniatur.
De pꝛeceptis altioꝛibus
monachoꝛum. ¶ Capitulum xviij.
— ——
ſeculo agẽtibus.atq; alia ſeculo hinc renunciãtibus Illis em̃ dicit vt iua oĩa bene gerãt.iſtis vt ſua oĩa derelinquãt. Illi pᷣceptis generalibus aſtringunt᷑.iſti pꝛecep ta generalia pfectius vinendo trãſcendunt. Ad plectũ non ſufficit niſi vtabnegatis oĩbus ſuis etiã ſe ipᷣm quiſq; abne
bet · Sed quid eſt e im abnegare.nili volũtatibus pꝛijs
renũciareꝭvt qui ſuphus erat ſit bumilis. quiiracũdus.eſſe
ſtudeat mãſuetus. Hã ſi ita quiſq; renũciet que poſſidet oĩ
bus. vt ſuis nõ renũciet moꝛibus. nõ eſtxpᷣi diſcipulus. Qui
em̃ renũciat oĩbus rebus ſuis.ſua abnegat:qui vero renũci A moꝛlbus pꝛauis.ſemet ipſum ſcʒ abnegat: Qndeet dñs: Qui vult inquit poſt me venire. abneget ſemet ipſum.
De tempoꝛe monachoꝛum ¶ Capitulum xix. Qinõ rigida intẽtione monachi ꝓleſſionẽ ſectant᷑: quanto ſuꝑni amoꝛis ꝓpoſitũ diſſolute apetunt. anto pcliuius ad mundi amoꝛẽ denuo reducunt᷑. Nã ꝓfeſſio nõ perfecta. pñtis vite repetit deſideria in qͥbus
Tia ſti pꝛecepta quedant᷑fidelibus cõmunẽ vitã in

ee
wu n
niu än di zcich rr o etcnd
neh
dun
5
yltiin
bs oi ecep inon We Mß Usee ſocto 6Du enüc etd ſ.
unt: duni. wun
De ſummo bono Fo. lwij
etſinondũ ſemonachus alliget oꝑe.iamti alligat cogitatio
nis amoꝛe. onge quipea deo eſt animus cui hec adhuc
vita dulcis eſt. Iſte em̃ quid deſuꝑnis appetat. quid ve de infimis fugiat neſcit. Hã ſicut ſcriptũ eſt:qui agonit ſcien tiã aponit et doloꝛẽ. Quantũ em̃ qͥſq; potuerit ſupna ſcire que appetat tanto de infimis acrius quibus inheret dolere debet. Pꝛopter hoc eĩ et Jacobus apoſtolus dicit: Miſe
nieſtote. lugete et ploꝛate.rius veſter in luctũ cõuertaturet
gaudiũ in meroꝛẽ. Minc etiã dñs: Beati inquit qui lugent qm̃ iplicõſolabunt᷑. Etrurſum:ve vobis qui rdetis. qm̃ fie bitiq Qui ad hoc cõuerſionẽ ſanctitatis pꝛetendit. vt alijs qñq; pꝛeeſſedeſideret. iſte non diſcipulus xÿp̃ĩ ſed pꝛauitatis ſectatoꝛ exiſtit. quia non pꝛo deo ſed pꝛo ſeculi honoꝛe poꝛ tare ſtudetcrucis criſtiaboꝛem.
Ve pumilitate monachi
vel opere⸗ ¶ Capitulum xx. Vmma virtus monachi humilitas. ſummũ viciũ eius ſuꝑbia eſt. Tũc aũtſe quiſq; monachũ iudicet qñſe minimũ exiſtemauerit.etiã cũ maioꝛa virtutũ
opa geſſerit. Qui mundũ deierũt et tñ yirtutes pꝛeceptoꝝ
ſine coꝛdis humilitate ſequunt᷑ iſti quaſi deexcelſo grauius
„
coꝛruũt. qꝛ deterius ꝑ virtutũ elationẽ deijciunt᷑ qᷓ; per vitia pꝛolabl potuerũt. Dis dei ſeruus de ſuls meritis nõ debet extolli. dũ poſſe videat ex inferioꝛibus ſibi pꝛelatioꝛes alios
fieri. Houerit aũt oĩs ſanctus ſe alterius nõ pᷣponere ſancti tati. Semg eĩ cõſciẽtia ſerui dei humilis eſſe debet et triſti. ſcilicet vtꝑ humilitatẽ nõ ſuꝑbiat.et ꝑ vtilẽ meroꝛem coꝛ ad laſciuiã nõ diſſoluat. Dei leruus dũ bonũ aliqð opus agit. vtrũ ei ad boui remunerationẽꝑtineat quefacit incertus eſt. ne foꝛte diſcuſſione celeſtis iudicis reus penſet᷑.etin his que dei ſti.negligẽter aut ſupꝑbe aliquid oꝑaſſe inueniat᷑. Ideoq; pꝛo hoc ipſo triſtis merẽſq; efficit atq; indeſinenter turbatur reminiſcẽs ꝓculdubio ſcriptũ eſſe:maledictus quifacit opus dĩ negligẽter · Nã veraciter cõdemnamur ſi ꝑ toꝛpoꝛẽ ea que bona ſt agimus· Dei ſeruũ ſine itermiſſionelegere oꝛare
iij

Liber tercius Iſidoꝛi- et opari opoꝛtet:ne foꝛtementẽ ocio debitã ſiritus foꝛnica rionis ſubꝛipiat. Cedit em̃ laboꝛi voluptas·aĩmãtvacantẽ cito pꝛeoccupat. Contuere Salomonem per ociũ mulis foꝛnicationibus inuolutumet p foꝛnicationis vicium vlq; in idolatriam lapſum.
De monachis qui curis ſe⸗
culi occupantur. ¶Capitulum xxi. qui ꝑ deitimoꝛe ſeculo renunciãt et li curis rexꝝ amiliarũ implicant᷑ quãto ſe reꝝ ſtudijs occupant tãto a charitate diuina ſe ipſos ſeparãt · Qui ſimul et terrenis parere curis et diuinis exercere ſtudẽt. vtrũq; cõ plectere ſimul nõ valẽt. Nã duas curas pariter in eſſe pectoꝛi pumano nõ poſſe.et duobus ſeruientẽ dominis vtriſq; pla cere dificile eſſe. Niſi pꝛius a ſecretioꝛibus coꝛde expellatur impoꝛtuna ſeculariũ multitudo curaꝝ aia que intrinſecus iacet nequaq; reſurgit. Hã dũſe per inhumeras ſeculi cogita tiones ſpargit. ad cõſiderationem ſui ſe nullatenus colligit. Arguit᷑eoꝝ tepoꝛ qui deo vacare volẽtes ⁊ mũdo renunciãt et curas ꝓpꝛlas aſpernant᷑: ſed dũ inor vtilitates pꝛo curãt.a dei amoꝛeſe ſeparãt. ir ſpiritalis ita ꝓdeſſe debet ſue ꝓpinquitati.vt dũ illis gratiã carnis pᷣſtare ſtudet. ipſea ſpnitali poſito nequaqᷓ declinet. Multi em̃ monachoꝛum amoꝛe parentũ nõ ſolũ terrenis curis.ſed etiã foꝛẽſibus iur * gij inuoluunt᷑et ꝓſuoꝝtꝑalt ſaluteſuas animas ꝑdiderũt. * Interdũ oꝛdinata diſcretio eſt dũ negat᷑ ꝓximo qð pꝛeſtat erxtraneo.vt noueris nõ ꝓhiberi hieta tis officiũ ſed negari carnalitatis affectũ. Parẽtibus em̃ carnaliter pꝛeſtat᷑. qð ex tranels pie impendit. Sicut noſtra nobis nõ odiẽda eſtaia ſed eius carnaies affectus odio habere debemns ita nec pa rẽtes odio a nobis habẽdi ſti.ſed eoꝝ impedimẽta que nos ab itinere recto pᷣpediunt. dũ tñ dñs ita pᷣcipiat nobis parẽ tes odireſicut et animas noſtras · Figurã ſanctoꝝ viroꝝx re nunciantiũ ſeculo vaccas deſignaſſe allophiloꝝ archam dei geſtantes. Ham ſicut ile pignoꝝ aſfectibus à rẽcto itinere ninime digreſſeſunt. itaet vir ſanctus mundo renuncians

nun an
vämtz ſohutz
öt
ichor occhuu Luilu wigc ſepeo wißzpu etpdlun nſ ulicogi
mnhnät ulrs pꝛo ſe debet det iplea wum ühyoin spdideit
e iſcd eg
neſe diutht
6u
neos upare
zuwpe
hendi
oii
mn
De ſummo bono Fo.lwiij
parentele obtentu non debeta bono impediri pꝛopoſito.
De his qui a deo mundi a⸗
moꝛe pꝛepediuntur. ¶ Capitulum xxij.
Mti cupiũtcõuolare ad gratiã dei.ſed timẽt carere
oblectamenta mũdi. Pꝛouocat quidem eos amoꝛ xp̃iſed reuocat cupiditas ſeculi. Qui ꝓinde obliui cunt᷑ voti. qꝛ capiunt᷑ illeceberis vanitatis. Quecũq; mens ꝓcellis mũdi huius inuolueris. lignũ cõſcende crucis vt a mari id eſt tẽpeſtate huius ſeculi libereris · Nã nullus te ala cu moꝛtis humaneſaluabit. niſixpᷣs eruerit. Qui ſeculo renũ ciare diſpoſuit.trãſgreſſioms reatuaſtringit᷑.ſivotũ mutaue rir. Zitrociter em̃ in diſcuſſione diuini iudicij arguẽdi ſt. qui qð ꝓfeſſioneſpoſponderãt.implere opecõtempſerũt. Mira piliter cõparatur ſumilitudo a voluptatibus mũdi conanti redire ad deñ retinẽtibus ſeculi.ei qui doꝛmitans exurgert
Conant᷑ et ſopoꝛe ſomni depꝛimit᷑. Ille eĩ ad bonũ nouſt
redireet voluptatũ faſcibus non ſinit᷑.iſte melins elegit vigi lare ſʒ ſopoꝛis toꝛperetenet᷑. A bono in deterius lapſos ſuꝑ carbones frigidos fieri nigrioꝛes. qꝛ ꝑ toꝛpoꝛẽ mentis ab igne charitatis dei extincti ſti.et per mundi appetitũ a luce ſupne iluminationis pꝛiuati nigredinepeccatoꝝ fuſcantur. Quidã intentionẽ bone opationis metuextinguunt inope⸗
nec permittunt᷑ infirma mente deſiderata peꝛficere.etcum
indigcre in mũdo metuũt. a gloꝛia ſuꝑna ſemetipſos abſcin dũt. Wultis conſilioꝝ argumẽtis inſidiatur eis dyabolus in acquirendo plurima· qui in paucis et modicis nouerant eſſe contenti. OD ponit igitur in eoꝝ mentes futuras filioꝝ egeſtates ꝑſuadet habere plura vnde ſibi egeniſq; ſufficiat- quatenus pis blãdimentis intentionẽ bone deuotionis ſuh uertat atq; in terrenis lucris deceptã mentẽ reducat. Mul tis argumentis inſidiatur dyaboius eis qui renũciant ſech lo.vt eius ſe iteꝝ amoꝛi ſubſternãt. Brauius ãt illos in cõcu piſcentijs ſeculi ferit · quos poſt renunciationem ad mundi amoꝛemreduxerit. Et maxime per cenodoxiam ſubijcit ſi⸗
bi drabolus monachum · tquẽ perſeculiamoꝛem retinere

*„— Liber tercius Iſidoꝛi. non potuit. ab humilitatis culmine ſubtrahat. et ſupbietu moꝛe ſibi ſubditũ faciat. Dei ſeruus ſu fallẽtis dyabolip̃ni dere debet inſidias.et magis in bonis oꝑibus debet adhibe re cautelam ne ꝑ vanam gloꝛiam ꝑdat ſemetipᷣm ac pereat. cunctaq; bona amittatque recte agendo obtinuerat.
De iacrantia. Capi· xxiij.
Im in factis qᷓ in dictis cauẽda eſt iactantia.fẽda tñ eſt ruina ſibi quẽqᷓ; magis qᷓ; deo placere.et lau
dem ab hoibus ↄpꝑare. Qanus et erroꝛis ẽanimus
plenus· famã appetere et ad capiendã terrenã laudem ſtudiũ dare. Tircũſpice temetipᷣm hõ.nihilq; tibi arroges de his 5 in teſti pᷣter peccatũ. Non declinatgd derterã. qui nõſibi z deo tribuit bona q̃ agit.neq; ad ſiniſtrã ſe vᷣtit qͥ de diuina indulgentia peccãdilicentiã nõ pᷣſumit. hoceſt qð Pꝛophe ta ait: Mec vla ãbulate in ea neq; ad derterã neq; adſiniſtrã declinãtes. UQeꝝ eſt ꝙ natura expetit delectari in laudibus. ſed tunc recteſi in deo non in ſequiſq; laudet᷑.ſicut ſcriptum eſt: In domino laudabit᷑ anima mea. Sepe vanã gloꝛiam cõtemnendo. in aliud genus elationis inciditur dum inſe quiſq; gloꝛiat᷑ ꝓ eo cõtemnat ab hoĩbus laudẽ. Quibuſdã cõceſſum eſtẽdem beneagere et fructum boni oꝑis nõ ha bere.qð ipli ſibi auferũtꝑ ſtudiũ humane iactantie. Semp ſuã aſpiciãt feditatẽ qui vane gle fauoꝛes diligunt et ꝑdidii ſe bonũ opus doleãt qð pꝛo humana oſtentatione kecerũt. Amaroꝛ vane gle vnde poſſit ſ laudari agere nõ quieſcit. ſubinde illi vires vanitatis.pꝛauus apetitus auget. Boni opis inchoatio nõ debet cicius palã ad hoĩm cognitionem venire.ne dum boni inchoatio humanis oculis reſeratur.a virtuteꝑfectionis inaneſcat intentio ſanctitatis. Añ maturi tatis em̃ tempus meſſes cito pereunt germinaq; inutilia ſi unt. irtutes ſanctoꝝ per oſtentationis agetitũ dominio
demonum inmundoꝝ ſubijciuntur.ſicut Eʒechias ret qui diuicias ſuas chaldeis per iactantiam pꝛodidit.et ꝓpterea perlturas per ꝓphetam audiuit. vt ſignificaret dei eruum
virtutes ſuas dum vane gloꝛie ltudio pꝛodideritſtatim
nẽc etne tion ggir g bon ſunct quit ſd a pur ctñ remn tur.
uic u arro 4h wli nonl tye tus. ſc lis imn IM⸗ hech
U
dil w u

wit
iuu
e.
, untuſi untu stenims Umſt bdehis qunöſbi dediuin öp adiniri ubne tpun jgonhn
n ſe
mbuſdi
isnh
Sa tapiil e keit nöqicc ug ben un eſ jnm gwWi ſnnb mn p eun lin
De ſummo bono Fo. lir
demones ſuoꝝ opeꝝ dominos facere ſicutilleꝑoſtentatio nẽchaldeos reꝝ dominos fecit. O ptima eſtilla diſcretio.vt
et nota ſint oꝑa noſtra ad dei agendãgloꝛiã. et occulta Pcla tione vitãda humana⸗Ille aũt debet publicare bonñ quod agit. qui ꝑfecta humilitate fundatus.nulla iã elationecõtin git᷑·nam is quiſe intelligit adhucamoꝛẽ laudis pulſari.facta bona in occuito agat. ne foꝛte qð egerit pdat. Interdũ viri ſancti dum cupiunt funditus ſuã mutabilita tẽ coꝛrigere.ali
quãto rumoꝛetangunt elationis ſue cõſcij actionis iuſticie.
ſed ab huius ſubꝛeptionis malo humilitatis cõpunctione
purgant Cliri ſci nonnũq; quoſdã de ſe audiẽtes inſtruũt. cttů in his alta ſeↄſideratione cuſtodiũt. nedumalios a ter ren lntentõe erigũt.ipſiin terrenelaudis appetitu demergã
tur. Quidã ꝑ incautã virtutũ iactantiã relabunt᷑ad vicia.et
quidã dum vicioꝝ impulſum frequẽterplangũt. deipſa infir mitate ꝑ humilitatẽ validius cõualeſcunt. Plerũqʒ vtile eſt
arrogantibus deſeri deo · quatenus ſue inirmitatis cõſcij ad humilitatẽ redeant ethumiles poſt caſum exiſtant. Non
nullifalſa opinionearrogantie ſeeiſeꝑfectos exiſtimãt.dum non ſintqui aboꝛtis tentionibus innoteſcãt. Tanto quiſq;
fit veritati vicinioꝛ. quãto ſeeſſelo ngius ab ea fuerit arbitra
tus. Vocem̃ humilitatis eſt. que deo hoĩem iungit. Leterũ
lactantia oculos quibus videri poterat claudit. Sicut ſo lis radius dum cõſpicitur acies oculi hebetatur. ſicet qui immoderate altioꝛa feſcrutatur.ab intentione veri obtundi tur· Sicut aquila ex alto ad eſcas collabit᷑ſichõ dealto bo
necõuerſationis ꝑ carnalẽ apetitũ ad infrioꝛa demergit᷑.
Vehypocriſi. Capi.xxiiij. Vpocrita verba ſanctoꝝ habet.vitam nõ habet et quos per ſermonem doctrine genuerit. nonfo
uetexemplisſed deſerit. quia quos vᷣho edificat. vita et moꝛibus deſtruit. Vypocriteſimulatoꝛes
—
dicunt᷑qui iuſti non eſſe querũt ſed tiñ videri cupiunt. 2i
malaagunt erbona ꝓfitentur. Heroſtentationẽ quipe bo
mawarent. ꝑactionẽ vero mal exiſtunt. Omnia pñt aſim

5„„ Viber tercius Iſidoꝛi. plicibus vitia perpetrari ſimulatio vero et hipocriſis non cõmittit᷑ miſia male aſtutis per calliditatẽ valentibus vicia ſub ſpẽ virtutũ celare et nõ verã ſanctitatẽ obijcere. Sancti non ſolũ gloꝛiã ſupꝛa modũ ſuũ omnino nõ apetũt. etiã hoc ip̃m viderireiugiũt qð eſſe meruerunt. Vypocrite aũt malicie ſue occulta regẽtes ante oculos hoĩm quadã innocẽ tieſanctitateſe veſtigũt vt veneren᷑. Quibus bñ diuina voce dicit᷑: Ce vobis hypocrite qꝛ ſimiles facti eſtis ſepulchꝛis dealbatis. quefoꝛis quidẽ a parent hoibus ſpecioſa. intus vero plena ſtj oſſibus moꝛtuoꝝ Ita ⁊ vos quidẽ foꝛis apa retis hoĩbus iuſti. intus vero pleni eſtis auaritia et iniqtate. Pupliciter damnant᷑ hypocriee.ſiue pꝛo occulta iniquitate. ſiue pꝛo aptafimulatione. Ex illo em cõdemnant᷑. q iniqui ſtiex iſto qꝛoſtendũtqð nonſti. Non ſemp latẽt hypocrite. nam et ſi in pꝛincipio ſui quidã non pateant.pꝛius tamẽ 3 vita eoꝝfiniatqᷓ; ſimulate vixerint detegunt. O mne ein ſin ceꝝ ꝑmauet. Nã que ſimulata ſti diuturna eſſe non pñt. Hõ eoꝝ deſperãda eſt ſalus qui ad huc aliquid tarrenũ ſapiunt dñpoſſint et in occultis agere vnde inſtiicent᷑. Hi em̃ melio res ſunt hypocritis eo ꝙ maliſint in apto et in occulto boni. Bipocrite vero in occuito mali ſunt. et bonos ſe palã oſten dunt. Mipocritam iuſtus arguere pꝛohibetur ne deterioꝛ caſtigatus exiſtat. dicente Salomone: Noli arguere derio
ſoꝛem ne oderit te. De inuidia. Capi vxv
Inoꝛ alieni boni ſuũ ponit auctoꝛẽ. Nam vnde bo
nus pꝛoficit.inde inuidus cõtabeſcit. oies pꝛaue
viuẽtes ſicut de bonoꝝ lapſibus gratulant᷑. ita de eoꝝ recte factis boniq; ꝑſeuerãtia cõfundunt᷑. Inuidus mẽ bꝛůeſt dyaboli.cuius inuidia moꝛs introiuit in oꝛbẽterraꝝ Sicut etſuꝑbus mẽbꝛum eſt diabolide quo ſcriptũeſt. Dẽ ſublime videt.etipſeeſt rexſuꝑ oẽs filios ſuꝑbie. Nulla eſt vir tus que nõ habeat cõtrariũ inuidie malum. Sola miſeria caret inuidia.qꝛ nemo inuidet miſero.cui reuera non liuoꝛ obijcitſʒ ſola miſericoꝛdia adhibet. Wultiet bonos imitari
himi Jl ciea põle La dece
ſde
hün qu un pol

5
le wwlann buhoit
Mnt Su weithe
hpoii
uihn idhinw ſscuch hinins higyt entnn nin niiich hſpooit instunii Omecſl
wopi
nyhn he mel chlto bont
epali oſtu WM deter
nun
funwi hoiy unud iuis n nünn wict fuluen ſn mno oi
De ſummo bono Fo.lx
volũt⁊ debonoꝝ ꝓfectibus inuidieliuoꝛe tabeſcũt. Quo fit vt nec illi coꝛrigant᷑a malo ſuo.ſed ꝑ inuidentiã deterioꝛent᷑. et bonos a recto ſtudio quantũ in ipſis eſt.ſi potuerint de⸗ pꝛauare conent᷑· Oñ malos boni ꝓficere vidẽt.nõ ſcãdaliʒẽ tur ſed quẽ ſintfinẽ habituri maxime cogitẽt. Voc oĩs inui dus alienis virtutibus pᷣſtat.qð beato Job ſathan pᷣſtitit. Hãdũ emulat᷑ ꝓſperitatibus.cõmonit aduerſa. Sed dum credidit eũ diabolus poſſeꝓ ſternere.inde eius aucta ſtj me rita atq; inde daruerũt ꝓbabilioꝛa paciẽtie documẽta. Ita requirũt inuidi aditũ male fame.ꝑ quã bonoꝝ vitã maculẽt. ſicut querebãt oſtiũ ſodomite. quo domũ Loch nocituri in troirẽt. Illi pᷣo cecitateerroꝛis ꝑcuſſi parietes videbãt:oſtiũ nõ Inueniebãt.nõ aliter inuidi viuẽdo velut parietẽ virtutes diſſimulãt vitia vero ꝑquirunt per que eoꝝ cõſcientiã vrãt.
De ſimulatione Ca. Txyi.
Raudulẽtie genus in modũ pharetre ſubtiliter inſi diaꝝ ſagittas celat.vt falſamfaciat ſecuritatẽ decipi atq; callideeũ cõtra quẽ molit᷑ occulte. Cauẽdus eſt inimicus qui manifeſtus eſt.ſed magis ille qui videri nõ p̃t. Facile eĩ vincimus que videmus.que aũt nõ videmus difti
cile a nobis expellimus. Raro nocet᷑hõ ab extraneis.ſiſui eñ
nõ ledãt. Magis em̃ inſidijs noſtroꝝqᷓ; alioꝝ periciitamur Latent ſepe venena circum lita melle verboꝝ. Et tamdiu deceptoꝛ bonitatem ſimulat quouſq; fallendo decipiat.
De odio. Capitulũ rxwij. Dn hoies ſed vitia odio habenda ſunt. Vlebiliter
añt deploꝛãdi ſunt. qui odio in fratrẽ tabeſcunt et
cõtra alios ꝑnicioſum animidolum ſeruãt.Zi regno
eñ deiſe ſeparãt.qui ſemetipſos a caritate diſſociãt. Sicut mater eccleſia pꝛaue ab hoibus hereticis pᷣmit᷑.ſed tñ eos ve niẽtes adſebenigna charitate ãplectit᷑.ita et ſingulinoſtrum quoſcũq; umicos ſuſtinemus.reuertẽtes materna imitatiõe amplecti ſtati debemus. Cito eſt ignoſcendũ cuiq; dũ veniã poſtulat. Nõ poſſe pccã dimitti euqͥ inle peccãti debita nõ

viber tercius Iſidoꝛi.
dimittit.Voꝛmam enim nobis indulgentie deus ex merito cõditionis noſtre inpoſuit. ita dũ oꝛare noð pᷣcepit. Dimitte nobis debira noſtra.ſicut et nos dimittimus debitoꝛibus noſtris. Juſtũ eſt em̃ dei iudiciũ tantũq; peccatoꝛi a le in
dulgeri òſtẽdit quantũ alterutro vnnſauiſc in ſe offenſo in
dulget. Duidã de ſuis fidẽtes meritis pigre in ſe delinquẽ tibus veniã pꝛeſtant. ſed mhil ꝓficit eſſeilubatũa culpa qui nõ eſt paratus ad veniã. dũ potius hec magn ſit culpa.qñ tardius relaxant᷑ fraterna delicta· ui fratrẽ ſibi tardius re cõſiliat:deñ ſibi tardius placat. Fruſtra eñ gpiciari ſibi deñ querit. qui ciro placari in pꝛoximum negligit.
Pe dilectione · Cq· xxviij-
Vo ſůj erga dilectionẽ ꝓximi cõſeruanda. vnů ne
malũ quis inferat. alteꝝ vt bonũ intendat. Pꝛimũ
vt caueat ledere · ſequẽter vt diſcat pꝛeſtare. Amici
tia eſt aĩoꝝ ſocietas. Hec quippe a duobus incipit. Nã mi vusq; inter duos dilectio eſſe nõ poterit. Antiq e dixerũt de ſocietate duoꝝ vnãeſſe aiam in duobus coꝛꝑibus Pler vim ſcʒ amoꝛis.ſicut in actibus apoſtoloꝝ legimus: Erat illis coꝛ vnũ in aĩa vna.nõ qꝛ multa coꝛpa vnã habeãt aĩam⸗
ſed qꝛ vinculo et igne caritatis cõiuncti vnũ oẽs generaliter
ſine diſſenſioneſapiebãt. Amicitia et ꝓſperas res dulcioꝛes eſſe facit et aduerſas cõione temptrat· leuioꝛeſqʒ reddit.qꝛ dũ in tribulatione amici cõſolatio adiungitur. nec frangit᷑ animus nec cadere patit. Tunc vere amicus amat᷑.ſi nõ ꝓ ſe ſed pꝛo deo amet᷑· Qui vero ꝓ ſe amicũ diligit inſipiẽter eumamplecti?᷑. Wultũ in terra dimerſus eſt. qui carnaliter hoiem moꝛituꝝ plus diligitqᷓ; opoꝛtet. Quiem̃ intẽperãter amicũ amat. ꝓ ſe magis illũ qᷓ; ꝓ deo amat. Quantũ ergo bonus eſt qui pꝛo deo fratrẽ diligit. tiñ ꝑnitiolus qui eũ ſeipſo amplectit᷑. Plerũq; diligit in alio homo.qð odit in le. vt pote in infantibus.Zmamus eĩ quandãeoꝝ ignauiã. et tñodimus. qꝛ ignaui eſſe volumus. Sic lapides equos et cetera quelibet diligimus · ſed tamẽ nolumus hoceſſe etiã fipoſſumus.
Deſ Peſic
jn tol mo zungs i
gnicũaiq
nmei velutiacũ e
duernigt
primus qi ſinczdeſ nula vexc tempsil tari. ãh quelibet. nñ
Dea
in
deſrůtniſ ocuſpẽſ ertebus an nntẽ p Nſtperqu unveracit ſnopia bꝛ
Neci P
im

— —
eidut usdin bectwiz
—— =—
ihkeoftht
——
ihedi nioah
ultapei
itnisn punin
77 Ublh
andwün
endt hii
eſen
ncpt ſin liheßdjti
vobs win
imsEra
ubeitaium s generalitn
es diote
ecz nit
renertn ligtinſpi
ſchicmin
ießinoi umich i a it pursequ bocWen
De ſummo bono Foclri De fictis amicis. Ca.xxix.
Itopꝑ aduerſa fraudulẽtus patet amicus. Tam in
pꝛolltate in certa eſt amicicia. nec ſcit᷑ vrrũ ꝑſona
an felicitas diligat᷑. Sepe per ſimulationẽamicitia rolit᷑.vt qui nõ potuit apte deciꝑe. decipiatfraudulẽter. Tũc qſc; magis fit pietati iuſticieq; diuine cõtrarius qñ deſpicit amicũ aliqua aduerſitate ꝑcuſſum. Qua in re et ſibi occaſio nẽ mercedis tollit.et erga ꝑcuſſionẽ ꝓximi crudelis exiſtit. velutiactũ eſtinter Lazatũ vlceroſum diuitẽq; ſupꝑbũ. Per aduerſa igit᷑ et pꝛoſpa cõpꝛobat᷑.ſi vtiq; vere diligat deus et ꝓrimus.qꝛ dũ aduerſa ꝓcedũt.amicus fraudulẽtus detegit᷑ ſtatimq; deſpicit quem ſediligere ſimulauit. Amicitia certa
nulla vl excludit nullo tpe abolet᷑. Qbicunq; em ſe verterit tempus illa firma eſt. Rari ſt amici qui vſq; in finẽ exiſtant—
cart Hã multos acuritate gut aduerlitastpis aut cõtentio quelibet. actionis auertit. Sepe eiꝑ honoꝛes quoꝛundam
6„
mutant⁊ oresgogañcõglutinatos caritate habuerũt. poſiq; gdenlmẽ honoꝛs venerit. amicos pãberedefpict.
De amicitia mefe dꝛtq. ¶ Lapitulum xxx⸗ Fiter veros amicos amicitia ex beniuolentia oꝛit᷑. inter fictos benificio adiungit᷑. Non ſt fideles in amicitia quos munus nõ gratia copulat. Hã cito deſerũt niſiſemꝑ acceꝑint. Dilectio eiñ que munereglutinat᷑.
eodẽ ſuſpẽſo diſſoluit. Illa veroeſt amicitiaquemhil querit er rebus amici niſi ſolã beniuolentiã.ſcilicet vt gratis amet
amantẽ. Plerũq; amicitia ex neceſſitate vel indigẽtia naſcit vtſitper quem quiſq; qð deſiderat conſequatur. Ille autem eam veraciter querit.qui nihil egendo eã apetit· Nam illa ex inopia bꝛeuis eſt et fucata.iſta pura atq; perpetua.
De cõcoꝛdia malon c.xxxi
Micitia in rebus tiñ bonis habẽdaeſt. Hã qui ea in malo vtuntnõ fibi amiciſedinimici—
5.

. ℳ 3„ Liber tercius Iſidoꝛi⸗ coꝛdiã maloꝝ cõtrariã eſſe bonoꝝ·&t ſicut optandũ eſt vt boni pacẽ habeãt inuicẽ. ſic optandũ eſt vt mali inuicẽ ſint piſcoꝛdes. Unanimitatẽ que maloꝝ bonoꝝ eẽ cõtrariã Paulus apoſtolus apꝛobat:qͥ malos cõtra ſe diuidit quos in necẽ ſuã cõcoꝛdaſſe cõſpexit · Indeet in lege.mare rubꝛũ poc eſt cõcoꝛdia maloꝝ poimꝛdiuidit᷑.vtelectoꝝ via tẽdens ad beatitudinẽ non impediat· I mpeditur aũtiter bonoꝝ⸗ſi mare boc eſt. vnitas non diuidatur iniquoꝛum·
De coꝛreptione fraterna ·
¶ Capitulum xxxij⸗ Pn debet vicia aliena coꝛripe. qui ad huc vicioꝝ cõta
gionibus ſeruit. Impꝛobũ eſt em̃ arguere quẽqᷓ; in alio
qð adbuc depᷣhẽdit in ſemetipᷣo. Qui veraciter fraternã vult coꝛripe ac ſanare infirmitatẽ.talẽ ſe pſtare fraterne vtilitati ſtudeat. vt eũ quẽ coꝛriꝑecupit humili coꝛde ãmoneat er hoc faciẽs ex cõpaſſione q̃ ſi cõis periculi nefoꝛteet ipſeſi ubiciat᷑ tẽtationi. Sicut viri ſpiritales alieni peccati emendatiouẽ expectãt. ita ꝓterui delinquẽtibus deridẽdò iſtiltãt. et quã
tů in ipſis eſt eos inſanablles putãt. hecinclinãt coĩ ad cõpa ciendi milericoꝛdiã.ſʒ ſuꝑbiẽtes deteſtant᷑ atq; blaſphemãt. Nõnunqᷓ; accidit vt intra amicos aliqua redargutionis enu trita diſcoꝛdia.maioꝛẽ poſt ea caritatẽ ꝑturiat.vt pole dum coꝛrigunt᷑ea que diſplicerein amico vident᷑.ethocqͥdẽ pꝛimũ nõ ſinequadã emulatione ãmonitus ſuſcipit.ſed coꝛreptus poſtmod gratias agit. At cõtra multi ꝓ pꝛaualeſione vim taritatis reicindũt. et ab amoꝛe dilectionis ꝑ ſe ꝑhẽniter re trahũt. oleriq; coꝛreptionẽſuã officiũ caritatꝭ exiftimãt.ple riq; vo hocipᷣm qð ex caritate coꝛripiuut᷑ ad iniurie cõtume uã trabũt.jñeuenit vt exeo deterioꝛes efficiant. ꝑ að emẽ dari obediẽdo potuerũt. Salubꝛiter accipiũt uſti quociẽs
de ſuis exceſſibus arguunt᷑. Supflua ãt eſt humilitas cox⸗ qui ſe geſſiſſe accuſant que nõ admiſerũt · Qui po ſine arro gantia bona facta ſua ꝓnũciat. ꝓculdubio nequaq; peccat⸗ Eſt quoꝛundãexcuſatio ꝑuerſoꝝ qͥ dũ ꝓ ſuis facinoꝛibus
arguunt. vba iuſtoꝝ ꝓcẽlura dedinãda abijcũt ſeruãtes ſe
deſi jriniudid onnt diſchni ninuſicii oalutso i uin ſj tnidunſin ſptie ſuli feſihnbitac ſbifactinin pla malo tone derae cʒpeerintq Siomon imponit m et bonop ſblmulũ de nẽbonoꝝ
kealienn del
ficnonbus Dep vwunꝑ
I
ne
aſt guiuemſed cyit ſatha nntes: pꝛee winarum ſn vitam: pti agu wſcknt Sine foigenn

*
ema
cychpcin quẽqᷓmalo fnemi w nonent etho nipelubut
Nuchpa lphemãt. otisenu Kpum ochpin ſ onps ncionens ſeghine cnün ninech nie u cnb . j
f
— De ſummo bono Forlrij biuino iudicio quo puniẽdiſt; durius. dũ tpaliter cõtemnũt ſudicariſeſeab hoibus. Iniqͥs moleſta eſt veritas et amara diſciplina iuſticie. nec delectant᷑ niſi placẽtia ꝓpꝛie imbecillita tj iniuſticie fecũdiet ſteriles veritati.ceci ad cõtuendã lucẽ⁊ oculati ad tenebꝛarũ aſpiciendũ erroꝛẽ. Coꝛda repꝛoboꝝ lubꝛica ſt ad malũ cõſentiendũ et fluxa.ad bonũ pᷣo cõſenti endũ duriſſima. Pꝛobat Salomõ et iuſti emẽdationẽ coꝛ repti.et ſtulti obſtinationẽ admoniti.dicens: Doce iuſtũ et feſtinabit accipere. De ſtulto ãt ait: QDui erudit deriſoꝛẽ.ipſe ſibifacit iniuriã. Hõnullos tãte eẽ pꝛauitatis hoĩes. qui dñ ipſi a malo coꝛrigi negligũt.coꝛripientiũ vitã falſa crimina tione detractãt et ad ſui ſceleris ſolaciũ vſurpant ſimul falſo cõpererint qð ad infamiã bonoꝝ obiciant.ſicut eſt illud ex Salomone: Bona in malum cõuertit impius et in electis imponit maculã. Ue aũt illi qui etſuã rẽnuit vitã coꝛrigere. et bonoꝝ nõ deſinit detrahere fame. Pleriq; mali ſimiles ſibi malũ defendũt et patrocinio ſuo pꝛauos cõtra coꝛreptio nẽbonoꝝ ſuſcipiũt.ne vnde diſplicẽt emẽdent᷑ adijciẽtes in ſe aliena delicta. vt non ti de ſuis malis.ſedetiam da alioꝝ facinoꝛibus puniantur quoꝛum peccata defendunt.
7 4„— De pꝛepoſitis eccleſie. Cg pitulum xxxiij. Ireccleiaſticus etcrucitigi mundo per moꝛtificatio nem pꝛopꝛie carnis debet.et diſpenſationem eccleſi aſtici oꝛdinis.ſi ex dei voluntate peruenerit.nolens quidemſed humilis gubernandam ſuſcipiat. Wultis inter cipit ſathanasfraudibus eos qui viteetſenſus vtilitate pꝛei tantes:pꝛeeſſe et pꝛodeſſe alijs nolunt.et dum eis regimen animarum imponitur renuuht.conſultius arbitrantes ocio ſam vitam agere qᷓ; lucris animarum inſiſtere. Oð tamen decepti agunt per argumentum dyaboli fallentis eos per ſpeciẽ boni. vt dum illos a paſtoꝛaii officio retrahit. nequa qᷓ; pꝛoficlant qui eoꝛum verbis atq; exemplis inſtrui pote⸗ rant. Sancti viri nequaqᷓ; occupationum ſecularium cu⸗ ras agpetunt.ſed occulto oꝛdine ſibi ſuꝑ inpoſitas

J b„ S ſi d„ Niber tercius Iſidoꝛi⸗ Et qᷓ;uis illas ꝑ melioꝛẽ intẽtionẽ fugiãt. tñ ꝑ ſubditã mẽtẽ poꝛtãt. Quas qͥdẽſumopeſiliceat vitare feſtinãt.ſʒ timẽtes occultã diſpẽſationẽ deiſ uſcipiũtqð refugũt. erercẽtqð vitg re noſcunt᷑ Intrãtei ad coꝛ ⁊ ibiↄlulũt qͥd velit occulta volũ tas dei ſeſech ſubditos debereeẽſummis oꝛdinationibꝰcog noſcẽtes humiiiãt ceruicẽcoꝛdis iugo diuine diſẽſationis.
„ Pe in dignis pꝛepolitis Ca pitulum xxxuij⸗ Dn ſt ꝓmouẽdi ad regimẽ eccleſie qui ad huc vicijs ſubiacẽt. Hinc eſt qð pᷣceptũ eſt Dauid nõ edificare vl ſibiie templũqꝛ ſanguinũ vir i· belli frequẽtia ili eſſet. Dua figurailli ſpiritaliter admonent᷑qͥ vicioꝝ adhuc coꝛruptioni ſtẽ dedui.ne templũediticẽt · hoc ẽ.eccleſã docere nepᷣſumãt⸗ Põ debethonoꝛis ducatũ ſuſciꝑe qui neſcit ſubiectẽtramite vite melioꝛis pᷣire. Neq; ei qſqʒ ad hoctm̃ pᷣficit᷑ vt ſubditoꝝ culpas coꝛrigat et ipſe vicijs ßᷣulat. Qui nõ ſedignũ ad epᷣa tũ exiſtimat locũ eius qͥ dignus ẽ nõ poccupet. Fã tã ſanctũ eſt facerdocij nomen vt nuila vicioꝝ notq maculariſe ſinat- Brauius eñ cõdemnabit᷑. q indignusſuſcipit qð nõ merer᷑ Quiregimẽſacerdocijcõtendit aparere. añ in ſe diſcutiat.ſi vita honoꝛi ſit ↄgrua. M ſi nõ diſcrepat.humiliter ad id ad qð vocataccedat. Reatũ qͥpeculpe geminat.ſiqͥſqᷓ; cũ culpa adſacerdotale culmen aſpirat. Deu memiſeꝝ in erplicabili bus nodis aſtrictũ. Si em̃ ſuſceptũ regimẽ eccleſiaſtici oꝛdi nis retineã criminiscõſcius timoꝛe cõcutioꝛ.ſivᷣo deſerã ne deterioꝛſitculpa ſuſceptũ gregẽ relinq̃re amplius foꝛmido. vndiq; miler metuo ·et in tãto rei diſcrimie qð ſequar igno ro. Vniuſcuiuſqʒ caſus tãto maioꝛis ẽcriminis. quãto⁊ pꝛi us qᷓ caderet erat vᷣtutis. Pꝛecedentiũ nãq; magnitudo vir tutũ.creſcit ad cumulũ ſequentiũ delictoꝝ. leriq; ſacerdo tes ſue magis vtilitatis cã qᷓ; gregis pꝛeeiſe deſi iderät. nec vt ꝓſint pᷣſules fieri cnpiũt.ʒ magis vt diuites fiãt et honoꝛẽ tur. Suſcipiũt em̃ ſublimitatis culmẽ nõ pꝛo paſtoꝛali regi mieſʒ ꝓ ſolius honoꝛis ambitione atq; abiecto oꝑe dignita cisſolã nois aperũt dignitatẽ. Dũ mal ſacerdotes deo is
de ſur
venðiů
denl
puulunm
Vui qupro bunt u ſna qð ipi nõ docert· I6 rũ. Cecus Suerdol cs:Iyli Spealn vnuenic miſſs v
Vet
pꝛepolioꝛu Zn doci midaet. doctrina bonũqðc wmlerpᷣd coꝛt bo hialtepſ vlequẽter ibicnsi dutßbo. ſchtco im ac vuycij cuu

le chn noc uß ünn
ihuii
deiſcher lichn Ou omotioni ehepſumit blectranit kytſubchnt nedc Hati uci
nö meret⸗ diſcutiat ſi a Md ad
ſoolwa nepict eſotcai
iodelrin lus foni ð ſchurg — nb ineet iehono
in
oedihl
iblün,
de ſummo bono Fo.lxiij
noꝛãte nõ fiãt. tñ ignoꝛant᷑a deo.ipſo ꝑꝓphetãteſtãte. Pꝛn cipes extiterũt ſʒ nõ cognoui.ſʒ hoc neicire deirepꝛobareẽ.
de indoctis pꝛepoſitis. Cg
pitulumxxtv.
Icut iniqui et peccatoꝛes miniſteriũ ſacerdotale aſſe
quipꝛobibent᷑ ita indocti etimperiti a tali officio retrg hunt. Illi em̃ exemplis ſuis vitã bonoꝝ coꝛrũpunt.iſti vᷣo ſua ignauia iniquos coꝛrigereneſciũt. Qũo docere poterũt. qð ipſi nõ didicerũt: Deſinat locũ docẽdi ſuſcipere.qͥ neſcit docere. Ignoꝛãtia quippe pꝛeſulũ. vite nõ cõgruit ſubiecto rũ. Cecus ei ſi ceco ducatũ pᷣbuerit.ambo in foneã cadũt.
Sacerdotes indoctos ꝑ Eſaiã ꝓphetã dũs impꝛobat di
cẽs: Ipſiinquit paſtoꝛes ignoꝛabãt intelligentiã. Et iteꝝnꝛ Speculatoꝛes ceci oẽs id eſt imperiti epᷣi. Neſcierũt inqt: vmuerſi canes muti non valentes latꝛare.hoc eſt plebes cõ miſſas valẽtes reſiſtẽdo malis ꝑ verbũ doctrine defendere⸗
Ve doctrina et exemplis
pꝛepoſitoꝛum. ¶ apitulum xxxvi. 2m doctrina qᷓ; vita clarere debet eccleſiaſticus doc
toꝛ. Hã doctrina ſine vita arrogantẽ reddit. vita ſine doctrina inutilẽ facit. Sacerdotis pᷣdicatio opibus conſir mãda eſt.ita vt qð docet vᷣbo.inſtruat exremplo. eraẽ illa doctrina quã viuẽdi ſequi᷑ foꝛma. NHã mihil turpius eſt.qᷓ; ſi bonũ qð quiſq; ᷣmone pᷣdicat.explere oꝑe neglgat. Tũc ei vtiliter pᷣdicatiopfertqũefficacit adimpiet᷑. Vnnſquiq; pᷣdi catoꝛ⁊ boneactionis et bonep̃dicationis hrẽ debet ſtudij⸗
nã alteꝝ ſine altero nõfacit ꝑlectũᷣ.ſʒ pᷣceditiuſtũ bñ facere.
vr ſequẽter bene poſſit docere. Dĩs vtilis doctoꝛ plebibus ſubiectis ita ſe pᷣſtare debet. atqʒ inſiſtere doctrine: vtquãto
daret vᷣbo.tãto dareſcatet merito. Nã ꝙ aplus Timotheo
p̃cipit cũ oĩ imperio docere. non hoꝛtat᷑ adtumoꝛẽſupbie.ſʒ ad bonã actionẽet vite auctoꝛitatẽ.videlicet ne libertatẽ pꝛe beret peccãdi.ſi bñ doceret et male viueret. Qñ et dñs: Qui ſolucrit vnũ de mãdatis iſtis minimis et ſicdocueri.mini⸗
i

vocet etmale viuit. equatur cereo. quibonam quidemãlijs
iber tercius Iſidoꝛi.
mus erit inregno celoꝝ · Vides ꝙ auctoꝛitate magiſterijcs ret. qui qð docet nõ facit. Sicut in nůmiſmate metallum fi gura et pondus inquiri.ita in oĩ doctoꝛeecdeſſaſtico. d ſe quat᷑ quid doceat.qũo viuat Per qualitatem igit᷑ metalli doctrina.ꝑ tiguram ſimilitudo patrũ · pondus humilitas deſignat᷑. Qui po ab his tribus diſcrepauerit.nõ metallum
ſed terra erit.
De his qui male docent et
male viuũt. UCapitulumxxxvij.
Iiterdũ doctoꝛis vicio etiã ipia vera doctrina vileſcit⸗ qꝛ dum nõ viuit ſicut docet ipſam quã pᷣdicat verita tẽ cõtemptibilẽ facit. Arcus ꝑuerſus eſt lingua magiſtroꝝ vocentiũ bñet viuentiũ male. Et ideo quaſi ex ꝑuerſo arc fagittã emittũt dũſuã pꝛauã vitãqpꝛie lingue ictu cõfodiũt. ui diuina pꝛedicãt et ex eiuſdẽ pᷣdicationis dignitate vl nere minus curãt. hñtes verbũ dei in oꝛe et in oꝑe nõ hñtes⸗ multa bñ docẽtes.nihil aũt oꝑantes · imitant᷑ Balaã ariolũ. qui coꝛruẽs oꝑe.aꝑtos habuit oculos ad cõtuendãlucẽ doc trine. Qui bii docet et male viuit.tãqᷓ; es aut cymbalũ ſonũ facit alijs. ipſe tñſibi manet inſenſualis. Qui bene docet et male vuidoch bñj viuẽtibug ꝓſicit · ꝙ vero male viuitſe ipᷣm̃ occidit.ſicut ſacerdos q ſi digne agit vtſacedotẽ decet⸗
miniſterlum eiuset ipietalijs vtile eſt. In digne aüt viuẽs⸗
alijs quidẽ vtilis eſtioquẽdo.ſe aũt interficitpꝛaue viuẽdo-
ac per hocquo in illo moꝛtuũeſt ꝙpꝛium eüs eſt. quodvero vllit in eo.id eſt ſacrum miniſterium alienumeſt. Qui bene
„
uckpreſtareſ vero inmalis ſulsſümerevidetur atchertin guere. Qu bene docet et male vuitvidetur bonũ mãlocð iungere. lucẽ tenebꝛis cõmiſcere. veritatẽ mendatio mutare.
Pe exemplis pꝛauoꝝ ſacer
dotum. ¶ Capitulum xxxviij⸗
moꝛbus irrepit etmoꝛs ad plebes pertrãlit.ſcilicet
Epe per quos iuſticia docetur. peripſos peccati
vel dum m dorsad iſitquin
ponn ine dub penns fi n bar ſoneclicen deyn CLapue ln de erſrpl tens apla Lwuch cxoh ligad visſeuexi ſerit o dicieiuſt
w ſuntm
De ¶Capin
Rou
dann iupendũt Uudur hudet ſep nints. v vrubu duegooꝛ s cono mſunf. nus mu

iit
e
ih nignen shuniin meln
Met
nune
iutni magſtt puerſoanc uchfodi. digniaten en hites onoli. iuchdoc bal ſonũ edocetet
Me victn.
——
ſcodten
(tOubet
a mahn oni un⸗
ter
e ibn
.„„ De ſummo bono Fo.lxiiij vel dum male docent. vel dum pꝛana faciũt. leriq; ſacer⸗ dotes et clerici pꝛaue viuentes foꝛma ceteris in malum er⸗ iſtũt.qui in bons exemplũ eſſe debuerũt. i em̃ quoſcũq; exemplo male cõuerſationis ſue perdunt.de illis rationem ſine dubio reddituri ſti. Sx carnalũ pꝛepoſitoꝝ exemplo plerumq; fit vita deteroꝛſubditoꝛum.et piebis merito fiũt tales ſacerdotes.qui exemplo deterioꝛepopulum deſtruant non edificentur. Et merito enim.plebis nonnunquam ep̃i depꝛauantur.quatenus pꝛocliuius coꝛruantquiſequuntur. Capute languente cetera coꝛpoꝛis membꝛa inticiuntur. Qn de et ſcriptum eſt: Omnecapud languidum et omnecoꝛ me rens a planta pedis vſq; ad verticem non eſt in eo ſanitas. Eapud eſlãguidũ eſt doctoꝛ agẽs peccatũ.cuius malũad
coꝛpns ꝑuenit.dũ eo vel peccãte vel pꝛaue docente pieſtifer
Rguoꝛ ad plebes ſubditas trãſit. Deterioꝛes ſi qſine doctri
———
nis ſeu exẽplis vitã moꝛeſq; bonoꝝ coꝛrũpuntbisqͥſubſtãti 8lox bdiaq; diripiũt. hiem̃ ea q̃ extra nos ſtiſed tñ nrã auferũt:coꝛruptoꝛes pᷣo moꝝ pꝛie noſipſos diripiunt. qñ̃
diuicie iuſto?um moꝛes eoꝛum ſunt. Multum ergo diſtant
damna moꝛum a damnis temperalium rerum. dũ iſta extra
nos ſunt moꝛes vero in nobis.
De pꝛepoſitis carnalibus.
¶ Capitulum xxxix.
Rouidẽtia plerũq; diuini cõſilij oꝛdinant᷑ pᷣpoſiti mũ
danaet exterioꝛaſectãtes vt dũ tꝑalibus rebus ſe totos impendũtſpiritales tutioꝛẽ vitam cõtemplationis eterceãt. Quia dureſti quiete viuere volentiũ ſarcinecuꝛaꝝ ep̃alium. puidet ſepe deus curꝭ debitos ſecularibus.adſuſceptionẽ re giminis · vt dũ hi exterioꝛa ſine tedio ꝓcurãt ſpiritales rebus interioꝛibus ſine impedimẽto rerum terrenaꝝ deſeruiant- Dei ergo oꝛdinationem accuſanta quo inſtituuntur qui epiſ copos condemnant.dum minus ſpiritualia.ſed magis terre na ſectant᷑. Ex dium em̃ tabernaculi diſpoſitione ob iniu rias mundi ferẽdas et turbines quoſdã inſtitui epᷣos ſecula

2 3
iber tercius Iſidoꝛi.
ribus curis inſiſtẽtes. vt hi qui interius ſupna deſiderãt nul lo terreno obſiſtẽtenegocio liberius hocqð amãt intendãt. Põeſt itac iudicãdns a plebe rectoꝛ in ordinatus. dũ mag nouerint populi ſui fuiſſe meriti ꝑuerſi regimẽ ſuſcepiſſe põ tificis. Nã ꝓmeritis plebiũ diſponit᷑a deo vitarectoꝝEx emplo Paiid peccãt ad cõparationẽ pꝛincipũ· qͥ ex merito plebis pꝛeuaricant. Sentẽtia damnant᷑ Ebam filij noe:q ſuoꝝ pᷣpoſitoꝝ culpas in publico ꝓdunt.icut Tham qui patris pudẽda nõ operuiteſʒ deridẽda mõſtrauit· Habituri ſ Sem meritũ et Jafeth qui reuerẽter oꝑiunt que patres ſuos exceſſiſſe cognoſcũt. ſi tñ patrũ facta nõ duligãtſed tm̃ operiãt nec imitent᷑. Nãſtꝭ quipᷣpoſitos ſuos ꝑuerſe iudicãt.
dũterrenis ſtudijs eos plus viderint eſſeintẽtos ſi vel paꝝ
iũ ipſi deſpiritalibus cogitauerin t. Rectoꝛes ergo a dei iudi cãdi ſti.a uis ãt ſubditis nequaqᷓ; iudicãdi ſtʒ.exẽplo dij.q́; ꝑ ſe vendẽtes colũbas et nũmularioꝝ mẽſas gꝛio euertit ſagello et ꝓiecit a tẽplo·vel etiã ſi icut dicit pſaimiſta:Deus ſtetit in ſynagoga deoꝝ.in medio aũt deos diſcernit.&M ſia fideexoꝛbitauerit rectoꝛ.tũc erit arguẽdus a ſubditis.ꝓ mo ribus vᷣo repbis tolerãdus magꝭ qᷓ; diſtringẽdus a plebeẽ.
De iracundis doctoꝛibus ·
¶ Capitulum xl.
Racũdi doctoꝛes ꝑ rabiẽ furoꝛis diſcipline modũ ad immanitatẽ crudelitatꝭ cõuertunt.et vñ emẽdare ſubditos poterãt.inde pocius vulnerant. Ideo ſine
menſura vlciſcit᷑ culpas pᷣpoſitus iracũdus.qꝛ coꝛ eius diꝑ
ſum in reꝝ curis nõ colligit in amoꝛẽ vnius dietatis. Wẽs eñ̃ ſolita in diuerſis chatena caritatis nõ aſtringit᷑.ſed ma le laxata malead omnem occaſionẽ mouetur.
„
Pe ſuperbis doctoꝛibus.
¶ Capitulum xli. O nus doctoꝛ et in humilitateſeruat diſciplinã.et per diſciplinã nõ incurritſuꝑbiã. Elati ãt paſtoꝛes plebes tyrãnice pꝛemũt. nõ regũt. qq; nõ dei lʒ ſuã gloꝛiã a ſubditʒ
Deb
S ſcvcoch
rirtingl uu ziom 5mites iſp emẽdare no miga ſupbi keſcũt Ba tols dile quenſupt Zuce oblurgant
Del
¶pin 6
pſt
wil ſuMdi aderit ptůt rationi. necpibert hcicũ n qubus cũſ geſoꝛesiu ſo eẽhumt to densi ſchls non:
dede Dn

1ehn qu
uchtint Mqepun
Mgite
eici,
sſwpe; oadeli ghodñ⸗ Pꝛo nen mitrdas emit M ſu Wnno
goplbei. bus.
ipine modi
tvñenin Ieoi
c sd
icnis P g
iu
lipe vpn vü
De ſummo bono Foelry
exigũt. Multi ſt qui in vᷣbo doctrine nõ humiles ſʒarrogã
tes exiſtũt:q́ et ipſa recta que pᷣdicãt. nõ ſtudio coꝛrectionis ſed vicio elationis annũciãt. Multi ſt quinõ excõſultu edifi cůdi led ex tumoꝛe ſupꝑbiẽdi docẽt.nec vt ꝓſint ſapiẽtes ſti. ſed vt fapiẽtes videantur docere ſtudent. Eſtimatio pꝛaua arrogãtiũ ſacerdotũ ꝑ quã imitant᷑ ſanctos rigoꝛe diſcipline et jequi negligũt caritatꝭ affectione videri volůt rigida ſeuert tate. Bfoꝛmã humilitatis pᷣſtare neq̃unt. vt mag terribiles 5ᷓ;mites aſpiciant᷑. Supbi doctoꝛes vulnerare potius q emẽdare nouerũt. Salomone teſtãte. qui ait: In oꝛe ſtulti virga ſupbie. qꝛ increpãdo rigide feriũt et cõpati humiliter neſciũt. Bene alieni peccati curãda vicia ſuſcipit. qui hoc ex coꝛdis dilectioneethumiliↄſciẽtia facit. Ceterum qui delin quentẽ ſupbo vel odioſo aĩo coꝛripit:nõ emendat ſʒ ꝑcutit. Quicqͥd em̃ pꝛoteruns vel indignantis animus pꝛotulerit. obiurgantis furoꝛ eſt. non dilectio coꝛrigentis.
De humilitate pꝛepoſiton.
¶ Capitulum xlij⸗ Nip̃ficitadregimẽ.taliter erga diſciplinã ſubiectoꝝ pᷣſtare ſe debet. vt nõ ſolũ auctoꝛitate.veꝝ etiã hu militate clareſcat. Sʒ tñ ita erit in eo virtus humi litatꝭ. ne diſſoluat᷑ vita ſubditoꝝ in vicijs. atq; ita auctoꝛitas aderit ptãtis.ne ꝑ tumoꝛẽ coꝛdis ſeueritas exiſtat immode rationis. ec eſt eĩ in deiſacerdotibus vera diſcretio qua
nec ꝑlibertatẽ ſupbi ner ꝑ humilitatẽ remiſſi ſint. Hincẽꝙ
ſancti cũ magna cõſtãtia redarguerũt etiã pꝛincipũ vicia in quibus cũ ſumma eẽt humilitas loco tñ neceſſario libere trãl greſſoꝛes iuſticieincrepabãt. Aliqetiã ſubditinos opoꝛtet gĩo eẽ humilioꝛes.qm̃ facta ſubditoꝝ indicant᷑a nobis nrã vero deus iudicat. Agnoſcas epiſcopus ſe eſſe conſeruum plebis.non dominũ.verum hoc caritas non cõditio exigit.
Pe doctrine diſcretione.
¶ Capitulum xliij. Onoibus vna eadẽq; doctrina eſt, p D i

Viber tercius Iſidoꝛi⸗
qualitatemoꝝ diuerſa echoꝛtatio erit doctoꝝ⸗ Hã quof dã iucrepatio dura. quoſdã vero echoꝛtatò coꝛrigit blãda. Siẽ periti medici ad varios coꝛꝑis moꝛbos diuerſo me dicamie ſeruiũt.ita vt iuxta vulnerũ varietates medicina diuerſa ſit ·ſic etdoctoꝛ eccleſie ſingulis quibuſq; hoibus cõgruũ doctrine remediũ adhibebit · et qͥd cuiq; opoꝛteat ꝓ etateꝓ ſexu ac ꝓfeſſiõe annũciabit. No oĩbus eaque ſtʒ dauſa aperiẽda ſt. Multiſtʒ em̃ qui cape nõ pñt. qͥbus ſi indiſcrete manifeſtent.ſtati aut detrahũt aut negliůt Pi ma quipe pꝛudẽtie vᷣtus ẽ eã qᷓ; docere opoꝛteat exiſtima re ꝑſonã. Rudibus populis ſeu carnalibus plana atq; cõ munia nõſũma atq;urdua pᷣdicãda ſt neimenſitate doctri
„
ne ogꝛimant᷑ pocius qᷓ; endiant᷑. Qñ et Paulus aplus
ait: on potui vobis loqui qᷓſi ſ piritalibus ſzq̃ſi carnali
bus.tãqᷓ; ꝑuulis inxp̃ᷣo lac vob potũ dedi nõ eſcã. Larna ſibus qppeaĩs. nec alta nimis de celeſtibus necterrena cõ ueuitpᷣdicare. ſʒ mediocriter · vt inicia eoꝝ moꝛeſq; deſide rãt edoceri.coꝛuus dũ ſuos pullos viderit albi co loꝛi nul lis eos cibis alit.ſʒ tantundẽ attẽdit donec paterno co lo renigreſcit.et ſicillos frequẽticibo reficit. Ita ⁊ eccie doc toꝛſtrenuus niſi eos quos docet viderit ad ſuã ſimilitudi nẽ penitẽtie cõfeſſione nigreſcere. et nitoꝛe ſeculi depoſito lamẽtationis habitũ de peccati recoꝛdatiõe induere vtpo te adhuc erterioꝛibus. hoc õcarnalibus.nõ agit intelligen tie ſpiritaies ꝓfundioꝛa miſteria ne dũ audita nõ capiũt. pꝛius incipiãt cõtemnereq; venerari mãdata celeſtia. Alit eſt agendũ erga eos qͥ no cõmittunt᷑ regiminiſi offendũt atq; aliter cũ his qͥ nobis cõmiſſi nõ ſt quiſi iuſti ſti vene randi ſũ. ſivero delinquũt ꝓ ſola caritate vt locus ẽcoꝛri
ẽdi ſtt. non tñ cũ ea ſeueritateſicut hiqͥ nobis regẽdi cõ miſi ſti. ſꝛius docendi ſtſenioꝛes plebis. vt ꝑeos infra
oſitifaciius doceant᷑. Qi et Apls· hecinquit:cõmendo keue fidelibus qͥ idoneiit et alios docere. Ingeniũ bo ni doctoꝛis eſt incipe a laudibus eoꝝ quos ſalubꝛiter ob iurgatos coꝛrigere cupit. ſicut Aplus ad coꝛinthios facit quos a laudivus inch oat et increpationibus ꝓbat. Sed
deſ
cntapu cſenilen vulu 1 Pel
Loſ
i.p ns Indlt
vdiafe
ritovt wp vilb et malusn uxa men Silomo quẽi. ſ incoꝛngi ceſſure. cõticeſci atCiul accpi oñ gereyeqq pcöſenſ mn diſponn non ſuſt
De
ptectio
nugt uigeliſas Sate uu nhein

o. Fic Umntbit diheon
eeſt pirchnsſi Micuh eterhm unt nedom uss
ßöſcm
ci Lam neeterrennc vyeſꝙ;deſie bicolo mi unoo eed iſimlimdi ldeyoſto
newo
ihteligen
lanö cp.
ceſin Ali iniſiofenit ſiuſtichw roosic osmüt „ vwuft
velcui auferre. Ethoc aut ꝓ dicẽtis aut ꝓ audiẽtis fitme
De ſummo bono Fo.lrpi
erant apud coꝛinthios qui et laude et increpatione digni eſfent. ille vero indiſcreteloquitur. qui ſicvtraq; omnibus loquitur vt omnibus vtraq; cõuenire videantur.
De ſilentio doctoꝝ c.xliiij
Ro malo merito plebis aufertur doctrina pdicatio nis. Pꝛo bono merito audientis tribuiᷣmo docto ris. Inptãte diuina cõſiſtitcui deus doctrine verbũ dare
rito.vt mõ pꝛo culpa plebis auferat᷑ ßᷣmo doctoꝛis.mõ ve ro ꝓ vtilibusmeritis tribuatut. Nã ⁊ bonus docet bonů. et malus mglũ. et bonus malũ.et malus bouũ.qð tñ fit iuxta meritũ populoꝝ. Nõ oĩa tꝑa cõgruũt doctrine.ᷣm Salomonis ſententiã dicẽtis: Tempus tacẽdi et tpᷣs lo quẽdi. Nõ quidẽ ꝑ tumoꝛẽ ſed ꝑ diſcretiouẽ ꝓpter maloꝝ incoꝛrigibilẽ iniqtatẽ.nõnunq; electos opoꝛtet a doctrina ceſſare. Interdũ doctoꝛes eccleſie caloꝛecaritatꝭ ardentes cõticeſcũt a docẽdo qꝛ nõ eſt qui audiat. teſtãte ꝓxꝓheta q́ ait:Ciuitates auſtriclauſe ſtetnõ eſtqͥ aꝑiat.Quidocẽdi · accepit officiũ interdũ ad ts fcã ꝓximitaceat.q̃ ſtati coꝛri gere neqͥqᷓ; exiſtiat. Vã ſi coꝛrigere pᷣt et diſſimulat venẽ
ꝙcõſenſum alieni erroꝛis habeat. ſleriq; ſci doctoꝛes ꝓ mali ꝑtinacia quia iniquos emẽdare nequeunt his tacere diſponunt.ſed caloꝛem ſpiritus feruoꝛis quo aguntur fere non ſuſtinentes, iteꝝ in increpationẽ pꝛoſiliunt iniquoꝝ.,
De pꝛebenda ſacerdotali
pꝛotectione in plebe. ¶ Capitulum xlv. Vibus docẽdi foꝛma cõmiffa eſt multũ ſubeũt ꝑi culiſi cõtradicẽtibus vcritati reſiſtere voluerit dũ Pꝛophera doctoꝛẽ eccleſie ĩſtrnat. ad ſummũ vſq; iuſticie ꝑuenire:cũ dicit ſug montẽ excelſum aſcẽde tu qui euãgeliſas ſyonſcʒ. vt ita pᷣemineatmerito ſicut et gradu. Sequẽter ne foꝛte debeata docẽdo timoꝛe reſtringi audi at Exalta in foꝛtitudine vocẽtuã⁊ nolitimere. Vñet Hie rewie ita dñs ait: Accige lũbos tuos et ſurgeloq̃re cos 3

Liber tercius Iſidoꝛi⸗
ne foꝛmides afacie eoꝝ. neceñ timeretefaciã vultũ eoꝝ.vñ agaret · qꝛ et nõ timere donũ dei eſt. Qui ꝑſonã potẽtis ac & cipit. et pᷣitatẽ loquiptimeſcit. grauis culpe mulceat᷑ ſentẽtia. Wulti eĩ ſacerdotes metu ptãtis veritatẽ occultãt. et habẽ tur rei qui a bono opꝑe vel a iuſticie pᷣdicatione rei alicuius foꝛmidineaut ptãteterrẽteauertunt᷑. Sʒheu ꝓchdoloꝛ inde metuũt.qꝛ vel amoꝛe reꝝ ſeculariũ implicant᷑.vel qꝛ aliquo facinoꝛis opecõfunduni Multip̃ſules eccleſiaꝝtimẽtes ne amicitiã ſeculariũ ꝑdãtet moleſtiã odioꝝ incurrãt.peccãtes nõ arguũt etcoꝛrige paupeꝝ oppꝛeſſoꝛes verentnõ ptimef cẽtes qð de veritateſint reddituri rationẽ ꝓ eo ꝙ cõticeſcũt de plebibu abi cõmiſſis. Qña potẽtibus pauges opꝛimũ tur. ad eripiẽdos eos boni ſacerdotes ꝓtectionis auxiliũ fe rũt nec verentcuiuſquã inimicitiaꝝ moieſtias.ſʒopꝛcſſoꝛes pauperũ palã arguũt.icrepãt. excõmunicãt.minuſq; metuũt eoꝝ nocẽdi inſidias etiã ſi nocere valeãt. Paſto: em̃ bonus gĩam ſuã ponit ꝓouibus. Sicutꝑuigil paſtoꝛcõtra beſtias oues cuſtodireſolʒ.ita ⁊ dei ſacerdos ſuꝑ gregẽ xpᷣiſollicitus eẽ debet. ne inimicus vaſtet. nepſecutoꝛ imeſtet ne potẽtioꝛis 7 cuiuſq; cupiditas vitã pauperũ inquietet Pꝛauiãt paſtoꝛes O non habent curã de ouibus.ſed ſicut legit᷑ in euangelio de 3 ſercenarijs. vident lupum venientemet fugiunt uncem̃
ugiunt quãdo potẽtibus tackt. et malis refiſtere metuunt-
—
( De diſciplina ſacerdotis in bis qui delinquunt. ¶ Lapitulum xlyi.
Acerdotes ꝓ populoꝝ iniquitate dãnant᷑. ſi cos aut
ignoꝛãtes nõ erudiãt. aut peccãtes nõ arguãt.teſtante
dño ad ꝓphetã: Speculatoꝛẽ dedi tedomui irabel· Si nõ
fueris locutus vtfecuſtodiat impius a via ſua.ile in iniqui
tateſua moꝛie᷑. ſanguinẽ aũteius de manutua requirã Sie
em̃ Helilacerdos ꝓfilioꝝ iniquitatedãnarus eſt. erliceteos
delinquẽtes ãmonuerit. ſed tñ non vt opoꝛtebat redargnit⸗
Sacerdotes exquirere dit peccata populoꝝet ſagaci ſolici
tudine vnũquẽq; ꝓbare.iuxta teſtimoniũ diñ̃ ad Mieremiã
loquẽtis: Pꝛobatoꝛẽ inquit dedite in populo meo robuſtũ⸗
ſere: cam dic ſohtẽ la neT dede ſes quali nqͥf yõ dioy eripꝛ heccat ſbiſut inmin cne ob ſcuq wid cihh

inn
nipi
alitaht onemelat upchin umpaln itint nitheits ennnöpin oeiei popi
ooeuttü
sochlun nnicnni aꝛeñbons oꝛctabeſiu gẽriolici hepotbis itpoſpres euungeio de
eeunt⸗
—
isn
nri.
imiſcon
ögitun uilne Si len muni melunws nm i olc mu
hemi
unut
De ſummo bono Foelrpij
et ſcies et ꝓbabis vias eoꝝ. Sacerdotes ſtudio coꝛrigen di facta ꝑſcrutari debẽt ſubiectoꝝ.vt emẽdatos lucrifacere poſſint. Sicut aũt pccõꝛem cõuenit argui.ita iuſtũ nõ ex hlcerari. Sacerdotes curã debẽt habere de his qͥ pereũt. vt eoꝝ redargutione aut coꝛrigant᷑ a peccatis. aut ſi incoꝛ rigibiles exiſtũt. ab eccleſia ſeparent᷑. Atrociter arguuntq́ —— peccãtes nõ ſolũ qꝛ nõ arguũt ꝓ peccato· ſʒ etiã adulãter decipiũt. dicẽte Pꝛopheta: Et erũtqͥ beatificant populũ iſtũ ſeducẽtes etqͥ beatificant᷑ pᷣcipitati. Atrociter iteꝝ arguunt᷑ qui peccantẽ nõ recipiũt.ſʒ deſpiciũt et ſper nũt. nec alterius delictũ tãqᷓ; ꝓpꝛiũ ingemiſcũt. De talibus ꝑ Eſaiã dñs cõminãs dicit: ui dicũtrecede a me. nõ ap pꝛopinques mihiqꝛimundus es · Iſtifumus erũt in furoꝛe meo.ignis ardens tota die. Inde eſt ꝙ Apoſtolus oĩbus via factus eſt.nõ imitatione erroꝛis.ſʒ cõpaſſionis miſera tione. ſczyyt ita vicia alienafleret. quemadmodũ ſitaliet ipᷣe implicaret᷑ erroꝛe. Boni paſtoꝛes populi debẽt delicta de flere⁊ totos ſeplãctibus tradere.imitãtes Hieremiã whe tam dicentem: Quis dabit capiti meo aquã.⁊ oculis meis fontẽ lachꝛimaꝝet ploꝛabo dieacnocteiterfectos populi mei. Tanqᷓ; pꝛla igit᷑delicta.plebis peccata ſacerdos flere debet. ſed affectu cõpaciẽdi nõ accuſatiõe cõmiſſi. Rõnull pᷣſules gregis quoſdã ꝓ peccato a cõmunione eijciunt. ſed qualiter poſt viuere debeãt. ad melius echoꝛtãdo nõ viſitãt Quibus cõgrue ᷣmo diuinus increpãs cõminat᷑: Palto res qͥ paſcitꝭ populũ meũ.vos diſpſiſtis gregẽ meũ· eieciſtꝭ et'nð viſitaſtis eos.ecce ego viſitabo ſuꝑ vos maliciã ſiu dioꝝ veſtroꝝ. Bonoꝝ ſtudia ſacerdotũ multa diligentia etiã pꝛaua plebiũ factaꝑquirũt. vtdũ in minimis ſubditoꝝ peccatis ſeacerrimos pᷣſtant. de maioꝛibus malis cautos ſibi ſubiectoſq; ac ſollicitos faciãt. Sicut medicimoꝛbos imminẽtes curãdos ſuſcipiũt.futuros pᷣo ne irrepãt. medi cine obiectu quadãpᷣſciẽtia antecedũt ita et doctoꝛes boni ſicea que male acta ſtꝭ reſecãt. vt ea que admittipñt ne ꝑpe trent᷑ doctrina ſua ſuccurrẽte pꝛeueniãt. Qui blãdo verbo caſtigatus nõ coꝛrigitur acrius neceſſe eit ſa Cũ

Liber tercius Iſidoꝛi⸗
doloꝛe eĩ abſcindẽda ſti que leuiter ſanari nõ pñt. Quiad
dusẽ.vt vulnxs qð occulte ſanari neſcit manifeſte debeat emẽdari. Manifeſta peccata nõ ſiꝭ occulta coꝛreptiõe pur gãda. Palã em̃ ſt arguẽdi qui palã nocẽt.vt dũ apta obiun gatiõe ſanant᷑.hi qͥ eos imitãdo deliquerãt coꝛrigunt᷑. Dũ vnus coꝛripit plurimi emẽdant᷑. Utiliusẽ em̃ vtꝓ multoꝝ ſaluatione vnus cõdemnet᷑.qᷓ; ꝑ vnius licentiã multiꝑiclitẽ
coꝛripit᷑erpoſtulat ſalus. M ſi opus eſt aliquã medicamẽti aſpitatẽ verboꝝ pᷣdicatione aſpgere. lenitatẽtñ coꝛde opus
bus ſubditos. qui tñ a caritate eoꝝ quos coꝛripiũt nõ rece dũt. Sepe eccleſiecẽſura arrogãtibus videt᷑eſſe ſuꝑbia et qð a bonis pie fit. crudeliter fieri putat᷑ a pꝛauis.qꝛ nõ dil cernunt recto oculo qð a bonis recto fitaĩo. Notandũ eſt vehemẽter ab oĩ põtifice vt tãto cautius erga cõmiſſos agat quãto durius a criſto iudicari foꝛmidat. Nã ſicut ſcriptũ ẽ: In qua mẽſura mẽſi fueritis.in ipᷣa remetiet᷑ vobis. Onuo tidie nãq; oẽs delinqmus et in multis erroꝛibus labimur.
to rigoꝛẽ tenere nequaqᷓ; debemus. Wulti alioꝝ vicia cer
reneẽt · minoꝛa peccata fribus nõ dimittũt. Hrpocrite tra bem in oculo ſuo cõſiſtentẽ nõ ſentiũt.et herentẽ feſtucã in
nrã Nã ſepe queꝑuerſa in alijs iudicamus. in nobis noci bilia eſſe minus ſentimus. et qð in alijs repꝛehendimus. agere ipſi nõ erubeſcimus. Facilius vicia vniuſcuiuſqʒ q;ᷓ
cupimus.ſed quid mali egerit perſcrutamur. Ropter peccatũ pꝛimi hoĩs hũano generi pena diui
nitus illata eſt ſeruitutꝭ.ita vt qͥbus aſpicit nõ cõgrue libertatẽ his miſericordius irroget buitutẽ. Etlicet pecca
monitus ſecrete depeccato coꝛrigi negligit. publice arguẽ
tur. Ita cõtra delinquẽtes 5ᷣmo eſtꝓ ferẽdus.ſicut eius qui
eſt retinere. Doctoꝛes nõnunqᷓ; durius feriũt increpationi
Qui ẽ in noſtris delictꝭ clemẽtes ſumus iu alieno pecca
nůt. ſua nõ aſpiciũt Stcũipi maximis criminibus obnoxij
lumiefris intendũt. Facilius repꝛehẽdimus vicia alienaq;
virtutes intẽdimus.nec qͥd boni quiſqʒ geſſerit agnoſcere
De ſubditis. Capi.xlvij.
Heſ
tvumane miſunſit ſeruos c ptite diu cẽtqu in cyoni aat a tõnemn ignabilia erenne glo Uns em Melioꝛ et inenunt cioſis qui
De Frih nõſul
vhiiꝛi
nſibiptite tilicitaa
oñit. i
busmdii
imenan bonisopl
boyon di
funke
itris g
eet. pin
wi cur
noccu ls ingt gicſidi oncteid ſereni emch

eihe
uiscrödi Potuncc jniſoszgt ſctſnpti wbs O slabinn. ieno pecca iace
ohs obyoi
Wpociten ncin ſchi
nobisoc chem
nuſi
ntahun
mnndil cihö cö liccthe
i
.
De ſummo bono Fo. lxxiij tũ humaneoꝛiginisꝑ baptiſmi gratiã cũctis fidelibus di miſſumſit.tñ equus deus ideo diſcreuithoĩbus vitã.alios ſeruos cõſtituẽs.alios dños vt licẽtia male agẽdi ſeruoꝝ
ptãte dñantiũ reſtringat᷑. Hamſioẽs ſine metu fuiſſent. qs
eẽt qui a malis quempiã ꝓhiberet? Inde etingẽtibus pꝛin cipes regeſqʒ electi ſti.vtterroꝛe ſuo populos a malo coer cerẽt· atq; ad rcẽ viuendũ legibus ſubderẽt. Quãtũ attinet ad rõnem nõ eſtꝑſonaꝝ acceptio apud deũ.qͥ mũdi elegit ignoꝛabilia etcõtemptibilia ⁊ quenõ ſt. vteaque ſtj deſtru erer·ne gloꝛiet oĩs caro. hocẽ.carnalis potentia coꝛã illo. Vnus em̃ dñs equaliteret dominis fertcõſultũetſeruis. Melioꝛ eſt ſubiecta ſeruitusqᷓ; elata libertas. Wulti em̃ inueniunt᷑ deo libere ſeruiẽtes ſub dominis cõſtituti flagi
cioſis. qui etſi ſubiectiſti illis coꝛꝑe.pꝛelatitñ ſunt mente.
De pꝛelatis. Capixviij. Iriuſtus aut oĩptãteſeculari erii?᷑ aut ſi aliqᷓ cingit᷑ nõ ſub illacuruat᷑ vtſuꝑbus tumeat.ſʒeã ſibi ſubijcit
vthũilioꝛ ĩnoteſcat. Pꝛobat᷑ ãthocapoſtolico exẽplo qͥ da
ta ſibiptãte etiã nec ad hoc vſus eſtqð licebat.ſʒ dũ poſſet vt illicita abnuit.ſeſeq;ʒ vtꝑuulũ in medio eoꝝ qͥbus p̃erat oñdit. Qui in apetendis honoꝛibus ſe eculi aut ꝓſperitati bus mũdi inſtãti deſudat laboꝛe.et bicet in futuro vacuus
inuenit᷑ a reqeꝛtãtoq; ſarcinis peccatoꝝ grauabit᷑ quãto a
bonis oꝑibus extitit alienus. Ouãto qͥſq; ãplius ſecularis*⸗
honoꝛ dignitate ſublimat.tãto grauius curaꝝ põderibus aggrauat. eiſq; magis mẽte etcogitatiõe ſubijci᷑. qbus ſub limnitatis gradupᷣponit᷑. Hã vtquidã patꝝ ait: Dẽ qð ſuꝑg
mnet· plus meroꝛibus afficitqᷓ; honoꝛibus gaudet. Duã
toqjſq; cur mũdi maioꝛibus occupat᷑tñto facilius vicijs j
pᷣni· Siei vix valetpeccata aimus deritare qerus. quãto maßis occupatiõe ſeculari detẽtus? Nõ ſtatim vtile eſt oã
prãtis inſigne.ſed tüc vereeſt vtileſi bñgerat. Tũc aũtbñũ
geritqñ ſubiectꝭ ꝓdeſtqbꝰterreno honoꝛep̃fert. Poteſtas
bonaeſt qñ deo vonãte ẽ. vt malũ timoꝛe coerceat.nõ vtte
mere nlũ cõᷣmitrat. flihilãtpeius eſtqᷓpptãtempeccãdi lbertatẽhrẽ.mihilq; ifelicius maleagẽdi felicitate. Quiin·

5„ 0„ ʒiber tercius Iſidoꝛi. poc ſeculo bñ imperat. ſine fineinppetuũ regnat⸗ẽt degla ſeculibuius ad eternã tranſmeat gloꝛiã. Dui vᷣo pꝛauereg nũ exercẽt·poſt veſtẽ fulgentẽ lapiioꝛũq; nitoꝛẽ. nudiet mi ſeriad infernũ toꝛquẽdi deſi cendẽt. Reges a recte agẽdo vo ratiſtʒ.ct ideo ſicut recte faciẽdo regiũ nomen obtinet. ita peccãdo amittit. Hã et viros ſanctos pinde reges vocari in ſcis eloquijs.eo ꝙrectẽ agãt. ſenſuſq; ꝛios bñ regãt⸗ rt motus reſiſtentes ſibi rõnabili diſcretione componant- Recteigit᷑ illi reges vocant. quitã ſemetipſos qᷓ; ſubiectos bñ regẽdo modificare nouerũt. Quidãipᷣm nomẽ regimi nis adimanitatẽ trãſuertũt crudelitatis. dumq; ad culmẽ poteſtatis venerint in apoſtaſiã cõfeſtim labunt᷑· tãtoq; ſe tumoꝛe coꝛdis extollũt vt cuhctos ſubditos in ſui cõpara
cõgrue Eccleſiaſtes admonet dicens: Hucktecõſtituerũt noil exroili ſʒ eſo ieqſixnuser ipſis. Dũ můdtregee ublimioꝛes ſeceteris ſentiũt. moꝛtales tñ ſeeſſe agnoſcãt⸗ nec regnigloꝛiãq̃ in bocſeculo ſublimant᷑aſpiciãt.ſʒ opus qð ſecũ ad inferos depoꝛtẽt gttendãt. Si ergo amiſſuri huius tpis gloꝛiã.illa agãt q̃ poſt finẽ momentaneũ ſine fi ne poſſideãt Dũ Aplus dicat:nõ eſt ptãs niſia deo qũo dñs ꝑꝓphetã dequoꝛũdam pꝛincipatu dicit ꝛipſi regnaue rũt.ſ; nõ ex me, Quaſi diceret:nõ me ꝓpicio.ſed me irato⸗ 1 VUñ et inferius ꝑ eundẽ P ꝛophetã addidit:Pabo inqt ti bi regẽ in furoꝛe meo. Duo manifeſtius elucet bonã malã ʒpoteſtatẽ a deo oꝛdinari.ſʒbonam ꝓpicius malã iratus: Feges qñboni ſt. muneris ẽ dei. qñ vero maliſceleris ẽ populi. Scðm eiñ meritũ plebium· diſponit vita rectoꝝ⸗ teſtante Job: Dui regnare facit hypocritã ꝓpter eccata wiiJraſcẽteem deo talẽ rectoxẽ pl ſuſcipiũt. qual?ꝓper ato merent᷑. Honnũqᷓ; ꝑ malicia plebis etiã reges mutẽ tureet qͥ ante videbant eiſeboni·accepto regno fiunt mali⸗
De iuſticia pꝛincipum· Ca
U recte vtitur regni poteſtate, ita ſe pꝛeſtare omni
bus debet vtquito mag honojis celſitudine claret⸗
õe deſpiciãt.eoſq; qͥbus pᷣeſſeↄtingit nõ agnoſcãt. Duos
deſ
titoſen ſtuis Dal deicsd igtued msit venturut wꝛeus ch glitsnl pnpe dul rnſepewi wmprhl cſtei naſc lispicipat deniocſi deip miri deles ſůp regunt bo nusrex h
aqdelicch
tum Jp Duod ſic
Der
rewutn nis etpec
PWultla
pbare vol mitit.iſte pus quas ipmalo mpma
Rd
ſu

ucde n ehlcient etgüon
eng wei
otingi.
ecupoun
bhſi woninzin
naln
uttogſe inluichpan
oſcitOus i můditegs
cſſeagwoſi
thohs
——
uncſine iadeo quo
Mugaut ſeh wi
Daboin etborini
smliims
nili Unun
De ſummo bono Fo.xix
rãto ſemetim mẽte humiliet. pꝛeponẽs ſibi exemplũ humi litatis Dauidqͥ de ſuis meritis nõ tumuit.ſʒ humiliter ſeſe deijciẽs dixit:ilis incedam et vilioꝛ apparebo añ deñ qui elegit me. Qui recte vtit regni poteſtate.oꝛmã inſticie factis magis qᷓ; vᷣbis inſtituit. Iſte nulla ꝓſperitateerigit nulla ad uerſitate turba᷑ nõ innitit ꝓpꝛijs viribus.neca dño recedit coꝛ eius.regni faſtigio humili pᷣſidet aĩo non eũ delectat ini quitas.nõ inflãmat cupiditas ſine defraudatõe alicuius er paupe diuitẽ facit.et qð iuſta ptãte populis extoꝛquerepote
rat ſepe mieclementia donat. Dedit deus pꝛincipibus pᷣſula
tum ꝓ regimie ꝓploꝝ et illis eos p̃ᷣeſſe voluit.cũquibus vna eſteis naſcẽdi moꝛiẽdiqʒ cõditio. Pꝛodeſſeergo debet popu lis pꝛicipatus nõ nocere.nec dominãdo pꝛemere.ſʒ cõdeſcẽ dendo cõſulere: vt vereſit vtile hoc ptãtis inſigne et dono deiꝓ tuitione vtant᷑ membꝛoꝝ xp̃i. Membꝛa quipexÿi fi deles ſt populi.quos dũ a poteſtatequã accipiũt optime regunt. bonã vtiq; viciſſitudinẽ deo largitoꝛi rependũt. Bo nus rex facilius ad iuſticiã a delicto regredit qᷓ; de iuſticia ad delictũ tranſferatur. vt noueris hic eſſecaſum.illic ʒꝓpoſi tum. In pꝛopoſito eius eſſe debet nunqᷓ; deniarea veritate. Quod ſicaſu titubare cõtigerit. mox relurgere.
De pacientia pꝛincipum. ¶ Capitulum l. Lerũq; pꝛinceps inſtus etiã maloꝝ erroꝛes diſſimula
re nouit nõ ꝙ iniqͥtati eoꝝ cõſentiatſʒ ꝙ aptũ tpᷣs coꝛrectio nis erpectet qñ eoꝝ vicia vel emendare valeat vel punire.
Multi aduerſus pꝛicipes cõiurationis crimie detegunt᷑ß ꝓbare volẽs ðs clementiã pꝛincipũ.illos male machinare ꝑ
mittit.iſtos non deſerit. Deilloꝝ malo bñ iſtisfacit.dũcui
pas quas illi faciũt. iſti mira paciẽtia indulgẽt. Reddere ma lũ ꝓ malo viciſſitudo iuſticieẽ. ſqͥclemẽtiã addit iuſticie.nõ malũ ꝓ malo culpatꝭ reddit.ſbonũ ꝓ malo offenſis ipartit.
Ve delictis pꝛincipum ſiue
exemplis⸗ ¶ Capitulum li.

Liber tercius Iſidoꝛi.
Ifficile eſtpꝛincipẽ regredi ad melius ſifuerit vicijs implicatus. Populi eĩ peccãtes iudicẽ metuũt et a malo ſuo legibus coercent᷑. Reges aũt niſiſolo dei timoꝛe metuq; gehẽne coerceant᷑ libere in pꝛeceps ꝓruunt etper abruptũ licẽtie in oẽ facinus vicioꝝ labunt᷑. Quãto qͥſq; inſuꝑbioꝛicõſtitutus eſt loco. tãto in maioꝛi verſat ꝑiculo etquãto ſplẽdoꝛis honoꝛe celſioꝛ qͥſq; eſt.tãto ſi delinquat peccatoꝛ maioꝛ eſt:· ſotẽtes ei potenter toꝛmẽta pacient᷑. Cui etenim plus cõmittit᷑. plus ab eo exigit.etiã cũ vſura penaꝝ. Reges vitã ſubditoꝝ facile exẽplis ſuis veledificãt vcl ſubuertũt.ideoq; pꝛincipẽ nõ decet delinq̃re.nt foꝛmã peccãdi faciat peccati eius impunita licktia. Hã rer qͥ mit
in vicijs cito viã oñdit erroꝛis.· ſicut legit᷑ de Mieroboã peccauitet peccarefecitiſrahel. lli nãq; aſſcribit᷑ quicqd exẽplo eius a ſubditꝭ ꝑpetrat᷑. Sicut nõnullibonoꝝ pici pñ deo placita facta ſequunt᷑. ita facile multipꝛaua eoꝑ er empla ſectant᷑. ꝓleriq; aũt apud iniquos pꝛicipes neceſſi
Nõnulli aũtficut ꝓmptiſtꝭ ſequi reges in malũ.ſic pigri ſt imitari illos in bohũ. Sepe vñ mali reges peccãt.inde bo miiuſtificant᷑. dũ pᷣcedentiũ cupiditatẽ ⁊ maliciã coꝛrigunt. Hã reuerapeccatis eoꝝ cõmunicãt.ſiqp̃ illideripuerũt iſti retẽtaut. Euius pccm̃ qͥſq; ſequit᷑.neceſſeẽ vt eius cõſequat
Qo pꝛincipes legibus tene⸗ antur. ¶ Capitulũ lij.
Vſtũ eſtpꝛincipem legibus obtẽperare ſuis. Tũe
eĩ iura ſua ab oĩbus cuſtodiẽda exiſtimet.qñ etip ſe illis reuerentiam pꝛebet. Pꝛincipes legibus teneriſuis. nec inſeconuenit fruſtrare iura quein ſubiectis cõſtituũt. Juſta eſt eĩ vocis eoꝝ auctoꝛitas.ſi qð populis ꝓhibẽt⸗ ñ̃bi licere nõ paciant᷑. Sub regiminis diſciplina ſeculi po teſtates ſubiecte ſj. etqᷓnis culmie regniſint pᷣdicti vincu lo tñ fidei renent᷑aſtricti: vtet fidẽ xpiſuis legibus pꝛedi cẽt. et ipſam fidei pᷣdicationẽ moꝛibus bonis cõſement⸗
tate magis qᷓ; voto mali exiſiũt. dũ imperijs eoꝝ obediũt.
Neq; eĩ ipar erit ſuglicio· cuius erroꝛiqͥſq; parẽacvitio.
Ni
Pep cin ecc in cum piin qð ho potctas po terenũc
ſider diſc ſumg;diſc
nicibus ſut nẽmercal pes ſeulit arowen plina ece tionẽerigi
Dei ddel olun
delict ei
iudices in neſcit ita cie lijs b pitnõinhi ceyris deſt
tit pꝛemie
nuhu geſt uſicq̃red
tihſto lib
nonẽin istrem⸗ tedeijs c
Ny

npcf.
cicnin iwleifict ehtfni
ſimmt hioboi bi idoopi aope tiches neſt — ſepihn iie icoengunt eipuerütiſti pe
stehe
nſincja
busnri
iccil
De poteſtate pꝛincipum in cccleſia. ¶ Capitulum lij.
Rincipes ſeculi nõnũqᷓ; intra eccleſiã ptãtis adepte
culmia tenẽt · vt ꝑeandẽ prãtem diſcipunã eccleſiaſti
tã muniãt. Eererũ intra eccleſiã ptãtes neceſſarie nõ eſſent niſi vt qð nõ pꝛeualet ſacerdos efficere ꝑ doctrinet monẽ.
poteſtas hoc impleatp diſcipline terroꝛẽ. Sepeꝑ regnũ terrenũ celeſte regnũ ꝓficit. vt qui intra eccleſiãpoſiticõtra fidẽ et diſciplinã eccie agũt.rigoꝛe pꝛincipum cõterant.ip
ſamq; diſciplinã quã eccie humilitas exercere pꝛeualet. cer uicibus ſupboꝝ ptãs pꝛicipalis imponat.et vt veneratio ne mercatur.virtute ptãtis impartiat. Cognoſcant pꝛinci
pes ſeculi deo debere ſerõem reddere ꝓpter eccleſiam quã
a xpo tuendam ſuſcipiunt. Ham ſiue augeatur pax et diſci plina ecceſie ꝑ fideles pꝛincipes ſiue ſoluat᷑ illeab eis ra tionẽ exigit qui eoꝝ poteſtati ſuam eccleſiam credidit.
De iudicibus. Capi.liiij D delictũ ꝑtinet pꝛincipũ qni pꝛauos iudices cõtra voluntatẽ dei plis fidelibus pꝛeſerũt. Nã ſicut ꝙli
delictũ eſt. qñ pꝛincipes mali ſti.ſic pꝛincipis ẽ peccatũ qũ
fudices iniqui eriſtũt. Bonus iudeꝝ ſicut nocere cuilibet neſcit. ita ꝓdeſſe oĩbus nouit. Alijs eĩ pᷣſtatcenſurã iuſti cie. alijs bonitatẽ quiiudicia ſine ꝑſonaꝝ acceptione ſuſci pit nõ infirmat iuſticiã auaricie flãma nec eã muneribus ac ceptis deſtruũt vt dũ deiuſto iudicio tꝑalia lucra nõ ape tũt.pꝛemio eterno ditent᷑. Dis qui recte iudicatſtaterã in
manu geſtat. et ĩ vtroq; penſo iuſticiã et mĩam poꝛtat.ſʒ ꝑ
luſticiã reddit pcti ſententiã.ꝑ miam peccãtis tẽperat penã xt iuſto libꝛamie quedã ꝑequitatẽ coꝛrigat. quedã pᷣo ꝑ mi
ſerationẽ indulgeat. Quidei iudicia oculis ſuispᷣponit.ſꝑ
timẽs tremẽſq; ĩoĩ negocio refoꝛmidat.ne de iuſticie trami
te deuãs cadat.et vñ nõ iuſtificat.inde pocius cõdemnet᷑.
De pꝛauis iudicibus. Celw
De ſummo bono Fo.lxvij

5„ ₰„ Liber tercius Iſidoꝛi. Eminẽ ſtultoꝝ vel impꝛoboꝝ opoꝛtere indicẽ eſſe. Fã ſtultus ꝑ ignauiã ignoꝛat inſticiã. impꝛobusãt per cupiditatẽ coꝛrũpit ipſam quã didicit veritatẽ. Brauius lacerant᷑ paupes a pꝛauis iudicibus.qᷓ; a cruẽtiſſi mis poſtibus. Nullus eñj pꝛedo tam cupidus in alienis.qᷓ; inderiniquus in ſuls. Latrones in acckſis faucibusaclate dꝛoſis latẽtes inſidias ponũt.iſti palã rapacitatis auaritia ſeuiũt. Voſtes in alienoꝝ tñ ſanguinẽ intendũt.ſudices qj crudeliſimicamifices ciuiũ. oppꝛeſſione ſua ſubiectoꝝ vitã extinguũt. Dui em̃ deſtruãt multi ſtz.rariſtiãt qui populos legũ moderamine regãt. Plerũc et boni iudices ſtſed mi niũtros rapaces habẽt. Hoꝝ figura vt ait quidã tanqᷓ; ſcilla pingit᷑atq; deſcribi. ipſa quidẽ pumana ſpecie.ſʒ capitibus tannis accincta et circũdata.Hõ alit qͥbuſdã poteſtatibus accidit vt ip̃oꝝ humanitatẽimanitas iniquoꝝ ſocioꝝ ꝑtur bet. Sepe iudices pꝛani cupiditatis cã aut differũt aut uer mt indicia.nec finiũt cepta negocia. quouſq; marſupia eoꝝ caulant᷑exhauriãt. Qñei iudicãt nõ canſam ſʒ donacõſide rãt.et ſicut— ſunt in diſcufſione cauſaꝝ·ſic in eoꝝ dãno ſollicitiſii. Judices pꝛaui iuxtaPꝛophete verbũ quaſi lupi pꝛedã veſpe nõ derelinquũt in mane. hoc eſt ꝙ de pñitis
viteti cõmodis cogitãt nõ de futuris. Clita eq; iſta veſeꝝ;
futura vᷣo mane accipit᷑. Et bñ ait quaſi lupi. qꝛ lupoꝝ moꝛe cuncta diripiũt⸗ et vir pauca pauperibus derelinquant.
6
De verboſis et elatis iudi⸗
eibus. ¶ Capitulum lvi.
Erboſi iudices et elativt ſapiẽtes videant᷑ nõ diſcu
tiũt cauſas.ſed afferũt.ſicq; cõturbãt iudicij oꝛdint
dů nõ ſuo cõ̃tentioſficio allena pᷣſumũt. Quidã ei dñ indicare incipiũt iraſcant᷑.ipſamq; iudicij ſententiã in in ſaniã vertũt. Deqͥbus recte ꝑ Pꝛophetã ðꝛ Dui cõuertũt in furoꝛe iudiciũ. Qui eĩ iratus iudicat.iufuroꝛẽiudicium mutat. cũ ante ꝓfert ſententiã qᷓ; cognoſcat. Furoꝛ in iudice inueſtigationẽ veri nõ valet attingere.qꝛ mens eius turbata
furoꝛe ab inueſtigatone alienat luſtice. Iracundus iuder
wevn veritatẽ busſiſt cedũt. ⁊ piuſto t in ercelſ eem pau tnnitu iuticia. ſiima iitas ihcäh tioij ver

De ſummo bono Foelrri iudicij examẽ plene cõſiderare nõ valet. qꝛ caliginefuroꝛis nõ videt. Qui aũt repulſo furoꝛe diſcutit. facilius ad cõtuẽ
dam veritatem mentis ſerenitate còſurgit. et ſine vlla ꝑtur batione ad equitatis intelligentiam peruenit.
De iudicibus qui acceptio
ne perſonaꝝ et cauſa amicoꝝ ſubuertunt iudiciũ. Ca.lvij⸗
Onñ eſt ꝑſona in iudicio obſeruanda ſed cã. ſic eññ
ſcriptũ eſt: Nõ accipias ꝑſonã in iudicio. Et iteꝝ:
Hõ miſereberis pahꝑis in iudicio. Qui eim̃ cõſan guinitatꝭ vel amicitie fauoꝛe.ſiue inimiciciaꝝ odio iudiciũ peruertunt.ſine dubio in xpᷣmqui eſt veritas et iuſticia pec care noſcuntur. Iniqui iudices errant in veritate ſentẽtie dũ intendũt in qualitatẽ ꝑſone et exulcerãt ſepe iuſtos dũ impꝛobe defendũt iniquos.qui aũt recte pꝛeſidere ſtudet. neque partẽ palpare nouit nec cohibere a iuſticia didicit.
Quibus rebus ſubuertitur
ſudicium. Capitulum lvij.
Ui recteiudicat etpꝛemium inde remunerationis
expectat.fraudẽ ĩ deũ ꝑpetrat qꝛ iuſticiã quãgratꝭ
imptiri debuit acceptione pecunie vendit. Bonis male vtunt᷑ qui iuſtiꝓ tpali lucro iudicãt. Tales quipead veritatẽ nõ iuſticie defenſio.ſʒ amoꝛ pecunie ꝓuocat. Qui bus ſi ſpes nũmi ſnbtrahit᷑cõfeſtim a iuſticie defenſione re cedũt. Zcceptio munerũ pꝛeuaricatio veritatis eſt. ñ et ꝓiuſto dicit᷑: Qui excutit manus ſuas ab oĩ munere.iſte in excelſis habitabit.Diues muneribus cito coꝛrũpit iudi cem pauꝑ aũt dum non hz qð offerat · non ſolũ audiri cõ temnitur.ſʒ etiã cõtra veritatẽ oppꝛimit᷑.C ito violat᷑ auro iuſticia.nullãq; reus ꝑtimeſcit culpã.quã redimere nũmis eriſtimat. ſolus em̃ obtinet mentẽ cenſoꝛis amoꝛ lucri qᷓ; equitas iudicij. Tres ſti munerũ acceptiones qͥbus cõtra iuſticiã humana vanitas militat.i.fauoꝛ amicitiaꝝ.adula tio laudis.et coꝛꝑalis acceptio muneris. Facilius aũt per uertitur animus rei coꝛꝑee munere qᷓ; grẽ laudiſq;

Liber tercius Iſidoꝛi⸗
Quatuoꝛ modis ꝑuertit humanũ iudiciũ· timoꝛe. cupidita te.odio.et amoꝛe. Timoꝛe dũ metu ptãtis alicuius pᷣitatẽ
loqͥ paueſcimus. Cupiditate dũ pᷣmio alicuius coꝛrumpi
mur. dio dum contra quemlibet aduerſari molimur. A moꝛe dũ amico vel ꝓinꝗs placere cõrendimus. His em̃ quatuoꝛ cauſis ſepe equitas violat.ſepe innocentia ledit.
De falſoteſte. Capi.lix ·
T ſimendatiũ gratis ðᷣꝛ quãto magis ſi venaleq̃
rat᷑. NHeq; em̃ deerit multipſex cõuentus falſoꝝ.ſi
tiñ pñtia ſit nůmoꝝ: Teſtis falſidicus tribus eſt ꝑſonis obnoxius. Pꝛimũ deo quẽ ꝑiurãdo cõtemnit·et ſe quẽter iudici quẽ mentiẽdo fallit· poſtremo innocenti quẽ falſo teſtimomo ledit. Teſtibus falſis cõiunctis tarde mẽ dacij falſitas reꝑit᷑ · Q ſi ſepati fuerint.examine iudicãtis cito manifeſtant᷑ Nã ſicut in vnitate pꝛauoꝝ grandis eſt foꝛtitudo.ita in ſeꝑatione maioꝛinfirmitas. Fraudulentia cito repᷣhendit᷑ cũ mendaciñ falſidicoꝝ ſibi cõuenit. Qnũ pene crimẽ hñt. et qͥ falſitatẽ ꝓmit.et qͥ ſupꝛimit vᷣitatẽ. qꝛ et ille obeẽ vult.et üte ꝓdeſſe nõ vult. Peioꝛ eſt ãt teſtis q leditq; qͥ pᷣſtare nolit. Nã ille malignus ẽ.iſte inutilis. Ini quus teſtis qᷓ;uis ſua falſitate coꝛꝑi rebuſq; officiat. aĩe tñ nihil oberit.imo marimũ lucrũ cõlert ſe impetitus equani miter tulerit. Erit aũt ille apud deũ cõdẽnatus qͥ aduerſus innocentẽ falſum teſtimonũ vel dicitvel dicẽtibus credit. Nã nõ ſolũ ille reus ẽqͥ falſum de alio ꝓfert.ſʒ et is qͥ cito aurẽ criminibus pᷣbet. Qui metu ptãtis veritatẽ occultat. eiuſdẽ pᷣitatis iracũdiã ſibi celitus ꝓuocat.qꝛ plus ꝑtimei cit hoĩemqᷓ; diuinã trepidet indignationẽ. Beatus cuius teſtimonio innocẽs ab ſcelere obiecto purgat. ipius cuius ꝓditione etiã iniquus ꝑimit. NHeq; em̃ decet xpᷣianũ moꝛti obnoxiũ ꝓdereetad effundendũ fanguinẽ infelicium voce teſtificationis pᷣbere ſermonẽ. Juſti em̃ tiñ ad miniſteriũ debẽt eſſe ſalutis. ira vero indignationis et tribulationes et immiſſiones per angelos malos.
De cauſidicis. Capilr.
to aro tius ↄr pꝛeſunt rteten Iratis nõ poſu deipulu cnen terit expi ßis wal Juc rigunn multac nequa⸗ hoiesd dict᷑ fa Sien upecũt donã ve Nuiã ſcunt. clsdiſ hpt laiu

ociumteſ viungi os tien uneicits
lop grndsc
gNuiuen cu i nt jing
ehis
inutlis.Int oetciet psuhni
sägiueis
ichbls cuit enßeis qch witiocutu tepuspin guialt iinfimoc iuul
win
De ſummo bono Foelrrij
Egocioꝝ foꝛenſiũ ſectatoꝛes ꝓpter ꝓximi dilectio nẽ ſeculare negociũ deſerere dũt. aut certe manẽte ꝓrimi charitate negociũ ſequant᷑terrenũ. Sed qꝛ praꝝ eſtvt inter iurgãtes chaꝛitas maneat.poſtponẽda eſt rei cauſatio.vt ꝑſeueret dilectio. Antiq foꝛẽſem eloquentiã caninãfacũdiã nũcupabãt.eo ꝙ cauſidici in certaminibus cauſaꝝ omiſſis que agũt veluti canes alterutꝝ ſeſe lacerũt⸗ iurgiaq; cauſaꝝ ad iniurias ſuas cõmutant. MCalxi⸗
De oppꝛeſſoꝛibus paupexꝝ.
Auperũ ogpꝛeſſoꝛes tũcſe ſciãtgrauioꝛi dignos ſen tentia.qñ pꝛeualuerit his qͥbus nocere voluerũt. Nã tãto atrocius futuro ſuplicio cõdemnãdiſtʒ. quãto hicfoꝛ tius ↄtra miſeroꝝ vitã inualuerint. Audiãt iudices et qui
pꝛeſunt ꝙlis qʒ ꝓtxalibus moleſtijs quas plebibus inge
rũt eterno incẽdio cremabunt᷑.teſtãtedño ꝑ Eſaiã ꝓphetã: Iratus inqͥt ſum ſuꝑ ꝓlim meũ.et dedi eos in manu tua. nõ poſuiſti eis miam.iʒ aggrauaſti iugũ tuũ valde, Deſcen dei puluere.ſederateet intra ĩ tenebꝛis. Ueniet ſuꝑ tema lů et neſcies oꝛtũ eius.et irruet ſuꝑ te calamitas quã nõ po terit expiare. Qenietſuꝑ te repẽtemiſeriaquã neſcis. Wa gis mala faciẽtibus qᷓ; mala paciẽtibus dolere debemus⸗ Illi eipꝛaua faciẽdo ĩ malũ ꝓficiũt.iſti paciẽdo a malo coꝛ riguntur. Deus autem ꝑ malas voluntates alioꝝ in alijs multa operatur bona. Malignantium hominũ voluntas nequaqᷓ; põt impleri.niſi deus dederit poteſtatẽ. Nãdum hoies deo ꝑmittente malũ quod cõcupiſcuntꝑſficiunt ipſe dicit᷑ facerequiꝑmittit. Indeeſt qð ſcriptumeſtꝑꝓphetã: Si erit malũ qð dñs nonfecit. Qerũtamẽ ꝙ iniqui mala
expetũt volũtate.idcirco deus pꝑficiẽdi datptãtem per ſuã
bonã voluntatẽ.qꝛ de nrõ malo ipſe multa bona oꝑatur- Quidã cum dei voluntati reſiſtunt neſcientes cõſilium dei faciunt. quo noueris ſic deo ſubiecta eſſeomnia. vtipſiqui eius diſpoſitioni aduerſantur eius impleant voluntatem, Pꝛopterea in hac vita boni iudicant᷑ a malis. vt iteꝝ in il la vita mali iudicentura bonis.ſiue yt etiamſithic bani

Liber tercius Iſidoꝛi
tpalis afflictio.etilliceterna remuneratio. Idcirco ſt necei ſarij mali. vt quotiẽs bonijoffendũtflagellentab illis. Hinc eſt ꝙ Aſſur virgã furoꝛis ſui teſtat᷑ dũs. Sed quociẽs ita fit. de dei indignatiõe ꝓcedit.vt deus ꝑ illos in eos ſeuiat quos flagellãdo emẽdare deſiderat. Szille iuſtiſima volũ tate.illi vᷣo ſepe crudeli intẽtione.ſicutꝑ Pꝛophetã de eodẽ Aſſur ðꝛ: Ipſe ãt nõ ſic arbitrat.ſʒ ad cõterendũ patũ eſt coꝛeius. Ztrocẽſuꝑ eos diuinũ furoꝛẽ ventuꝝ qͥexiſtũtꝑſe cutoꝛes et violẽti fidelibus. Lõſolãdo em̃ per Pꝛophetã deus ſuos ita iudicare ꝓmittit aduerſarios? Eos inqͥt qui iudicauerũt te ego iudicaboet cibabo hoſtes tuos carni bus ſuis.etquaſia muſto ſanguine ſuo inebꝛiabunt. Habz aliquẽ vſum et maloꝝ iniqtas ꝙ electos dei ſuis moꝛibus laniãt.ac ꝑ hoc vita impioꝝ ſibi deperit.iuſtoꝝ ãt nõ perit ſed ꝓficit. dũ eos mali ꝑ tribulationis exercitiũ ad pñtem odiendã vitã et futurã deſiderandã erudiũt. Interdũ em̃ ꝓ deſt ꝑuerſoꝝ pꝛauitas vtilitati iuſtoꝝ. dũ eos malitia ſua erudiũt ⁊ adregna celoꝝ requirẽda.moleſtiatꝑali impellũt Pꝛobat᷑hoc exẽplo Iſraelitice plebis.q̃ tũc durius agebat in egypto qñ opoꝛtebat eã ꝑ Moyſen ad terrã repmiſſio nis vocari.et et malis q̃ in egypto paciebat᷑diſcedere. et ad ꝓmiſſam patriã feſtinare. Iniqͥ dũ cõſtantiã iuſti in ꝑſecu tionibus fuis aſpiciũt.mẽtis cõfuſione tabeſcũt. Et dũ ad uerſa oſtentãt nec vincunt.tandẽ de ſue ꝑuerſitatꝭ inſania cõfundunt᷑. Stulti cõtra bonos ſtudiũ ſꝑ aſſumũt.quibus dũ ꝓſpitas elucet. iactãter deſuis meritꝭgloꝛiant᷑·⁊ bonoꝝ atq; iuſtoꝝ aftlictionibus detrahũt. dũq; eis aduerſa cõti gerint mor ad blaſphemiã puſillanimitate aĩ conuertunt᷑. Quidam ſimplicium neſcientes diſpenſationem dei in ma loꝛum pꝛofectibus ſcandalizantur dicentes iuxta Pꝛo⸗ phetam: QDuare via impioꝛumpꝛoſperatur. bene eſt oibus
qui pꝛeuaricant᷑et inique agunt. QDue em̃ hoc dicũt·nõ mi
rent᷑ꝙ pꝛauoꝝ hominũ temperalẽet caducam felicitatem aſpiciunt.ſed magis nouiſſima eoꝝ intendant quanta illis poſt hec eterna ſugpliciapᷣparent᷑ dicẽte Pꝛopheta. Ducũt in bonis dies ſuos et ſubito ad inferna deſcendunt.

lopitrůyen uüapiten neteßy vs maliaſi olinpeli
——
unsachi
mrpniſo ſcdeeetad
Winpſecu
aſitatinſm ſuntqubu intabone aerncit iwnmn onendo
win
bertl otdu aniutten
nuilis
gint.
diligimus. Sciãt ſeculi lucra ſectãtes quãtũ ſint— vel
De ſummo bono Fo · lrriij De tribulatione iuſtoꝝ. Ca
pitulum lxij. Qſtus in aduerſis ꝓbari ſe cognoſcat. nõ deijci.
Uiriſci plusfoꝛmidãt pꝛoſpa qᷓ; aduerſa. qꝛ deiſer nos pꝛoſpa deijciũt. aduerſa vᷣo erudiunt. Ideoq; ſancti viri cõſtantia ita poꝛtare debet aduerſavt frãgi nõ
queãt. Tũc magis ſtʒ dei oculi ſuꝑ inſtos.qñ eos affligi
ab iniq;s ꝓuidẽtia ſuꝑna pmittit· Tã tũc eis gaudia diſpo nunt᷑ eterna qñ pñti tribulatione ꝓbant᷑. Dẽs vite huius tribulationes aqͥs ſimiles cõpantpteriũtibus.ꝓtereaqꝛſi qd in hac vita tribulationis acciderit.nõ ſtat jed celeriter
trãſit. Qui vite future pᷣmia diligẽter excogitat.mala oĩa
vite pñtis eqᷓnimiter poꝛtat. qj ex illius dulcedine huius
amaritudinẽ tẽperat. etex eternitate illius bꝛcuitatẽhuius
deſpicittranſitoꝛiã. Brauari diuetſo malo tꝑali ꝓ vtilita teeoꝝ eſt qͥ vite iſtius mala ꝑferũt.qꝛ cũ doloꝛe grauant᷑. cupiditatis et luxurie vicioꝛũq; ceteroꝝ mala nõ apetũt. Plus ꝓdeſſeſalutitẽtationes ſeculi qᷓ; pꝛoſpitates. Nõ ex pꝛoſpitate in deterius itur. ex tẽtationis doloꝛe in melius
pficit. Qnuſqͥſq; ad tẽtationẽ aĩm pᷣparare debet. Minus
ẽ dũ ſperat᷑ tẽtatio grauat. dure aũt pᷣmit ſi nõ ſperata aduenerit. Sapiẽtis eſt cõtra oĩa aduerſa añ meditari.nec
inueniri caſus debet quem non conſilia eius pꝛeueniant.
De amatoꝛibꝰ mũdi.c· Iriij
Vndi amatoꝛes nõſolũ ex eo rei ſt ꝙ infimaꝓ ſum
mis apetũt.veꝝ etiã et miſeri ꝑ hoc ꝙ grau erũna ad ip̃a deſiderata ꝑtingũt. Srauius toꝛquet᷑ impius mũdi
exaggerãdo cõmoda.qᷓ; iuſtus tolerãda aduerſa. Dui eĩ
bona mundi diligit. velit nõ velit timoꝛis et doloꝛis pene
uccũbit. Quiq; pluſqᷓ; opoꝛtet res trãſitoꝛias diligũt.ma ioꝛẽ ſibi ingerũt doloꝛẽrei ablateqᷓ; amoꝛẽꝑturiebãt poſſeſ
ſe. Cũ graui em̃ doloꝛe amittunt᷑. que cũ magno amoꝛeha bent̃. Minus ãt carẽdo dolemus que minus poſſidendo

Niber tercius Iſidoꝛi⸗
aduerſa q̃ diligũt. que etiã necin hocſeculo ſine cõtritione grauicõquirũt.et ꝓ qͥbus in futuro ſupplicio penas dabũt⸗
Bis qͥ in volũtate ſeculariũ deſiderioꝝ pſiſtũt bñ teſtimo
niũ Pꝛophete ðꝛ: Factus eſt efpaim panis ſubcinericius qui nõ reuerſat᷑ id eſt ita obꝛuunt᷑ cecitate ſeculari amoꝛio vt nunqᷓ; reſipiſcãt ad deũ amoꝛẽ retoꝛqᷓre mẽtis. Multis moꝛtuus eſt mũdus.ipſitñ viciſſim můũdo moꝛtui non ſii⸗ Bona ej ſeculi diligũt ettñ ipᷣaqᷓ diligũt mimecõſequunt᷑ in vtroq; vacui.qꝛ et futura ꝑdunt et pñtia nõ acquirunt. Egeſtas eſt electoꝝ ꝙ ꝑegrinant a bonis ſempiternisetin hoc exilio diutius remoꝛant᷑. Egeſtas eit repꝛoboꝝ ꝙ ab undãt vicijs et virtutibus vacuant᷑.ſeq; eẽinopes neſciunt⸗ Dõð ꝓbat᷑ꝑ apocalipſim Johãnis qui cõtra huius můdi amatores ſicait: Dicis ꝙ diues ſum etlocuples et nullius egeo et neſcis qꝛ tu es miſer et miſerabilis et pauꝑ etcecus et nudus. Bloꝛie tꝑalis ſeq̃ceset ſi nitidi ſti foꝛis fulgoꝛe potẽtie. interius tñ vacui ſti elatione ſuꝑbie.ſicuti calami exterius quidẽ nitẽt. ſed interius vacuant᷑. Ob hoc repbi exterius vt calami nitidi.interius vᷣo vacui.electi vᷣo exteri
us quaſi arboꝝ coꝛtices fedi.iterius vᷣo ſolidi. Quipᷣcioſo
cultu incedũt audiãt Pꝛophetã. quẽadmodũ deteſtat eoꝝ coꝛꝑalia oꝛnamẽta.et quos ſucceſſus habeat cultus ſecula ris cõpoſitus et oꝛnatus.hoc eſt ꝓ ſuaui odoꝛe fetoꝛẽ.et ꝓ ʒona funiculũ.⁊c̃. Legãt ꝓphetã dinites quoꝝ ſpes opulẽ tia eſt.et audiãt eũ dicentẽ: eq opulẽti eſtis. Quanto eĩ qſq; potẽtia maioꝛ eſt.tãto magis liberẽ ad peccandũ. Hã patrimoniũ grãde. grãdis tẽtatioẽ. Plus veuerant᷑ hoĩes in hoe ſeculo ꝓtpali potẽtia qᷓ;ꝓ reuerẽtia ſanctitatꝭ. Suſ cipiũt ei qð magi ſti diuites.et ꝙ hoĩes ſtj oĩo deſpiciũt. Sunt quidã iuſti qͥ ſineleſione cuiuſq; ſuis rebus vtunt᷑. Itẽ ſi quidã diuites humiles. quos nõ inflat ſuꝑbia rex. yelutipleriq; fuerũt ſci veteri teſtamẽti.qͥ et affluebãt diui chs.et tñ hůlirate pollebãt. At cõtra quoſdã ſuꝑbos diui tes reꝝ copia facit elatos. quoꝝ nõ ſti opes in vitio ſʒ volũ tas. Hãcrimẽ in rebus nõ eſt.ſed in vſu agentis. Eſt elatio paupeꝝ quos necdiuicie eleuãtet volũtas ſola in eis ſug
4
n cinteñ indemns bonũ po doctita dadüte tapaci
ms.1 ẽcr moꝛiid ſtuteyſ mah nmipl buscte tienem iseẽß wuel vinihi

bor b necnt. buus nii es etulus
d ccus
fons fulgoe ſuicaluni bbocrpbi e
Aipßcoſo
deſtat eoꝝ Ms ſcula eſo
pſpesopu
—
Qunoc
etm ſi
ntboes
dio deyui⸗
rebus m
Llhum
iidit
moßw
Ed hics
„ 5% De ſummo bono fo.lxxiiij ba eſt. His et ſi opes deſunt ꝓpter mẽtis tñ tumoꝛẽpluſqᷓ; ſuꝑbidiuites cõdemnant᷑. Securus vulteẽ diues. pauꝑ eẽ nõ vult. Sed qũo erit diues qͥetus quẽ ſuis ſtimulis res ipſe ne careant᷑ ſp faciũt inqetũ. Et ideo elegit cupiditas inquietũ eẽettimidũ diuitẽq; ſecuꝝ pauco ſumptu cõtentũ eẽ et pauperẽ· Bonis bñ vtunt᷑qͥ diuicijs ſibi cõceſſis in re bus ſalutaribus ꝑfruunt᷑. Bonis male vtunt᷑ qͥ aut iuſteꝓ tpali lucro iudicãt. aut aliqd boni ꝓ vane gloꝛie awetitu faciũt. Malis male vtunt᷑ qͥ noxias cogitationes opibus — ꝑriciũt. Bñ malis vtunt qͥ luxunã carnis cõiugali oneſtate reſtringunt. Sed ſicut malo bene vtibonumeſt. ſicbono bene vti melius eſt. Et ſicut bono male vti malũ eſt. ſic malo male vti peſſimum eſt·
De dinicijset elemoſina.
¶ Capitulum lxiij e Rauiter in deũ delinquũtqͥ deuicijs a deo cõceſſis nõ in rebus ſalutaribus.ſʒ in vſibus pꝛauis vtunt᷑. Heſ
ciunt eij ipartire pauꝑibus.opp̃ſſis ſubuenire deſpiciũt.et
inde magi augẽtdelicta.vñ redimere debuerũt Hochz tiñ
bonũ poſſeſſio pñriũ reꝝ ·ſi vitã reficiat miſeroꝝ. Pꝛeter poc tẽtatio eſt můdi lucꝝ.tãtoq; maioꝛa ſuplicia in futuꝝ
vabũt.quãto et ipſa maioꝛa ſti. Potẽtes eĩ potẽter toꝛmẽ
ta paciunt᷑. Terrena oĩa ßuãdo amittimus. largiẽdo ſerua mus. Patrimoniũ em̃ retẽtũ perit.manet ãterogatũ. Diu em̃ cũ rebus noſtris durare nõ poſſumus.qꝛ aut nos illas moꝛiẽdo deſerimus.autille nos viuẽtes deſerũt · ſꝛo diuer ſitate vſus alij de rebus mũdanis pereũt.qᷓ̃s cupidius rapi unt alij vᷣo ſaluant᷑dũ in eoꝝ pulcritudine cõditoꝛis pulcer rimã ꝓuidentiã laudãtes mirant᷑. vel dũꝓ miſericoꝛdie oꝑi bus ereis celeſtia bona mercãt᷑. Miſericoꝛdia a cõpaciẽdo aliene miſerie vocabulũ ſoꝛtita eſt. Nullus ãt inalio miſeri coꝛs eẽpᷣtqͥ pᷣue viuẽdo in ſe miſericoꝛs nõ eſt. Qui em̃ ſibi nequã eſt. cui bonus eſt. Hulla ſcelera elemoſinis poſſe re vimi.ſi in pccĩs qͥſq; ꝑmãſerit· Tũcãt fructu elemoſinaꝝ indnlgẽtiaↄſequit᷑.qů ab ſceleꝝ oꝑe deſini. Ueꝝ 24 pecã
R iiij

Liber tercius Iſidoꝛi.
oĩa mie oꝑibus expurgan ſʒ iãcaueat peccareqͥ miam im partit᷑. Ceterũ nulla eſt delicti venia qñ ſic p̃cedit miayt eã ſequãtur peccata. Nõ eſtelemoſina quegia magis cãqᷓ; mie impartit᷑ intuitu. Qualiciñ intentione ab vnoquoq; largit.talit᷑et apð deũ recipi. Duiergo bic de bono laudẽ pᷣſentem agerit · ſpẽ pditet glam mercedis infuturo nõ re cipit. Dum eij cã iactantie pauꝑ paſcit· etiã iᷣmmie opus inpccm̃ cõuertit. In tñ elemoſinaꝝ opa pccã extinguũt. atq; in t̃ ad regnũ ſeculi futuri ꝓficiũt. vtetiã iudexceleſtʒ infuturo iudicio veniẽs. in dextera cõſiſtẽtibus dicat: Eſu riuiet dediſtꝭ mihi mãdurare.ſitiui et dediſtis mihibibere. boſpes erãetcollegiſtis me. nudus erã et cooperuiſtis me· Quibus etiã bñ ꝓmittit dicẽs: Qenite dñdictipris meix cipitepᷣparatũ vobis regnũ · Vis ãt quos nulla pᷣcedentia clemoſinaꝝ factaſequunt᷑. eterni iudicis voceſic ðᷣꝛ Eſuri niem̃ et nõ dediſtis mihi manducare.ſitiui ⁊ non dediſtis mihi bibere. Quibus iuſte ðᷣꝛꝛ Diſceditea me maledicti in
ignẽeternũ qͥ ꝑatusẽ diabolo et angeleius. QDuipic miam
nõ imptit. illic pietatis fructũ nõ inuenit.exemplo ardent diuitꝭ qͥ in inferno ad tenuiſſima petẽda cõpulſus eſt. qͥ bic tenuiſſima negãda ſtuduit. Quid tribui ſubtiliꝰ.qͥd diſtric tius petere poterat. Buttã aque ardens pecijt qͥ micas pa nis negauit. Sero diues oculos aꝑuit qñ Lazaꝝ paupe ẽrequieſcentẽ vidit. quẽ iacentẽ añ ianuas videre deſpexit
on ſolũ qui eſuriẽti et ſitienti et nudo bñficiũ largitatj pendit. vel ſi qͥd aliud indigentilargit᷑ſʒ et qͥ inimicũ dili
ßit.et qui lugẽti affectũ cõpaſſionis etↄſolationis ipartit ut errantẽ fratrẽcaritatiue † ꝛrigẽdo ad viã veritatis re
nocat. aut in quibuſlibet neceſſitatibus cõſiliũ adhibet· ele moſinã ꝓculdubio facit. Nãet doctrine vel diſeiplinebo
num eleinoſina eſt.et mia carnali eminentioꝛ eſt. Quicũq; ſegens poſcit etiã ſi indigentẽ ſe fimulet. ex toto illi coꝛde
cõmiſereri opoꝛtet. Et licet ille foꝛtaſſe falſam indigentis ſpẽm pꝛeferat. is tñ qui ſimpliciter impartit fructum mie nõ amittitqᷓuis quiſc; ſit egẽs· ullus tñ vndetribuat in digẽti excuſationem inopie poteſt obtendere. qũ expᷣcepto
Ni ſulais hiſial pullb luiſ
Amuſyl pim 4 inym nachm perentdi trepꝛeb Pan
piataut
pinis al ß emolu ofenin met fliů nunqᷓ di qel⸗ D ſumptib go vol lrgita dit.pa dienti. bilis eſt alams bet eſſer opoꝛtet.
8
„
4 ni

iondeits mut Quibicnum
nban lctqhi
ditrie
dmespa
Lun iſcilnu
tziindl
vli veete
ilii vihtn
Udiſchio
o cUüß
De ſummo bono Fo.lrrv
ſaluatoꝛis etiã calicẽ aquefrigidcp̃cipamur indigẽti pᷣbere Nã ſi aliud non hñtes idip̃m benignetribuamus.mercedẽ
ꝓculdubio nõ amittimus. Ceterũ ſi amplius poſſumus et egeſtatẽ ſimulãdo minus largimur.nõ egentem ſʒ deũ falli
mus.cuicõſcientiã noſtrã abſcõdere nõ poſſumus Dueſtj elemoſine.vna coꝛꝑalis.ſcʒ egenti dare quicꝗd potueris. Altera ſpiritalis.dimittere aquo leſus extiteris. Harum pꝛima adhibenda eſt miſeris ſca malis. Erit ergo qð ſp impartias.⁊ ſi nõ pecuniã ſaltẽ velgrãm. Nonerit elemoſi na cũ murmuratiõe pᷣbenda.ne comitante triſticia merces pereat diſpenſata. Tũc aũtbñtribuit᷑.qñ cũ mentis hilari tate pꝛebet᷑. Uñ et Aplus.hilarẽ inquit datoꝛẽ diligit ðᷣs. Wetuendũ eſt itaq; ne pauꝑ aut cũ tedio nrã oblata ſuſci piat. aut ne oĩo pᷣtermiſſus merẽs triſtiſq; recedat. De rapi pinis alienis elemoſinã facere nõ eſt officiũ miſerationis. ſ emolumentũ magnũ ſceleris. Unde et Salomõ: Qui offert inquit ſacrificiũ de rapina pauperũ.tanqᷓ; ſi qͥs victi met filiũ in cõſpectu patris ſui. Qui ẽ iniuſte tollit.iuſte nunqᷓ; diſtribuit.nec bñ alteri pꝛebet qð̃ ab alio male extoꝛ
quet. Magnũ ſcelus eſtrẽ pauperũ pᷣſtare diuitibus etde
ſumptibus inopum acquirere fauoꝛe potentũ.arentiterre aquã tollere et flumina qj non indigẽt irrigare. Nonnũqᷓ; largitas diuitũ ꝓdiga nõ ad vtilitatẽ ſʒ ad elationẽeffun dit᷑.ↄparati hypocritis qui nõ ad edificationẽ docent au dientiũ.ſʒ ad ſuegloꝛie exaggerandũ coturnũ. Repꝛehenſi bilis eſt ſuꝑfiua effuſio largitatis. Ham qui modũ ſeruat. auarus nulli eſt.ſʒ omuibus largus eſt. Diſpenſatoꝛ nõ de bet eſſe pꝛodigus.ſed diſcretus.largiri em̃ debet quantum opoꝛtet.vt tenendo menſuram in vno ſufficiat pluribus.
Qotãtum in vitg eſt licitũ operari bonum. ¶ Capitulum lrv.
Amntũ ei in hac etiã ẽlicitũ opari bonũ illic nãq; nõ
. igm oꝑatio exſpectat ſed retributio meritoꝝ. Hec
vita impijs lõga et grataẽ in oculis ãt iuſtoꝝ amara et bꝛe
uis, Et licet vita iſta bꝛeuis ſit moꝛas tñ ſibi fiericreditur.
ug 6 ionE

Viber tercius Iſidoꝛi.
qꝛ quãtũlibetbꝛeue ſit tꝑis ſpaciũ. cñ et ſi viuẽtipaꝝ eſt. nõ amãti ꝓculdubio longů eſt. Qui vite pñtis lõgitudinẽ nõ de ſuo ſpatio.ſʒ de eis fine cõſiderat. qᷓ; ſit bꝛeuis et miſera fati vtillter pẽfat. Qita em̃ pᷣſens qʒ ipſis ſuis incremẽtis deficit bꝛeuis eſt. Suo em̃ augmẽto perit dũ id qð videt᷑ in futuro ꝓficere. in pᷣterito deficit · Itẽ ex ipſo eẽ bꝛeuis vi ta pñs oſtendit. exrquo nõ ꝑmanet ßʒ finil. Tela eĩ cõſ umat
füis et vita hoĩs explet᷑ diebus ſingulis. M diu in hacvita
viuit᷑ querit᷑ vtrũ augmentũ · an rectius detrimentũ dicat.
Sed qũo poſſit recte dici augmentũ. qð ꝑ dimẽſiones eta
tũ ad moꝛtis tẽdit detrimentũ. Qui vitã longã queris.ad eãtẽſe vitã ꝓquacriſtianus es ideſt eternã. nõ ad iſtã de d eruendũ te dñdit vita eterna id xp̃s carni cõiunctũ. ecẽ eiñ vitalis. nã iſta moꝛtalis ẽ. Moꝛi opoꝛtethoĩem in car ne mũdo.ne moꝛiatin aĩyaxp̃o. Hã vere tũc viuere qͥſq; cre dit᷑ ſißm ſeculũ moꝛiẽs in ſolo deo viuere delectet. De mo ra vite iſtius tediũ patit᷑ iuſtus.eo ꝙ ad deſideratã patriã tarde perueniat. et vite pñtis erumnam ſegnius amittat
De metu moꝛtis. C glrvi.
Uãuis ſancti ab huius vite erũnis liberariſecupꝰ
ant.cito volẽtes exire de coꝛꝑe.dei tñ diſpẽſatione
plerũq; diu in hac vita verſant᷑. vtꝑ lõga tolerãtie erperimẽta ſolidius eoꝝ patiẽtia roboꝛet· Multi vitã o vio hñit. ettñ moꝛi tmẽt.qð pleriſq; in anguſtia cõtingere ſolet.ſicq; cõtrario affectu et viuẽdi hůt tediũ et moꝛiendi metũ. Sollicite debet vnuſqſq; viuere et ſꝑ terminũ vite ſue cõſiderare.vt decõtẽplatiòe illius animus ſe ſp ad alta ſuſtollat ethuins ſeculi blãditias cũ timoꝛe caueat. Seri ptũ eſt em̃: In oibus operibus tuis memoꝛare nouiſſima tua.et in eternũ nõ peccabis. Uẽturi exitus ignoꝛantiã in certa eſt.et dũ qͥſqʒ moꝛi nõ exiſtimat tollit᷑ Vñ vnuſ qſq; feſtinet. ne in iniquitatibus ſuis rapiat᷑ ſimulq; finiat᷑ vita cũ culpa. Hã incẽſoꝛ dyabolus eos quos viuẽtes accẽdit ad vicia ſubito moꝛiẽtes ptrahere nitiẽ ad toꝛmẽta. Sepe
—
diuites in bac fallaci vita dũ de potentie gloꝛia vel rerũ

i.
e oenie ls ini üüchnt ochs
üuicimt bi
ullide
u
nciheci
ehieni vieehc de. denn
enipumi nis anin.
i
erariſecup)
diyiatione
öguite Wliviio
achtngt iüc nn ſoumn noſhult
cuenS
onwiln vm
iin
whui hn lu
——
mũ vocatio tranquilla cõmendat.vtex eo intelligant᷑ ſcõꝝ;
non quos celeſtis aula xp̃i letiticandos includit. Hic eſt
De ſummo bono Fo.lrrvi
abũdãtia geſtiũt. ab his repẽte hoꝛa qua neſciũt ĩpꝛoniſo exiturapiunt᷑. atq; abſoꝛbẽte ꝓfundo cruciãdi eternis gehẽ ne incẽdijs deputant᷑. De qͥbus bñꝑ Pꝛophetã ðꝛ Ducũt 3 in bonis dies ſuos.et in pũcto ad inferna deſcendũt. Ini 1 quus moꝛiẽs qui imiatione ſua multos ad culpã traxẽrat delectatione peccati.multos a culpa reuocatterroꝛe toꝛmẽ ti· Qð etiã Pſalmiſta teſtat᷑ dicẽs: Letabit᷑ iuſtus cũ vide rit vindictã impioꝝ.manus ſuas lauabit in ſanguine pec catoꝝ · In peccatoꝝ em̃ moꝛientium ſanguine iuſti lhuant manus qꝛ dũ eoꝝ pena cõſpicit᷑.cõſpicientis vita můdat᷑. Cuius eĩ talis tã crudelis exitus cerni᷑?nõ ſolũ q viderit refugit.; alios etiã ab imitatione illius quãto vaiueritex hoꝛtatiõe cõpeſcit. Inexitu vite aĩe electoꝝ nimio terrent᷑ metu.incerti vtrũ ad pᷣmiũ an ad ſupliciũ trãſcãt. Quidã aũt electi in fine ſuo purgant᷑a leuibus qᷓbuſdã peccatꝭ.qͥdã po in ipſo exitu ſuo hilareſcunt exeternoꝝ cõtemplatione bonoꝝ.q;uis eĩ qͥſq; in hac vita ſit iuſtus.tñ dñ ex coꝛꝑe 1 iſto egredit ꝑtimeſcit.ne dignus ſuplicio ſit. Nullus eſteĩ hõ abſq; peccato, nec quiſq; pᷣtde dei ſecurus eſſe iudicio. 1 cũetiã et de ocioſis vᷣbis reddenda ſit rõ. Finẽ iuſtoꝝ opti
habere ↄſoꝛtiũ angeloꝝex quo ab hoc coꝛꝑe ſine vexatio ⸗ 3 ne dura tollunt. Pꝛauos autẽ hoĩies apoſtate angeii exci 1 piunt moꝛientes vt eis ſint ipſi toꝛtoꝛes in penis qui fue rũt ſuaſoꝛes in vicijs.etſipietas ꝓ defunctis fidelibus fie
re iubeat.fides tamẽ pꝛo eis lugere vetat. Illi em deploꝛã · di ſt in moꝛtequos miſeros infernus ex hac vita recepit.
em̃ criſtiane miſergtionis affectus vt ꝓ vnoquoqʒ moꝛtuo ſacrificium deo offeratur. Indeeſt quod ſcriptum eſt: Et moꝛtuo ne fraudes miſericoꝛdiam.
Finit liber Cercius et vlti⸗
mus de ſummo bono ſancti Iſidoꝛi hyſpalenſis Epiſco pi· Impꝛeſſus Typtzck ꝑ Arnodum de Colonia Zinno gratie. M. L CECxciij. Kalendas Octobꝛis.

—
Farbkarte 613