Bpiſtola Panegyrica
DEVFRA ET GER MAN A AMXVNGIA 8 O- LI§, SIVF TFRRA S1GILL. AT A,
uæ tot retro ſæculis in vaſtiſſimis Heſſiæ montibus delituit,& abſcondita iacuit; nuncdemum,& in hac vltima mundi ſene- cta, ſingulari beneficio diuinoà
PERTTTSSTMO HARVM RERVM TNDAGATORE AnpREA BERIRoLPO Oſthatgenſ reperta,& in vſum hominum produca.
QV QVIDEM NOVA LN-KELA REPERLA T E R- ra, ſiue AxvMSIA SorIsceu theſaurus valetudinis bonæ incompa- rabilis non Heſſiæ tantumſed xninerſæ Germaniæ, atqʒ ad- eo toti Kuropæ, incedibiles fructus
eſt Allatura.
4D IPLVSTRIFSSIMOS ET LALVDATISFMOS PRTNCTPFS FET Dominos, DDp. VVILRELMVM, LVDOvICvM, F T GFoORGIVM, omnes tres fratres Landgrauios Heßle, Comites Kar denelnbogenſes. Dier Nenſes a Ziegenhan.& Nidqu,. Domi- nos ſuos clementißimos.
Prouerb. Salomonis XXV. Cap.
Cloria Dei eñ celare verbum& gloria regum inueſti- gare ſermonem.

Non omnis verè vt paſſim fert omnia tellus, Sic dotes ſolita eſt quæq;& habere fuas. India enim tranfmittit ebur; ſua thura Sabæi; Sicqʒ alijs aliæ commemorantur opes.
+— —
Mittat at vt poſthac quæu Sgens munera nobis Quælibet, Heſſiacis non potiora dabit.
Cæteracnim tantum Solari Axungiæ habebunt
Eius, quantum ipfis, cedere, terra polis.

ADILLVSTRISSIMO S ET LAVDA FLTSSIMOS PRIN.
cipes, ac Dominos, D. p. p. VVIILRRLMVM, LvDovIcvM ET GFEoOoRGIVM, fratres, Landgrauios Heſſiæ, Gomites Katzenelnbo- genſes„Dietzenſes, à Zigenhain„8e Nidda,&c. Dominos ſuos cle- mentiſſimos,&c.
Lluſrſimi Principes, Clemen- , Domim⸗poßt Mrum ſ e5 hſeuiorum ommum, uæ 4 S, mea mediocritate expecaripro feiſcig eg debent, kepoſſunt, ol⸗ laonen Judenotiſumo Eelſitudinlus veſtrn
animo ſupplex deſero eaſdem veſtras Ceiſitudu-
ves celatum nolo, me amtbannum ſere Cramam
Mhnie oppido EMarpurgum litteras ad Celſ V deduſe; Eeᷓ vuimro clarmꝰ Maa annt
imterpretem itẽ cpiſtolam In anan=
datatddſeeiſdem V C. coram vi exponerer, engular quod ſeni,D⸗ opt. max. beneßcio eA
2
—
—

Epiſtola Zxau E gexnaaRE NCLAM0.in 5
Ex quib · mers lirterin ſin cbarta vurgimeper amena claraderilus notac Epaputibus aure- ſtruptit ac perarau) quamu Ceſudimen veſtras edocers potuſſe non norem⸗ Juidquid adluiun negotij rationem omnem meritaq per- rinet&ꝙ quopaco mira s inenarrabilu denpro- nidentia re⸗ ot ſeculis incopnita lꝙ in magne matri terra imis viſterilu delmeſtenname in dias luminis oras x ait Poeta⸗proferri volueru pauci mmen nõ pꝛgebit e nentia Muadaau lac ataraut Aſue ita eorum memori- amſiſorte Ceſrudmib. Veſtra incredibul qua- dam mole occupationum aÿßidus olrutus obliu Juadam⸗ vnfrobrepſerit⸗ dhuam rehcare E renouare. Viur cum ante paucos annos(nempe eo qu Vut Aparta ſalute humano generi per mediato- vyenmn eꝙ ſyitatorem noſtrum ſeſum Clum ocuageſimu ſipy⸗ mleſmi unmgenteſimum)

Panegyrica. Caſſeli coram Tua Celſiudine, Muſtrißime Princeps, Clementiſime Domime, Landyau VVLRRLM EMerrxmea leſlacſigillatauun e eicaciam ommiutpalam acin propatulo ap prolaſauu præſeutEauurum remcduoiumn uuc afeuxat contræ Vcchnalalelot mo⸗feræalꝗer⸗ faliamunhſque ſantacas ac deſpeas vnimn⸗ dacunentæ dediſeun Jam ex allo rempore fama noſtiræ terra non ingloria neq obſtur inobulſ m ommium ccæpit ore ſermombuq verſari. Arq ita quidem, vt non puduerit eundem, quem an- re quoque honoris cauſa nominaus Dactaren Tuc Archiatrum ex me pluri. querere de a xvNCIan hMuinsoLakls ſiue S161LLATKE TRERRE naura Oytu⸗Eᷓ virib. Cuiegopro meo indodos vuros ſudionon ilubenter ita tumſatufecij vt nõtantum vundem eam Ienram, Jualu ex Mnontium leſacouun ſexlau erutur, matriceug ciu vnncralem ohleuderim verum eiamcontra quam alijfa- cerent: qubus lucri e quæſtus rati fuma poti oreit) aẽæuadug docuctu cdRMLAM 5 s0115

—„—
Qu 4XVNCIRE SoL4RISMorafama Tua Juo deinde Celſitudo, Auſirſme Landgraui G xon&hec tamen aljs quam ſuu oculis huc ſilere volens ante lienmum fers uſlem terræ periculum eliam fecit. Cum enim Genu⸗ oppido ſnperiori Camitatu Iatenelnlagenſit iner- aulo E vinculis Vt ditnus erattenereturk⸗ vdſeruaretur faaſluutnauuiua latuo multu quem aqua ludicum a Tua Celſrudine delega rorum ſentenua⸗cauſa ante leitimẽ coꝑnita Vl mox4Eplicto addiuſet kyᷓ adiuditaſel in hoc eidẽ Tuu Celſrudim ewpeririplacuit, quod bono kæ ſaluti multi eſe mortalibu alquamndo poſetu eſetſeps memoratæterre leſtacæ u Juide de eu vſuin re medica perandum eſſer: nec mo

Panegyrica. nec mora iuſti adfuit. Primim enim rea&ad⸗ dica ueratoſupplicio, Prou lxeuten iam mem⸗ nimnu haurenda data el auſtæ JuantitaMer- cunqjſullimati cusuſclam epcacſumi&ꝙᷓ maxx⸗ me præſcntanen mal venen⸗ Jua ul hauſta cum mux indiciaindulitati exitaj certſumæ mor- tiam iam canſecutuuæ Aanen paroxſna 0 lentauns laloraret; tumdemum non antea⸗ hantia qudam Cerra iullatæ noſtre illi indita eft. cuuu extẽpladu vMtlla ingeuu venemmor⸗ tennalioqui in Veſliguo agro alaturatanquan xetuſã& heletata elt tandem; plans deuiclu adea vtpræten angentendalares,&ᷓ paſuuum Ve- lunentEnua, Alulpaſu ſ uenenum ma luuhaſeuat gauxu. quc ſiluta kqpræſeun en- engia terræ leſiacx cum tum ſatuplac uſet ma gn admirations cꝙᷓ miraculo ommb. fuſetz e
ye vſum eſ diſpicere æuMaſuuu duatu⸗
pexxcnnatuum. qunomimne cum latre ile in cu-
Modiam redudut ibidem per quatuordecim die⸗
antegros Mdem ciſſe ſaluuu induhitatæ, on tan A 4 tum

——
Fpiſtola
rum priſtinæ Valetudinat campos, verumetiam omacluſoluafrauuaran eg Valentiarætcxluq ac potu capacuax. Patieutiauæ; qua enormm- raſcelerumqᷓfatimorumabeopauratorum non patuebatur ommino eum impumitate donariʒ/ nul qu⸗ multa ala concurrebant non leuia aut futilia argumẽta qug co uſrimam Tu- am Celſitudinem impellebant/ ſupplicj in eo mi⸗ jero atrocitats miigata, uomam periculo/no certa noſtra terræ Vgillate documentadediſet, Altore gladio reniſſa vatæ pœna fermri eum ea⸗ dem Tua Celſtudo iußt. Terrcautem noſtræ Sigillata iam alibu ſimiliten ſape hrobatanon le- uu hint quoq fama acceſit. (iutamen terræ Vgillatæ Vileſtacæ ita celebi Cᷓ nolulitata cum vu⸗ epfcaciaparem, imòmſt meum mihu iudicium imponit patiaxen etiam in mnontilu HeCaci repererimexinde ſingula- y Deicenature prouiſone meſauripretioſm⸗ inſtar in vaſtißumus illilocu, tamquam fdeliſ- ſimo cuſtoduumo terræ ſolo mandatam: qu bo⸗ nut qus rerum nõimperituu abnuet⸗ magnum⸗ perma-

Panegyrica.
permagnum hoc eſe Dei omnipotenti erg⸗ indi- gena k ſulditos veſtros⸗ Principes uſtrißimi heneßeium; qui deimceps hoc tamobono ſetifa⸗ cile quorumui venenorum malignitatemqmi naciau facile quorumu⸗ morborum tempe ſtate⸗ contemnent neq longo circutulq Juaſicircum- acione ex Tracia vſj⸗ vltim neſcio Juilu⸗ nſulir aut certe ex remota nonnilul leſia la- lore magno, Eſumpru etiam maiore malis ſuu remedia ab impotẽtiſimis barbari emendicare neceſſe habebumt.
Quodtalerantum lam rarum beneſci- umtantopereqᷓpradicandum nõalj pafi Deum Heßiquamntnalꝗᷓßltfanſimuimputabunt. Eÿt enim res longe certiſima Eextra duputationi⸗ aleam poſſtaeat regiauumtractu qui Qricutem ectantjali lonitats Egenenoſate Juadam a natre Matura latenter nſira occidentali. lau- gelaleq traſtare. eAtque in tantum quidem⸗ vn Orientalia quoq hurgamenta Id marima Jua⸗m terrena humano generi principiluq inprimu merito in delituÿ ſint, ob latentemin ei vi arca-
B napræ-

—
Epiſtola na præſentem neſtio quam camtra plurima eq maxima mala modicimam. Jam al Heſta accu- dentem verſin labemu Galliam, Angliam, H anias pſa Heßn Qriemtali ſungentem ma- neſplem adſpucat eoſicupoſituq qucei racau ca- pru In cunpore. V E nauuræ ſtrutatoresquos Phyſicos vocamus, Ceograpluq in rebus omm- hun&ꝙ tota vVmiuerſaf hac mumndi machina ab Orente unitium faciumtʒ Orientem capiti nun- cupatione ¶Vt mombriprimarij kꝙ relijuu prin cupamtis imperꝰiiq) propterſummam ſupræ- Vantiam coboneſtars non dubutant. Halet igi⸗ tun cinantia Heſua in Orientẽtuua lõge maxi Mna Eperuagatiſima nolulEma regna. uod nemo ſuſtra aut temere a me ductum putetſed eaoccaſone⸗vrilatentertq tacitꝰ oſtendam non mirum eſſe in talipotiſimum ſolo keluſte talibu reguonibu reperir⸗ eaʒ u allugentuum Zenra- vum Fuſya quaru. Vmo vt mnuam in rerrn rot natura beneßercumulata, eriãfortaſẽ alia non mimus in publicum ᷓ ad vfum humanige⸗ nenu conducililia alquando erutum ini v ommni-

Panegyrica.
omnium rerum moderatori&ꝗᷓ admimiſtratori gubernatoriqj Deoita vuſum fuerit qud/ſ hac terra Cgillata Heßiaca quæ nõtantum in mon ilu Heiacus hoſpitium kq habitataonempro- priam pracipuamq ſlu iſn Mit⸗ſed etiam indi- cium ſacit latenticuiuſdlam inerediluli Meſau- ri. E quali forte nuſquam gentium quiſyuaimn vnquam repertus ſutvelapotentiſum lꝙdi- mit vli Aſaolim reglu⸗l⸗ nuper abud In- dorum populos: ohtimæ nutæ vnetali auruputæ: ad Europæ(qua reliqus in rebu⸗ quoq facils in⸗ rer mundi orluſty rerrarumſummas pare⸗ lam dudum primas fert) maiorem etiam laudem. Quem heſaurum cum ilaei vſum fuerit, qu Vůpra nos curataratò ordine ke tempore in apricum proferet ætas.
Cuiu quidẽ reikᷓconiecturæmeæ de aurifo⸗ dinus Heſiacæquæ tamenfortaſſ nec dum ſati permaturuerint)ea habe nanfutilia ſedcertißi- naomnuno&ꝙ validſima lõgoangumẽta; Juod pro comperto eßt Mlul eſe aliud hanc s0L18 xxRC1AMſiue Ugilatam Terram quan ſe
2 mina

————
Epiſtola nina quædam elementaqᷓ E principia auri pu- riræa xlal naluliura.cuus quidem xxRc1 au leſia repertæ t ortumnaturamq in repræ-
ſenti dligenten& cuucuræ inſex⸗ kꝙmanumæ, maima notauu⸗yu modotantullum eodemper- rinerentʒ in non gnoro regionemin ditioneHeſ. ſiaca ei Vleſiacæ pen amnia fere ſimilem in aljs⸗
ſu vero ipſo non parumpotiorem, vlus OL8 AR VRC LAAUleſiaca illa an re nulladeterzor in ubuſdlamfurtaſe nõ paullo melior, in nan ex⸗ gua copia eruipotelt: qua miſtrẽ cum morbuu Eꝙ cum morts aßidus conficiantedvimnmqᷓ nõ vn⸗ ram inter perpetuos dolorum eꝙ agritudimum æſtu Vin trahente⸗ cuuu ſus condutuomun, Vatu⸗ ſexu⸗ætatiu⸗profeſnonus bomme⸗ nau mmut pre
ſene medicina curaripoterunt⸗ uam terra V leſiaca gillata. Cui hec Heſiaca adeo, vt dixu⸗
nõc inferiortemeſracior, Acertacertau i⸗ eamarcauæa Vi dan Jeſeacaun longe exuam
ſuperarẽ. v angum ᷓro Ce documentoero⸗ hro-
peduem erumt homines compluren ex morbugr⸗
u¶ſmn Eꝙ deſperatſim⸗ per eam diuim⸗ 62
nu be-

—
Panegyrica. nu lenignitate recreati kex Orci Juaſt faucih.
ac morte mediaadutam reuolal. Vꝛ enim rei
latenti&ꝙᷓ cuius nullus e vſin nulla etiam fa- ma eſeaut poteaut ſolen ſi contra vlupaula- rim ky ſenſim terra huius vu innotuerit experi- entiaq́; quotidiama⸗ rerũ magiſtra eſiraciſima
n cognitionẽ hominum perueneritʒ nemo de mo-
„iti cius laudilus, nemo de maximè neceſſurio enu leneßcio conticeſſet. Prater medicos enim⸗ Juorũ hac propria elt cogntio exſtaluntetiam Sexorientun alij qui boc mle lꝙᷓ dantum halu rælonum⸗eſaurum incredilulemt⸗ꝰ npra Vo- rauoq E ad delitias f amalulem laudubu⸗ eferent miraculaq eiusdecanmnte⸗ ſelicitatem hoc nmine Heſiu cala ſullime⸗ inſtrent.
Quod vero nunc demum hocce munu Lot
ſaculi incognitum in aperium vᷣÿfum homi-
num venerit id wero neminem manoperẽ M- nereneminiſtrupulum aßferre deber. Præſertim
Vrect⸗ via qui ſecum repuure volet quæ quan
mꝙ ſint profecia lactenuenga genu humanum
adiuma prouidentia heneficia quæq ſint tacita 5 cum

—
Epiſtola cum naluræ vum naturam pſam gubernantit Ven iudicia. Quæ uidem iudiciaſtrecte auten- damusteylu ommnia quæ ſůh cæloſunt initjspro grehb auctubun creſtere⸗ keadſummam maturi tatem ſuperuemire;Eq Vu adſummum gradum peruentum efi mox deinde rurſum pro re natæ paullatim deſcendere, decreſtere, conſumi eua- neſtere den volucrumt. Qæuſhuds hec⸗inquam⸗ ſuo cum ammo rite yeputalut ſmuqᷓ en ea inſpi ciet quc diuinis ex lilri monituſe cxleſtius car prum mox deliata ad rem noſtram ſubujciemu⸗ huc profecto nontam nõmrabuturaut pro mon- ſroprodigioue habelit datumtantum hoc bene·
ouum nunc primum generi humamno cælitu, qud ſupplex eograta dicet gratia quod mor- nlen veterib. heneßcijs aheiendo ades non deßa- rigetur, vt etiam noua ſůbunds caq maxima triluat quaſi corollariaquædam ſuc erga nos in merentes leniuolemieCpamori plus quam pa- term.
Etſant⸗quidquid vſhuam e fiut al ewor- do rerumdipſum diuima volunmte temputq
Fortu-

Panegyrica.
ſortuma uodammodo moderantur me hi al deplaceant llandianturqᷓ homnes quidam phi⸗ lauti quu induſtriæ neſcꝛo cu ſuu aut ingen⸗ bo- nimtu aſtribere ſolent temere ke acceptum ſer- veuod omne tempori& fortunæ eorumq́; o⸗ deratori ſarlutro Deo umputare⸗ſiſplide ſapere vellent, deberent. Tempus enim, vt ei rmtum
vulgo adapiumomnia fert. Temporu ſlia eit
veritas. Ve igitur etiã Tempus lqᷓ Bon⸗ Fortu-
na in lucem tandem proferumt qu⸗ multi retro
ſeculis abdita continuerant far lege⸗ non vniæ no omniatriluentiaſed dona ſua pargẽtia quo ad plures eorum ſuctus redundent E VMum
Juodq conuementſumo eidem beneßeio aeien-
tia. Vt vVdemu ab omm tempors nouu morbu⸗
Vulilet gentium locorumwe ewortu noua etiam
extitiſe Eꝙdiuinitus præbita ſuſe remedia. Ne⸗
que enim hæc œq¶ aliageneri euſdem humanæ⸗
vt ante quoque dixi induſy imputandaſumt:
quæ hebes alioqui eꝙ ſcorshic etiam cum cum
maxme ſ exercere k erigere nitutur⸗ atiẽ men-
ti adtam ſubtilia 1ranſnitterenon potei. Non
4 deben-

„—
Epiſtola debentur inquam⸗ VMrilus⸗ noningenio⸗ non iu- dicio hominum,etiam, vt videri volunt⸗ſapien- Mmorum Eꝙᷓ rerum omnium peritußmorum, ſed vt docet Solomoni magni alliu pariterq; eꝙ 4 vcra ſapientia eab auro opubuu; inſtruciſſ⸗
Cæp · N ſim HocleſiaſtesEdocendocõcluduʒ VxRTIme, inqui ad aliud,&vidi ſub ſole necvelociũ ef- ſe curſum; nec ſapientium panemzʒ nec do- ctorum diuitias; nec artificum gratiam, ſed tempuscaſumq; in omnihus.
Et verẽ tempuumumeriEꝙ climacteres mo- menta rerum continent; mutationes regnorum cꝙ rerumpuꝰlicarum aferunt⸗morumᷓ lq cõ⸗ ſnetudimum nouationeminducunt; tam in poli- rici negotijquam in alntam in jð quc adpa- cem, quam quc adbellumʒ fam denius qud ad vutam, quam qut admortem ſeciant. Amplius dico, temporum noua E ewordiens progreſi⸗ climactericiq; anmi ke concurrens tonuemenſq numerorum ratio omnium in rep. mutationum
cauſa ſunt: eademqus aut in meliu aut inpeiu⸗
rer nouantʒpublicas⸗ priuatas ſacra pyopla⸗ IAd

Panegyrica. nas conſetudimes legesq⸗ priori. diuerſeis in- ducunt, diuerſas ratines imperandi, diuerſas rationes parend; kypriſtit antiquatu valde milesʒ imò etiã ſepe comtrariu. Vt nlul ve⸗ rius ſt quam aliumdiem alios more poſtulare; adſupulante prſertim huic diqto meo Rege qui diuino numine plenus canit; EurTTRES̊ ſpi- ritum tuum,& creabuntur,& renouabis fa- ciem terræ. Hæc eninauatio non eft ab alio uan ddiuinaprauidentiacunapparent fad- muniſtrant ſedulo Ju ſape nobus memorau ſunt. Tenpufᷓ Bana Lartuna. Qudquid enim fa- to feri neceſſe efi ¶Eyᷓ neceſſẽ ei illud feri quod Deun opt. max longe ants omnia tempora futu- rum prouidit.) Qudquid.inqud Deu kq Na⸗ tura Vi ſat ſtatuerit/ hoc totum vmne⸗ Eq Vnu nerſum numer eꝙ temporilus regitur, conft, marureſtit perpcitur. Tempu&ᷓ numerſacri ommum reri, regnorum⸗ imperiorum momen- ra in ſẽ mſtuco quodã& arcano naturæ kq na⸗ ruræ auctoris Peiprouuſ habẽt ideoq iubet ſa⸗ pientem tᷓquinon omnino rerumumperu⸗ C eri

—
Epiſtola beri veli ſapientiſmus Romanorum eꝙ Peri- pateticorum facil⸗ princeps Seneca, Tempori pateriti rationem ſcum curatè reputare kqᷓ me⸗ duari: præſens bene&ꝛn re vrilulcullocare fu⸗ tur longẽ animu ocules prouidere. A hac tam diligens mimume tamen ſuperſtitioſa tennponas gqᷓ numenoruuratio ades non Fuſtra efi, v arca- næ cꝙ myftica ſnißcationsseorum etiam verlun qubuſdlam tacua vi inſint. non quidem uibuſ- va Eꝙ de qubuſuis ſed in js Eꝗ de j Vndofere Vumma rerum lꝙ maxima quuq propendent Eꝙ dependent. Cuuus ren ewempi alluſtre habemus mnCxb ſolummodo nac pluribuu ommmodam⸗ icdu Auombu. uod tamen non temerè qud harum rer incumoſus&q inobſeruans animad- nertat kq velſſpicions adequaturz quubutdi- conuluus nomenztempu mutumper E mai⸗ ald diguitaate uua claratuda expruitur nuiuun Cꝙ Hontaßumi luperæatuuat nſtri⸗ bonopublico nati, optimn mami Patriu Pa triu quu ſnnt ne Juu me ugari cenſeat; R V DoLERHVS LMERALOkK 4V6 VSLLR Juarum

Panegyrica.
quarum ditionum litterau ſeu charactere⸗ nu⸗ merales ſi ad iuſtñ calculum vocemu, Eꝙ erno- rin hallucinationiuq expertemeperiemu⸗ haud dulie eu deſignar annum milleſimum qumgen- teſimum eptuageſimum ſextum Jub anno C rempore Auguſtiſimu⸗ noſter Imperator vmna- nimi omniiũ Procerum, quibus huiu vel aud ei⸗ electione Eꝙſufagiorum miro conſenſi in eam dignutatem collocatut imperium ſuum deuten- vmus ey flicaßimis auſpuijs eworſus et. Cui Juudem exemplo admodum⸗ Vquod aluud, allu- Vri, erſi multa alia quqᷓ addere poteram in hoc rerum artitulo⸗vmni⸗ generit dinitatuntondi- rionuprofeſaoniætatiſexu⸗ hominumfacer⸗ ramen idfuperſedeo kꝙ inftitutæ brenitauus cau- Ja 6 quia vt ex vmngue leonem perituu rerum,
E ex vno hoc nolili exemplo facule Juudde cæte- rus dic eꝙ ſtatui poſut prouidebumt IMuſtriſima Veſtre Celſtudime⸗ v aliard ſic harum quoq rerum arcanarum ſtudioſßimæ E cumprimu naræ peritæqᷓ Vt quæ noh norẽt hanc qua qu luſdam iperſitioſ nderipoſſer verborum&
lutEra-

——
Fpiſtola liuerarum aucupationem obſeruationemqᷓ et- iam diuinii eqᷓ ſacroſandu⸗ hagmi lilran com- probari aluliri kꝙconßymarz: vn præten alia Damcli vVati effata, oraculaqᷓʒ Apocalpſtow volumima dſertè&ꝙ udo teſtantur. yp etiã Deo e ſyſtatatorenſroſiqud noui teſtamenti ralulin& myſlica ſtriprione mag⸗ aſfciatur, io inquam Chraſto domino noſtro opt. maw. profrenteſi eſi Eaprincapium& Vnem⸗E.
Prater hæc ſati elt in aperto bꝙmn mundo, ſalrẽ quib. hæc rimari udio eꝙ curæ eft, mon⸗ archias kᷓ principatus regnaqj ¶ Iu jpſ eriam
paginæ ſacræ diuinitus trilu vocferantur) non uagyj hominum ſerſiſcpe bac ilfahß umpu- rar/olent)nec gratia aut leninolentiapartum. ve ſiudio dars acquiri ſed natura prudenti maturaqᷓ ke ſapieni prouſone numerorumq arcana vn Elacita tempori efracja, lonaq
Fortunaʒ qud ſunt ofoia non Palatina Acæle- Mlua&ꝙ miniſteria magni ilius kmeffaluli Dei⸗ Jui eit quie.
Tempu moderatur ommia tempu rerom- nel ne⸗

Panegyrica.
ney negotia omnia artana omnia vVhiuis gen- rium, ocorum, nationum, ferrarum latentia in lucem ey ſůl cælum eꝙ ſolem profert: pſuq adeo Verita cuiommia innutuntur, Tempori V di- vmu/ fertur eſſe hlia.
Et uſlußma quidem vations me indice lac ſe ſe halent mempe enim ſlj hommum redab onn- nipotente Deo creatas viden Juotidie; quas au- rem cauſas idem Deu cas creandi halbuerit/ id vero non videntʒ nec luſcituoſi eq caligantilus oculi ſuin videre poſſunt. imo adeo vMdent mul- ra quorum etiam vÿſum pure puts ignorant atq ita ignorant vrproſẽ facta creataq; tpadcon- ſeruationem ſuu, opemqᷓ auwiliarem; cohr vertant miſerrimi. Omnia enim qud ſnb cælo ſunt creauit Deus altißimus in vſum gꝙ in mi⸗ niſterium ſulſidiumq́ eorum hominum Juti- nent Denm auctorem eꝙ creatorem ſuum ſed eum vſůmaperire epeius rationem inuenire⸗
Hoc opus hic labor eſt.
Jam igitur, ſullanon poſſumus eruere kꝰ de-
prelendere que in medio quae iñ repreſentiꝰ Anle

Pfal.y.
„——
Ppiſtola ante oculusai in manilus ſunn idda ilin re⸗ u⸗ dicemu qu⸗ aut cælo, aut rerra⸗aquiſce ab ſcondita ab oculu noſtras&ahſtruſa latent; niſt ſiquem dignatur aluſtrarẽ radio luci ſuæ ile ſpi ritu, qui dpatre lio hrocedens in hac tanta mumndi machina ommta alitmutrit, vegetat⸗ im- plen ſeſolo eꝙᷓ numimi ſi benigna aurab Ecce in
Juit Hocleſiaſtes, hoc re ipja ita eſe reperi tin-
cap. M. uenij DIx ſapiens efficiar;& ipſa ſapientia
longius receſſit à me multo magis quam e- rat:& alta profunditas, quis inueniet eã? lu- ſtraui vnum& alterum vt inuenirem ratio- nem, quam adhuc quærit animamca& non inueni. ſolummodo hoc inueni, quod fece- rit Deus hominem rectum:& ipfe ſe infinitis miſcucrit quæſtionibus. Quis talis vt ſapiens eſt?& quis cognouit ſolutionem verbi? Qvax terribilia ſunt opcra tua Domi- ne; in multitudine virtutis tuæ mentientur tibi inimici Venite& videte opera Dei terri- bilis in conſilijs ſuper filios hominum.
rt QaM magnificata ſunt opera tua Do⸗
minc

Panegyrica. mine/ omnia in ſapientia feciſti; impleta eſt terra poſſeſionc tua.
QvAM magnificata ſunt opera tua Do- mine nimis profundæ factæ ſunt cogitatio- nes tuæ.
QuRn1T derifor ſapientiam,& non in- proun. uenit: doctrina prudentium facilis. Sapientia callidi eit intelligere viam ſuam:& pruden- tia ſtultorum crrans. In corde prudentis re- quicſcit ſapientia:& indoctos quoq; erudiet. ln omni opere bono erit abundantia:vbi au- tem verba funt plurima, ibi frequenter ege- ſtas.
NEMILMEM diligit Deus, niſi eum qui sn. cum ſapientia inhabitat Eſt enim hec ſpecio- ſior ſole;& ſuper omnem diſpoſitionem ſtel- larumz luci comparata, inuenitur prior. Ili e- nim ſuccedit nox: ſapientiam autem nõ vin- cit malitia.
Nvnr1vs impij cadet in malum:legatus vrnn autem fidelis ſanitas. Multi cibi in noualibus pauperũ& alij cõgregabuntur abſq; iudicio. RESPI-
Pſal.91.

Pfal. 90.
Pſal. 97.
Pſal. 93.
Pfal. 104.
Pſal. 14.
—
Epiſtola
REspIcß in ſeruos tuos,& in opera tua, & dirige filios eorum. Etſit ſplendor Domini Dei noſtri ſuper nos,& opcra manuum no- ſtrarum dirige ſuper nos.
DoMRvs regnauit, exultet terra:læten- tur inſulæ multæ. Montes ſicut cera fluxerũt à facic Domini;à facie Domini omnis terra. Annuntiauerunt cæliiuſtitiam eiusʒ& vide- runt omnes populi gloriam eius.
VENTRBcxultemus Domino, iubilemus
Deo ſalutari noſtro quoniam Deus magnus Dominus,& rex magnus ſuper omnes Dcos. Quia in manu eius ſunt fines terræ,& altitu- dines montium ipſius ſunt.
EuIT TRs ſpiritum tuum,& creabuntur & renouabis faciem terræ.Sit gloria Domini in ſæculum: lætabitur Dominus in operibus ſuis. Qui reſpicit terram& facit cam treme- re; qui tangit montes,& fumigant. iucun- dum ſit ci cloquium meum, ego vero dele- ctabor in Domino.
LAvD A anima mea Dominum: magnus Doml-

Panegyrica.
Dominus noſter,& magna virtus cius:& ſa- pien tiæ cius non eſt numerus. Magnus Do- minus,& laudabilis nimis:& magnitudinis eius non eſt finis. Generatio& gencratio lau- dabit opera tua,& potentiam tuam pronun- tiabunt. Magnificentiam gloriæ ſanctitatis tuæ loquentur& mirabilia tua narrabunt. Et virtutem terribilium tuorum dicent,& ma- gnitudinem tuam narrabunt.Suauis Domi- nus vniuerſis& miſcrationes eius ſuper om- nia opera eius. Confitcantur tibi Domine o- mnia opcra tua,& ſancti tui benedicant tibi. gloriam regni tui dicent,& potentiam tuam loquentur: vt notam faciant filijs hominum potentiam tuam& gloriam magnificentiæ regni tui.
VRNITEexultemus Domino, iubilemus v.
Deo ſalutari noſtro. Præoccupemus faciem cius in cõfeſſione& in Pſalmis jubilemus ei.
LETEMTvR cæli,& cxultet terra, com- vfas.
moucatur mare,& plenitudo cius: gaude-
punt campi& omnia quæ in eis ſunt. tunc D exul-

Pſal. 98.
Pſal.103.
Pſal. 104.
PFpiſtola exultabũt omnia ligna ſyluaruma facie Do- mini.
PSALLITE Dominoincithara, in citha- ra& voce Pſalmi:in tubis ductilibusʒ& voce tubæ corneæ: iubilate in conſpectu re gis Do- mini: moueatur mare& plenitudo eius: or- bis terrarum& qui habitant in co. Flumina plaudent manu, ſimul montes exultabuntà conſpectu Domini.
BENRpPIc1TE Domino omnes Ange- li cius: potentes virtute, facientes verbumil- lius, ad audiendam vocem ſermonum eius. Brnsciein Domino omnes virtutes eius:mi- niſtri cius qui facitis voluntatem cius. Benc- dicite Domino omnia opera eius: in omni loco dominationis eius:benedic anima mea Domino.
Cax razo Domino in vita measpſallam Deo meo quamdiuſum.
GoNFITERMINIDomino,& inuocate nomen cius, annuntiate inter gentes opera cius. Gantate ei& pfallite ei, narrate omnia mirabilia cius. A3
——

Panegyrica.
As AdvrL.o xx aurum venit;&ad Deũ obn.
formidoloſa laudatio. Dignè cum inuenire non poſſumus; magnus fortitudine& iudi- cio,& iuſtitia eius enarrari non poteſt. Ideo timcbunt eum viri,& non audebunt con- templari omnes qui ſibi videntur eſſe ſapien-
tes.
ConpITEMIxDomino, quoniã bo- vptu
nus; quoniam in ſæculum miſericordia cius. Quis loquetur potentias domini auditas fa- ciet omnes laudes eius?
CoNpITEARTvR Domino miſericor-*ln.
diæ eius,& mirabilia eius filijs hominum. Et ſacrificent ſacrificium laudis& annuntient opera eius in exultatione.
Etſecundum hac quidem⸗ quorum ratiimu⸗ eft ordo ſdes certiſima& fallere neſtia, qu in nullius aut rei aut hominis lenocinium quaſi oraculoedita ſuntd ſanctißumi⸗ vVatibus ſecun- dum hec, inquam, qlg Hulliu⸗ ad gratiam lo- quuntur⸗Videmu ſolum Heßiacumpræ als re- gionib. multi l⸗ leneßcrjs a Deo
2 CiuMl-

—
Epiſtola cumulatũ de qubus vten inſnitir pauca Juaſt perſtringam E leuiten dellem, extremæa& ſumma Juodaiumt manu obiterattingam ve riu Mamn contrectem accuratiui qud.eAcx⸗ Auli qucpaſiuper eßiampluxumæ ſtaturit maima E augicupia epflcacuut? quid adſalutẽ ua nilil homini apieti ſul ſole cariut eſeaut dbetaut ſolet) velconſtruandam vel neßuruen- dum magil vtibule? Et tannn ¶ldicenduan ai, hurum uoq diu u aguatiug Auit n re Mædita dumtauatʒ danec vuut uuger exuſuut honm-
naſolertet ingenio. EEceru dudici u diuiui
uumanit aua aluflnaticum rem cauu alſua-
tione Va non Audignamtudicſeht eam eauumn- dem Acidularucommoditatem cæ Alitatem deprelendenunt, qua nunc paſim nota per vm⸗ nerſam Germaniam multos ex quon euut re- motißimo angulo mortalen opa indigos,( in morbun duuers cubamtes, muſtre nter conti- nuos languores E crutiatus vux ſiritum du- centeaſe pellowit, ui mon voticompore lom
ge lat ad ſuos pro morboſs vulemte⸗
i

Panegyrica. Acidularum laudes peruagatißumè propalaus- yvna Vn etiam Principes v1 viri reip. Germa- niu conſtitnende ad earumdem opem tamquam ad ſacramanchoram confugere deuorato xdio longſimi eq diſealimi uumeyus cum comitatu⸗ mpeditiſumo l⸗ numeroſiſemo non dubitarint. Nam quid ego hucdefodinut ſali ſiue ahnu Altendaafeuſluus dicam⸗ qu nõ Heßi tantum ſari ſumt verum etiam de diuite penu vucini Juoq populir latè commodant⸗ na Copia illo- yum lenant inopiam? In quo quidenn lubet ad- mirari aliud eſccumdarium culeſti numinus in Heßiam leneſtei. Cui tum illud incommodum oceurreret quod lanuunes iam paſem verericæ perantne tandam ſalinis ſia lignaraumquoriun ngentem quotannit vnmn l imperutis harum rerum incredilulem alſimunt) alimenta deeſ⸗ ſent excᷣſiq mau nemdriluus neceſſe æſeraco⸗ Muendaſdlefeuaxi prouidens natura luic quoq malo proſtectum volensnec ſperantibus eoce in- geſu fadæcarhoxarias in aute cMſniacg Auini veſira nupori veſtra porißimum⸗I 3 luſriſ

—— ℳ
Ppiſtola luſtrißimi PrincipesataondqMuam vmnia mi- hu miracula ſua quæ ſuntplurima Eꝙ maxima reſeruaſe ipſã rerum Matura id æ xuſain Hſa Adetur. Quarum Juidem fodi- nauumsnehshatlaruum ſius Eꝙ cmoditas tan- tae Vt ea non parum nobulitenturſimul Eꝙdi- tentun mumnicipes eAltendorffenſen Iuibu adeo in tempore ipſoquod. V ait Comicu ommum rerumprimum eit. Prouidentia diuuma ſuccur- rit vt quaſien compoſro umpotiſimum beni- nolentia le liberalitatis ſiæ ſinum renudaret, Luaiceensct Ahie lignorum me- altudo equẽ- nc Ingẽ dico ſu hoc De mumut, c uod non ſolum verbir aptè e en dignitate enuntiari ſcdne coptatione Juudeucolnhrelen diſatinpoteſt hßſi quis ſa coꝑitabit qui pro⸗ ſecto recte cogitabit; dli humana anduſtria in extuema quaſi ſat tegula/ in MMtimo vux lurer latene vlu deplarata conclamata ut om- nia. ilidemuun Meunn Prcpiciuu ſaccurtere⸗
mnurtalium neceſitatilus⸗ Vt ita euidenter ſtẽ⸗ dat quan-

Panegyrica. dan quantum omnilus humani⸗ conatiluus v nu diuunuus nutuu antiſtet.
Eygo in poſterum Eqſalinis Heßaci cau- rum e alunds de nutuimenti igni kõ fodini pariter netalucæt cuuſultumeſſuaplurima 6ꝙ aptimin Heſiapaſimn reperiumtur, atqꝙ inhrit Zut cupriexris: vt verò verius eſſt liqucat il⸗ lud BE NEpc 1o Domini diuites facit, nec ſociabitur cis afflictio· epoſthæc de Heßiæ ſertilitate Cꝙvaliſoliq an ca Aonitate loquemur
Prou.10.
Malignius aut dulitalumux ad ſidera%½, lau-
dibus eam ſuluehere vu qu non ad vſum tan- rumindigenarum epincolarumſiorums verum eriam vMcinarumlate gentium prætenalia ſal⸗ abundet fꝙare⸗
lam, quiluus unomtibuu ꝙ quanti Jualiluuq
collilu Heſu interpoletun paſum cælatur- Itun qMuaſtcaput tolla uid attine dicereꝰ untium autem eᷓ caliumſymbolo eꝙchho Juid ſacræ litteræ kᷓ diuima oracula, quid enAethni- corum Eopriorum inprimis P huloſophua melioras notæ illa antiquiorisaliud mficant
4&deſt-

Fpiſtola & deſinant⸗ amabo quam viranfurtes⸗ Ehe⸗ roica quadam vurtutepuaſtantedinuictoqᷓ ani mn curporiq vohore pollenteaꝰ nec maleſane⸗ Principes vuri qui ob maieſtatem nominin ſui kꝙ vurtutum admamafionem venerationem inter alios eminent⸗monti. comparantur tamquam u interſu hditos populos ſupra cæteros auctori- tats tantum extare debeant, quantum vaſauli ſuu molt un ſol terra aquor reliuum excedum.
Caterumin veteræs uo memoris monimenti legunt, quibu loc ſudium anteactaſtyutandi cordi qcuræ eft Hſoc( Cattu olim qdem vVoca bantur iudicio eorum qu in lu diligenter inda- gandis lꝙ inuemendis feliciter⸗ familam du- cunt) al aunitenpareAt hodieqᷓ; funt⸗fucſe- corparilius xoluuſtis procerat⸗eꝙ lene cauhaſtun
atucacita un militzan ge rei lellicæ u- dium pronos: v let fere inard deliciarum fe- minearum humus hommnes quoq producere pa- riter amantes etolerantes lalorumʒmolicon-
Ara luxui bꝙ mertia dedutos. Icitum enim f
vauran homumalilieſe aliam atg Alam.
1 Juod

Panegyrica. uodfacitſtilicet aerit aquarum⸗ſli pſiut, ci⸗ burum nutrimentorumᷓ diuerſtas. Quæ utri menta cum in Heia eſe ſoleant ſeldſma, mi- hil mirum ſolida luc etiamn Cꝙad armorum me- dutatianem dans corpora excreſcere,&in in- amproceritatem conſurgere v. Vhuetiam illnd regꝰ eadempræcipuum habet quod cumpropu- gnaculin arcilu, kꝙ munitianilaut paßinmn ad- uerſu vum l iniuriam cuiuſtus hoſtet mumitijſ⸗ ſima(ꝙ inſtructſama ſir etiam dami lalcat Rrrum, cuprum ag reliqua amnia, Julu⸗ huceft ad earunndem Miuuitaanumſlita re poſtadeſenſionem e propugnationem. Meritoigitunnan alilu aut armamentaria in vrbibus armis omnilus eꝙ telu, maclminq Stormenti militarilus cuuſus generit vefer- rioraſuntuamin Heſia; aut homine flad bellum alacriores, vt qu conſcy ſl⸗ hatriæ e gentilis ſiu fortitudimus præler lac armi adde- ſenſionem ſui ꝙ teli addetrimentũ hoſticom paratis abundare ſeſtiant. Nemo enim. vt recte aut Vegetiut iſtiplinæ militari cõditor ꝙcon⸗ ſeruator,
ℳ—

ℳ
Ppiſtola ſruator, id metuit facere/ quodſẽ bene didiciſe Sad quod ſtparatum inſtructumq́ eſe irebn ommnbus conßdit.
Vꝛ autem hic ge all⸗ Vauure hrouiienmnin Heßic conſaltum volunt largiter iam olim 4tn Munc taudem vt valetudini quaq hanninum ca- neat Eᷓ hraſtaciæx alnhoſtiumgenone lang⸗ teter- rimolanguarum ægn n0n
uu Muadau ugeuta vue vſtectatoq enefici eandem aplcit egerens quaſitꝗ in vlum cnſße- dumq hrofercu AxNNCLE SOL18 d- numplanẽ gꝙehicaciſiunuun anunu quod non remere ſeri credendum e ſe Aqua momenta luc rerum&temporum quubu vMuimu& in Jua fari leg midimui⸗ poſtulant.
Qæ autem f antu Jualin; bic zun rum rerum meſaurus ſir, E uucnedi⸗ con- tra malorum venenorum vum morbo omne genn⸗ poßn quit atuæa eiun quopa-
2 ureddendu/ IAuſrme haud dubis V Cerudimes intentibre cura ex
plorari curalumt per lunußnodi rerum perion: prout

Panegyrica. prout iam ante dgnatæ ſunt de Vleſacæa tenræa ilataperiulumfacere. In quo quidem non parum ſortaſis adiuuabumnt& Vſu eſſe pote⸗ rumt ea qut iam priden ſripſtadtres clar⸗ſ- mos Eꝙ eruditiſimas Medicanæ Doactares; Iu- raſimarum Neſtrarum Ceſitudiuu⸗ ie tros; D. CMautium Taurerum: D. EHcori- num Schonfeldium q D. Iaannem NMolhumʒ
ſecundum quæ& ax qualitteris d mnc couſigna- radiciplinaſi rite læc tema Hoßiaca ſiue So is AxvRc1A praparat, temperatæ ſillata, Eꝙ ſic demum contra morlonrum aut mnalayitm de- nenuru aufetatianem adlulatæ fucrit; hreuu⸗ Juodpero& opro non minor erit fama Terræ Sgillate Heſnata quam nunc eſt Wleſacqquam multi vuri doci elogs&ᷓ carmnibu ſuus ¶V ex adiuncto libello vudere ke cognoſcere Veſßtra Celſitudines poterunt) concelebrandam puta- runt. V cum tempore mmnoteſcer rei cum ma vime nece n vriltas, vn mul vlia enſ Im ßeᷓ paulauim in Heßia his pot?Cmum ann incre⸗ beſcere& not ſe cœperuntparrum auorumqq
2 memo⸗
———————— 4

———————— ℳ
Fpiſtola memoria, E tot retro ſaculis incognit; quæ- damq́ etiam ex lu hactenu impoſibulia factu⸗ Sᷓ inuentu repertuq putum. Qui enum elt qui neſtian commercia illa ram ſquemtua merci⸗ moniorum(ᷓ negotiaionum in Heſia nuper admodum eſſe cœpiſo, quor ſedes& emporaum celeberrimum Caſſelia Vrhs ſi vt occœpit ſelici rer perget/ hreui ex famigerætiſimi urop⸗ vrhibur eᷓ mercium copꝛa nolulibus vna erit. Præſertum VNaſuxgæs amnis lenecio. Occidenta- lium eꝙ Jeptentrionalmum negotiatorumʒ qui eo lulentius illuc merces ſas ex longinquis in-
Vnl Cᷓregionibun terræqᷓ conuelumt⸗eq venum proponunt, quo ſecuria ſunt omma iuneralq vix Afůlſeſſorabus latronius pramialoriu, ey reliquiidgenu ſrarij quorum alilipaim lac lempeſtate maxima longe eit Eᷣ ſequentia⸗ cꝙ licentia. Qux ſane nan e parua AMuſtriß⸗ Veſtr. Celſtud laus nec exiguum angumentum iuſtiti veſtræ Eꝙ autatu apud Juam para- rum ſir ſemper bonu& innocentibus perfuium
nalir leſceleratæfacimorſinqᷓ ſupplicium. Nam

Panegyrica. Mam quid ego luc de paterna veſtra cura in pauperesEᷓ egenaspupollosq ab idgenu alios opꝛn& ſnlſidij dndigos commemonemꝰ an non hanc exſtructa paſim regia magmßentia&ꝙ li beralitate Qlæanotrophua, N enodochua, Eec. ſari loquuntur? Equidem admirari ſipe me⸗ cum oleo vim conſilij cꝙ iudiij Veßtrarum Cel- rudinum, qu⸗ adeo intenta ſollicitudine mini- ma maxima quæᷓ prouderunt⸗ Vt nubil tantul- lum lodis in Heßia ad rectam lꝙ felicem reip. S forenti en ea principatus normam deeſeʒ o mnaqᷓ huc neceſſaria largiſmè ſupereſſe- Vi- deantur. Quæ eriam veſtra virtu⸗ Principe uſtriimiaudata&ꝙ audita magis ali mul- rin Principibus quam factu vMrpala⸗ E vler⸗ nam volus apudhomumnes ſubſole famam& bea- ritudinem illam ſempiternam in cælo olim dalut: Jua Vt glorioſius ſuaminidiuetiam Dei opt. max. Eopitatori Chrui leneßcio de omm homimumgenere Eꝙin primi felicaNm V numc ſunt res bominum, Heßacu veſtras ditio- nibus lene mereripengiteʒ&ꝙ valete ex animi
ſenten-
—

——— ℳ
Fpiſtola Panegyrica. ſententia; quamqᷓ facillime, quidquid fortuna parat in hac fatal rerum conuerſione ſemper a⸗ Lte. Datum Lancofurti ad Moenum ipſo D. Natiuutatus Maræ cld. Id. LxRRvI.
Illuſtriſſimarum Veſtr. Celſitud. deuotus& addictiſſimus Cliens
ANDREAs BERTHoOLDv5 ſcrutator& indagator Na- turæ arcanorum, mincra- liumq; effectuum explora-
tor ſtudioſiſſimus.