TE AR R A
6 SIGILL AT A
NVPE R IN 6GERM A- 6 NIA R EPE R T AF,
Vires atque virtutes admirandæ, eiuſque adminiſtrandæ ac vſurpandæ ratio.
B x multuplici experientia ANDRBan 3 B R r0 I pI Uſchacen⸗
N
S 8

—

Dz VER AE ET PROB ATAF
TERRAE SIGILL AT AE GER MANIC AE, S IVFE AXVN 6I Aß 8O-
R IM VM(quod in natura rerum maxima cũ veneratione admirandum& celebrandum) in primis aduerſatur toxicis, philtris ac venenis cru
deliſimis ac robuſtiſſimis, aut cuiuſcunque ge neris per os aſſum ptis, cãque per vomitum expeditiſſimè ac feliciſſimè reiicit, ſi vel antè, vel ſtatim pot hauſta venena ſumatur,ſin aliquantò tardiòs, per ſudorem cadem expel- lit.
Secundò, eadem naturæ admiranda facultate crudeliſſi- mo& horrendo peſtis contagio reſiſtit, non ſolum ab hoc præſeruando tutos reddens eos qui hac vtuntur, ſed iam in⸗ fectos& ſemimortuos, ab Orci faucibus& præſentiſſima
morte, miraculoſa celeritate reuocando.
Tertid, non diſſimili virtute ac ratione omnium ferè ve- nenatorum animalium,& inſectorum morſibus, ictibus aut punctionibus, itidem vulncribus ab infectis ac venenatis ar- mis quocunque inodo illatis, ſi quid aliud, promptiſſimè medetur.
Quartò, ſingularem& ſuauem quandam amicitiam,& admirabijem ſanẽ ſympathiam, cum vitalibus humani cor- poris partibus habere, compertum eſt: ita vt mirum in mo- dum cor ipſum confortet cerebrum reficiat,& aliis quibuſ- cunque viſcerui malis ſtrenuè aduerſetur. Huic omnem A 2 ferè
—
M
R

————
ferè cephalalgiam demulcẽat, cardialgiã remouet, palpita- tionemcoris fedatoculorum vnlnera&lxſiones/ inflam matiores, lippitudines, ac fiuxiones euratitidemin teſtium & ccrebri vulneribus, inflammationibns, ea remedia præſta- re hanc nobiliſſimam terram experientia docuit, quæ vix vl- la alterius generis medicina vel promittere, vel exercere poſſit.
Quintdòcontra omnem hæmorrhoiam, ſiue exvenis, ſi- uc exarteriis ipſis, vel ex quacunque tandem corporis parte ſanguis effluat, nullum praſtantius aut fortius remedium hac ipſa inueniri poteſt.
Sextò, ſimili quoqueratione catatrhorheumaticoryze, acgrauedini medetur.
Septimò, dyſenteriãlyenteriamdiarrhœamatq; omne ventris moleſtum proffuuium non minus feliciter quàm cõ modeè curat,& omnem hypercatharſin ſiſtit.
Octaud am buſtis, vel ab ignevel aqua feruẽrevelli que- factis etallis, peroptimẽè ſuccurrit, tum prohibẽdo ne aſc- dant puſtulæ, tum partes oblæſãs citiſſimẽ reſtituendo.
Nonò, vulnera recentia,& vlcera inueterata, ac maligna pulcherrimè ſanè ac maturẽ curat.
Decimò, contra anginam,& aliarum partium interna- rum inflam mationes præſentiſſimum eſtremedium.
Vndecimdòd, contra pruritum, ſcabiem fœdam, ac curatu difficilimam, commodiſſimè hæc terra vſurpatur. Duodecimd, omnibus morbis qui per ſudores expelli queant/propulſandisvt vno verbo dicatur, con uenientiſſi- ma exiſtit. Decimotertiò, contra phthiſin exſiccãdo vlcus pul- monum hæmoptoicis, mirum in
modum prodeſt. Fuſior

Fuſior ohlemor exlicatio de modo ac atione vrendt prædict⸗ ferna contn prius enumerat⸗ corpo mla.
Nte om nia verd vt ingenere de terræ huius vfu& exhi
hendi modo aliquid dicamus codem modo& iiſdem affectibus præter naturam, quibus decãtatiſſima illa TER⸗ RA LE M N IA vetcribus& noſtro adhuc feculo Turcicis Imperatoribus& magnatibus tanto in pretio habita, vt au- ro etiam ipſi preferatur, conuenit, feliciſſimè adminiſtratur. Imò quod maius etiam eſt in multis morbis curandis, longè viribus ſuperat cam terram Lemniam, quæ nunc ex Turcia vtplurimum adulterata, magna tamen difficultate ad nos affertur. Quæ in pharmacopoliis vulgò proſtat, comparatio- ne verò huius ne nomine quidem digna eſt. Ex quibus certè nos& grata mente agnoſcere,& confiteri æquum eſt, fingu- larem ſummi numinis in GE RM a N os noſtros libera- litatem, quòd cum Turcica barbarie, tam ſplendida& exi- mia Dei dona, non ſecũs atque omnes artes ac diſciplinæ li berales deuaſtatæ& corrupte ſint, nunc non ſolùm omnis ge neris præclaris artibus, literis,& diuinarum rerum profun- diima cognitione Germaniam exornauerit, atq; pulcher- rimeèilluſtrauerit, verùmctiam hec tanta nobiliſima& ra riſima diuina dona ad nos transferat, quo de omnibus, quæ vel ad ſalutem animæ, vel ad corporis incolumitatem ſpe- ctare viderentur, abundè nobis proſpectum atque conſultũ eſt. Et ne meis tantùm verbis, qui ex pio affectu tanta Dei præclara dona omnibus libenter equidem communico, fi- des adhibeatur, doctis omnibus potentiamefficaciam, atqʒ vires huius benedictæ,& nunquam ſatis laudatæ terræ, cum ſano iudicio& admiratione experiundas& perſcrutandas 3 com-

committo, quæ iam ſæpiũs experientia cognita& tentata ſunt. Ea ſalte m in gratiam eoruin qui in operibus medicis minũs ſunt exercitati, nunc deince ps breuiter perſtringam.
Primdò, ſi cui venenum, vel in cibo,vel in potu, vel quo-
cunque alio modo exhibitum fucrit, vel quis imprudenter ipſemet, vt frequenter accidere ſolet, lethale pharmacum deguſtauerit, hoc protinus ſimulac infectum ſeſe perſenſe- rit, drachmam vnam, aut plus, minũ ve, pro veneni violen- tia, ægrotantis ætate ac viribus, in liquore aliquo conue- nientidiſſolutam exhauriat. Tum ſi recèns aſſumptum ve- nenum ſit, atque tamen vcl in terra ipſa ad præſeruationem ante omnia ſit vſurpata, per vomitum reddet. Sin verò lon⸗ giori mora iam ad interiores venas translatum venenum fuerit, per ſudorem in lectulo bene coopertus, malum illud feliciter expellere poterit. Liquores autei conuenientes ſunt aqua cardui benedicti, morſus diaboli, vincetoxici, ſeu hirundinariæ, aqua radicum petaſitis, angelicæ, pimpinellæ, & ſimilium. Quod ſi horum liquorum copia ad manus non fuerit, cum vino albo alcxipharmacum hoc aſſumi com- modè poteſt.
Secundd, contra peſtem ſimili modo vſurpari poteſt, præſertim ſi contagio iam correptis& infectis admini- ſtranda ſit. Sed ſi preſeruatiui loco hac ipſfa terra vti quis voluerit is integram drachmam aſſumere non opus habet, imdòdimidiam ſaltem matutino tempore cum vino, vela- ceto calendularum, aut alio liquore conuenienti acci- piat.
Ego hac terra ſequenti modo, idque maximo cum fru- ctu, ac felicitate vſus ſum. Quamprimùm aliquis cordis aut capitis dolorein, horrorem febtilem, nauſcam, vertigi- nem,& alia peſtis ſigna perſentiſcit, drachmam vnam no-
ſtræ terræ, in vino, aqua, aut aceto, al. c iuiculo diſſoluo/& ægro-

⁊grotanti in lecto propino,ſudorẽſque prouoco;ʒ qua ratio- ne ac modo totum venenum in paucis horis expellitur, abf que vllo externo apoſtemate. quòd ſi aliquantò tardius ter- ram hanc quis ſumpſerit, ſanguine ſcilicet iam maxima ex parte infecto,& in apoſtema collecto, bubo aut anthraxv- na cum ſudoribus erumpere ſolet, quo in caſu non longè ab ipſo apoſtemate vena ſecanda eſt. Vtpote ſi locus affectus ſit ſub axilla, mediana vena ciuſdem brachij aperienda eſt: quòdd ſi vel apoſtema ſit circa inguina, vena illa magna ſub poplite interiũs ẽ regione alterius pedis aperienda eſt: quòd ſi autem apoſtema ſit ſubgenu, vena in infima parte eiuſdẽ pedis ſecanda. Interim etiam non negligenda curatio pra- uorum humorum, ne venenum vires reparet& ad cor aſcẽ- dat, eo modo cor releuatum, quod reliquum eſt veneni, ad locum apoſtematis propellet. Quod tandem vbi ad ſum- mum increuerit& maturuerit,à perito chirurgo aperien- dum& conſolidandum eſt. Neque tamen hoc contemnen- dum eſt, vt nempe portio aliqua huius terræ aceto diluta, puluere cinnamomi, in pulticolã cogatur, cordique impo- natur. Videbis enim hinc non paruam veneni copiam em- plaſtro illi adhærere.
Hoc quoque demum obſeruandum poſtaſſumptam terram, particulam panis toſtioptimo aceto madefacti, na- ribus continuò admouendam, ne ſcilicet vſurpata medici- naà nauſeabundo ventriculo rurſus eiiciatur.& ſi rciiciatur, de integro ſemper propinanda eſt alia, donec retincatur. Hanc vtendi rationem vir quiſpiam maximi nominis&
authoritatis, ex aula Turcica cuidam viro nobili pro maxi- mo ſecreto miſiſſe dicitur, cum hac obteſtatione, lmperato.
ris Turcici primarium medicum hanc rationem ac modũ
Arabico ſermone poſt ſe conſcriptam reliquiſſe, eãmque
poſteã plurimorum hominum experientia comprobatam.
—
———
M
—
* 4 —

Tertið, contra morſum cãnis rabidi, ferpẽtum, aliorum-
que venenatorum animalium, aut ictus arancarum, ſcor- pionum& ſimiliumi.Itidem contra vulnera venenis infecta hoc modo adhiberi vtilißimè hæc terra poterit. Accipiatur terræ huius quantum ſufficit pro magnitudine plagæ, vul- neris aut ictus,& cum ſaliua hominis in paſtam redigatur quæ vel ſupra pannum lineum extendatur,& applicetun/ vx paulò magis emollita loco affecto illinatut, hac rationeve⸗ nenum non modò retrahitur, ſed vires etiam retracti prot ſus eneruantur, ita vt in huiuſcemodi caſu vix vllum haberi poßit præſtantius remedium. Quòd ſi aliquando tardiũs me dicina illa externa adhibeatur, neceſſe erit venenum, quod iam corpori altius infuſum eſt, drachma vna huius terræ in vino aut alio liquore intra corpus ſumpta, per ſudores ex pellere.
Quartòcapitis dolores& cõturbationes, ſiue abæſtu, ven tis aut intenſis laboribus, ſiue à vigiliis, curis, aut grauiori- bus meditationibus ſubortas mirifice componit,& emollit, ac ſpiritus con ſumptos reficit, ſi cum optima aqua vitæ, vel aqua betonicæroriſinarini maioranę/ pulegij aut ſimilivel ſi calor adſit, cumaqua roſacea, ieiuno vẽtriculo drachmav na terræ huius aſſumatur. Dolores verò ac palpitationes cor- dis mitigat& ſedat, ipſumque cor grauatum, ſingulari ami- citia reficit, ſi cum aqua meliſſæ, vel chelidoniæ, cardiacæ, bugloßi boraginis, forum tunicis, vel vino albo generoſo drachmavnaprædicto modo ebibatur. Contra oculorum inflammationes, lippitudines, lacrymas,& fluxiones quaſ libet vtilißimè adhibetur hæc terra, vel roſacea aqua, vel plantaginis, vel cuphraſiæ vel valerianæ. vel feniculi, vel ſi mili, pro diuerſitate affectus temperata, ac pluma nigræ gal- linæ, oculis inſtillatawel linteo madefadto impoſita· Vulne-
ratis oculis cum albumine oui,& liquore conuenienti pro iudi-

LEAn.
iudicio præſentis medici aut chirurgi vtiliſſimè applicatur. Cerebri teſtiumve vulneribus ſuccurrit, ſi cum aqua roſacea diſſoluta, madefacto linteolo, vulneri adhibcatur, ita enim ab inflammatione& affluxu humorum præter naturam, at- que omnibus fere accidentibus, vulnera præſeruantur& con ſolidantur.
Quintò, Sanguinem quoq; ex quacunq; corporis parte erumpentem ſiſtes, ſi trociſcum vnum huius terræ in pul- uerem contcras, eumq́; cum ſaliua hominis aut alio liquore in pultem redactum affectæ parti applices. Naturalem au- rem ſanguinem inhibebis, ſi terram hanc cum aceto, albu- mine oui& aqua tormentillæ bene commixtam, lintco- loque inductam, temporibus& occipiti ſæpius applices, na- ribusq;ʒ ipſius adhibeas. Sanguinis verò grumos ex varijs ca- ſibus intra corpus coagulatos ſic diſcuties, ſi vel ſolam ter- ram hanc in vino calido, vel huius drachmamvnam,& tan- tundem de bolo(quem lapicidæ in inedio ſaxorum reperi- unt,& germanicè Leberſtein à colore,&à loco Stcinmarck appellant) in duorum ouorum albuminibus,& aceto cali- do cum ſcrupulo vno croci diſſolutam ægroto propines.
Sextò, ad catarrhos diſſipandos, vtere hac noſtra terra manè& vcſperi, vel in vino albo aut alio iuſculo, idque ſæ- pius, ſtatimq́; fudores moueas,& experieris te multum re- creatum eſſe.
Septimd, profluuium omne ventris nimium cohibebis, ſi drachmam vnam huius terræ manẽ& veſperi in aqua tor- mentillæ, foliorum quercus aut florum acaciænoſtræ, diſſo- lutam, hauriendam des.
Octaud, ne ambuſta puſtulas emittant,& cutis citò rena- ſcatur, ſuperfunde terræ noſtræ aquam puram fontanam, quæ calci viuæ infuſa per noctem ſteterit eamq; mixturam penna nigræ gallinæ parti læſæ leniter, idq; ſæpius, illine. Nond,

— ℳ
Nondſi emplaſtris admiſeoatur hec terra, liquore aliqno diluatut,aut intra corpus ſumatur, dolores, inflammationes, cambium& alia ſymptomata vulnerum& vlcerum arcebit, præſertim in vulneribus renum⸗teſtium, inteſtinorum,&c. ipſaque prorſus curabit.
Decimòpruritu m,ſcabiem, perniones, pſora m, ſerpigines, & alia cutis contumacia vitia,terra hæc ſanat: cutemq; niti- dam&ꝑglabram reddit, ſi in aqua fontana aut aqua plantagi- nis diſſoluatur, eaque aqua fxpius cutis fœda& Ijquamoſa la- uetur,& abſque terſione reſiccetur.
Poſtremò, anginam intcriores inflam mationes, vlcera pulmonis,& alios morbos interiores curat noſtra terra, ſi cũ aqua appropriata drachma vna ebibatur, quo modo& coli- cam& jliacam paſſionem curat. Hæc fereè ſunt quæ longo vſu& multiplici experientia obſeruaui. alias huius benediẽt terte vires, quę ſine dubio multo plures ſunt, ind uſtrię medi- corum committo experiundas. Hoc tantùm cos admonere volo, terram hanc naturæ eſſe ſolaris ſeu aureæ, nec enim alibi naſcitur, quàm in aurifodinis, inter duriſſimas rupes, quemadmodum& gemma(hoc de flaua rerra intelligen⸗ dum, nam alba in argentifodinis reperitur,& credibile eſt ſingula metala ſingulos holos ſeu terras procreare, quod mi- hi aliquo modo, nondum tamen prorſis, compertum cſhh) vnde& à Paraceſſo in prima parte Chirurgiæ ſuæ magnæ,& alibi Axungia Solis appeliatur, quòd pinguedinis cuiuidã ſit particeps:prætereà à peritis quibuſdam Chymicis hinę mihi terræ oſtenſæ ſunt, ex auro vna, cx argẽto vcrò altcra extracta, prorſus noſtri ſimiles Quod cum ita ſin ſine dubio alios gra- uiſſi mos motbos, quos aurũ rectè præparatũ curare perhube- tur⸗terra hæc noſtra, vt decetrectè præparata& adhibita, cu- rabit, id quod ſagaci& perito medico inueſtigãdũ reſinquo, mihi ſufficit alijs viã demonſtraſſe, qua Dei& patriæ noſtræ gloriam exornare,& amplificare poſſint.

Summatim, hec&pleraq; alia remẽdia doctores plurimi in dies experiuntur,& præſertim in morbo caduco, in quo compertiſſimum habent, nonnullos eo contagio infectos, eius terræ de fodinis auri tractæ ſumptione, liberatos fuiſſe, adeò vt non ampliũs in eiuſinodi paroxyfmos inciderint.
Quapropter eos ad quorum manus hæc terra peruenerit, eaq;ʒ fuerint vſi rogatos obnixẽ velim vt ſi quæ plura quàm doctores innumeri(quorũ ego teſtimonia fidedigna, tum Magnatũ& Principum, coram quibus facta ſunt dicta expe- rimẽta, ac longẽ plura)ſiue in ſeipſis, ſiue in alijs reperiant,& experiantur, velint in ægrorum⸗totiuſq; Reip. fraternæ cha- ritatis ergo, quæ vniuerſis Chriſti membris prodeſſe queant, ſignificare mihi in Sileſia,& in oppido noſtro, vulgariter di- cto Kupfferberg/ aut clariſſimo& eruditiſſimo Philoſopho D. loanni Montano, Medicinæ Doctori, in Striga moram trahenti.
De vtriuſq; terræ albæ flauæq; nomenclatura vt aliquid etiam in medium adferam, non puto quenquam ea de cauſa mihi meritò ſuccenſere poſſe, quòd albam de minera Lunæ vel argenti effoſſam, vnicornu minerale vocauerim, non tam de mco(etſi per inuentionem liceat inuentoribus nomina ſuis rebus indere) quàm peritiſſimorum foſſorum, atqʒ dodtorum Medicinæ, conſilio, qui medicamentis ab ef- fectibus nomina dare norunt,& non ex apparentia forma- rum externarum tantùm, vt ſolent nullius doctrinæ homi- nes:flauam verd terram, Axungiam Solis nuhcuparim, cum ex fodinis auri ſit eruta, ſummaq;ʒ diligentiapoſtmodũ præ- parata. Agnatam etiam& ingenitam cum auro vim& virtu- tem, in medendo, flauã terram, vt albam cum argento, com- perimus. quo fitvt ab iſtis denominari ſit quũ id,ex quo de- riuat illud quod nomen gerit, vti ſolis axungiã, à ſolc,& vni- cornu minerale Lunæ, à Luna.ði quẽ offendant hæc nomi- na, huc

na, huc ſe conferre poterit ad fodinas quibus innaſcuntur, ac
videre locum& adiacentia, formam& proprietates rei, pri-
uſquam vt ignarus rerum mineralium, ineptiſſima quæque ſcribat per inuidiã aduerſus arcana Dei, vel ob auaritiã inde conceptam, quia metuit ſibi de coquina penuarioque dimi- nui, ſi quandoque Germania leui pretio producat, quod ex Arabia, Turcia, barbararumque gentium omnium con- finibus, petitur ingenti pecunia, maiorique Jucro diſtri- buitur, etſi vilius hoc ipſo quod apud nos, vel nullo, vel tan- tillo habere poſſumus diſpendio. Interim ornatiſſimi do- ctores appellari volunt, quia norunt ca quæ vltramarina ſunt, at nunquam eo loco viſa in quo creſcunt, nec recens carpta vel eradicata, neqʒ virentia: quod de Scordio conti- git hactenus, à mercatoribus ẽ ſonginquiſſimis regionibus allato magnis ſumptibus, hoc tamen hic in Germania na- ſei nuperrimè compertum eſt excellentius, noſtriſque Ger manis vtilius, eiuſdem ſpecificæ formæ, cuius ilud eſt bar- barum& cxtrancum. Non aliter de mincralibus, metallis &gemmis videmus fieri, his poſtremis temporibus in Ger- mania, teſte doctiſſimo viro hiſtorico, Sebaſtiano Munſte- ro: hæc omnia naſci, ac ad exteras nationes maxima co- pia deferri, quæ ante centum S&quinquaginta annos, ab ex teris nationibus Germania petebat alijs iam diſtribuere. Nos qui ſubterraneos fructus, de viſceribus magnæx ma- tris terræ videlicet, ſuheue rupibus indefeſſo labore, magnis quoque venqfamur ſumptibus, indies reperimus cùm mi- neralium, tum metallorum noua quædam genera, veteri- bus olim,& modernis eiuſinodi regionum incolis prorſus adhuc incognita Vt interim taceam de incapertiſſimis ho- minibus, domi ſemper degentibus, Docarihusquc: Fieri poterit vt iſti noticiam habeant eorum, quæ nec viderunt
vnquam apud matres ſuas, creſcentium? nec ſciunt cuius generis

& familiariſſima ſunt,& indies eradicantur à ſuis origini- bus? Nec tamen de ſingulis, elcgantiſſimo ſtylo ſcribendi, mentiri deſinunt,& carperevcritatem, nomina quibuſuis ineptiſſima præſcribere, cũm Græca, tum Latina, fictiſſi- ma, ſtultiſſimaque, ſi rationes quibus ducuntur, introſpi- cias. Nullam rationem proprietatis& virtutum, à quibus ſolum nomina rebus à domino Deoper Adamum ab ini- tio data ſunt, perpendentes, de ſtolido ſuo capite primi au- tores excogitarunt, quod ſequaces diſcipuli pertinaciter imitantur abſque iudicio: ſolum hoc in medium adferunt, dixit(inquiunt) hicaut ille Philoſophus, inde concludunt verum eſſe, quod falſiſſimum ea ratione coniecturaſſe de-
buerunt, ab infidelitate perſonarum,& veritatis ignoran- tia. Sic Deo& cius donis? ac patriæ ſuæ Germaniæ, Germa- ni doctores& Philoſophi maximẽè ſunt iniurij, qui contem- nunt naturæ ſuæ conce ſſa diuinitus arcana, ſolum quæ ſua non ſunt, ſed aliena potius expetunt, laudant,& extol- lunt, ſuaque vili quodam animo ſupprimunt: imò quod peius cſt, nec ipſi patriæ, nec fratribus prodeſſe, neque vo- lunt, neque alios id efficere patiuntur at impedire ſtudio- ſorum virorum bonos laudabilẽſque omnes conatus/ mil- le conuitijs& commentis auidiſſimè ſtudent. Cům ta- men æquum foret, agere Dco primum gratiasimmortales, qui hiſce poſtremis temporibus, patriam noſtram Germa- niam tam opulentiſſimè ditauit in manifeſtando, quæ ha- ctenus incognitæ fuerant inexhauſtibiles diuitiæ, ab initio nihilominus conceſſæ, tantiſperque latentes, donec mi- ſertus noſtri, per eiuſmodi beneficiorum contemplatio- nes, ad reſipiſcentiam, ex tenebris ad lucem reuocare nos voluerit. Hinc optime lector cognoſcere licet eos, quos
Deus arcanorum ſuorum eſſe voluit participes/ à liberali- B3 tate
generis, ſpecici vel proprietatis exiſtant, meliis illis, quibus

tate ſui ingenij, cum ſibi ſolis in iniuſtitia non detinent, quæ receperunt arcana Dei, ſed volunt alijs/ idque bonis& pijs etiam eſſe communia: cæteros verò voluit fuudere ſibi ſo- lis, ac ſemper, ſed nunquam ad veritatis cognitionem per- uenire: Solent iſti retinere, quæ nec intelligunt, apud feſe, nec alios ad intelligendum idoneos, intelligere vellent. Inu- tiles prorſum,& ſibi,& alijs, homines, tanquam aridiimas arbores relinquamus, ſimũſque, quantum à domino Deo datum eſt nobis, frugiferæ, laudantes eius gloriam,& expe- tentes non honorem, neque proprium commodum: ad quod opus nos creauit, etiam nos reddat vtiles& idoneos in regno ſuo: cum quo nobis omnia pollicitus eſt, quæ ne- ceſſaria ſunt, vbi hoc primùm quæſierimus. Huic ſoli Deo ſit honor& gloria perennis, quæ ab æterno fuit, in æternum, Amen.

———
PRINCIPVM, ET MA⸗
GISTRATVVM TESTIMO NI4, QVI EXPFERIMENTA, AC VELVT MIRACV- lola, Terræ ſigillatæ Sileſiorum dictæ, prodigia viderunt ipfi⸗ met in præſentia ſua fieri. Qua propter ſuis diplomatibus diuina fateri dona, ac Dei gloriam extollere, nec non ei gratias pro tanto beneficio Germaniæ præſtito, ferre volue- runt, veritati ſubſcribendo, vt in- fra patebit.
Primoò DVPLNM HOE EST DTPL0MATFSA8
originaliſuo Germanito Latine ſdelirer traduſum quod Illu-
rMimus Princept Gulbelmu Landę rauius Haſiæ, in(aſ- Vel Comen in(atgenelnbogen, Ditx, Vegenbeim e Nidda, ec. Andreæ Pertoldo ah Ubatʒ, ſua clementia e henignitate impertiri iuſit/ per ſuor Mrdietuæ Voctor es& Lancellarium.
————.————
Otum facimus, ad Illuſtriſſimum,& Generoſiſſimum Principem ac Dominum, Dominum Guilhelmum Landgrauiuin Haſſiæ, Comitem in Catzenelnbogen/ Ditz, Zicgenheim,& Nidda,&c. Principem ac Pominum no- ſtramclementiſſimum veniſſe honeſtum virum Andrcam Bertoldum ab Oſchatzac indicaſſe humiliterin veteri qua- dam aurifodina in 8. Principatus Schucidnitz, ke reperiſſe Axungiam Solis, ſiue Terram ſigillatam, aduerſus omnia venena,& pleroſque morhos præſentaneum antidotum⸗ atque remdium præſtantiſſimuneamque ſub forma ſigil- latam obtuliſſe venalem illuſtriſſimæ ſuæ Celſitudini. Qui quidem ſtare nudis verbis nolens, ſuis Medicinæ doctori- bus/ Mauritio Thaurern,& Laurentio Hxperio com wihe⸗ Vt at-
„ ³

vt aſſertæ rei facerent periculum in Axungia ſolis,& Terra ſigillata, quàm diligentiſimè valerent. Quapropter præ-
nominati Medicinæ Doctores Principi ſuo, vt æquum eſt,
obedientes, eiuſinodi Terram ſigillatam dupiiciprobarunt examine, ad hunc modum: Quatuor ac diuerſa venena maximeè lethaſia ſecundò ſumpſerunt, videlicet Mercurium ſublimatum, Aconitum, Nercum,& Apocynum,& ex quolibet drachmam ſemis, odo canibus adhibucrunt in- trinſecus,& iſtorum quatuor vnà cum veneno Terram ſi- gillatam, reliquis quatuor non exhibuerunt camat cum ſo- ſo quemque veneno reliquerunt. lſtorum quatuor qui ſo- lum venenum deuorarant, primus canis cui datum eſt Apo⸗ cynum, poſt ſemihoramʒ ſecundus, qui Nereum ſumpſe- rat, intra quartam horam: tertius qui Mercurium ſublima- tum deglutiuit, intra nouem horas(quanquam hi ornncs venenũ ſumptum euomuerunt proparte, nihilominus poſt martyria crudeliſima conuulſionibus& tremoribus)inter- ierunt: quartus autem canis qui comederat Aconitum, rredecim admodum graues paroxyſinos ſpaſmaticos ſuſti- nuit, vt crederetur cum cætcris moriturus, diem primum tamen ſuperuixit, cumque huic& media doſis antidoti eſ ſet adhibita, ſanus euaſit. Reliqui verd quatuor canes, qui- bus venenadicta, ſimul& Terra hæc ſigillata, partibus æ qualibus data ſunt, ac deuorarunt, tribus poſt ſumptionem horis, debiles vtcunque fuerunt, præſertim vnus ipſorum, cui dupla quantitas Aconiti data fucrat ex negligentia, ter vomuit: poſtero die tamen omnes conualuerunt,& maxi- mo cum appetituederunt, vt ſumpti veneni vix minimum ſignum appareret. Cůum igitur Illuſtriima Celſitas ſua Terram hanc ſigillatam, aduerſus venena tam præſentane- um eſſe antidotum viderit experimento,& Andreas Ber-
toldus antea dictus, cius experientiæ teſtimonium excge rit, cum

ctiam alijs innoteſcat, recuſare noluit: Sed ipfi teſtimo- niales has literas, Illuſtrißimæ Celſitatis. ſecreto ſigillo munitas, atque præfatorum Doctorum(qui hoc dictum examen adhibuerunt) manualibus ſubſcriptionibus con- firmatas, dari iußit. Quod quidem nos præfati Poctores Nluſtrißimæ S. C. in obedientiam,& promotionem verita- tis, quia rem veram ac iuſtam, vti ſuprã narratum fuit com- perimus, libenter fecimus. Actum vigeſima octaua lulij, anno milleſimo quingenteſimo, octuageſimo.
AMauritins Thauren D. Laurentius FMperius M D. Iohan Krug.
rit, cum in cius fauorem, tum in veritatis promotionem, vt
x
.

—————
Ohſeruatio, vnd Auffſſchreiben/ welcher maſſen die Terra Sigillata/ in gegenwertigkeit vnd beyweſen F̃ů rſt⸗ licher gnaden/ ſampt dero hierzu verordenten Hofdoctores/ vnd Hoffapotecker/ mit Hunden auff dem Schloſß in dem obern Saal probirt worden.
ſ Nno Domini 158 0. am tage Jacobi/ hat der Durchleuchtig Hochgeborne Fürſt vnnd Herr/ Landtgraff Wilhelm zu Heſſen/ die Terram ſigilla- tam/ ſo Andreas Bertholdt von Bſchatz gebracht/ zu Eaſſel nachfolgender geſtalt probirt an Hunden.
Einem Růden/ ſo grawgelb geweſen/ den hat man Mor⸗ gens ʒwiſchen acht vnd neun Hora/ wie denn auch auff dieſel⸗ bige zeit den andern Hunden eyngegeben worden/ ein ſerupel Mercurij fublimati, vnd ein ſcrupel Terræ ſigillatæ eynge⸗ ben. Dimidia hora ad ſecundam demum copioſiſſimè vo· muit. Hra tertia iterum vomuit materiam bilioſam, ſicut & poſt quartam, ac nullo alio ſæuiori ſymptomate corre- ptus euaſit.
Einem Köter ſo gelb vnd weiß geweſen/ eyngeben ein ſeru⸗ pel Mercurij ſublimati, vnd nichts darauff. Dimidia elapſa hora emiſit vrinam,& paulo poſt excrementa alui, poſt ſe- nihoram corripitur ſpaſino ad terram decidens, quo ceſ. ſante, anhelante rictu diutius ſtetit,& paulo pdſtiterum con uellitur, atque poſtea intumuit admodum venter inferior. Hora prima corripitur ſpaſno ad terram de vchementiori, & paulo poſt totus interiiſſe videbatur ferme per quartam horæ partem, ſed circa dimidiam ſecundæ horæ, rurſus cœ- pit ingredi,& per ſeſquihoram continuò inſiſtit pedibus motui planè ineptis ante quartam& in puncto quintæ, ite
rum

——
rum vchementer conuellitur,& inde aliquoties, tandem moritur noctu.
Eim ſchwartzen Metzgers Hundt/ mit einer weiſen Ke⸗ len/ mehr als ein gantz quintlein Aconiti, vnd ein quintlein Terræ ſigillatæ drauff. Elapſa dimidia hora, vomuit copio- ſiimeè, ac elapſa alia dimidia hora vomitu reiecit quiddam ſpumoſum, poſt primam horam tertiò vomuit,& ſic eua- ſit.
Einem braunen rawhaͤrigen Koͤter/ mit einer weiſen Ke⸗ len/ eyngeben ein halbes quintlein Aconiti, vnd nichts darauff Poft horam corripitur tremore ſpaſinoque vehementiori, altera elapſa hora,& circa primam iterum conuellitur, ac aliquot vicibus/ſimiliter poſtprimam,& dimidia ad tertiam ſpaſino tentatur, ſicut& hora tertia,& poſttertiam grauiſ- ſima affligitur conuulſione,& paulo pðſt patitur ſpaſmum fortem, vrinam copia magna emittit foœtidiſſimam, ite- rum patitur paroxyſinum ſpaſinaticum fortematqʒ huic cani iuſſu illuſtriſſimi principis Landgrauij Haſſiæ, domi- ni noſtri clementiſſimi, dimidia doſis Antidoti exhibita fu- it, atque tandem incolumis euaſit.
Einem ſchwartzen Koͤter mit einem weiſen Halß/ eyngeben ein halb quimlein Nery oder Bleander/ vnd ein halb quintlein Terræ ſigillatæ. Citca primam demum vomuit copiosè,& paulo poſt iterum atque iterum habuit vomitum viridem, poſt dimidiam ſecundæ, ſaluiam ſpumoſam reddidit, fuit- que hic canis inter reliquos qui Terram ſigillatam accepe- runt, viribus deiectioribus, ſed tamen euaſit.
Einem braunen Koͤter mit einem weiſen Halß/ eyngeben ein halbes quntlem Nery vnd nichts darauff. Primum vo- muit matcriam tenuem, circa decimam rurſus vomuit,
C 2 poſt
arM
—3
——

————
poſt 12. corripitur tremore ſpaſinoque vehementiori, fuit- que paroxyſinus longior ac multo ſæuior. paulo poſtreuer- titur, dimidia ad tertiam conuellitur denuo,& iuuari reiicit, poſt tertiam fortiſſimis conuuiſi onibus corripitur,& intra z.& 4. moritur. Einer grawen zöttichten Hůͤndinne eyngeben ein gantz quintlein Apocyni halb Wurtzel vnd halb Kraut/ vñ ein gantz quintlein darauff Terræ ſigillatæ. Hic canis, quantum ocu- lis deprehendi potuit, per totum huncdiem nullo acciden- ti corripiturincolumisque euaſit. Einem braunen Koͤter eyngeben ein quintlein Apocyni, halb Wurtzel vnd halb Kraut/ vnd nichts darauff. Flapſa dimidia hora poſt venenum aſſumptum, corripitur primũ tremore ſpaſinoq; vehementiore,& paulo poſt ſubitò mori- tur, ſpectantibus nobis non ſine ſtupore.
Mauritius Thaurer D. Laurentius hherius D.
DVPLVM

„
DPIVM HOC FST DTPLOMATVS, A2 originali /u Germanico Latinò ſdeliter traductum, quod Ge⸗ nerſus amen VMolſhangu, Comer in Nobenloe, Dominur in Langenlurg ec. Andreæ Vertoldo ab Oſebatʒ in ceſtimo- nium virtutum Mungiæ Voln ue Terræ gillatæ nuper in Germania repertæ medicinalium, adueſus diriſima vene· na morloqᷓ varios approlatæ⸗ per experientiam ocularem no· mineſuo darꝭ inßit.
Os Wolffgangus, Comes in Hohenloe⸗ Dominusin NLangenburg,&c. manifeſtum facimus ac fatemur hiſ- ce literis, nuper ad nos veniſſe in Langenburg charum An- dream Bcrtoldum ab Oſchatz,& retuliſſe nobis, habere ſe veram Terram ſigillatam, quæ necdum ad varios grauesq́; morbos, verdm etiam aduerſus omnis generis venena, vt per teſtimoniales aliquas literas oſtendebat, eam in multis canibus approbatã aliàs fuiſſe vt non minus cæteris ad eam experiendum nos commouerit. Accidit co temporet qui-
dam nomine Wendel Thumblardt ſub noſtri Dominij in
—
tiu eretur in carcere, qui per iuſticiarios noſtros exa- minatus confitebatur ſe commiſiſſe. Qua- propter ad Prætorium Cõſiſtorium adductus ibidem adiu- dicatus morti laquco ſuſpendendus fuit. Qùm autem ad- huc in carceris cufſodia detentus audiuiſſet adeſſe tale me- dicamentum aduerſus varios morbosdiraqʒ venena preęſer- tim, poſt latam eiuſinodi ſententiam, per ſuos parentes& amicos præſentes, quorum paruus numerus non fuit, orare juſſit propter miſericordiam Dei pro remiſſione vitæ, offe- rens ſeſe ad ſumptionem acerrimi veneni cuiuſuis. vt faltem in ipſo comprobarentur eius Terræ vires atq; virtutes. Hac de cauſa, non ſolòm obhumilimas preces, vcrum etiaw& 3 præſer-
Langenburgofficio Præfecturæ, propter commiſſa furtaca-
Ah

———
præſertim in vtilitatem totius humanigeneris, ſifortè me- dicamentum hoc reſponderet aſſertis, mifericordiam faci- noroſò facientes, vitam hac ratione dimiſimus. Quapro- pter hodie præſentium dato, in præſentia noſtra,& charif- ſimi noſtri nepotis& Germani Comitis Georgi Fridcricià Hohenloe,& Domini in Langenburg, noſtrorum& ſuo- rum Nobilium ac famulorum, prædictus patiens Mercurij ſubli mati drachmam ſemis in ſaccharo roſato mixti,& poſt ea deſuper in veteri vino drachmam vnam Terræ ſigillatæ didtæ ſumpſit ore deglutiuitque. Et quamuis venenum hoc patientem vehementiſſimè torſit anxicque moleſtauit, ex iudicio noſtri Phyſici celeberrimi, Gcoxgij Piſtorij Medici- næ Doctoris in Oringevv,& Pharmacopolæ noſtri loannis Lutzen, ab initio ad finem vſque negotij huius aſtantium, apparuit: Nihilominus Terra ſigillata finaliter veneno vi- res omnes adimens, ipſum ſuperauit, vnde liberatus eſt mi- ſer homo, priſtinæque ſanitati reſtitutus, eumque parentes, cx præceꝑto deinceps penes ſereceperunt. Cum igitur præ- fatus Andreas Bertoldus ab Oſchatz hacde re teſtimonium à nobis fidedignum ſibi concedi& impertiri, humiliter ſup- plicauerit, in veritatis confeſſionem& promotionem, de- negare minimè potui musac illi haſce literas ſigillo noſtro ſecreto munitas dari iuſſimus. Datum actumque in Lan- genburg vigeſima prima lanuarij, annoà Chriſto nato mil ſeſimo, quingenteſimo, octuageſimoprimo.
DVPLVM

PNPLVM H06C EST TESTMONALIF
dhlomatin⸗ Magihratu liuitatit Juliacenſtn Vomino(Van⸗ ro ¶Tonenlurgcius(Colonienſt, nomine S pro Domino An · drea Bertoldo Oclatz⸗ nſo dari e conceſti de viribur e virtu- eilus Terræſlillatæ, nuſer in Germania repertæ, al orig inali ſüo Cermanico Latine ſu lnter translatum.
Os Conſul, Scabini,& Senatus Ciuitatis Iuliacenſis,
notum facimus vniuerſis& ſingulis, comparuiſſe co- ram nobis honeſtum virum Criſantum à Cronenburg, ci- uem Colonienſem, ac indicaſſe habere ſe præſentaneum re- medium veramq; Terram ſigillatam, aliàs Axungiam ſolis terræ S. Pauli, vnicurnumincrale, vel Terram Adami dictã, in diuerſis trociſcis, coloris extrinſecus ſubruffi,& nonnullis
ſubgriſei„cclato ſigillo ſignatis:in cuius ſcuto ſunt ſol& ſe
mi lunacum Iellsquinq ſuperius autem extra ſcutum ad
galeam& ornamenta literæ A B.& ad alterum latus V.& Q habe ntur impreſſæ. Rogauit igiturà nobis concedi ſibi, ter- re huius in canibus velalijs brutis experimentum facere poſ- ſe in noſtra præſentia. Quo præmeditato dedimus locum eius petitioni. Mox inde iuſſit præfatus Criſantus adduci ſi bi duos maximos canes æquales,& apportari Mercurij ſubli- mativt vocauit/ pondus duorum coronatorũ, quod in du-
as æquales partes diuiſit, in noſtra præſentia, noſtrique iurati Chirurgi Magiſtri Ioannis de Oitvveilers, quarum partem vnam per ſẽ abſq; vfla additione, vni canum dedit cum la- rido deuorandam: alteram verò dicti veneni partem, alteri cani dedit, Terræ dictæ ſigillatæ puluerc miſtam, etiam cum larido venenoq;ʒ quantitate trium trociſcorũ. Vterqʒ canis quod ſibi proiectum eſt, præſentibus nobis dcuorauit: am- bo vomuerunt, debilesq;ʒ vchementer fadi ſunt. Poſt ſextam à ſumptione horam, primus canis, qui Mercurium ſublima- tum
—
MA
—
²

tum purum abſq; Terra ſigillata deuorauerat, mortuus eſt. Alter tamen qui cum additione Terræ dictæ venenum hoc etiam ederat, viuus remanſit acſanus,& in alterum diem in- cluſus, nobis conſentientibus incolumis dimiſſus eſt. Gum itaque hæc ipſa, vt narrata ſunt, ipfimet viderimus, præfato Criſanto à Cronenburg, vt ſeſe nominauit, ad eius petitio- nem præſens hoc teſtimonium cum appenſo cordellis no- ſtro ſigillo, impertiuimus. Datum luliaci anno minoris nu- meri octuageſimo, duodecima Menſis Februarij.
Paulus Heri ſulſcripſit.
PVPLVMISTWD MPRESSMM N PRAE entia bonorandi Henrici Vendolen, e Throdorici à Bruck amlorum Scabinorum in Duſeldar/per me Antonium Vur- cier Archigrammateum ilidem, cum oriinaliſio veræ: illa- oſulſcriptonon raſo nonß cancllato neq ſuſelto quod in cuftlo dia prædii ¶jantiſeruatur diligentiſime collationatum eſ & de verbo ad verbum cum eo concordare fateor, quodegopræ- Fatur A ntoniu Burcker atteſtor manu mea,& julſcripſt. Aum ac datum nona Martij anno oltuageſmoſecundo.
TER

le Lunæ vocari n dx iudicio præclari viri Domini Io- annis Montani Sileij. Philoſophiæ Medicinæq́; Doctoris cele berrimi.
Oſtquàm de Terra ſigillata veſtra Strigæ Domini mei obſeruandiſſimi totam audire cupitis hiſtoriam, virtu- tes eius& vſum breuibus comprchendi. Propter infinitas vires, aliud nihil eſſe poteſt, quàm extractum eſſentiæ quin- tæ, ſiue nucleus, vteſt: quapropter ab omnibus non fatis in- telligi vel ad vſum applicari poterit ni fortè per fapientem virumrurſum in ſuam primæuam terram originis, vel agrũ adducatur, in quo tum demum emittit ſuum truncum, o. lia, flores, quodq; peculiariter cognoſcibile, ſim ul& immẽ- ſam vtilitatem quæ breuibus explicari minimẽ poteſt, nec debet. Cum iam ante triginta annos, admirandum hunc naturæ theſaurũ, ſimul& bolum armenum, vnà cumgem- mis plurimis, hic in Silcſia, gratia Dei mihi concedente, de- tcxiſſe datum ſit, quo quidem, vt dono Dei in vtilitatem& neceſſitatẽ proximi ſum vſus in ſecretiſſimis, maxima cum reuerentia velatum eſſe tantiſper volui nec niſipauciſſimis, eisq; dignis, qui norunt vſum cius, reuclatum. Nuncautem per Pominos meos toti mundo,& vniuerſæ Chriſtianitati manifeſtatur, nec immeritò, cdm& alia multa pariter arca- na,& omnes theſauri breui iam futuri funt manifeſti. Proin- de ex tenuitate mearum experientiarumaut ingenij, ſingu- lis cùm doctis, tum indoctis hominibus, de origine huus terræ, natura, virtutibus,& vlu, nonnihil indicare/ qud vale- ant vlteriùs de hoc theſauro perquirere, volui: nihil derogã- do tamen authoritatibus maiorum Scribentum, Theo- phraſti Paracelſi nec aliorum quorumcumqʒ naturæ ſcruta- torum,at mea potiũs ſubmittendo. Inprimis de hac vera terra ſigillata, loquitur(meo judi- D cio)
TERRA s16rIILArat vrntvsavn. SIVE
Axungiæ Solis& Lunæ, quam poſteriorem, vnicornu minera-

————
cio) Theophraſtus Paracelſus, cum deum mentuat Marinũ Glaucum per varias inquiſtiones vcterum Santiquiorum, inherbam deſideratam dictam Gelautium(vt apud Ouidi- um Naſonem ſcrutatorerm naturæ legitur) fuiſſe tranſmuta- tum: hanc eſſe veram ſcoriam metallorum, non primam quidem, neq; ſecundan, ſed tertiamac vitimam/ peculiari- rer leparatamnac velut ab omni veneno& arienico meral- licis, prorſus deſpumatam,& in purifimã terram pe nè ſim- plicem factam paucis in etallorum notam foſloribus. Sapo- nis inſtar pinguis, cùm talis non ſitac fapo⸗ ſimilis aurcæ cal- ci vel calcinco lapidi aurco videtur, vacua terra quadã, quæ nihil tamẽ in ſe recipit, nec venenum admittit, contra quod eſt optimum præſeruatiuum,& præſertim aduerſus aerea ſubterrancaq; venena, quãpropter foſſoribus metallorum vtiliſſima. Attrahit omnẽ aẽreim noxium ad ſe venenatum- que. Habenda eſt pro cxccllentiſſimo Bezoartico veneni do- minatore, ex qua ſuum aquila fabricat la pidem. Rcperitur in montanis lixiuijs pura,& penes omnia metalla, cuiuſuis coloris etiam, cuius& ipſa metalla vcl mincralia, niſi quòd ſolida non ſit. In Chirurgia ſua dicit hanc Terram ſigiſlatam veram eſ ſe, mineralem terram albamn& ſubtilemac peculiarem quæ ſuos in terra meatus habet vt metalla, cuius arcana tam ſub- pli ſunt, vt non ſubtiliore valcant in metallis arte reperiri, pauca admodum quantitate inueniri, ſibique rarò admo- dumn præ manibus obtigiſſe, quamuis longeè lateq́; ſit pere- grinatus, idq; per circunforancum Arabem, cùm tenderet In Croatiam, ſemel, in S. Maria de Loreto aliàs, per induſtri- um quendam mineralium foſſorem Siculum, ſe vidiſſe cru- qam adharentibus ſcorijs meatuum ſuorum. Hæc ſigillo notatur in forma trociſcorum, latitudine pollicis vnguis, atque tenui: nonnulli Terram S. Pauli vocant(iple verd
Pauladadam nominat) quamquam adulteratur/ per vm poſiti o

poſitionem, vt veram æmulatione quadam ementiri videa- tur. Ea ipſa terra eſt, de qua tam varia ſcripta reperiuntur vi⸗ rium atq; virtutum cius monimenta. Non potuerunt hacte- nus, quotquot ſunt Germani, Galli, ſeu Itali doctores, eam ſuam, qua in dies vtuntur, nil eſſe præter meram impoſturã, deprehenderc,ex argille albe de proximo quoq; cumulo, de- ſumptam,& poſtmodum ablutam; pharmacopolias omnes modò repleuit, quia veræ tanta copia per librarum centena- ria haberi nequibat, vt fufficeret omnibus. Hactenusille.
Scribit alter, maximus Philoſophus multæ authoritatis in hanc ſententiam.
Terræ ſigillatæ virtutes immenſæ, quas habet vltra vene- norum ſumptorũ debellationem, breuibus indicandæ ſunt. Oculorum varios curat affectus, vt ruhiginem, maculas,&c. ſipræparctur aqũa fontana,& cxtrahatur iuxta vulcanicam artem.
Nec ſatis laudari poteſt, cum eius arcana per aquam vitæ, ritè fuerint extracta, ſingulis diebus pondere magni grani horgei ſumpta, contra membrorum paralyſim, calores in- tenſiſſimos,& præſertim aduerſus capitis rabioſos dolores, quos citiſſiiè pellit, radicitusq;ʒ tollit patientem liberando. In ſumma, Philoſopho ſatis indicatum ſit his paucis, inuin- cibile contra venena quæuis,& mortem, in morbis omni- bus antidotum certiſſimum eſſe. Hæc ille.
Ego verò hanc Strigicam Terram ex arte chymica(quæ meritò Magiſter& dux omnium, in quibuſuis artibus, do- ctorum,& literatorum virorum eſt) exiſtimaui aurum in- uerſum eſſe, per diuinum ordiuem,& naturę prouidentiam, à metallica natura, in ſummam medicinam, veris medicis & xgrotis præparatain, actranſiuutatam præſertim aducr- ſus venena intrò ab hominibus aſſumpta, quæ alioquin gra- uiter, nec ſine maximis ſumprtibus haberi vel præparari po- teſt: vt cgo ex auro Hungarico, terram confeci Strigicæ per- ſimi-
MM⸗S ⸗

ſimilem(vnde mirari cogor)& pondere ad ſuam terram, au- rum duplex inueni.
Expcrientia me docuit in fodinis, à coloribus eius terræ, aurco vidclicet, albo, viridi, carnis, griſio, nigro flauo,&c. quos ibidem inueni, ex omnibus m etallis eam fieri. Verùm Strigica, ex meatibus auri ſubterrancis præſtantiſſima eſt, quanquã& alba vel argentea ſimul concurret, quam Thco- phraſtus Paracelſus aurea minũs æſtimat, iuxta ſuam deſcri- ptionem:ex qua colligi poteſt aurcam ad omnia quibus au- reæ medicinæ ſunt vtiles(quarum quidẽ pleni ſunt libri)ſi- militer& argenteamad ea, quibus argenteæ medicinæ con- ducunt, vſui eſſe& vſurpari, ac vltra, particulariter ad ve- nena.
Quod ab innumeris virtutibus eius, necdum ſũtis detectis videre eſt, quarũ diſpoſitio penes expertũ ſpagyrum eſſede- betvt ſi multa de ſole prædicentur, hunc eſſe rubcũ lapidem Philoſophorũ, qui morbos curat omnes: eſt etiam terra hæc aurum, vel calcis aureæ lapis, vnde multa reſultat ſpeculatio.
Si Chriſtus lilia campi, fupra Salomonis indumentorum ornatus omnes, in omni gloria ſua la udat, cùm tamen herbeę duntaxat cxiſtant, in quibus ſanitatis etiam gradus ineſt mi- nimus, quantò maiori laude hæc, aut ſimilis terra metallica digna eſt? cum herbas metalla vel metallica medicamenta, ſuperent herbalia, gradibus tribus?
Nam ſi medicina creata ſit ab Atiſſimo, iuta ſententiam Sapientis ad omnes egritudines ex terravti videmus in her- bis, floribus, ſeminibus, radicibus, arboribus, quorũ omniũ medicina eſt ex terra nata: terra hæc ſigillata eſtetiam me- dicina, vel ex ea medicina trahitur per ſpargyricam artem⸗ ſapiens igitur illã non conteinet, cum ſuas virtutes palàm fecerit, ac in ſuum finem&effectum, ad quem à Deocreata de terra fuit, adduxerit.
Si mel ſit medicamentum ad omnĩa vulnera,& multos inter-

ci queat illo.
Si balſamum Indianum ſit Monarcharum theſaurus,& Regum. Terra hæc etiam eſt apud Turcarum, ac alios Impe- ratores& Reges thefaurus repoſitiſſimus, in ſummã neceſſi- tatem. Si dictum Balſamũ conſeruat corpus ab omni putre- dine in inultos annos,& nullam permittat ægritudinem ra- dices ponere, Terræ Balſamum huius idipſum efficit.
Hinc habet hæc Terra ſibiq; ſimilis, omnisgencris bonos
& ſuaues odores ſuper terram, non ſecus atqʒ Balſamũ India- num laudatiſſimum&efficaciſſimũ odorem de ſe præbet, quod non eſtquibuſuis notũ, at in Magnete bene percepti- bile,& intelligibile: vnde maximorum arcana multa natu- ræ deprehendi poſſunt àſapiente.
SMedicinæ theſaurus maximus inſit in Antimoniore- uerberato,& fixo ac in ſulphure, quid hic adeſſe poteſt, cum hoc ſit illud fummum auri ſulphur?
Magnes attrahit ferrum ſic& natura huius terre ſubtilem
& mcdicinalẽ aquam, vnãà cum aẽre ſublimi/ fortaſſe quid a- liud, ecquis nouit cuinam vſui?maneat in experientia. Varij ſunt eiuſinodi magnetes: nullus grex ſine paſtore. nam vbĩ cadauer, ibidem congregantut aquilæ, quæ cx co ſuum lapi- dem conficiunt.
Si Phoœnix anno milleſimo renouat iuuentutem, ecquis nouit quidnã hic lateat, quid omnia valeant in omnibus effi cere,& quid nobis Ophir ac Peru donorũ offert, vbi domus integræ habentur aureæ, vt nobis aliqui retulerunt Hiſpani fide digni? Satis inde liquere poteſt in pretioſo nido volucrẽ non reſidere vilem. Eſtpariterin auro quærenda renouatio iuuentutis, vt ſcitur,& inuenienda.
Miranda ſcribuntur de columnis Archaltis, polis, figura mundi, centro terræ, monocerote, am broſia, lilio albo, ori- gano, cancro, carbunculo, halcionia, regeneratione& re- D 3 ſurre-
internos defectus, huius terræ mel excellentius eſt, quàm di-

ſurrectione. Doctos oro virosvt velint in huius terræ natu- ra, ſimile quid etiam inueſtigare, non ſine maximo fecerint emolumentonecnõ agent mihi gratias: conſiderentetiam diligentiſſimè, quamobrem hæc Terra fucrità veteribus& ſapientibus ſigillata. Item quidnam eius ſignatura, fiſſura, intumeſcentia, nitor,& reſplendentia, lapidisq; ſui ſpongio- ſitas, indicent ab eiuſinodi ſignis. Quapropter Pioſcorides fragilem terram vocat, quam venenorum propulſatores ex familia S. Pauli in Italia, pro magno aduerſus venena habent arcano. Quamquam aliquoties alijs per miſcent Nijtore ma- ximo ſplendet inſtar ſpeculi, vt inipſa ſpecies introſpici que- at, non ſecus atq; tumores venenati folent. Finditur in fru- ſtula, tumoremq; trociſci concipiunt, ſicuti vulnerata cutis àvipera: hoc efficienre prouida natura(vt in omnibus ſim- plicibus naturæ phyſicẽ fit ae metaphyſicẽ) maxima ſua in- nataq; induſtria per diuinum ordinem, quo virtus rerum& vſus tamquam exſcriptura cognoſci valeant etiam ab illite- ratis, cùm ſcripturam ſignaturæ quiuis legere qucat. Cuius Schole legum, noſtri doctores non meminerunt,etſi melior
ſit pars veræ literaturæ, per quam ſpecifica& occulta virtus
innoteſcit: Interea contenti ſunt frigiditate, caliditate, hu- miditate,& ſiccitate, velut externis virium corticibus.
Per intumeſcentiam cogroſcitur etiam vera Terra ſigil- lata. Quantuin experientię huius, Turcica Lemnia Terra ſu- ſtinet(vt in ea ſum expertus, quò Regibus& Imperatoribus pro maximo dono ac thefauro ſolum offeratur maiore co- pia) tantum de hac tetra admi ſcuerunt.
Spumoſus verò lapis cui innaſcitur indicium inter cæte- ra mihi prebetvt cognoſcain quod ſit optimum eius corpus in quod adduci queat extrin ſecus,& intrinſecus, aduerſus an- tea dictas ægritudines,& alias, vt coniccturam facio.
Diſſoluta ac temperata per ſaliuam iciunam bene com plcxũonati ſanique iuuenis/ qui dicbus aliquotpriũs non eſt vlus

vſus inconuenientibus, in hanc rem, cibis, vt ſunt allia, cepæ, ſuilla carnes/ piſa ſiue legumina, fabæ,& id genus alia, vel in ſumma neceſſitate per vniuſcuiuſque ſaliuam propriam ie- iunam tamen ac nulloinfectam veneno, ſuper externa vitia, pulticula hæcillinatur.
ltem eiuſimodi cum ſaliua diſſolutio, velcum aqua cheli- doniæ, vel eiuſdem ſucco, ſed priuſquam deglutiatur eo li- quore aliquandiu in ore contento, lauetur os,& poſtmodũ expuatur, idqʒ tertiò, tandem recens hauriatur& intro aſſu- matur diglutiendo.
Qualenam ſit hoc idioma,& quid ex eo concludendum ſit arcani, vel excludendum ex prædictis omnibus& ſingu- lis, facilè colligent qui ex Deo dodti ſunt,& quidnami ſit lati- us agendum, vſque dum aureum illud vellus in Colchide, Halcionium& Halcionem vnã cum inhabitatoribus ſuis, tum etiam aniimam lulij Gæfaris in Comctam tranſmuta- tam in parte& vniuerſo, multiplici& vno, benc perquirant. Huius indicium, ac velut exemplar proponit ipſis hæc Ter- ra ſigillata.
Et quamuis eiuſmodi terra, rudi modo in vſum aſſum- pta, miranda patrat, melius ac tutius tamen, iuxta naturæ ve- rum ordinem⸗ fucrit, vt(ad prædicta potiſſimùm)præpare- tur/ per ignis artem& Chymiam in tria ſua prima repartia- tur,& quodlibet poſtmodum repurgetur in feipſo: primd in ſuum Mercurium, quæ media pars eſt,& ex reſiquo ſuum o- leum ſulphureumel tinctura trahitur pulcherrimo crocco colori ſimilem(quæ leuiter in valde ſubtiliorem& purio- rem terram ſigillatam redire poteſt) relinquit albiſſimam niuis inſtar,& candidiſſimam terram. Quodlibet igiturà vi- tiato vinculo ſuo liberum, cuius loco diuino vinculo(vt cui- libet naturali& ſupernaturali conuenit, ex diuino& natura- li ordine) rurſum in vnum vinciantur omnia clarificatum corpus: renatum,& confirmatum ſit. Cùm
——.
—
S

Cdm iſta ſimiliſve præparatio huius terræ, fuerit à medi- co ex Deodiligentia peculiari ſuſcepta, medicina tum demũ bis mu da poterit in proprium redire(quæ hac tempeſtate cœno prorſus obruta claudicat vtroq; pede, cum cæteris ar- tibus, in eodem ſtatulanguentibus)& vnà dierum cito,tuto- que ſuum,& iucundè ſatis am plẽ recuperare.
Cumvt antea narratum eſppræparatut, vſurpaturq́;; reli quis apothecariorum remedijs comparo, tamquam aurum cœno lutòve: per experientiascõmendatur ſolum& ſigiſ- latur, magis quꝭm externis characteribus Terræ ſigillatæ per veteres impreſſis, quod quidem ſignatotibus omnibus pa- ſamn eſt,& eius propria natura demonſtrat. Ideò non fruſtra per mille artifices(vt reliqua præclara quæqʒ naturæ produ- cta) falſificatur.
Nec eſt quod exiſtimetur prædictam præparationem o- pus eſſe cuiuſuis, aut vſum& adminiſtrationem tantarum virtutum huius terræ, conuenire omnibus medicis.
Noncſt etiam quòd quiſpiam derideat quicquid ab au- thore, velà mepartim experientia, partim excerta quadam Thcorica(contemptori prorſum ignota) narratum fuit: ſo- um conſideret parùm æſtunari. Hocſolo contentus ſit. nempe quod ſequitur, deriſori pariter ignotum, vt reliqua, non competere theſaurum hunc& ſimile quodq;, niſi ven- turo ſæculo, cum à ſuis fordibus per antimonium repurga-
xus mundus fuerit. Hxc Jolùm doctis dicta ſint, ad gloriam Dei, hominumq; piorum vilttatem.
FN

ANMDREAs BFRTHoLDVS oscRHAT. Z E NSIS AD L E CTO REM.
Niuerſis& ſingulis naturæ theſaurorum ſtudioſis in- dagatoribus, qui medicinæ huius admirandæ latentis
in Terra ſigillata Sileſiorum, fieri cupiunt, pro ſua ſuorum- qͥue neceſſitate, participes, ad ſanitatis cùm inſtaurationem, tum conſeruationem& præſeruationem aduerſus omnia venena: pariter in quarumuis exterarum nationum gratiam &vtilitatem, notum facimus, cumplurimos Medicinæ do- ctores, atque proceres viros obnixẽ me rogaſſe, Andream Bertholum Oſchatzenſem, ſuper montem vulgariter di- ctum Kupfferberg/ penes auriferum fluuium Bober dictum ſermone Germanico, morantem, vltra primam originem fluminis Albis, vulgò die Elbe/ miliaribus ſeptem prope montem dictum Germanicè Riſenberg/ ſitum, vt aliquo loco non longeè à Rheno fluuio,& præſertim Francõforti, bonam huius terræ quantitatẽ relinquerem, quò in abſen- tia mea, quoties opus eſſet reperire poſſent. Cům itaque iuſſiſſem hæc exemplaria cudi apud prouidim honeſtum- que virum Dn. Chriſtophorum Coruinum, ciuem Franco- fortenſem, Typographum, non potui ineliùs cam terram dare conſeruandam quaàm ipſi, necnon diſtribuendam no- mine meo quibuſuis eam cupientibus, idque certo& ho- neſto precio: quod vix tandem vt faceret, obtinui, nec niſi quia per ipſum exemplariu cuſa fuerunt. Quamobrem Deo dante ſingulis annis,& nundinis, ſi vita mihi ſuperſit, mit- tere deſtinaui nedum ſigillatæ Terræ bonam quantitatem, verumetiam gemmarum ad medicinam vfui venientium, vt ſunt Rubini„Smaragdi, daphyri, lacinthł, Carncoli, Ci- trini, Chryſtalli, Gamahei, Amctiſti, Granari, Serpentinæ, ac id genus alic. Quicunque igitur his mineralibus at- que
—————
———
lte⸗

ſigillatam om que generis ſam, à
que gemmis ad m edic præfatum Coruinum
inam, aut alias indigebit, apud ipſum
Typographum inuenict,& Terram
nino præparatam, in vtilitatem Reip. totius-
humani, Germaniæ patriæ noſtræ concef
domino Deo noſtro, cui ſoli ſit laus, honor,& gloria in æter-
num.
Andreas Zerthaldus Qſchatzenſis 7. 1 ſupra.
prancoforti ad Mœnum, EXOFFIcINA CHRISTOPHQ
RI CORKVIN I.
M. D. I.X X X II. I.

———————— v———
8 1 * 1
— 1„
7
ℳ F. 8 *——

—
oe oloo e ee e vole uee u0
4 a eh s e 5 5 e
——————————
———— 1 1. 1— 1—