2 S
N E ub⸗ i perue⸗ octore, 1
en
Mudioſus,
ognitionem veritat N, J. Theolagiæ O mia Hehdelher
V. Iulij, Anno
QVID FAcRRE KoOMo c15. 15. xxcIyv.
acrarum literarum cobus Mylius 1584.
3
7 — —
e gerere debeat, vt ad C
niuu 4 6 FOAGLO0S0E NEToFT 36 4.
hahita, N Fxcudebat Ia
E ILL A: DIS5 E
in celeberrima Acade
do
DE QVAESTI O N
6LIScENTIRBVS
præcipue
SoNIBvS IR PB
4.
4 6
e N— b*
N
6
. — ———

*
.
—
— —

6 0 7 OR ATIO, DE STVDIO IN⸗ DA 6 ANDAß ET GOGNOSCENDAE
HAS TTA 4 6 F056T0 50 H N Weolagiæ Doftore, t.
quis veſtrum fortè mira tur, audito⸗ res cut᷑ ego, qui iam à multjs annis in 2 zlia Schola docui- nunc in hanc ce⸗ leberrimam profeſſorum Theologo⸗ S rum cathedram aſcenderim: is ſciat me hoc non ſine graui cauda feciſſe. Cùm enim ea libertate, quæ ad Thcologiæ profeſſio- nem neceſfariò requiritur, in priſtino meolocovti, her cos qui poteſtatem habent, non liceret: exeun- dumiſtinc potius, quàmde rebus neceſſarijs,& ad Theologiæ profeſſionem maꝝimè pertinentibus, eum jæſione conſeientiæ ſilendum exiſtima ui. Nam profeſſoris Theologieſt, non in terram defodere ta⸗ lentum ſibi concreditum, ſed ad vſuram multorum öc vtilitatem expromere:non tacendo prodere aut obſcurate, ſeddocendo ad multos propagare cogni⸗ tam veritatem. Non enim accenduntlucernam& ponunt eam lubtermadium: in candelabrum, & ſplendet omnibus, qui ſuntin domo, ait. Chri. ſtus, Matth. cap.ʒ. Etſiautem non ſolùm Iluſtriſſi⸗ mus princeps ac Dominus, Dominus 104 KMEs CAsMIRvVS. Comes Palatinus ad Rhenum,&c. ad quem iure diuino& humano adminiſtratio huius regionis pertinet, ſed etiam alij hoctempore me vo⸗ cabant:inprimis autem illuſtris& generoſus Domi. ausDn. Ioaunes Comes Naſſouius(neqʒ enim tàm
2 3 Pium
——— 4
————
———
—

—— ℳ —
o4T0 o8 67oI0 pium tamque heroicum pectus, quo ego non vidia- liud literarum K literatorumreligionis& religioſo⸗ rum amantius⸗tacitus hic præterire poſſum) tamen quod operam mein primis vtilem hẽc nauare poſſe viri docti& pij exiſtimarent, hanc vocationem reli- quis antepoſui,& non folum gubernationem do- mus Sapientiæ, quam vocant, ſedetiam nunc in hac inclyta Academia munus docendi mihi aſſignari paſſus fui. Deum Patrem Domini noſtri Insv CnR⸗ xrexanimo precor:atquevtinam mecum omnes Precemini:vt in hoc curſu vocationis meæ me Spiri- tu ſuo clementer regat& gubernet, ad nominis ſui gloriam& Fecleſiæ ac piorum ædificationem, A⸗ men. Cogitanti autem mihi de qua re potiſimum nuncexhocloco verba facerem: placuitillud breui- K5 eßre. ter explicare Piſſenſionibus de religione ſeu doctri⸗ na in Eccleſia gliſcentibus, quomodo ſe homo Chri⸗ ſtianus, præcipueque ſacrarum literarum ſtudioſus gerere debeatVt ad veritatis cognitionem perueni-
at. Etenim notum& quidem nimis notum eſt/quis
nunc ſit Fecleſiæ ſtatus in Germania⸗quæ certamina scircumferan⸗
redintegrentur?e t calumnijsCun⸗ quàm miſerè multorum conſcientiæ tur⸗ bentur⸗quàm i ij in tan⸗ ta tamque acerba doctorum diſſenſione. Vnde fit vt non ſolum errorin multis confirme⸗
tur, ſed etiam in alijs offendiculum, in alijs odium
vetæ docttinæ in alijs contemptus om
& prophana
nis religonis
—,—
—
—

TNDaCAXNDan 7ngTTarTs.
&prophana ſecuritas& atheiſmusexiſtat, non tan- tùm cum dedecore, verùm etiam cum detrimento gra uiſſimo Eccleſiarum reformatarum,& iactura fi- dei& falutis æternæ. Cũm enim ſine intermiſſione ſicaltercantes vident, nec ſe extricare ex eiuſmodi quæſtionum labyrinthis poſſunt, non ſolùmde ijs quæ in controuerſia ſunt, ſed de vniuerſa religione dubitare incipiunt, quam mox negligunt, negle- dam contemptui habent& prophanant. Quam- obrem operæ precium me fact urum exiſtimaui, ſi de
via quam in inueſtigatione veritatis quisque tutò
ſequi,& qua ad cognitionem veritatis peruenire, in
tanta ſententiarum diſſimilitudine poſſet, breuiter
explicarem. Deum iterum oro, vt mihi dicenti Spiritu ſuo ad⸗ ſit,& os ac linguam regat ad gloriam ſuam& nottri
dificationem. A vobis autem, auditores humaniß
ſimi, contendo, vt me benignis auribus& animis au⸗ diatis. Res enim profectò digna eſt, quæ hoc tempo⸗ ris ſtatu& à me explicetur,& à vobis conſideretur. Quid igitur faciet homo Chriſtianus, in primis au⸗ tem Theologiæ ſtudioſus, cum in Eccleſia contro- uerſiæ de doctrina& ceremonijs mouentur,& certa⸗ mina magis magiſque creſcunt? Quid inquam/faci⸗ et,& quomodo ſegeret? Ante omnia hoc ſtudioſe& diligenter aget, vt veritatem& falſitatem dogma- tum ipſe cognoſcat, nec ab alieno iudicio ſemper pendeat, alienis oculis ſemper videat, alienis auribꝰ? ſemper audiat, alieno ore ſemper loquatur. Nam & per ſe amabilis res eſt veritas, de qua rectiſſimè di- ci poteſt, quod de honeſti ſpecie Plato dixit:ſi oculis A 3 cerni
——
— hꝛ—
—
——

ℳ——— ℳ
014TI0 95 5TVPT. cernipoſſet, quemadmodum animo concipi poteſt, mirabiles ſuiexcitaret amores. Ft vnicuique diuini⸗ rus incumbit neceſſitas legendi ſcripturam& inue⸗ ftigandiac cognoſcendiveritatem. Nam expreſſum eſt mandatum Zachar. s. Diligite veritatem& pa- cem, fai.s. Ad legem& teſtimonium, Matthei Hie eſt flius meus diledus, in quo acquieſco, hunc audi⸗ te. Ioan.ʒ. Scrutamini ſeripturas. Luc.iHa bent Mo- ſen& Prophetas:audianteos.1. Theffalon.ʒOmnia probate„quod bonüm eſt tenete,.Iohan. Ne cui- uis Spiritui credite, ſed probate ſpiritus an ex Deo ſint.1. Cor.io. Vt peritis loquor iudicate vos quæ di- co.1 ad Timoth. 4. Attende lectioni. Erſi enim non omnes Theologorum funduri ſunt officio: nam hæc vita multis etiam alijs artibus
& officijs indiget:tamen quicunque ſe Chriſtianos
profitentur, imò quicunque ſe homines à Deo con⸗ ditos agnoſcunt,& hominis nomen tueri volunt, hoc ſuarum partium eſſe facilè intelligunt, vt ali⸗
quid temporis lectio ni ſetipturæ„Vel auſcultationi,
& meditationi tribuant.
Btinueniri eriam veritas ab ijs poteſt, quicam
pio ſtudio quærunt: ſicut dicitur, Luc. 1I. Quantò magis pater veſter cœleſtis dabit Spiritum ſanctum petentibus:& lacobi 1. Qui dat omnibus benigne, nec exprobrat. Nam per lectionem vel auſcultatio- nem piam ſcripruræ, efficax eſt Deus& accendit in animis lucem veritatis. Itãque neminilicet neglige⸗ re cognitionem veritstis: nemini licet eſſe neutrali-
ſed omnes obligati ſunt Deo ad iuſtam veritatis in-
ueſtigationem& cognitionem
———„„—.—————
— —

IXpAOANOAr yrATrs. 4
Ft talis hypocriſis, quæ diſſimulat& tacet„Deo
& hominibus inuiſa eſt:& propria conſcientiæ teſti⸗ monio apud Deum damnantur, quicunque aliquid huiuſmodi faciunt. Talis etiam ſiue pertinacia, ſiue negligentia, quæ iuſtam veritatis cognitionẽ aſper⸗ natur/ quæ hominesinnocentes& rectè ſentientes damnat, calumniatur, traducit, tandem in iuſtam Dei vindictam incurrit, ſicut dicitur, Eſai.s Si non di⸗ erint ſecundum verbum hoc, non erit eis lux matu- tina. Non enim ſemper emanent, ſed tandẽ Deo vin-
dice ſeſe exerunt ſtimuli cõſcientiæ. Et nõ ſojùm de propria anima periclitatur, qui huiuſmodi aliquid faeit, ſed etiam alios in diſcrimen trahit, dum eisru- u inæ cauſam præbet.. Sed enim fieri poreſt, vt iam ſint, quiveritatem 6& falſitatem ſcire cupiant modum tamen cogno⸗ „ ſcendæ veritatis& falſitatis, id elt, quid faciendum fugiendumueſit, ignorent. Quomodo igitur ad veritatis cognitionem per-
i ueniri? Aut quomodo falſum dogma à vero diſcer;—
niac dignoſci poteſt?Primũm, ſ obſtacula quæim N
pedire veritatis cognitionem folent, amoueantur? La. o Deinde ſi media, quibus ad veritatis cogrtionem n Perueniri poteſt, vel que veritatis cognitionem iu⸗
uant& promouent, reè adhibeantur Itãque tum .
de obſtaculis iſtis amouendis tùm de medijs, quibus
„
in veritas& falſitas deprehendipoteſt, adhibendis, ex⸗ 65 “Ponam· Quid igitur obſtat, quo minus multiad co⸗—
3 Zgnitionem veritatis perueniant, aut peruenire poſ⸗ ntEt quomodo id quod obſtat remoueri poteſt?. Primum, nonnullis obitat curioſitas, vel deſultoria Curiftn. animi

„— — - E—*
0 24AT0 5 5TVDT0O animi leuitas, quam Apoſtolus ad Epheſ.4. verl. i4. npꝛlap vocat:qui dum nimis auideè res nouas arripi⸗ unt,& temcrario impetu rapiuntur ad iudicandum⸗ ac præcipitant judiciũ, infeliciter res omnes, vtPoli- ticas ſic etiam Theologicas& ſpirituales tractant, ac facilè&citius quàm credas, errorè imbibunt, ims ex doctrina per ſe bona ſæpe malum aliquod hauri⸗ unt. Itaq́; rectè ex noſtris nonnulli Gurioſitatem vel ſororem, vel matrem hæreſeos dixerunt. Et de hac Curioſitate vaticinatur etiam Apoſtolus 2. ad Ti⸗ moth. 4. verſtz · Palis autem cutioſitas certè procul remouenda eſt, cum veritas indagatur, ſecundum Pauli præceptum ad Roman. 12. Nemo ſapiat vltra quàm oportet, ſed ſapiat ad ſobrietatem: Ft ad E-
heſ. 4. Ne eircumferamur quouis vento doctrinæ, &c Et ad Hebr.13 Doctrinis varijs& peregrinis ne circumferimini. Neqͥue enim vn quam veritatem in- uenient, qui hoc vitio curioſitatis laborant.
Ahbu. lamaffectus multis obſtant⸗ quò winusa cogni- — tionem veritatis peruenire poſſint: nempe amor, O- *7„ dium, ira, inuidia,&c. Ramvtamant vel oderunt omincs, ita iudicant. Atque hi affectus vbi ſemel animis inſedẽtunr, omnem iudicij rectitudinem tollunt. Itãque ſæpè ſiaffect us conciliari poſſent, fa⸗ cilis eſſet controuerſiarum cõciliatio. De qua re tan⸗ t5 accuratius monendum eſt, quantò magis nune
affectus iſti paſſim regnant.
C Videmus enim vr multi diſſecentur cordibus
3& ſtridant dentibus in ſinceros doct ores, ſicut dici⸗ tur, Actor. ver. 4.VidemusVt multi affectu magis quàm iudicio ſequantur doctrinam. Ab hisigitur!
Fpurgan-
——— —

repurgandus eſt ahimus, cùm veritatis& falſitatis examen inſtituitut. Animusenim excõecatus& in. duratus affectibus, ceuterra ind urata, non capit ſe- men verbidiuini- Et nihil magis turbatiudicium ra- tionis, quàmaffectus. Nam quiscripturam cum affe- ctulegunt,& dogmatis ſemel cõceptidefenſionem, aut ſimile quippiam in ea quærunt, ij non ſolentre⸗ ſpicere ad gen uinam ſcripturæ ſententiam: ſed affe⸗ ctibus ſuis indulgentes plærumq; obliquè ad icde⸗ torquent omnia, quod maximè probatum cupiunt: Similiter quidogma controuerſum cum affectu le- gunt,ij pro affectu ſuo omnia inteligunt,& quæ re⸗ ctè dicta ſunt, calumnioſe peruertunt,& falſa eſſe
pronunciant: quemadmodum illi, quiper vitrum
viride cernunt, omnia viridi colore tinda exiſtimät: quantumuisdulce ſit. in vcnænum conucrtit. Coer- ceat igitur hos affectus& reprimat cogitatio dicti Pauli, iram& odium recenſentis inter opera carnis, ad Galat.ʒ.& prohibentis ne ſint in nobis Zeli, id eſt, inuidiæ, 1. Corint.12. Corẽrceat& reprimat cogita⸗ tio illius, quod Salomon dicit: Odium excitat con⸗ tentionem: ſed dilectio multitudinem tegit pecca- torum, Prouerb.10.
Multi etiam ambitione impediuntur, vt non
* Amnbitis poſſint indagare veritatem aut veritati locumdare,*
qui indignum perſona ſua exiſtimantes, diſcere, aut meliora docentibus cedere& mutare propoſi tum:cum offendiculo Fecleſiæ litigare, quàm vanæ
gloriolæ iacturam facere malunt.Itaqdẽ pro honore? Sexiſtimatione, tanguam proaris Söutnem⸗
TXNDA6 ANDAn VFATTATIS. 5
* 7„ —
7
n
———
—
——— S ———— 5

,
„„
o147o o5 67TTo5
Sed ambitionem iſtam coerceat& reptimat grauiſ-
ſima reprehenſio illorum, qui diligebant& quære- bant gloriam ſuam potiùs, quàm gloriam Dei Io⸗ han. 12. Et præceptum Apoſtoli dicentis, ne ſimusin- anis gloriæ cupidialij alios prouocautes ad Galat.. Ne quid geramus per contentionem autperinanem gloriam, ad Philip. ⁊2. Non enimis qui ſe commen- dat, ille probatus eſt ſed is quem Dominus com⸗ mendat, ait idem 2. Corint.10. eEe Similiter multis obſtat vmau iw ſeu Aobowoꝙhla. id eſt falla prę ſumptio ac vana perſuaſio ſcientiæ aut eloquentiæ: qui de ſeipſis magna præ ſumunt,& ſibi vehementer placent. De quibus vaticinatur Apoſto⸗ lus. Timoth.ʒ. dicens:erunt homines ſui amantes, ꝙnevrot glorioßi,&c. Apoſtoli: quid habes, quod non accepiſti? Quod ſi accepiſti, quid gloriaris, quaſi non acceperis*. Go- rinth. 4. Pt illud Salomonis, Mon ſis ſapiens apud temetipſum, nec innitaris prudentiæ tuæ, Pro- uerb. 3 Etiterum 1lud Apoſtoli, ſi quis ſibi videt ur aliquid ſcire, nondum quicquam nouit, ſicut noſſe
oportet.Item, ſcien tia, nempe falſo præſum pta in-
flat charitas verò ædificat,i. Cor.&. Et illud Auguſti- ni·Multi ad cognitionem veritatis non perueniunt, quia ſe iam perueniſſe putant. Etillud quod vulgo dicitur: vnuſquisque ſibi peſſimus eſt magiſter. Et illud Pindari Jontp KRibhsap PrdeM
Cogitandum, Theologiam non in ſola cogni- tione, ſed in actione,& Lerx pictatis demanſtratio-
ne, præcipuè fitam nec ſatis eſſe mentem eruditio-
in volun⸗
Qnibus cogitandum eſtillud
neinſtrutã& lingug xlætxunxaluhile habere, niſi

TN Ac NPA 7FATTATTS.. in voluntate& corde, veri motus pietatis, pœniten- tiæ, fid ei, dilectionis Dei& proximi exiſtant. Cogi⸗ tanda denique naturalis in rebusdiuiniscœcitas& humani iudicij deprauatio: quæ facit vt ſacram Scri- pturam inte)ligere& doctrinam eius percipere per ſe nemo poſſi, ſed abſurdas potins opiniones quiſ⸗ que concipiat, niſi Spiritus ſanctus/pulſis naturali- bustenebris mentes noſtras illuminet& Scripturæ intelligentiam largiatur. Nam animalis homo,id eſt, Spiritus ſancti lumine deſtitutus, non percipit ea quæ ſunt Dei ſtultitia enim ſunt ei ſed nec poteſt percipere, quia ſpiritualiter, ideſt, per Spiritum ſan- ctum nobisdonatum, vel per Spiritus ſancdti gratiam dijudicantur. Namvtilli qui conipicilijs viridibus vtuntur, colores omnesvirideseſſe iudicant: ita ho⸗ moanimalis, id eſt, Spiritusſanctiluminedeſtitutus, te nebras;eſſe lucẽ, falſum eſſe verũ,& contra iudicat: nec corruptæ mentis oculis intueri in lucem illam diuinam Seripturæ poteſt.
Mulrosetiam ab inueſtigatione& cognitione vmovi⸗ N
veritatis retardat ꝙmMoviuscqui fiducia ingenij diſce- xiæ⸗
ptationes mouent:& yictoriam quouis modo re⸗ portare conantur. Itaque quiduis dicunt&faciunt ad opprimendum aduerſarium,& vincendi ſtudio Fccleſias pernicioſis rixis ꝑerturbant,& quæ aduer- fari ſuæ ſententiæ vident, callidè&aſtutè eludunt Scripturã falſa interpretatione peruertentes:& fuas opiniones fucoſa ſpecie veritatis ornant:Sicut olim Arius eluſit teſtimonia de æterna Deitate filij,& nunc homines aſtuti fucoſa ſpecie defendunt erro
xes·Sed hic cogitanda ingenij noſtri imbecillitas, in
2 myſterijs⸗
—ℳ
4

——„ m— ℳ
0 AATIO OE TVOTO myſterijs Dei de qua paſſim Scriptura nos comms- nefacit, in primis, 1. ad Cor. 2. Cogitandum eſt, non victoriam hicquætendam, ſed veritatem:& laudabi- le eſſe vinci potius in hoc genere, quàm vincere, cùm veritas indagatur. GCogitandum quod Apoſto⸗ lusdicit, nihil poſſumns contra veritatem, ſed pro veritate,2. Cor.iʒ. Denique cogitandum quod Eccle⸗
ſiaſticus dicit, qui ſophiſticè loquitur odibilis eſt, cap. 37,& abijciendum vincendicauillandique ſtu⸗ dium. Nunquam enim ad veritatis cognitionem perueniunt aut peruenire poſſunt, qui in hoc ſtudi-
um incumbunt& his rebusoperam nauant. Nam ſic accidere ſolet, quemadmodum Maxentius ſcribit, vt paſſim impingant illi, quõrum mens contentioni indulgens,non ſanari, ſed vincere cupiens auerſa ab ijs, quæ rectè dicuntur, tantùm intenta eſt in hoc, vt inueniat, quod pro ſuis partibus eloquatur. etinaciu, Similiter multos pertinacia remoratur, qui indi- avde gnum exiſtimatione ſua arbitrantes ſialiquid minus rectè ſenſiſſe aut dixiſſe videanturà ſe& Magiſtris ſu⸗
. is ſemel prolata mordicus tueri, quàm veritatemin-
X* L* dagare malunt. Itaque in ſententijs ſuis perſtant&
4 opiniones à ſe conceptas, vel ab alijs acceptas vſque —
ad mortem tuentur, ſempervt mali Muſici in eadem
entes,denique externam obediertiam in audiendo .& meditando ſitam detrectantes.
de veritate& falſitate dogmatum quæritur. enim turpis eſtignoratio veritatis& indigna homi⸗ ue Chriſtianoetamen turpior eſt in illis, qui ſic igno⸗ rant
corda oberrantes, duri& intractabiles, cedere neſci⸗
Talis etiam pettinacia procul abeſſe debet, cùm Etſi

uòd errare nõ poſſet, præconcepta perſuaßo? Quid
XDMA NDA yrR.„ rantvt ſcire nolint, quàm qui ſic ignorant vt ſcire velint. Nam longeè tolerabilius eſt neſcire, quàm nol⸗ le ſcire. Et hos pertinaces, quos ſua ſic delectat cæci⸗ tas& ignorantia grauiſimum iudicium Dei manet, niſi reſipiſcant.
lam multis& quidem ijs etiam, qui alioqui non ſunt mali, obſtat præiudicium: qui aliorum iudicio Dræiudi⸗ ſtantes in ſententia concepta permanendum, neque cium. inquitendum vlteriusde doctrinæ veritate putant. Præiudicium illud plerunque oritur ab autoritate illorum, quos attoniti fuſpiciunt& admirantur, aut quos impenſè amant homines: velà multitudi⸗
ne corum, qui dogma controuerſumamplectuntur.„—. C
Nam ſunt interdum, qui de viris eruditis ita iudi-
cantvt corum dicta pro oraculis habeant, atque eos/—5
errarenon poſſe exiſtiment. Quæ res inprimis graui⸗ 5 tet iudicio nocet,& veritatis indagationem remora⸗
olim multi præpoſtera admiratione Origenis capti,* omnia eius dogmata promiſcuè& ſine diſcrimine—— amplexi ſunt, ita vt neceſſe fuerit exrores ipſius&
perperam dicta publicè notare. Sic Donatiſtis Cy- priani obfuit autoritas, qua contra Auguſtinum& alios Orthodoxosita ſunt abuſi, vt epiſtolam iſtam, quam ad Iubianum ſcripſit,& quam Donatiſtæ po- tiſſimùm adducebant, reijci& erroris argui neceſſe fuerit. Quid aliud in regno Pontificio veritatis co⸗ gnitioni obſtitit, quàm illa de autoritate Eccleſiæ&
hodie multos detinet, niſi quorundam doctorum virorum, quos amantjautoritas,& præpoſtera& ni- 3 mis
tur Hincenim fit vt provero ſæpẽ regnet opinio.ðic E„6
rx
*
—
——— b
—

014T0 d5 STVDTU mis affectata ad miratio? Quod dico notum eſt& in„
luceatque oculis omnium poſitum.
Sunt etiam multi qui reſpiciunt ad multitudi⸗ p nem& ei ſe aggregantꝰ ab ea ſtare veritatem exiſti- 6. mantes:aut ad externos ſncceſſus dogmatun ex eis 6
religionis veritatem æſtimantes Hocigiturpræiudi- e
cium deponendum eſt cum de veritate& falſitate 1
dogmatum quæritur: Nec velautoritas vllius quan- 4
rumuis eximij viri/ vel multitudo hominum verbe 6
Dei& veritãti, quæ ex eo monſtratur, anteponenda. 5
Nam præter Propheras& Apoſtolos nemo homi 1
S num eſt, qui non errare in doctrina poſſit, nemoelt, 6 — cui competat autoritas judiciaria vt ipſius dicta aut k — ſcripta ſint norma iudicandi,& canon ac regula fi⸗ pe dei& religionis. Deinde multitudo errantium non parit errori patroeinium,& Exod.aʒ. expreſſè dicitur, „ Mon eris poſt multos ad mala,&c. Nam ſæpè maior . parsvincit meliorem,& JoEo⸗ Bdercu Jip aujax⸗Ft Vt Hexmultitudine, velpaucitate, ſi ex ſucceſſuexter⸗ h ——* no& vulgi applaufude veritate& falſitate doctrinæ u ſtatuendum eſſer, quomodo olim Noẽ fide ſua da⸗
mnare omnes ſui ſeculi homines potuiſſet? Quo⸗ modo Flias doctrinam ſuam tueriaduerſus Baalitas potuiſſet? Quomodo Lutherus ſuam aduerſus Pa- tum tueri,& quomodo ſtare potuiſſetꝰ Et hodie quomodo fidem noſtram aduerſus Turcas tuere- mur?Præterea ius diuinum&humanum poſtulat,vt non prius dodoctrinaaliqua iudicetur, quãàm cogni⸗ ra perſpectaque fuerit. Nam vnicuique diuinitus imponitur neceſſitas audiendi vtramquè partem& vecte iudicandi.oannisy.ait Ncodemus, Num ex noſtra.
1

NPA MXDu rTArs. 8 noltra condemnat quempiam, niſi prius audierit& cognouerit. Nam hunc ordinem Deus nominatim populo ſuo præſcripferat in iudicando,& commen⸗ daueratDeut.1.& 19. Sic Fecleſ.11. Ne accuſes quen- quam, priuſquam explorãris: Ioannisy. Ne iudicate fecundum ſpeciem, ſed iuſto iudicio iudicate Et 1. Cor. 14. Moliteante tempus iudicare. Et ratio di- ctat atq; æquitas naturalis ſuadet, neminem niſi au⸗ dita cognitaque cauſa damnandum eſſe. Vnde illuc &ucꝙ orp ãxoõch ltem, Qui parte inaudita altera ſta⸗ tuitæquum licet ſtatuerit, non eit æquus tamen.Ita⸗ —ue Præſides Romani damnare Paulum, niſi prius
eemeerereeeereeeree 5*
verſ.z9.& ⁊ verſ.iR̃ite MerEphennrtuctees. Act.—
19. verſ 37.38. w Et talis conſuetudo veteris Eecleſiæ ſemper fuĩt,—
vt non damnaret hæreticos, priuſquam eorum cau⸗
ſam in legitima Synodo cognouiſſet. Vbi enim Ari-——
us? ybi Eutyches? vbi Neſtorius? vbi Apollinaris, Marcion, Manetes, Donatus, Pelagius, Macedo⸗ nius Nouatus, Funomins, damnati ſunt niſi in Sy⸗
nodo?—— ð
— Non minũs inueſtigationem& cognitionem ve De calumu 8
ritatis im pediunt falſæ narrationes, calumniæ& ob⸗ vi tredtationes, quibus doctrina& doctores ſæpè de. nuitijt. formantur. Cum enim nouum dogma ſpargiturin vulgus, ex decem, qui id circumferunt, vix duo con⸗ ſentiunt im narratione, dum alius addit, alius detra⸗ hit, alius peruertit aut immutat. Vnuſquiſque enim natrat, quod pro captu ſuo poteſt,& quod pro u
N
————
S————
—

. C„
5. 7
*
₰
7
3
3 2 pud
—
o4TIo o sTyroo tu ſuo maximẽ probat. Inprimis autem qui ex affe- ctu vel præiudicio infenſi(unt doctrinæ, deformate & infamare eam omniſtudio atq; omnibus modis conantur:Imò ſicut PfeudoPropheta Balaã à Balac
rege Moabitarum ad maledicendum populo Dei
mercede& honoribus conducehatur, Num. 22. ita multi quaſi ad maledicendum conducti ſint,diuino munere aduerſus Deum& Eccleſiam abutuntur,& conuitia, comminationes, calumnias, contumelias, condemnationes, minas, imprecationes in homi⸗ nes nec auditos nec conuictos eructant atque euo⸗
4 munt. Atquc hisclamoribusmulti impediunturt-
rectedcerrrtvxfprrirh vt necvera qui-
dem referentes, aut monẽtes audiant. Fic olim Chri-
ſtum& eius doctrinam odioſe traducebant Pontifi- cces& Sacerdotes in populo ludaico, dicentes eum
afferre nouam doctrinam, ſed ucere plebem, eſſe bla⸗ ſphemum, affectare regnum aduerſus Cæſarem. Sic Paulus non ſolùm publicẽ accuſabatur, quoddoce⸗ ret aduerſus populum ludaicum, legem& ſanctam
ciuitatem, Actor. ⁊ Sed etiam occultis obtrẽctatio- —
—„ ℳ
nibus odioſe apud rerum ignaros traducebatur.Si⸗ militer reliquis Apoſtolis& eorum diſcipulis obtre- darum eſſe ex I. Pet. ⁊. v.Iæ.& alijs locis apparet. Iic in primitiua Eccleſia Chriſtiani traducebãtur quòd in
cœtibus fuis euerſis candelahris cũ luminaribus pro
miſcuè inVenerem ruerent, quòd infantes necarent corumque ſanguine vterentur in Sactificijs, quòd caput aſini adoraren t, quòd Solem colerent/ atqus ælia nefanda perpettarent, yt refett Tertullianus,
Apolog
„
— —
— 7

ſe
NDdE ANDA VFATTATIs. 9
Apolog. cap.7. 3. 9. De Luthero& alijs vitis doctis quãàm multa& in concionibus& in libris ſuis fabu⸗ lati funt Pontificij⸗ Et hodie de viris doctis, quàm
multa multi fabula ntur,& in vulgus ſpargunte Nul⸗
la ſunt conuitiorum genera, quæ non in nos& no⸗ ſtram doctrinam comminiſci& blaterare audeant, ſaltem vt nobis odium& inuidiam apud ſimplicio⸗ res& rerum imperitos, ſibi verd autoritatem&fauo- rem concilient& credulam plebem 4 cognitione qocrinz. gaſtabſterreant/ contra ſeuetiſſimum Dei mandatum: Non loqueris falſum teſtimonium contra proximum tuum Aem, Non eris criminator aut ſuſurro in populo, Deut. 20. Leuit. 19. Nonde
omnibus dico, ſed de illis, qui hoc in morehahcnt. His calumnijs quæ ex Sathanæ officina prode- J— unt, occludendæ ſunt aures, cùm de veritate aut fal&.
ſitate dogmatis quæritur,& ſuſpendendum iudici⸗ um, donec res omnisvti eſt, ex ipſis autoribus aut co⸗ rumlibris aut hominibus aliis peritis& fide dignis& candidè iudicantibus cognoſcatur: Et ſedulò cogi.
tandum atque advſum transferendum illud quod
Petrus dicit: Depoſita omni malitia& omni dolo& ſimulationibus& inuidentijs& omnibus obtrecta⸗ tionibus, vt modo nati infantes lac illud ſermonis ſincerum expetite, vt per illud adoleſcatis, 1. Pet. ⁊ Namad veritatem peruenire non poſſune quifirſur.
ris& falſis delationibus quadam ſtulta ereculitate,“ 5
qualis hodie in multis apparet, aures præbent. Et
profectò non eſt boni viri, nedum hominis Chriſtia- ni, in re ſeria alterius verba aut ſententiam ſtudio Peruertere, aut peruertentibus aures præbere& ca⸗
C lumniis

Seandal-
S—
og4TTo o sTroro
lumnijs locum dare. Deinde cogitanda eſt ſingula⸗
Ptrurſus Dauid cùum à Semei maledidis ꝓctereturſi⸗
X
14*
ris Dei prouidentia ſæpè mirabiliter ſuos defenden- tis,& Baalaamitarum maledicta ſic gubernautisvt in benedictionesconuertantur:& quæ lædere cau⸗ ſam ac famam populi Dei videbantur, magis iuuent & promoueant· Nam maledicto, in quit Salomon, ſi⸗ ne cauſa prolata non veniet/ Prouerb·⁊ß. Et Pauid, lpũi maledicunt, tu autem benedices/Ipfiinfurgent & pudefient ſeruus autem tuus lætabitur, Pfal. 10g.
nite illum, inquit:forſitan reſpiciet lehoua ad affli⸗ dionem meam& reddet mihi bonum pro afflidtio- ne eius hodic. 45 am& ſcandalum quandoque obſtat quo mi⸗ nus veritatem multi inueſtigent: qudd à diſſimilitu- dine ſententiarum& diſſidiorum acerbitate,& mul- titudine vel paucitate amplectentium dogma con- trouerſum eis obijcitur. Qum enim non ſolùm dogmatum diſſimilitudi⸗ nem in Bccleſia, ſed etiam contentionis feruorem vident ita quidam commouentur& perturbantur his ſpectaculis, vt dubitent, vbi ſit veritas,& cui ſe cœtuiadiungere debeant,& tandem neutri patri fi- dam habeant, atque adeò omnem veritatis indaga⸗ tionem aſpernentur, aut quod libet, credantin tot hdionibus:& doctoribus ac miniſtris verbi maledi⸗ cant. Mon nulli cùm vident confuſiones& pericula, cum tot principes,tot Theologos tamque eloquen- tes vident, cũm ab vna patte magnam hominum multitudinem ſtare vident, ita franguntur, Vt non ſolùm fluduent dubitationibus, ſed tandem etiam
omni
—

0 n.
U⸗ t
d, nt
i⸗
1-
4
ot i⸗
n
m n
8
omni ſenſu pietatis extinctoin Epicureum contem⸗ tum& prophanam ſecuritatem prolabantur: niſi mature ab iſtis dubitationibus liberentur. Sed hic primum cogitandum eſt, non eſſe hoc nouum, ſed omnibus temporibus itã vſuueniſſe in Eccleſia. Nã quò puriores funt Eccleſiæ,& quo purius dogetur verbum Dei,eò magis tumuituatur& fremit bathan, & ed magis intentus eſt ad ſeminandum errores& contentiones, vt doctrinam ſynceram in dubium
vocet⸗& Eccleſiæ curſum remoretur. Deinde cogi⸗
tandum ſt Ghriſtum& Apoſtolos hæcdudum præ- dixiſſe/ Matth. 1. verſ.7. Matth. 24.1. Cor.i, verſer9. 2.Pet.2. verſ.t. Et cap.ʒ. verſtz. 1. Tim. 4.verſ. Erz. Tim. 4. verſ.3, ac ſimul mandaſſe veritatis inueſtigatio- nem⸗ſicut ſuprã ſcripturę teſtimonijs declarauimus: Itaque noſtrum eſt eiuſmodi ſcandalum ex animo eijcere,& diſſidia ſecundum normam verbi diuini redtè dijudicare,& veritatem cognoſcere. Tertio co⸗ gitandum exemplum Apoſtolorum, qui quantum- uis multis contradicentibus; in dodtrina vera tum de perſona, tum de officio Chriſti conſtanter perſe⸗ uerabant, Ioannis s. verſ. s: neque ad Cæſarem Ro. manum⸗ad Herodem, ad Phariſæos& ſcribas mina. cesaut ad plebem ſeditiofam reſpiciebant, vt acta ipſorum teſtantur. Denique cogitandum ſingulari prouiden tia Dei hæc ita diſponi ad piorum proba⸗ tionem, 1. Gor. 1. ver. 19.& impiorum iuſtam puni-
tionem, qui veritati Dei obedire& acquieſcere no⸗
lunt, 2 Theſſ. 2. verſat.
Sunt etiam quos remoratur pudor& fuga cru niæexiljj, cis, id eſt metus odij inuidiæ, ignominiæ, exilijperi Lentuli
2 culi,
Nu NXDus ynramrs.—
——

0AATIO D5 STVOTO
culi, quod interdum coniundtum eſt cum profeſſio⸗ neveritatis:quibus mens& lingua in ventre eſt, qui⸗ que libenter Chriſtum amplecterentur, ſi à cruce ſua eum ſeparare poſſent.Itaque vbi cedendum non eſt, yt ſpongiæ& corpora poroſa durioribus, ſic iſti periculis cedunt: Quales nimirum fuerunt Primores illi, qui crediderunt quidem in Chriſtum, ſed pro- pter Phariſæos non aufi ſunt confiteri, ne Synagoga mouerentur: dilexerunt enim gloriam hominum potiùs, quàm gloriam Dei, Ioannis n. Sed hic cogi- tandum eſt mandatum Dei de confeſſione non de- trectanda:cogitanda promiſſio& cõminatio anne⸗ xa confeſſioni& abnegationi: Qui me confeſſus fue- rit coram hominibus, eum confitebor coram patre meo cꝙœleſti,& qui negauerit, negabo⸗ Matt.0. Non deſeram te neque derelinquam, Hebr. 13. Ero vobi⸗ ſcum vſque ad conſummationem ſeculi„Matth. 28. Beatieritis cum conuitiati fuerint vobis& perſecu- ti fuerint,&dixerint quiduis mali adverſus vos, men⸗ tientes propterme,&c· Matth.ʒ. Hoc enim manda- tum Dei& hæc promiſſio de protectione neceſſaria in hac vita& falute æterna quantumuis magnis&
multiscum periculis coniuncta, longiſſi me antepo⸗
nenda eſt etiam altiſſimæ paci& omnibusfelicitati- bus huius mundi, cum Dei& veræ ſalutis ignoran- ria coniunctis Cogitandum inde ab initio ſimilem fuiſſe fortunam Eccleſiæ&veritatis cœleſtis in mun⸗ do, eamque ſemperã tyrannis& profeſſis hoſtibus, ſemperàfalſis fratribus, ſemper adodtrinæ depraua-
toribus& Schiſmatum autoribus turbatam aut op-
pugnatam fuiſſe, Pſal.124. verſ.1,& Pſalm.129.v.I.&c. & 1. Cor.
——„—„—„„„—— ———
—————

TNoSANDar ynnTs. & 1. Cor. 4.verſ9:Et ſimilia nobis expect anda eſſe vh que ad mundi finem ex mujtiplici& ſeria prædictio⸗ ne Chriſti& Apoſtolorum:Imò hancvltimam mun⸗ di ſenectam futuram multò ærumnioſionem ſupe⸗ rioribus ætatibus. Cogitandũ Fccleſiã ac fideles ab initio periſta pericula, per gladios& rogos hoſtium &inſidias perrupiſſe,& victoriam reportaſſe. Deinde cogitanda eſt natura veræ fidei, quæ non aliud in corde fouet aliud ſermone& geltu oſtendit nec ſui diſſimulationem patitur. Corde enim creditur ad juſtitiam, ſed ore fit confeſſio ad ſalutem, Rom.10. Cogitandum exemplum Chriſti, qui omnisgeneris contumelias, paupertatem, exilium, ipſam denique mortem propter nos eſt. Cogitandum et- iam exemplum Pauli ãyrdgneap ſuam ſic nobis ad imitandum proponentis:Ego didici, in quibus ſum, ijs ipſis contentus eſſe: Noui deprimi, noui etiam abundare: vbique& in omnibusinitiatus ſum,& ad ſaturitatem& ad eſuritionem, id eſt,tum adabun⸗ dantiam, tum ad inopiam, ad Philipp. 4. Cogitan- dum nunquam defuiſſe veritati patrocinia filij Dei. Cogitandum quod veritas eſt temporis filia,& tan⸗ dem erumpit ac perrumpit oppreſſis opinionibus, ſicut dicitur Pſal. o4. Tandem ad iuſtitiam reuerte⸗ tur iudicium,& ei adhærebunt omnes recti corde. Deniq; cogita nda eſt pœna quæ oſores crucis Chri- ſti manebit. Nam vt erga Deum horribiliter ingrati [unt, qui ptopter terrena quædam& temporaria commoda omittendam putant veritatis inueſtiga- tionem, ita pœnas ſibi temporarias,& niſi i reſipi- ſcant, æternas attrahunt.ſicut dicitur: Abnegabo eũ
coramPatre meo cœleſti. Item, Qui non accipit cru⸗ C 3 cem
———

S—
—
——
Auaritia.
Metus
j
ℳ
o34Io o 6Tyoo
cem ſuamac ſcquitur meà tergonon eſt me dignus, Matth.10.
FJuntetiã quos ab inueſtigatione veritatis remo⸗ rantur commoda, quæ ex detenſione malæ& oppu⸗ gnatione veræ cauſæ percipiunt:qui faciliusabinue- ftigatione viritatis abſtinere, quàm à cõmodis ſuis & quæſtu auelli poffuntde quibus loquiturApoſto⸗ lus,.ad Timoth.. v. 5. Et ad Tit.1.ven. Quibus cogi⸗ tandum eſt, non eſſe ex Eecleſiæ diſcordijs adeoque ex animarum negociatione quæſtum faciendum? Cogitandum eſt illud Chriſti, Matth. · Nolitethe- ſaurizare in terra, vbi tinea& eroſio cortumpit,& ubi fures profodiunt ac furantur, fed theſaurizate in cœlo: Et illud Apoſtoli1. Tim 5. Qua ſtus magnus eſt pietas cum animo ſua ſorte contento: Nihilenim intulimus in mundum, videlicet nec efferre quic- quam poſſumus: Cogitandum illud quod Petrus
de eiuſmodi animarũ negociatoribus dicit, ⁊Pet.⁊.
verſ. 3. Quibus damnatio iam olim non otiatur,& quorum enitium non dormitat:Denique cogitan- dum quorſum ludam& alios præcipitarit auaritia. His cogitationibus muniti duotquot guſtum ali⸗ quem pietatis habent/non ſinent ſe terrenis com-
modis ab inucſtigatione&cognitione veritatisauo⸗
cari, ſed terrena omnia facilè cœle ſtibus& ſpiritua-
libus poſtponent. Retardat etiam nonnullos& remoratur metus
gnominiæ ignominiæ, quæ interdum cum ſententiæ mutatio-
ah nutatã pe coniuncta eſſe folet: qui fine accurata inueſtiga-
Jententiã. xione veritatis in ſententia ſua manere, quàm quæ⸗
rendo veritatem neſcio quam ſuſpicionem incurre-

TN AOANMs ynRraI. n re,& mutando ſententiam ſuam, neſcio quam igno- miniam ſuſtinere, malunt: ignominioſam exiſti. mantesprioris ſententiæ mutationem. Quibus co- gitandum eſt, coram Deo, coram Angelis, coram Ec- cleſia& pijs non ignominioſam, ſed jaudabilem eſie erroris agnitionem,& reditum ad veritater: tur- Pem autem& ignominioſam eſſe in errore perſeue⸗ rantiam,& pertinaciam ad rectitudinem reuertino- lentem. Nam redtè Auguſtinus ait, ſicut citatur de⸗
cret. Can22.q.c.0. Magnæ ſapientiæ eſt reuocare ho.
minem, quod male locutuseſt. Etſienim prima ſa⸗ pien tia eſt à recta via non aberrare? tamen hicetiam mereturlaudem, qui admonitus ad eam reuertitur. Atque idem quæſtione ex vtroque 108, Præſtat, in⸗ quit, vinci à vero, quàm velle verum ipſum per falſa vincere.Melius quidem erat:ait idem ſerm.a2. de ver. bo Apoſtoli vnuſquiſq; onns ſuum portabit: ſi non crraremus ſed vel quod ſecundum eſt, faciamusvt errorem aliquando emendemus. Itaque eundem Auguſtinum, excellentiſſimum alioqui Philoſo- phum& Theologum, non puduit Manichæorum
errorem, quem profeſſus erat, abijcere; non puduir
quædam in libris ſuis apertè retractare, vt ex libris Retractationum, quos ipſe publicauit, ſatis apparet. Neq; iſta retractatione ignominiam, ſed laudem ſi- bi in Eccleſia apud pios omnes peperit. Nam qui pri- mas non poteſt habere fapientiæ, ſecundas habeat partes modeſtiæ: Et qui non valet omnia impœni- tendadicere, faltem pœniteat, quæ cognouerit di- cenda non fuiſſeait idem Auguſtinus de iſta retra⸗ ctatione in præfat.lib.. Retrad. Cuius exemplum vtlnam

1————————
o347TTo oF sTroTo
vtinam hodie imitarentur, quos tenet illud inſana⸗ bile ſcribendi cacoẽthes,& in ezitium præcipitat. Quid enim aliud eſt mutare ſententiam,& à falſa re⸗
ueftiad veram, quam dare Deo gloriam? quæ certè
nobis rebus omnibus, imò vita ipſa potiot cſſede-
bet. Mentan⸗ lam multos etiam remoratur aſſentandi ſtudi⸗
.
di udi. um. Nam proptet᷑ perſonas, quas magnifaciunt qui.
damin hæreſes incidunt, ait Tertullianus. Er quàm multi hodie ad magnstes ſe accommodant& co- rum nutum obſeruant? Quibusillud cogitandum eſt quod Paulus dicit:Si hominibus placerem, Chri-
5 ſti ſeruus noneſſem, ad Galat.i. Aecligen⸗ Adhuc ſuperfunt negligentes quidam& igna- ui, qui cum poſſint,plane non legunt,vel legunt qui- dem vt Pſittacus ſuum xaĩe,& indocti Monachi Fuangelia& Fpiſt olas in Eecleßia, ſed nihilmeditan- tur: Et ramen ſxpe zelum præ ſe ferunt, ſed zelum il- lum ſine ſcientia, de quo ad Rom. dicitur. Hæc ne- gligentia& ſocordia deponenda eſt& ad diligenti- am excitandus animus cogitatione mandatidiuini, Ioannis. Scrutaminiſcripturas, 1. Tim. 4. Intende
lectioni. Col. z. Sermo Chriſti abundẽ habitet in vo⸗
bis in omni ſapientia. Onedji. Dixi hactenus de obſtaculis, quæ impedire veri⸗
tatis inueſtigationem ſolent, remouendis, atque
adeò quomodo aditus veritati patefaciendus, at- que animus ad futuram controuerſiarum dijudi- cationem quaſi præparandus ſit/breuiter expoſui. Runc de medijs& adminiculis quæ adhiberi Por-
rò ad veritatis inueſtigationem poſſunt,& debent, breuiter,
——„„—
—
c

N46 AXo 4 y3TTATTS. breuiter dicam. Neque enim ſatis eſt ſtacula quibusimpediriveritatis cognitio ſolet: ſed adhibenda etiam media, quibus excitari in animis&
juuariac promoueri poreſt: quemadmodũ in cura-
tionevlceris nõ ſatis elt remoueri pusè vulnere, ſed
emplaſtra etiam, quę partium diuulſarum cõſolida- tionem faciant, adhiberi oportet. Primum igitur cor pœnitens Shumile,& docileeſtafferendumQuem⸗ admodum enim peccata ſæpè ſumma Dei dona& bona, atque adeò veritatis cognitionem in nobis
impediunt:ita pœnitentia ea excitat& auget. Nam
corpœnitens vt à ſolo Deo pendet, ita ſoli ſe Deo&
Peiverboſubijcit, nechomin um autoritatem, aut
terrena commoda reſpicit aut veritarianteponit-In
corde conttito& humili habitat Deus, Eſai.;7. Cor contritum docet Deus, non mentes⸗virulentas ſe⸗ curas& voluptatibus ebrias: Imo docilitas ſeu di⸗ ſcendi cupiditaseſtfructus, ac proinde ſignũ& argu⸗ mentum veræ pœnitentiæ.
Deinde ſeriò Kardenter orandus eſt Deusvtno⸗ bisclementeradſit in veritatis inueſtigatione,&ſtu- dia noſtra adiuuet,& intellectum illuminet.
Nam iple habetclauem Dauid, ipſfe aperit& clau- dit, Apoc. ʒ. id eſt, ipſe ſenſum Scripturarum reſe⸗ rat? ipſe dat os& ſapientiam, Luc: A. Ipſe dat ſa- pientiam omnibuspoſtulantibus cum fide, lacob.. lpſe habet clauem ſcientiæ& cui vult, accommo- dat ⸗ ſi non quemadmodum ipſi poſtulamus, at certè quemadmodunmipſe, qui falli non poteſt.& qui diſponit omnia ſapienter, nobis expedire vi- det: denique ipſe ſolus elt qui media fortunat. Itaq;ʒ D Zacharias
53 remoueriob.
— ee—————
—
——
MAth
——— —

—— ℳ
0A4T10 bT ST7O0 Tacharias cap.io.de hac reloquensſie monet: Peti⸗ te ⁊ lehoua pluuiam in temporeẽ ferotinæ pluuiæ,&
ſehoua faciet cortuſcationes atdus pluuiam imbris
dabit vobis,& cuique herbam in agro ipſoꝛEt Dauid Pfal. 19.Doce mezinquit, Domine viam tuam, da mi- hiintellectum, vt diſcam mandata tua⸗&c. Et Eſaias cap.s. Liga teſimonium, obſigna, legem tuamin di- ſcipulo tuo: BtChriſtus loanũis. Sanctifica eos in veritate tua:ſermo tuus eſt veritas: Btlacob. cap. Si cui deeſt Sapientia, poſtuletà Peo. Sic igitur præ⸗ parato animo, accedendũ eſt ad veritatis inueſtiga- tionem,& ordinarijs ac legitimis adminiculis dili⸗ genter vtendum. Nam anima ſedulorum impingua⸗ biturait Salomon, Prouerb. iz. Et profe Gd veriſimi⸗ le non eſtinertibus&torpentibusS.Sſubuenire.HHie igitur opussſt primò lectioneScripturæ Klibrorum otrinqueeditorumvel auſcultatione diligenti con- cionum& prxlectionum: Deinde pia meditatione. In meditatione illa tum dogmat ipſa controuerſa per ſe,tum circumſtantiæ conſideranãæ. Inconſide- ratione dogmatum ipſorum primumvidendum? vt ſtatus cauſæ rectè cognoſcatur,& quæ ſit mens& ſententia corum qui dogmata diuerſa profitentur, velex ſcriptis/velex fermonibus præcipuorum do- gorum colligatur, nec ſententiæ ipſorum vel adda⸗ turaliquid veidematur. Vrinaminhancregulamin- tuerentur, qui hodie in Eecleſia diſceprant Quàm multienim funt, qui quod noſtrum eſt,& ſemper faſ⸗
6 ſumus, nobis adimunt& quodalienum eſt à no⸗
bis,& à quo abhorremus⸗tribuunt. Deinde dogma- d normam
Sactæſeri⸗
ta controuerſa eorumdue fundamenta
— —————

NDAC AXNDA yFRTTATT. 14 Sactæſcripturæ examinanda. Hancenim ſupremum iudicem eſſe Peus ipſe vult:ad hanc tanquam nor- mam iudicandi omnesreuocat/vt in ea acquieſcant: icut dicitur Eſai.s. Ad legem& teſtimonium: Et
Puc.16. Habent Moſen& Prophetas:Ioannis 5.Scru⸗ tamini ſcripturas- Act.iy Quotidie ſcrutabãtur Scri⸗ pturas, an res ita ſe haberet. Exhaccriptura quæ- ſiones omnes& contronerßæ decidi, exhac omnes fallæ doctring cõfutari poſſunt. Verè enim Scriptu⸗ ra eſt diues theſaurus rerũ ſpiritualium, ex quo ho⸗ mo doctus ad regnum cœlorum depromit noua& vetera, id eſt, quicquid advſum animarum eſt neceſ- ſarium. Matt h. 13. Eſt vtilis ad doctiinam. ad redargu- rionem, ad inſtitutionem& correctionem, ⁊. ad Ti⸗ mothz. Non eſt priuatę interpretationis, 2. Pet.i:Sed
eſt ſui ipſius interpres fideliſſima, ſe ipſam exponens
& declarans. Nam quod vno loco obſcurius, altero
elarius, dicitur. Porrò in examine dogmatũ tum ver⸗ borum tum rerum eonſideratio erit. Nam ſine ver- borum intelligentia ad rerum cognitionem perue- niri vix ac ne vix quidem poteſt. In verborum conſi⸗ deratione illud artendendum, vnde verba ſint peti- ta, ex Icriptura ne, an ex hominum iudicio&yſu, ſint ne vetera vſitata perſpicua, an noua peregrina ob⸗ ſcura ambigua, id eſt, loquantur nc lingua Spiritus ſancti an ſua, id eſthumana:deniqʒ an affectẽt nouas
phraſes, vt diuerfum ab alijs dicere videantur. Nam de hac re extat regula Pauli monentis, ne verborum
pugnas ſequamur: quæ ad nullam vtilitatem, ſed ad
fubuerſionem audientium faciunt. Proxima cura
erit conſiderare, an res quæ nouis phraſibus expo⸗
2 nuntut
*—————— e
—
N
—

—
o0 a4TIO oF 5TVDTO
nuntur, in ſcriptura contineantut„id eſt, an noua- rum vocum ſenius ſignificatioque in Icripturæ ſen- ſu contineatur. Si nð continetur, abſtinendum erit Sicontinetur, iterum videndum, an receptæ ſint vo- ces iſtæ,&vſitatę in Eecleſia.Si vſitatæ ſunt, vtendum ſanè:ſi nõ̃:abſtinendum. Nec enim tutior via eſt aut eſſe poteſt, quàm ſi ſcripturæ veſtigijs inſiſtamus,& Spiritus fancti lingua loquamur, aut hac lingua lo- quentes imitemur: De quibus omnibus eruditè do- cet Auguſtinus Tractatu o7. in loannem,& Nazian⸗ zenus lib. Theologiæ. Habita verborum conſide- ratione, ad rerum conſiderationem veniendumeſt. Nam in noui dogmatis examine nemofeliciterver⸗ ſari poteſt, niſi res ipſas accuratè cognoſcat. Quod ſi fortè dogmatis tractatio intricatiot& difficilior vi⸗ detur, quàm vt omnem eius rationem enodare aut aſſequi poſſis, ne cognitionem omnem ſtatim ab⸗ ijce, ſed ſecundum menſutam tibi conceſſam age & præcipuos ſcripturæ locos/ qui ad rem iſtam ma⸗ ximè pertinere videntur,euolue. Nam veritatem ſci- re poteris, etſi non omnes quæſtiones difficili ores& omnia ſophiſmata enodare poſſis, quæ vt ſubtilita⸗ tem quandam præ ſe ferunt⸗&parum faciunt ad ædi⸗ ficationem& ſpiritualem animarum inflitutio- nemid eſt ad fidem, charitatem& ſpem alendam: ita ignorari ſalua veritate& fide Chriſtiana poſſunt. In rerum igitur conſideratione& dogmatis ipſius examine ſic verſaberis, vt primùm expendasan dog- ma cõtrouerſum verbo Dei ſeu Scriptura ſacra con⸗ tineatur,vel non contineatur. Deinde an cum ea cõ-
ſentiat vel pugnet. Nam hæc duo tanquam unt,
——————„—„——„ e——„„ e„„
—.—

TXoCANos yngrarts.„
Iunt, ex quibus veritas&falſitas dogmatum inEccle⸗ ſia demonſtrari poteſt: Hi duo ſunt omhis examinis Theologici fines ac termini. Nam quodcunque dogma neque in Scriptura expreſſe continet ur, neq; ex ea neceſſariò ſequitur, id eſt, bona conſequentia deducitur noneſt pro articulo fidei& dogmate Ec⸗ cleſiæ recipiendũ. Nam ad Legem&teſtimonium, vt ait Elaias cap: ð.& oudp ärs; Nog, vt Apoſtoli di- xerunt initioprædicationis ſuæ. Itaque ſi dogma, de quo quæritur neque in Scriptura expreſſum eſt, neq; ex ea neceſſariò cõſequitur, id eſt, bona conſequen⸗ tia deducitur, non eſt pro vero dogmate habendum. Et quoniam nullum eſt dogma tam abſurdum, quin Scripturæ teſtimonijs probari velit,& multi multa afferunt, attendendum eſt cuiuſmodi ſint teſtimo- nia& argumenta illa quibus vtuntur, verẽne pro- bent anad propoſitũ dogma probandũ detorqueã- tur atqʒ adeò principiũ petant, hoc eſt, nihil probẽt, quod tum ex cõſideratione circumſtantiarũ, tum ex ſimilium locorum apta inter ecollatione& totius fidei analogia colligi poteſt. Sianimaduerteris Scri⸗ pturæ dicta ad nouum dogma detorqueri,& dogma illud nullo fundamento niti, cauſa nulla eſt cur aſ⸗ ſenſum præbeas. Similiter quodcunque dogma aut cum expreſſis Scripturæ teſtimonijs aut corumcon⸗ ſcquentibus neceſſarijs pugnat,& in articulos fidei impingit, tanquam falſum eſt reijciendum. Nam omnisScripturę interpretatioa nalogia fidei eſſe de- bet, Rom 12. Ataque ſi dogma, de quo quæritur, aut cum expreſſis Scripturæ teſtimonijs aut eorum cõ̃- ſequentibus neceſſarijs pugnat, vnuſquiſqae. 3 am
——
—M
—
—
—

„. — ℳ
d4TIo o TTb
ſam juſlam habet curid reijciat& ipſum miſſum fa
De ahuſi in Ceremo⸗ nijt.
ciat. Rurſus quodcunq; dogma verbo Dei feu Scrie ptura ſacra ex preſſe contineturaut ex ea bona& ne⸗ ceſſaria conſequentia deduciturs& cum omnibus eius pattibus conſentit, id verum ſit neceſſe eſt. Itaqʒ ſi dogma, de quo quæritur verbo Dei ſeu Scriptu- ra ſacra expreſſe continetur, aut bona& neceſſaria conſequentia ex ea extruitur: verum ſit oportet, ac proinddabſque omnidubitstione eſt rocipiendum. . uod ſi de ceremonijs agiturdiſtinguendũ inter qiuinas& humanas. De diuinis ex verbo Dei expreſ- ſo iudicandum: Dehumanis verò ex generali regula
Pauli de vraig,& deeoro in Fccleſia ſeruando, I. Co⸗
tinth.4. In diuinis, ſi apparet abuſus pugnans cum verbo Deiautinſtitutione diuina, cogitandumeſt, ſatius& tutius eſſe Dei autoritatem&inſtitutionem ſequi, quàm hominum traditiones& abuſus:&tolli atque aboleri tales abuſus ſecundum præſcriptum verbi diuini, quàm eorum vſurpatiune& propugna⸗ tionẽ non ſoldm conſcientiam lædi/ſed etiam. Ec· cleſiam Dei perturbari. In humanis& medijs, quæ ad zvrasep& ſarciendam inter Eccleſias concordiam pertinent prorätionetemporumlocoruw⸗perlo⸗
narum, publicã pacem& concordia auquantum fieri
poteſt Ipectare g ſca ndalum vitare decet. Nam con⸗ tentionibusiftis non ſolum nihil promouetur⸗ ſed etiam multa mala excitantur.& bona impediuntur⸗ Nam infirmi fratres ðffenduntur.dum videntde ijs certamen ſuſcipi, quæ in Scriptura non habentex- preſſummandatum: Etreuera inferiores ſunt iſtæ res wediæ, quàm vt proptcr. eas ſcindenda ſit Eecleſiæ
*
concordia:

TNDA6AND A VFRTALTTS. 15
concordiamodd abſit abuſus,& nihil contra fidem admiſceatur,& ſiue in obſeruatione, ſiue in omiſſio- neoffendiculum infirmorum frattum diligenter ca⸗ ueaturMarciy. Rom. 4 1. Cor.s. K 10.I.Timoth. ad Pit.. Actor. 11. Nec diſciplina vlla eſt in his melior grauiprudentiq; Chriſtiano, quàm vt eo modo agat, qugagere viderit Eccleſiam ad quamcunque fortè deuenerit, ait Auguſtinus ad lanuarium lib.I.
Ergo hoc modo dogma controuerſum ad Scri⸗ pturam examinabis:atque hoc eſt?gegãp rde Naꝙce quod Chriſtus præcipit loan 5Et quod Beroẽnſes eciſſe Lucascommemorat, Act.i7. Vbi hoc feceris, Proximum erit, vt zliorum iudicia, præſertim in re⸗ bus difficilioribus, cognoſcas. Andies igitur viros doctos, pios&moderatos, priuatim& publicẽ: Quo⸗ modo Hicronymus Damaſum Komæ, Naziarze-
num in Cappadocia, Epiphanium in Cypro, Apolli⸗ narium in Syria, Didymum in Aegypto:& Baſilius Fccleſiarum Græciæ, Thraciæ& Aſiæ, quas perluſtra⸗ uit, doctores pręcipuos audiuit:audies qui bene prę⸗ ſunt Fccleſijs paſtores: audies legitimè coactas ¶y- nodos& concilia:audies denique hominem quem- uis Ipiriru Dei afflatum& fingularibus donis orna- tũ:& exemplo Funuchi reginæ Candaces adiunges tibi Philippum aliquem, qui obſcura illuſtret ambi- guadiſtinguat, ignota definiat. Actor.S.Ita e nim De⸗ us ipſe ſanxitvt in rebus dubijs,& maxime indoctri⸗ na religionis iuniores rogent& audiant ſeniorum ſententias, imperiti conſulant peritos& doctos, Deut. 4.& z2. Et ſæpe vtiliter habitæ ſunt Synodi de rebusreligionis, ytHieroſolymæ Act.i Niceg Rphe-
ß& alibi. Profe⸗
——— ————————— 3.
—
„

————
o34TT0 O SToTO
Profectò vhi manifeſtam habes Scripturæ ſen- tentiam, ac præterea ſanctorum interpretum teſti⸗ monia, cum ipſius ſcripturæ ſententia congruentia, non video quid tibi ad veritatis cognitionem am- plius deeſſe poſſit. Atque hic conſenſus te ad Fccle⸗ ſiam deducet. Nam vbicunque congruenter verbo
Dei docetur,& rectè ac ſecundum mſtitutionem
Chriſti Facramenta adminiſtrantur.ibi certò ſtatuas eſſe Eccleſiam,& in eius te gremium conferas, nec auelli te ab ea vllis clamoribus, præſtigijs aut calum- nijs patiaris. Sed enim ſicrux adhuc accedit ad iſtam conſiderationem, facilior& expeditior eſt cogno⸗ ſcendæ veritatisratio. Namcrux affectus iſtos, qui
nos impediunt, domat,& criſtas nobis deijeit/ crux
vera m pœnitentiam&humilitatem in nobis efficit: crux humanarum, opinionum lignum, fœnum, ſti⸗ pulam ceu ignis exurit: denique erux multarum re⸗
rum nobiseſt magiſtra. Vnde EſaiasVexatio, inquit, dat intellectum, cap.. verſ.19. Et Syracides: Qui non eſttentatus, qualia ſcit, cap. 34 verſ. 10. Nequc vero⸗
opus eſt accerſere crucem, vt Eremitæ& Monachi veteres, relictis vitæ Oconomicæ& Politicæ labori⸗ bus moleſtias non neceſſarias ſibi attraxerunt. Tan- tùm in ſtudio& coafeſſione veræ dodrinæ& offi- cijs vocationis ſiue in Ecclefia& Schola, ſiue in Ke- pub.ſiue in Oeconomia fidelitatem præſtemus:&
ſua ſponte hanc comitabuntur laboresodia cõtem⸗
prus, calumnię exilia, carceres, ſupplicias& in nobis curæ metus dhgöresdubitationes errata& laplus. in ebnſilijs& actiohibus:&c MPixi quomodò iplum per ſe dogma co nſide- randum.
li

TNOACANO 46 7SITATTS. m
randum ſit,&ad immotam ſacrę Scripturæ normam examinandum: Nuncde circumſtantijs, ex quibus etiã de dogmate quadantenus judicari poteſt, bre- uiter dicam. Etſi enim exhisde veritate aut falſitate dogmatis certòconcludi non poteſt: tamen ad for.
mandum iudicium, nõparum iſta conſideratiocon-
ducit. Primùm igitur illud conſiderandum eſt, an dogmade cuius veritate quæritur,ſit nouum:an de eo etiam in veteri Eecleſia diſputatum ſit atquede- finitum:an cum veteris Eecleſiæ cõfeſſione pugnet: an veteres hæreſes in eo renouentur& quaſi ipoſtli- minio reuocentur.
Nullum enim dogma hodiè à fidelibus recipi-
endum, quod ignorauit primitiuaEccleſia, vel quod!
ugnatcum vniuerſali&perpetuo conſenſu eius,& P 8 7
quidem nominatim aduerſus hæreticos dimicantis. Itaque ſi de dogmate controuerſo animaduertis, vel
quod ignotum ſit puriori antiquitati, vel quod cum perpetuoeius confen ſu& confeſſione pugnet, cau- ſa nulla eſt, cur eiuſmodi dogma amplectaris, autde co amplius labores.
Deinde conſideratione dignum eſt quis& qua⸗⸗ lis ſitqui nouumdogma in lucem profert, ſenex an iuuenis, probè doctus& in ſacris literis exercitatus,
an veròliterarum expers& rudis, denique ſano iudi- cio& vitæ ſanctitate præditus/ an verò ambitioſus,
auarus ſuperbus,&c. Etſienim non à quo, ſed quid dicatur attendi debet,& ſæpò etiam Olitor oportu-
naloquitur,& ſubuili pallio latet ſapientia, vt pro⸗
uerbio dicitur-& quandoq;ue etiam viri docti& ſan⸗ dià ſcopo aberrant, vt Cyprianus in concilio Car⸗
E thaginenſi;:
C
5

— ,—— . —
———
„
0A1T10 5F 5T0
thaginenſi: tamen ed magis doctrina ſuſpecta eſſe debet, quo imperitiores, leuiores& improbiores ſunt, qui eam primuùm profitentur. Quanquam rur- ſus cauendum eſt, ne ab altera parte, ſanctitatis. & eruditionis ſpecie nobis imponant hypocritæ& doxoſophiſtæ, qui laruas induunt& ſtudium vindi⸗ candæ gloriæDei pre ſe ferunt:re ipſa autem ſua quę⸗ runt, vt Phariſæi,& alij,de quibus ad Galat. 4. dici⸗ tur·Zelant vosid eft ſimulant amorem veſtri. Quo⸗ tum doctrina eò magis ſuſpecta eſſe debet, quò ma- zis ipſi ſanctitatem affectant. Quid enim non efficit Jathan, mille artifex, per hypocriras, miniſtros ſuos?
Tertiò conſiderandum, nouiſne& peregrinis& obſcuris phraſibus vtantur Dogmatiſtæ, an verò lin-
gua Spiritus ſandti& phraſi vfitata Eecleſiæ loquan- tur. Maltienim data opera nouas& ambiguas lo⸗
quendi formas excogitant, vt errorem ſuum tegant, & incautos facilius in ſententiam ſuam pertrahant. Qua in parte mirabiles artifices olim fuere, Arius, Actius& alij:& noſtra ctiam ætas tales multos vi⸗ dit& adhuc videt. ltaque meritò ſuſpecta eſt gsinis un hiu⸗ ritate& ambiguitate gaudet. Nam monſtri aliquid alunt, qui obſcurè loquuntur. Vnde Eyrillus lib. 9. in Ioannem cap. 40. Quemadmodum, inquit, qui malè agit, odit lucem,& non venit ad lucem, ne re- datguatur⸗ loan.z Sic oratio improba,cum non au⸗ deat in lucem exire, ne redarguatur, obſcutitate
gaudet; Et Hicronymus in commentar: in Oſeam:
verbis, inquitinordinatè prolatis incurritur hære-
is Et poſtolusiud Timoth⁊. prophanas troꝙu- vlaz
ta
co
tu
n

7XOcANar yxAIS. 18 riaczid eft, vocum nouitates cohibe, quia ad maio- temprocedunt impietatem; Bt Syracides cap. 37. Qui ſophiſticè loquitur, odibilis eſt, quia omni ſapienaia caret: Et redeè noſtri dicunt, qui noua vo· cabula gignit, nouas res gignit: Et, oratio mon- ſtroſa, monſtroſæ mentis eſt certiſſimum indicium. Quare ſi nouash ohſcuras, inuſitaras phraſes& voces aſpergi animadueftis, meritò ſuſpect um erit quod docetur. Nam qui abſqᷣue cauſa& data opera obſaurè lo⸗ quitur, is fallere alios& decipere gunit:auꝝ ſinonda- ta opera:ipſe quid dicãt aũt ſoquatur, ignorat. Quartò conſiderandum fuerit, vtrum dogma de quo quæritur, ſit concars, ſibi conſtans, ſecum conſentiens, an verò diſcors, multiplex& à ſeipſo diſſentiens,& ſeipſum euertens. Nam omne dogma quod ſecum pugnat quod à ſeipſo diſſentit, quod ſibi ipſi contradicit, quod ſeipſum euertit&deſtruit, id futile& falſum ſit oportet/ ſicutè contrario, o⸗ mne dogma, quod cum verbo Dei& ſecum conſen⸗ tit, verum ſit oportet. falſum autem nẽque vero, neque ſibi. Veritas enim, vt eſt ſimplex, ita ſui ſimilis eſt& ſibi conſentiens. Mendacium verò, vt eſt multiplexita ſui diſſimile,& Aſeipſo diſſentiens. 3 Et certiſſimum indicium eſt tales Dogmatiſtas, tanquam dunhirve,& in ſua conſcientia erroris
conuictos& Spiritu vertiginis percuſſos, non poſſe:
tueri opinionem ſuam, ſed ſaucia conſcientia cau- ſamagere. F 2
Nam verum vero conſonatz
„—
Itaque
i

0KATIO D TVOO
Itaqueſi animaduerteris dogma à feipſo diſſen- tire& ſecum pugnare, aut eos qui dogmati aſſenti- untur, inter ſe non conſentire; ſed ſuo ſe iugulare gladio, meritò eiuſmodi dogma tibi ſuſpectum erit-
lam dignum etiam conſiderationeeſt, cur no⸗ uum dogma proponatur/ aut quod iam ante ſopi⸗ tum erat, inlucem reuocetur: atque adeò quid ad mouendumdogmaimpellat,&c. Nam omnes ferè qui falſa dogmata in Fecleſiam inuexerunt, affettu aliquo non bono permotileguntur. Aliosenimam⸗ itic Kardænsadium. glorig fortè ſtimulat ad ali⸗ quid audendum. Nam pulchrum eſt digito monſtta- ri& dicier HlC eſt: iucundum eſt quocunque mo- do, famameruditioniseonſequike ſertimapud im⸗ peritam plebeculam. Atque hoc morboetiam præ- clara ingenia nonnunquam lalorarunt. JFic enim Neſtorium& Manichæosſtimuauit ambitio& qi⸗ Nahia.& fiducia eloquentiæ, Tripart. hiſtor. lib.10. cap.i.& 12.cap· 4 apud Nicephorum in operis initio⸗ Sic Tertullianuminuidia&contumelijsclericorum Romanæ Fccleſiæ ad Montani dogma delapſum Hieronymus de Eccleſiaſticis ſcriptoribus natrat⸗ Arium Macedonium, Eutychen, vindictæ cupiditas impulit,quòd petitorum honorum repulſam paſſi eſſent, de quibus Euſebius lib. ro· cap.i.& alij ſcripto- Fccleſiaſtici literis prodiderunt. Alius fortaſſe re- ſpicit ad ventrem& ad priuatum commodum, ſpe- rans ſe non ſolùm egregiam laudem, pro opera in tradtatione noui dogmatis nauata, ſeq etiam ampla munera& honores reportaturum/ſicut Apoſtolo- tum tempore si Pſeudoapoſtoli lucri cauſſa docebant,

i⸗
TXoAANug yrarTaTs. 9
docebant, quæ Iudæis grata fore iudicabant:& ſicut Paulus Samoſatenus ingentes opes cumulauit arti. bus ſuis Hiſt. Eecleſiaſt.lib:y. cap. 2.
Alius fortaſſe adic hanoku.vitoxunnouas opiniones ſerit, vel iamante ſopitas renouat: Alius, vt ſuam exiſtimationem labaſcentem fulciat, neue in propugnandis erroribus peccaſſe videatur, ante conceptas opiniones pertinaciter defendit: Alius
denique alijs rebus mouetur. Verum enimuerd iſti
omnes non parum ſuſpectam reddunt doctrinam ſuam,& ad accuratius examenhabendum non par. uam anſam præbent. Etſi enim non ex affectibus doctrinam, ſed exdoctrina affectus metiri decet:& interdũ fit;vt vitioſis⁊ffectjbus lãborans ſanam do⸗
drinam tradat,& is cui ptopòſitumeſt nocere, qua
Pparte ſe nociturumputat, ea vel maximè commo.
det⸗ſicut Caiphas neſcius& nolens veritatem à Spi⸗ ritu fancto profectam in medium afferebat, lohan:
1.&illide quibus Apoſtolus ad Philip.. loquitur,
qui perinuidiam&conrentionem Chriſtum prædi-
cabant, exiſtimantes ſe Paulo in vinculis coriſtituto ſic afflictionem addituros: tamen ad doctrinæ exa- men accuratiùs habendum, non parùm momenti affert hæc conſideratio.
Similiterdignum conſideratione eſt, quinam& quomodo dogma cõtrouerſum defendant, nam ve-
ra doctrina non nititur præſidijs aut libris humanis, ſeddefenditur& promoueturgladio Spiritus, id eſt,
verbo Dei ſeu miniſterio verbi ei: ſicut dicitur ad Hebr. 4. Viuus eſt ſermo Dei& efficax& penetran⸗ tior quouis gladio ancipiti,&c. Atque hoe gladio
P 3 Spiritus
—
—— 1
———
—

— ℳ
o341o o Spiritus fanctus pugnare docet miniſtros Fcelefiæ aduerſus hæreſes, non autem gladioferreo, ſicut fa⸗ cit Komanus Pontifex& qui huncimitantur. Con- tra falſa doctrina
——*
tuitur/ðᷣpus Rãbet fumaii pᷣræſidijs, quibus fulcia-
tur. Ac notumeſt, quid olim fecerint Ariani& alij
hæretici, vt fugerint ordinzriam& legitimam cogni⸗
tjonem, vt ſe inſinuarint in Gynecaia,& mulierum
opera& miniſteriovſi fuerint, in concilia ndis ho-
minum fauoribus&ſtudijs,& in prõpagandis opini⸗
onibus ſuis:vt brachio ſeculari& hominum autho⸗
ritate ſe muniuerint:vt luſerint Sophiſtica, ex arena,
vt Itenæus ſcribit, nectentes argumentum, in quo ni- hilcohæret.
uid hodie fiat in Fccleſia, ſimiliter notum eſt
cadem fabula agitur, tantùm mutatis perſonis. Con
ſtat enim vt doctrinam ſuam Pontificij defendant
humanis præſidijs, Sophiſtica, prohibitione libro- rum, Synodi detrectatione, igne, ferro,&c. Vt Ponti⸗ ficis& Eccleſiæ authoritate ſe muniant, Eccleſiam&. Pontificem errare non poſſe dictitantes: Vt impera⸗ torum, regum, principum armisvt populi fauore ſe- ſe fulciant: Vr auditores ſuos in ignorantia detine⸗ ant, corumque aures calumnijs impleant: ita vt no- ſtra doctrina nihil abſurdius, nihil nocentius, aut magis impium eſſe atbitrentur. Quorũm ſtudiavti⸗ nam non imitarentur quidam, qui in Eccleſiarum reformatarum cathedris ſedent. Faque etiam num ſuſpecta videri poteſt doctri⸗
na, quæ humana authoritate nititur, quæ humanis præſidijsdefenditur, quæ nulli vult examini Stehn
quia robore argumentorum deſti-

———
TXNoASLXRPA yATTATT. ſuræ ſubijci. Nam que his fuleris nititur doctrina, hu⸗ mana potius eſt, quàm diuina, nec ſtare inlegitimo iudicio poteſt. Penique conſiderandum eſt, ap.Slogimisle⸗
kitimis vrantur nouorum dogmarum autotes an verd paralogiſmis ludant. Nam vt verum dogma ad veras Syllogiſmorum leges quadrat,& ſecundum
eas ſe defendipatitur:ita plerum quefalfum dogmà
paralogiſmosqugrit, quibus ſe tegat,& fucumalijs faciat. Et vt veri doctores ad dogmata ſua veram ar- gumentandirationem accerſunt:ita plerumquefal. ſdoctores eam nonfolum negligunt led etiam con⸗ temnunt,interim ꝑaralogiſmis ſc ahlectautes. Na- duemerito ſuſpecumeſt dogma, quod paralogll⸗ misdefenditur. Etſienim non ex ratione, id eſtex principijs natura notis, ſed ex principijs diuinitus patefactisid eſt, ex verbo Dei: tamen fecundum ra⸗ tionemid eſt, ſecundum normas bonæ& neceſfatit
conſequentiæ argumentandum eſt in Eccleſia.
Dixi hactenus quomodo quis verſariin dogma- tibus controuerſis debrat, vt ad cognitionem veri- tatis perueniat. Sedgeneratim adhuc dixi,& tum de obſtaculis, quæ neceſſariò remouenda,tum de me⸗ dijs quæ adhibenda ſnunt, monui. De hodiernis con- trouerſijs nunc ſpeciatim nõ dixi, quia temporis rã- tio non tulit, ſed alis pro re nata dicam Et vobis ipſis facile eſt, quæ generatim dicta ſunt, ad fingularia accommodare.
Vos agite, in quibuſuis,inprimis autem in ho⸗ diernis controuerſijs, propter quasmultis veritatem non ſatis inueſtigantibus exoſi ſumus, ſic vos S
cut
—— 1— Se
—

o34Io oESyo10
Ecut antea ex verbo Dei monui. Sihancviam inda⸗ gandæ cognoſcendæque veritatis iam antè ingreſſi eſtis, vtde quibuſdam veltrum non dubito, in ea per⸗ ſeuerate:Fin minus, ſaltem externam obedientiam Deo, Fccle ſiæ&vobis ipſis præſtate,& cauſam cog- noſtite: Remouete quæ ſo obſtacula; quibus impe- dirijnueſtigatio& cognitio veritatisſolett repurga- teanimos à prauis affectibus, odioira, inuidia, ꝙMa⸗ ria, gNormsſa ambitione, ſi quid horum invobisde- prehenditis:Scponite præiudicia, ſi fortè hislabora⸗ tis·ſeponite pręconceptas opiniones, ſi fortꝭ his im⸗ butieſtis,&libero ac vero iudicio iudicate:Seponite curioſitatem omnem, quæ veritatis cogitionem remorari poteſt: ſeponiie ſcandalum, ſi fortè vos
perturbat,& pio ſtudio quærite veritatem: inuocato
Dei auxilio& in timore Dei legite Sctipturam, au⸗ dite, conſiderate, ponderate: Cům viris pijs& mode- ratis& veritatis amantibus conferre aſſueſcite: noli⸗ te committere vt calumnijs, conuitijscondem na⸗ tionibus, odio&inuidiaaliorum, vt terrenorum bo⸗
norum commoditate, vt multitudine veldignitate corrumpentium doctrinæ puritatem, ã conſiderati⸗
one iſta veritatis abducamini, ſed om nibus fœlicita- tibus huius mundi hoc ſtudium veritatis anteponi-
te. Circumſtantias etiam, de quibus ante dictum eſt, expendite,& ad rem præſentem accommodate,&
Deo gloriamdate.
Hoc pietas, hocæquitas à vobis, imò à Chriſtia- nis omnibus requirit:Hoc Deo, hoc Eccle ſiæ, hoc de- nique vobis ipſis debetis: Deo, quia poſtulat? Eecle-
ſiæ, ne quando per vos turbetur. vobis ipſis ne iudi⸗
cium.
—.—„
————+— c——— c———„„———
—„—

TNDAG ANDA5 VFATATIö.. 21 cium vobis accerſatis, dum&veritatem oppugnatis, & eius ſtudioſos homines innocentes condemna⸗ tis. Itã que ſi in vobis Dei, ſi Eecleſię, ſi propriæ falutis amor eſt, hoc curate, hoe ſuſcipite, oe agite: Ei ſi vi⸗ deritis lucẽ veritatis, imò fiſcintillam videritis, no- lite reſiſtere Spiritui ſando, ſed date gloriam Deo,& humana omnia veritatis confeſſione poſteriora du⸗ cite, ſicutdicitur Eecleſiaſt.cap.ꝗ. vſque ad mortem decerta pro veritate,& Dominus Deus tuus pugna⸗ bit pro te: Nolite commitere, vt de vobis verum ſit, quod de Donatiſtis Auguſtinus in Epiſtola 4. ad Vincentium ſcribit: Quod multi eorum manifeſta veritate commoti vellent quidem fieri Catholici: Sed id quotidie, reuerendo ſuorum offenſionem, differrent: ſed imitamini Euſebium illum Eccleſia⸗ ſticæ hiſtoriæ, autorem, qui cum ante Nicenam Sy⸗ nodum Arianus eſſet, poſtea melius edoctus& eon- uictus luceveritatis, errorem agnouit,& depoſuit: Imitamini Auguſtinũ illum excellentiſſimũ Theo- logum, qui non tantum àManichæis redijt ad veram Fecleſiam, ſed etiam in ea iamdudum Orthodoxam religionẽ profeſſus,& iam ſenex libros Retractatio- num edidit. Cogitate quod idem in Epiſtola paulò ante citata ad Vincentium ſcribit: Quid adhuc dubi- tas tenere quod ſentis, niſi quia id quod non ſentis, aliquando ſenſiſſe vel illud defendiſſe confunderis? Et dum erubeſcis corrigere errorem, non erubeſcis permanere inerrore?quodvtique potius erubeſcen- dum fuit. Quod ſiforte non poteſtis omnes omnia ſtatim aſfequi: ſi nowilico omnibus omnia patent: ne turbari vos ſinite,ſed in propoſito perſeuerate,& 85 425 F Spiritu

o34ro o1 o Spiritu Deiregi mentes veũtras petite. In eo ſtudio vos giuinitus iuuari fentietisſicut dicitur? Labor veſter non erit inanis in Dominor. ad Corinth.i.& quantò magis Pater veſter cœleſtis dabit Spiritum ſanctum petentibus, Luc.I. Et, qui dat ſapientiam omnibus qui poſtulant necen probat.lacob.i.Et in⸗ uenietis ſine dubio, in quo mentes veſtræ tutò poſ⸗ ſint acquieſcere,& vel inrer aſperrima Eccleſiarum Fecleſiaſticorum diſſidia læti agetis. Quodſi cognito fundamento fortè non omnia quæ cupitis, præ ſertim quæ a Sophiſtis argutè di- cuntur, enodare poteſtis; tamen fundamentum tenete, quod Scriptura monſtrat,& quod ad ſpiritu⸗ alem ædificationem facit,& conſolationem viuam & ſolidam& in Deo acquieſcentem ſuppeditat,& ad charitatemac tolerantiam Chriſtianam vos aſſue⸗ facite. Nam ſcientia inflat, charitas verò ædificat⸗ Horinth... Si qui fecus fecerint hoc eſt, fi media iſtaquibus ad cognitionem veritatis perueniri poteſt, neglexe⸗ rimt,&aſpernati fuerint, cum vti poſſent,& affeti- bus ſuis& præiudicio potius obtemperauerint? vt ſunt ſemper homines improbi, qui vel odio vel ꝙnauris vel ambitione velalio prauo affedtu moti ordinem cognitionis diuinitus ſancitum euertunt potius,& articulos fidei omnes labefactant& in quæuis abſurda ſe præcipitant„quàm vt præconce- ptam opinionem relinquant,& veritati cedant⸗aut erroremfateantur ij certè non effugientvltricem Dei manum, ſed ſuo tempore certò cam fentient⸗

XpDA6 ANDME VFRTAFS. 22 &poœnas ſibi tum temporarias, tum æternas, nifi re- Fpiſcant, attrahent, hoc eſt, iuſto Dei iudicio ex cœ- cabunturvel vt Apoſtolus loquitur, immittetur eis efficacia ertorisvt credant mendacio, eò quòd amo⸗ rem veritatis non receperunt⁊. Theſſal. 2. Quam ex⸗ cæcationem in multis hodie videmus-qui cum iu⸗ ſtam veritatis inueſtigationem neglexerint,& me- dia quibus ad veritatis cognitionem perueniri po- teſt,aſpernati fint, in errore hærent ad ambas vſque aures, nec ſe extricare poſſunt, ſed iuſto Dei iudicio magis intricant& inuoluunt. Itaque non eſt mi- rum, quod tamen multi ſæpenumerò mirantur, tam ingenioſos& tam eruditos viros interdum non videre veritatem, ſed in media luce cæcuti⸗ re. Nam pœna eſt, excæcatio eſt, à iuſto iudicio Dei profecta, eò quod affectibus ſuis indulgentes, cognoſcendæ veritatis media aſpernentur: Quam poœnam niſi in hac vitareſipiſcant, tandem æterna damnatio ſequetur. Nam qui Pei ordinem con- temnit& negligit,is Dei bonis frueretur? qui me⸗ dia veræ fœlicitatis, quæ in cognitione veritatis ſi⸗ ta eſt; aſpernaturæ& fœlicitates huius mundi aut affedt us ſuos verbo Dei& eius veritati anteponit: is tœlicitatem iſtam conſequeretur? Itaque vide- mus, vt multi velut Spiritu vertiginis percuſſi, ſeſe præcipitent: vt ſe paſcant calumnijs: vt mordeant⸗ vt indignabundi fremant vt tumultuentur: vt fer- ucant:vt quieſcere nequeant, donec eos quos ſe
mel odio ſuo dignos iudicarunt, euertant& in ci-
aᷣtibus Eecleſiæ ſepeliant.
—
—

———
————
—
oa1rro o srroro Deme& Clariſſimo Collega illud polliceor, vt
per media legitima ad veritatis cognitionem per- uenimus, ſepoſitis affectibus& præiudicijs/rem to-
tam, ad quã conſcientia potius quãm ſcientia opus eſt.conſiderantes,& ad verbum Dei examinantes:ita alijs cupientibus eandem viam prompto hilarique animo priuatim& publicẽ monſtraturos eſſe. Nam credidi, propterea locutus ſum, ait Propheta. Pro⸗ ponemus ſtudioſæ iuuentuti ex verbo Pei doctri- nam ſimplicem, ſalutarem, viuam& efficacem ad conſolandum in periculis corporis, in animæ tenta- tionibus?denique in vita& morte. Vos optimiiu- uenes conſiderate, quod dicturi ſumus,& ad nor- mam examinate. Si quis hæret/ſi dubitat, ſi ſecus at⸗ que nos ſentit, ſi fortè calumnias, conuitia, condem⸗ nationes doctrinæ noſtræ audiuit, aut legitadeat nos priuatim, ſipublicè non licet:aut ſilicetpubli- ce nobiſcum conferat ſine affectu& præiudicio,& cognoſcendæ veritatis ſtudium reipſa demonſtret. Teſtis eſt Deus, ad cuius tribunal nos omnes ſiſti o- portet, nos aliud nõ loqui&confiteri niſi de quo te- kimonia diuina nos conuincunt: à nobis in his con⸗ trouerſijs aliudnon ſpectari, niſi gloriam Chriſti& ſalutem Fecleſiæ& noſtram. Gratiam, fauorem, tranquillitatem& commoda externa alibi conſe⸗ qui poſſemus· ſed veritatem& veritatis propagatio⸗ nem rebus humanis omnibus anteponendam eſſe ducimus: quam profitebimur, quamdiu Deus volet, & nobis licebit. Si ad propagandam ſanam doctri⸗ nam aliquid adiumenti attulerimus, Deo gratias
agemus,&Eccleſiæ ac Reipub· gratulabimur:Fin mi⸗ nus
⸗
—

NPAcANoa yrarrar. 3
nus quàm ſperamus, fortè profecerimus, ſaltem no- ſtro officio, quoad poterimus defungemur,& in conſcientia bonæ cauſæ acquieſcemus. Nam gloria- tio noſtrahæc eſt, teſtimonium conſcientiæ noſtræ, ſicut Apoſtolus loquiturz. ad Corinth.1. Sed finem facio: Nam& tempus ita poſtulat,& bonos omnes ſui erga Deum, erga Fccleſiã, erga ſeipſos officijme⸗ mores, confido non præcipitaturos poſthac iudicia ſua in controuerſijs Eecleſiaſticis:& ne præcipitent, per Chriſti gloriam,& Eccleſiæ atque ipſorum ſalu- tem oro. Deus Pater Pomini noſtri Ieſu Chriſti per Spiritum ſanctum oculos ad videndam veritatis iu⸗ cundiſſimam lucem aperiat omnibus qui eam ſeriò quærunt:Oæteris verò qui non quærunt, ſed temerè negliguntaut contra conſcientiam diſſimulant, aut oppugnant,& ſine cauſa nos odio proſequuntur, det, vt reſipiſcantin tempore,& futuram iram effugiant,&æternam ſœlicitatem cum omnibuselectis conſequan-
————

—
—. n
5

. 3
„—„