———
D R 0O
FR⸗ SIMO ET INCOMPAM⸗ KABILI PRINCIPR, CEOR⸗
GIO ERNESTO HENNEBERGICO, HFERO E Marte magnanimo, toga virtutum inſignium ſplendore laudatiſsimo, qui poſtre- mus ex HENNEBER GENSIVM PRINCIPVM Profapia, cum ſummo grauiſsimoq; omnium ſubiectorum luctu, diem clauſit extremum, in Vi-
Ko. Henneberg, ad radices eius mantis ſita, vhi ſedes olum auita generoſiſimæ&
autiquiſeimæ familiæ, a laudatiſaimoruum in toto ſacro Romano Imperio H E- RQXM HENNEBERK. GE NS LVM virtute, rerumq́; geſtarum magnitu- dine. mille retrò ſxgulis& amplius, celebrata fuit in debitum funeris honorem, Tnnæ memoriæ ac gratitudinis ergò habita in Gymnaſio Siluſiano, 4 M. VVO L F 6 AN6O MO L L ER O Rectore, X. Ianuarij, pridie vfitatis& pijs Geremonijs fu- nere terræ mandato. Anno M. D. LXXXIILII.
*
S (
WWW N — § N
F.
W
FMALCELALDIE. Eg.
————

——
——
„—ℳ
— X — S0 6 & 65
rante juſtitiæ
7
apud ſubditos reli-
Boni Pringipis proprium hoc eſt lu- crum,& infinitis alijs præferendum cmo- „& poſt id, i ctum habeat teſtimonium.
lumentis: omnia ſic agere, vt& du ſius Imperij tempore
& omnium vlrtutum,
ip

AD ALVMNOS GVMNASII 81LVSIANI, ET RELIQVARVM Henncbergicæ ditionis Scholarum pueros ingenuos.
Fo S crates refutatit Wraſmachi ratio-
———
ihu, adoleſcemtes charzßim⸗ Juibu⸗
il iniuſtitiam defendere conalatur, grauiſimẽ docet, totiut gubernationu politicæ nem eſe ſnlditorum ſalutem e conſernationem, eamq; bon Principæs ampiißimam e merce- dem.
Hc znro nunc reyero. qubd quem numt non minore iacuma ac detrimento quam ludu deſide- ramus, in Republica, holun Eꝗ Ecleſen noſran, relicu⸗ Juidem, Vdeu, iuſtitiæ, ac plame paternæ afectionn omniumq; vVurtutum veſtigins, launda- temum Princeps G60 RGTM 6R N E FTMV piæ Efelicu memoriæ, vmcum hunc nem in totagubernatione ſna propoſitum habuuſſe, ad eum omnia direxſe, ver perhuberi pohlt.
⸗ 4.

*—— „———
Quodcum rer ipſanal praſens noßra nonnilil te Vetur oratio non eit cum Fdem hus facere velim prolixius. Ec duntauat veßri compellatione numnc quurimums Vt Vo uMh Mudiu ſemper optim conſtltum voluit Clementiſimus Prin- ceps ad perpetuam exuſeitemus gratitudinem uam vominamu memoriam on uidem præ teritorum Eꝙ recentium tantium⸗ qM interiecio acio, vt Jeneca inquit⸗ olſoleſcunt⸗ Jed etiam præſentium leneſiorum, quilus partim numt v rimini, partim expatrii holis ad qhmnæaſium translati noſtrumdeinsep⸗ vſuri eſtu nam ho- rum neceſſariuum acdelitum vſum in qucm ſane beneßeia ementiſimi Principæ optimapropen- Vlone deſtinata ſintſimul etiam gratitudini no· mine complectimur. Non enim exiſtimetis⸗ ilum ſlummodo in- gratum eſoui leneßcium accepiſſe ſo negat quod tamen accepit Aut illum, qu dmulat, uiq non reddit ſcd llum, eodem teſte Jnecd⸗ ingra- tiß̃mnm eÿe qui vel eiu quod accepit, ohlitu
eſt, vcl vſum neceſſarium tunpiter& ſceleratẽ ad-

adßernatur, vel in ferdum auſium, præter ſan- dmum conferentus nſtitutum, Vagatioſe con- nt.
namobrem monendi nunc G poßhac inde-
Vinenter vtrumq eſtur E Vt laudatiimi nomi-
vu ac ſummi beneſicii Principus ſitu perpetuò
memores ne qua eius memoria lurpiter apud vos
vmnquam vel obſcuretur veleuaneſtat · E vᷣt eo⸗
dempiẽ receqᷓ olim vſifuiſſe verẽ perhuibeaminu.
Vn quorum vtroqeſtro non defuerita ofcio./
admetam udiorum vobur præßram E animis
ꝙ oculut directus eo contenderit?r, vt d teneris
Matim anni pietat eꝙ veri timoræ Deiſemina,
in volus altiſima agant radice E fructus ſtu⸗
diorum veſtrorum redeant cum adalioubrum
inſeruiendum eit neceſtati, tum vero maximè
ad Scleſiam C R JF T E Rempublicam Juamplurimi.
Ceterum diligentia Saßiduitas tum docen- tium tum dſtentium, E indẽ redundans a Ec- cleſie&plurimorum ſalutem mutiplex commo- dum, Iuſtrijſ. Principes Jaxomiu Duces Do- N minos
—.—.
A.—

—
——
S—
minos noſtros cimentiſimoꝰ imprimæ vers lau- datißimum Epotentiſimum Heroa, D. eAM G VTMM Jacri Imperii Romani Arclu- mareſcallum Eꝰ lectorem, Principem paci& Vuduorum conſeruatiomi, veræᷓ& ſalutaru dot ctrinæ propagationi ſingulari&maximo DE
heneßcioorbuhriſtiano clementer conceſumpro- cuſduluo inuitabit, Gꝙ a conſeruandam Cꝙ am- pliandam cholam Eꝗ riugeirin noſtramad quam alendam Princeps GSO RGLM EKNE F TV velut in Gecleſie ſnum depoſitos, ſue
mumnißcentiæ ſumtu⸗ heraliter contulit.
Poſtremõ requiritur 4nolun ſingulir& vmi⸗ neyſſ, vt quantum leneßcium ſit, agnſtamu¶⸗ De̊ gratias aternas agamu, yurſiu⸗ contigſe nolu, Dei munere E ſingulari prouidentia⸗ pi um ac ſalutarem Magißratum, purioru doctrit næ do ſlio Dei ſudioſimum⸗ imqᷓ propagando bonarum artium E linguarum udò ſeruentiſ-
Vmum omnium corruprelarum, uas auto Vargit mendacii Dialolus, inimicum vundi- cem

3
cemſcelerum acerrimum Ingum honeſparum e⸗ ſciplinæ pyhugnatorem ac moderatorem omm- hu⸗ laudilu maiorem
(uiu incolumtatem diuqᷓ florentem guber- natiomem, et atum hroſperrimum, precibu⸗ opti- n mavimo Deo commendare vunquam deſypa- nun, V ſancim⸗ porentiſimaq largiſimæ ſiæ benedicuonz dextræ, ſemper forentiorem proſpe⸗ rorem ehiat. Dalete. Ex lud⸗ uſtri Vlu- ne die Conuerſionu atrociſim⸗ herſecutoræs Be cleſtie,&ꝗ gentium poſtea Docorat mnagnanims Sſummi annopoit mille quingentos oœuageſi- no Juarto, qui vmu Eꝙ quadrageſimu⸗ eft, ab a hertur G inſututi tribu⸗ Muſtrihu ludu per Iu-
rmum Heroa eM ANR ITIMWAMaxnie
Ducem adloc opus diuimitus excitatum
M. VVolfgangus Mollet Rector.
—

1. e
R AT IN THRE NIS FT ducritur Propheta: Puhilu Fach mn, alſ patre Matmes noſtræ vidu Deſecit gaudium cor- du noſtru Verſiun el in ludum choru⸗ noher⸗ Cecdit corona cæpitæn nœftri V nolan quia pec⸗ cxuummm.
Hæc enim ex ſacrarum literarum monumentis, vobis Magnifici, Reuerendi& Clariſsimi viri: Iluſtriſsimi Principis G EORGII ERNESTI, laudatiſsimæ memoriæ, politici Conſiliarij,& Synedrij Hennebergici aſſeſſores, Scholæ huius patronieximij& Inſpectores opti⸗ me meriti: Vobis, inquam, benigne pro veſtrarum voluntatum erga II- luſtrem hanc Scholam eiusq́; ſingula membra heroica& ſumma propenfi- one concedentibus, in mœxſtiſsimæ orationis noſtræ exordio, verba hæc referre liceat, vtpote quæ nihilò magis triſtiſoimum præteritorum tempo- rum in Eccleſia ſtatum, quãm ipſiſsimam& lachrymoſiſsimam conditio- nem noſtram expreſsiſsimis verbis ita de ſcribunt/ vt proponentibus illa appareat miſer iarum& ærumnarũ, quas experimur, ſqualoribus& ſordi- bus, tum conſiderandis tum depurgandis, nihil poſſe æquè neceſſarium, ni- hilq; magis vſpiam ſalutarius, nihil efficacins, ſolidius& aptius comparari.
Quis enim in hoc meœſtiſsimo& rerum& hominum ſtatu,& totius communis patriæ noſtræ calamitate publica, longeq́; maxima& acerbiſ- ſima, quæ pariter omnibus ex obitu Illuſtriſeimi Principis noſtri, GEOR- GII ERNESTI, nutritoris Eccleſiæ& Scholæ mitiſsimi, Patris pa- triæ placidiſsimi, Principis& Domini noſtri Clementiſsimi, luctuoſiſsi- ma funeſtiſsimaq́; nobis accidit vniuerſis: non ad eiusmoqi ſanctorum Prophetarum Iorvsv conciones G SorraycdoJa Nbylo ſe conuerte- ret potius, quam ad Ethnicorum hominum& Philoſopliotr um&oc 19 ꝙayiae? in quibus mera tantum ſomnĩa ſunt,& vmbratica quædam ac inaniã veMMih quæ in veris doloribus non modo prorſus euaneſcunt: ſed etiam deſtituunt hominem in triſtiſoima deſt eratione conſumtam.
à In ſacris

2. In ſacris literis autem eſt efficax remedium,& viuificum ſolatium contra
ſæuiſsimas& atrociſsimas clades, dolores& ærumnas, quibus his vltimis
temporibus Eccleſia& Iinperia, varijs modis,& horribiliter concutiun-
rur& labefactantur,& tantum non conuulſa triſtiſsimam& extremam
accelerant ruinam.
Vt autem illi, qui grauiſsimis& fœdiſoimis laborant morbis, hoc fa- ciunt ſolicitè vt remedia quærant& adhibeant curandis illis idoneaac ſa- lutaria, ne graſſentur vlterius,& vi ſua corporis ſubſtantiam vniuerſi fœ- de correptam,& totam ſanguinis maſſam⸗infectamq́; imam penetrent me- dullam: Ita mults maiore ſolicitudine morbis& vulneribus animorum noſtrorum quærenda ſunt& applicanda àMElꝙœipauo⸗ Dei verbo no- bis monſtrata, quibus vulnerum& morborum noſtrorum grauitatem& pericula, vel amoliri vel ſaltem lenire quodammodo& mitigare poſi⸗ mus, ne eorum atrocitate& magnitudine territi ſpem omnem falutis& ſanationis abijciamus, vel fide varijs tentationum procellis,& horribili- um afflictionum, ac illiſis ingentium ærumnarum fluctibus obruta, à Deo deficientes, cœleſtium bonorum& æternæ ſalutis hæreditate excidamus, malorum vndequaq; incumbentium& inundantium voragine prorſus ab-
ſorpti. Cæterum intempeſtiu victeri poterant, quæ nunc de leniendis in- commodis& miſerijs noſtris cuiuſpiam promittat oratio. Cum-
non ſolum Reſpublica, ſubditi, Giues, Eccleſia, Schola, ſuum ami- ſerint Principem optimum, patrem patriæ dilectiſsimum, nutritium benigniſsimum, rem& ſpem noſtram vnicam ditionis& familiæ Henne- bergicæ columen fidiſsimum: quo nomine nunc in tanta conſternatione & mcœſtitia ſumus, quantam nullius orationis vhertas eloqui par eſt: Sed & eum, proh dolor, amiſimus, quem ſtirpis ſuæ,& antiquiſsimæ& lauda- tiſoimæ, reliquum adhuc vnicum fore propagatorem ſperabamus, ochhu ni dxeyu G veyen Mœu aqavG Mo laudatiſsimorum Principum fa- milia, quo ſuperſtite, quis quæ ſo non beatam Rempublicam, beatos ſub- ditos, beatam totam hanc ditionem⸗ beatum Scholæ& Eccleſiæ ſtatum dixerit? Quo nunc ſublato, quis noſtrum quæſo non fateatur miſeri- am hanc ſibi cum omnibus eſſe communem? Luget Principum augu- ſtiſsimus& inclitus ordo: luget procerum nobiliſoima corona, luget aula euria, templum, Ciuitas g Schola noſtra, nutritore& parente ſuo orba- ta, lugent frequentiſimi Senatorum ordines, quos religioſa pietas,& ſub-
Ectiſsimæ voluntatis propenſio ex vrbibus euocatos ad hoc inpn ugent 8

. lugent vrbes, domus, parieres tum publici tum priuati jntus vndiqy mcœ- ror/ dolor, angor, foris flerus, eiulatus, ſqualor& planctus.
Heu nos infelices? heu miſeros& orbos patriæ patre, auiti nominis & auitæ ditionis hærede poſtremo, filios. Quem mille retrò ſecula non viderunt: hunc attulit vna dies, Hennebergicæ Proſapiæ triſtem interi- rum, õ infelicem diem, õ crudeles ſorores& immites Meceſsitatis filias, ð fata crudelia.
Sed quorſum abripior? oblitusnẽ quod vir DEI Moſes queritur? Facis diffluere eos ſicuti nimbum, ſomnium ſunt, ſicut gramen, quod ſu- bitò exareſcit · Omnes dies noſtri declinant præ ira tua, etc. nec illius ſum memor, quod in Gorgia Platonis Socrates ait: 2l qſch ᷣuhlMlcduc deꝝ die enꝙyo.
Quin fontem potius malorum omnium, peccata noſtra accuſemus, quibus prouocamus iram Dei,& pœnas cumulamus indies. Dicit Scri- Ptura: Propter iniquitatem terræ multi Principes eius: Certiſaimum enim eſt, imperiorum mutationes,& Principum ſaſutarium obitus, Rebuspub- licis& Eccleſis calamitoſos eſſe:& peccatis hominum, cum alias pœnas attrahi grauiſsimas: tum verò mutationes in Rebuspublicis incidere pe- ſtilentes. Et peccata quidem, quantò ſunt atrociora fœdioraq;,& magis cumulantur indies tantò triſtiores pœnæ, in vniuerſum genus noſtrumſi- ne fine graſſantur.
Manus inquit Eſaias, polluræ ſunt ſanguine:& digiti iniquitate: pedes feſtinant, vt effundant ſanguinem, cogitationes hominum, cogita- tiones vanæx.
Quæ ſcelera ſane, noſtris temporibus, pijs omnibus agnoſcentibus, & dolentibus, ita inualuerunt: vtã plerisq; peccata non habeantur ampli- us. Quo tempore quæſo, crebriores fuerunt cædes,& triſtes lanienæ? Auo maior inter omnes morum ſcelerumq; licentia, quãm noſtro ſeculo? quando vnquam fuit Deÿᷣ diuinorumq́; cultuum contemtus tetrior? Quid igirur mirum, tot morbis infeſtari corpora? tot malis, nunc fame, nunc peſte, nunc bellis premi,& vaſtari vniuerſos populos? tot tantisq; cladi-
bus ſumms exerceri familias? alias nunc redigi ad pauciſsimos: alias
mutuis concidere vulneribus,& odijs inflammatas, in propria conuerti
viſcera, multas triſti interitu conuuiſas,& veluti ſumma baſi partes ædifi- cij collapſas, intercidere& deſtrui.
Cumi; dubio procul, Iuſtrium familiarum interitus, ſigna ſint& A2 nuncij

4. nuncij magnorum malorum: agnoſcamus,& ſeriò deploremus miſerias noſtras, veraq́; ad Deum conuerſi pœnitentia, petamus, vt quemadmodum Ieremias orat, iram furoris ſui ã nobis auertat, inq; tantis regnorum colli- ſionibus,& lacrymoſiſsimis mutationibus, dilacerationibus,& ruinis, nidulos& hoſpitia aliqua ſuæ Eccleſiæ, contra vim& immanitatem ho- ſtium, concedat& protegat. Quandiu enim fuerit Eccleſia, quæ legis& teſtimonij, vt Eſaias loquitur/ cuſtos eſt, erunt etiam& durabunt aliquæ politiæ honeſtæ,& futuri ſunt ſalutares ac pij Principes, qui agnoſcunt debere ſe piam Eccleſiæ, eiusty membris nutricationem. Quæ quidem nobis, in his publicis perturbationibus,& ſummis animorum noſirorum conſternationibus, conſolationem non paruam afferant, vt confirmatis mentibus erigamur. Nunc quoniam& pietas ã nobis,& officij ratio flagitat, vt de vita & rebus geſtis, Illuſtriſsimi Principis GE OR GII ERNESTI⸗ laudatiſsimæ& beatæ memoriæ, quantum in tanta poſſumus conſterna- tione: ex hoc loco dicamus aliquid: vllas officij noſtri partes detrectare, iniquum& nefas duximus. Agnoſcimus& fatemur libenter, deberi ſacris manibus illius pium & ſolennem parentandi morem, perpetuò obſeruandum ab illis, qui o⸗ mnibus temporibus, tum docentiũ, tum diſcentium partes, in hoc ludo ſu- Rinent, idq; ad piam gratamq; colendam, conſeruandamq́; memoriam, ſummorum meritorumac beneficiorum, quæ Illuſtriſsima celſitudo eius in hanc Scholam& alumnos eius, ſingulari cura, ad ſeram propagandi poſteritatem, pietatis, artium& linguarum ſtudia, regia plane munifi- centia contulit. Quod quidem, pro tenuitate noſtra⸗ præſtare conan- tibus, in mentem venit Plaronici præcepti, quod extat in dialogo, qui Menexenus ſiue HrdO G inſcribitur, vbi tria præcipit in mã- gnorum virorum& Principum rerum geſtarum commemoratione præ- ſanda eſſe: Nimirum, vt tota oratio primum directa ſit ad laudes defun- eti, pro merito nace, vt ipſe loquitur⸗ deſcribendas. Deinde ad di- centis pertinere munus, vt auditorum animos, modeſta& accommodata oratione,exuſcitet& incendat, ad æmulationem defuncti virtutis& glo- riæ. Tandem, vt orationis vi mœſtorum animos erigere,& efficacia con- ſolationis dolorem mitigare conetur. Hæc omnia cum eloquentem⸗& rerum peritum requirant: perdif- ficile erit ã nobis præſtari: qui nec eloquentia, nec rerum peritia ßimus in- hruti nec ignoremus, quid de vů& facultate lendidæ& S— onis,

†
tionis Plutarchus in politicis præceptis ſcriptum reliquerit: ſolius orati- onem eloquentis ſuadere, affcere, fectere, mouere, perſuadere.
Quamobrem cum noſtram fateamur infantiam: par erit dignitatem orationis noſtræ, non tam ã dicentis æſtimari eloquentia, quãm eiusdem officio, cui vt in hoc mæſtiſoimo& luctuoſiſsimo caſu deeſſe noluimus: Ita in ſumma pectoris conſternatione enitenti Pro viribus, vos æquos& beneuolos fore iudices arbitramur.
Rincipem laudatiſsimum vVILHELMvVM Qnartum,& eximium togata pariter& bellica præſtan- tiſsimum, pietate& ſtudio veræ religionis ardentiſsimum: nulli non ſo- lim maiorum ſuorum virtute ſecundum: ſed etiam ſuã ætate totius Im- perij Principum, antiqua fide, admiranda conſtantia, 2elo pie tatis fingu- lari, iudicij maturitate, meritorum infignium dignitate,& magnitudine, rerum gerendarum dexteritate, ſucceſſuum felicitate, ingenij fagacitate, præclara rerum experientia, ætatis& venerandi ac admirandi ſenij gra- uitate, facilè cuiuis comparandum, in plerisq; etiam præferendum fuiſſe: non modò multorum adluc ſuperſtitum Principum& Illuſtrium perſona- rum, multorum etiam præcipuorum, prudentiſsimorumq́; virorum viua teſtimonia, conſtanter obtinent& comprobant: Verum pluri- morum etiam monumentis relatum ad omnem poſteritatem conſtabit, quantarum& quãm inſignium virtutum ornamentis, ſuam familiam,& gentis ſuæ proſapiam decoratam, nobilitatamiq;, Princeps VVILHE L.⸗ MV S Quartus illuſtrãrit.
Huic eximio Principi, anno, poſt Chriſtum natum, ſupra milleſi- mum, quadringenteßmum, nonageſimo nono, ætatis vicefimo primo, poſt obitum patris Vvilhelmi Tertij decimo nono, poſtquãm vnã cum matre Margaretha laudatiſsima& religioſiſsima, Vvilhelmi Tertij vi- dua, Pucis Henrici Brunſuicenßis filia, iam annis ſeptem ditionis ſuæ gu- bernationi præfuiſſet,& quadriennio ante, Ceremonia vfitata accepiſſet Feuda, ab Imperatore Maximiliano Primo, in primis eiusdem comitijs Vvormatiæ, quibus durantibus Eberhardus Comes Vvirtebergenſis Dux creatus eſt, nonageſimo nono, inquam, poſt mille quadringentos anno, Neapoli ad Aiſch, præſentibus Iohanne Duce Faxoniæ,& Vvilhelmo Landgrauio Haſsiæ, deſponſata eit Anaſtaſia Brandeburgica, filia Mar- chionis d lberti primi, Electoris Tertij Brandeburgenſis, qui cognom- minatus eſt Achilles Germanicus,& Vlyſſes Teutuuicus idq; non iniuria. à 3 Nam
—

.
Nam ĩn ſua Europa ſcribit Aeneas Syluius: Inhoe Alberto, non ſo- lum militares artes,& Imperatorias virtutes, ſingulari quadam gratia re- luxiſſe: Sed nobilitatem quoq; generis, proceritatem corporis, ac venu- ſtatem,& virium robur, ac facundiam linguæ, admirabilem eum? ac pene diuinum reddidiſſe. Filiam tanti Herois Anaſtaſiam, genitam ex altera coniuge Anna, Flia F RIDERICISECVNDI, cognomento Placidi, Ducis Electoris Saxoniæ, legitimo iunctam matrimonio, vitæ, PRINCEPs VVILHELMVS QVARTVS, ſociam habuit, annos ſex& triginta, piam& caſtam, omniumq́; matrimonialium vir- rutum laudibus ornatiſsimam, in pauperes mire beneficam Heroida: ex eaq; fœcundiſsimo& feliciſoimo coniugio, ſuſcepit numeroſam vtriuſq; ſexus ſobolem.
Cæteruminter flios, quorum ſeptem ex ſe genitos, amplexi ſunt optimi parentes, antecedunt ætate: Vvilhelmus, Iohannes, poſtea Ful- denſis Præſul: Vvolfgangus& Chriſtophorus. His poſterior, incompã- rabilis Princeps, GEORGIVS ERNESTVS, natus eſt anno Chriſti. poſt ſeſquimilleſimum, vndecimo, die menſis Maij viceſimo ſeptimo, ſa- cris initiarus Baptiſmatis, fideiuſſore Georgio Pabebergenſi Epiſcopo ex Limburgenſium oriundo familia.
Noſtrum hunc ſecutus eſt Poppo, Princeps pius, placidus, oprimus e 3 deinde Caſparus, qui bimulus obijt, anno, quo Lutherus impugnauit Pontificias indulgentias Vvitebergæ.
O vitam breuem, caducam,& incertam datam mortalibus: tot ſimul Heroas vnius familiæ vixiſſe: tot repentè occubuiſſe,& cæteris tot annos ſuperſtitem, proſapiæ Hennebergenſis vnicum Principem, adeò ſalurarem& neceſſarium, dura nobis& crudelia fara inuidiſſe? Ecquis dubitatrecte Pindarum?ꝙujd ãubhchaðt Ocig ð va dixiſſe?
Cæterum omnium horum Principum fratrum, inſtitutio fuit hone- ſta, pia, ſancta, liberalis,& digna Heroibus, vt, quæ parentum pietas, fi- desq; in ſobolem fuit, dubium non ſit omnes& corporis& animi partes, rectæ& ſalutaris inſtitutionis quibusdam fuiſſe typis inſignitas.
Vt autem in præſentia tantum de Iluſtriſimo principe, G E O R- GIO ERNEsTO dicamus, à prima ſtatim ætate⸗ eius& animus,& o- mnes corporis ſenſus, maturæ rebus honeſtis aſſuefacti ſunt. Vidimus in ipſo omnium virtutum, quæ Principe dignæ ſunt, venuſtatem& concin-
nitatem ẽya vᷣorurxMWl 60 vawotWle eluxiſſe.

7.
Er quemadmodum animus præſtantior eſt corpore! pij parentes, de eo recte erudiendo, magis ſoliciti fuẽre.
Quamobrem Illuſtriſsimus Princeps, annis teneris, cim aliarum honeſtarum virtutum doctrinis, tum maximeè ſalutari pietatis& religio- nis inſtiturione, religioſiſsimorum parentum cura, fideliter imbutus,& rectæ educationis diligentia adiutus/ poſtea ſincero pectore, toto vitæ ſuæ tempore veram de Deo doctrinam amplexus eſt.
Quæ enim teneris inſtillantur animis virtutum præceptiones, ita formant& fingunt generoſas naturas vt in adultis maneat, ad ea, quæ te- neris imbiberunt annis, mira propenſio.
Omnium enim honeſtarum vitæ actionum, omniumq; exercitio- rum fundamentum eſt, diligens teneræ mentis cultura, quo probe& fide- liter fubſtrato, ſi yvvasijeducandi ratio, hoc eſt, optimarum virtutum exercitia nituntur, non tantum ſolidius ac firmius quiddam exiſtit: Sed etiam ſimul ambobus coniunctis, quædam ft ẽucyœr Gmorum vvx.⸗ ꝙoion. Eſtq; dNsoy c ſecundum Platonem, videre congruen- tiam,& quaſi harmoniam animi præſtantis& corporis, quod animi ho- neſti recteij inſtiruti imperio regitur: tunc enim locum habet Poetæ il- lud: Gratior eg pulcro ueniens corpore uirtus In quorum vtroq;, vr delicet animicultura fideli,& praxi præceptionum debita ac neceſſaria⸗ cum optimi parentes principis noſtri curam& diligentiam adhibuerind maximam: non eſt dubium, illud Dei ſingulari factum prouidentia, quò Princeps nofter poſtea ad Rempublicam, quam ſolus ex fratribus ſuſti- nuit,& feliciter ac ſapienter adminiſtrauit annos quadraginta, perueni- ret inſtructior.
Porrò autem, vt honeſta virtutumexercitia plurimum iuuantur ex- emplis, eorum præſertim, quibus eſt ſanguinis nobiſcum ſumma coniun⸗ ctio: ita Illuſtriſeimus Princeps, ſingularia contemplans in vtroq; paren- tum exempla pietatis, temperantiæ, amoris erga religionem, manſuetu- tudinis, humanitatis, munificentiæ in pauperes, conſtantiæ, fide ſinceri- tatis aliarumq; plurimarum virturum: ſtudioũiſsime& ſideliter ea pro ſuæ naturæ generoſitate æmulatus expreſsit.
Cum autem adminiculis bonæ& honeſtæ educationis,& domeſtici ſpeculi contemplatione, generoſiſsima principis natura adiuta, iam accen- deretur, vt ſolent Heroum pectora, virtutum laudibus,& dignam princie pe ſublimitatem ſpiraret, miranda morum ſuauitate& abſq; faſtu/ facilè non fantum æxqualium amorem conciliat: ſed hoc nomine etiam paſeim apud amnes in ſumma admiratione eſt. Cæte-

—„—— ℳ
B
S.
Eæterum̃ ne vitam amare deſidem laborisqᷓ expertem, idi; ſolum- rmodò quærere videretur: quomodo vita molliore,& delicatiore, ſum- tuumq; magniſicentia, inferioribus antecelleret: quemadmodum Cyrus apud Xenophontem de nonnulllis refert, exprobrans eis, quod illud dun- taxat regium eſſe ducerent: lautioribus excipi cœnis/ ſuauioribus victi- tare epuſis, mollioribus incedere veſtibus, aureis ſplendere monilibus: Princeps noſter G EORGIVS ERNESTVS, inanniadoleſcentiæ, ani- mum etiam ad militiæ labores, tanquam Heros conuertit.
Ad hos autem ſuſtinendos, vt commodeè& paulatim quaſi præpara- retur, non domi delituit? ſed relicta patria aula mittitur adoleſcens ad au- las ſummorum Imperij Principum,& primum quidem, Pucis Iuliacen- ſs: deinde, Ducis Roxuſsiæ aulam acceſsit, in quibus diu verſatus, mores hominum multorum vidit& vrbes.
Reuerſus autem inde, confirmatiar is, ad aulam II- luſtriſsimi& laudatiſsimi principis Philingi.-Haſiæ Landgraui ſe reci- pit, in qua non modò, veluti decet obſeruari Principem honorificè tra- ctatus, inq; precio habitus eſt: Verum etiam, qui coleretur& magnifieret ab omnibus, propter heroicas animi virtutes& merita, digniſsimus iudi-
cabatur eſſe. Quamobrem etiam apꝑud-Landgrauium ipfum, magnani- mum. K pium. Principem⸗ maximæ fuit exiſtimationis. Fidem enim& virtutem expertus, Principis noſtri, Landgrauius, ſerijs& magnis adhi- bitum negocijs delectumi; alijs prætulit plurimis.
F Anno, ſupra mille, quingentos, triceſimo, quo ſub Carolo V. Im-
peratore. Auguſtæ celeberrima ſunt habita comitia illa, in quibus Canfeſ⸗- La IcrigtadMelanchthone, à xroteſtantibus exhibitae Philippus Haſ- gſiæ Landgrauius, ßibi noſtrum etiam Principem, præcipuum aulæ ſuæ membrum, adiunxit. MNec longè poſt antequam Landgrauius Vlricum Ducem Vvirtebergicum, in annos quindecim ſua ditione pulſum, reſti- tueret: ipſe„non ſocium itineris tantum habuit Principem noſtrum: ſed vt. orus aſciuit.
4. In expeditione autem⸗ qum ad reſtituendum Ducem Vvirteber-
gicum, quarto ab Auguſtauis comitijs auuo in agrum Vvirtebergicum educto exercitu ſuſceperat: GEORGIVS ERNESTVS noſter, ducen- Lucquites& inter hos multos ex Franciæ nobilibus, Carolum Reduui⸗
Ziun Matthæumä Boſenauu, Petrum TLeinin. Altenſtein, aliosqᷓ com-
plures Landgrauio auxiliares adduxit, equitum rimi ſigni duetor ſeu
primus
+„—„„—

primus Centurio conſtitutus, in profligandis Ferdinandi Regis copijs, ad oppidum Iꝓufenum fortiter ſe geßit& ſtrenuc. Idq; eius primum fuit quaſi tyrocinium. 7 Riennia.-pdſ, anno videlicet triceſimo ſexto: quo Carolus Allo- brogum ſiue Subaudiæ Dux, a Franciſco Galliæ Rege, Subaudia pulſus, ad Cæſarem confugiens, eius implorabat auxilium: cum multa Cæſaria- norum militum ſigna, per Subaudiam, ad Galliæ Narbonenſis vrbem
Maſxliamtraducuntur: ibĩ quoq; Princeps noſter, vnd iti icis ſub ſignis Cæſarianis, Ducibus Caſparo
Georgij Exanshergij filio,& Bernhardo Hachctadia, fortiter& ſtrenue
militärunt.
Rurſus anno, poſt mille, quingentos, quadrageſimo primo, quo
Rex Eexdiaaaæts interim Carolo occupato Africana expeditione, Eu⸗ dau Nugaxiæ metropo Germanorum Boõmerut g.
Marauatum xercitii chſeſi Tum Imperatore exercitus Jo-
achimo Marchione Brandeburgenſi Electore, GEORCIVS ERNE-
STVS Princeps, ſummus cohurtum xaticiæ Dux,& ſeptingentorum e-
quitum ac ſeptem ſignorum peditum Conquiſitor electus eſt.
Quanquam autem belji Vngarici euentus non reſpondit: Tamen, noſter Princeps, eo durante, ſæpius e caſtris progreſʒus,& paucis comi- tatus, magna virtute, M Turcas paſsim obuios irruit, idq; non ſine grau vitæ periculo, cum aliquando, Turcis confertim inuolantibus, cum equo
ſaucio falam quandamtranũlien
ens, vix elapſus eſſet.
Accidit tuuc vt Maurĩtius Saxonĩæ Dux,(non enim hanc comme⸗ X.
morationem ab hoc loco alienam arbitramur) in illo hello voluntarius
miles.& admodum iuuenis, ſipatus xnu duntaaat ſatellite, ſemel caſtris egreſſus, in hoſtes incideret,& configeret. Ibĩ continuo violentia Tur- carum ſeſe conglobantium, equo excuſſus, etñi diu virtute ſui ᷣmitis pro- tegeretur: tamen oppreſſus, miſerrime fuiſſet trucidatus: niſi Princeps I G EQREGILVKERNEI TXS, nppartune cum ſuis interueniens 2 Turcis fartiter repreſais&diſsipatis ſummum Heroem hoſtium manibus ereptumm conſeruaſſet. Hoc præſtitæ jalutis beneficium, cauſſa fuit ar- ctiſsimæ amicitiæ, ſummæij beneuolentiæ inter noſtrum& Saxonig Prin- cipem, duiusnequaquam immemor NHuxMauritius, in. c m, de uo poſtea dicemus, compenfandi occaſionem ades ſolicitus quærit, vt diuinæ prouidentiæ veſtigia prorſus admiranda compareant.
B Cæterum
v7ℳ
⸗
——
——

—
. M x
— —,———
mum ſeptimo& triceſimo⸗ triſtiorem c
p multò põſt in caſtri
16.
cæterum incolumis conſeruãtus,& patriæ redditus Princeps no⸗ ſer, cum magno ſuorum plauſu& gratulatione excipitur. Nam tantò tunc maiore expetebatur deſiderio, optabaturq; reditus& incolumitas e- ius ab omnibus: quantò paulò ante, anno videlicet, poſt ſeſquimilleſi- ladem accepiſſet ſtirps& familia Hennebergenſiumex immaturò& violento obitupræſtantiſsimi Herois Domini Vxolfgangi⸗ principis Hennebergici, qui nihil disimilis Auo ſuo materno Achilli Germanico non ſpes tantum ſuæ gentis erat: ſed vi- debatur etiam tori Germaniæ comparaturus eſſe decus,& gloriam ſem-
piternam.
Cum enim, anno triceſimaſeptimo Cæſarianus exercitus, nondum eiecto Pedemontana regione⸗ duam inuaſerat, Galliæ Rege, nouo ſubin- de milite conſcripto firmaretur: Vterq;,& Princeps noſter,& VXQLF- GMEGV frater exercitui Imperatorio⸗ duo ſigna peditum in Galliam Subalpinam, ſiue pedemontium, adduxerunt: lbi in exploratione oppi- di Cheraſch quod expugnatum Cæſariani poſtea receperunt⸗ VVOLF- GANGVS Princeps excurrens animoſius, ico mi ſa perfractis galex bucculis, franti illiſa, lethaliter vulneratus, non Sanimam(proh dolor exhalauit: Sic concidit tan- quo illud recte poſſu-
tus Heros, ſummus Muſarum ſtudiorumq́; fautor, de mus vſurpare: Optima queq; ſrẽ manibis rabiuutur auuri⸗ Implenlur numert deterior⸗ ſuis.
Ante excurſionem, VVOLFGANGVS princeps, volens adaptare fuam ſatis commodam ſeu parum àptàm capiti,
itatem ſatis eſt prouidus? c i0hicdp&Eatis, inquit Seneca. ſpondere poteſt firmum& ſta- bis metuenda dies.
propriam galeam eam Vt non relinquit,& alienamaccipitq caruit. Sed quis aduerſus —— oha qe ro oiæt Kakop ꝙi enus. Nec ſibi quisquam bile; perq́; caſus voluitur varios, ſemper no
ged redeo ad GEORGIVM ERNESTVM Principem Qui na- tus,& toties diuinitus prorectus, àc conſferuatus, ad ſalutem& tranquil-
litatem communis patriæ, iam annis maturiur⸗ relictis militiæ laboribus, ad Reipublicæ gubernationem incumbens, in matrimanium duxit EI. I-
[F47 SaBETHAM, Erici Ducis Brunſuicenſis& Luneburgenſis filiam, cim
dotes laudatiſsimam; tim verò
propter cæteras virtutes,& fœmineas pietã⸗

Fiente erg DEVM.& pauperes munificentis, longe eminentiſimam
7.
Principem cum qua placido vixit coniugio, tres& viginti annos, nulla 13/— ſpe gentis ſobole ſuſcepta: ðreuMn 2e ſc Kch.. autem ſexage ſimo ſexto anno.„5
Deinde duxit alteram, ſexageſimo octauo anno, E. nrin. r. CHRISTOPHORI Ducis V virtebergenfis filiam, nunc viduam mcſtiſ⸗ fimam⸗ DOMINAM noſtram clementißimam. 4
Adiens autem gubernationem dirionis ſuæ, primum xus eſt patre VVMLHELMO, ſedecim. annis& ↄmplius, conßiliorum eie prudentiſsimo. Euius auſpicio⸗& ductu, filius placide, moderate, pru- denter,& laudabiliter omnia adminiſtrat.
Cumq; circa illud tempus, luce Euangelij paſsim per Germaniam ac- cenſa, antea tot ſeculis horrendis,& tetris Pontificiorum erroribus,& cultibus Idololatricis obruta, fulgore eius læc quaq Henuchergica-diti coliuſtrata eſſet,& per Spiritum ſanctum alioquin Papatui, non ex affectata ignorantia, vel malitioſa improbitate, ſed cum magno⁊elo.& ſtudio religianis, addictiſsimi, illuminatum,& meliora edoctum, iam deteſtaretur Papiſticos errores: Princeps GEOR- GIVS ERNESTVS, ſuæ ditionis Eccleſias, patre VVILHELMO opns ſalutare& neceſſarium, vrgente, anno, poſt mille quingentos quadrage-x3 ſimo tertio, reformauit, euocato clariſsimo viro, Ioanne Forſtero, S The⸗
& in Academia xitchergenſi Ehtæx linguæ Prafeſſa- reperitiſimo, cuius exercitatiſsimi Theologi qui cum Doctore Luthero,
Iona, Pomerano, Crucigero, Melanthone,& alijs repurgatæ Eccleſiæ
Doctoribus,& luminibus, familiariſsime vixerat⸗ iudicio& conſilio, non
tantum in inſtituta re formatione,& Eccleſiarum viſitatione vfus eſt: ſed
eundem poſtea. huiux laci. Ecœeſix paſtorem:& Teliquarnm inditiune
ræidem.& Inſpectorem ordinarium. conſtituit.
Tibi ergo Princeps Iluſtriſsime, G E O R GI ERNESTEtibi, inquam, tuæq́; vigilantiæ, curæ& pietati, ſecundum DEVM acceptum referimus: nunc eiectis Idoiis, cultum inter nos veri Dei fincereè propa- gari pulſis denſiſsimis Papiſtarum tenebris, lucem purioris doctrinæ, jo- cis& Eccleſiis ditionis tuæ, paſsim pleno,& clariſsimo coruſcare ſul- gore: Tu ſalutare organon, tu bonus Princeps, tu pater patriæ: qui non ſecus, ac pater liberos complexus amore, ſubditos recte doceri voluißi, de Deo& vera via ſalutis: tua hæc præcipua cura, tuum hoc vnicum ſtu- dium, tuum hoc ardens deſiderium fuit: vt hoc modo puram& ſinceramn
B 2 Euan-
2—
—
—R S

72. Euangelij doctrinam, diuina clementia ac bonirate mundo redditam, tuis ciuibus, eorumiʒ poſteris, ſancte& perpetuo, veluti præſtantiſsimum nSuMlop cuſtodiendam ttaderes,& vt precioſiſsimum theſaurum, re- linqueres.
Quod ſanè, cum fieri non poſſe ſcires, abſq; honeſtarum artium,& neceſſarfarum linguarum, quæ in ſcholis docentur ac propagantur, admi- niculis: multorum piorum Regum,& Principum, tum veterum, tum re- centium, Jaudatiſsima in hoc ſecutus exempla, ludum hunc regia nuper muniſicentia aperuiſti: neceſſarios reditus ampliſsimè conſtituiſti: nec tantum ciuium& ſubditorum tuorum filijs de menſis liberalibus clemen- rer proſpexiſti: loca ſtudijs apta, Muſisq; grata deſtinaſti,& deniq; quic- quid requirit ſubſidiorum, pauperum ſcholaſticorum inopia, quò purio- ris doctrinæ ſtudio propagando, bona fouerentur& erudirentur ingenia, ʒmirifica ac planè paterna affectione contuliſii: neq; verò, inquam, in hos tantum ciuium tuorum filios, extare tuam beneficentiam voluiſti: ſed et- iam, de mandato& doctrina Diui Pauli: Benefici erga omnes ſimus: in peregrinorum æquè ac tuorum Ciuium filios pauperes, peculiariter Elee- moſynen illam ordinatam elargitus es, qua, niſi nunc quoq; tot quotidie
egeni ac pauperes, ex aula paſti, ſubleuarentur: futurum eſſer, vt multi inedia contabeſcerent? multi cœpta ſtudia in medio curſir turpiter relin- querent: plurimi vix ſcholam ingreſsi, mox ab ea abalienarentur. Quos omnes tu huius Eleemoſynes erogatione, tot annos iam collegiſti, inui⸗ taſti, aluiſti beaſti: qua quidem etiamnum erogata, plurimi colliguntur inuitantur, aluntur, beantur.
Quid an non res ipſa loquitur? an non fuerunt,& adhuc ſunt plu- rimi, in locis,& procul diſsitis& vicinis, qui ſe fateantur adiutos Elee- moſynes tuæ beneficio, ſtudiorum manſiſſe cultores? Qui omnes vnã- nimiter olim in conſpectu filij Dei,& ſanctorum omnium, tuam Eleemo- moſynen, refrigerium, ancoram,& portum ſtudiorum ſuorum, prædi- cabunt Quin ipſe ſaluator mortuorum& viuentium ludex in thro- no maieſtatis fuæ conſtitutus, omnium prædicans ſanctorum, quæ fide prælucente viui fecerunt, opera: tunc etiam tua quæ in pauperes contu- liſti ſcholaſticos, caritatis opera proferet, addita dulciſsima voce: Eſurij⸗ & dediſti mihi cibum& potum, in ſchola quamðchleuſingæ viuus in pri- ore vitaaperueras: Ecce hæreditatem incorruptibilemincontaminatam, & immrceſoibilem, àd quam regenerarus es/ per reſurrectionem meam
axmortuis. ¶ Quod ſi vel ſolum frigidæ poculum vni paruulorum exhi- bitums

17. bitum, mercedem cœlo reddendam accipiet: 3 quantam mercedem illis
repoſitam eſſe credamus, quitot,& tam multis annis, tot& tam multos in Chriſtum credentes,& bapti⁊atos, largiſsime erogatis,& diſtributis Ele- emoſynis, fide in filium Dei paſcere, cibare, iuuare,& tanquam inexhau- ſto fonte liberalitatis, ac munificentiæ, in eos deriuato, beare non deſti- tẽre.
Etſi autem ex his, quæ modò diximus, non obſcurè poteſt intelligi: quã veræ fidei dexteritate, qua ſinceri amoris beneuolentia, quo o- Sð pectoris æſtu, Princeps GEORGIVS ERNESTVS, hanc ſcho- lam proſecutus fuerit: tamen velut ex abundantia ſui inſigne teſtimoni- um amoris in ſcholam, manifeſtius& quaſi propius declarauit: dum ſœ- pius diceret Hoc vnicum ſe velle& optäre; vt tum ex nobilitate, de qua bene mereri in alijs etiam nunquam deſtitit:tum inferiorum hominum or- dinibus, ex Francia, Thuringia, cærerist; regionibus, numeroſa ac fre- quens in hoc ludo, de capitibus Clriſtianæ& ſinceræ religionis, pie re- ctei; informaretur. Quare ſæ ili
1 iani t, de Nobilium& aliorum
in hoc ludo ia, de Præceptorum
etiam aſsiduitate,& fidelitate, mire ſibi gratulatus, ſcholæ fieri maiora ſemper incrementa.
Tanta fuit humanitas in noſtro Principe, xnan xard Mobiles.&cæ- tum Principis aduentum expectantes, miro& raro affabilitatis ex emplo, ſalutatos compellãrit. Sæpe etiam, ſi iui
interrogãrit, veniãne Præceꝑtarum ahefnt, verſarentur. m3
=
Scholaſtica puerorum& liberalia exercitia magnifecit,
mirifice. Ideo quotannis pis explorari diſcentum profectum voluit⸗ or- dinarijs ſcholæ examinibus,& roties actionem alicuiusꝰveterum. Poœẽta- rum produci publice Quo fuit exercitio præcipue& incredibiliter de- lectatus ſpectator cupicus, auditor attentus, cenſor grauis. Nec vero dubium eſt, ex inſtitutione ſtatim äteneris, generoſam naturam liberali- oribus exercitijs, varij generis aſſuefactam, hoc habuiſſe, vt dramatum amplecteretur, cum grauitate& verecundia quadam, exhibitas actio- ones& ſpectacula. Nam& VVILHELMVM patrem(quo adoleſcente,
anno videlicet, poſt mille quadringentos: nonageſimo ſeptimo, prima
Comcœdia Iohanne Reuchlino autore, in Germania acta eſt) mirs his ex-
6 35 ercitijs
S
—

—— ℳ
Aurt⸗ delectatum eſſe nouimus, rectè tamen& decenter inſtitutis. Fult Senimmaiocoltrarun ea morum grauitas ea ſanctitas, xt. ſi intueri t Geſtus impudicos,& obſcœ- na verba, antiqua grauitate, Princeps GEORGIVS ERNESTVFS, in actionibus Comœdiarum, ita execrabatur, vt ne quid in illis indecenter aut incompoſitè fieret, vel ipſe Scholam ingreſſus, progymnaſmatis inter- eſſet: vel vocatos ad ſe actores, hoc nomine præmonitos vellet, quod ip- ſe poſſum proprio teſtari exemplo.
X ⸗—. Qrara nunc inter Principes hæc gietatiscura: ð rarum illud, ſed
Heroicæ virtutis,& plus quãm paternæ affectionis, erga adoleſcentiam & poſteritatem exemplum hominum noſtrorum memoria digniſsimum. Quam paucos nunc videas ita affectos ex Principibus, vt Scholas nutrire
ad ſe pertinere putent? Quam tamen præcipuam ipſorum officij partem eſſe, cum aliunde⸗ tum ex Eſaia diſcimus. Quam paucos inuenias in hanc incumbere curam? vt etiamſi ſumtus& reditus ſatis ampli, diſcentibus
& docentibus non deſint, iuuentus pie& ſalutariter educetur. Pauciſsi- mos reperias, ne dicam ex ſummorum Principum, ſed vulgarium dunta- xat nobilium ordine, qui Muſices, qui Comoœdiarum, qui omnium deniq; ſtudiorum puerilium exercitijs liberalibus, ita capiantur, vt ament, iuuent, promoueant ea, quod Principem noſtrum⸗ cum magna admiratione o mnium, cum Scholæ& totius Reipublicæ incremento/ cum nominis ſui immortalitate& æterna memoria, abundè, munifice, liberaliter& rega- lirer feciſſe, iam ſummis notum eſt& infimis. plerosq; ex nobilibus& po- tentibus, tantum abeſt liberalium ſtudiorum cura affici, vt nihil apud il-
los vilius, nihil contemtius, nihil ſpretius ſit, literis& illarum cultoribus.
Quæ barbaries,& Cyclopicus contemtus, indies ades nunc creſcit inter præcipuorum ordinum homines, quorum præſidijs conſtitui, ali, ſeruari potius tum Eccleſias tum Scholas oportebat, vt pij& moderati homines, iſtum literarum contemtum, non rarò cum lachrymis intue antur. Et du-
pio procul, paulò poſt ſequerur aut triſtiſsimus literarum interitus: aut à⸗
lia quædam atrociſsima pœnã, quã iam videtur præ foribus eſſe,& im- minere ceruicibus noſtris, iſtum Muſarum& literarum fœdiſsimum con-
temtum vltura.
§ed ne doloribus& querelis, in alios inuehi magis. quãm ſtatum
præſentem deplorre videar, priusquam de fide Principis noſtri, erga Rempub-

¹ Rempublicam, ac ſubditos, dicamus: paucis commemorabo vobis, quæ fuerit quædam quaſi dꝙoyi Illuſtriſsimo Principi, conſtituendi, nouisq; ſumtibus& reditibus ampliandicholam noſtram: Eam enim recitatio- nem aliquibus vtilem: ſimul autem omnibus gratam futuram eſſe exi- ſtimo.
VVILHELMVS pater, Princeps nunquam ſatis laudatus, cum antea ſæpe, quamdiu filium haberet gubernationis ſocium: tum verò maxime iam ex hac vita emigraturus G EORGIVM ERNESTVM Pri incipem noſtrum ad ſe vocatum, iam in lecto decumbens, paterne mo- nuit, vhic irær, idq; cim propter alias honeſtiſsimas, ac grauiſsimas cauſas, quarum recitatione ſu- perſedeo, tim ꝑropter quandam incolarum& ciuium huius vrhis neceſsi- pieratem illam, huic loco præ cæteris deberi: qugd
lli aut exigui juatis hanis eſſent reditus: nulla toleran- 3 victus emolumenta: præterea Qlum loci aſperum, ſahulaſum Aincom- madum: locus deniq́; ipſe ex vicinia ſaltus Thuringici horridior, Sab homiuum egtiantiut frequentia rematior. Quæ ſane verba iam
JuRoaxpᷣnr G prope,& animauſingultantis. VVILHELMI Patris, Principi G E O RGIO ERNESTO, fagrans deſiderium conſtituendæ
Scholæ, mirum in modum auxerunt: Ex eoq́; tempore egit hoc vnum⸗ vt& ſuo,& optimi parentis, deſiderio ſatisfieret.
Hoc es libentius recito, quod obijcienti filio, noſtro Principi, G E- ORGIO ERNESTO, cur potius Liluſiæ in loco non ſolum remotiore, fed vbi incultum etiam,& aſperum eſſet ſolum, ludum aperiri vel-
let, quãm in 4lijs diioni ſi locis: vſuseademferd inuerſiune, qua alim
licer acti reſpuundiſſet VVILHELMV Pater:& quidem propter hoc ipſum eam debes huic loco gratitudinem, vhi-ſedes maiarum uarum. quihus&
vnde ditiunis deuluta pendet-
e nunc de Principis fide, beneuolentia, amore erga ſubdi- tos, quæſo nonnihil dicturum audite. Gratitudinis eſt, commemorare & profiteri publice, quæ beneficia acceperis, præſertim ab illis, quos no- bis laudabiliter præfuiſſe, legitimos& ſalutares Magiſtratus, non ignorã- mus · Peinds eiusmodi beneficiorum commemoratio, in naturis non
omnino
—————

16. omnino monſtroſis,& improbis, accendit& alit, cim aliarum plurimarum virtutum ſcintillas,& ſemina quædam: tům verò obedientiæ& ſubiecti- onis erga ſuperiores, ã quibus eadem quotidie in nos conferuntur.
Porro in tota gubernatione,(cui, vt ſupra retulimus, annos præfu- ĩt quadraginta integros) fuit moderatus, placidus, iuſtus, fidelis cuſtos religionis,& pacis: Bonorum defenſor ſtrenuus, malorum vltor acerri- mus: omnium virtutum, imprimis autem æquitatis, iuſtitiæ, manſuetu- dinis, temperantiæ, lenitatis& humanitaris ſtudioſiſsimus, conſilijs Prin- ceps vtiq; temperatiſsimis. Reipublicæ& ſingulorum priuatorum ſalutem & incrementum, quantum potuit, quæſiuit, adjuuit, præſtitit, tutor& pater ſolicitiſoimus, nec aliter ac Gallina fidiſsima alarum obuoluens te- gumento pullos ſuos, protector& defenſor ciuium ſuorum, contra vim & iniuriam, vt breui põſt dice mus, admirandæ ſtorges propenſione,& in- nata beneuolentia, promtiſsimus ac feruentiſesimus. Et vt in pœnarum executionibus contra violentiam, iniuſtitiam, libidines& alias turpitu- dines, iuſtitiæ ex ercuit rigorem: æquitatis tenuit tenorem,& legum aſ- ſeruit honorem: Ita econtra virtutis defenſor: Morum integritatis& pu- dicitiæ patronus, iuſtitiæ& æqualitatis vox& ſonus bonis honori, ma- lis autem terrori fuit,
Qua verò lenitate,& manſuetudine erga ciues fuerit, loquuntur o· mnes. Rebus non niſi probe exploratis& exquiſite cognitis, fieri iuſsit executionem. Si qui ſe prægrauatos calumnijs,& iniuſtis quererentur iu- dicijs: horum haud grauatus audire cauſſam,& excuſationem, pro cir- cumſtantiarum ratione, fieri juſsit dijudicationem: Pauperum xque ac diuitum libellos ſupplicatorios admiſit, voluitq; ex facti qualitate ferri iu- dicium. Interfuit ipſe cauſſarum cognitioni, quam diu per ætatem& corporis ſenilis infirmitatem fieri licuit. Sᷣpanti ſuhditos ohuiosIæpæ
uic t quiduẽ rei eſſet, miræ humanitatis exempla.rogauit. Nec in itineribus& profectionibus crebrioribus, aditum petentes reijci volu- it miniſtris aditu nonnullos prohibentibus grauiter obiurgatis. Pacem publicam in Republica ſummo ſtudio, natura pacificus Princeps, coluit, ſeruauit, ſanxit. Quis toto gubernationis illius tempore, vel inter ciues contra ſe inuicem tumultus aut factiones? vel aduerſus Principem, non dico ſeditionem, ſed ſaltem ſeditionis ſuſpicionem aliquam aut murmurã. vel iniquiores& parim benignos ſermones vidit, audiuit, animaduertit,
aut ſenfiſſe potuit? Breui-
———
—

17. Breuiteriy, clementiſoimi principis: ſubjectißimi ſubditi, quorum
tanta erga Principem fides, tanta fiducia& benenolentia fuit: vt in cuius- uis ſubditorum gremio, tutus quieſcere potuiſſet, vt olim Eberhardus Comes Vvirtebergenſis, ſuorum ſubditorum ſimilem prædicans fidelita- tem, eam omnibus theſauris longiſsime prætulit.
Solet Deus peculiariter bonis& ſalutaribus Principibus largiri, vt
cuiuſmodi ipſi ſint: eoſdem, hoc eſt, fideles habeant ſubditos, vt compenſa- re videatur Principi beneuoli, clementis ac pij animi propenſionem, debi- ta ciuium ſubiectione, fide, beneuolentia. Aurem enim audientem, & oculum videntem, Dominus fecit vtiq; vtrumq;.
Cæterum omnes ſubditi, præ multis alijs regionibus, laudare&prę- dicare vere poſſunt. laudant& prædicant etiam: quamdiu nomen Hen- nebergenſium, non ore& calamis tantum doctorum hominum celebrabi- tur: verumetiam quoad poſteritas humani generis fuerit memor& gra- ta: GEORGIVM ERNESTVM Principem Hennebergenfem, vſitatiſsimæ nunc inter omnes ferè fœdæ ovetiue⸗ non tantum oſorem fuiſſe: ſed eius in ſuæ ditionis gubernatione, etiam nomen abolitum,& ſuſpitionem procul remotam voluiſſe, iuxta doctrinamA poſtoli Epheſ.y. rAbovetia uM duoaechc ip dup.
O luſtitia, ð fides, omnibus regionibus, omnibus ædibus& ſedibus priuatorum, omnium aulis iam exuſantes. expilationes,& quæuis noua Soryiucja ſubditorum exhauriendi fa⸗ cultares: Maluit ex fiſco fieri erogationem ad debita perſoluenda tribu⸗ nali Imperij quãm miſeros premi& vrgeri ſubditos. Mihil onerum ſubditis, nihil iniqui accidere voluit.
Heu quoties gemebunda tuum gens ſubdit⸗ ſuſtra Henbergum repetes Marte togaqᷓ; Ducem.
Ad conſeruandam pacem,& omnem amouendam, ambliendamij violentiam, nulla non tentauit media, etiam cum iniuria propria. Quo- tuſquisq; nunc ita regit Principum, Regum, Ducum, qui ſubditorum cauſſu,& inter hos pacis, tranquillitatis conſeruandx gratia, ſaltem ali- quam iniuriam ſibi perferendam cenſeat?
Cum iam Imperator Carolus Quintus, poſ bellum Smalchaldicum, in quo Dux Elector Iohannes Fridericus captus eñ. offenſus confœderatorum, quos Fablice proſcrip ſerat,
Deteſtatus eſt compilationes,
Principum Synodis creb: ioribus, C etiam
———
————
—————

ℳ
.
—„—
18. etiam locum ipfumvbi ilſæ congregare,& vbi fœdus initum& confirma- tum fuerat, deteſtatus, inq; miſeram Fmalcaldenſium ciuium multitudi- nem,& innocuam turbam animaduerſurus, iam Fmalchaldiam libicini& immanitati Hiſpanorum& Huſſarorum militum? igni ferroq́; deuaſtan- dam, diripiendamiq; tradere decreuiſſet& parum abeſſet triſtiſsimum ex- cidium vniuer ſæ ciuiratis:& horribiles cœdes omnium cuiuſcunq; ætatis nominum& ſexus, uirig ðrengyor œwip oMbyop/ n öywo Na sihi ru uðgop konraꝙihd x de ꝙuyo. Ibi noſter Princeps, erga ſubditos, vt pater erga ſuam familiam? aflectus: triſtem miſeriam,& ca- lamitatem imminentem, quantum poteratAuèrtere cupiens mox aditum patefaciente Mauritio Duce Saxoniæ⸗ ad Carolum adhuc occupatum in Saxonia, quamuis grauiter offenſum,& querentem de illatis iniurijs, pro- ſtratus veſtigijs Cæſar eæ Maieſtatis interceſsit,& quod pro ſalute Reipub- licæ Smalcaldenſis, ne qua vis inferretur, petijt, illud⸗ clementia Impera- toris annuente, impetrauit. O ſumma Imperatoris clementia: 5 ma- xima Principis noſtrituendæ pacis& ſalutis publicæ vigilantia, curã, fi delitas.
Venit in mentem iam mihi, quid Meiningæ, ante annos triginta a. acciderit. Cum ſoluta Suinfordi obſidione nonnullæ exercitus reli- quiæ, quorundam pernicioſis conſilijs in agra DNeuertshufano inter Vval- d— ierram Auuium, caſtris poſitis, magnam vni- uerſæ ditioni Hennebergenſi cladem afferrent: Tunc Illuſtriſsimus Princeps GEORGIVS FERNES TVS, etſi potuiſſet vi ditione ſua eijcere vaſtatores milites,& nec cauſſæ, nec hortatores deeſſent, imò tunc quidem adhuc viuus pruckentiſsimus princeps,& Heros, Pominus vVILHELMIVS, eiectionem non plane diſſuaderet: Tamen nlacidam moderationempoti im i quihusdam auci ini eſſus& capitaneis ibi com ellatis, quo- rum etiam inter reliquos erat Achahus Rentæius, interceſsit,& modera- tione ſua illud effecit, vt quamuis primò parum decore, necI rifice. Principem noſtrum, militum iſtorum petulantia ac remeritãs, exei- peret: Tamen poſtea mutatis& quaft fractis animis, dilertat Principis apaioua& facundia, qua plurimum pollebat, multa de ſuorum ſubditorum ſalute grauiter& copioſe ediſſerens, quaſi attoniri& obſtupe- facti Gxclapes iſti⸗ exagro- Neuersshlaao caſtris incenſis,& diſsipatã multitudine militum, veluti fulmine diuinitus territi, illicò aufugerunt.
Pauld

15.
Paul poſt ſecuta eſttraneactio,& confœæderatio inter noſtros& Saxoniæ Principes, de reciproco deuolutæ hæreditatianis iure, alterutra familiarum abſq; maſculis intercidente hæredibus. Qua in re procul dubio, Deus mirando modo, vtriuſq; partium corda, Spiritu ſancto ad ſanciendam confœderationem impulit& flexit. Rogamus eundem, vt quem tunc potiſsimum confœderatio finem ſpectabat, videlicet defenfi- onis contra vim& impreſsionem hoſtium, coniunctis viribus,& Saxoniæ Ducum& Hennebergenſium Principum, ſuſcipiendæ, in hoc mcxſtiſsimo, & deplorando caſu, pars reliqua confœderatorum altera, omnibus inui- tis fortiter obtineat. Tranſeo adpuſtetuutuquai acum. NIt Princ
is T
Hactenus Principem audiuiſtis in annis pueritiæ& adoleſcentiæ, domi forisq; laudabiliter educatum: In armis Heroa ſtrenuum: In Re- publica gubernatorem, propter clementiam, iuſtitiam& cæteras virtu- tes imprimis laudabilem. Eundem uunc audietis, inannis venerandæ ſe⸗ uecuis coniertentem ſe totum ad curam Scholæ& Eccleſiæ. In illis fuit prolixior: in hoc breuior erit oratio. Qua æquanimitate ergo pro⸗ lixiorem, eadem& breuiorem, quæ vitæ terminum poſtremum Principis complectitur& claudit, quæſo nunc auſcultate.
A gitur iam annus decimus, cum cauſsis grauiſsimis adductus, Prin- ceps GEORGIVS ERNESTVS, vererem mutauit Eccleſiarum guber- nationem, conſtituto Synedrio, vel Senatu Ecclefiaſtico, ad cuius ſimul collegas ordinarios, res Eccleſiaſticæ decernendæ dijudicandæi; defer- rentur. Hæc noua conſtitutio tantum abeſt, vt exitioſa fuerit Eccleſiis: que madmodum aliãs dicitur: vc̃œx k raoM aœrÿ G vt hac ipſa noua ordinatione, diuinitus colata ſint nobis, cum alia multa ſaluta- ria? rum verò duo hæc inſignia: videlicet, Scholam hanc àd eum eſſe re- dactum ſtatum, in quo Dei beneficio nunc eſt/ reditus nouos conſtitutos: triginta ali beneficiarios ⁊p qßicp filios, eosq; perpetuos, quibus veluri corpus ſcholæ fouetur& conſeruatur. Quid maius? quid vtiliusꝰ? quid ſanctius fieri vnquam potuit? Huius operis tam neceſſarij, tam ſaluta- ris& præclari, quo toti, tot ſeculis ſequentibus, poſteritati conſulitur,& quod diabolus antea miris modis impediuerat, in hac noua conſtitutione Eccleſiaſtica, præclare& magnifice patrocinantibus,& intercedentibus ſtrenuis& nobiliſsimis Heroibus, Domino Locum Tenente Bernhardo Mareſchallo Qheimio 6 Caſparo Hanſtenio, Principis G E OR GII
C2 ERNE-
7VX.

—— ℳ
20. ERNESTlI intimis conſiliarijs: Deinde Clariſsimo& magnifico Vi- ro Magiſtro Michatle Ztruthi„CancellarioHennebergenſi digniſsimo,
quibus omnibus hoc nomine ſe Schola fatetur æternam debere gratitudi- nem, huius, inquam, tam præclari operis, ſub Presbyteris,& nouæ Eccle- ſiaſticæ iurisdietionis adminiſtratoribus, factam eſſe executionem con- ſtat.
Alterum: Eleemoſynas ex Scholæ, vt vocant, wrario, in relictas verbi miniſtrorum& Paſtorum viduas, deſtinatas eſſe, easdemq; erogati & porrigi annuas. Taceo, quod tamen minime tacendum,eſſe etiam con-
tituta ordinaria ſtipendia, ad ale ndos in Acadeuxija, pietat is& artium bo· narum ſtudioſos adoleſcentes idoneos, in hac Illuſtri Schola Principis an- tea verſitos,& ita jnſtitutos: vt artium& linguarum, Græcæ⸗ Latinæ S& Ebraicæ neceſſaria cognitione prius inſtructi, ſtudia ſublimiora capeſ- ſerent. læc omnia, feliciſoĩmæ& laudatiſoĩimæ memori nutritius Eccleſiæ Chriſti, in extremo vitæ cutriculo pie⸗ ſapienter vti- liter& neceſſariò, ſub Eccleſiaſtico Senatu conſtituit, vt ſuum amorem erga Eccleſiam& Scholam, facto ipſo euidentiſsime,& planiſsimè com- monſtraret, ſuæij fidei fructus aperte,& vbertim editos toti probaret Eccleſiæ. Deniq; vltimæ quaſi voluntatis erga ſuæ ditionis Eccleſias teſtimo-
—
x,Princeps noſter.
nium extare voluit, ante annum
cgrum inſtitutaa cerxfermitstem eamq; non curioſitate quadam aut in-
nouandi quippiam in religione præpoſtero ſtudio, ſicut mendaciſsimorum hominum futiles& iniquiſsimi calumnioſe ſparſi ſermones/ cum ſumma principis pie& optime propenſi iniuria⸗ paſoim agitabantur: ſed propter hanc cauſſam& finem vnicum vt ſeruata rituum Eccle ſiaſiicorum ſimili-
tudine,& omiſsis nan neceſſariis⁊Giuccn aꝛbcanriuug⸗& quaſi dij
Vog Ceremaniarum& hſeruatianum. partim à Pontificijs,(ã quorum ite
Iqolomaniatotus& omnino ita abhorruit Prince ps/ x cium aliquid ſaꝑeret zclo quodam&xeræ religiunis amore/prorfuaho litum. xElletpartim aliunde, ſine ſacrarum literarum autoritate iam olim introductarum, ſtabilirerur& ſeruarerur perperua ceremoniarum con formitas,& quemadmodum in doctrina& fidei articulis explicandis: ita
.. 5 1 3 etiam in externa ceremoniarum obſeruatione, quantum omnmno ſieri
poſsit, Pagiſtarum iueptiis&ritibus diſcederetur: g huius ditionis Ec-
cleſiarum in ritibus confenſus, eſſet teſtimonium conſenſus in doctrina
plan um

27. planum& euidens, contra palantium luporum rabiem, ouili I EEV CHRISTI inſidiantium,& Raalitis vicinis doctrinæ diſſenſionem, ex diſsimilitudine rituum flagitioſe exprobrantium, euidenter criminis falſẽ conuictis, os mendax confuſum obturaretur.
Hunc finem in mutandis ritibus Eccleſiæ ſpectauit optimus Prin- ceps, cuius pectus totum erga Eccleſiam arſiſe, ſatis abundè, quę diximus, declarant: pro quo quidem ſummo beneficio, gratitudinem ei,& nos,& poſteri noſtri debemus ſempiternam. Tandem eques& miles CHRI- STI, GEORGIVS ERNESTVS, cum Hennebergæ, quò ſe paulò an- te, aliãs autem rariſime, vel potius nunquam in vita, fatali quadam lege receperat, febri correptus grauiſsimè decumberet, morbusq́; inualeſceret quotidie: mundanis valedicens omnibus,& ad CHRISTVM vera fide conuerſus, cim alijs ſcripturæ dictis: tům verò hoc Pſalmi verſu, quo fuit adeq delectatus, vt loco Symboli in monetis, in ore, in vita, ims in corde fideli ſemper vſurpatum& cuſtoditum retineret, intus monente& mo- uente Spiritu ſancto, propoſito,& aliquoties recitato, ſuſtentaretur: 1NTE DOMINE SPERAVI.&c. In hac fide tandem, Spiritu, precibus& gemitibus pijs& ardentiſsimis, in manus GCHRISTIcom mendato, placide expirauit: cum vixiſſet annos ſeptuaginta duos,& 32
„
menſes ſeptem completos, tertia feria nãtalix LH RIKTLI. Annum in- anti mi uartum in pago qui ſ- 77 33. tus ad.radicem montis cui arx Henneberga, Illuſtrium Herdum Henne- bergenſium ſedes auita. fuit impoſita, cuius hodie tantum conſpiciuntur ꝛyalaia quædam,idem nomen antiquitus obtinuir, ab arce Henneberga⸗ vbi aute annos quadringentos ſexaginta quinq;, obijt B O PPO Henne- bergius, filius Hildegardis.(quæ filia fuit Ludouici i, Conditoris Cœnobij Reiuhartsbraunenſis) ſepultus Reinhartsbronnæ—
Cogitemus autem fatalem Hennebergiæ Proſapiæ conditionem: in eo ipſo loco, vnde antiquiſsima,& tot ſeculis fforentiſsima familia, ſui nominis& ſtemmatis originem traxerit, illam in noſtro Principe(proh dolor) deſiiſſe? annis poſt interitum Comitum Hennebergenſium Domi- norum in Hartebergk, ducentis tribus: Et cum annis ab hinc trigipta quatuor, linea Hennebergenſium Principum Dominorum in Iſchach in- tercidiſſet. Item, Anno ſexcenteſimo xiceſimo ſecundo, poſt obitum Bopponis Henuebergij Epiſcopi Vxircehurgici, qui Ottonis Magni ex Srore,& Heurici Aucupis ex filia, nepos fuit.
——
C3 Hoc

—— ℳ
8
22. Hoetanto Principe ſuæ gentis optimo&(heu hen) poſtremo: quem non dubito quemuis veſtrum optaſſe diut ius ſuperſtitem: addo etiam: vel⸗ le ſi fieri poſſet, quouis ſuperſtitempretio: hoc inquam, patriæ patre, du-
ce, luce, Principe& Domino noſtro Clementiſsimo, qui nobis vel lumi- nibus carior fuit, orbati ſumus,(ah fata, ah aſpera fata)quem grata me- moria, quem lachrymis& fletibus largiſsimis ac profuſiſsimis proſequi- mur, quem deſideramus, vt orbi filij Patrem dilectiſsimum. Hoc offi- cium pium Deoq; gratum eſt: Quis enim filius non prorſus degener, pa- trem non lugeret ademtum? Quis ſubditus non Principem tanquam auul- ſum caput, vel ſui capitis, ſeu potius totius Reipublicæ,& ditionis, coro- nam, imò euulſum cor,& lumen effoſſum non plangeret? Attamen qui dulciſsimam Reſurrectionis ſpem habemus, in hoc flebili& lamentabili rerum noſtrarum ftatu, viciſsim nobis proponamus, quæ animum nobis abiectum& conſternatum erigant. Scimus, omnes capitis noſtri capil- los eſſe numeratos: Scimus humanarum rerum nullam ſtabilitatem aut perpetuitatem eſſe. Summireges occidunt& Principes: totæ gentes& familiæ euertuntur& intercidunt: quod videre triſte quidem ſpectacu- lum eſt: ſed ad nos redeamus, animati& erecti ſpe melioris vitæ, ad quam pPrinceps noſter, piæ memoriæ, feliciter receptus, cum omnibus pijs Prin- cipibus,& ſalutaribus Dei organis, Dauide, Zedekia, Ioſia, Conſtantino Magno, Theodoſio Magno, cæterisq; quam plurimis dulciſsima ac æter- na conſuetudine fruitur, Deum intuens de facie ad faciem: Interim in his terris, inter ſummos totius Romani Imperij, perinde atq; infimos Or- dines: laudem, quam diu mundus durabit, veriſsimam obtinet, pietatis, fidei iuſtitiæ, prudentiæ, moderationis: inter ſubditos autem, vt pater
optimus inter optimos filios, memoriam indelebilem, ad alios atq; alios inſequentibus temporibus, longiſsima ſerie futuros poſteros, recentem vſqʒ S& nunquam deſituram,
bi
C ORR I6 ENDA.
Num. 7. lin. 1. lege: corpore: ita pij parentes. Num. 9. lin. 21. legze; virtute, in Turcas paſsim. Num. 3. lin. 29. lege; actionem dramatis alicuius.
Num. 15. liu. 18. lege; JvRoaöS.⸗

ℳ
————
*