——
PRO FVA.NG F⸗
LIO, EIVSQVE
EJ 7ILLNFTRJFSTAMA FVA N.- 6EILIILAE ZELANTIS RNCIPIS (ᷓDominꝰ Domini Ceorgii Haſia Landgrau⸗ Comitis in C atæenelndogen, Diet Zuen hain, e Nidawrecentis in Chriſto olitus, occaſtone.
Cum eiuſdem commemoratione lugubri.
AD RVANGELICGOS STATVS, maximeq; Inchytæ domus H aſſiæ Princi- pes agnatos, coꝑnatos⸗& vicinos laudatiſſimos.
oRAT0 HIE R0 NNMI VALE N rini Propeſiea ad npliſ. Nobilem, integerrimumq natum celeherrime Imß. l. Vrhu Fan- — Cof ad Mænum.
FaMCöröRrE EꝛOfcina typoꝑraphica Nicolai Balſei
— 1
(cc⸗ ro.
————
N. CVI
KCE- 3 N*

ℳ
—
„—*„*„—*—
——
N 7 * *

I. EREGRINvs vos, Ampliſſimi Se- 5 natus viri integerrimi, DDque numcris meritorum cunctis per- Pe quam colendi; Peregrinus vos al 3 loqui, ſiquidẽ publicè, debita ta- mnen cum obſeruationc audet, ve- ro ſimile eſt afferre eum quid, quod& animis in- tentis audire,& ſeriò perpendere debeatis. M axi- me ſi talis eſt is, cui nec ingenij facultas, nec can- dor, nec zelus, nec fides, nec vlla alia condicio ad viri modeſti dignitatem faciens, deeſſe videatur.
Hominem nouit Senatus prudentiſſimus: nec puto vllum de eo aliter iudicare, quàm quòd ine- ptus nõ ſit qui coràm, js de rebus præſertim, agat, quæ& ad excellentem pietatem excitare voð,&ſu- um ipſius in ReligionemRempublicamque ve- ſtram, amorem teſtatum faccre poſſint.
Abſit à me arrogãtia,& à parùm ſinceris, ſi qui, ¶nalum)ſunt, abſit omnis liuor.
Rgo go DD meiplurimum dilectiac obſer- uandi, egò qui nec ætate nec rerum experlentia inferior ſum viro, Patriam veſtram omnem per
A 2 annos

—
11.
annos peruagatus: hic verò longo tempore verſa tus, vnum, quod ad vos, vtpote ex Germaniæ gra-
uioribus potentioribusque Senatibus, cum pri-
mis attinet, diu multumque meditatus. tandem, impulſibus, quos referam, vchementiſſimè pro- truſus ſum in medium publicumque proferre.
Eſte mihi beneuol, ita Rempubl. veſtram Deus ſeruer, regat, augeat, atque exermplum Reliigionis ſapientiæ& potentiæ piæ cæteris eſſe præſtet.
Fxcipiat, quæſo, me venerabilis Nobilisque de⸗ natusvti vnum ex ſuis, vna eademq; fide& men- te Chriſtiana loquentem: Nec ob nationem me- am, ſuperſtitionem& Religionis falſitatem, in qua olim erraui, vlla vllum ſubeat dubitatio. Imꝰ ſint potius cunctis ipſa hæc dicendorum adſtipu- lationes& firmamenta. Veſter ſum: Euangeli- carum Rerumpubl. dum ſpirirus hos regit artus, ſtudioſiſſimus.
Faxit Dominus noſter leſus Chriſtus, qui feli- ciſſimos Germaniæ populos, FEuangelij ſui dire- ctiſimis radijs illuſtrauit, vt cor iſtud introſpi-
ciatis. Sed

111.
Sed quid tandem ſit, ad quod grauiſſimos vi ros ita ſuſpendo, video iacitè interrogari: Quod tamen non prius dicturus ſum quãm ſententiam veſtram in caſu politico explorauero.
Ciuitate quadam ab inimicis obſeſſa, pro bo- no ſuo, exclufus ciuis nil intereſt excluſionis mo⸗ dus vel cauſa) videt exterorum caſtrorum appara- tum accommodatum ad expugnandum: Aut certè caſtrorum ipſorum locis ſtationibusq; ma- le munitis ſeu etiam deſertis, ità debiles diffuſos- que aduerſarios, vt facili eruptione, poſſint obſeſſi præualerc.
Vtrum horũ is ſpontẽè taceat, nonne iudicabi- tis ſceleris reum? Nonne ſi aut ab imminenti ma-
lo, vt ciues præcaucant, cum poſſit, monere ne-
glexerit, aut vt oprato bono liberẽ fruantur, non monucrit, eiuſdem fuerit ctiminis? Maximèẽ ve- tö, ego exiſtimo, ſi cælauerit bonum nuntium.
Nam circà bonum impediendum, ſcelus eſt ma-
ioris inuidiæ. Legatur hiſtoria Sacrorum Regum, extabit à ſimili euemu, non poſſe, ſalua fide, etiam A 3 non

———„„——— ℳ
— 2
IIII. non rogatum, imd loqui prohibitum, in cafu ſa- lutis fratrum, bonum nuntium conticere. Euangelium ergò(ſalutis omnium fides& an- nunciatio eſt) quod nupeèr lberẽ audiui, diuini- tůs credidi, certiſſimè, tamùm nõ euidenter, am- plexus ſum, vobis fortiſſimis, in eius defenſione, ciuibus, vndique tamen ab aduerſarijs ciuſdem obſeſſis, cæterisque omnibus Fuangelium purẽ confitentibus, confrater in GCHRIS TO com-
mendo. De Zelo Euangelicæ fidei& Religionis ad ve-
nerandum kuangelicum Senatum acturus ac-
ccſi. Id quod audire, maximeè pertinet ad vos, qui ciues potentes, ſatis fortaſßẽ ducitis, quæ hu-
mana incogitantia eſt, intrà munitiſlima mœnia
conſcruari:& dicere, ad me quiãà foris,& quibus artibus ſpirituales inimici expugnate fidem ve⸗
ſtram laborent,& quibus vos, cum Dco, viribus,
oppugnantia inuiſibilia caſtra delerc poſſitis, pro- ſpexi.
Princi-
Cardo orationis iſte eitʒ circà quem exhorta- tionibus, breuibus tamen, ad Euangelicos,/ tam
—
————„—
—
—„————

V. Frincipes quàm Magiſtratus, tanquam in hocve. ſtro ampliſſimo Senatu preſentes, vt ex ſe maximè excitatos, voluetur.
Interim, vnde ad eiuſinodi inſtitutum com. motus fuerim, non eſt alienum ãloco præmit- tere.
Bellum iſtud Pannonicum tremendum, quod àtruculentiſſimo,ſimul& potentiſſimo Chriſtia ni ſanguinis hoſte, tot impenſis atquepcriculis, Euangelici præcipuè ſuſtinent; me ctiam inter a. lios exttaneos, nec omnind ignotum, tempore proximorum Comitiorum, Ratisbonam ad- uexit.
lbi(nequid de particularibus actis auſim age rc) communibus conuentibus, conſilijs, ſeſſioni bus/ hoſpicijs, menſis, cxcepti, præter Fuangeli cos, ſunt homines Relligionum omnium, quas ſub Fuangelij prætextu, Zizaniorum ſeminator ille peiimus, in ampliſſimo ſacri Imperi agro, cunctarum rerum feraciſſimæ Germanicæ terræ mandauit. Viniſtæ. Paniſtæ. Aquiſtæ, cætericque, Chriſtia-
NO5
—B

V. nos ſe profitentes, in Turcam vocati, incitati mandati; conucncrunt promiſerunt⸗ aſſentien- tes contulerunt quantum Zcli facultatum& for tunarũ, ſatis an fuerit nœc ne, j penes quos rerum ratio& ſumma eſt, melius norurn. Ego quidemZclumde quo ago, verotum Eu- angelicorum ad virium normam moctitus, excel- lere letabundus inueni. Id ſaltem nunquam odo- rari potuiinter eos, quodin quibuſdam alij⸗ vul- gi ſenſus⸗ etiam extra Germaniam: ſe percepiſſe Zicebat. Solicitatum ſeilicet à Chriſtianis inſe ipſos Turcam, fauore partium voii compotẽm eſſe fututum. Quod ſicut me non credidiſſe fa
teor, ita etiam quòd non in obſcuris locis audiue-
rim. Quis tamen ſcit? Horrenda ſimilia plurimæ
præteritorum ide dignæ hilioriæ poſteris narra-
uerunt. Zcium igitur in Turcas hunc, Principibus, Gi-
uitatibus Euangelicis carumque Senatibus inge-
nuẽ concedo.
Sed quandòꝰ præualenter ſe geſſiſſe,& ſurripu- iſſe non parum cx Hungaria& Auſtria Turcas, certum
ert opl
ſo n6 inſ un ſu üb au m por er
gel ceb tor o en ug

vn. certum eſt:& quando, præterea Ciuitates eæque opulentiſſimæ, nedim parua oppida jpſius inte- rioris& proximioris Germaniæſ ne deficere in- cipiuntdicam) de Religione videntur tumuitua ri& periclitari: Quando commiſerabiles populi infectæ doctrinæ veneno, impun? vbique pere- unt potius quàm petuntur: Quando ob Chri- ſtum iterùm infantuli innocentes matrum vbe- ribus, Herodiana tyrannide, auuſſi attractiqʒ ſan- guine hæreſis/loco lactis doctrinæ Euangelicæ. mbuunturʒ Quando in ſinibus& gremijs ipſis potentiſſimarum Rerumpu.vim ferẽ video Fidei kieri: Quando hæcinquam, video, Non dico Euan- elicos, aut de negiigentia in debellandis Turcis — erubeſcereʒquia alij fortaſſis, rixis, diſſen- ſionibus, ambitiombus/ auaritijs, forte etiam proditionibus, impedimento ſuntʒ quamuis fio- rentiſſimi, fortiſſimi ditiſſimi plurimique ipſi Eu- angelici ſint. iton Nequedico, vt arma⸗ in alterius generis hanc
vel ilam ſpeciem hoſtium, excitent aut Smnß B niſi

E
——
VIII.
niſi cum vim vi repellere erit lcitum, honotifi- cum& neccſſarium. Neutrum horum dico; Quia in Turcas vincendos contuliſſe, effeciſſe& facere, quod fortẽ cum prouidentiæ moderami- ne,eſt ummum& vltimum potentiæ laus, glo- rja& decus Chriſtianum eſtʒ etiam ſi efficatia quam ſolus Deus humanis actibus conatibus- que præſtat quando vult non ſequatur: Etad hæ- reticos cõprimendos, ſolus gladius ſpiritus, quod paulo eſt verbumDei, modòintra pacis concham ſe contincant, euaginandus eſt Sed vtrobiquedico, Zelurm Fuangclij Religio- nis Fidei, requiri indefeſſum, vigilãtem, auctum, vque ad ipſam exceſſus metam extentum. dil ſauis pro Zclo niſiplus ſatis. Sed qualiter Zelum inteiligam operæpretium eſt exponere. Etfinatis me obſfecro Mineruam meam impe- ritam ſcqui, pro expoſitionerei& vocabuli, mil- lis artis legibus aut legislatoribus adhibitis neque conſultis.) Zclamus, cum vehementiſſima affectus paſ-
ſione, reſpectum ſeu amorem noſtti ad noſtram fruitio·

17. fruitionem, in co quod diligimus, aut à quo, ſi ca- pax eſt, dilgi cupimustutò ſeruatum volumus.
Zelamus honorem, quem, ſi co digni ſumus, amantes intimc, præ vita, maxima vigilantia con- ſeruare affectamus, quòd cius, vt ita dicam, poſſei. ſio ſit nobis fruitio dulciſſima.
Scd Zelamus proprijſſime ſponſam, cum eius amori, ne in adulterum à nobis deficiat, anxie ti- memus, omnes, veriſimiles tamen, occaſiones periculi, ne amittamus quod tanti facimus, ſum- mis anxictatibus præcauentes.
Zclus igitur, quando diabolica furia, demen- tiæ aut malignitatis paſſio noneſt, Eit, amittendi predulcis bonirationalis timor, vrgens hominem ad indefeſſam in cuſtodia vigilantiam.
Hic Zelus quando pro Neo eſt, aded eſt bea. tus, vt, ſi Papiſtica mendacia de operum interio- rum ſeu exteriorum metitis proprijs, fidem alicu- bi viderentur mereri, hic fottaßè in errore detinu- iſſent me, quòd doccant, opera quæ ad eundem ipectant eſſe meritorijſſima.
Gratiſſima res Dco hic Zclus eſtʒ quippe quo B 2 fidei
———
„——
—
———————
—

—— ℳ*
——
X
pidei Patriarchas, tanta dignitate vouit eſſe con⸗ ſpicuos: Quofiium vnigenitum voluit eſſe fide- hum animarum ſponium: Quo Apoſtolos iuſſit Chriſtianorum æmularores eſſe, vt Eccleſiam vm viro Chriſto, virginem caſtam deſponderẽt: Quo Martires vſtos voluitʒ quo ſanctos omnes come- ſtos. Notæ ſunt aluſiones dictorum Nec enimni- ſi perrard, orando allegandumvtputo- eſt, maxi- mẽ apud peritos. une Zclum ſihabetis vt Fuangelium fidei verſtræ corde magno& animo volenti amplecta- mini, parati pro ipſo impendere veſtra vosque: Nihilominus mea hæc oratio nil niſi mihi, quòd actum egerim, nocebit. Sin minus, doleat pluri- mum Criſtianus Scnatusʒ eſt enim hæc egeſtas calamitati quum proxima. Hic Zelusſi optimum Magiſtraturn, Confules pientiſſimos rodit, ſi infeſtat, ſiexcitat, etiam um ſomnum capiunt, vt ſolet humanus ille, be⸗
nd ſocum agiturʒ heati, beatam felicemque di
Rempub.gubernabunt. Sin

XI.
Sin verd, cum rerum potiantur, pertineatque primò ad eos, omnium ciuium ſaluti, non ſolum corporali, ſed& ſpirituali proſpicereʒ Zclus eo- rum, quem habent, quem prædicant, cuius con- ſcij ſibi ſunt, annos conſulatuum tranſigere cos, abſque curis& ſolicitudinibus, in vtramque au-
rem dormientes dimittit; Hiſtoriæ mihi def
rum, Prouinciarum, Ciuitatum, Rerumpub. ea de cauſa à Deo acriter punitarum, adducẽdæ non ſunt. Plures me fortè noſtis: Plena quidem ſunt ſacra prophanaque volumina.
Heu, Nonne nonnulli ſtatus, præ potentes a⸗ lioqui, circum nos ſunt, quos cum ferè toto po- pulo, à vera fide defeciſſe, iuſtoDei iudicio, iuſtam punitionem exercente, vos ipfi, optimi ciues,& dicitis,& à veſtris concionatoribus audientes, pro certo habetis? Sed quæ, cedò, facinora flagitia, crimina exorbitantia,& à vicinis, amicis& con- ſanguineis aliena, miſeri itti quos deploramus, perpetrauerunt? Verbo Dei/ in punitionem pœ namque peccati propriam, renunciare permiſi
ſunt? Verbum Dei cos primùm contempſiſſe ne⸗ B 3 ceſſe

6
—
*
ℳ
— 2
XII. ceſſe eſt Spiritualem punitionem, quæ damna-
tioni reprobationis proxima eſt, ſpiritualis culpa
ſemper præceſſit. Percurrant docti totam No- uam Vetererque cum Prophetis legem: itarem ſe habere reperient. Perquæ peccat quis, per hæc & torquetur. Auioma eſt literarum ſacroſan- ctarum.
Quidſi& dicerem(dixiſſe priis debui rem, vt cum primis orationis caufam/ ita multa animad- uerſione digniſſimam) vt Zclus iſte vchementius
crterrelaciat pium prudentemque Senatum⸗
udd dũ ſenſim muſtiplicari palamq́;; proſperari An Peus aduerfarros kuangelijà quatuor plags coœi citcã nos, tollt? mediò, etiam immaturè. principes Chriſtianiſſimos facræ fidei noſtræ pro- pugnatores acetrimos;quos/ vt intemcratæ Rel- gionis, ita Reipu.ſtudiofiſſimos experti, habniſtis, opumi ciues/ fautores amicosquc.
Fateor nũc vobis genneuliiminncipt
g Domini, D. Gcorgi) Haſſiæ Landgrauij vicini veſtri mortem non omnind maturam(cuius cot.
pus auſa ad huc clatum ad ſepulchrum non eih vſque

XI1I. vsque adeo ſub triſtem& cogitabundum, veſtri cauſa, reddidiſſe me, vt fuerim facilè adductuscre. dere, non absque occulto aliquo miſterij ſignifi- catu, inſediſſeanimo meo, vt occaſione indè ca- ptata, absque vlla dilatione, omnes uangelicos Status. hunc vero Senatum in primis, commone- facerẽ, vndè alioqui libenter, quæ pieias veſtra eſt, amatis commonefieri, confido. Nam ſolos im- probos nõ probe habere ſolet, cum ad optimam frugem excitantur.
Raque, poſt Religioſiſſimi Principis pacatiſſi- mum, omnibusq; faluationis ſignis fclicẽm, qua- lis verẽ Chriſtianam, pientiſſimam, prudentiſſi- mam pacis publicæ literaturæque omnis aman- tem atque cultricem(vbi eximio, mirum immo- dum vndequaque integro nobilique viro D. o- achimo Struppy à Gelnhauſen, ſuæ Cels. à teneris vnguiculis, morum ſtudiorum& valetudinis re- ctori, plurimum honoris& laudis debetur) antẽ actam vitam decuit, obitumʒ mittitur ad me ab integerrimis fideliſſimisque, ac proindè cariſſimis ili dum vixit, Aulicis, quibuſcum S
oe
-——

— 6
— 2
xn. do eſt, habitus& figura expirantis prothotypo ex- tracta: Atque inquiunt, quem videre viuentem, propter egritudinerm, quæ diem eius vltimum auſit, non fuittibi datum. Eece mittimus ca effi gie morientem ad teʒ vt& moœtoris noſtri parti. ceps, ob amicum quem in huius familiæ Princi- pes habes animum: communem dolorem parte tualeuesʒ& quid de Domini& Principisnaſtri phyſiognomia conijcere valcas, nobis renun- cies. Deum immortalem Quantum hic mutatus ab iſlo aio,cuius viui extractuinvidi? videram ſiquidem aliquotiès in domocuiuſ- dam pictoris huius ciuitatis, figuram huiusPrin⸗ ipis& Fratris illuſtiſſimi grauij⸗Matpur- ui ius Academiam non ita pridem inuiſeram. Pt cũ prima vice qua ad pi- ctorem, aliquid etiam pingi iuſſurus, deuen in- terrogarem quoſnam læimagines referrentgra- tum I mihiis renunciare(nẽc fallebatur) ratus iſti ſunt ait, ſeniores S Zclantiores Principes,
quos hac tem peſtate Germana habeat(vtor eius dictio-

XV.
dictione) Lutheranos, Landtgrauii Mar. purgenſis& Datmſtadienſis.
Attentiũs tum contemplatus Principales vul- tus illos, imperatoriam gencroſitatem, magnani- mitatem, fapientiam, conſtantiam, ſereniatem. que exprimentesʒ amanter vencratos perttanii- ens, recolere altius cœpi Sereni SpPræ⸗ clariſſima Scmmata, omnimodam virtutem a- uitam, egregia facinoraʒ acta maximẽ noſtro ferè ſeculoʒ vbi ex ſtrenuiſſimo fortiſſimoque vtriuſ-
„. ⸗ ⸗ 2 ⸗ que Tatte⸗ Religionis Euangclicæ Patræ& liber
tat „quid
vera. Ch eſſet de verẽ germanjʒ filij alijsque rectis, coljate- ralibusque ſanguinis Regiy ſucceſſoribus, ſentien- dum facile erat colligere Placet enim Hiſtorico. rum grauiſſimorum de horum Principum Pa- rentc,ipſiſſima verba, quæ magis ad Zclum Fuan- gelij, de quo ſermo cſt, pertinent, referre.(Nam cætera, præterquam quòd eruditiſlimis viris, his etiaun parentanbus, perſequenda dimittimus, alò magis quàm ad præſens inſtitutum C hi-
——

* ..———— ℳ
XVI.
Philippus, rerum geſtarum magnitudine, pie- i tate prudentia, ac qnnibus heròicis virtutibus ſ illuſtris; Moguntinum, vVciburgenſem, Pape- bergenſem Epiſcopos ſuſpectos, ob initum fœ 4 dus cõ̃tra Euangelicoꝰ a ih os CXMX.
mil. aureis multanit. Vicum Viemberzitum ſuum cognatum, qui decim iam annos exulem⸗ contra portentoſam ilam Sucuici fœderis& Au- ſtriacotum potentiam per vim in amiſſum Du. catum reducens, perdinandi Regi Copias ad 4
Lauffar oppidum profligauit. Monaſterienſes Anabaptiſtas oppugnauitò ad deditionem com- 4 præfuit, vt& Deiglo-
5 5 pulit. 1 riam atque Religionis puritaterm propagaret, ſuo-
5
—— —
rum fubditotum ſaluti conſuleret, ac Patriæ peri clitanti falutaribus conſiljs ſuccurretẽt. amoris h ſingulare reliquit Aca· h
ga literas monimentum iInS demiam Marpurgenſem; quam etectam, libera- libus ſtipendijs ac immunitatibus ornauit, Vs ſ
doctis vndique accerfitis. Talem ergd excclſorum horum S e
Genitorem recolens/ ſubindè imagines lben: üiſim
— ——
AV
— —

ptimi, alto dolore affici de tali vulnere vobis infli-
XVII. tiſſimè reuiſens: Macte virtute, aicbam, Heroes N fortiſſimi, vosqueHaſſiacæ Domus cæteri cogna- ti& agnati Principes Muſtriſſimiʒ pergite, Regi- am, Cæſarcamq;ue proſapiam veſtram, quæaCa rolo illo Magnd.&Maxmo Imperatore per Ge-
betgauchounaan„priſcosque Brauantiæ Huces, proficiſcitur, ſonge lateque per vniuerſum orbem, magnanimitate& pietate verè Chriſtia- na, commendabilem reddere ac ſuſpiciendam; Atque Euangelium, quod veſtrorum, veſtracjue opeta illuxit& lucet, Zelo iſto inuicto defendere ac propagare.
Sed, héu; En alterum dariſſimorum horum luminum extinctum quæ ab Aquilone& Meri- die, ad propellendas Orlentis& Occidentis veſtri, hæreſcon& idololattiarum tenebras, ſuper Rem- pub. veſtramviri, incumbentes, illuceſcebant.
En alterum munitiſſimorum veſtrorum pro⸗ pugnaculorum dirutum: vt, niſi quia in Iluſtriſ- ſinnis filijs, Fidei& principatus hæredibus, ſpes cadem certa& fitma eſt, debeatis meritò ciues o-
G 2 cto,

„——— * 2.——
——
xvii. co ſi cum damno periculum æſtimare poteſis & vultis.
Namque ego ſanẽ cunctiʒ retro ſeculis vſita- tum reperio/vt vnius ciuſã emquc Zeli& keligio- ns vicini, vicinorum ſib carorum& proficuo- rum fata non aliter exceperint atque propria. Ma- ximè, cum, vtaicbam, alij vicini aduerfantes, in- crementa indẽ virium ſumere viderentur: vndè Imperijs principatibusque ſolet eſſe ſo· lemnc, vt ab obitu aut caſu ficehum confedera- cotum& coadiutorum, fines ſtatim proprios cu- mulatè remuniant, perſtareque pergant in ſui cu- ſtodia præter ſolitum vigilantiſimi: Ne⸗(quæ de- nud nacicndæ aleæ contingentia eſtynouatum re-
rum diſctimina incautos improuidosque reper-
ant, turbent, offendant. bi Vbi& ſi vobis, ab Muſtriſſimo meritiſſimoque ſucceſſore Principe Ludouico, propter egregiam eius indolem, proſpectiſſimamæjue⸗ in Euange- ſica vereque Chriſtiana pietate, educationem. vir. tutumque omnium& digni maiorum ſuorum goria, animi, conſpicua ſpocimina minimè gen- tium

nẽraſſe ¶leuaſſe potius dixerim) pro omnibus,
XI X. tium ptæcauendum ſitʒ tamen Zclum hinc ve⸗ ſtrum excitaſſe, ipſumqus præſtantiſſimæ& ſpe- ctatiſſunæ adoleſcentiæ Principem, quòd kem- pub.hanc etiam attinere putem, obiter leuiterque paternæ fidei, puritatis& conſtantiæ commemo ratione pulſaſſe, è re, certẽ, non fuerit.
lmð& conuenire videbatur, diutiũs hic im⸗ morando, reliquos Gentis Principes ſigillatim ob oculos vobis ponere; quorum(quòd etiam vicini& Rcipub. veſtræ addicti ſint) adaucto in⸗ dies& perenni kuangelij Zelo, vim penẽ vobis fa cerem in veſtro excuuendo.
Sed quia id capaciſſimæ nauis onus& gaza
eſt; Vno illo excellentiſſimarum virtutum omni- um abſoluto exemplari, IMuſtriſſimo Principe Landgrauio Mauritio(cuius ego affabili conſpe- Im ctu,— etiam& Principalis Aulæ hoſpitali- C tate perhumaniſſima, fauorisque ſui oblatione, & ſi non quidem meo, ſed amici reſpectu, fui tus Caſſellis ſum) anguſtæ orationis cymbam o-
ſufficiatʒ in quem, velut in compendioſiſſimum, ½ G 5 bona-

* —— ℳ
——
XX. ponarum admirabilium iucudiſſimarumq;us re- rum ſpectaculum, oculos inijcientes, cæteros, quibuſcum i, optlrm quæque germana con-
naturaliaque ſunt, admiremim, ametis,& venc-
remini. Nam, ſi, quod minmum quidem eſt mor-
„. talium caducarumque virum pulchritudinem.
præitãtiam. dexteritatem in juuene Trincipe con- cupiſcitis; Paride aut Hectore hunc non reperie-
tis inferiorem. Si morum grauitatem venuſtatemq;, nullum
ferẽ inuenietis æqualem, Si Aulicos ordines„adminiſttationis aptitudi- nem, magnificentiam apparatum, ſummis Mo⸗ narchis, Principem ſplendidiſſimum æquabitis. Si, quod plurimum eſt, aflabilitatem, huma- nitatern, optimamque(vt ita pend vulgariter ð& ſignificantiſſimè dicam) gratiam, in præpotenti Domino requititis, conſeruum ſociumq; hunc.
uamuis omnem Maieſtatem præ ſe fert/ facile
xſtitiaßitis— Si iberalium artium ſtudia, Sacram propha- namque

XXI.
namque eruditionem, cloquentiam, cxercita- menta pia,& denique, quod ſummum maxi- mumque eſt, Chriſtanum cum vera fide Euan- gelica, Zclum, vllãmve aliam dotem alicubi exo- pratisʒ hoc in ingenio& pectore, cuncta hona velut in Palladis Galea ſeu Scuto, incredibili per- fectione ſculpta& ferè indelebiliter excluſa, con- templemini licet.
St igitur hic, commodè Nuſtriſſimi Principis noſtri Georgij(cuius mihifelix à Chriſti Euange- lio ad gloriam recens tranſitus, dicendi occafio- nem grauiſſimam prebuit) periodus abſoluta: vbi germani ncpotis quem magis ipſc noui. Zelo Euangeſij cum tot præfulgidis ornamentis propoſitoʒ eiuſdem quoque ſanctiſſimè defun- cti(qui viuum huic& cæteris ſui ſanguinis Regij principibus exemplum fuit) Zelus, Senatui am- pliſſimo, rerum harum omnium gnaro, magls magisque probetur& commendetur.
Eum enim natura comparatum ſit, vtcari al- cuius amiſſione, cariora nobis, ſi quæ remanent
cata, reddantur, vrgentiusque ad ca ei imu⸗-

—— *
ℳ m —— A*—— ℳ
ſirmuiemur Het, vt amiſſo tali tantoque noſtræ
Religionis&e Fuangelicarum Rerumpublicarum, huius præſertim, amico& Mezenate; intellga- tis quantum veſtra interſit⸗ reliquos eiuſdem ſan- guinis generoſiſſimos Principes, diuturna felici. lte ſeruari; vtanimis, conſilijs virbus arctius& cfticatius coniunctis numerum ample augenti- pus aduerſi iniquique Zcli vicinis alijs⸗ oſſiis obſtare. Qui, mihicredire, vſque ad vitimum in tentæ potertiæ infrà quod totius Ruangelicæ Ec- cleſiæ exterminatio eſt, non deſiſtent. Non creditis, prudentiſfimi ciues hoct lpſis ve· rd nil magis placet quàm vtnon credatis. Sed neque crcdatis neceſſe eſt. Res enim in propatulo eſtpoſita. Non videtis: Hoc ego magis credo An verd ſitis cæci nati an aliqua infectiua viſiolatenier per radios viſuales, cum faſcinatione etiam, cæcutire faciat vos, nec neego non video. Certum tamen me videre eſt, quòd vbi verbi Dei minittri periculum aliquod re nunciant ad vos applicatis manum⸗ prohibetis ſuſpectos pos,

XXIII. pos diligenter inquirifacitis examinarique eden- da monumenta. Laudo Zelantem circumſpe- ctumque Senatum: Laudo potius inipſo Deum. Hæc Zcli ſunt: Plurima etiam ala, imò omnia veſtra, quæ vt veri Euangclici præcipitis& facitis. Sed quamuis hæc ita ſe hãbeant; Turca quiad fo- res quin ð& in domoeſt, Hæreſis, hereſes inquam,
quq pœnetralia veſtta, vt priſca Ranarum plaga re·
pleuerunt: Circum vos ſtantes hypocritæ; cir⸗ cum euntes lupiʒ circùm latrantes rabidi canes, gregem Rcipub. veſtræ, Chriſtigregem abducere diſpergeredeuorare, tota, licet õcculta anxietate & rable conantesʒ extorquent à me Zclum, quo ad veſtrum declamo, nerepeſcat, ne quieſcat, ne quid ex vigilantia remittatʒ ſed cuſtodiam& vigi- kntiam ſuper ſc duplicatam multiplicatamque augeat. 5
Turca inquam, quia eius, in Fuangelicos, vt ve riores Chriſtianos, magis erit victoria cruenta, ð& quia adeum propulſandum, extera arma, niſi Ze⸗ lus reuireſcat, ad Euangelicos venire neceſſe eſt: Arma autem non foꝛum feriea, ſcd machinas et- D iam

ℳ
XXlIIH. iam inuiſibiles, à quibus fidei etiam Euangelicæ periculum imminere poteſt ne verſutè expugne- tur: Quarmuis nec hæc ſuſpicio vllum prorſus re- miſſiomm debcat locum prebere in conuocandis omnibus Chriſtianisʒ vigilantiam tantum ſolici- tiorem requirens.
Circùm vos ſtantes hypocritæ; quia ſimplici- tas ſinceritascue Fuangclica tantò ſemper magis obnoxafuit deceptiombus errotibus defectioni- bus, quantò bonitaii cauſæ fidentes finceri tideles & piy falſos doctores non caueruntẽos familiari- ter adhibentes Fuenitque ſemper non abʒque ſuperiorum culpa, incomprehenſibili iudicio Deivt ſeducta ccleſiæ magna pats neſciuerit n⸗ ſi calamitoſa vcxatione intẽlligere, quintrauerit ad ſe error, cum lueret populus quod præſes pec- cauerat. k
Sed quidnam Principes, Status, venatus ſeu
Magiſtratus Euangelici conſueto Zelo adijcient
in hos? Pxtinguent ne penitũs quoſdam? Epel- lent alios? Vexabunt relquos? Abſit. Zelum ego ardentiorem, maximeè à vobis, flagito vri: non
————
b

XXV. hæc, quæ ſanguinem dicunt, cuius nidorem ini- pſis omnibus meritò abominamur. Scit Zclus 1pſe cum verè Chriſtianus, ſapiensque eſt, quid agere debeat, etiam ſi eiuſiodi non committat.
Pro Zelo Euangelij agere mihi propoſitum fuit: Communis locus eſtʒ latiſſimè patet: ſi ora- tionem ad particularia arctauero, vicioſam fe- cero.
Circunſtantes hypocritæ inter alia ad inſtitu- tum compulerunt me:
Circunſtantes hypocritæ, à quibus ſerio lo- quentibus, duo inter alia, quæ maximam homi- num ſimulationem commonſtrant, audiui(Nec arctatio orationis, fed digreſſiuncula hæc eſt.
Nos, inquiunt, nullam ſpiritualem ſcu Fccle- ſiaſticam adminiſtrationem habemus: omnia laicis profanisque hominibus deferimusʒ quin & eos, priuatos etiam, verbi miniſtris præferimus. Et: leſuitas breui ad nos trãſituros ſperamus con- tra Lutheranos.
Poctores mihi dixerunt hæc: Hortui: Pro hy- B 3 pocri-

ℳ 2
——
XXVI. pocritica ilicd absque vla dubitatione, ſimilem doctrinam habui.
Circunſtantes hypocritæ etiamalij ad Zelum Fuangelij fuſcitandumſcuexcitandum/ maxime apud Rempuhanc, coegeruntmeʒ quorumach- lantes Romanicoccœleſtem Monacchatum ſu- 4 ltentare geſtentes.& ea de cauſavſque ad ſangui- nis ſudorem, vchementiſlimis ſe, voluntarican n xietatibus vexantes, nondubitant, ambicioſiſſi- n
me& audaciſſimè in tantùm calumniari Fuan- gelium& Fuangelicos, vt aſſeuerentnon ſefacere miuriam acerrimo hypocriſis& falſitatis hoſt ir- refragabilique aſſertorif uangelicæ veritatis Diuæ memoriæ MartinoLutherò, ſi non credidiſſe eum animæ immottalitatem,& athieiſmi patro- n num fuiſſe/ ſcriptis ſuis mundo vcgatum& cer- tumfaciant. t
l circunſtantes ypoctitæ quid ſibi ilis dictis velint/ quidve in ſimplices aures intendant falla- eiarunnnoneſt vobis perſpicacibus viris obfeurũ.
Hos, mihi cum Deo circà hoc, moddò inſidiæ corumdiuino bencficio dimittant me⸗ dimitte.
—
. ————
——
—

WI.
Interim Principes Sereniſſimi ac Illuſtriſſimij Botentiſſimic; omnes Euangelici Status, vosque inprimis ad quos verba facioʒ Zeli veſtri, Zeli Eu. angelici, Zeli verè fidei aciemexacuite: Hebetari animaut rubigine ſplendorem eius ſinere obdu- ci, quæ auditis non finunt.
Cæterum vt omnes, à ſimplici& recta oratio- nis Euangelicæ, propoſiticſue meivia, ſcrupuli a· moucantur, ne vllibi, malignis anſa ad calumni- am dimittatur Sigeminoyut dicitur bellum Tro- ianum ordimur abouo,& mundanarum reruin variantiuminitia reuocare placet; natura ferè ipſa & gentiumiure conſtat eſſe approbatum, vt quiſ. que bopulusplacitam ſibi⸗ vndecunq;eam Rauſc- ntaut immiſſam ſuſceperit Religionem, non ſo-
lum cum laude perſuadẽdo apudexteros, verum-
etiam repugnando defendere& vindicare, apud aduerſantes, potuerit& debuerit. Faciunt id hodie quicunque cum ratione ſub
ſole— ſuperſtitionibus& erro-
ribus irretiti fintʒ licentiam ſibi aduerſandi politi- onullatenũs permiitentes. DD 3 Fa-

———
—.
XXVIII. Faciunt& inter Chriſtianos ij rigidius&edu- ris, qui ſe optimos& perfectiſimos oſtentantes. Zelo hoc, ſuæ Religionis certitudinem& integri- tatem probatam putant. Sed error eſt apud Gentes eiuſdem cæcitatis cuius&e ipſi falſi cultus& ſuperſtitiones funt& apud Chtiſtanos,& ſi nonnunquam efrornon ſic, ſcilicet cum absq́; vlo ſcandaloautanimarum acturafit; ſemper tamen& vique eſfeid necef- ſarium, ſtatuerc, eiuſdem hypocriſis cſtcuius ſunt affectata placita ad potontiam Phariſcorum. Dixiſlem forſitã, antè non longũ tempus, con- tra conſcientiam hoczſed vbi animatum ſalutem, Ftfidei Zclum, de quo ago, accuratius conſidera- ui, vidi, præter doctos viros Vinenda eſe mulvtraq Mon ſolum radiata in teyl Mahe ve ſed lcrẽſtereʒ trititu ſcilicet, EqZigania⸗ v admeſſem ne ſmulutri Ju communi- cao ſtricta eſt.eradicatus, lona cñ alis pereant. Rari funts potius rariſſimi caſus, vbi hæc ad Euan- gelij amuſſim fiunt, ſed tamen ſunt. Ptibi qudem mauimum Principi, Potentatui, 5 d Sena-
.

XXIX. Senatui opus& onus eſt. Maxima adhibenda cu-
ra, ne ſua negligentia, Zizania triticum ex parte vcl
toto impechant aut ſuffocent; cum nihilominus
dimittenda fint ali& creſcere.
Quali enim fide, ſolertia& dexteritate predi- tum oporteret eſſe hominem qui amici abſentis ſponſam, ſuæ cuſtodiæ commendatam, cogere- tur, apud laſciuos amatores plurimos perpetud verſantem, illibatã conſeruare, quod vclipſe ſpon- ſus facere non poſſet: talem eſſe oportet Magiſtra- tum, qui coniunctos fermento veteri, fermento malitiæ& nequitiæ, incorruptos ſeruare debet a- zimos ſinceritatis& veritatis;& Chriſti ſponſæ, ne perpetuis colloquijs& conſuetudinibus pra- uis corrumpatur, cauere.
Videtis certè Conſules nobiles, Magiſtratusq; optime, vbiliberiores putatis eſſe vos quòd libere vobiſcum conuerſari resq́; ſuas agere poſſint hæ- retciʒ in maximis vos verſari difficultatibus, dum quidquid gregi Chriſti imminet à lupis ſimulpa- ſcentibus exitij&interitus, id vobis imputandum dum eſt,ſi vocationi muncrique decſts.
Pro-

Propterèa cumveftri clamant ad vos debitiad- monchtes, arrcctis autibus corum hortamenta uſcipueʒ& cum coðpro vobis nominatim publi- ce orantes auditisid nõ honoris ſolum, ſed com- miſerationis Chriſtianæ eſſe intelligite: Necpre- cularum ilarum tenorem perfunetoriè auſcul-
tate, ſed in illis periculum vcſtrum inuentes, mœ- ſti domumdicedite ſiꝰclum de quoagimus in ectoribus veſtris ſentitis mimmeẽ. Miſeri enim eſtis, ſocitudinibus&timoribus perpetuis obli- ßeati verd Principes⸗ Beati Senatus. beatæ Reſp. prouinciæ beatæ quæ his amictatibus liberæ, præ- qulci ociouangelicofalutem propriam operan
tur cum Chriſto, à quo ea tota eſt, quietẽ ſedente
docente&cõſolante o Partem optimam/ in par tem tranquillam ſeceſſiſe cum Redemptore! ßeata daxonia, cum coniunctis& conſoriibus quibus primd licuitin Germania hocguſtu frui Beata prouincia, cu hãc prouinciam humers cx cuſiſſe Dei beneficio comntigit, neperpetuis hypo-
critarum, hæreuicorumque congreffibus& con- ſpectibus,
pe
Ht
ſü
pe
vie cu

XXXI. ſpectibus, pacem ſuam, quietemq; turbaret. Me- ̃itò præ cæteris Ditionibus illa felix, vbi tot maxi- mi ſabores ſunt exanclati pro Euangelio rectè re- ſtituendo.
In quo, licet Haſſia olim per prædictos Princi- pesEᷣuangelij confeſſores conſtantiſſimos, nõ mi- norem operam nauauerit, hodieq; nauet; tamen video adhuc, vt puto, in ipſa velprope, Remp. hãc, cui id ſecuritatis& tranquillitatis non datur.
Propterea, maiorem à vobis Zclum præ cæteris aliarum Rerump.Magiſtratibus Euangelicis, ora- tio hæc exquitit, quòd in medio nationis prauæ ſicut luminaria in mundo, claros fide& pietate Zeloſa ego vos eſſe vellem:
avobis(quæ eminentia& no- bilitas huius Senatus eſt Euangelij Zelus diffama- bitur in orbe vniuerſo:
Proptereã, quodſi, pro grauioribus difficultati- bus Reipublicæ veitræ, illuſtriora Zeli monimẽta dederitis, eritis cunctis Buangelicis illuſtriſſimum
exemplum.
Quos omnes, quia certiſſimam Fidem habent, E decet

56—=——ꝛ—„*„——„—— ℳ x
— 2
xE. decet, cunctoum quide Religione gloriantureſ- ſe Zclamiſſimos. Aloqui, Seruus, qu cum noſſet voſuntatem Domini jui, vt eft ila parabola Euan- gelica, contempſit eam, vapulabit multis. Fgo enim(ſi, cùm Zclum timoroſum pauen- temq; dicam, habere ctiam dcheo)ex ijs quæ poſt lurimas Euangelicas Fccleſias perluſtratas, non meditatione dijudicare potui, ferè mhi per- ſuaſum habeo(vtinam opinio me mea fallan) Gla- qium diuinum eſſe exacutum limatumq; vt Prot feta ait, vt cædat& ſplendeat maxime& præcipuẽ ſuper eos vera fide Chriſtianos⸗ qui cum donagra- tiæe gori Deimenſura, bona conferta& coagi- tata, per Puangelium rectè prædicatum& cogni- tum receperintʒ feruorem illum priſtinumZe⸗ lumque qui omncsinferotum porrãs terrchat, te- peſcere, frigeſcere⸗fti gerc,perire ferẽyidentur ſine- re. In quoetiam benigmratem diuinã videre erit, quòdcariſſimos fuasad reſipiſcentiam caſtiget. Quorſum enim Turca cum inſtanter(vtfama eſt, cujusetiam ego vidi probabila argumentaab
his quibuſcum Hiſpaniæ Regi bellum erat, roga- retur

XXXIII.
retut vt potius in eius qitiones& Regna vires ſuas expediret experiteturque quàm in Germaniam, nunquam tamen acquieuit²
Quorsum obfirmato animo, dimiſis ab vtroq;ʒ latere itineris, inimicis ſuis, rectã hůc acies man. dauit?
Quorsũm, cum pro grandi ſpe ſua, parum pro- fecerit, fueritque ſemel& iterum in tranſitu fuſus & fugatus, mordicus tamen tenet propoſitum pertinax?
Animaduertite optimi ciues; Extraordinaria videntur hæc.&, quæ, ſi cum vicinioribus non paucis(inter quę Iluſtriſſimi Principis& D. Land- grauij Gcorgi felix quidem ſibi, nobis autem, o- mnibusquc Euangelicis importuna mors, cum primis, vt dixi, annumeranda eſt) coniunganturs ſanè vndẽ me de Zelo Euangelij dicentem, non ingratus audiuerit Euangelicus omnis cætus, hic maximè, cauſas inueniet. Et indè etiam gratior, qudd ne prolixus eſſem, breuibus prolixa per-
ſtrinzi.
Feci verd ingenuo ſpontaneoque amore erga Euan-

— 2
—„ m n
xxxnn. Fuangelicos Principes, Haſſiacos præſertim,& Ftatus, mairmeẽ prudentiſſimum Senatum hunc, cuius in me beneuolentiæ argumenta præ- ſenſi in Euangelij obſequium& Dei laudem. Dixi.
FRANCOFVRTL ꝛOfficina typographica Nicolai Baſſæi. M. D. XCVI.
— 2— 2
—