* 5
41
BARTOLILVGANI. VTINFEN SISADINNOCGENTIVM. PON TIFICEMMAX.VIII. ORATIO.
Rex ſuperũ poſtq mũdi noua mẽbra creauit: Et poſita eſt operi tanto manus ultima:iuſſit Eſſe feras: homineſq; ſua pater optime terra: Non eadẽ fortuna tamen: non omnibus una Conditio:& uitæ par non fuit exitus actæ: Velat enim natura feras: nutritue paratis Spõte cibis. quocãq; mouet natiua uoluptas: Ferre gradus natura ſinit: ſed lege relinquunt: Que ſua ſunt miſero morientes omnia mũdo. Sors hominis diuerſa fuit:nam pulſus ab agro Foœlici: diræue dolens diſpendia culpæ Corporis: inq; animi duri certamina belli Prodiit:& uarios ſenſit pro pace labores: Fuenere tamen miſeris mortalibus iſta Conſilio: nutuq; dei: quo cura moueret Torpentes animos: uariſqʒ in rebus egeſtas Ingenioſa uias pareret: monſtraret& artes: Nuda quibus poſſent operiri membra: leuari Dura fames: mores cõponi: ex tempore fingi Siue quies: ſeu bella forent:diſcordibus armis Quicquid in externis liceat pquirere rebus. Non ideo hos telis obiecit Iuppiter ullis:

Quæ non ingenio po ſſent: uirtute manuq;ʒ
undere:& optatos etiam ſperare triumphos
Non quales quondam tapeia e rupe ſolebas Cernere Koma potẽs: dũ te gradiuus in armis Et uirtus populos dũam ſtatuere per omnest Sed quibus: hinc homini diuina jege liceret Ad ſuperos remeare ſuos:& iure perenni Ponere perpetuos coœleſti ſede penates ·
Q ui fuerint illi: quoh⸗ ſolertia quondam Guderit arma nouos humane ſortis in hoſtes: Ex quibus atq; etiã conſtet pars muneris hui?: Seu corpus: ſeu mentis opes? ſeu cetera cures: Per te ſancte pater liceat mihi dicere:non quo Te doceam: qui cuncta tenes: ſed mira uidẽtes Ingeniis comperta nouis ut iure uidenda Noſtra putent:cũ ſumma ferã: ſi uera fateri De ſe poſſe datur meritis:& qualia ſolum Inſcius æquoreis ſuſpirat mundus in undis: pro ſummis tamen ima petens: ſi forte licebit Codro agamẽnonia nũmũ depoſcere ab arca Grandia ſollicitos agitarunt pondera uates Vix homeris ſubeunda ſatis: ſed numina uotis Mota peroptatas tribuerunt carmine uires Aonios colles: cyrrhæaq; ſacra relinquo?:
Te duce: qui faueas: primaq; ab origine mũdi Inuentis preſtes diuini pectoris aures.
————,—

COrbe nouoꝛprimos uexabat cura parentes Non uno permota malo: nũc membra uideri 3 Nuda pudor triſtis: tum quæ cælanda fuiſſent
Inuitis oculis etiam detecta paterent · Nunc æſtus: hiemiſq; uices:cũ ſirius artus Vreret:& niuibus tellus perfuſa lateret Vnica meoniis inuenta eſt femina terris: Q uæ lini monſtrauit opes:& filius artes Sollicito teretes uoluendi pollice fuſos Sub tegmen radiis intexere ſardus acutis Alternis docuit manibus: dũ ſtamina pendẽt Iundta iugo:& gracilis pariter ſecernit arũdo.
¶Eſt batius mõſtrator acus:& forficis: artis Sutrinæ quas arma uocant: quæ floruit inde: Per uarios lanis fulonum inuenta colores: 6 Q uot picta:& quales uolucris iunonia cauda Non ſimul oſtentat: non prata nitentia uernis Floribus e zephiri fœcundo rore creatis..
Niliacus teſtis populus:mi hiteſtis iberus: ..„„ t Carbaſa qui mittunt:& uellera mira per orbẽ
Vt taceam Verona tuas: Vincentia lanas: Et quas Oebalii laudat noua fama Tarenti 6 Aſper Cinyphiæ uillus præſtare capellæ Lenia detectis hõim uelamina membris 3 Arte ſolet: dubiis umbraꝝ tractibus. Vnde i NMolliter aſſiduo falluntur lumina motu:

Non oculis inuiſa tamen: Mileſia quando Vellera purpureos uincant ſorbẽtia ſuccos. N
2 5 Non taceo lanas niueo candore nitentes:
Quas hõi dat culta ſeges:tum ueſtibus aptas 6 Ingenium uarios ſollers perduxit in uſus: h Sed moror in paruis: ſummũ mõſtrat᷑ acumẽ. 4 Sie minimis immenſa uides:& qualia nullus 6 Vera putet:ſi non oculis ſubiecta paterent 6 ¶ Vermis apud ſeres madidis in frõdibꝰ ortus h Vellere folliculum cingit: quo carcere tanqᷓ N Septus obit: moriens etiam ſpes oua futuræ I Prolis habet. Fingas ſollers quæ cuderit inde Mens hominis: partes mundi nõ uiſa per oœẽs: R In mediumue aliquis fabricator proferat: unqᷓ; l Q uis foret:e tenui qui credat uerme profecta b Talia:& in tantos etiam ueniſſe nitores? ſ Nil colus his neuit ſubtilius: ulla tenaci Robore fila magis non uoluit fuſus: ahenis 4 Tincta cauis ſuperant tantũ ſplendore colores he Quos tribuit natura parens:lucentia quantũ N Sidera phæbeis ſuperantur lumine flammis. Ingeniis horum uelamur talibus· Vnde ſ Plebs: equeſ:& comites pariter: regeſq; decent᷑
Munus hñt: quo mẽbra tegũt:æſtuſqʒ rigorq;ʒ Tunditur: in totum uariatis menſibus annum Veſtibus inuentis: urget la bor alter: in antris
——

Cum brutis uitare notos: imbreſq;: uiceſqʒ Noctis:& obſcuris retinere cubilia luſtris. Curialus ſollers:& frater Hyperbius iſtis Iure malis moti primas poſuere: reperta Arte:domos: brutiſq; homines feritate relicta Cogere cœperunt populos:& moœnibus illos Eingere: paulatim compertis artibus: unde Incolimus tales: quales nos cernimus urbes: Ne loq́r ĩmenſos magnæ Babilonis honores: Thebanaſq; opum moles: quas fertur olympo Humanas æquaſſe manus:& maxima rerum Roma tuos quales uidiſti ſæpe penates
Iſta ſatis nudis: ſaltuſq; colentibus apta
Dum rerum menſura ferat:nec diſcolor uſus Tectorum in nimios luxus a lege recedat. Hæc ubi compoſuit curetum induſtria: ſaltus Atq; homines liquere feris: ſpes certa ſubiuit Poſſe a glandifera uictus auertere quercu: Nec fluuio ſedarc ſiim: nec fontis aperti Munere: ſed molli potius fortaſſe liquore. ¶Læſa Ceres dura ſaturari glande repertas Prima dedit fruges: gemino quas frãgere ſaxo Fdocuit:paniſq; nouos peruenit in uſus:
Quo merito fecere deam:ſpicæq; maniplis Grati perpetuas numen coluere per aras. Potio erat cunctis ſitientibus unda:priuſq

———
———
Niſa uirum ferret:uites qui ponere primus
Coæpit:& in menſes muſtum ſeruare futuros:
Vt taceam reliquos uariis regionibus huius Muneris auctores: quorum follertia nobis Maſſica: ſetinum tribuit: uinumq; falernum: Dictæumq; merũ:quo nõ preſtantius ullum Nunc calcant patulis hõim ueſtigia labris· CPlurima ſollicitæ monſtrauit fercula priſcis Flamma gulæ: ſcriptis etiam mandauit apici Cura: quibus rebus poſſent condire guloſum Fictile: qui calidæ pertractant arma culinæ: Et platinæ noſtra iam tempeſtate notauit Terſa manus: multiſq; cibis confecta uoluptas Mille modos reruʒ: quarum dulcedine nullus Ambroſiam ſuperũ proprios depoſcat in uſus CCõſtat poſſe hominesilleſos uiuere morbis: Vltimo& exringui ſenio:ceu lichnus: oliuo Conſumpto:ſplendore perit: prudentia talis: Tantaq; ineſſe poteſt humanis mentibus:uſus In quoſcũqʒ uoces:cunctarũ at maxima res eſt Nec uiſu facilis multis in millibus: unde Tot generum morbus mortales uexat: ut illa Picere ſi tentem numero:fortaſſe uiderer Pinumerare tuas jegio dodonea frondes: Alma tamen tellus diuino concita iuſſu Multa legenda tulit: quibꝰ his obſtare liceret:

t
Ft morbos finire graues: Natura ferinis Q uod dedit ignaris ſuperũ:mortalibus illud Ei ſtudium deſitynec nobis fata negarunt.
CPrimꝰ honoſmedicia fuit tibi phœbe reptor
Huius opis: meriti q; tuũ celebratur in omnes Ingenium terras: cuius ſollertia noſtris Corporibus tutamen adeſt: herbaſq; ſalubres Protulit ad medicas ſuccis facientibus artes Phillyrides geminus: niueaq; Coronide natus Plurima appollineis iunxere inuenta repertis Conſilio: ſtudioq; ſuo: nec detuit inde Pythagoras pſa: Macer& qui carmine uires Herbarum uerbis caneret Verona latinis.
Ne numerem cũctos auctores muneris huius Quæ reliquæ tetigere manꝰ hippocratis una Compoſuit: Gallenus item quæcũq; fuerunt Tot:tantis quærenda malis: quot: q̃ta uiden 6 Humanum uexate genus: monſtrauit abunde Pocula non ſero medicinæ inuenta petenti.
¶ His patet:in nullos hõies ueniſſe lab ores: Corpora ſi ſpectes: quos nð ſollertia demum Vicerit:& parta mundus ſuperauerit arte: Q ua conſtat pietate deus: qui munere rerũ Suoluit tanto uariarum noſtra foueri Corpa: quæ in cineres breuit᷑ lapſura uidemus Et tineis latura cibos: Quæ tegmina nudis:.

——
Quos animis cultus fieri uoluiſſe putemus Ingeniis: curaqʒ hõim: quos corpore tandem Coniunctos ccœli ſtatuat conſcribere ciues? Non locus eſt auro:nõ gemmis: munera ſæpe Mortales quæ hebetãt ſenſus: citraqʒ uel ultra Præcipitant fines recti: ſed moribus apte Clara quibus uictis poſſit conſiſtere uirtus. ¶ Quidotes animis:ac tela nitentia contra Spicula: q̃ humanas agitãt ceu turbine mẽtes Tradiderint promiſſa petũt me dicere: quanqᷓ Apta minus noſtro uideantur pondera tergo⸗ ¶ Principiis rerum uariis regionibus olim Terra uiros aluit quoſdam: quibus una uidet᷑ Impertiſſe ſuum meritis ſapientia nomen. Prima magos perſis genuit: qui fraude relicta Terrenis quæ eſt nexa bonis:ad ſidera uultus Aurea tollentes ſuperis pia thura: preceſqʒ Fundere cõſuerunt: animos: iterũqʒ reſumptis Artubus: æthereos fieri docuere colonos:
Q uæ pia relligio reges animauit ab ortu Viſere loturi uaculas cunabula chriſti: Myrrha:thure ſacro: parui nõ ponderis auro. ¶ Terra ſemiramiis olim circumdata muris Chaldæos habuiſſe datur: quis cura perennis Illa fuit: cœli motus:ac ſidera rebus
Scire quid inferius ſoleant promittere noſtris:

Dos animis nõ parua qdem:qᷓ mira relatu Dignaqʒ:cui meritas reddat nũc mãtua laudeſ ¶ ecolor extremis ſapientes orbis in oris India nonnullos genuit: patientia quorum Quæ fuerit nudis potuit monſtrare niuoſis Rupibus aſſidue peragratus Caucaſus:inde Solis ad ardentis radios conſiſtere harenis Igne fere accenſis: rapidas ac cernere phoœbi: Corpore nudato:conſtanti lumine flammas Vila quidem rebus magna eſt cõſtantia:laude Digna: nec immerito terras memorata p oẽs⸗ ¶ Gallica gens habuit Dryidas:qs uiuer ſiluis Moris erat:ramiſq; tegi pro culmine quercus: Vnde datum nomen:diuini iuris honores: Humaniqʒ ſimul re bus monſtrare:timorem Mortis in exiguis uitæ decernere damnis: Hoc: quia credebant: aĩos hoc carcere demuʒ Emiſſos: alio: ſuperum uirtute reſumpto Corpore perpetuam mundo producere uitam Qui uigor eſt genti noſtro quoq; tpe: quãdo Vel pia relligio: patriæ uel cõmoda poſcunt Pergere in aduerſos nudatis enſibus hoſtes.
¶ Floruit Aegiptus ſacra probitate prophetis Ad quos nil reliqui: Morum præſtantia ſiue
Q uæritur:aut operum certis miracula rebus Contigit his etenim: claro non cernere tantũ
—

Lumine: quẽ mundi ſummũ nouere parentem Affariq; piis uerbis: ſed morte relictis Artubus: amiſſam meritis impendere uitam. ¶ Ochꝰ apud pplos phoœnicas claruit: orpheuſ Traiciis ſplendor: necnon zamolſis:& atlas Fxtitit in libycis non parui nominis oris:
vt bene qui aſtrorum cauſas: ſoliſq; labores: Frroreſqʒ ſatis lunæ cognoſceret: Vnde Suſtinuiſſe ſuo perhibetur ſidera tergo Cqd tibi mercuriũ memorẽ? muſæaq; magnũ Quidue linũꝰ ſmyrnæq; ſenemꝰ facũdia cuius Non tantum moilire aures: ſed pingere moreſ ꝑt rerũ monſtrare modos numeroſa uidetur: Attente dum picta legis: operumq́; colores Perſpicis: ac tacitos ſenſus in mente uolutas ¶Græcia clara fuit ſeptem ſapientibus olim: Pluribus atq; aliis: ſtudii quis iure ſophya: Atq; phylos ſamio nomen tribuere magiſtro: Omiſſis reliquis:certas dum quærere cauſas Rebus in humanis: atq; hos conſcendere cura Signiferi ſecreta poli grauiore pateret. CArtis grãmatices prima eſt inuentio grais Fradita· Romanæ debet᷑ proxima linguæ: Vnde graues fluxere riui: quo⸗ inclita uirtus Fecit ut inuideat græcis iam nullus Homerum Italus: egregias nullus Nemoſtenis artes:

Aut genus ex doctis aliud: mens pᷣma zenonis Argumentari arte dedit diſſenſio partes
Cum ſit in oppoſitas: Veriqʒ requiritur ordo. CIngenio Empedoclis ſiculæ telluris alumni Rhetorices inuenta uides: quæ ſola potenti: Libero& in populo moderat᷑ frena: mouetqʒ Q uolibet:inſtabiles ſapienti pectore mentes Cjunxit arithmeticæ numeros ægyptia tellus Menſuræqʒ modos geometro contulit: undis Dum Nylus turbaret agros: nec limitis ullum Indicium cæcis limo appareret in aruis. ¶Sidereos motus plures docuere: ſed iſta Aſtrologos peperiſſe datur ꝓuincia ſummos ¶Muſica Pythagore ſtudio eſt inuẽta: leuare Corda ſolet curis: aures lenire·Videtur Mentibus: ex uario concentu grata ſupernis. ¶ Omnibus in terris ſapientũ cura remotis Dum foret in eauſis: ac ſcitu grandibus: unũ Socratis ingenium:cura proßiore: relictis
Q uæ rerum natura ferat:de moribus apte Compoſuit:uitaqʒ hominũ: quid iure liceret: Q uidue minus: motus q̃ aĩs mẽſura pateret: ¶Cuem deus arcitenens:tuti quo p̃ſide delphi Sortibus ob meritum: ſapienteʒ dixit apertis. Clarus Ariſtoteles huius documenta ſecutus Hoc quoqʒ ſudauit campo: quo digniꝰ omnis

—
Mens hominis feruere põt: ubi quærit᷑ aptum Mentis iter: coœliq; gradus uirtute parantur? Et nouus Arpinas: qui te iam Roma labantezʒ Siſtere limitibus fecit: ſe conſule: mores Aptius eſt cunctis dictus monſtraſſe uolenti Compoſitas rebus geſtis cognoſcere normas. Dãũ priuata domꝰ regimen ſibi poſceret: illud Scriptis ingeniũ magni Xenophõtis Athenis Protulit in mediũ: ſtagiræ quoqʒ natus in iſtis Senſibus accenſis perhibet uigilaſſe lucernis. Hæc etiã ex græcis Ciceronis cura:latinam Tranſtulit in linguã: quæ ſi prudenter ut auri Depoſitum nobis priſcos ſeruaſſe pateret: Non nouus interpres calamos triuiſſet:& oris Melliflui noſtras ſermo ueniſſet ad aures. CPublica res acri cupiebat iure foueri: Præceptiſq; regi grauibus:ceu nauis in undis Aequoreis cum ſeuit hyems:cœxliq; mariſqʒ Vndiq; turbat᷑ uicibus Mens prima Platonis Obtulit urbanis biſquinq; uolumina rebus. Scripſit Ariſtoteles:& noſter Tullius euo Non noſtro uoluenda manu: Latialibus olim Tam noua ſegnicies: ac rerum incuria ſedit Mentibus:ad tute ſeruandum accepta futuris ¶ Cõtulit hxc animis hominũ ſollertia nudis: Singula ne memorem:donec Romana ptãs

Ad tiberi moderanda tuas peruenit habenas: Tempore quo plane patuit:mortalia curæ An ſuperis eſſent:cæli dum conditor imam luſſit in hãc gemitus natũ deſcendere uallem: Humanaqʒ; hac carne tegi: ſtimuliſqʒ ſubeſſe: Quos hõim ſors ſæpe mouet: quo ductor:& Miles: in aduerſos aĩoꝝ ſumeret hoſtes: Vacer Fortiter arma manu: nobiſqʒ exempla ferendi Se duce præſtaret conſtanti mente jabores: Frenandiq; feros motus in limite: noſtro Quem ratio ſtabilem prefixit cauta furori: Horriſono ne dum mortales buccina cantu Accierit ſub iura fori cæleſtis:& horum:
Que tulit ipſe deus: rationes exiget: ullus lure queri ualeat: ſcapulis maiora tuliſſe Pondera: nec tanto potuiſſe reſiſtere bello:
Is cum pauperiem tulerit: ſeruilia: cum rex
Ft dominus: placida ſemper ceruice: nocenti Parcere cum ſuerit⸗ſummo cum ſemper amot᷑ Arſerit accenſas inimico pectore mentes:
Ft ueniam cupido rogitarit corde parentem
Is etiam: quis cæſus erat: uerbiſq;: ma nuq; Læſus:& ad ſæuam deductus carcere mortem. Hæc homines docuit uiuens:at morte ſolutus Artubꝰ:& ſtygias: ꝓrũ pens uictor ad umbras Inde patres fanctos: cœco ĩam ſecula per tot

—
Carcere:detentos in lucem uexit:& artus Sopitos clauſo repetens tellure ſepulchro
getribuit manibus tractandum: luce uidendũ
Diſcipulis: ne forte diu monſtrata labaret Kelligio:& moh⸗ traherent documenta ruinã Inde pius monitor mandatis functus:& huius Vallis onus linquẽs: Petro moderamine mon⸗ Nauiculæq; dato tumidis in fluctibus actæ: Ad ſuperos direxit iter:nobiſq; ſereni: i Moribus exhibitis: aditum patefecit olympi. ¶Dotibus hic animi ſtatuet᷑ finis: ab illo Non locus eſt reliquis uitæ monitoribꝰ: unde noſtra queant aliis ornari pectora rebus· polliciti nunc ordo petit me dicere: quorum Rebus in externis ualuit ſollertia: uerbis Q d breuibus planũ faciam cũ maxima tantũ Proſequar:& uarias hõim comperta p artes· Ignis erat priſcis ignotus patribus olim: Venaq; præduri cunctis erat abdita ferri: Munera diuorum uel ſummis proxi ma: ſiluas Pum colerent hoĩes nudi: legerentq; rubetis Fercula:& e uiridi quaſſarent ilice glandes: Tempore quo tandem proles iunonia:duro Frigore cum calidas ſenſiſſet ah arbore flãmas Fulmine ſuccenſa: docuit nos poſſe paratos Continuare:datis lignorum faſcibus: ignes

tü 56
128 tis
15
56
CCura Pyrodis item ſilicis de uulnere cudi Scintillam docuit:iapeti quã fomite proles Augeri in prunas pariter monſtrauit:& uſus: CSĩdeſint ſilices:& iactus fulminis: ignis Ac penitus pereat: ſtudium patefecit ab ipſis Poſſe poli radiis ſpeculi curuamine ſumi Fomite perpetuam phoœbeo munere flammã. CFerrum dictæis compertũ conſtat in oris: Quo ſine nil ſtaret: quo gens humana ferinis Precipue ſe iuncta foret:ſi mentis honores Fxcipis:& reliquas hominũ circũ ſpicis artes Malleus ingenio Cynaræ: cũ forcipe:& incus Fabrili ſtrepuere domo:qua mille uidentur Inſtrumenta nouos manum fluxiſſe per actus Aſcia dædaleis:terebrũq;:& ſerra repertis Ad fabri uenere manus: fortiſq; ſecuris Thermodontiaca facta eſt ab Amazone ripa. Plurima pretereo numero deterritus ipſo: Q uæ patet ideo manibus fabricata metallo⸗ ¶ Cadmus agenorides auri telluris ab altæ Viſceribus produxit opes: argentea necnon Munera erichthonius: luxus fomenta: maloe Semina multoꝝ:paciq; inimica beatæ: Materiam: quæ prima uiros oſtendit:& acres ¶ Vaſa domus: uariis ſeruãdis rebus:in annos Continuoſqʒ uſus: cupiebant tempore priſco

—
Mortales pa ſſim: clari ſolertia donec Speuſippi ex lignis monſtrauit uaſcula multis: ¶ Fictilibuſqʒ rotas anacharſis cõtulit aptas:
¶ Et theodore tuo ſunt torna inuenta labore:
Aere uides: uitroq; etiã conflata nitenti: Q uo nil ſplendidius: ſi non fractura: uel ipſa
Copia per nimios pa ſſim uileſceret uſus.
¶ Verſabant ueteres piſtrini marmora dextris
Nurũ opꝰ:⁊ ſeruis crebro data pœna malignis Ponec ad unius labor hic peruenit ocellos: Ingeniumq;:a ptaſue manus: induſtria cuius Tanta fuit: quantam cliuo labentibus undis: Cernimus in ſegetũ frangendo grana reptam ¶ urum erat exiguo geſtare ingentia tergo Põdera:& in partes ſcapulis trãſſerre remotas Sed phrigis huic ſtudiũ tentãs obſtare labori Cõpoſuit ualidos geſtando pondere currus: Liber& hos docuit tauri ceruice ſubacti
Poſſe trahi:collumqʒi ugis aſſueſcere duris.
¶ Carpe iter pedibus facile eſt nõ oĩbus: ætas Precipue cui grandis ineſt: tituluſqʒ uerendæ Maieſtatis honus:motus quo:tpe quodam: lure peletronius duris frenare lu patis Cornipedes cœpit:terguſqʒ inſternere fictis Se dibus:& primos monuit tractare iugales ¶ Terra coli: ad ſegetes poſcebat iuſſa ferẽdas

Aſſidua uirtute manus: hinc brygis acumen Tellurem facto primum ſulcauit aratro. Longa dies homini monſtrauit cœtera: quoꝝe Indiget in uarias agreſtum uillicus artes. ¶Nocte ges ſomno petit: quo mẽbra diurnis Feſſa miniſteriis foueant:raperentqʒ la bori Mortales confecta nouo: ſed tpe brumæ Pars noctis uigili curæ:rebuſqʒ gerendis Cũ foret antiquis datribus præſtãda: patebat Non oleum:nõ cera: quibus ſplendere uident᷑ Lichnus:& inuentis apibus funalia tectis: Mercurius plantas oleæ monſtrauit: oliuum Preſſit ariſtæus: tum mellis dona:fauorum Munera perpetuas ſuperis præſtantia flãmas. ¶Vſus aquæ datus eſt cũctis animãtibus: uno Quoſſine non habitam poſſent ꝓducere uitã: Sed non omnis ager: nõ omnia rura madeſcũt Fontibus:& fluuiis æterno gurgite miſſis: lccirco: effoſſa Danaus tellure jatentes Viſceribus terræ hymphas oſtendit:& illas Poſſe manu e puteis educi fune repertis. ¶ Omnibꝰ in rebus grauis eſt iactura: ſed una Temporis eſt homini cunctan peſſima: quãdo Non ſtudio: curaqʒ poteſt: ulloq; labore Humano refici: que cũ diſpendia quidam
Mente uolutaret: diuiſit tem pus in horas:

——
uas oculus uideat numeris:& ſentiat auris lctibus: ad monitus quoſcunq; expoſtulet uſus
Seu priuata tibi ſint curæ: publica ſiue
Te agitent: uigilans noſcis: quæ tpa dentur Rebus:& oppreſſus ſomnis hac arte citaris: Res priſcis non nota qdem: ſed maxima: cuius Auctor abeſt certus: maioꝝ crimine: natus Tpe:quo cunctis fuit ignorantia terris. ¶ Bella geri iuſtis animon plurima cauſis Fas& iura ſinunt: hinc eſt qd dextra fabrilis Arma gerenda dedit: quibꝰ& uitare liceret Vulnus:& hoſtiles pariter domitare furores? Acritus& pretus clipeos tribuere ſiniſtris: Alter in alterius rueret cum fata:furenti Murmure: contracta nimiũ ſuccenſus ab ira ¶ Loricam Midias primus contexuit hamis pluribus: inuentũ tutandi corpis · Arcus Inde Scythes: celeres perſes mõſtraſſe ſagittas Fertur:& adducto calamos intendere neruo Sparta prior galeis: haſtis: atqʒ enſibus olim Tyrones armaſſe refert· Catapulta uidetur F Syriæ duro primum fabricata metallo. Funda iacit: balliſta ſimul phoenicis in uſus Ingenio producta nouos:& ſcorpio Gretæ Pebetur meritis. Puro monſtrauit Fpæus Ariete præualidos terra procumbere muros.

6
45 0
Bellica res ſiquid ualidi ſtruxiſſe notatur Tpibus priſcis: nihil eſt:aut nempe minoris Momenti: ſi uera probas:qᷓ machina bello Germana confecta manu:cui mole reſiſti Non muri: non arte poteſt: non uiribus ullis: Non hõim uirtute ſatis: cum fulminis ignes Fminus exuperet ſonitu: terrore:ruinis: Mirum opus:& q̃tum conſtat ſalmonea uanis Artibus:& ſtudio fruſtra tentaſſe: Tonantis Dum ſibi ppetuos ſtolidus captaret honores- Siqua uides hominũ curis inuenta mereri
Q uæ laudẽ poſſint: ſtatues non infima: quoꝝ⸗ Munere plegimus ueterũ documenta uirorũ: Quicquid& ad uitæ cultus peperere: patetue Sermo per abſentes ſubiturus lumen:& aures Quem prius arboreis:animantũ ſiue figuris Aſſyrii iunxere notis: Aegyptia quanqᷓ Mercurio tellus tribuat: ſed cadmus ab oris Fxpulſus patriis Danaas elementa per urbes Multa: qbus fruimur formandis uocibus olim Sparſit:& æthereas ſcribendi contulit artes: Qut lahor in tenues cum durus forſitan eſſet Nec cunctis cõe bonum: Germania noſtro Tempore diuino nutu cõmota leuauit Pondus:& unius dextræ ſudore peregit Munus anhelantum tercentum forte: nitenti

———
Impreſſæ ſplendore notæ: quo diues: inopſqʒ Scire ſimul poſſent ſcriptis quæcunqʒ fuerunt A priſcis mandata uiris:parientia ſaltem Corporibus:certamqʒ animis ex lege ſalutem ¶ Quicqd habet tellus cæleſti munere: cõſtat Fſſe hominis cauſa genitum: ſed ſidera terris Ferre dedere ſua non omnibus omnia ſorte: Hinc erat externis opus e regionibus uſum Querere multarũ rerum: quas unda negabat Inuia: uel notæ paucis diſtantia terræ. Mortales rubrum ratibus ſecuere profundum Principio: rudibuſqʒ uias ſtatuere repertis: Per maris ignoti fluctus: ſed primus acutis Nauibus eſt græcas Danaus pductus ad oras: His deerat regimen:qd Tiphys præbuit: inde Dædalus antennas:& mali robora:uelum Icarus:& tumidas fecit uolitare per undas: Munere quo rerum primus properat᷑ ad ortus Itur ad occaſus: atq; auſtri regna: bootæ Subdita reflexis noſcuntur littora remis.
¶ Lata maris facies ualde eſt:& ſæpe natantis Lumina nil cernunt: uel cœca nocte:uel atris Nubibus obducto cœli ſplendore:nec ulla
Q uo ſit iter miſeris inerant ueſtigia nautis· Ingenio res mira patet:confecta fauenti Numine:magnetis concluſæ pixide:cuius
e———₰—₰—————————„—„—„

—
„—
Motibus eſt terras limes mõſtratus in omnes. ¶ Phoœnices primi monſtrarunt ſidera.uentos Aeolus:& mediis naues conſiſtere in undis Fſt anacharſis opus:cuius ſudore peracta Ancora præualido refrenat dente citatos Hlamine: uel remis immenſo gurgite motus ¶ Rebus in externis ſat erũt mõſtrata: relictis Quæ cernis minimos hõim cõperta per uſus: Parta quibus fortaſſe quies:quæcũq; requirat Mens hõis: cupienſue petat: niſi pauca relatu Aequoreis ſint dãna uadis: ſed maxima: quope Pondere flet mundus: ſemp ſuſpirat ab imis Pectoribus: duræq; dolet diſpendia ſortis. Horrida ſeuit hyems pela goꝛcœloq;:mariqʒ Vexantur miſeri nautæ: nec murmura ponti Feruentis ſufferre ualent: nec littora adire Perfida nauigiis audent: quis caſus in ijlis Kuctibus eſt miſeris?de ſperãt turbine portus Q uos raros natura dedit: quis credere tute Se ualeant: fidaq; ſatis ſtatione quieſcant. Mors p̃mit hinc uicina nimis: ſubeũtq; relictæ Coniugis:& miſeræ nanti diſ pendia prolis: Cætera quis neſcit? quorũ grauitate moueri Saxea corda putem: duroq; adamante coacta Pectora tam ſæuis etiam molleſcere cauſis.
CEſt aliud:qd torquet item: ſi forte ſub undis

———
Vlla iacent:fundumqʒ premunt ſãmerſa furẽti Aequore: non hõi ſpes eſt iniecta uidendi⸗ Perdita: uel ſæuo tollendi tecta profundo. Aeſtibus& rimis quotiens uexata fatiſcit Nauis:& has nequeũt intus deprẽdere: cũctis Eſſe foris natura negat:cum morte miſella Vita reluctatur: quæ nanti proxima:duræ Conditionis onus: ſuperos qua ſæpe moueri: Vt referunt conſtat: uiſis funalibus: atris Noctibus:& claris ſolantes pectora flammis. Hæc ſunt: quæ miſeros angũt diſpẽdia nautas Humanumq; genus: per quoddiſpergitur ipla Merces: quæ uariis ſemper potatur ab oris: Quæ mala quid cõtra demũ mea cura peregit Accipe Sancte Pater: necnõ qcunq; tenetis Imperium terreſtre manu.non uana uidere Continget comperta tibi: uobiq;: falutem Sed ratibus: pariter ſeruato remige:certam- ¶Si quos cura mouet fabricãdi littore portus Vel pedibus doceo: ſub aqua: conſiſtere firmis Poſſe hõies: grandeſqʒ manu tractare ligones: Q uicqd& ad terræ colende pertinet uſus: Saxorumue etiam moles: quibus ordine iũctis Præſtetur laſſis ſtatio bene fida carinis.
¶Si mare ꝗd forſan ſũmerſum ſeruat:harenis Mobilibus nondum tectum:luciſq; pateſcat

——2
—
————————
Splendor:& in fundum deſcẽdat lucidus imũ: Tolli poſſe damus. Nauis ſi forte fatiſcat Pebilis: atqʒ intro penetrantes ſentiat undas: Poſſe foris quocunq; loco coſiſtere nautas Mõſtramus:terebraſqʒ ſimul: clauoſq; tenaces Malleolos: ſtuppaſqʒ etiam tractare madentes Sumptibus& noſtris: nr̃oœ quoq; corpe: rebus Non minus exactis uideor qᷓ forte locutus: Sit modo pax trãquilla mari: nec ſeuiat unda Aeſtibus:& placidi ludant per littora fluctus: Quodq; petã expoſitũ pateat: loculoq; fideli Credatur: dum facta fides: rebu q; pro bentur Hæc mea perpetuos mũdo mãſura per annos: Quæ non dura adeo quiſq ſibi credat: ut illa Ingeniojnon danda uelit: ſed cætera ſummus Cum deus humanis mõſtrarit mentibus: unũ Non putet hoc hõis curæ ſtatuiſſe negãdum: Ne ſuperum bonitate parum confidere: tantis Significet rebus: quantas rex nautica duræ Sortis adhuc ſæuo queritur ſentire profundo: Neue uoluptati multum tribuiſſe: ſaluti
Hæc hõim& ſuperos ſolum renuiſſe uideri. Nec feret hoc ægre quiſqᷓ;: ꝙ præmia facti Deponi petimus.cum nos deponere maius* His aliquid pateat.uitæ cum munere noſtræ promiſſi monſtremus opus. qua carius undis

——
Nil tagus inuectat: nihil& pactolus:& hemus Nil& hidaſpæis homines ſcrutantur harenis. ¶ Polliciti tibi forma mei ſat nota: petitum Q uale ſit: aut q̃tũ: magni ſi dogma Catonis Conſulitur: trutina pendendum dicet utrunqʒ Aequariqʒ uolet promptæ mea præmia merci Sed quis Arithmeticus:cuius prudentia:uires Ingenii cuius poterunt: rationibus apte Subductis: monſtrare modũ? qui talia curet: Is cœli ſtellas: nemorum cognoſcere frondes: Littoris æquorei numero tentabit harenas. Non ſedet hoc animo:priuati iuris honores Priuate mihi ſũma domꝰ ſatis ampla necultra Q uã ciuis priuata manus perſoluere poſſet Italiæ dũos poſco: primoſq; potentes Imperio: quorũ numero Pater optime primus Diceris: Apuliæ celebris Rex almæ ſecundus Pettius adriacæ dominator maximus undæ Dux Venetũ· quartꝰ liguꝝ regnator:& ingẽs Vrbs Genuæ quinta es· Pollens forẽtia ſexta Nummon ex auro petimus te millia centum: Hoſq; ſimul: præcium nauis mediocris:& arte uæ fuerit ſeruata mea:cum mille diebus Continuis fortaſſe mari mergantur: ab ortu olis ad occaſus:defectu muneris huius:
Qddamus:& pplos: duce te phibemus in oẽs

———
¶ Nec moueat quenqᷓ uidear quo iure citatus Oenotriæ tantum loculos tentare: relictis Regibus:& toto reliquis immunibus orbe: Italiæ me mouit honor:cui forte rubori
Eſſe uideretur:ſi dum priuata petuntur: Finibus egrederer latii: nec premia tanti Muneris a noſtris poſſem ſperare latinis: Cum ſoleat quiuis ueſtrum: quos ære petito Degrauo:nõ magnos:crebro maiore tyrãnos Accipere impenſa: cunctis uos poſſe negare Hanc dubitẽꝰ heſperiæ nõ eſt ea fama:decuſqʒ Quæ tribuit terrasde ſe uulganda per omnes Cõſtat. n · quos terra uiros quõdã Italia mũdo Protulit: unde patent reliqs exempla: parenti Quid patriæ quiuis:q̃tum pro parte uirili Debeat:& toti(ualeat modo uiribus)orbi Eurtius ob patriam: preſſo calcaribus acri Seſſor equo:in foueã: fatis quã terrã dehiſcẽs Monſtrauit Komane ti bi: ſe fortibus armis Præcipitem uirtute dedit: quo funere tellus Fxtemplo ſolitos habitus æquata recepit. Cornua Cippe tuæ patriæ cũ regna uideres Fatorum ui ferre tibi:tu mœnia Romæ Deſeris externa potius moriturus in Vrbe. Hæc decios genuit tellus: Victoria: quorum Corpore deuoto: parta eſt tibi Roma: latinis

Hoſtibꝰ:& dubiis fremeret cũ gallus in armis ¶ Talibus inſiſto ne quicq forſitan: urbe. Hac:ubi præcipue nati: qui publica norunt Priuatis potiora bonis: rebuſq; probarunt:
Hi dum diuicias:illi dum murmura uulgi: Dumq; alii caram ſpernunt producere uitam: Quæ Chriſt? ſeruãda dedit: cũ paup: inopſq; Nominis:& ſæuam ſubeundo ſanguine mortẽ Humanum ſeruare genus curaret:& illi Moribus optati reſerarit limina cæli. ¶ Q uereret hic aliquis: cur de uirtute locutus Hanc fugiã: præ ſtẽq; aliis: q ferre recuſem- Polliceor nõ parua quidem: ſed forſitan artes: Q uæ Crcſi ſupent gazas:& quicqd harenis Voluitur:& rubri nutritur munere ponti:
Q uæ ſi non aliter poſſent: ſub lumina uitæ Huius:& in medium tandem prodire: paciſci Diuitiis& morte uelim: propriamq; ſalutem Partiri in cunctas animoſo pectore terras:
Sed locus hic tales animi non poſcere motus Cernitur:exiguo quæri cum munere poſſit Tãtum opus:& latis petit᷑ dũ nũmus ab arcis: Et manibus regũ promptus:quibus ille uideri Res tenuis: tum danda põt.cũ cõmoda mũdo Suſcitet æternum meritis uictura per æuum Præterea ſiquis molitur ſcire magiſter

—
Non retegit gratis moꝝ documenta: nec ullus Pandit in humanis naturæ incognita:gratis Bartolus auctarum nõ ſcripta uolumina legũ: Non artes medicas ullus: nõ quicqd habetur: Quod mentes hõim deceat: nõ ſacra deorum Exhibet in populos immunis iuſſa ſacerdos. Talia qui in reliqʒ diſcant: mihi turba uident᷑ arua jatis: tota terrarũ parte:docemus Nos genus humanum: donec iuſtiſſima tellus Id feret:& ſolito diuorum munere paſcet: Si mereor:ſi iuſta peto: ſi parua paratu: Sint:mõ quos memini:teſtes:ſint deniq; reges Et qui non fidi iactantur turbine ponti. ¶ Hactenus ingeniis hõim comperta ſecundo Sidere monſtraui: ſeu ſint tibi corpora curæ: Siue animi: q maius opus: ſeu cætera quæras Rebus in externis:& qͥ ſint magna: relinquẽs Q uæ minimos hõis ſtudium produxit in uſus Fx quibus allatis plane Pater optime conſtat: Poſſe hõies cunctos ſapiẽter credere: Nullos Mortales ſuperum iuſſis ſubiiſſe labores: Vt patet hac uita: quos non induſtria tandem Abſtulerit: ſummaqʒ dei bonitate leuarit: Eunq; nihil deſit modo ſit prudentia) noſtris Vſibus:in cunctis: præter memorata marinis Fluctibus:& dãnis:totus quibus æſtuat orbis:
——— E———
—˙————————————

—
Hæc etiam uiſenda uolent: quicũq;deorum Confidunt pietate ſatis: ſtimuliſq; mouentur: Quos genus humanũ patitur: dicentq; uideri Eſſeqʒ non hominis contraria uiribus:unum Illud ne tacite: ac plane fateantur:in undis Non penitus promiſſa dei conſtare: negantes Q uæ fero: cũ pedibus noſtris ſubiecerit olim Et mare quicqd habet: quicqd latiſſima tellus Educat:& uarios hominum partitur in uſus. ¶ Nec qã pro tantis uideor depoſcere rebus ¶Cũ minus excedam priuati cõmoda iuris) Italiæ terrebit opes:regumq; uiriles: Munificoſqʒ animos: quoꝝ ſapientia nouit Quid patriæ quiuis: mundo teneatur:ab illo Edoctus: ſuperas qui nos inuitat ad arces: Et fragiles contempſit opes: mortemq; ſubire Suſtinuit duram:cunctis quo limina uitæ Panderet:& membris iũctos ſup aſtra locaret. ¶Hæc ita cũ ſe hẽant: ſi te duce: uiderit orbis: Terrarum quæ inuenta fero: non Itala tantũ Tellus: quæ gemino ferme eſt circũdata põto: Sed genus omne hõim(degant ubicũq;yfruet᷑⸗
Talibus æternum compertis arte per æuum.
Seruabis pelago gazas: Seruabis& illo Innumeros populos: ſeruabis deniqʒ egentes:
„——„————„———„—„— †p———„—„—„„„—„—„—
Quæ mare fer terras pedi bus uectãda per oẽs.

Defendes portu claſſes: Tutaberis alto
Sæpe fatiſcentes: Siquid fortaſſe furenti Aequore ſit merſum: liqdis ſeu uiuat in undis: Omnia iuris erunt hominũ ꝛuereqʒ fateri Tunc poterũt:cœlũ: terras:maria oĩa propter Se a ſuperũ fabricata manu:pedibuſue ſubeſſe Cuncta ſuis: ualeant ſummi cũ ſidera cœli Ingenio nouiſſe ſuo· per numina:cunqʒ Telluris domini plane uideantur:& iplum Aequor ad inuentas a bs te peruenerit artes: Præterea quondam uoluit ſi Roma triũ phos Deberi ducibus:geſtis bene rebus:& hoſte Sub iuga perducto Romani nominis: uni Quos tibi frenati decernet gratia pontiꝰ Aui totiens italas claſſes:mundiqʒ per undas Diſiicit:& penitus laſſas in littore frangit- Non quos: Teutonicis ſupatis hoſtibus: olim Duxit ad hos colles Marius: nõ pontica qᷓles Pompeio peperit tellus:non rege ſubacto Perſa Tarpeias quos paulus uexit ad aras: Vnde hõim pars læta fuit: Pars maxĩa triſtis Cladibus:& patriæ damnis confuſa ruinæ: Sed quibus: ex omni terræ regione:ſerenis Mentibus aſpirent reges: populiqʒ frequentes Corpore ſi nequeant: cum tollas altius albos Victor honoratus Tarpeia ſede iugales:

Inq; locos: ubi ſponte dari ſua præmia laudi Conſtat:& æternos merito uirtutis honores-
DIXI
3 Roma tuo Regi porrexit fœmina libros Vnde ſalus populo ſæpe petenda foret Obſtitit oblatis precium: pars maxima flãmis 6 Eſt data pro reliquis prima petita tulit. 6 Obſtat par ratio promiſſis carmine noſtro.
Roma dedit poœnas: Orbis ubiq; dabis 3 VE
6 Argirios opus hoc Eucharius arte ma giſtra
Impreſſit: ſumma perlege lector ope·
—

—
—
—
—-—————.

¶ Allaturus in medium rem magnam: inpri⸗ miſqʒ in rebus maritimis utilem ac neceſſariã: cæterũ a uulgi opinione ac fide alienam: Bar:
tolus Lucanus exemplis hac oratione oſtendit
hõies a ſummo omniũ Creatore ex delitiaruʒ paradiſo in nullas moleſtias eſſe eiectos: ſiue corporis: ſiue animi: externarũqʒ rerum ratio⸗ nem habeam?. quas induſtria uirtuteq; genus humanum non ualuerit ſuperare. Q uo iado fundamento concludit ſapientis eſſe beneq; de ſumma dei bonitate ſentientis iudicare quod pollicetur eſſe poſſibile:ne:cũ nihil quod uſui hominum eſſet neceſſarium in reliquis huma- næ induſtriæ denegauerit: hoc uno defuiſſe ui deatur:⸗
———c—————