pTIO DE sITV HELVFETIAE, & uicinis gentibus, per Eruditiſſi/ mum uirum Henricũ Glareanũ Heluetium, Poetam Laureatum.
„
IDEM DE QVRTVOR HELVETI ORVM PAGIs.
Eiuſdem pro iuſtiſſimo Heluetiorum fœdere Panegyricon, Cum commentarijs O ſualdi Myco⸗ nij Lucernani.
Ad Maximilianum Auguſtum Hen/ —
rici Glareani Panegyricon.
S S — ſfe S * 2— —

I
—.
—
——
—
————
—— —
————

OSVALDVS MV
CONIVS LVCERNANVS GONSVLIBVS* ET SENATVI TIGVRKINO 8. D⸗
1Dr hactenus eos, qui ingenij monimen/ ra poſteris commendare ſtatuerunt, quæ Ratio dedi⸗
ſiſle operum ſuorũ defenſores nequis for/ cundorum te iudex iniquior ore inuido obgãniens cõ operim · taminaret ipſorũ ſcripta, efficeretq; ne laus foret integra, quam alioqui ex bene dictis eſſent cõlequuti. Ego uero huiuſmodi bla/ Authoris
2— terones nihil morans(quamuis plurimos ratio. futuros prouideam) has qualeſcunq; ingenioli primitias uo⸗ bis dedico, primum reſpiciens, quod uobis iampridem coha⸗ bito ſuſtentatus ſalario probatiſſimorã uirorum collegij diui Felicis,& Regulæ, quos equidẽ ut pro ſingulari doctrina, ho/ Canonici neſtate atq; in me beneuolentia non poſſum laudibus tollere Tigurini. condignis, ita minime attẽto. Dein uero, ut intelligeretis, quo animo eſſem adfectus erga Senatum Tigurinum quodq́; cũ genatus Ti⸗ dignum iudicaui, qui ob eximiam Prudentiam, Iuſtitiam, Se/ gurins. ueritatem. Clementiam, Abſtinentiam, atq; Manſuetudinem apud poſteros agnoſceret᷑. Accedit, quod urbs ueſtra in Hel/ xzelze⸗ uetijs prima eſt, quamobrem cui condignius, quod ad totam Heluetiam attinet, offerrẽ, quàm uobis? Sed, quid id tandem ꝑ ⸗ ⸗. Henicts
eſteinquitis. Commentariolum in Glareani Poetæ doctiſſimi Gjarcan⸗ carmen de Heluetia. Quod quidem à muitis lectum, à pau/ Rario 6 cis uero intellectum cum haberetur compertum, adierunt me cõmentario ex Glareani diſcipulis quidam rogitãtes, ut præceptoris opu/ lum cæptñ. ſculum redderem lucidius.Sic enim ſibi perſuaſerunt fore, ut & à pluribus legeretur,& lubentius, utq; hoc modo Helue- tiorum laudi nonnihil acceſſurũ eſſet. Repugnaui principio. fateor, uirium mearum diffidens, ſed ubi cognoui in ilis Be 1 eme
Tigur̃ ca⸗

5 OSV. MVC. EP. DEDICGATORTA.
de me eſſe ut id oneris poſſem ſuſtinere(ſunt enĩ tales, quibus
iudiciũ in hac re deeſt minime) prouinciã ſuſcepi, atq; ad finẽ
perduxi:qᷓ; auſpicato, aliorũ ſit iudicium. Iud uere dico, nihil
rerũ Helueticarũ eſſe adnotatũ, quod nõ ſit uero uerius.Si nõ
ita elegãter, ut noſtro ſæculo reſpõdeat, nõ admodũ curamus.
contẽti indicaſſe, præſertim primi uti res habet. Verũ quoddi
cti aduleſcentes fecerunt impulſando, ut ad cõmentariolũ me
accingerẽ id egerunt poſtea diſcipulorũ meorũ quidã, ut con
xelix My/ geſtũ in lucem extruderẽ.Inter quos primus Felix Myconius
conius. kiliolus meus eius ſpei puer, ut de ipſo expectem, quicquid de
Martinus optima quaqʒ indole expectari poteſt. Deinde Martinus Pu/
Publicola. hijicola, Nicoſaus Trochulus, uernaculi mei. Ludouicus Sprin
Nicolaus lius Tigurinus,& Nicolaus Hagius Salodorus, optimæ ſpei
Trochulus aduleſcẽtes. Atq; intantũ me precãdo ſollicitarũt, ut tandẽ per
Ludonics ſuaſerint, quemadmodũ uidetis. Veſtrũ igit᷑ nũc eſt, munuſcu
lã hoc meũ accipe ea fronte, qua ego offero, neq; cogitare, qᷓ;
Salodoris. lit impar magnitudini ueſtræ(quod& ipſi nouimus) led ani⸗
mũ meũ, qui in hac re tãtus ut ſi tam eũ uidere poſſetis, quam
ego, cõſpicaremini magnitudinẽ eius, magnitudini ueſtræ pa:
Munerum rũ cedere. Sed nouiſtis pro ſingulari prudẽtia, munera nõ am-
eſtimatio. plitudine, nõ precio æſtimari, ſed animo dãtis. Sic mihi ꝑſua⸗
ſum habeo etſi nihil aliud, tamẽ raritatẽ hoc munuſculi gratũ
uobis efficere hactenus enim nullũ uos tale accepiſſe, ſat ſcio.
Præterea& illud gratiã conciliabit ſine dubio maximã, quod
Mnera chartaceũ eſt, ſolent nanq; huiuſinodi dona eſſe ꝑpetua,& il⸗
charracea los ꝑpetuos reddere, qui jjs ipſis ſunt munerati. Qua re apud
berperua ueteres nihil exiſtimatũ eſt maius, aut precioſius/ utpote qui
Apuduere⸗ conſyderarunt, quãm foret prorſus homini indigniita mori,
res nilmautndla ipfius memoria de rebus hene actis relinqueret᷑.Ilam
igitur facite. digni hoc ſitis munere, quod quidẽ tum fiet cum
benigne ſuſcipitis. Valete in uſum Reipu. Tigurinæ,& totius
Heluetiæ meqʒ uobis habete cõmendatũ. Ex Tiguro undeci⸗ mo Calendas Februarij. Anno. M. D. xX.
Ioachimus

§ S
IOACHIMVS vDIRRVS MRDICVS, ORATOR, BT POß/ TR LAvRBRTVS RBILvBTrIaM RLLO
avITVR
SAndẽ terra potens, quæ libertatis alũna es Glureunus. S Noſce,tibi attulerit quas Glareanꝰ opes. Heluetiorñ
SAnte tuas inuicta alijs Germania uires 1he Senſit,& ultrices eſt uenerata manus. Scit Latium quotiens Latia tellure trophæa Fixeris Auſonios cum ſequerere duces. Teſtis& ipſa uiris Hiſpania diues& auro. Auxilijsqʒ potens Gallia facta tuis. ktnin Virtutis proprio tantum præcone carebas, Heluetia. Manſuris caneret qui bene geſta notis. Oppida qui pagos circumtractusq; referret, uos inter Martis creditur eſſe domus. Quiq; tuum longe uentura in ſæcula nomen Heluetios. Panderet,& rebus redderet arte decus. Fluxit Glareanus amor patriæeq; decũſqʒ. Glareums.
Qui primus numeris ædidit illa bonis. Fluxit fecitq; uiam uenientibus annis Qua partum referant celſa ſub aſtra decus. Nanque

6 IOKCHIMVS VADIANVS RD RRLVERTIAM. fuet noſtris aurata cuſpide Pallas, uſaturiq; tuis montibus agmen ouat. Arcitenens hilari meditans cum Marte triũphos, Blandiloquæ reparat plectra ſonora lyræ. Iam tibi, quæ tardo paſſu rediere, peritis En iterum affulgent aurea ſæcla uiris. Oſuldus Quorum, qui facili calamo Myconius ardet. Myronius ¶ Noſtrarum magna eſt gloria Pegaſidum.— Heluetios inter primo iunctiſſimus illi Interpres cuius nobile pandit opus. Adhortutio Perge igitur gratare uiris terra optima doctis, Ingenio quorum lausq; decuſq; uenit. Sic tua Cecropios uincent monimenta labores, Et Macedum uires. Argolicimq; domum. Romulidũm cecidit fortuna euerſa, Laconum Nullus honos.& ſunt Punica caſtra nihil. Sola tibi defenſa armiðq; animisq; triumphat Libertas,& habent fortia facta locum.
CRRMEN SAPPHIGVM IOANNIS XILO⸗ TECTI LVCERNRNI LVSVM IN O⸗ sVRLDI MVCGONII GCOMMEN⸗ TAR IOLVM⸗
Totus mun⸗
zue, Rduos totus loquitur triumphos tios nouit MMundus,& paruæ memoranda gentis 22 W Geſta diſperſit celebris rotundum
Fama per orbem⸗ Hoſtium

10KMNIs xILOTFCTI CRRMEN SRPPHICVI 7
Hoſtium turmas populus puſillus Laudat Hel Fudit ingentes, procul aut fugauit. Caſtra nec paucus numeroſa cœtus Horruit un quãm. Forte ſi neſcis generoſa tellus uæ uiros fortes alat,& potentes, Perlegas iſthæc,rogo, Glareani in Carmina Vatis- Mle nam uerſu cecinit uenuſto Nobilis mores regionis almos, Fœdus& ſacrum Heluetiæ, ſuõq; Limite fines. Ductor,& noſtræ ueneranda pubis Gloria, Hoſualdus ſcholijs arauit Koſſialdus Aureis, clarum trutinãtqʒ daro Dogmate carmen- Sidere Hoſualdus facili ortus(inquam) xiſien pa⸗ Glara quem nobis genuit Lucerna, nia. Imbuat lingua tripſci iuuentam,& Moribus ornet. Cinnamo terras Arabum heatas Judicat uulgus, uariòq; fructu,. Et Tagi ripas. precioſaq́; Indi Rura lapilli. Fallitur uulgus mage nam heata Quæ uiros pr o fert populosqʒ fortes
Terta

T0. XxILoTRcTI caRMR sRpRIC Terra, nec aurograuibusqʒ gemmis
Aequiparandos. Hactenus plebi probitas fidesq;ʒ. Arma&, ingentem ttibuere famam. Nulla ſed muſas coluit iuuentus Heluetiorum. Lus Nel/ Jam ſed intactum nihil eſt relictum. . l Splendidam Marti copulat Mineruam. Græca cum Hebræis, Latijc; belle Dogmata confert. winatur Ergo iam morſus abiget caninos, ⁊oilis ¶ Non ſinet famam lacerate auitam Herde, uel mira talione ſurget Vtor Iambus⸗
Snidia Hel ketica.
reno

D
VTNGER TIGVRINO, TIGVRKINAEEC- CLESTRE CRNONICGO, GCOMITI PALA TINO, VIRO PERWAM CGOLENDO,
8 RHENRICVS 6LRRERMVS RHRI./ c2 vBTIVs, Poß. LRV. 8.
— V NVpPER in itinere tuo, ex Ar- gentoraco ad Tigurum, uir præſtan tiſſime. Baſileæ optima illa tua mihiq́; gratiſſima interpellandi conſuetudi- ne me uiſeres, cõferremusq; qᷓ;pluri⸗ ma de inſtituenda iuuentute Hielueti ca, ut aliquãdo hoſtiũ iudiciũ(qui nil niſi ignorantiã ignorantes obijciunt)
8 S re qᷓ; noſipſi putauimus, ſermone(neſcio quomodo) in⸗
—
que de Heluetia apud optimos quosqʒ, aut reperiſſem.
Fſaut inueniſſem autores, congerere, poſterisq; tradere,& S) ad maiora inuenienda anſam præbere. Neq; ab hoc in⸗ ſtituto deterruit me, quod non dubitem& reprehenſo/
res adeſſe& maledicos carmin meorum iudices. Quis
triæ petulantiſſima lingua nõ pepercerũt? Quibus neq; S
B ora com/
HENRICO
ſ falleremus, tandem in noſtræ patriæ antiquitates longio⸗—
cidimus. Cœpi ego meipſum opportune colligere, quæ/ ꝑ
enim neſcit quot annis,& fortiter,& patienter Heluẽtia eiuſmodi hominñ balatus tulerit?nonnunqᷓ; ora rugien/ ſ tia contuderit? Aut cur mihi ueniam darent, qui toti pa/;ᷓ
ſatis fuerat noſtræ inuidere gloriæ, ſed& in maledicẽtiã
6. N

10
H. GLARERNI, IN DESCRIP. HEL. PRAEFKTIO.
ora commouere, quod forſitan de ſuis aut nihil dignum lectu inueniũt. aut ſi inueniunt, ſua tempora ã maiorum gloria lon⸗ giſſime delirare conſpiciunt, indec; occaſionem honeſtam ac⸗ cepiſſe in nos clamarè tanqᷓ; Chriſtiani nõ ſimus, ceu neqʒ; ra⸗ tionem. neq;ʒ huius uſum habeamus, quod libertatem noſtrã, quod iuſtitia& armis tueamur, quod nõ, ut ſerui, tyrannis au⸗ dientes ſimus, quod rempub. noſtram iuſte augeamus. Quaſi uero melius ſit Porſenæ ſeruire, quãm Mutij exemplo, incon⸗ cuſſum animum in igne& minis gerere. Sed quis nihili uiris
iſtis, qui ſe ut maledicant, aut exiſfimant, aut natos opinantur,
rictus impudẽtiſſimos obſtruet? dimittẽdi ſunt potius, quod famæ exordia diris imprecationibus auſpicantur, goriarq;, quam inuidentibus fatis aſſequi non poſſunt. fortiſſimis inui⸗ dent Heroibus. Vnum me conſolatur quod cum in Hieluetia plurima& prædara ingenia hodie ſint, uiriq; docti qᷓpluri⸗ mi, qui& carmine& ſoluta oratione pluſq; ualeãt(quales Du rani duo, Vdricus Zinlius Doggius, Ioachimus Vadianus, Deinde& Henricus Lupulus Arctopolitanus, præceptoiq; meus Mlichael Rubellus Erythropolitanus, cuius moribus ne Momus quidem inuideret, Sed quid tris Amorbacchios, Bru nonem Baſiliõ,& Bonifaciã, urbis Rauriacæ ſydera memorẽ? aut quõ reliquos qᷓplurimos, breui hoc epiſtolio enumerẽ?)
nullũ tamẽ fuiſſe, qui in alias nationes uel dicto uel ſeripto ſto machatus fuerit. qœ ego quoqʒ quanti faciã, demõſtrabit luce dkrius, boc in carminè modeſſia mea, cum noſtra laudẽ(quis em̃ de ſuis nõ magnifice loquit?) aliena nuſq; uituperauerim· Ad te redeo,accipe de urbe Tigurina, atqʒ tota Heluetia, quæ ex pluribus& digniſſimis autoribus, non ſine magno labore
corraſimus, Quæ ẽtſi mihi impfecta etiã nunc uident᷑ ſuo tꝑe cum alijs noſtris operibus& emendatiora& locupletiora da⸗ po. nam plurimorũ rogatu in ſtudio noſtro Baſilico, hæc, qua⸗ lacunq; dijudicentur, diutius occulere nequiui. Vale felix. B fleæ Anno. M. D. XIIII.

11 cCOMMENTARRIOLVM OSVALDI MVCONII LVCERNAMNI, IN GLARREANI CARRMEN DE RHRLvETIA.
S VM difficilem rem ſit Pdeta noſter aggreſſus Diff iceltae in deſcribenda Heluetia, uel hinc manifeſtum, Helueriam quod ducẽ, cuius ueſtigia notauerit, habuit ne⸗ deſcribẽdi nnem. Hactenus enim(ut uerum fatear) pa⸗ Arum apud noſtros tributũ eſt lteris, uocirca qui illis dederint operam fuerũt pauci imi. Eo modo res omneis, quas& regio ipſa laudabiles continet,& quæ a uiris Helueticis tum prucen⸗ tia, tum fortitudine, non abſq; ingenti gloria ſunt geſtæ, uſq; adhuc iacuerunt Sed quod nulla ferme pars eſt hodie totius orbis Chriſtiani, quæ non fertilis ſit ingeniorum, ædidit& nohis præter cxteros Heluetia Henricum Fenrichs Gilareanũ uirum, de quo dubites doctior ne ſit an melior.Is inquam Glareanus. pro ratione Geographica eius terræ deſcriptionẽ ſuſcepit id quod Ni⸗ rulus indicat, adiunctis quatuor Pagſs, de quibus Gæſar meminit, atq; Panegyrico jaudatiſſimi, pariter& iuſtiſſimi Heluetiorum foœde ris. Cuius quidem deſcriptionis(ut breuiter dicamus)huiuſmodi re! Rrgumem tinet formuiam.Inuocat, materiã exponit negotij, Heluetiam a qua/ totius libri. tuor mundi partibus depingit, at; totius Europæ locum æditiſſimũ eſſe demonſtrat. Naturam aperit regionis,& fontes, cum adnexis pa⸗ gis, adiacentibuſq; populis:concludens demum, ſic deum ab exordio mundi prudenter, ut omnia, diſpoſuiſſe. Quid in Panegyrico conti⸗. neatur, ſuo loco dicemus. Lector hic obiter admonẽdus, Heluetiæ uo⸗ Heluetid cabulum apud ueteres nuſqᷓ; inueniri, ſed Heluetios. Neoterici tamen u ratio⸗ eo utuntur non abſurda Analogia · Videntur enim nomina in ia fere ne dicatur. apopulorũ ꝑluralibus deſcendere, quemadmodum Italia ab Italis, a Germanis Germania,& mille huiuimodi, quanqᷓ; nos minime præte rit, non ubiq; id ita ſeruari.Verũ ſatis nobis eſt, uel Eraſmum hoc no mine uſum, ubi dicit:lam Heluetia nobilior armis, qᷓ; literis. B ij Heluetiæ

12 RBLvBRTIRB DBscRIPTIO, PER HFMRr⸗ cvM 6LRRBRaMvVM RHRLvBTIVM pOBTAM LRvRRRTVM. Iẽrides nymphæ, Bœðtia numina, Muſæ, Fůndite Pẽgaſeũ ꝑ inẽrtia mẽbra liquòrẽ. Enge chẽlym Vatis, dülceſq; agitate camœ 4 Bcerias cantãda mihi gẽns incy/(nas, ta bello:
¶ Pierides Nymphæ.)lnuocatio. Pieria apud Strab. ib.x. locus Muſarum eſt in Macedonia, quem olim habuere Thraces,& a Pom/ Pierid. ponio li.ij. Muſarum parens, domuſq; uocat᷑, hinc Pierides appella⸗ Pierides, tæ. Feſtus putat a Pierio monte dictas. Non igitur a Pieri filiabus a Muſis cantando uictis, ut fabulatur Qui.lib.v. Meta. b ¶ Bœotia
numina.) a BRœotis cultæ. Appoſitorie dietum. c ¶ Fundite.) ad⸗
miniſtrate. fundite autem dicit, quia ſequit᷑. d ¶ Pegaſeum liquo.) Pegaſus Refert Qui. Pegaſum equum alatum ex guttis ortum Meduſei capitis equns, 4 herſeo amputati, fontem ungulis aperuiſſe in Helicone monte, quẽ Hippocrenẽ dicunt. Huius fontis aquã Poeta flagitat, hoc eſt. ſcienti⸗ Hippocrene am, nihil enim aliud aqua ſignificare uidetur. Vtetiam in diuinis li⸗ Aqua in ſu⸗ teris ubiq; ſupernæ legis notat cognitionem. e ¶nertia.) indocta. cris literis Attenuatio eſt. f ¶ Euge.) hortantis eſt. g ¶ Chelym.) Citharam. qhid. h ¶ Dulces agitate cam.) dulce carmen mouete. Camœnæ Muſæ dicuntur a carminibus, quod antiquorũ laudes canũt. Vel quod ſint Camonæ. caſtæ mentis præſides, ut Feſtus ſcribit. i ¶ Heluetia.) Empha/
ſim habet, q.d. Regio tam nobilis, tam potens, tamq; eximia.
Eeluetj k ¶ Gens inclyta hello.) Baptiſta Mant.cõtẽptores animæ, Fraſmꝰ Roterod.gentem bello natam appellat. Illud adijciendum: Heluetios les bellato⸗ huiuſmodi bellatores ſemper extitiſſe, ut qui a iuſtitia ne latũ(ut aiũt) Ns. digitum abſceſſerint unqᷓ;. Ne ſemel quidem(quod ſciã)in hoſtes pro! fecti, niſidum pacem aliter impetrare nequiuerũt(de mercede a Prin/ cipibus conductis nihil loquimur) Confligentes cum hoſtibus tam acres ſe præſtiterunt, ut cum quibus conferantur, non facile reperias. Tam nõ poſt uictoriam in uictos ſæuierunt, ut complures etiam ad: mortem ſaucios uulneribus ligatis domñ per ſuos dimiſerint: In priꝰ mis uero militiæ cauerunt ſacramento, ne rebus deo ſacris manus ui⸗ olenta

H. GLR. GARMFEN DE HFL. GVM CGOM. Os 13
olentæ afferrentur, ſenibus item, mulierculis, imbelliq; uirginum, ui⸗ leen duarum, ac puerorũ turbæ parceretur. Surda igitur aure, tuum eſt, cã⸗ Ino 4 didiſſime lector prætereas eos, qui neſcio quã truculentiã quam im/ tores⸗ pietatem, quam deniqʒ plus qᷓ ferinam naturã Heluetijs adſcribunt.
Non enim ueritatis ratio, ſed inuidia tales(nominibus libenter parco
modeſtiæ Poetæ noſtri memor) ſtimulat, quæ, quo hominum genus
plerũq; impellat, te nimirum haud præterit.
Geẽns Aquilam gens terribiieis imitata leones. Cãuſam ortus noſtri, quis ſit quoq; fœderis autor. Tãntiq; imperij cur pomum fronte puſilli a ¶ Gens aquilã.Hæc animalia procul amoto pauore omnia aggre⸗ diuntur. De aquila nanq; ſcribit Pli.li.x. Ipſam pugnare cum ceruis, & draconibus. Eraſmus quoq; in Scarabeo ſuo huius auis naturã mi rifice depingit. Leoni quanta inſit generoſitas, nemini reor incomper⸗ tum. Pli.de leonum natura lege.li.viij· Et Solinum ca.xxxvi. Leo⸗
b ¶ Cauſam ortus noſtri.) Id eſt quur fœdus Heluetij incoœperint. Huius rei cauſam fuiſſe palam liquet Tyrannidẽ nobiliũ, quos Comi Federis tes primũ Hapſpurgẽſes, dein Principes Auſtriæ, Suitiæ, Vriæ, ac Syl. Helueticdi uaniæ incolis præfecerant poſtqᷓ; uoientes in poteſtatẽ ſe illis dedide/ canſa. runt. Nam dum ſibi, non patriæ geſſerant imperium, tãq; ſuperbe ac truculenter fecerantnõ quod ius erat, ſed quod libuerat, penituſq; in ⸗ cubuerantad hoc, ut ſibi bene, ſuis autẽ eſſet male, non poterat tolera/
ri diutius inſolentia ita omnibus modis imperioſa.quapropter non/
nulli, qui non minima pars fuerant eiuſmodi calamitatum, ceperunt cõſilium, quo& ſe,& ſuos in libertatẽ aſſererent. Huc igitur deuentũ, ut Tyranni exterminarent᷑, percutereturq; fœdus totius cõmunitatis conſenſu, quod uelirit lihertatẽ adeptam; quoad ualeant dei ſubſidio defendere. c ¶ Autor.)primus inceptor, liceat ficdicere. Is aũt fuit Gulielmus Tell. Vrius, de quo ſtatim dicemus d ¶ Tanti imperij.) reſpectu originis. e ¶ Cur pomũ.f.p.Apoſtrophead Guliel. Noſſe Niſtoria de hoc loco Tyrannidem eius, qui Vrijs& Suitis olim dominabatur ne/ ceſſe uidetur. Eo nãqʒuecordiæ proceſſerat ut pileum apud Vrios pu/ Tell blico itinere ſublatum tam uenerari mandarit. qᷓ ſ ipſe præſens conſi ſteret. Gulielmus ille mandatũ, ut prorſus iniquum, aliquoties negle xit quare cõprehenſus Tyranno ſiſtitur. Interrogatus temeritatis cau Cyſlerus ſam, imprudentiæ adſcribit, petitq; ueniã. Tyrannus reſponſi negli⸗ vſe Vns iubet tacitus Gulielmi lberos adduci,& hunc cogit inter Hos le Tyrannuss.
B 3 ctiſſimo ex
Aquila..

14 Os. MVC. IN GLARRERNI CAR
ctiſſimo ex uertice ſagitta malum deturbare, hoc tamen prætextu, ut experientia ſciret in illo ſagittandi artificiũ, quod toties miris laudi pus uehi animaduerterit. lam re feliciter peracta, telum poſteriore a Gulielmo inſertum pectorali, Tyranno ſuſpitionem inijcit, uerũ cau⸗ ſam non prius extorſit, qᷓ; uitam pactus eſt. Tum inquit ille, reſeruatũ in Tyranni exitiumſi filiolum confodiſſet. Indignabundus Tyrãnus confeſtim præcipit ligatum conijci in nauim, abduciq; Suitiã ad per⸗ petua uincula. Et iam mediũ lacus(Lucernano huic nomen)tenebãt. Tunc uero tam ingens repente oboritur tẽpeſtas, ut ſalutem deſpera⸗ rent omnes, adclamarentq; uno dre ad dominum pro Gulielmo ſol⸗ uendo, utipſos ſeruaret. luſſuitaq; illius ſoluit᷑ adprehendit clauum, nauis in uado putabatur. Non at multo poſt, ſalutis ſpem concipie, ſaxo non admodũ extante procul ad littus conſpicato, quamobrẽ fa⸗ mulos Tyranni hortatur, remis inſurgant, ita enim opus facto. Parẽt, raditur ſaxum, Gulielmus filiolo, arcu ge telis arreptis(hæc omnia na ui cum eo fuerant iniecta)in hoc ipſum repentino ſaltu infertur,& pe⸗ dibus puppim quãtis poteſt uiribus in altum proculcat. Gurſim fe⸗ ſtinat per Suitiã in uicum quendã cognomine Gauũa kuſſnacht pa/ go porrectum ad lacum uſq; Artenſem, quem& Tuginum dicũt. Ibi quẽærit inſidias. Interim Tyrannus portũ offendit. Tranſeundum erat illac, ubi Gulielmus latitabat. Poſtqᷓ; igitur contra inſidiarum locum peruenit, ille telo emiſſo ipſum traij cit deinde reuertitur ad ſuos, rem totam, ut erat facta, com memorans. Poſt hæc nõ longo tempore pri mum fœdus ⁊ pauciſſimis initum eſt.
Inuiſum cẽrta figis Guilieltne ſagitta.
Qũod ſtudium. quæ ſit populi naſcentis origo, Certd m/ a ¶ Certa. Pomum enimtetigit. Sic certãin dicimus manum, quæ niüs. quicquid deſtinat, iaculo contingit, b ¶ Quod ſtudiũ).ſ.uindicã⸗
in tres pa/ gemus. Fuere enim Tyranni, dui uxores/ atch filias ſuorum uiolẽter gos admiſ/ abſtractas nõ prius remiſerũt domum, qᷓ ſun libidini ſatiffactum eſt, ſ. neq; quiſq; audehat contra impune, ne muſſare quidẽ. Inter iſtos, qui Lunden⸗ Syluanis preerat, Landẽbergius genere, oculis ſenem priuauit, omni⸗ bergius. huſq; bonis, quod filius eius digitum fregerat ſeruo, qui iuſſu domini conatus erat ex aratro iumẽta abducere. At ille idẽ non multo poſtea
ſecuri in balneo percuſſus oppetijt, dum honeſtam Syluani cuiuſdã uxorem
„dæ libertatis. Ilud quidem qᷓ; fuerit uehemens apparebit facile ſupe/ Tyrẽnides riorem conſyderanti Tyrannidem, atq; ea, quæ breuibus iam adiun⸗

MRN DE HELVETTR„COMMENTAR. r;ᷓ
uxorem adulterio contaminare pararet. Hæc quidem qᷓ; maxima cru⸗ delitate perpetrata, quam non mouerent ad libertatem quærendam? Sunt enim ex quibus alia poteris cognoſcere, ceu leonẽ(ut dici ſolet)
ex unguibus.. Non noſtris puto carminibus cklebranda, nẽpotum
Officium id, maneat noſtros ea cura minores. llius ãuſpicia,& famæ immortalis honores, Quis ue typůs patriæ quæ forma, quibuſq; remenſa Limitibis.gracili cordi eſt mihi ludere uerſu.— 8Principis antiquos ſolis cõntingit ad ortum Vindelegos.& pugnacis fera caſtra Brigänti,
1 Cærttiaſqʒ Alpes, ſpaciòq; remota parumper
a ¶ Celebranda.) cantanda. b ¶ Nepotum.) poſterorum- Ver. Seris factura nepotibus umbram. c ¶ Auſpicia.) fortunam
——
————
——
——
Ver. Me ſi fata meis paterentur ducere uitam Auſpicijs. Exponit au⸗
tem quid ſcripturus ſit. d ¶ Typus.) figura,& ad quantitatis refert
deſcriptionem.Tirop formam, figuram, àadumbrationem Græci di/
cunt. e ¶ Forma.)Reſpicit qualitatẽ, ſeu naturam terræ. f ¶Limi/
tibus.) finibus terminis. g ¶Principio. Narrare incipit, primum inꝰ Narratio. dicans quid Heluetia habeat ab oriente. Ponit omnia, quæ ſecundum Geographos limitum obtinent rationem ut gentes, oppida, lacus, fu mina, montes,& ſiqua funt huiuſmodi. Vbi hoc notandum, nomina
k quædam poni, quorum cognitio haberi non poteſt, niſi ex coniectu⸗
ra, in cauſa eſt uetuſtas. h C Contingit).ſ. Heluetia. i ¶ Vindele/ Vindelegi.
. gos.) populos, de quibus Strabo li. iij. ſic ſcribit. Rhenus quoq; ma⸗
gnas in paludes, lacumq; magnum effunditur, quem Cæreti& Vin ⸗
delegi propius attingunt. k ¶ Briganti.) oppidi uetuſtiſſimi ad ca⸗ Brigant̃.
put lacus Conſtantienſis. Ptole. id adſcribit Rhetis. Strab. uero li. iij.
inquit. Brigantes pertinere ad Vindelicos. Hodie Bregantium dicit᷑.
Lacus prædictus nomina quondã ab ipſo oppido habuit. Nam Soli.
ni Brigantinũ, Ammianus Brigantiæ lacũ dixerunt. 1 ¶ Caretiaſcg. Cæreti.
Apes. Cæretor populorũ iusta Rheni principium.
ALea⸗

1 6G
Leopontij.
Oſcela. Ftuatici.
Rheti.
Vinñ Rhe ⸗ ticum. Sanetck⸗
Rhenns.
Kcronins lacus. Venetus Toachimus Vadianus.
Os. MvC. IN GLRREANI GAR“
A Leopontinis Etüiatica rura colonis
Trans Rhenũ. molles ubi Rhẽtus pampinat uuas ?Bellipotens etiam ſi Suãnica non regat arua. Suanica noſtro æuo Hẽrcinijs habitata Sueuis. *Hic primꝰs fontes. hic dat dio cornua Rhenus Mðnte Diaduella,bngeq́; effuſus in amneis
a ¶ ALeopontinis:) Populis Rhetiæ, teſte Strab.li.iiij. Cæſar.li.iiij. de bello Gallico Leopontios ad caput Rheni ſtatuit. Ptole.li.iij. Leo⸗ pontiorum ciuitatem Oſcelam ponitin Alpibus ad lacum Larium. b ¶TEtuatica rura colonis.) Rheno añt uicina omnium primi colunt Etuatici, quibus fluminis origo uicina eſt, in Piaduella monte, hic A pium pars eſt a quo Abhduas fluuius in contrariũ fluit ad interiorem Galliam, lacũ implẽs Larium, cui proximum cõditum eſt Comum. Pehinc in Padum cõ̃fluit. hæc iterũ Strab·li. iiij. d ¶ Rhetus.) Rhe⸗ tos ſupra GComũ ad Alpiij radices Strabo iacere dicit,& pertinere ad Italiam uſq; quæ ſupra Wonz& Comum eſt, Tuſcorum prolẽ Pli/ nio teite. quidã eos arbitrant᷑, a Gãllis pulſos duce Rheto. Ptole. Rhe tiam Adula monte, Danubio, Aeno,& Alpium montibus concludit. Vinum Rheticum inde dictum, quod inter precioſa uina numerat᷑, Ver. Et quo te carmine dicam Rhetica. e ¶Pampinat.) decerpit.
c¶ Molles.) Alludit ad uini precium. f ¶ Suanica. Ptole. Suanetas populos inter Rhetos ponit · Sed Poeta alludit ad Schanauu oppidũ hodie nõ Rhetorũ, ſed Sueuorũ. g ¶ Hercinijs habi. Sue.) Hoc dicit quod nõnulli Sueui intra eandẽ ſyluam, aliqui extra habitant. Autor Strab. in. vij. ¶In Sueuis. Diæreſis eſt. h ¶ Hic primos fontes.) Rhenus apud Rhetos orit᷑& ab Alpibus decidens prope a capite effi⸗ cit Venetum& Acroniũ, moxdiu lolidus,& certo alueo laplus haud procul a mari huc& illuc diſpergit· Teſtis Mela.li.iij. Eundem deſcri bit Cæſar lib.iiij. de bello Gallico. i ¶ Duo cornua. Nuobus fonti⸗ hus oritur, propterea hocdictum. Ver. aliter hicornem appellat.
k ¶Nonte Diaduella.) Strab.teſtis, ut ſupra diximus. 1¶Lögeq; effuius in amneis Acro.& Vene.) Acroniũ lacũ hodie Conſtantien/ fem dicũt, Venetũ aũt Cellenſem.dubitatũ eſt aliquãdiu Acromũ ne an Acroniũ dicendũ foret. Sed hanc dubitationẽ facile depulit hodie
loachimus ille Vadianus multæ doctrinæ uir,& mihi(quod in pri⸗ mis iucundũ)

MEN DE HELVETIR, GOMMFNTAR. 17
mis iucundũ)amiciſſimus, in epiſtola ad Agricolam ſuũ.Ibi nanq; Acroniũ dicẽdũ eſſe appoſite docet, ab a priuatiua particula,& Cro] Acronius nium, Saturniũ& frigidum, a xqovog Saturnus, qui frigidus eſt, hoc lacus qudre ſignificans, lacum idẽo ſic appellatũ, quod minus frigoris uehemen ſit ditus. tia premat᷑,& glacie. Venetus lacus a colore marino dictus, qui cœ/ Venetus la ruleus eſt. Poeta Ioachimo ſubſcribens carmẽ hoc loco correxit,& cœus unde. amnes lacus uocauit, non niſi quod ſint tam lucidi tamqʒ ſplendidi,
ut amnes uideri queant. Lacus autẽ amnis nomine poſſe dici xx&
Toricp quis ignorat?
Acronium& uenetũ, Rbmana& bathara regna * ¶n bõrean curſansamni crepitante diremit. 2 In ſubres mediũ ãd ſolem, atq; Sẽguſia prata
Proſpicit,& quas pẽrſecuit fẽrus Hannibal Alpes.
a ¶ Romana& harba.regna.) Romano etenim imperio Rhenus olim terminus erat, intelligitur Germania. P ¶ In Borean cur.) Boreas. Septentrionem cuius Boreas uentus eſt. c ¶ Inſuhres edium.) Quid Heluetiã cingat a meridie, demonſtrat. Inſubres populi ſqMeridies. Galliæ citerioris, quorum ciuitates ſunt, ut Ptole.habet li.iij. Noua⸗ Inſubres. ria, Mediolanum, Comum,& Ticinum. Addunt quidam Laudã, & Vercellas. In ſubrium meminit Strab. li.v.& Pli.lib.iij. d ¶Ad medium ſo.)ad Meridiem. e ¶ Seguſia. Seguſianos Strab. lib.iiij. Seguſiani in Rhodani& Dubidis fluuiorum medio iacere dicit. Cæſar nõ 1õ/ S ge ab Allobrogibus collocat li.i. f ¶ Perſecuit. Perfregit. Reſpexit nimirum ad illud, quod eſt apud Plutar. Hannibalem in ſuperandis Hannibal. Alpibus multa incommoda perpeſſum, non ſolum cum incolis mõ/ tanis pugnando, ſed etiam laborando aduerſus anguſtias, aſperita/ teſque uiarum, hoc modo, ut quihuſdam jocis per ingẽtia ſaxa, igni, acetoq; putrefacta ſibi aperuerit iter. g ¶ Ferus Hannibal.) Han/ nibalem prorſus depictum uide apud Liui.lib. primo. Decad.iij. Iuuenalis quoq; de eo ſic meminit.
Oppoſuit natura Alpemq; niuemq;, Diduxit ſcopulos,& montem rupit aceto. lam tenet Italiam,tamen ultra pergere tendit, Actum, inquit, nihil eſt, niſi Pænd milite portas Frangimus,& media uexillum pono Subura. C Tum mon/

18
Vrſelld.
Glareani di ligentia.
Rhodanns.
Allobroges.
Geneud.
Os. MVC. IM GLRRERNI, GAR/
Tum montes Vrſella tuos, dbi ſpumifer exit Ccœruleo Rhodanus curru, qui turbidus arces vHeluetias olim Romanis mouit ab oris.
Hinc arua Allõbrogum,& pendentia ſaxa Geneuæ
a ¶ Vrſella.) Vocandi caſus,& Proſopopeia. Vrfella, ſeu Vrſula (utrũq; enim latine)uicus eſt;& uallis ad radices Gothardi, centum fere ſtadijs, aut nonaginta diſtãs a fontibꝰ Rhodani. Quare addit᷑⸗ b ¶ Vbi ſpumifer. Oonſyderandus hoc loco Poete amor in bona ſtudia conſyderandus lahor infatigabilis, legit non pauca de Rho⸗ dano apud ueteres ſcriptores(ut eſt in ijs euoluendis mire diligens) nihil tamẽ hactenus inuenit, omnẽ de hoc flumine ueritatẽ referrẽs. Q uocirca fontes eius quæſiuit, curſum ſecutus eſt ad lacũ uſq; e⸗ mannum.Id autẽ, quicquid eſt, breuibus adnotabimus. c¶TRho⸗ danus.) Sedunorũ fuuius ex Alpibus originẽ habet eo quidem lo⸗ co, quo ex Vrſellana ualle per F̃urcam montẽ in Sedunorum regio/
nem iter eſt. Mons, ſub cuius radice ſunt fontes Rhocani, non ſaxis,
non rupibus, nõ deniq; terra, ſed perpetua glacie in altitudinem.xyi. pene ſtadiorum inſurgit. Vtrinq; feros habet montes, abietibus, ſyl⸗ ueſtribuſq; arboribus uirentes.Ipſe fuo candore iners iacet, horrẽdi (me Hercule aſpectus. Nõ gramẽ, non uirgultum aliquod uireſcẽs, ſed ſolã cõcretam, coaceruatamq; glaciei congeriẽ ac ſi pluuia e cœlo illic coaluerit, oſtentat. Porro ſtatim poſt fontes nõ ad Septentrionẽ
(quemadmodum falſo antiqui crediderũt)ſed ad moridiẽ.xxx.ſta⸗
dijs labitur, deciditq; deorſum ſtadijs. xvi. donec ad caput uallis Se⸗ dunorum,& ad occidens hyemale cõuerſus, peruenit. Tum centum pene ſtadia eodem tractu currẽs, ad Zephyrum ſeſe declinat. Nein⸗ de per Sedunorũ,& Veragrorũ terram lahens, in Femannũ effundi⸗ tur.Hactenus de Rhodano. d ¶ Heluetias olim ro.) Cæſar abini⸗ tio libro primo dicit: Rhodanũ diuidere prouinciam Romanorũ ab Heluetijs. e ¶ Allobrogum.) Hi popuii ſunt Narbonenſis Galliæ. qui Viennã habẽt ad Rhodanum, autore Ptole. Idẽ Strab.ait li.iiij. Hodie Sabaudienſes appellantur. f ¶ Et pendẽtia ſaxa Geneuæ.) De Geneua oppido Calaris uerba ſubſcribam, inquit enim: Extre⸗ mum oppidumA llobrogũ eſt, proximumq; Heluetiorũ finibus Ge neua, ex eo oppido pons ad Heluetios pertinet. Pendentia ſaxa di⸗ cit, quod pars oppidi in montem extenditur. Atqʒ recu⸗

BNDR HELVBETIK, COMMENTARK. 15 ꝛ Arq; recurſantes pẽr inhoſpita teſqua Skduni Et Veragri.gens undiuomo bene nota Lemanno. Deniq; ad occiduas umbras, Zphyrũq; tumentẽ Bůrgundos actes habet.& diſcrimen utrinq; ꝛCkruices ð Iura tuas. qui Sequana rura
a ¶Per inhoſpita teſqua.)loca inhabitabilia, aſpera,& difficilia. Talia Teſqud. nempe teſqua dicunt᷑ Cicero. teſte. Sunt& loca augurio deſignata. b ¶ Seduni.) Valleſiani dicuntur hodie, a Rhodani fontibus fere ad geduni. Gerneuam protendunt᷑, uallem hahent amoœnã atq; ſeptam undiq; montibus. Rhodanus eam mediã diuidit, patet in lõgitudinẽ. ccccc. lxxx. fere ſtadia. c ¶ Veragri.) Populi Sedunis finitimi ſupra lacum Veragri. Lemannq, qui, ut coniectura eſt, Sedunenſis ſunt dioceſis. Cæſar& de Sedunis,& Veragris li. iij.meminit. d ¶ Vndiuomo Leman.) Rhodanus a Lemãno& recipit᷑,& iterũ euomitur, ideo dicit undiuo Alemanni mo. Volunt quidã Aemãnos inde traxiſſe nomẽ, uerũ uadratus xnde dii⸗ apud Agathiũ aſſerit Alemannos dictos, quodpleriq; Germaniarũ populi in unum coniuiſſent. De Lemanno Strab.li. iij. ad calcẽ. Et Luca. Deſeruere cauo tentoria fixa Lemãno. e ¶ Deniq; ad occid.) Occidens. Quid Heluetiã circũſcribat occidentem uerſus, exponit. f ¶ephy zephyrus. rumq; tumẽ.) Idem cñ eo, quod dicit, occiduas umhras. Zephyrus nãq; uentus ab occidente fiat. Latine Fauonius dicitur, teſtibus Gell. g Serui. Frequens eſt aũt Poetis, regiones deſignare per uentos. Hũc tumentem dicit, nimirum, quod eius naturæ ſit, poſt hyemis ſæuiſſi⸗ ma frigora relaxare uitẽ, atq; ꝓducere flores. g ¶ Burgũdos acres.) Burgundi. Burgundos antiquitus uocabant Sequanos. Populi funt Belgæ ad Sequani. Saonã fluuiũ, quos Jura mons ah Hejuetijs ſeparat. Ptole. his qua⸗ tuor tribuit oppida. Diatanium, Viſontiũ, Equeſtre,& Auenticum. Quanqᷓ; poſtremũ hoc Cornelius Tacit. præcipuã Heluetiorũ urbẽ fuiſſe ſcribit. h ¶ Ceruices.)luga. A Poetis& montes dicuntur ha bere capita, ceruices, uentrem,& pedes trooyng i ¶ O lura.) fura mons, ut modo diximus, Heluetios& Sequanos diuidit, teſtis Iura mõs. eſt Cæſar libro.i.& Strab. lib.iiij. Vulgus hodie appellat Leberberg. Quãuis illud nõ neſciã, aliter quoq; appellari, idq; pro gentiũ diuer ſitate, quas attingit. A lacu Lemãno ad eum montem Cæſar murum perduxit una diefolſamq;. Proinde error eſt dicere, mõtẽeſſe Alſatiæ. 2 Scindis
——
3

0 0Os. MVC. IN 6LRRERNMI CRR/ Secindis ab Heluetijs ninqᷓ; ſine gramine campis. vHeduus hinc late regnat, Komana ſecutus Imperia,& conſanguineos imitatus amicos. e Lingõnicus poſt horriſonis furor æſtuat armis
Nequicẽß,& Leucos petit alta in fœdera frãtres. eNquicᷓ P
Poſtremo ãrctoum, ſæuiq; quilònis ad axem,
¶ Nunqᷓ; ſine gra.cã. Cõmendatio a fertilitate. Intelligit eos, qui Hedui ſunt ad Lemannð. b ¶ Heduus hinc.) Hedui populitrans Ararim & Rhodanũ Romanis ſe, apud Strah.lib.iiij. cõfanguinitate coniun⸗ ctos aſſerũt. Primiq; eius regionis homines in illorũ amicitiã, ſocie ⸗ tatemq; cõuenerũt. Cæ ſar quoq; aſſerit li.i. Heduos ſæpenumero ab ſenatu Ro. fratres, cõſanguineoſq; appellatos. Quare Poeta ctiã ſub⸗ Lingones. dit: Romana ſecutus imperia&c. c ¶Lingonicus.) Lingones Ptole. ſupra Heluetios ponit. Strab.lib.iij. inquit, Supra Heluetios& Se⸗ quanos,& Hedui& Lingones in occaſum uergentes habitãt. Supra Mediomatricos Leuci,& quædã Lingonũ portio. Et Cæſar ait in Lin gones Heluetios ceſſiſſe poſt pugnã cũ ipſo factam. Hi ſunt Tullẽſes in Lothoringia, id quod antiquitates,& monumenta quædã certiſſi me indicant, quæ Glareanus meus uidit in itinere ad Pariſios. In Lotho q ¶ Nequicqᷓ.) fruſtra. Muid enim Lothoringij potuiſſent contra ringiorum Carolũ Burgundiæ Ducẽ, ſine Heluetiorũ auxiſio?q;uis hodie ſatis ingratitu/ indicent gratitudinẽ erga nos ſuã, ſi extreme odiſſe, eſt eſſe gratum. dinem. e ¶ Leucos.)populos ꝓpe Heluetios, de quibꝰ modo dicti. Ptole. Leuci. ciuitates Leucorũ dicit Tullium,& Naſium. f ¶ Fratres.) uicinos. S eptentrio. g ¶ Poſtremo. Vltimo cõcludit Heluetiã, quæ ad Septentrionẽ re⸗ Aquilo. ſpicit. h ¶ Arctoum.) Arcticũ. i ¶ Aquilonis. Aquilo uentus Se⸗ ptentrionis, dictus ab Aquilæ uehemẽti uolatu, nã& ipſe uehemẽs, & ſæuus, quẽadmodũ Poeta eum nominat. Et Quidius attribuit ſæ⸗ Boreas. uitiã& uires, iramq animoſq; minaces. Meta.s. Græce Boreas dicit᷑ aro T Pog. id eſt a boatu, quomã ſit uiolẽti flatus,& ſonori ut Gell. inquit. k ¶ Ad axem.) Ad axem arctoum,& ad axem ſæui Aquilo⸗ Axis. lonis, idem, nã ad Septentrionẽ. Axis proprie illud eſt plauſtri lign ccirca quod rotæ uertuntur. Ad cuius ſimitudinem linea medium ſphæræ tranſiens axis appellatur. Et axes pro polis accipiuntur Qua ſcindit

MEM DE HELVETIAR, GOMMENFAR 2r
„Qua ſcindit placidus Baſileia mœnia Rhenus,
vVltima Rãuriacam portendit brachia ad urbem
SSãcconium attingens, Fridolini nobile buſto,
Ariẽtis hinc urbem tum quorũ ſermo latinus Nomina non patitur uariorũ rura locorum, Donec ad Acronias. Venetaſq; recitcuit undas.
s Heẽrcinios ſaltus, ſyluam ſine fine uagantem.
a ¶ Q ua ſcindit pla. Notũ eſt Rhenũ placidiſſimo, pariter& amoœ niſſimo lapſu, inſidiante tamen, Baſileã interlabi. Vnde Picus quoq;. Hinc ſumptis Baſileã diuidit urbem fontibus. h ¶ Rauriacã.)a Rau Rauraci. racis extructam. Rauraci apud Ptole. habuerũt Auguſtam urbem in littore Rheni. Quius hodie ſupra Baſileã ſunt plurima ueſtigia, li ur/ be deſerta, cõmutatiſq; ſedibus, ſed nõ longo interuallo, Baſileã con/ diderunt. Quæ quidẽ hodie, ut tẽpore Cælaris, cũ Heluetijs eſt in fœ dere. c ¶ Sacconiũ.oppidulũ Rheni. xxi.milibus paſſuũ ſupra Ba g deniſ. ſileam iacens. Sunt qui huius incolas Sequanorũ quondã fuiſſe di/ cant colonos,& Germanos a ſacco putaſſe dictos. Nos quoq; credi⸗ mus ſaccũ poſterius eſſe, ut Baſileorũ baſiliſcũ,& arietẽ Scaphuſia/ norum(ut poſtea dicemus) Atq; ſubinde inſignia poſteriora, in qui/ hus ſaccum, baſiliſcũ,& arietẽ publice ferunt. d ¶ Fridolini no. bu.) Fridolinus enim ibi fepultus iacet. Buſtum locus, ubi mortuus eſt cõ Buſtum. huſtus& ſepultus, ſic dictum, quaſi hene uſtum, nos ſepulchrũ dici/ mus eſſe.Inde buſtuarij, quos ſandapilarios uocamus. e ¶Arietis hinc ur.)Scaphuſiæ periphraſis. Hãc uulgus nominatã putat ab oue, Scaphuſiu. cum tamẽ antiqua Chronica dicant appellatã Schifhuſen a frequen/ ti nauiũ ſtatione. Quicquid enim merciũ ex lacu Cõſtantiẽſi per Rhe num defert᷑, eo loci exportandũ eſt, nam ultra nauigio nõ poteſt pergi ad mille quingẽtos pene paſſus. Græca cõpoſitione hodie uocãt Pro⸗ probato/ patopolim. ycporop enim ouem ſignificat, unde Prohatica piſcina in Euãgelio. Arietis pes eſt proceleuſmaticus pro dactylo. f¶ Tum quorũ ſer. la.) Hoc dicit. Multa adhuceſſe loca, quibus Heluetia ad Septentrionẽ claudatur ſed nomina eſſe barhara,& proinde carmini incõueniẽtia, qᷓlia ſunt Vualtzhuot, Chlingnouu, Steckhorn, Dieſſen hofen&c. Conſulto igit᷑ relinquunt᷑. g ¶ Hercinios ſaltus.) Herciniã Herciniæ 5 ſyluam ſyhhu.
polis.

17
os. MvC. IN GLRRERNI CRR/
ſyluã ait Cæſar in ſexto cõment. li. Tectoſages occuparũt, cuius latiꝰ
tudo nouẽ dierũ iter expedito patet, non enim aliter finiri poteſt neq; menſuras itinerũ nouerũt. Oritur ab Heluetiorũ,& Nemetiũ,& Rau/
racorum finibus, rectaq; fluminis Danuhij regione pertinet ad fines Dacorũ& Anartiũ. Hinc ſe flectit ſiniſtrorſus, diuerſis a flumine re⸗ gionibus, multarũq; gentiũ fines propter magnitudinẽ attingit. Neq;
quiſq; eſt huius Germaniæ, qui ſe aut audiſſe, aut adiſſe ad initiũ eius
ſyluæ dicat, cum dierũ iter.Ix. ꝓceſſerit, aut quo ex loco oriatur acce⸗
perit. Hæc ille. De hac ſylua Strab. quoq; li.iiij.&. vij. ſcribit. Et Pom Bdcenis po.li.iij. de Germania. Porro ſylua Bacenis(obiter enim hoc adnotã ⸗
pba.
MNilus.
Rotnilani.
dum erat) longe alia eſt, introrſus Chæruſcas a Suæuis, Suæuoſq; a Chæruſcis ſubmouens, cuius item meminit Cæſar in.s. Et quæ ho⸗ die nigra ſylua dicitur, pars eſt Herciniæ. Caput eiuſdem eſt Erythro⸗ polis ciuitas Heluetijs amiciſſima.
e¶V Nili ignðtam referat longi agminis undam)
5Prẽndit Erythròpolitanos curuo aggere muros.
a ¶ Vt Mili igno. Parentheſim carmen hoc integrũ ſupplet. Compa⸗ rat aũt Poeta Herciniã ſyluã Nilo fluuio maximo Aegypti, eo quod
eius origo pariter, uti Herciniæ, apud ueteres ignorata fuit. Vnde Ho
ra. Te fontiũ qui celat origines Niluſqʒ. Et Qui.
Nilus in extremum fugit perterritus orbem,
Occuluitq; caput, quod adhuc latet, oſtia ſeptem
Puluerulenta uacant, ſeptem ſine flumine ualles.
Nero Centuriones duos miſit ad inueſtigandum caput Nili.Illi uero retulerunt, ſe ueniſſe ad immenſas paludes, quarũ exitum nec incolæ rnouerant. Deinde uidiſſe duas petras, ex quibus ingens uis fluminis exciderit, uerum an caput ibi fluminis ſit, prorſus ignorare, propius enim adeundi poteſtas nõ fuit. Autor Seneca lih.s. natural.quæſi.
b ¶ Agmimis.)curſus. c ¶ Prẽdit.) ſcilicet Heluetia, hoc eſt, attin/ git. 4d ¶ Erychropolitanos.) Rotuilanos, ita enim uulgo dicimus. Fpybeõn nanq; rubrũ ſignat. Huius ciuitatis mẽtionẽ his de cauſis mat xime facit, quod a muitis iã annis continuo Heluetijs adhæſit, atq; in
nichael pellis etiã difficilimis ſemꝑ præſto fuit ſuis præſidijs, animũq; fortiſſi
Rubellus.
mñ nunqᷓ; nõ indicauit. Neinde añt, qc Præceptor eiꝰ primus Ruhel/ lus, qui hodie bonas literas cũ maxima lau de Bernæ ꝓfitet᷑, uir ut do ctrina clarus, ita ꝓbitate conſpicuus, inde natus ſi. Deniq; quod illic primũ literis incubuerit e ¶ Curuo ag.) ob ſitũ ciuitatis hoc dicit.
Hic olim
—
————
—*
———*
———

MBRR DE HELvVBTIR, GCOMMBNTRRK. 23 Hic olim pugnax regno Ariòuiſtus duito Teutonicas rexit caulas, gentemq́; ſũperbam 4 Germanos, bẽllo indomitos, ſuetòſq; laborum Semper,& in nudo nudos ſudeſcere campo. Hi pãtriæ fines hi ſunt quos continet ãrcus Heluetia,& quas comprendit uicinia gentes. Præterea caput Europes hanc eſſe probabunt, Aetkrnis Alpes niuibus,iuga olympica, quorum a ¶ Ariouiſtus.Hic Germanorñ rex fuit, teſtis eft Cæſar li.i.de bel⸗ Arioiſtus. lo Gall. b ¶Auito.) priſco. c ¶ Teuton icas rex.cau.) caſas Ger⸗ manorum. d ¶ Superbam.)nobilem, ſic Ver. Hinc populum late re/ geneca de gem, belloq; ſuperbum. e ¶ Bello indomi.) Libet uerba Senecæ de Germanis. Germanis adſcribere.Ille enim ſic inquitde ira.lib.i. Germanis quid eſt animoſiusquid ad incurſum acrius? quid armorũ cupidiusꝰ?qui⸗ bus innaſcũtur, innutriunturq;, quorũ una illis cura eſt, in alia negli gẽtibus. Quid induratius ad omnẽ patientiã? ut quibus magna ex parte non tegumenta corporum prouiſa ſunt, non ſuffragia aduerſus perpetẽ cœli rigorem.Hos tamẽ Hiſpani, Galliq;,& Aſiæ Syriæq; mol jes bello uiri, anteqᷓ; legio uiſatur, cedunt, ob nullam aliam rem oppor tunos, qᷓ; ob iracundiam, hactenus ille. Præterea de Germanorũ mo⸗ ribus, Pompo.lib.iij. Strab. li.vñj.& Cornel. Taci.de Germania. f ¶Hi patriæ.) Cõcluſio ſitus Heluetici. g CTArcus.)Ambitus, cir/ Eeſeti l cuitus. h ¶ Præterea.) Indicaturus Heluetiã eſſe locum totius Euro/ pæ altiſſimũ, duabus id rationibus facit. Prior, quod Alpes æditiſſi mæ rupes ſunt in Europa, autore Strab. Atera, quod quatuor aut quinq; fumina Europæ maxima oriunt᷑ uel in Heluetia, uel prope,& ad quatuor mũdi plagas decurrũt. Nempe Rhenus ad Boream. Da⸗ nubius ad ortũ.Rhodanus ad Occidentẽ, qᷓ;uis apud Lugdunum ad Meridiẽ ſe fectat. Adhuc ſunt, quæ ex Alpibus defluentia Italiã irri gant, de quibus mox dicemus. i ¶ Caput.) locum æditiſſimum. k ¶ Aeternis Alpes ni.) Vna ratio. Alpes deſcribunt᷑ ab Herodiano Alpes: hiſtorico li.ij. tum uero li viij his uerbis. Hi ſunt longiſimi quidam montes uice murorũ Italiæ circũdati adeo in altum ⁊xditi, utetiã nu⸗ bes ſuperare
cus Furopæ editiſſimus.

Olympus.
Volare.
Libya.
Dannbius.
24. OS. MVC. INM GLARERNI CAR
hes ſuperare uideant᷑, itaq; in longũ porrecti, ut uniuerſam Italiã com prehendãt, leua ad Tyrrhenũ pelagus, dextra ad Iloniũ uſq; pertingen tes, denſis ubiq; nemoribus inſeſſi, atq; anguſtiſſimis calſibus,& ru/ pium prærupta altitudine, ſcopulorũq; aſperitate uix peruij, nõnullis tamẽ quaſi ſemitis magno ueterum Italorũ labore manufactis. Hæc non potui non adſcribere, cum ob elegantiã uerborũ, tum quod uix aliũ reperies, qui Apiũ formã ita oculis proponat. Niues habent per/ petuas, unde nomẽ a niuium candore ſortitæ dicunt᷑.&hꝙog enim ma culam ſignificat albam. Sunt tamẽ qui uolunt inditũ uocabuſũ a Gal lorum lingua, qui montes altos uocitent Alpes. 1 ¶Iuga Olympi.) Id eſt tantæ altitudinis, ut eſt Olympus mons Theſſaliæ, de quo Lu/ ca. Nuhes excedit olympus.
*Porgitur in cœlum caput.& ſib tartara uenter.
Et quod auroram. Borean, ſolẽmq; cadentem Flumina perpetuo non deficientia curſu
Parturit, illa uslant,& in oĩa membra redundant.
Ad Zphyrũ& Libytn Rhödanꝰ Rhenana furẽtẽ
ꝰVnda citat Borean, gelidas rotat Iſtèr àd Eurum
Diris aquas, Getico nouus hoſpes& aduena Põto.
a ¶Porgitur. Syncope. b ¶Et ſuh tar.uen.)Hyperbole, hoc eſt ſu perlatio, ſecundũ Cicero. c ¶ Et quod.) Ratio poſterior. d ¶Vo⸗ lant.Volare habentiũ pennas eſt. Ttanſfertur ad ea, quæ cũ celeritate fiunt, ut hic, uolant, pro celeriter decurrunt. e ¶Ad Zephyrum.)Indi cat, uti quodq; horum fluminũ ad ſuam tendat plagã. De Zephyro diximus. f ¶ Libyen.)ad Meridiem. Libya Aphricæ regio Aegypto cõ̃termina. Pli.teſtis lib.ʒ. Quã quidã dictam uolũt ab Epaphi filia. Libya uocata, procreta quidem ex Caſſiotha uxore. Alij a uento, qui Libs appellat᷑. g ¶ Rhodanus.) Diximus ſupra, ab ortu lõgiſſimo tractu hunc ad occidentẽ labi;tandẽ uero poſt Lugdunũ totũ uerti ad Meridiẽ. h ¶ Iſter. Danubius fluuius Germaniæ maximus, cuius originẽ& ꝓgreſſum hoc modo Picus ceſcripſit in vwvyosRov.
Hinc& Danubius non magnas deuehit undas
Montibus Arbonæ uix fuſus, plurima nondum Flumina ſurripuit, nondum binomius, ingens
Alluit

MRM DB RRLvBTIa, coMMBMTRaR. 27
Alluit Elyſios, tandem rapto tumefactus aquarum
Euxinum ingreditur bis terno gurgite Pontum,
Fxtremumq; caput limoſa perdit in Vlua.
1 CAd Eurum.) Qrientem. k ¶ Dirus,)rapidus. 1 ¶ Getico.)
Euxino. Danubius enim per Getas in Pontũ delabitur, ſed tum Iſtri nomẽ accipit,teſtis eſt Strab. in. vij. De oſtijs Autores nõ admodum Oſtia Da⸗
conſentiunt. Nam Cornel. Tac. ſex meatibus in mare Ponticũ erum/ nubjj
pere dicit, ſeptimum os hauriri paludibus. De Germania. Mela toti⸗
dem, quot Nilus, oſtijs, ſed tribus tenuibus, reliquis nauigabilibus.
li.ij. Strabo ſeptẽ,& ex autoritate Ephori quinq;. li.vij · Ptole.s.&c.
Aſt ãlios ſileo, quos Italia accipit amnes vAlpibus à noſtris, quæqʒ alto à uertice montes Agminã diparibus fundunt latiſſima ſůlcis. ?Ceu fluat Blyſijs Gãngeticus humor ab oris, Tigris& Eůfrates,& nõn bene cognita fonte
a ¶ Aſt alios ſi.) ut Abduam, Ticinũ, Atheſim,& nõnullos alios. b CAgmina. Mumina. c ¶ Sulcis.)alueis. d ¶ Ceu fluat Elyſ.) Comparatio. Vt enim e Paradiſo fuunt quatuor flumina(ut prodit᷑ Flu. quiex ij. Geneſ.) Ganges qui& Phyſon, Tigris, Eufrates,& Nilus, qui etiã paradiſo Geon nominat᷑.Ita ex Heluetiorũ Alpibus in quatuor mundi plagas fluunt. excurrunt quatuor fumina maxima Europæ. e ¶ Gangeticus hu.) Ganges. lpſe Ganges Indorum fluuius. Vuẽ incertis quidã fontibus naſci,& Nili modo exundare perhibent. Ita Soli.ca.lx.Strab.lib.xv. ſcribit ex Artemidoro, Gangẽ ex Hæmodis montibus ad Auſtrum deferri,& cum ad Gangem urbẽ peruenerit, conuerti ad Auroram uſq; Palim/ hothrã, atq; in mare ingredi. Mela lib.iij. eandem originẽ tradit. In eo tantæ longitudinis anguillas dicit eſſe Soli.ut ad tricenum pedũ pro? ceritatẽ accedãt. f ¶ Tigris.) Tigris oritur in regione Armeniæ Ma/ Tigris. ioris, teſtante Pli. li.vi.fonte con ſpicuo in planicie. Nomen obtinet a uelocitate currendi, nam Medi ſic uocant ſagittã. Strab.de Tigride& Eufrate li. xi.&.xvi. g ¶ Eufrates. Eufrates ſimiliter Armeniæ flu⸗ uius, Armeniæ regiones a Cappadocia excludens, ut idem Pli.tradit. Mela originẽ eius/ atq; curſum plane depingit li.iij· Ptole. montẽ, un⸗ Qur NRili de is fluit, appellat Periarden. Amnianus quoq; eius mentionẽ facit. lb.xxiij. h ¶Et nõ bene cog. fon.) Supra diximus Nili originẽ an⸗ D tiquis fuiſſe
Euffates.
origo ueteri byincognita

6 0s. MVC. 1N 6LARBRnI CAR/
Papyrus.
Heluetiæ naturd.
Alpiñ apud Heluetios
utilitas.
tiquis fuiſſe incognitam. Verũ id nõ mirumcum& diuinæ ſcripturæ ueritas immanifeſta ipſis extiterit, quæ Nilum ex paradiſo(uti dictũ eſterũpere docet, cum alijs tribus fiuminibus. Quorũ quidem ori⸗ ginem illi tradiderunt, prout inuenerunt eà primũe terra prorupiſſe. Nobis itaq; in his, ſicut in alijs puto ſacris documentis accedendum,
quæ mentiri haud nouerunt. aVnda Pãpyriferi ſemoto ex æthere Mili.
v Si ubro Heluetiæ quæ ſit natura requiris, Conditio eſt duplexterræ natura biformis.
*Nanq; ubi ad Italiam uergit. ſolẽmq; calentem. Montana eſt, ſed enim ridenti fertilis aruo, 3 a ¶ Papyriferi.) qui fert papyrum fruticẽ in paluſtribus Aegypti nat ſcentẽ, aut quieſcẽtibus Nili aquis ex qua fiũt chartæ. Pli.teſte li.xiij.
b ¶Si uero Hel.) Naturã deſcribit Heluetiæ, duplicẽ eam eſſe demõ/ ſtrans. Qua enim parte ad Italiã uergit, Alpes habet. In alias parteis
fere plana eſt, producitq; abunde quicquid humana uita exigit, pro⸗
ductura tamen omnia feliciusſi pro ſoli fœcunditate coleretur.
c ¶ Conditio.)qualitas. d ¶ Vergit.)tendit, porrigitur. e ¶ So ⸗ lemq; calentẽ.]Ad Meridiem. f ¶Montana eſt, ſed eniĩ ri. fer. aruo.) Breuiter adnotabimus, qualis ſit Alpium natura apud nos(figuram nẽpe ſuperius ex Herodiano retulimus)quo intelligat᷑, quid cõmodi
liceat ſperare ex reliquis partibus Heluetiæ, cum tantus ſit fructus ex
mõtibus. Horum nãqʒ(ut hoc primo dicamus) hi perpetuis niuihus albicant. Illi procul aſpicientibus nihil promittunt niſi ſaxa duriſſi/ ma, poſtqᷓ inſcẽderis, prata pinguiſſima offendis. Alij uero& aſpectu ſunt amoœni,& re ipſa. In ijs inquã per æſtatem menſes treis ad ſum/ mum paſcuntur cũ greges, tumuaccæ. e quibus tanta emolimenta, ut preui oratione nemo poſſit conſequi. Nam ſerum inde, caſeus, buty⸗ rum, aliaq; lacticinia tanta fiunt copia, ut non tam Heluetia ijs rebus expleatur, qᷓ; finitimæ quæq; nationes. Tranſuehuntur nãq; in Sue⸗ uiam, ultra jurã montẽ, in Italiam, multaq; alia loca. Atq; tam ingens redit pecunia, ut uix credi poſſit. Ilud mihi compertũ, ex uiginti bo⸗ bus fructũ annuũ eſſe centũ Coronatos, præter ſumptum omnẽ⸗ quẽ in familiam, ſeruos,& ancillas diſtribueris. Qmitto fœturain co⸗ pioſiſimam, lac& liquidum& concretum, quæq; e⁊ lacte adhuc alja
conficiuntur
—— c—

MEN D5B HEEVRTIR, COMMENTRR. 17 onficiuntur cibaria in quotidianũ uſum. Hinc eſt, quod tantus popu lus, in tam anguſto circulo enutrit᷑, quod adeo pauci ex Heluetijs ad mendicitatẽ adiguntur, quod tanta exterorum turha ſedes apud nos quætit. Libet pene exclamare hodie cum Ver. O fortunatos nimium. ſua ſi bona norint, Heluetios. Sunt enim quos pecuniæ nimia cupidi⸗ tas tam agit tranſuerſos, ut huiuſmodi hona non intelligant, ut tales opes prorſus uilipendant, quæ tamen ut ſunt& ſtabiliſſimæ,& hone⸗ ſtiſſimæ, ita maxime Chriſtianæ, uti Chryſoſto. docet. Sed hæc pluri⸗ bus forte.
Fntibus irrigua.& florentibus optima pratis,
Lucis& ſyluis, pecori gratiſſima tellus, vPhæacum terras Cörcyrea gramina uincit.
Et longe poſitos dlio ſub ſole Britãnnos.
Sed contra Borean, caſumq́; ortũmqʒ aſtrorum ·Plana iãcet campis, fœcundòq; utilis agro. Frůmenti uiniq; ferax,& diuite rure,
k Collibus ãpricis, quos pãmpinus ornat& uua.
a ¶ Fontibus irrigua.)Vnde patet Heluetiæ fœcunditas. Nam dicit Strab.li.xij. de patria ſua.ſemꝑ aquæ copiam meliorẽ eſſe, qᷓ; ſiccitatẽ. b ¶ Corcyrea grami.) Quæ in Corcyra Inſula Bpiri creſcunt, quam Corcyrd. Phæaces inhabitarũt. Reſpicit ad hortos Alcinoi notiſſimos, de qui⸗ bus Home. li.vij. Odyſſ. c ¶Alio ſub ſole.)id eſt climate. d ¶ Bri tannos. Hiberniã intelligit. De qua Pomponli.iijſcribit, tam eſſe lu Hibemid. xurioſam herbis nõ lætis modo, ſed etiam dulcibus ut ſe exigua par⸗ te diei pecora impleant,& niſi pabulo prohibeantur, diutius paſta diſ⸗ ſiliant.dem pene Solin.ca.xxxi. Pomp.eam Inſulam Iuuernam dicit, Strab. lernãjtvapli. iiij. e Clacet. Heluetia. f ¶ Frumẽti uini. fe.) peleti Ager Bernẽſis, Friburgẽſis, Salodorius, Herogea item,& Durgea fru fertilis ftu⸗ mento mire exuberant. Colles autem Scaphuſiani, Bielenſes,& Ther mopolitani uino. Apud Tigurum& Baſileam utrumq; non medio⸗ criter creſcit. Sunt alia inſuper loca per Heluetiam, quibus neutrum deeſt, ſed minor copia. g ¶ Diuite rure.) Diuite neutro genere di/ xit, quemadmodum Tibull. Diuitis hoc uitiũ eſt ruris. h ¶Apricis.)ſoli expoſitis. Hor. Multa mole docendus aprico par/ Apricus. cere pra⸗
mẽti, c ui⸗
—

15
Fontes Hel uetiæ e flu mind.
Cæruleus.
Latex.
Laus nitæ ruſticæ.
Num.
Nonne.
6S. MVC. IN GLAREANI GAR
cere prato. Homo apricus,& auis aprica, ſole gaudentes. i ¶Pam ⸗ pinus.)uitis. Synecdoche.
Quid liqlidos referam fontes, riuoðq; lõquaces
Můſcoſosq; amnes de ůiua rupe cadentes, Cærũleos ltices?ð murmura grata colonis,
ßO requies,o lenimen prædulce laborum ·
i¶Nm ueſtras laudes ſumma& præconia adæquat Fando aliquis?dòcto non eſt ea lingua Maroni, nNc tibi Homere caput, lickt oĩa uterqʒ poẽta
a ¶ Quid liquidos refe.) fontiũ aquæ& leuis,& optimæ apud nos
nuſqᷓ; deeſt copia. Fluminibus abundamus, his nauigabilibus, utpo⸗
te Limago, Ruſa, Arare,& Sana. Alijs nauibus minus accᷣmodis, ut
Dura, Emmana, Rhodano, innumeriſq; talibus. b ¶ Liquidos.)
claros.Ver. Et liquidis immiſi fontibus aprum. c ¶oquaces.)re⸗
ſonantes.Sic Hor.de fonte Blanduſiæ. Vnde loquaces Lymphæ deſi⸗
liunt tuæ. d ¶ Muſcoſos.) obſitos muſco. Ver. Muſcoſi fontes,&
ſomno mollior herba. e ¶ Viua.)naturali. Ver. Viuoq; ſedilia ſaxo
Nympharum domus. f CCæruleos.) Cæruleus color ſpecies uiri⸗
dis, Gell.teſte liij. ca.xxvi. Eſt aũt cæruleus perpetuum aquæ epithe⸗
ton. g ¶Latices. Latex(ut Serui.inquitaqua proprie eſt, ab eo,
quod intra terræ uenas lateat. Inſuper autẽ& uinum laticẽ dicimus,
quod lateat intra uuam. Qui. Latices Palladios, pro oleo dixit.
h ¶O murmura.) Admiratio. i ¶ Lenimen.) refocillatio. Vnde
Hor.de laude uitæ ruſticæ.
Libet iacere modo ſub antiqua ilice,
Modo in tenaci gramine,
Labuntur altis interim ripis aquæ,
Quæruntur in ſyluis aues.
Fonteſq; lymphis obſtrepunt manantihus,
Somnos quod inuitet leues.
k ¶ Num ueſtras lau:)q.d. minime. Negationẽ em̃ num in ſe habet,
ſicuti affirmationẽ nõne. 1 ¶ Docto non eſt· cilicet ut uos pro me⸗
ritis celebraret. m ¶ Nec tibi Ho.ca.Apoſtrophe. n ¶ Licet oĩa.)
Quid Ver.quid Homer.ſcriptitarint,& quantã inde ſint laudẽ me⸗ riti, uel

MEN DE HELVFETIR, COMMENTAR. 29
riti, uel ſole clarius. De Homero nempe dicitur. Vatem eſſe doctrina/ Homents? rum omniũ, atq;ʒ ingeniorũ autorem,& principem. De Vergilio. Tan Vergilius. tum ipſum, ut laus eius nullius cõmendatione creſcat, nullius uitu⸗
peratione minuatur.
„Attigerit, grèmio quæ uaſtus continet orbis.
Qkatuor Heluetiæ cœpi cònnexere pagos.
At res obſcura eſt, facit hoc longinqua uetuſtas,
Annorurq; dcies, æuiq;ʒ uolubile tempus.
Sẽd ſequar autores,& qũæ ratio ipſa docebit. Vtqʒ illi ſcrip ſere hodie quoq; ita eſſe probemus. Ft Græci vnylW pagum fortaſſe Latini
sTotius fluuij ſůlcos dixere propinquos.
Et uillas iuxta poſitas uicòſq; caſasq;. dMon etenim credo pro uico dicẽre pagum,
Scripta monent aliud,tẽſtisq; adducitur hoſtis
a ¶ Gremio.)Ambitu. b ¶ Quatuor Heluetiæ.) Heluetiã fuiſſe Heluetia di⸗
diſtractam in quatuor pagos, Cæſar his uerbis ſcribit Com̃.i.Is pa/ uiſa in qua⸗
gus appellabatur Tigurinus. Nam omnis ciuitas Heluetiæ in quatu/ or pagos⸗
or pagos diuiſa eſt. Dubitatũ eſt aliquãdiu, etiã a doctis uiris, quid
pagum Cæſar diceret. Si reſpicis rationẽ nominis, ablata eſt dubita⸗
tio · Nam ⁊rnyd& Jvhndo j rocyd fons eſt. Vnde pagi ſunt dicti, pagus g.
quod uillæ circa fontes conſueuerant condi, ut Serui.inquit. Et paga/ pagani.
ni, quaſi ex uno fonte potãtes. Eadem itaq; ratione Pagum Cæſar flu⸗
minis tractum eſſe uoſuit cũ accolis, Hoc enim pacto Heluetia diſtri⸗
buta eſt quatuor his fuminibus, quæ Poeta hic enarrat. Ea ſunt pror
ſus in Heluetiorũ ditione,& his quoq; lmitibus incluſi, quos Cæſar
conſtituit. c ¶ Connexere.Ad carmen nectere. d ¶Acies.) mul⸗
titudo. e ¶ Sed ſe.au.)nõ caput meũ. ¶ Et quæ ra.) Cõiectura, Cõieuræ.
quæ rationibꝰ utcũq; fulcitẽ᷑, haud reijcienda, cũ multa ſint apud uete⸗
res ſcriptores, quæ ſecus nemo, quantũcunq; doctus, poſſit adſequi.
g ¶ Sulcos.)tractus. h ¶ Dicere.)quenqᷓ; ſubaudiẽdum. i ¶ Te/
ſtiſq; adducitur.) Iulium teſtem dictorũ adhibet. Quẽ ob id hoſtem C. Iulius.
dicit, quod aduerſum Heluetios ueteres bellum geſſerit. D3 klulius or/

30
C.Tulj Cæ⸗ ſaris laus.
Pletirum.
os. MvC. I 6TLRREANr CAR ʒ Julius ðrbis apex.& tãnti gloria belli. ellẽ inquam Heluetiæ biſſenas innuit urbeis. PEt quadringentos uicos hæc omnia rurſus Quattuor in pagos. quæ flumina quattuor ngit. Hos igitur noſtro placuit coniungere plẽctro. Primits adeſt Duras plæraqʒ in parte uãdoſus, Důrus agtis pinõſq;& ſummo littore fagos Euertens⸗ cdulãſqʒ trahens,& ouilia ſecum, ¶Terribilis lapſu)campos grãſſatur in omnes.
a ¶ Orbis apex.)Affirmat Sahellicus, plures in uno Cæſare uirtutes extitiſſe,qᷓ incæteris omnibus, quorũ uitas Trãquillus ſcripſit. In eo conſilium, eloquẽtia, uigor, conſtantia militaris diſciplinæ omniũq; altiſſimarũ artiũ ſtudiũ,& quod ad gratiã conciliandã plurimũ ualet, mira quædam liberalitas. Apicem igi᷑ orhis merito dixit Poœeta.
b ¶ Et tãti gloria belli. Nntellectio eſt. c ¶lle inquã.) Scribit in. 1. Commenta. Cæſar. Vhi ſe iam Heluetij ad expeditionẽ parauerint, oppida ſua omnia numero ad duodecim, uicos ad quadringentos⸗re liquaq; priuata ædificia incendiſſe. d ¶Angit.)diſtribuit. e ¶ Ple⸗ ctro.)carmini. Plectrum proprie inſtrumentũ eſt, quo fides pulſatur. Marti. Feruida ne trito tibi pollice puſtula ſurgat, Exornent docilem
Ppagus pri/ garrula plectra lyram. f WPrimus adeſt Du.) Aperit primũ Pagũ.
mus. Duras flu ⸗ uius.
Vadum. Adagium.
cum agri adiacentis bonitate. Hunc Duras facit, cuius quidem fluuij apud ueteres nulla prorſus eſt mentio. Attamen nomen ipſum arguit aliquid antiquitatis,& terræ nomẽ Durgeuu. Oritur in finibus Dicœt ceſis Curienſis ualle, quã ſancti Ioannis uocant, fuit per Doggios,& popuſ quẽ denominat Durgeũ, in Rhenũ exit circiter bis mille pal⸗ fus ſupra Egliſouu oppidũ ditionis Tigurinæ. Ah hoc fluuio multa nomina deriuant᷑, ut Purtal, Vuintherthur, ſeu Vuinterdur,& quæ⸗ dam alia. g ¶ Vadoſus.) habẽs multa uada. Vadum eſt aquæ fun ⸗ dus, in quo quiſquis conſtiterit, is iam effugit periculum ne mergat᷑. Hirnc ſumptum adagium. Res in uado eſt, pro eo quod eſt in tuto. h ¶ Durus.) Alluſio ad nomẽ. i ¶ Caulaſq;.)ouiũ caſulas. Ver. Cũ fremit ad caulas uentos ꝑpeſſus& hymbres. k ¶ Graſſat᷑.) Debac⸗ chatur, exit.

MEN DE HFLVETIA, GOMMEFENMTAR. 31
chatur, exit. Graſſari dicunt᷑ latrones uias obſidentes, unde graſſato/ Graſſari: res. Apud Saluſt. gradi ſignificat. Animus ubi ad gloriam uirtutis uia graſſatur.
Hic agerHeluetius, quem ne Germanus haberet Miles& in Gãllos raàbiem exerceret auitam, Oæſar in Heluetiam proprios remeare colonos o Juſſit Adhuc fluuij nomen terra illa reſeruat. Doggius huic propior. Cellæ. Galliq; beati Imperia,& prope ad Acronios celebetrima fluctus,
a ¶ Hic.)In Durgea. Cæſar in.1. Comment.ſcribit. Heluetios a Cæ⸗ ſare reuerti in ſuos fines iuſſos, ea maxime ratione, quod noluerit eñũ locum, unde Heluetij diſceſſerant, uacare, ne ꝓpter honitatẽ agrorũ Bonitas Germani, qui trãs Rhenñ incolunt, e ſuis finibus in Heluetiorũ fines agri Hel⸗ tranſirent. De hoc agro dicit Poeta, eſſe in Durgea. Tametſi illud nõ Ktici ex ſemel ex eo audiuimus, quanqᷓ ita ſcripſit, ſibi tamen uideri Cæſarẽ Cæſare. loquutum de agro Auenticẽſi& Moretenſi.Id quod etiã Falco Con Petrůs Fab ſul Friburgẽſis hoc tẽpore, uir& doctus,& eloquẽs, me admonuit. co. b ¶ In Gallos.) Heluetios, qui uere Galli ſunt, ueteribus id autori hus indicantibus.Verũ de hac re forte alias. c ¶ Rabiẽ aui.yfurorẽ ex antiquo odio cõtractum. d CAdhuc flu.no. Durgea nempe uo⸗ catur, a Dura,& yia ao terra. Hoc enim pacto Celtæ multa nomina cõponere ſolent, ut Herogea, Durgea, Algea, Briſacogea, Hegogea. 5 e ¶ Doggius. Poggios lingua noſtra Doggenburger appellamus, Doggjj· a Dogg. uocabulo Anglico, quo canis ſignificat᷑. Ferunt em̃ Doggij canẽ in inſignibus. Nõ̃ neſcimus quidde hoc nomine referat hiſto/ ria Sueuica. Dein a quibuſdã Tuconiã regiunculã ipſam nominatã. Sed qᷓ; apte uideant ipſi. Habent hi, a quo perpetuitati conſecrabunt᷑ 3 Vldricũ Zinliũ hominẽ in utraq; lingua doctiſſ.hac tẽpeſtate apud Vldricus Tigurinos Euangeliſtã,& talẽ quidẽ, ut uere, quicqd Politianus ille Einlius end politiſſimus in epiſtola quadã ſcribit de Mariano Genaganenſi, huic ge lſta Ti/ poſſis adſcribere. Parcior ſum in hoc homine cõmendando, cũ quod gurinorũ. mihi amiciſſ.eſt, tum quod ingeniũ meum maximis eius uirtutibus plane obruitur. f ¶ Cellæ) ſ. Abbatis. Sunt quibus magis arri Rbbatis cel detut dicatur Alpium cella quam Abbatis cella. k. W Littoreq;

31 Os. MvC. IM 6LRRRRMI CRR/
Littoreq; in noſtto Rheni Conſtantia fulmen⸗ Dinde paludoſus ſplendenti Limagus unda, Hoõſpes Adileæ Glareanæqʒ incola terræ
eAuctus abit, ſemperq;ʒ cauis aptiſſimus alnis. Voluitur in gyros,& lenta uolumina torquet. Hic eſt ad leuam. quo uix eſt ſanctior uſquãm
pugns ſec/ a ¶ Littoreq; in no.)id eſt Heluetico. b ¶ Neinde.Exponit ſecun/ dus. dum pagum, quem Limagus cõficit fluuius, cuius quoq; mentionẽ Limagus. nõ facile apud antiquos ſcriptores reperies · Hodie tamẽ nomen ſatis integrũ eſt. Compoũtum nãq; dicitur ad imitationẽ Celticæ linguæ,
quæ frequẽter nomina in magus cõnectit, ut Rhotomagus, Næoma
fuss cætera.Illud ſane adnotandũ apud Glareanos oriri,& uocari
inthum. Deinde lacum Veſeni effundere amnẽ, cui nomẽ Magus.
Atq; poſtqᷓ; confluxerunt hi duo fluuij Limagũ uocitari, intrare autẽ
poſteaqᷓ; ab origine circiter decẽ millia paſſuũ Glareanam rigauerit
in lacum Tigurinũ, huncq; pertranſire ad mediũ uſq; urbis, poſthæc
aũt curſu adxcvi. ſtadiorum confecto in Ararim primũ, breuiſimo
poſt ſpacio in Rhenum influere. c ¶Hoſpes. Appoſitio. d CAdu
Rdulas jeæ.)Adulas mons a Ptole.li.ij. ponit᷑ incumbẽs& Heluetijs,& Rhe⸗ mons. tis. Hodie Etgel dici putãt aliqui. In quo nominis adhuc uidet᷑ alꝰ quod ueſtigium eſſe. Nam Latina lingua haud dubie principio Adul
dicere docuit, dein Germanica fecit ex Adul Etʒul, poſtea abuſus Et⸗
gel. Sic memini me olim audiſſe ex Glareano. Sunt quibꝰ placet Adu
ſam eſſe, qui nunc Arlenberg dicitur. e ¶ Semperq; ca. ap.l.) id eſt
Eremis Di ſemper nauigabilis eſt. f¶ Voluitur in gy. Mexuoſus eſt. g ¶ Huic uæ uirginis eſt ad le. Piuæ uirginis Eremitanæ locum ſignificat. Qui qᷓ;ſit facer. apud Suicos arguit perfacile, quod Chriſto conſecratus fertur epiſcopo. Poſteaqᷓ; enim ubi diui Menradi caſula fuit, ſacellũ eſt extructum, Sanctus Cõ⸗
radus Præſul tunc temporis Conſtantienſis, uir omni genere uirtutis
florens, accitus confeſtim ad ipſum cõ̃ſecrandum aduenit. Media aũt
nocte, dum preces deo pro conſuetudine funderet, audiuit cum alijs
deuotis uiris melos& dulce,& nouũ. Atqʒ diligentius perſcrutanti,
tale animaduerſum ab angelis, Chriſto præſente, decantari, quo epiꝰ
ſcopis uel hodie mos eſt uti in templorum dedicatione. Prima ſtatim
luce rem auditam diuulgat. Verũ, qui rei fidem temere præſtare nole⸗
bant, Con/

MENM DE HBLVFETIR, COMMENTRR. 3
pant, Conradũ ſunt adhortati, ut quod iuſſus erat, conficeret. Poſtqᷓ; igitur incœpit, uox continuo ter audita, Deſine frater, cœlitus conſe/ cratũ eſt. Ex illo itaq;, quod res erat, creditum. Deinde a ſummis Põ̃⸗ tificibus, alijſq; confirmatum, quorum teſtimonia in ſacratiſimo i⸗ lo loco hodie conſeruantur.
Orbe locus frõndens Mariæ genitticis Eremus. Vix alibi inuenies tam mitia numina Diuæ.
vPropitiumq́; Neum.,& præſentès uirginis aras.
Belliger has ualidis cognoſcit Sůæuus in armis, Contentusq; ſuis, dptusq;ʒ ad bella Sicamber,
Quiq; ſub arctoo preſſatur Sãrmata plauſtro
8 Attingens Borean rigidiſſimã littora Ponti.
1Tům ne ſit pelagus, ne lẽntis ſordeat undis,
iExplicãt 5s patuſum, Tigurinarq; abluit urbem ThErmopolimq; adiens ad ölentes ſulphure terras,
v Arentesq; locos Epicrea moœnia lãmbit.
5 a ¶ Frondens.) Habet enim hodie prata pinguiſſima. b ¶ Præſen/
tes.) Quæ citius ſuccurrunt. c ¶ Suæuus.) Belligerum Suæuum Shœui. dicit Cæſarẽ ſecutꝰ, qui eã gentẽ lõge maximã,& bellicoſiſſimã Ger⸗ manorũ omniũ ſcribit li.iiij. Et Strab. potẽtia dicit,& hoĩm frequẽtia reliquos añcellere. d ¶Aptuſq; ad bel. Si. Hora.quoq; Sicambros Sicumbri. feroces appellat.li.iiij. carminũ ode.ij. Populi ſunt Gñermaniæ tranſ⸗ rhenani, hodie Vueſchualos dicunt. e ¶ Sarmata.) Polonũ dicit, Sarmatæ. qui bonã Sarmatiæ partẽ hodie poſſidet. Mira de his populis apud ſcriptores cõmemorant᷑. lege Strab.lib.y.&. n. Melã lib.ʒ. Sarmatas Pli.ſcribit li. iiij. Sauromatas a Græcis uocari. f ¶ Rigidiſſima.) fri/ gidiſſima. g ¶ Tum neſit pe.M. limagus cũ lacu. Ideſt autẽ, ne ſit la
cus cõtinuus ſine exitu. h ¶Lentis.)ſtantibus. i ¶ Explicat.yape⸗ rit. k ¶ Os.)oſtiũ. 1 ¶CAbluit.)perluit m ¶ Thermopolim.) Ba/ Th den.ſ. Heluetiorũ.Sunt em̃ quas Thermas dicimus inferioris, a qui/ pus Marchiones Badẽſes cognomẽtũ ſumũt. ni Olẽtes ſul.Aquæ poli. em̃ quæ hoc loco ꝓueniũt, ſuſphuratæ ſunt. o ¶ Arenteſqʒ.calidos. p ¶ Epicurea moœnia.) Voluptatis plena. Secundũ quoſdam enim
E Epicurus

68. MVC IN GLARFANI CAR
Epicuri ſi⸗ Epicurus ſummũ bonñ in uoluptate corporis cõſtituit. Sunttamen/
mñ bonñ no qui ex proba eius uita non corporis/ſed anmi uoluptatẽ ipiuim ſigni/
liptas. ficaſſe cõtendãt. Quod Poeta dicit, nõ ad oppidum referendum, ſed Thermas quæ ab oppico diſtant ad trecentos paſſus. H nãc; tales ſunt, ut Pogius Florentinus putet, ſi uoluptas uitam beatã queat effi cere, nihil ijs omrino deeſſe ad conſumatã uoluptatem. Fius epiſto/ lam lege, ſi lubet, ad Nicolaum quendã. In qua& ſitũ halneorum, la⸗ uantium mores, uoluptatem, ludos, iocos,& aquæ uirtutem abunde inuenies. q ¶Lambit. circũdat. Perſ.Illis relinquo, quorum ima⸗ gines lambunt Hederæ ſequaces.
Hic ſtygiò ã flatu mẽdiaq; uoragine tetræ Apice ſanantes undas. laticeſq; ſalubres
Quitibi(ni nolislãnguentia membra leuabunt.
Vtilia hæc ůteropræſẽntia balnea ſemper
Ad quẽcunq; uelis in quouis corpore, morbum.
a ¶Stygio.)tanqᷓ; ah inferis uenientes. b ¶ Mediaq; uoragine.) Thermæ e medio terræ. Intra nanq; terræ meatus, tales aquæ ſunt. Hæ quur qur ca/ ſint calidæ, Pontanus his uerbis ſcribit. lidæ. Baiano ſed ne fumare in littore Thermas Mirere, aut liquidis fuitare incendia uenis, Vulcani fora ſulfureis incenſa caminis Ipſa monent, late multum tellure ſub ima Mebacchari ignem, campoſq; exurere apertos. Inde fluit calidum referens ex igne uaporem Vnda fugax tectis feruent& balnea fiammis. yirts Ther C Languentia.) ægrotantia, infirma. d ¶ Vtero.M. fœminarum. irtꝰ Ther F 6 4 Hæc enĩ ſingularis eſt huius aquæ uirtus,& prope diuina, quod ſte⸗ mar̃ ſuperi rilitati mulierũ medet᷑. Fœcundas aũt fœcundiores,& prolis multi or̃ ſingula⸗ plicatione eneruatas reddit fortiores. e ¶ Præſentia.)cito iuuantia. 1 Inud nempe præſens dicit᷑, quod quia nõ abeſt, cito operat᷑ uel honũ⸗ Præſens· uel malũ. Inde numina dicuntur præſentia, ut ſuperius, quod cito iu⸗ Vitutes ſu uẽt,& uenena, quod cito necent. f ¶Ad quẽcunq;.) Plurim enim periorim conferũt(prius Medico conſulto)ſtomachicis. Proſunt cerebro, uiſui, Thermam̃.& auditui plurim, imo totius capitis dolores mitigant. Epati condu cunt,& ſpleni.Ilium dolorem tollũt.& renum laſſitudinem reſtituũt. Huiuſmodi

MBM DE RBLvBRTIR, COMMRTAR. 35 xuiuſmodi uirtutes ſexcentas habẽt, quas prudẽtes iã præterimus. Mitis aqua.& noſtris ndn importuna periclis,
Cãmpanũ ſuperans ſtagnum. půtresqʒ liquores. Bãianurq; amnem ẽt Cydni felicior unda. Sůnt& qui fluuium dicant hunceſſe Lemannũ, Vnde ſuum teneat pugnan Alemania nomen. s Tertius horrendo⸗ crkpitantiq;ʒ agmine Ruſa 1Gotchica ſtagna trahẽs, atqʒ Hnas barharꝰ undas. Inde Lucernãnis Tuginisq; amnibus ingens.
a ¶ Non importu na. Nalubris. b ¶ Campanum ſupe.ſtag.) Id eſt.
Balnea, quæ lunt permulta in GCampania, plaga(ut Florus ſcribit Epi Campania to.i.ypulcherrima totius orbis. Hic ſunt tepentes fontibus Baiæ,& ad
ſanãdos morhos,& ad uoluptatẽ cõmodiſſimæ. A regionis feracita⸗
te ſumptũ Adagium, quo dici ſolet. Plus apud Gampanos unguẽtiꝰ Adagium. quam apud cæteros olei fieri. Pli li.xxiij.& iij. præclare de GCampa/
nia ſcribit. c ¶ Putreſqʒ li. Balnea Puteolana. Alluſit ad nomen, a Puteoli. putore enĩ ſecundũ aliquos aquarũ Puteolos urbem dictam uolunt,
alij uero a puteorum frequẽtia. Author Strab. lib.. d ¶ Baianumq;
amnẽ.) balnea quæ Raiæ dicunt᷑. Seneca eñ locũ deuitandũ monet, Baic. quod habeatquaſdã naturales dotes, quibus illũ ſibi celebrandũ lu/
xuria ſumpſerit. De Baijs Strab. lib.ʒ. e ¶ Et Cydni fe.) Cydnus Cydnus. amnis Ciliciæ podagricis medet᷑ ut Pli inquit lib. xxxi. Idem aſſerit
Vitruuius lib.ð. De Qydno alioqui& Solin. ca. ꝙ.& Gurtius lib. ꝙ
f ¶ Sunt& qui.) Opinionẽ quorundã recenſet, non ſuam ſententiã.
g CTertius nor.) A Ruſa fumine tertius conficiẽ pagus. Idex mon/ Pagis ter⸗ te, quẽ Furcã appellant, orit᷑ fluit per loca cõfragoſa, donec nõ ꝓcul a tis. Vetere pagolita pagus primus apud Vros nuncupat᷑) in lacũ Lucer⸗ Ruſa flu ⸗ nanũ ingredit᷑, hunc trãſit ad ciuitatẽ uſq;, quã inter ſecãs denuo erũ/ uius. pit. In multos dein circũductus gyros, Rhenũ intrat non multo infra
Brugẽ oppidulũ Herogeæ. h ¶ Crepitãti.]ymurmurãti. Ob id nomẽ Brigis op⸗ factitiũ Ruſa a uulgo obtinuit. i ¶ Gotthica.Suica. Eſt enim lac us pidulum. paruus apud Suicos exiẽs in lacũ Lucernanũ. k Cnas.) i. Vrio Ruſa unde tũ.Suici enĩ a Gotthis, Vrij ab Hunnis deſcendũt. Enae Lu.)Em/ dicta.

36 Os. MVC. IN GLAREANI CAR“
Fmmana mana fluuius in Ruſam influit a Lucerna ad quadringentos paſſus. fin. Lacus uero Tuginus exitum in ipſum habet circa uallem, quã Mariæ
Lacus V/ dicunt.
Snis. ¶ Lbitur in patrios, quos nunquam contigit, ortus. Vtimũs eſt Araris, quem num natura dliorſum vFlexerit, an fluuijs nõmen cõmune duobus.
Vertitur in dubium, ſeu ſint bene cognita priſcis Oſtiã non etiam fontes, ndeæeq; ſequentes.
Sed mitto hoc alijs alias laturus in horas
Iudicium authorũ.ſatis hæc dixiſſe fatendum. Hic, ut in Heluetia eſt. Rhödano contrarius exit Thunum it,& Arctopolim, fatis felicibus ðrtam n Aſpicijqʒ Deũm,& plura in ſe flũmina captat.
a ¶ Labitur in.hoc eſt, fluit ad Septentrionẽ unde uenerũt Hũni,&
pags ulti Gotthi, a quibus(ut modo dictum) Vrij,& Suici originem ducunt, b ¶ Vltimus eſt Ara.) Araris noſter ex montibus erũpit, unde fluit
z Rhodanus, per lacum Haſlenſem(quem Auellanũ dicere poſſes)& 14½ fu⸗ Thunin labitur. Venit Arctopolim, quam totã pene cõcludit. Salo⸗ vius. dorũ adluit. Curſu longiſſimo deinde confecto Rheno cõmiſcet᷑ cũ
mMß⸗
Limago,& Ruſa. Is quartũ pagum cõ̃ficit. Vbi illud adſcribendũ, ni⸗ Saona flu. hil hic accipi de Arari, quem Saonã putant dictum, nam neq; origo,
neq; curſus cõ̃ueniunt, quãuis Poeta ſe dubitare dicat, anne curſum
Arar mutauerit, an duo flumina idem nomẽ obtineãt. Vel ſi priſci co
gnouerint fuminis exitum, non etiã fontes. Verum utcunq; res ha⸗
beat, doctis committit. c ¶ Aliorſum. Puta ad Septentrionẽ, cum
omnes uno ore dicant ad Meridiem tencere. d ¶ Nomen cõmune
duobꝰ.)Id quod Poeta ſentit. e ¶ Oſtia.fluuij exitus. f¶Vndæq;
ſequen.)id eſt tractum aquæ poſt fontes. g ¶ Vt in Hel.) nõ quẽad
modũ authores deſcripſerũt, ut Ptol. li.⁊. Strab.li.ꝓ. h ¶Rhodano
Thunñ̃ opl con. Nã ad Boreã, cũ ad Auſtrũ nergat Rhodanus. i ¶Thunũ. ad pidum· hoc oppidũ ditionis Pernanæ. k ¶ Ortã.) cõditã. I ¶ Auſpicijs.) Sana fiu. bona fortuna, feliciter. m ¶ Flumina.)ut Sanã fluuiũ Friburgẽſiũ.
. Oppida multa

BNM DB nRLVRTIR, COMMENTAR⸗ 37
„Oppida multa ambit. Slodoria regna peragrat. Regna ſub Hãbramotam fauſto ſydere nãta. Pars hæcHeluetiæ fluuij cognomina ſeruat, Heroum tellus.& ddunci uulturis arces. Qůattuor hi pagi qios ⁊ regione notorum Impetus in Borean torſit Rhenõq; remiſit. 1Antẽ tamẽ liquidòſqʒ lacus. ſtrilesq; paludes. Ft ſtagna alta creant. plůs quattuor inclytus auget nLimagus.& nautis portus.& piſcibus ãntra.
a ¶Salodoria. Salodorũ non Solidurniũ recte dicimus⸗ Hinc Salo Salodorum
dorius deflexit Autor. Inuenit nanq́; apud eam ciuitatẽ in lapide an⸗ unde dicñ.
tiquiſſimo Salodorum, ſic nimirũ appellatũ quaſi ſalis donum.dng
nempe ſal aſpiratione in, ſmutata,& qo donũ ſignificat. Inde eſt,
quod penultimã producit, per· v. enĩ Græcis ſcribitur. b ¶ Sub Ha
pramo.) Antiquiſſimũ enim eſſe cõſtat nam exceptis Treuiris nulla
urbs ueſ Galliæ, uel Germaniæ antiquior. In Habramo Synereſis eſt.
c ¶ Nata.)extructa, condita. d ¶ Pars hæc Hel.cog. ſer. Mam terra
adiacens uocat᷑ Argea, a nobis Argeuu. Nõ̃nulla etiã oppida inde ap/
pellationẽ ſortiunt᷑ ut uulgari lingua proferimus Arouu, Arburg.
e ¶ Heroum tellus. nterpretatio eius, quod nos dicimus Herogea. Heroged. Muſti enĩ ſunt qui exiſtimãt Heroum tellurẽ Hergeuu uocitatã pro/
ter Duces, comites, barones,& nobiles abſq; numero, qui eam terrã
inhabitarũt. f ¶ Et adunci uul.Vulturẽ ponit pro accipitre· Signifi⸗ 1 cat em̃ arcem cui uulgo nomen Habſpurg. g ¶ Quattuor hi pagi.) it Enumerat lacus& paludes proximas dictis quatuor fluminibus, nõ Palides quod ab his illæ omnes adimpleant᷑/ ſed quia ſint ꝓpe,& riuis inter⸗ Heluetiæ. dũ conueniãt. Recẽſuimus nos ſuperius omnes lacus, per quos ea flu mina tranſcurrũt. h ¶ Quos a regio.) Id eſt quos curſus a meridiei parte ad Septentrionẽ cõpulit. Nam Rheno admiſcent᷑/ ut dictum eſt, qui ad Septentrionẽ defert᷑. i ¶ante tamẽ.. quã Rleno copulant᷑. k ¶Sterileſq; pa. ta Hor.in Poetica. Regis opus ſteriliſq; diu palus, aptaq; remis. 1 ¶ Plus quat.)nam quinq; Veſeniũ, Cleoniũ, Tigu⸗
rinum, Phæbinium,& Gryphenſem. m CAntra.)domicilia. Treis

38 61RRBRANI CRRMRM DE RBLvBRTTR.
Trẽis Araris Rüſa& totidern, ſed truſus arenis
In circum Nuras, immenſa cãtaclyta fundit,
eOmnia piſcinis, non omnia nauibus apta.
Hræc pãter omnipotens, dũ magnum cõderet orbẽ Diſpoſuit prudens, ne totum forte per æuum
6 Staret inãne Chaos, pẽnitusq; illunis Abyſſus,
vᷣBella elementorum,& fera prælia uòce diremit. Kethereãſq; Alpes, iuga ſummo proxima cœlo,
Eſſe caput iubet Europes, ſubſidere mẽmbra
aLætã, quod in faciem fluuios habuere receptos. 116 a ¶ Treis Ara.Neapolitanũ, Thunẽſem,& Bielenſem. b ¶ Ruſa& Cataclyta. totidẽ. Lucernan, Lucanũ,& Tugin. c ¶ Cataclyta.) loca cõcaua
ab aqua cadente. Ambroſ. Nilus fuuius maximus eo loci, ubi ſe ex
piſene altiſſimis montibus in cataclyta illa præcipitat, magnitudine fragoris ſui, aures accolarũ ohſtruit. d ¶Piſcinis.)locis, ubi piſces cõſeruan ⸗
tur. Gell. li.ij. Lacus uero,& ſtagna, quæ piſcibus uiuis coercent᷑ clau
ſa ſuo atq; proprio nomine piſcinas nominauerunt. e ¶Hæc pater
Chaos. omnipo · Meum ita patriæ ſitum diſpoſuiſſe ait ah initio, dum crearet mundum, ne perpetuo chaos maneret. f ¶Inane chaos. Imitatio eſt,
nõ mens uera Poetæ. Ver.enim in Syleno,& Qui.li.i.tranſfor. Heſio/
dum ſequentes dicũt, chaum.i.rudis, inordinatæqʒ materiæ confu/
ſam(ut inquit Lactan.li.1.congeriẽ principium omni fuiſſe rerum.
Concluſto.
Abyſſis. g ¶ Penituſq;. hoc eſt, ne abyſſus.i.informis& ſubiacens materia, quæ Græcis UMn& xdcog dicit᷑, ꝑmaneret abſq; luce. Alioqui Abyſ⸗ ſum uolũt eſſe immẽſam quandã aquæ ꝓfunditatẽ. h ¶ Bella ele.) quatuor qualitates, quæ inter ſe ſũt cõtrariæ. i ¶ Voce.)uerbo, quia dixit& facta ſunt. Ver. uerba ſũt ex qnto Aene.aptiſſime detorta. Nã uti Aeneas uerba diſtraxit Pareta,& Entellũ, ita deus elemẽtorũ cõfu ſionẽ. ¶ Mẽbra.)alias partes Furopæ. Manet in Metaphora. quia dixit, Eſſe caput iubet Europes. 1 ¶ Læta qch.) i. membra hæc ob
hãc cauſam læta ſunt, quod fluuios ab eo capite. quæ eſt Heluetia, in
Facies. ſuam accipiunt ſuperficiem. m ¶ Faciem.facies omnis cuiuſq; rei forma eſt. Ver. Luibus aſpera quondam uiſa maris facies.
Panegyricum.

PANEGTRICON
Hæc facies patriæ eſt. plectro maiore ſo⸗ nandum(cenſens, 5—„ b„— Sipopulũ aggrediar mõres ſtudiũq́; re⸗ S Aq; tot excultas urhes, tot& oppida Quin potius cedã, caſurus fãſce ſub iſto,(muris.
Pondereq; immenſo noſtris hæc ardua moles a ¶ Hæc facies patriæ.)Sequit᷑ Panegyricũ id eſt carmẽ laudatiuum tredecim partiũ Heluetiæ, in quas totũ imperiũ noſtrum eſt diuiſum. Har eſt adminiſtratio,& cura totius regionis, præſertim, cũ aliquid euenit, quod ad uniuerſam Heluetiã pertinet. Alioqui enim ſingulæ ſuas ciuitates gu hernãt. Poeta biſſenas dicit hac de cauſa, quod Ab⸗ patis cellam addidit, poſtqᷓ;& ipſa eſt adiecta numero capitũ Helue⸗ tiæ. Apponit dein quædam de ſocijs Hleluetiorũ& Heluetiæ laudes. poſtremo perorat cum admonitione. In hac aũt deſcriptione licet in⸗ geniũ Poetæ cognoſcere. Qui tametſi bellicæ gloriæ ſingulas cõmu/ nitates(uti appellant) facit participes, tamẽ hocagit, ut ſingulari com mẽdatione in hocipſo unamquãq; celebret. b ¶ Mores ſtudiũq;.) Veriſſime dicit. Nã ſi uitã maiorũ uellet, exercitiũq; deſcribere, opus eſſet& longiore oratione,& ſtilo ſublimiore. Quãuis nõ clam meſit. multis uideri longe aliter, js præcipue, quorũ maleuolentia uel libris cõtra Heluetiorũ mores cõteſtata eſt. Sed ad manũ habes, quo ipſos negligas, cum quicquid calumniant᷑ cogitas inuidiã dictaſſe. Quæ peſtis teterrima conſueuit(ut Eraſmus noſter inquit) pulcherrimorũ facinorũ eſſe comes, exmiãqʒ uirtutem non aliter, qᷓ; umbra corpus, adſequi. Statim enim ut Heluetiorũ gloria cœpit adcreſcere, impulſi, neſcio quibus furijs, lbellos ediderunt plenos indignis cõuicijs, atq;
37
Panegyri⸗ cum.
In Zoilos.
Inuidia.
obſcœnis nominibus, a quibus doctum abhorrere ſumme cõuenie⸗
bat, nedum Chriſtian, imo Chriſti ſacris initiatũ. Palam igitur eſt, nihil eiuſmodi probris ineſſe ueri habet enim hanc uirtutem ueritas, ut os inuidum quam longiſſime fugiat. Quod ſi hi uiri doctrinam ſuam(ut ſunt doctiſſimiad alias res, quam ad contumelias adhibu/ iſſent, nihil dubito, quin magnam laudem eſſent adepti, cum hocmo do nihil ſibi pepererint, niſi æmulationis exprobrationẽ.c ¶ Faſce.) onere. Ver. Fgo hocte faſce leuabo. d ¶ Moles.) materia iribus

4. 0 Os. MVC. IN GSLAREANI PANE/ *Viribis eſt impar. en noſtræ tꝭdia Muſæ En lyra blanda fidẽs,& conſona plectra reponit. ? Vix tamen ęxoro, biſſenas půngeret urbis. Heluetiæ inſigneisterrãq; ac æchere notas Metropoleis qiibus una fides eaderqʒ uoluntas.
Fides. ⁊ ¶ Viribus.)ingenij. bT ædia.)ob rei magnitudinẽ. c¶ Fides.) chordas. Alioqui citharæ genus eſt fides, inquit Feſtus. d¶ Exoro.) ſcilicet Muſam. e ¶ Pargeret.)caneret, componeret. Ita Gell. lib.i. Siaut uerſum pangis, aut orationẽ ſolutãſtruis. † ¶ Vrhis.) Capi
ta Heluetiæ, ſeu partes. Barbare Cantones appellant᷑. g ¶ Quibus Concordia una fides. Concordia Heluetijs ſine dubio& imperiũ auxit,& rem Heluetior. uniuerſam. Hæc nanq; talis fuit, ut ueredicere licuerit id, quod apud Homer. Neſtor deſe, deq; Vlyſſe. Haud unquam neq; concio nos, neq; curia dictis Audiuit pugnare, animo ſed ſemper eodem, Pecunia diſ Etſentire eadem,atqʒ eadem decernere uidit. cordiarum Verum pecunia diſcordiarum fons,& neſcio quæ inanis gloriæ æmu fons. latio animos eorum annis ſuperioribus ita diſtraxerant, ut nonnihil timerẽ de concordia eſſe actum, niſi Diſcordia niat In primis tamen diſſidio flagrarunt apud Mediolanũ, dum ibi Heluetior ercitu non mediocri cðliſterent aduerſus Franciſcum regẽ Erãciæ. apudMedi Quo quidem de pace cum Hieluetijs agitante, quidã recipiebãt, qui⸗ bi dam recuſabant. Fecit hæc diſſenlio, ut ili cum maiore exercitus par/ teſque conrinebat ultra quindecim millia militũ)diſcederẽt. Interim reliqui profectionẽ iſtam blane ignorantes abſq; ratione, abſq; exer/ citus hoſtilis exploratione, ſine ordine Ducibus ferme nullis præſen/ Vidores tibus, foſſis altiſſimis qᷓ;maxima difficultate ſuperatis, ſole iã demer⸗ Heluetj. ſo hoſtem inuadent, cæduntin fugam pellunt. Pt ſi nox prælium non diremiſſet, iam hoſtis quãtuſcunq; erat ſexcedebat enim numerũ cũ milite Germano, qui multus aderat, centũ millium hominũi)perijſſet totus.Caſta hoſtilia per integrã noctem Heluetij tuebant,& quocd fa/ mes exercitũ inuaſerat ſuadebãt partim, ut Mediolani repetatur, par ⸗ timut maneatur aduſqʒ Aurorã, quo intelligant, quid hoſtis denuo ſit tentaturus. floc modoiterũ diſcordia. Interim autem, quod Heluetij tormẽta capta, atqʒ in foſſas coniecta Pfundiſſimas poſt ſe reliquerãt
longiſſimo

nu il e⸗ bi
i⸗
SVRICON GOMMENTAR 41
longiſſimo ſpacioea recipiebant hoſtes cum Venetis, qui eadẽ nocte ad hos numeroſo exercitu aduenerant, idq; licebat impune. Adueniẽ⸗ te autem luce corpore ſic male affecto rurſus hoſtem aggrediunt᷑ tãto impetu, ut neq; de acie inſtruenda, neq; de bombardis aduerſariorũ
eſſet aliqua ratio, donec ſenſerunt ſe medios inter has conſiſtere. Tum
repente tantus fragor, tãta tonitrua, tantæ ſtrages, ut terrore omnibus correptis pedem Heluetij referre cogerent᷑. Quis enim hominũ huic Heluetʒ tam nefando machinamento repugnaret, cui uel montes cedunt?Res uitti. miſeranda, cum ſua ipſius culpa tam ingens quis periculum incurrit. Cæterum qualis illa uictoria fuerit manifeſtum facere uident᷑, quod Qualis vi⸗ Gallus uictor pacem a uictis tam incredibili pecunianam ſepties cẽ/ f̃oria regis tum millibus Coronatis nũmis) efflagitauit. Deinde quod Luganũ, Franciæ. 6. Lacarne munitiſſimæ arces Ducatus Mediolanẽſis, quas noſtri bel lo Papienſi occuparũt. Vallis item Velina(quã Sabellicus Tellinã di/ Bellum Pa⸗ cit) ſuperata eodẽ bello a Rhetis, adhuc ditionis ſunt Helueticæ. Mihi pienſe. nãq; ſic perſuadeo, ſi uictoria tam eſſet inſignis, quam illi prædicant, nihil harum rerum debere admitti. Sed hæc hactenus. Non enim ob aliam cauſam adſcripſimus, niſi quo Heluetios admoneã, ut conſy/ derent, quid concordia ſibi, quid itemdiſcordia(a qua ſola uicti ſunt) adtulerit. Deinceps uero caueant, ne tantũ malum unqᷓ ad ſe admit/ tant. Id quod tum fiet, cum eius fomitem pecuniam, imo nimiam pe⸗ cuniæ cupiditatem qᷓ; longiſſime propulſabunt.
Mudijt,& mitis nec precantem,
Compoſito uultu tales dat pectore uoces. Vellem equidẽ, quæ ſum parui tua Muſa Poœetæ. Dignius ordirer poſſernq; ſonare potentem Sermonem, qui ſit rebus bene congruus iſtis. Aüdendum eſt, ueniant hiſſenæ hoc ördine partes
In numerum, qui cuiq́; placet, uix ipſa recuſo.
a ¶Audijt.).ſ. Muſa. b ¶ Vellẽ equi.Muſæ uerba ſunt, ideo indu
cta, ut Poeta liberius loqui poſſit. c ¶ Potentẽ ſer.) Imitatio Homer.
Inquit enĩ Ilia. a. xgoreyop& ẽr vop Erede · d CAudendũ eſt.) Adagium.
Prouerbiũ, admonẽs fortiter periclitandã eſſe fortunã. e¶ Ordine.)
Ordo is eſt partiũ Heluetici fœderis, ut hodie legatos mittunt,& inſi⸗
xnia pingurt. Nam ut libertatis uindices alium ſequuntur. Salue belli⸗

41 os. Mvc. IM GLRRBRRI PANE⸗
Alde bẽlligeræ celeberrima gloria gẽtis
O Tigurum, urbs orbi,& pando no⸗ tiſſima cœlo,
Cui pro nominibus, meritiq;& fot⸗
tibus actis,
Nlla ſat eſſe poteſt immenſi gloria mundi.
dTe mediam ſcindit tiuenti Limagus unda,
TV
3
Tigumms a ¶ Salue. Initium cõmẽdationis ſumit a Tiguro urbe, quæ primas partes inter Heluetios obtinet. Hodie Thurregum, ſeu Duregũ appel litant ineptius. De cõditoribus eius, quod uaria tradunt᷑, libenter ta⸗ cemus.Vrbs eſt uetuſtiſſima, ſitu acdmodũ amœno. lacet inter duos monticulos, illo uitifero, altero faciem præbente ſylueſtribus ꝑlenam arboribus. Aedificijs pollet templis, monaſterijs, moœnibus,& foſlae tis. Superne lacus incumbit limpidiſſimus, longus circiter.xij. millia paſſuum.Is urhem diſſecans in medio Limagum, quem recepit pene
Adileſten apud Glareanos, effundit. Sternit᷑ pontibus duobus, qui urbem dil⸗
Tiguri ſectam denuo cõiungunt. Populoſa eſt. Senatũ habet prudentiſſimũ. tes 2t Ingenia uero multo cjariſſima.In quibus illud nõ tepide cõmendan⸗ ni. 2 Hel⸗ dum puto, quod uti honas literas amplectunẽt᷑, ita ſophiſticã interne⸗ ketici odiñt cino perſequunt᷑ odio, ceu a natura edocti, qᷓ;tum in ea mali conditũ fophiſtid. lateat. Neq; tamen hoc ſanctiſſimo odio Tigurini ſolũ, ſed etiã alij per
Tacobus Heluetiã aduleſcẽtes ferunt᷑, quibus Minerua, nõ Bellona adplaudit,
Rmmanis. qui& multi ſunt. Inter Tigurinos aũt facile primi, lacobus Ammanꝰ Conradas ingenij ita feſtiui ſermonis tam puri& elegãtis, ut nihil ſupra. Et Gð radus Grehelius; cui& Muſæ fauẽt nõ mediocriter. Illi procul dubio ſuam Heluetiã olim tam illuſtrabũt, qᷓ; ipſi hodie ab hac illuſtrantur. Nos ad rem redeamus. Tigurinorũ meminit Cæſar in.1 Strab. in.y. „& Flor.epito. luv. b ¶ Belligeræ cele. glo.) Periphraſis Heluetiorũ. c ¶ Nulla ſat.) Res domi, foriſq; Tigurinorũ geſtæ tantæ ſunt, tanqʒ eximiæ ut breuibus numerari haud queant. Quas Lector ſi ſcires, e uideres Poetam noſtrũ hoc loco nihil minus egiſſe qᷓ; Poetam, Quo⸗ klumina ni/ rum hominum eſtpro tempore res ſupra meritum extollere. wi d ¶ Viuenti. Kuenti. Nullum uitæ certius ſignum(inquit Eraſmus) mu uam motus, unde flumina quoq; dicimus uiuentia.
Grebelius.
Res Tig. rinorũ ma
Etſuper:

GvRICONM cCOMMRNTRR. 3
Et ſupet incumbit ſquamoſis piſcibus ingens ꝛ Amne lacus uitrẽoq́; relucent gůrgite ripæ. Nubiferas turres quid tam ſublimia fronte tTecta, quid ãblotas ſplendenti fonte platæas vCõmemorem? fora quid dicã quid tẽpla rẽcenſeam Ztria Cœlicolis,& dignas regibus aulas? Vrbs cœlò& ſuperũm Rectori chara ſupremo
W Cc&de ð memoranda meis Vrſina pro/ pa * cœnnps gens àndino bene digna K. cothurno, Moœniãq; lyra& Phoebi laudanda camcœnis. Vrbs dctis prudens, iubs tot regnata per annos. Tot populis tot caſtellis tot& arcibus altis.
a ¶ Vitreoq;. Nclaro, liquido. b ¶ Gurgite. apinoſis. c ¶ Quid ablo. Mñdicies uicorũ in ciuitatibꝰ& amœna eſt,& ſalubris. d¶ Re Mundicies cẽſeam.)Synereſis. e ¶Vrbs cœ.) Cõmẽdatio a religione. Nã deus Ktorum. nõ diligit, niſi ſe diligẽtes. f CAccede.) Berna, ſeu mauis Arctopo/ Bernd.
lis nã Vrſus illi nomẽ indidit) urbiũ Helueticarũ potentiſſima ꝓpter latãiuriſdictionẽ, ſex enim& uiginti habet extra muros iudicia. Con
ditam ferunt a Bertoldo Duce Zeringo. In locũ eſt porrecta iuxta tu/ Bertoldus mulũ, cui eſt impoſita, ab Arari noſtro ferme tota concludit᷑, tanqᷓ; a dux Zerin ⸗
foſſa ꝓfundiſſima. Aedificia habet mirabiliter extructa, nã licet tutũ gus.
rircuire ſub porticibus cameratis totam ferme urbem etiã pluuioſiſ⸗
ſimo tempore. Templſũ ornatiſſimũ. Monaſteria autẽ notiora, quam
ut opus ſit multa de his adnotare. Viros alit robuſtos, laborioſos, hel
lo,&paci accõmodiſſimos. g CAndino. Vergiliano. Is em̃ Andi/ Andes.
nus uates dicit᷑ a pago Andes. ubi natus perhibetur. Nõ lõge diſtat a
Mantua, ut Donat. inquit in uita Vergilij· h ¶Moœoniaq; ly.) Car⸗
mine Homerico. Martial.ſic. Perlege Mœonio cantatas carmine ra⸗
nas i ¶ Phoœbi.Apollinis, cuiug epitheton phoœbus eſt peculiare, Phobus. E z nam purum

44 Os. MVC. IN GLRRERNI PANE/
Prudentia nam purum ſignificat. k ¶Vrbs actis pru.) Laus a prudentia, ine uintus pri ua uirtute nemo quicqᷓ; probe agit. Quare merito dicit᷑ reliquis uir m. tutibus quaſi lumen præferre, atq; demõſtrare uiam. 1 ¶ Vrhs tot
Berna quo reg. per an. Mnnuit urbis ætatẽ. Ferunt autẽ fundamẽta eius iacta An
tpe cõdir. no ſalutis noſiræ. M. C. NCI.mẽſe Maio, Henrico ſexto imperatore.
Vni qui nobis cunctando reſtituunt rem. vHanc Araris præceps Rhõdanòq; fugacior amnis In circum lambit, ſcopulòq; immurmurat unda.
Aſpice Dædãlios circos, Rhõdiãſq; columnas,
„Et Lãbyrinthæum tutilis uicinius aſtris
Templum hõrrendum ingens, nõ illud Mãuſolæum, 5 C 5„ 1 8 2„— Sed neq; Pyrãmides, Memphitica marmora, uincẽt.
Bell̃ Ion, à ¶ Vni qui nobis. Ennij uerſus ad rem Poetæ deflexus. Intelligitun k ro autẽ de bello Loupenſi, quod quidẽ dum Bernenſes libenter auertiſ⸗ penſe. ſent ſine ſanguine, aduerſarij(hi erãt Comites,& nobilitas omnis cir/ cumquaq; poſita Friburgẽſes item,& Ludouicus Dux Bauariæ, qui
titulũ iacta bat regis Ro.)prouerbiũ uulgare. Biſtu uon Bern, ſo de/
muetigiſt dich gern in eos iecerunt magno cum ludibrio. Ipſi autem
interim, quodde rebus ſuis pene deſperauerãt, precibus aduocãt Vri os Suicos,& Syluanos. Adueniũt quoq; Sebedalij, Leucogri,& Auel
lani. Atq; opportunitate data ruunt in hoſtẽ cædunt, premuntqʒ do⸗
nec uictoria ſunt potiti. Anno· M. GCCC. XXXVIII. b ¶LRhoda⸗
noq; fuga.) Oppoſitũ Autores dicũt. Sed de noſtro Arari nõ ſentiũt. c¶Dædalios.) Artificioſos. Vide apud Qui.de Dædalo multa. lib. Coloſſis viij. Meta. d ¶Rhodiaſq; colum.)id eſt moles tales, qualis erat co⸗ Rbodiis loſſus ſolis in Rhodo inter ſeptẽ orbis miracula habitus. Dequo Pli. lb. xxxiiij. e ¶ Labyrinthæum.) id eſt tam mire effigiatũ, ut laby⸗ NManſoliſe/ rinthus credi poſſit. f ¶ Horrendum.) Venerandum.Ver.in. vij. ulchrum. Horrendũ ſyluis,& relligione parentũ. g ¶ Mauſolæum.) Mauſoli ig ſepulchrũ, qꝙ; condidit Artemiſia uxor, poftqᷓ; regẽ oppetijſſe cogno⸗ ram uit. Opus id, ut eſſet inter ſeptẽ miracula, eiuſdẽ artifices fecere. Teſte Phramides pli. b xxxvi. Verſus eſt ſpondaicus. h ¶ Pyrawides.) Pyramides ur extmꝰ moles ſunt maximæ ita conſtructæ ut e latò in acutum tendant. De Sx. quibus quur ſint erectæ Pli.ita ſcribit lib ʒs. Dicant᷑ 1 es in eat

6vRICoN cCoMMRNTRR. 47
des in eadẽ Aegypto regum pecuniæ ocioſa, ac ſtulta oſtentatio quip pe faciendi eas cauſa a plæriſq; traditur, ne pecuniã ſucceſſoribus, aut æmulis inſidiantibus præberẽt, aut ne plebs eſſet ocioſa. Ioachimus Toachimus meus parum ah his differre exiſtimat turres, quas tẽplis tantis qñcq; vadianus. ſumptibus Chriſtiani adnectunt. i ¶ Memphitica mar. Regibus Memphis. apud Memphim, quæ regio quondã fuit Aegyptiorũ, urbs magna & populoſa erigebant᷑ Pyramides maximæ. Vide Diodo. Sicul.li.ij. Eindẽ eſt magnanimum piſcõſa Lucerna uirorum
Primã ſalus noſtri imperij miſerata la⸗ Ul bores
Suiciæ& Vrorumtrepidantisq; agmina fyluæ a ¶ Deinde eſt.Lucernaſcui nomẽ eſt a luce quondam uiſa, anteqᷓ; Lacerna. oppidũ foret extructum, eo loci, ubi hodie collegiũ eſt canonicorum) ſitum obtinet planum collibus a tergo circũſeptum,& ſiniſtra. Ab his moœnia ſuſtinent᷑.& turres altiſſimæ. Frontẽ amplectit᷑ lacus, dextrã foſſæ aquoſæ cũ planicie latiſſima. Proſpectant hæ duæ partes mõtes tam altos, ut nubes uideant᷑ tãgere. Lacus Rufam fluuium initio ſta⸗ tim oppidi fundit, à quo ipſum oppidum ſcindit mediũ. Põ̃tibus tri⸗ bus,& lõgitudine,& quod undiq; tectæ ſunt cõfpicuis mirifice ador⸗ natur. Ex his longiſſimus ad ſuperius Gollegiũ ducẽtos pene paſſus extendit᷑. Vnus porro nudus oppidũ qᷓ; breuiſſime nectit. Viros ædit animi magnitudine præſtantes. Ingenia uero huiuſmodi, ut quorum poœniteret nunqᷓſi nihil a natura ſua degenerarent. Satis eſt uel unus Xilotectus meus ad indicandum, uerum eſſe, quod dicimus. Homo Jodnes Xi⸗ eſt ut humaniſſimus, ita doctiſſimus. Mihi aũt tali neceſſitudine con loteñ̃us. iunctus, ut, quem ei in hac re præferam habeam neminem. Hinc eſt, quod neq; ingenij uim, neq; alias eius uirtutes commendare audeo, ne quis forte obijciat, Amor cæcus. Illud tamen non poſſum tacere. Hunc eſſe, qui uel ſolus queat non tam Lucernã, quam totã Heluetiã ſuo ingenio facere illuſtrem. b ¶Piſcoſa.propter lacũ. c ¶ Prima IHcemani ſalusHoc ideo dictum, Quod Lucernani primi fuere, qui icto fœde primi Je tri⸗ re cum tribus pagis, ipſis opem tulerunt cõtra impetum Ducum Au bus pagis ſtriæ. Quur autem id fecerint, cauſafuit, quod maie defendebantur a fadere im
nobilitate ipſis præfecta. Habebhant enim tunc temporis tres Pagos xerunt. F 3 maxime

46 Os. MVC. IN GLRRFRNI PARNE/
maxime infeſtos. Argumento eſt Turricula, hodie dicta Seburg, ubi Lucernani cõtinuas habuiſſe cuſtodias dicunt᷑. Deinde pali in lacu,
nequis nauigio poſſet adire, infixi, atq; ab uno,in littus oppoſitũ ex⸗
tenſi.Veſtigia adhuc uidentur.
*Noòn Leopoldi iras timuit, non Sanica bella, 5Pannoniæq; minas, dicos imitata ſupẽrbos
Auxit opes, nomenq; ſuũ famammqʒ perennem. Primãqʒ cum primis ſua fœdera iunxit amicis. Quodq; à luce datũ nenerabile nomẽ haberet eNon oblita, dedit uires, creſcensq; ledauit
Imperium luxiiqʒ ſuis,& fœdere uinxit. Ergs quæ ttibus eſtuicis unda, hæc eadem illi eſt, vEt nõmen commune tenent quod ſylua repingit. Riã poſt ingens, Hunorũ gente creata. Qůos rabida e Scythicis longe ſum⸗
mouerat oris(rida tota. Barbaries, gens tota furor, turba hor⸗
VRIA⸗ IIIH.
Leopoldus a ¶ Nõ Leopol. Pucis Auſtriæ.Is Lucernanos, poſtqᷓ; fœdus cum Dux. tribus ciuitatibus ſyluanis pcuſſerãt, bello aggreſſus cũ quater mille equitibus, peditibus innumeris apud Sempachiũ oppidulũ ditionis Lucernanæ oppreſſus obijt. h ¶ Suanica.)Sueuica. c ¶ Vicos.) Vriã, Suiciã,& Syluaniã. d ¶ Supbos.)nobiles, præſtãtes. e ¶ Pri⸗ maq; cũ pri.) opinionẽ ſequit᷑ quorundã, qui putauerũt fœdus qua/ Lacus Ln · tuor ciuitatũ ſyluæſita nos appellamus)primũ fuiſſe. F ¶ Leuauit.) iuuit. g ¶Ergo quæ.) Lacus ef̃(de quo pauloante dictum eſt)tam patet, ut omnes has parteis attingat, tametſi procul a ſeſe diſtãt. Syl⸗ uania nãq; abeſt a Lucerna miliare Germanicũ.Suitiatria. uatuor Vria. h dEt no.) Nominant᷑ eĩ lingua noſtra, Die fier uuald ſtet, Latine nõ ita abſurde dicere potes. Ciuitates, ſeu cð̃itates ſyluanas. Vria. i ¶ Vria poſt in.Vria nec urbs, nec oppidũſed cõmunitas eſt pago? rum. Inter quos primus Pagus uetus appellatus ita pollet ædificijs. atq; plateis
cerndnus⸗

GVRICON GOMMENTAR.
q; plateis lapide ſtratis, ut ab oppido nihil differat, niſi quod caret
moœnibus. Nominis origo eſt ab Vro boue ſylueſtri, cuiꝰ caput Hun/ ni, a quibus illi uere initiũ ſumunt, geſſerunt in armis. Interiacet mõ⸗ tibus, ut non poſſit adiri, uel certe difficulter, niſi aut nauigio, aut per montẽ Gotthardi periculoſiſſimum.Viros habet prudentes, acres,& uere contẽptores animæ, ubi pro luſtitia dimicandũ eſt. k ¶ Quos rabida e. Scyt.) Scythia regio Aſiæ Septenttionẽ uerſus admodum barbara, quare Scythicis oris dicit pro Septẽtrionalibus. Rabida aũt barbaries Hunnos Scythiæ populos, inquit Poeta, cõmouit ad profi⸗ ciſcendum in Italiam, ut Chriſtianos Poſt magnã uero ſtragẽ acceptã huc ſunt adacti, ut in patriã repedandum eſſet, quidã uero nobiles cñ multis alijs, terrore nimio perculſi, in hæc montana, ubi hodie ſunt Vri conſederunt. De Hunnis uide Paulũ Diaconum.
47 Vria unde dica. Scythia Hunni.
Vrorum origo.
li.xv. 1 ¶ Gens tota furor. Emphaſis eſt nam plus, quam ſi dixiſſet
furibunda. Inciderat facintis crudele,& in æthẽra crudum Fixerat os. Chriſturnq; eiuſq; euertere gentem, Sed uicit pietas riguerunt ſaxea quòndam Corda uiris, nunc ſunt toto liquentia melle. vMens fola in melius uerfa eſt, ſunt robora priſca, e Atq;ʒ eadem uirtus eadem eſt àudacia membris, Nemo illa maior bello. nemo acrior armis. Hæc noſtri fhns imperijquæ prima Tyramos sCorripere eſt auſa,& uòlitanti plectere ferro. a ¶ Eacinus cru dele. Magnũ ſcelus quale añt id, quantũcune; fue/ rit exponit: b ¶Et in æthera.) Quia cõ̃tra de,& eius cultores hel lum ſuſceperant. c ¶ Q uondã.) Dum adhuc Idolis ſacra facerẽt. d ¶ Mens ſola.) Solam inquit mentẽ in melius trãſmutarũt falſam religionẽ abijciẽtes, uerã aũt ſuſcipiẽtes. Nã uti prius fortes fuerũt, ita hodie quoq; priſtinã ſeruãt fortitudinẽ. e ¶Audacia.) fortitudo. Alias temeritatẽ ſignificat, ide; ꝓprie. f ¶ Fons impe.) Gulielmus enimfœderis autor Heluetici Vrius fuit. g ¶ Volitãti ple.Alludit
ad Gulielmũ qui(ut diximus)telo Griſelerũ tyrannũ traiecit. . Suitia bellit.
Audacid

45 Os MVC. IN GLAREANI PANE⸗ SVici bellipotens in magnis indyta rebꝰ. SEt bello,& pace immẽſos ꝑpeſſa lãbores. Semper in Alpinis toto æuo exercita lu⸗ Figit apros certãtqʒ urſis, curſuq́; uolanti Præuertit damas cogitq; in retia ceruos. Ociã nulla ſciunt iuuenes nulla ocia adulti. dScandere ni montes.& duro uincete cæſti Ocia quis dicat, ſtudium hoc ò Gotthica nobis Tetra dabas, quando Italicis te ſuſtulit oris,
Snitia. a ¶ Suitia hellipo.Suitia ſequit᷑, unde omnes confœderati cõmune apuduulgus hodie tenẽt nomẽ Suitenſes, uel Suiceri.Pagorũ eſt con geries ſicut Vria, intercluſa montibus, longe tamen, quam Vria, ſitus Suiconm amoœnioris, facilioriſq; aditus. Traducũt autẽ Suici originẽ a Suedis, origo · qui in extrema Septentrionẽ uerſus Europa ſuntſ(alio noĩe Gotthi ap Suedi.cꝙ pellant᷑]) Cuius rei teſtimoniũ nð modo noſtræ hiſtoriæ adferũt, ſed Gotthi jdẽ.& ij, qui uel hodie Suediã inhabitãt. Ex quibus ſæpe quæſitũ a mer/ catoribus noſtris, quicqᷓ; ne haberẽt in annalibus, quod argueret ex pulſos fame ex ſua patria, in noſtras, uti apud nos credit᷑, ſedes deue ⸗ niſſe. De cõformitate regionũ. morũ, naturæ, aliarũq; rerum, ut ſolet, nihil minus inquiſitũ. Aſſeuerarũt oĩa, illud adijciẽtes, miris ſe glori/ ari modis, tam laudatũ apud oẽs gẽtes populũ originẽ ſibi ferre acce ⸗ Suitia unde ptam. Appellatio eſt a Suiterno quodã populi duce, qui pugnafratre ditta. ſuperior plagæ nomẽ(nã de hoc certamẽ erat) impoſuit. Quod qui dem picturæ iamdũ apud Suicos antiquiſſimæ indicant, nedũ libri. Mirum autem in modum pulchra corpora progignit. Poeta his attri⸗ Mantudnis puit ea, quæ Mantuanus Fjeluetijs in exhortatione Principum Chri⸗ de Helue/ ſtianorum contra Tutcas. Vbi ſic ſcribit. tij. Gens fera, contemptrix animæ, conſueta per Alpes Figere apros, certare urſis, niue candida ſemper Per iuga ueloces curſu præuertere ceruos Heluetij, tibi dura acuunt uenabula,& enſes⸗ Ocium. b ¶Labores.)Hos cõmemorare, librũ poſtularet. c¶Ocia nulla Magna laus

GVRICON, GCOMMENTARR. 49
Magna laus. Omnẽ enim maliciã docuit ocioſitas, ut Chryſoſto.ait.
d ¶ Cæſtu.) Gæſtus clauam ſignificat ex corio, quæ plumbum in/ Cæſtus. ſutum habet, loris bubulis manibus, brachijſq; adligabatur. Anti/
quitus erat durum certamen cæſtuũ, raroq; ſine cæde cõmittebat᷑.
Horrendasq;ʒ tulit důx Byzantinus in Alpes. Poſt quoq; difficies omnino exoſa Tyrannos, Armã ſecuta modis Vri Guilielmia miris.
e Vluãnam gentem. Romano à ſanguine b crètam. vI. e. ſcindit geminam nemoroſo ro-
— bore ſylua.
a ¶ Dux Bygantinus.) Narſes Iuſtiniani Imperatoris dux. De hac Narſes.
re Leonard. Aretinus ſic ſcribit li.iiij. de bello Gotthico. Inter hæc ad
mille equites ex Gotthorũ caſtris aufugerãt, magniſq; itineribus Pa!
piam& alia trans Padum oppida petierunt. KReliqui aũt fœderecum
Narſete icto ſua priuatim aſportãtes Italia excedere, ac nunqᷓ; aduer
ſum Romanũ Imperium bellum gerere promiſerũt. Libertate tamen
retenta, ſine ulla Ro. Imperij ſubiectione.Libro quoq;.ij. ait. Gotthos
in Apibus frequẽtia habuiſſe caſtella,& multas arces. b ¶ Arma ſe/ Hiſtoria de
cuta.Hæc res habet hoc modo. Agrianus(quẽ uulgo Steufacker no/ Agriano
minant) domum contignatã pro more Suicorũ ſumptuoſe extruxe/ Suico.
rat. Quã. Gryſelerus præteruectus equo, ubi diutus contemplatus
erat, tandẽ rogauit cuiuſnã eſſet? Reſpõdit ille nð ignarus Tyrannici
pectoris. Tua eſt optime Princeps,& mihi cõducticia. Abijt Tyrãnꝰ.
Hic uero magna percitus ſollicitudine ne in domũ ſuã uiojẽter is, qua
erat malignitate(prius nãq; non ſemel c̃tra alios idẽ patrauerat)im/
petũ faceret, triſtis egit tãtiſper, dũ ꝑſuaſus ab uxore cõcederet Vriã,
inuentũ iri fortaſſe, quos ſimilis iniuria premeret. Conſilio adproba⸗
to reperit duos, cõueniunt, cõquerunt᷑ Iyrãni iniuſticiã,& deniq; cõ⸗
iurãt, ſe aut mortẽ ohituros, aut patriã ſecũ adſerturos in libertatem.
Quid actumſit, ita palam eſt, ut pluribus uerbis non egeat. Syluania.
¶Syluanã gentẽ. Proxima nunc Syluania, duplex quidẽ, ſuperi/ Vnde Syl⸗
or& inferior. Nomẽ ſortita eſt a ſylua interiacente. Multis pagis abũ/ ania diga. G dat, montoſa

5o0 Os. MVC. IN GLAREANI PANE/
dat, montoſa prorſus, latiſſimis tamen, atq; fœcundiſſimis pratis. A Romanis hic populus deſcẽdit, expulſus ab Vrbe per ſeditionẽ quos quantũ& cuſtu,& fortitudine adhuc repræſentet, nouerunt, quibus mores,& geſta Syluanorũ ſunt cõperta. d ¶ Cretam.)ortam. Ver. Quo ſanguine cretus Hortamur. e ¶ Geminã.) Duæ partes enim
Quomodo ſunt(ut diximus)& duo iudicia. Ad conuentũ Heluetiorũ duos mit/ legatos ðyl tunt legatos, qui tamen unum tantum ſuffragiũ poſſunt reddere. In uani mittãt. diuidendis quoq; uel ſtipendijs, uel alijs rebus, Superior, quod ma/ tor eſt, duas portiones, ubi Inferior unam, accipit. Huius pagus præ⸗ cipuus Stans uocitatur, illius Sarnẽ.
Quis digne ſatis extollatꝰcui lucidus aer,
Lucidãq; amne loca,& fœcundo gramine campi, *Miles& in iaculis& longa türbidus haſta. Libẽrtatis honos.& priſcæ gloria Römæ. eSarnenſes arces infeſto ſydere natæ. Ipſt Tyrannus idem, tua iura Agriane peroſus, Oſtendunt, hůic eſt uaſtæ pius incola Eremi
Nicoleos, qui uno& uiginti ſobrius annis,
Nil potus eſusq; tulit myſteria cœli
Edoctus, ſacro uiuebat corpore Chriſti.
Origo Syl⸗ nanorum.
a ¶ Miles& in.) Indicat populũ eſſe bellicoſum. b ¶ Turbidus.) pugnax, terribilis. Ver.Et Venulo aduerſum ſe turbidus infert.
c Lipertatis.Helueticæ, pro qua parãda,& cõſeruãda nihil nõ ſubie⸗
runt laborum. d ¶ Romæ.) Ad hãc enim referũt originẽ, uti dictum
eſt. Nihil autem hactenus egerunt, quo ah illa degeneraſſe queãt re⸗ Samen ji ⸗ dargui. e ¶ Sarnenſes arces. Vicus eſt Sarnen(modo id quoq; re cus. latum) primus ſyluæ ſuperioris, unde Sarnenſis eſt deflexum, a quo Arx Sarmẽ/ nõ procul Landenbergius Tyrãnus arcem habuit cum arte, tum na/ ſis quõ ſu⸗ tura ſie munitam, ut de eius expugnatione ferme deſperatũ eſſet. Tũ perata. uero ſuccurrit exactio, quã Tyrãnus, qui Landenbergio ſucceſſerat, ſtatuitad expilandũ populð, ut uidelicet ſinguli ſingulis diebus feſtis. quos quatuor per annũ celebramus, pro fãcultate aliquid tributiſi⸗
bi nomin

GVRIGON, GOMMEFENTAR. 51
pi nomine adferrent. Nam dum, diuina Tyranno audiente, cenſum
Syluani putarentur adferre, arcem intromiſſi occupant. Quæ res ſta⸗
tim ut ad dominum peruenit, omnibus poſt habitis, pauciſq; ex mi⸗
niſterio comitatus Syluania exceſſit. Hæc obiter diximus.
f ¶pſe Tyrannus.)Landenbergius. De hoc ab initio pene dictũ eſt.
g ¶Huic eſt uaſtæ.) Nicolaum ſignificat Eremitã. Hic quidẽ natione Nicolaus. Syluanus, patre Henrico, matre Hemmanna progenitus diuino mo/ nitu eremum intrauit, uxore cum decem liberis quinq; maſculis,& totidem puellis relicta, ubi abſq; cibo,& potu humano xxi. annos tranſegit. Solitus fuit aliquãdo dicere. Longe gratius ſibi fuiſſe, quod diuina gratia potuerit penitus uxori ſuæ renunciare, quam quod ci/ bo. Sepultus iacet apud Syluanos in pago, cui nomen Sachſlen. Vir fuit admodum procera ſtatura,& formoſa. Supra quam erat ſatis ma cie cõfectus, ut nihil aliud habere uiſus ſit, quam cutem oſſibus ad hærentem. Color erat fuſcus, capilli nigri canicie paſſim interſperſi. Barba non prolixa, nec multo pilo, ſed in medio bifurcata. Oculi ad/ prime nigri,& quibus terrore quis potuiſſet, oh uenerandum fulgoi rem, concuti. Colli, gutturiſq; uenæ, dum loquebatur, non ſangui/ ne, ſed aere uidebantur plenæ. Veſte uſus unica,& ſimplici ad talos uſq; demiſſa. Gaput ſemper nudum,& nudi pedes. Vocem ædebat uirilem, ſermonem tardum. Diſputans de deo, uidebatur omnia ſa/ crarum literarum ſecreta eſſe rimatus, cum tamen ne literam quidem nouerit.lllud addam. Cellulam eius fuiſſe lõgam duobus paſſibus, & ſemis, latam unius& dimidij altam, ut capite eius ſummitatẽ tan/ geret. Feneſtrenulas hæc duas hahuit palmæ latitudinem referentes. Nihil inſuper uidebas, præter humilima ſcabella, quibus haud du/ bie pro ceruicalibus utehatur. Hæc adſcripſimus ob eam cauſam, quod hactenus non uidimus adnotata ah his, qui uitam eius uiri literis mandarunt. Quamuis Henricus Lupulus Canonicus Ber/ Henricus nenſis homo plane doctus nihil pene omiſerit. Eius libellum prope/ Lupulus. diem in lucem dabimus. TVGI,
Vgim ab antiqua Heluetiorum gente vM. creatum, vI.
E Gens ferri populusq; ackr gens ſueta la⸗ boris,
Semper in arenti iuuenes exercet arena.
G2 Terra mi/
Syluanus Fremitd.

51 Os. MVC. IN GLARREANI PAKNE/
Terra minor reliquis, ſed non tamen infima uirtus, Dura manus bello, nullo perterrita caſu, Stůt, uelut d rapido quercus non mobilis Eiro Vãpulat, inſtructãq; ignara phãlange reuelli. Facta patrum oſtendũt,& monſtrant tẽpora noſtra Tuginos acres,& libertate celebres, Solſicitosq; ſui natobqʒ ad bella Cãmillos. Huic ſunt a tergo colles ſed dextera pingui Rure uiret frontem nitida lacus abluit unda.
Tugium. a ¶ Tugium ab antiqua. Tugiũ, uulgo Zug, oppidulum eſt, cuius frontem cingit lacus, tergum& ſiniſtram monticuli, dextram campi nõ mediocriter fertiles. Memini a maioribus me audiſſe, ſõge quon/
Subſedit dam fuiſſe amplius, q; ſit hodie, ſed unam eius partem ob lacũ inſidi⸗ pars Tugjj. antem ſubſediſſe. Extra muros parũ admodũ habet imperij. Homi⸗ nes producit mire formoſos,& acres. Tuginorum meminit Strab.li.
iiij.&. vij. ubi ait, de GCimbris loquens. GCumq; conflatas latrocinijs
opes longe ſuis ampliores eſſe uiderent, in Heluetios ſe contuliſſe. Et
ex eis præcipue Tigurinos,& Tuginos ſollicitaſſe. Vniuerſos uero de
leuere Romani&c. b ¶ Acer.fortis. Ver. Arma acri facienda uiro.
c ¶ Stat.) Comparatio. d ¶ Euro.) uentoquouis. Species eſt pro
genere. e ¶ Vapulat. Percutitur impellitur. f ¶ Phalange.) ordi phalanx. ne. Q.uid phalanx proprie ſit, his uerbis Q. Curtij clarum uidetur. lpſi phalangem uocant peditum ſtabile agmen. Vir uiro armis arma
Camillus. conlerta ſunt. g ¶ Camillos.fortes ſicut erat Camillus, qui urbe a Gallis Senonibus capta ad capitolium uſq;, a tergo eos ſubito aggreſ⸗ ſus adeo cecidit, ut omnia incendiorum ueſtigia(prius enim urbem totam igne conſumpſerant) Gallici ſanguinis inundatione deleret. Vi de Liui.li.ʒ. Deca.i.& Flor. Epit.I.& Plutar. Poeta elegantiæ gratia nu merum mutauit, quemadmodum etiam Hiero.lib.i.contra Iouinia. Claudias,& Cornelias dicit.
Tu quoq;

GVRICOoR, COMMENTRR. 53 Vqũoq; Limãgiana graui gens inchyta&Rh bello, Et libẽrtatis uindex temeraria Rheni V Bella teris gladio, diro Sq;ʒ exploſa Ty⸗ rannos, vCulmineq; eductas in ſydera diruis arces. Plurima maiorum tibi ſunt exempla tuorum. Aſpick diſſecto Veſenia pergama muro. Veſeni. patres potuere tuite æquare labores Maiorũ půlchrum eſt, demptasqʒ ulciſcier umbras. dSunt tibi in æthereo duo nůũmina maxima cœlo. Inchytis effugiens noctem Fridolinus opacam. Hillãrion Gallus, Pictonæ gloria gentis, Sæpe uocanda tibi ſæpe in tua uota petenda.
a ¶ Tu quoq; li. Glareana pagus totam ditionem ſuã denominat, Slareand. inter montana iacet altiſſima.Ingenia feliciſſima profert. Quod qui/ dem facile poeta noſter comprobat,& Arhogaſtus Strub cognomen/ Arboga to, qui, dum in uiuis eſſet, nð mediocre decus fuit Academiæ Viennẽ ſtus Strub. ſis. Conradus item Fonteius Veſenius. Aduleſcentes autem qᷓ;pluri/ Conradus mi, quos nihil ambigo ſi pergent, uti cœperunt, nõ parum ſuæ patriæ Fonteius. ornamẽti allaturumeſſe. b ¶Limagiana.Glareana, a Limago, qui apud Glareanos oritur. c ¶ Libertatis uind. Explolit enim Tyran⸗ nos,& arces, quas ſeptem habuit, diſiecit. d ¶Eductas in ſyd.Hi/ perbole. Ver. Fluctuiqʒ ad ſydera tollit. e ¶Aſpice diſſecto.) Pugnã Pugna Ne⸗ lignificat Nephelinã in qua hi populi contrã Glareanos ſuos miferũt phelina. exercitus. Scaphuſiani, Chimopolitani, Chiburgij, Doggij, Cellan ad lacum Venetum, Campocanini, Dux Auſtriæ, Domini ex Tor⸗ berga, Rappenſuilij, Grunigenſes, Vgnenſes,& Veſenij. Ceciderũt ex. hoſtibus in ea pugna tria millia, præter eos, qui in lacu Veſenio ſunt ſubmerſi. Hanc quidem, ut præcipuã, Poeta noſter carmine Heroico deſcripſit, ſuo tẽpore æditurus in lucem. f ¶ Veſenia perg.) Moœnia
5 Veſenij

74
Os MVC. IM GLARERNI PANE/
Veſenj. Veſenij oppidi nunc deſolati, uulgo uueſen. g ¶ Pulchrum.) Imo
Sankns Fri dolins.
Diuus Hi ⸗ larius.
BAsl/
IX.
Baſiled.
pulcherrimum. Non enim eſt, quod magis dedeceat, qᷓ; degenerare a
ſuis, ubi quid ab eis optime,& cum uirtute geſtumeſt. h ¶ Numi⸗ na. Patroni. i ¶nclytus effug.) Fridolinus in Hibernia natus di⸗ citur e ſtirpe generoſa, ac prædiuite. Patria relicta urbem petijt Picta/ uienſem diuertens ad Diui Hilarij baſilicam. Manſit illic tamdiu, do/ nec uiſione monitus eſt ab Hilario, ut inde abſcederet. Venit itaq; lon giſſimo itinere ad Inſulam Rheni, in qua hodie Sacconium oppidulũ eſt. Ihi plurimis annis in dei ſeruitio peractis obdormiuit. k ¶ Hil⸗
larion Gallus.) Præclarus hic fuit Theologus,& epiſcopus Pictauien
ſis. De quo lege Hiero. in catalogo illuſtrium uirorum.
Aůriacas arces, Aliguſtaq; limina Rheni
2Heluetiæ muros,& inexpugnabile uallũ,
Quo pede dicẽdi, quo plectro, quãue ca⸗
mœna
Sat digne extollamꝰnòn ſi mihi Tullia uerba
Delius inſpiret, muſisq; ãd tranſtra uocatis, Tantillum laudis poſſem ſalue optima mater
sIndigẽnis Baſilea tuis urbs inclyta fama.
vVrbs Trdia, Thebisq;.& multis notior aſtris,
iTota quidem ſplendes& tè tibi pulchrior ipſa es,
A plãnta uſq; caput tu noſtri portus apexq́ʒ; Imperijtu totus honos, non indiga laudis
Fucatæ, ſemper ſtudiorum dulcis alumna.
Mſſiliam referens, dòctasq; Academia Athenas.
a ¶ Rauriacas arces.) Baſilea urbs epiſcopalis præclara,& ampla, omnibus modis ita cõmendabilis, ut parẽ inueniri facile, haud cre/ dam. Situs eſt nãq; iucundus, longus& oculis mirifice blãdiens un⸗ diq; proſpectus, ædificia magnifica, tẽpla atq; monaſteria multa, dul ciſſimi fontes, cœlum ſaluherrimũ, mira omniũ rerum exuberantia.
Rhenus
—₰

GVRICON COMMENTARR. 55
Rhenus urbem diſterminans, ponte tamen iterũ cõnexam. Homines ciuiles, Reſpu. optime inſtituta. Et, quod erat initio dicẽdum, Vniuer/ fitas erudita, a qua nõ mediocrem laudem obtinet apud exteros. Sed nec minorẽ ab arte impreſſoria, ut ex qua innumeri tam boni lihri, tã elegantes, tam repurgati ab omnibus mendis, tãq; reipu. Chriſtianæ cõducibiles in lucẽ jam nõ multo ante prodierũt,& quotidie prode/ Praſmnis unt. In qua quidẽ re ERASMVS ille Roterodamus uir ex omni æuo ꝑ oteroda⸗ incõparabilis,& rei cõmuni Chriſtianæ(nihil enim dubito) natus, haud quaq; ſua laude fraudandus eſt, utpote cuius opera effectum, ut pleriq; hi libri cũ exhibiti ſint, tum emendatiores, conſpicuiq; magis exhibiti. Beatus añt Rhenanus quantũ in hoc negocio laborũ impen Beatus Rhe dat, uel orbi cognitum. Hunc equidẽ hominẽ cõmendarẽ pro doctri nanus. na ſingulari, pro linguarũ cognitione, pro inſtigandi ſtudio ad bonas literas& ſacram Chriſti philoſophiam, pro candore, pro humanitate, & prohitate, ac deniq; pro exactiſſimo iudicio in re literaria, niſi id fe⸗ ciſfet iam olim fama, qua per totum pene Chriſtianum circulum eius nomen defertur. Habet hæc urbs etiã indigenas, a quibus plus qᷓ illu ſtratur. ut Berũ Theologum, Amorbachios trilingues, Copum alte/ Ludonicus rum noſtri temporis(ut Eraſmus inquit) Hipocratẽ. Percuſſit autem Beris. foœdus perpetuum cũ Heluetijs ob defendendã,& iuſtitiam,& liber/ Amorba tatẽ. Superius quoq; de hac diximus. Nomen habet regiũ. PacmMec chij. enim rex eſt, paoNlaregnum. b ¶ Auguſtaq; li.) Alluſio ad Au/ Copis. guſtam ueterem. c ¶ Muros.) In Heluetiæ enim pene finibus eſt. d ¶ Non ſimihi.) Hoc dicit. Etiamſi Apollo Ciceronis mihi infun/ deret eloquentiam,& NMuſæ labori meo adſiſterent, tamen ne mini⸗ mũ quidẽ laudis efferre poſſem, prout Baſileæ requirit magnitudo. e ¶ Delius.) Apollo, a Delo inſula maris Aegei. De qua Ver.lib.ʒ. Delius. Kene. f ¶Ad tranſtra.)Ad labores, ad opus noſtrũ. Tranſtra ſunt Tranſtra. nauium tabulæ, in quibus ſedent remiges. Ver. Præcipites uigilate ui⸗ ri,& conſidite tranſtris. g ¶ndigenis. Mncolis. Indigena opponitur Indigend. aduenæ, ſignificatq; inde genitum. h C Vrbs Troia.) Troiam Ho/ Aduena. mer.& Ver.cecinerũt. Thebas Stathius. i ¶ Ette tibi pul.)Superla⸗ tio. Oui. lam ſe formoſior ipſe eſt. De Adonide. k ¶ Aplanta uſq; caput. Mdagium. Eo utimur rem totam ſignificantes. 1 ¶ Fucatæ. prouerbiñ. id eſt adumpbratæ uerborum lenocinijs. m ¶ Maſſiliam.ſciuitatem Maſſilia. Narbonenſis Galliæ. Reſpicit Poeta nimirum ad hoc, quod Strab. di cit de Maſſilienſibus lib.viij. Eos uidelicet rem urbanam per optima/ tes,& Ariſtocratiam regentes, omnes legum æquitate ſuperaſſe.
Poctaſq;

56 OS. MVC. IN GLARFEANI PANE/
n ¶ Doctaſq; Acade. Athe.)Vnde humanitas, doctrina, religio, fru⸗* ges, ura, leges ortæ, atq; in omnes terras diſtributæ putantur. Inquit 6 Cice.pro L.Flacco.Ibi dẽ Maſſilia cõmendat᷑ magnopere. ts Entis Aüentinæ decus,& ſuprema po⸗
teſtas, t.
S Giloriãq; illuſtris, Franciq́; pròcella Fri⸗ 5
Auſim num tenui laudes tibi fundere filo? Illòtis manibus citharãq; ſonante ululatum? d Sed iubar excellens magnarum curia rerum, Parce humili plectro, belli memorabile fulmen. s Irãſcensq; Aries muris, obiectãqʒ moles
tru
vOrdinibus, uolitanſq; hoſti cktapulta furenti. Sedula Bertoldi Ducis alti cura Te, uelut Arctopolimfatis felicibus urbeis,
Aedificarat. ubi hos ſquallenti uiderat ora Collicolos lca naſcendis aptiſſima muris. Friburgum a ¶ Gentis. Friburgũ noſtrũ idem Princeps condidit, qui& Arcto⸗
Auenticñ. polim, ſitũ eſt in ultima pene Heluetia occidentẽ uerſus, urbs muni/ ta non tam hominũ operis, qᷓ; natura loci. In mõtis enim radicẽ adſur
git, cui ſubeſt amnis Sana. Superne cacumine montis protegit᷑ in pri
Petrus Fal/ mis uero prudentiũ uirorũ cõfilio. In quibus tamẽ Falco eques aura/ co. tus,& maior hoc tẽpore Præfectus facile primas tenet, cuius equidem 1 mentionẽ eo facio lubentius, quod& doctus eſt,& eloquens, quodq; ve tam unice Glareanũ noſtrũ amat, omneſqʒ doctos, ut uel hinc liceat a Auentinñ. hominis conijcere prudentiã. h ¶Auentinæ.) Friburgũ Auenticũ eſ dicit᷑ hac de cauſa, quod ſit Auentini oppidi capitis olim(teſte Cornel. a Taci.in.xvij.Heluetiorum colonia. Eius& Ptole.li.ij. meminit. ce Adagium. c ¶ Procella.) obſtacuſũ cõtra Franciã. d ¶ Ilotis ma.Prouerbi/ b aliter dictum in eos, qui uel audacius, uel parum inſtructi rebus his. tl
quibus opor:

GvRICON, cCcOMMENTRR. 57
quibus oportuit, negociũ inuadunt. e ¶ Curia.) Appoſitio. Guria Curia. locus eſt, ubi ſenatus reipu. curam, a qua& nomen uſurpat, gerit. Ci⸗ cer. Extincto enim ſenatu, deletiſq; iudicijs, quid eſt, quod dignũ no⸗ bis aut in curia, aut in foro agere poſſimus. † ¶ Belli memora.ful.) lta Scipiones quoq; duo beſſi fulmina ab Ennio nuncupantur.
g ¶raſcenſq; Ari. Aries machina bellica, qua ueteres muros diru/ ebant. Tribuit rei inanimatæ affectum, cum dicit iraſcens. h ¶ Ca⸗ tapulta.) Catapulta iaculum celere, uel ſagitta ſecundũ Nonium. Catapultd. i ¶ Loca naſcẽdis ap.mu.) Locus em̃ is accõmodatus urbibus ex⸗ truendis, quem natura etiã ad tuendum formauit.
S Rhs Trẽueri ſordr,& Romæ Salodo- SMO⸗ oria priſcæ 13 Aut æqua, aut maior natu, quam ſcin- dit& ambit e Cultus Arar cui ſunt ſaeris Thebæa ſepulchris *Corpora, quæ quondam è Milo Mẽmphiticꝰ Heros Duxit in hoc Vrſus cœlum, dum uita manebat. 1Martyrij ut pãlmam.& dignos Heroẽ triumphos Acciperent omnes pro chari nomine Chriſti. Accipe quod uolui breuiori dicere uerſu. sVrſinkim ſeruas morem, fortiſſima bello Pectora habens, nullõq; unqᷓ; perculſatimore. vVt Romam factis imitere, æqũesq; ſororem.
a ¶ Vrbs Treuiri ſor.) Si ciuitatibus laudem parit uetuſtas, nullam Salodorñ. uel Galliæ, uel Germaniæ dicere auſim, exceptis Treuiris, quæ parem cum Salodoro noſtro cõmendationẽ mereatur. Ferunt enim conditũ eſſe, nõ multo poſt Abraami tempora. Viſunt᷑ hodie argumẽta anti/ quitatẽ plane indicantia. Situm eſt ad Ararim noſtrũ, contentñ plani cie, ualidiſſimis cinctũ moœnibus. Viris præſtat huiuſmodi, ut a qui bus in prælio animũ concipias uel ignauiſſimus. h ¶ Soror. Treui⸗ rim,& Salodorum ſorores uocat, quod ijs ſimul fuerũt Fntne cũ nullæ
Aries.

78
Vrſus cñ ſo cjs ſuð.
Treuiris.
PROBA TOPOQO LIS. als
Scaphuſia.
XII.
Os. MVC. IN GLARENI PAMNE⸗
cum nullæ adhuc aliæ ciuitates uel per Galliam, uel per Germaniam forent extructæ. c ¶ Cui funt facris Theb. Nam Vrſi& ſociorum eius, qui ex Thebaide Aegypti cũ Diuo Mauricio proficiſcentes poſt Mauricij martyriũ Salodorũ uenerunt. lbi tum Præſes erat Hirtatus nomine. Huic à Maximiano Imperatore cõtinuo mandatum, ut ſan ⸗ ctos uiros uel ad idololatriæ cultũ adigeret, uel tolleret e medio. Ve⸗ rum hi firmati in Chriſto cunctis præ ipſo contẽptis martyrio coro⸗ nati funt. d ¶ E Nilo.)ex Aegypto, cuius fluuius eſt Nilus.
e ¶ Memphiticus.)Aegyptiacus. De Memphi ſupra dictum.
f ¶Palmam.) uictoriam, cuius palma ſignũ eſt. Ratio datur a Gell. k.ij. g ¶ Vrſinũ ſer. mo.) Apoſtrophe ad ciuitatẽ. h ¶ Aequeſq; ſororem.) Freuirim. De qua Auſonij uerba ſubferibam. Armipotens dudum celebrabere Gallia geſtis,
Treuiricæq; urbis ſolium, quæ proxima Rheno
pacis ut in mediæ gremio ſecura quieſcit,
Imperijq; uiros quod alit, quod ueſtit& armat,
Lata per extentum procurrunt mœnia collem,
Largus tranquillo perlabitur amne Moſella,
Longinqua omnigenæ uectans commerciatertæ.
Vbtickam ne tuos ð Scaphuſiane labo res? Conſpicuum Heluetiæ ſydus, bene di⸗ gna camcœnis Gloria Teutonicæ germano in littore tertæ. Vtilis& bello, uincendòqʒ utilis hoſte. Quam propius liquidi facies nitidiſſima Rheni vAlluit, hic rapidus refluente in gurgite uortex Cernitur. Euripum referens, Scyllæqʒ uoracis e Latratus, hic undã alti de uertice montis Lapſa ruit præceps, ſterilemq́; eructat arenam In circumſurſumq́; uolans portendere nubem.
Aut nebulæ ſpeciem,& cœlum pulſaſſe uidetur. Subticeam

n a 5 n
0/
GVRILCON, GOMMENTAR. 59
¶Subticeam ne.)Scaphuſiam a ſcapha dictam, nõ ab oue,(qᷓ;uis Scaphuſi. uſus iam ſic obtinuerit) ſupra retulimus.Sita eſt ad Rhenum in litto/
re Germanico, Heluetiæ tamẽ ponte coniungit᷑. Qmniũ rerum mire exuberans, nec poſtrema in Helueticis urbibus ſiue pace, ſiue bello.
Fo autem territorio complectitur, cuius nec Bacchum poœniteret, nec Cererem. b ¶ Hic.) Sub Scaphuſia circiter mille quingẽtos paſſus.
c ¶ Euripum.) Euripum ſignificat, qui pars maris eſt inter Phocidẽ Enripus. Boœotiæ partẽ,& Euboeã infulam, cuius meminit Strab.li. ix.& Pli.
li.ij. Et quorundaw tamen, inquit, priuata natura eſt, uelut Tauromi⸗
nitani Euripi ſæpius,& in Euboea Fn die, ac nocte reciprocãtis, tã
rapida cõ̃uerſione, ut quemdadmodũ Autor eſt Pompo. Mel. lib.ij. uentos, ac etiam plenis uelis nauigia fruſtretur. d ¶ Scyllæq; uo.) Scylla. luſtinus Hiſtoriographus de Scyſla ſic ſcribit.li.iiij. Vndarum porro
in ſe concurrentiũ tanta pugna eſt, ut alias ueluti terga dantes uorti⸗
cibus in imum deſidere, alias quaſi uictrices in ſublime ferri uideas,
nunc hic fremitũ feruentis æſtus, nunc illic gemitũ in uoragine deſi⸗
dentis exaudias. e ¶ Hic unda.) Peſcriptio hæc tam aperta eſt, atq;
dilucida, ut nulla penitus explanatione ſit opus. ABBA⸗ „f Ardã uenis, ſed grata meo Cellana iu- yx 6 uentus DITA
—
Concentu, fidibusq; iſtis, plebs aſpera Paks.
j Contemptrixq́; animæ molesqʒ obiecta periclis vSuanorum,ci quanqᷓ alti ſunt ardua montes Pergama ſtat fortis pro duro dextera muro. Eſt tibi ſimplicitãs prudẽs, moderata poteſtas, vEt quo nil maius, iůſto moderamine ferrum. Te quoqʒ quis cultuiũe Dei pietateie maiorꝰ Claude meum carmen, potiusq; eris ultima ſtellas Inter maiores, quàm prima minoribus aſtris. Rihe
a ¶ Tarda uenis.) Abbatiscella pagus oppidũ modis omnibus re/ cella. præſentans totã ad ſe attinentẽ plagã denominat. Intercluditur mon/ H 2 tibus. Re⸗

60
Difficile ho mini Chri ſtiano bel⸗ lare iuſte.
Concluſio.
Veragri Seduni. Leopontij.
Oppidum ſanti Galli Durgea. Doggij. Vallis an/ ſerina.
Os. MVC. IN 6GLAREANI PANE/
tibus. Recepta in numerũ partiũ Helueticarũ.Anno. M. D. NIII.& Poeta uero addita eſt, poſteaqᷓ; reliquas partes iã deſcripſerat. Qua/ re dicit. Tarda uenis. b ¶ Cui quanq.) id eſt quanq; mõ̃tibus al⸗ tiſſimis eſt circũducta, tamen in his quaſi parum cõ̃fidens, dextra for/ titudinẽ exercet. c ¶Simplicitas prud. Nihil poterat aptius cõiun/ gere, q; cum prudentia ſimplicitatẽ. In hac nanq; ſynceritas eſt in illa poni& mali,& inter ſe utriuſqʒ diſcretio. d ¶uſto modera. ferrũ.) Res omnino difficilis homini Chriſtiano inuenire cauſam, qua iuſte
belligeret, quod tota euangelica doctrina, omnis inſtitutio apoſtolica
nihil aliud doceat, qᷓ; pacẽ,& charitatẽ. Vnde magnã tribuit Abbatis cellanæ iuuentuti iaudem, quod bellũ non ineat, niſi iuſtum.Id quod tum fecit, dum Tyrannidis impatientia, nõ multos ante annos iugũ inſolentiſſimi dominij excuſſit iuſtis cauſis mouentibus, aliquot impe rialiũ ciuitatũ copijs graui pugna ſuperatis apud uiculum, quẽ Loch cognominãt. e ¶ Potiuſq; eris. Eleganter cõcludit Abbatiſcellam
admonens, uelit potius eſſe inter Heluetiæ partes(quas angulos uul/
go dictitant, nec ſine ratione) præſtantiores ultima, quam inter infe⸗ riores prima.
Hec mẽa Muſa humili uiſa eſt prompſiſ ſe camœna,
Hiſtsriam libans ſummas uix tangit
ariſtas,
Sed neq; quid Vẽragri poſſint, acerq; Sedunus,
Et Leopontini. gens ægõcerotide pẽlta
Bellipotens cecini, triã quæ per fœdera iuncta eſt.
Rheticãq; arua tenet, Snctiq́; potentia Galli. Durgea quid felix poſſit, quid Doggia caſtra
vFortia quid uallis quæ nomen ab anſere ſumpſit. Hæc mea poſteritas celebret chariq; nepotes. Tum. quæ plura uides noſtro non congrua plectro Subnotet,& partes ſingillatim explicet omneis.
Tota mihi

k
e 6 d
N
l e⸗
t
GVRICON, GOMMENTRRK- 61
Tota mihi cantanda fuit, mea muſa recuſat Hoc onus immenſum, uolui tamen illa referre.
a ¶Hæc mea Muſa. Culpã omnẽ quod nõ deſcripſerit Sedunos,& Exenjatio. Leopontios ſocios Heluetiorum. Durgeos, oppidum ad S. Gallum, Doggios,& Sanacaſam ditionis Helueticæ, in Muſam Poeta reijcit,
poſteris id qualecunq; futurũ ſit negociũ cõmittens. b ¶ Hiſtoriam libans.breuiter attingens. Libare eſt leuiter guſtare. Ver. Et fumina Libare. lbant. c ¶ Veragri. De his ſuperius dictum. Quidã eos appellãt Veragri- hodie Ad S. Mauriciũ. d ¶ Aegocerotide.)patronymicũ pro poſſeſ Kegoceros. ſiuo. Ea gens capricornũ habet in inſignibꝰ? ꝗ Græce dicit᷑ cycnyoc.
e ¶ Pelta. Pelta ſcutũ breuiſſimũ eſt in modum lunæ iam mediæ in! Pelta.
quit Ser. Poeta pro inſignibus ponit. f ¶ Tria quæ per fœde. Allu ſio ad hoc quod uulgo dicunt᷑. Die drij punt. g CSanctiq; poten. Gall. Oppidũ uocat᷑ ad S. Gallũ pulchrũ, opulentũ,& populoſum, ob negociationẽ(byſſo nãq; uictũ quæritat) multis cognitũ gẽtibus. De quoetſi propter res innumeras foret celebrandũ, parcius dicam, quod Ioachimus Vadianus eius alumnus ipſum elegãtiſſimo carmi Toacpimus ne illuſtrauit, uir talis in omni doctrinarũ genere, ut quẽ uel doctiſſi Vadianus. mis quibuſq; opponeres, adeo humanus, ut neſciam, an humanius
Oppidũ ad S. Gallñ.
quicqᷓ; unquã ſenferim. h ¶ Quid uallis.) Poeta uulgi opinionẽ ſe⸗ Sanacaſa.
cutus dicit uallem hãc nomẽ habere ah anſere, Salgans etenim uocat, cũ uere nominet᷑ lingua Rhetica Sanacaſa.
Fœtã armis regio, fœcundòq; indyta partu, Et ſemper creſcens populus patiensq;ʒ laborum n Förmicæ uelut Aeginæ, quas crèſcere in auras DEs.
*Meacus aſpexit releuamen plẽbis ademptæ. Myrmidònaſq; uocat nec origine nomina fraudat, Geẽns nimiũ potum exhorrens, gens dedita ſacris Relligione uiret tõta eſt affabilis alto kAmne ſitim leuat,& uictũ contenta minuto eſt. Fidum iter oſtendit plebs officioſa, per Apes nTüta uia eſt. atqʒ ã laqueis defenſa latronum.
Nullæ hie

6 Os. MVC. IN GLARERMNI PRNE/
Nullæ hic inſidiæ raptorum, nulla tyrannos Arx fouet,& nullam timet hic mercator eremum.
Faucdes a ¶ Foœta armis re. Laudes colligit Heluetiæ. Vbi quidẽ candidum Fieluetiæ. lectorẽ uelim admonitũ, ne ſi quæ obueniẽt moribus hodiernis Hel⸗ uetiorũ cõtraria, ſtatim mẽdacij Poetã inſimulet, nã de ueteribus, hoc
eſt maioribus noſtris rem potiſſimũ uult intelligi, per quos imperiũ
noſtrũ adauctum eſt. Non em̃ neſcit, quantũ hodie alienã ab illa pri/
ore uitam agãt Heluetij, neq; id ſemel apud nos deplorauit. b ¶ For
micæ uelut ægi.) Similitudine fabuloſa, ſed decentiſſima adcreſcentẽ
Aegina hunc populũ indicat. Fabulã lege apud Qui. li.yij. Meta. c ¶ Aegit næ.)Inſulæ Atticæ ubi regnauit Aeacus. d Creſcere in au. Mutari
in homines. e ¶ Plebis ademptæ.) ſcilicet peſte a Iunone immiſſæ.
NMyrmido f ¶ Myrmidonaſq; uo. Aeginẽſes, inquit Strab.lib.viij· Myrmido⸗ nes. nas appellatos, nõ quomodo in fabulis canit᷑, ut ingente inualeſcẽte peſtilentia formicæ Aeaco precante in homines uerſæ fuerint, uerum
quia formicarũ more terrã fodientes ad petras trãſportarẽt, ut agri co/
lendi materiã haberẽt, foſſaſq; incolerent, ne latericiã facere, atq; ædi⸗
ficare cogerent᷑. Formicæ Græce dicunt᷑ viyMg unde Myrmidonũ
appellatio. g ¶ Gens nimiũ po.)Sciens nimirũ Plinianũ hoc. Cicu⸗ Vinum. ta uenenũ eſt homini, cicutæ uinũ. Quaſi dicat Vinũ citra modum ſumptũ uenenũ eſſe præſentiſſimũ, quũ ueneni ſit uenenũ.Sic Politia/
. g nus Pli.legit in Miſcella. In primis aũt illud Pauli.i chüonche ðwch, Religioſi cᷓ jpdcea, h ¶ Gẽs dedita ſa.) Mirum quantũ ſimplicitas in Heluetij. Chriſtiano hoĩe cõmendetur, atqui tã ſirnplices Heluetij, ut etiam ab Braſmo ſint ab ea uirtute cõmendati, conſentaneñ igit᷑ uero ipſos nõ
Heluetij hu admodũ male Chriſtianos eſſe,& proinde religioni qᷓ;maxime addi/ mani erga os. i ¶Tota eſt affabi. humana erga peregrinos, lic em̃ intelligiẽ. pegrino Qua adẽ in re neſcio, an ſit alia gẽs præcellẽtior. k ¶ Et uic. cõ.mi.) Cibus ſim⸗ Pro laboribus minuto, neq; delicato, ſed ſimplici, de qua re ita ſcribit Chryſoſt. Vilis enim mẽſa,& tenuis ſanitatis mater eſt,& eã ꝓpterea
medicorũ pueri ita nominauerũt, nõ ſaturari quidẽ uocãtes fanitatẽ. Cihi nãq; penuria ſanitas eſt, minus ueſci, ſanitatis matrẽ appellãtes. Heluetid ¶ Oſtendit.ſcilicet peregrinis. m ¶Tuta uia eſt.)Id quod non tuta. tam apud noſtros eſt cõmuni uerbo celebratũ, quam apud exteros, quo dici ſolebat. Adeo tutam Heluetiam, ut auro ne publice quidem
geſto ſtruerentur inſidiæ.
plex.
O nimium
r——
— N5
———.————

GVRIcCON, COMMENTRR. O nimiim felix patria, 5 digniſſima laude,
Si, quod maiores duro peperere labore, Imperium ſerues librãmq́; ſequare bilancem Virginis Aſtrææ, timeat ſua dona Cůpido,
Imperium pia ſimplicitas regat,& bona uirtus. Jůra ferat ſenior, uẽnabula læta iuuentus Dura acuat. ſtbigatq; ferox in cote firiſſas.
Papa tibi& Cæſar, duo lumina maxima mundi, Ante oculos ſunto, ſolem illum, hunc dicito lunam. Papa caput mundi uerus pater Vrbis& orbis.
Sol uerus, reliquas ſtellas illuminat omneis,
Præcipue lunam, quæ cætera lumine uincit
Sydera, ceu ſuperat reliquos molimine reges
Maonanimus Cæſar, belli inuiolabile fulmen,
Totius orbis apex hominum̃q;ʒ ſuprema poteſtas
A Chriſto poſituscui longo ſeruiet æuo
Sol oriens, folqʒ occiduus, polus auſter,& arctos, Hos ſequere authores rerum dominoſq; patreſq;.
a ¶ O nimiũ felix.) Peroratio adhibita admonitione. b ¶Librãq; ſequare bilancẽ.) Alluſio ad Iuſtitiæ imaginẽ uti hodie pingitur.
c¶ Virginis Aſtrææ.)luſtitiam antiquitus uocahant Aſtræameãq; ſcribũt, ut apud Qui. legit᷑ lib.i. Meta. terras reliquiſſe poſtqᷓ; a uitijs homin ſunt occupatæ, atq; in cœlum migraſſe. Vuod quidẽ Lactã⸗ tius ille Firmi.ait li.ʒ.nõ pro poetica fictione, ſed pro uero habendũ. Rationem licet ab eodem inquiras. d ¶ Cupido.) optimedicit, timeat. Nam nihil noſtræ patriæ poteſt accidere peſtilentius, qᷓ; pecu/ niæ nimia cupiditas. Et hæc eſt alterum e duobus, quæ omnẽ remp ſubuertũt, alterum ambitio. e ¶ura ferat ſe.)id eſt Senior rempub. curet. f ¶ Venabula lx.)id eſt Iuuẽtus tractet arma, quemadmodũ
Romulus
63 Peroratio cñ admoni ⸗ tione.
papa.
Cæſar. Max. Ae⸗ milianus.
Peroratio.
Aſtræa
Ambitio c) Audricia re ga ſubuer⸗ nt.

64 Os MVC. IN GLAREANI PARNE⸗
Romnlus. Romulus primus rex Ro. remp.ſuam inſtituit, ut uidelicet iuuẽtus in u equis& in armis, ut Flor. ait, ad ſubita hella excuharet, ſenes penes 1 reſpu.eſſet, quos quidẽ ex autoritate patres, ob ætatem ſenatores uo⸗ 1¹ Adagium. cabat. Innuit aũt Poeta prouerbiũ, quo dici ſolet. Facta iuuenũ,conſi/ it lia mediocriũ, uota ſenũ. g ¶ Subigatq;.) Ita Ver. Subigatq; in cote or Sariſſe. ſecures. h ¶ Sariſſas.) haſtas oblongas, quales Macedones ferre 2 Quatenus olim ſoliti ſunt. i ¶ Hos ſequere au. Sequendi eatenus ſunt& Pa/ u ſequẽdi Pa/ pa& Cæſar, dũ nihil nec iubent, nec imperant, quod diſpliceat Chri pr pa cꝙ Impe ſto. Quod ſi ſecus fit, haud quaq́; obſequendũ. Imo uero ſemper ha⸗ rator. bendum in pectore. Plus nos debere deo, qᷓ; hominibus. Aliquoties 6 nãq; populi ſimplicitas in hae re pernicioſiſſime ſeducitur. co ci Omnia ad exemplum maiorum pende tuorum. Omnia perſpicienda tibi, tu diſcito Romæ b Creſcentis mores, tẽtricos imitare Catones. n k Aenkadaſq; duces, Dẽcios fidoſqʒ Camillos: Fabritium, Cůrium.& contrãcto poplite Coclem, Gilehnus Innumeroſq; alios, quos cõmemorare moleſtum. Tel. Helue/ s Britus erat nobis, Vro Guilielmus in aruo. 11 eiom̃ Bn Aſſertor patriæ uindex ultorq; Tyrãnnũm. n „—„ 1 1.„ r 6 iSic rogo Scipiãdæ ſint nunc fideiq́; ſtupendæ ſAttiliis/ſit qui pacem Pyrrho eſſe negandam Appius admoneat, tu regna æneia fixo Contemplare animo, nec geſta illa inclyta temne. n m„„„ t: n Qüin propius ſequere,& ueſtigia ſemper adora. 6 Duo Cato/ a ¶ Tetricos Cato.) graues,& ſeueros. Duorũ Catonũ,ſenioris, cui 2
nes. nomẽ Cenſorio,& minoris, cui cognomen Vticenſi, grauitas, pariter
atq; integritas uulgo celebratiſſima quondã fuit, adeo, ut e cœlo de/
miſſi dicerentur, ut bellum cum uitijs gererẽt inquit Eraſmus. Vnde
Adagiũ ſumptũ. Tertius Cato,in uiros impẽdio tetricos. b ¶Aene/
adaſq;

GvRICOM, COMMENMTAnR 65
adaſq;.) Romanos ab Kenea deſcẽdentes. c ¶ Decios.Et pater,& Decij duo⸗ filius pro ſalute publica ſe deuouerunt. Ille in bello Latino. autore
Liui.li.s. Deca.i. Hic in bello aduerſus Vmbros, Hetruſcos,& Sam/ i nites, quod idem teſtat᷑.li.x. d ¶ Fabricium.) Hic Gonſul fuit Ro. Fabricius omniũ ſuo tẽpore gloria,& rebus geſtis maximus, ſed in primis fru⸗ Conſul. galitate cõmendatus, in tenuiſſima nãqʒ ſuppellectili Samnitum, qui
tum hoſtes erant, munera contẽpſit. Et Thimocharẽ.uel ut alij, Niciã
pro necando Pyrrho Epyrotarum rege, contra quẽ Fabricius tum in
armis erat pecuniã petentẽ, Pyrrho remiſit. De hoc& Valeri. Max.&„ Gell.meminerũt. e ¶ Curium. Pentatũ intelligit, qui hoc parauit Chrius Den cognominis ab eminentioridente· Exactiſſima frugalitatis norma di/ fatis. citur,& fortitudinis perſpectiſſimũ ſpecimẽ a Valerio li.iijj. de eodem
lege Plutarchum,& Cornelium nepo. f ¶ Contracto po.co.) Is& Cocles. claudus fuit,& unoculus, quæ quidẽ uitia tulit ob fortitudinẽ. Mira⸗ bilis fuit eius uiri pugna pro ponte ſublicio, ubi unus tot milibus ar/ matorũ tãdiu reſtitit, dũ a tergo põ̃te interciſo in Tyberim ſe demiſit, atq; ad ſuos tranauit incolumis. Eius uirtutẽ multi autores comme/ morant, ut Valerius, Cornel nepos, Liuius, Florus, Seneca, Gellius. G nliel g ¶ Brinus erat no Gulielmus Tell. Brutus fuit Heluetior, nã uti Ktielmnks Brutus Romanæ libertatis fuit uindex,& cuſtos ita Gulielmus Hel Tel· Brunus ueticæ.lege de Bruto Plutarchum. Valeri.li. ð.& Cornelium nepo.& Heluetiom̃. Liui.li.i.&. ⁊. Decad.i. h ¶ Tyrannũ.)Syncope. i ¶ Scipiadæ.) Vi ri fortes, qui patriã augeãt, ſicuti Scipiones Romanũ auxerunt impe/ ʒ li rium. k ¶Attilius.)Attilius Regulus intelligit᷑, cuius fidẽ Cicero ſa K in tis ſuperq; explicat in.i.&.ʒ. li.officiorum. 1 ¶ Sit qui pacẽ.)Cornel. nepos in hæc uerba ſcribit. Gum de pace Pyrrhi ageret᷑,& gratia po/ tentũ per legatũ Cyneã precio quæreret᷑, ſenex& cæcus lectica in ſe⸗ laudius natum latus, turpiſſimas conditiones magnufica oratione diſcuſſit. cxcs·
m ¶ Quin propius.) Stathij carmẽ ad finẽ Thebaidos paulũ immu
tatum. Concludens autẽ Poeta monet Heluetios, ut ſemper in oculis
haheant Romanos priſcos, qui fere nunquã bellũ geſſerunt, niſi cau/
ſam haberẽt iuſtiſſimam,& cum hoc, quicquid ad uirtutes attinebat,
omnibus neruis obſeruarũt a recto rariſſime
Osv. r06

GSVALDVS MVCGONIVS LVCGERNANVS S. D. STEPHANO SVO FFERKRARIO.
Abes mi Stephane, quod multis d me petijſti flagitijs.
L 1Pro uiribus ego ſum anniſus, ut omnia eſſent quàm emẽ datiſſ. Siquid uero occurret uel tibi, uel alijs non admodũ ex/ politum, prudentis eſt boni cõſulere.Reſpice ætatẽ meam, re⸗ ſpice tempus breuiſſimũ, quo ad bona ſtudia perueni,& mi⸗ raberis me potuiſſe, quod uides. Si poſthac tale quidpiam in manus ſumpſero, efficiam, ut nõ̃ poſſit diſplicere, bonis& do⸗ tie ctis inquã. Tu interea uale,& me cum D. ſacobo,& Jo. Glo⸗
thero redama, uos enim in primis colo. Tiguri.xi. Calend. 1 Febru.Anno. M. D. XIX. lit IN 6LRRBRNI GRRMEN DE RBLVBRTIA, 4 AC PANEGVRICON vVRKBIVM COMN/ te FOEDERRTRRVM OS. MV/ p
CONII LVCGERNANI C COMMFNTARIO/
RVM FINIS.

IOANNI CAESARIO IVLIACENSI, PHy/ ſico, mathematico,& medicinæ doctori, Græ/ cæ Latinæq; linguæ apprime docto. Henricus Glareanus Heluetius Poe. Laurea. S.
Gaudere plurimũ ſoleo, ſuauiſſime præceptor, quo ties in mentem uenit(uenit autem ſæpe)tui memoria. cumq; ã te à te inquam homine doctiſſimo.græcarum literarum elementa cupidiſſime didiciſſe recordor, incte dibile eſt quantum triumphem, quantum læter. Vt au/ tem aliquam tibi gratiam, quemadmodum grato diſci pulo congruum erat, rependerem. uolui tibi meum, de Cæſaris Max · Aemiliani laude, carmen, quod Agrippi- næ in conſpectu principum Germaniæ corãmq; Cæ⸗ ſaria maieſtate nõ ſine gloriaſabſit uerbo inuidia)mul⸗ torumq; hominũ ammiratione treis ante ãnos ad No⸗ rium Tonũ demodulatus ſum, dedicare. Confiteor ta- men ingenue me longe uinci a tali principe, cuius ego
ne quidẽ umbrã aſſectari ualeo ſcribendoſed quæ
potui feci, quid enĩ ultra, quãm poſſum fa cerem? Vale felix, bonorum ſtudiorũ decus. Baſileæ, Anno domini. M. D XIIII⸗

ADDIVVMMAX.
EMILLANVM ROMRMORvVM IMp⸗ RRTORBRM SEMPRR AVvGvSTVM HERIOI GLaRBRn RRr/ vRETII Poß. LRv. PR NEGVRTCON. Nclyte Romulidim Cæſar, quem ſum- ma tonantis W S Maieſtas mũdo ſtatuit pietate uerendũ. E Prafecitq; unũ diuina potentia rebus Qui ſecum placide ſpacioſum temperet orbem. Quod tua me pietas& magnificentia ſceptri Audiat(en cernis)rogito tua numina ſupplex. Arſacas Arſacides.& Achemenas aſtra putabant prolenæi. Aſtrologi Perſæ, Ptolemæos fama per orbem Sparſit in extremam Mili ſeptemplicis undam. TLaomedontea fortunatiſſimus urbe Priumus. Infelix Priamus, Felopeia ad arua uolabat, Nomineq;& fama celebris currenteq; uatum Materie quid enim non audet Græcia mendax? Cecropis& Theſei quãàm darũ nomen Athenis. Rntiochi. Antiochiq; Syris nullo delebile ſæclo. Proinde hæc uana abeant ne tẽpora petdere dicar Verborũ longa ambage exorſisq; remotis. Bia age Pannoniæ celeberrima gloria gentis. Rex Romane faue, cui longo ſeruiet xuo
6
S
Sol otiens
†———

pARMEGVRIGON.
Sol oriens ſolq;ʒ occiduus. polus auſter.& arctos.
Nanqʒ in hyperboreis. Tanais quã frigidus undis In Mxorica abit uada, tu uenerabilis oris,
Famãq; nigrantes celebris tua contigit Indos, Extremosq; hominum Seres(aut ſiqua quid ultra Priſcis ignotum) Solisq; perambulat ortum.
Veſper ubi occidua roreſcit frigidus umbra, Gurges Aclantiacus, Tarteſſiaq; æquora Calpes, Te ceiebrant.te commemoranttua numina adorant- Mec ſatis hac tellure alius tibi quæritur orbis Sub pedibus penẽ Antipodes noua terra marino Prenſa ſincyclòqʒ ſub æquatore repoſta eſt.
Aſt ubi ab arctoo Boreas uolat horridus axe. Orchadas inuadens, ſemotòſq; orbe Britannos, Cimmeriasq; umbras agitatàq; limina bello Fruſtra Romulidis ubi uaſto harbara gyro Gotthia ſubmugit. cæcis abſtruſa tenebris,
Tartareas reſupina iacens procumbit in umbras. Mota tua eſt pietas& nota uerenda poteſtas. Virtusqʒ. imperiuruq;& Maximus Aemilianus.
Deniqʒ Marmaricis ubi murmurat auſter in oris, Imbriferas cogens nubes, Getulia Pſylli.
Nethiopes Elephantophagi.& Garamãtica proles Ambigua,& Numidæ. Maſſyli& corniger Hammẽõ, Sape tuas laudes ſæpe audiuere procellas-
Atqʒ ut magna magis tua ſint præco
nia Cæſar, Extendit
Tandis
Mcæotis pq lus. Seres.
Antipodes.
Orchades. Britanni Cimmerij⸗ Gottbia.
Getulid.
Getulid Pßylli. Rethiopes Blephanto ⸗ phagi. Gauramãtes Numidæ. Maſyli. Hammon.

70 DE GAES. MAX. 3 EMILILAO SEMPEPR AVGVSTOo Libye. Extendit caudam Libye, penitusq; ſub aram Tenſa caput cœli neſcit quo ſiſtere detur. Sed redeo ad præſens, tibi nunc Germania pugnax, Ft domini rerũ,& melior famulabitur orbis. Burgundi. Burgundos Morinosq; tenes Atheſisq; fluenta, Indomitum Rhenum ſulcõſq; binominis Iſtri. Rhenis fiu. Illyrios, Vbios. Tribones atq; ære recuruo IRer fl. Vangiones, quondarq;ʒ eros in bella Batauos. Idq́; unum adijciam, quo nil mihi gratius orbe, Vangiones Heluetia æterno Cæſar tibi fœdere iuncta eſt, Bataui. Gens aquilam gens terribileis imitata leones: Nee tibi dedecori Sueui gens priſca Deorum, Et dura,& fortis, nullòq; exhauſta labore. Caætera ſubticeo longumn cantanda per æuum, Qua gentes, quæ regna tibi quæ ſeruiet ætas, Semper in Oenotrijs ſenuiſti acetrimus armis. Pallaſq;, ut ſceptrumdiuinas contulit artes, Prudens eloquium,& linguæ uenerabile donum. Tot uarijsq; ſonare modis, mihi lingua palato Hæret,& albentes uix attigit arida dentes, Anteaquãm tibi geſtorum numerauero partem Tantillam, quid enim præclaræ nomina ſtirpis, Quid reliqua enumeremꝰcitius qᷓ; copia, deſunt Vergiius. Tem pora, grandiloquo ſolum cantanda Maroni. jomens · Nec niſi Smyrnæo geſta enarranda cothurno.
Illi Parnaſi fontes,& Phocidis amnes Hauſtibus

PANE GVRICGON. 71
Hauſtibus exorbent plenis, mihi gutta negatur, Et cyathis uerſis, ſitiens ego pocula lambo.
Da ueniam(dare nanqʒ tuumyiuſtiſſime Cæſar, Si tua facta minus. maieſtatemq́; uerendam Attigero, quis enim tam paucis exprimet author? Semper in ore meo regum ueneranda poteſtas. Tůq; caput mundilongos tibi det Neus annos. Atqʒ Sibyllinam duplicata ætate ſenectam,
Cum quo perpetuum regis inuictiſſimus orbem ·
Finis huius Panegyrici quod ipſe Poẽta Anno duo⸗ decimo ſupra milleſimũ.& quingenteſimũ. Agrippinæ coram totius Germaniæ principibus in publico an⸗ teaqᷓ; coronaretur
decantauit.
X
BASILEAE APVD IO. FROBENIVM MENSE MARTIO AN. M. D- XIX.