SACRE SCRIPTURE BT SANCTI AvGVSTINI SENTENTIA IN GA USIS RELIGIOSIS KEFORMATORUM G O N T R A PAPIS TAS, Articuli Religionis præcipui inter Reformatos atq;ʒ Papiſtas controverſi, Judicio Spiritus Dei in Sacra Scriptura joquentis,& Sancti Pattis Auguſtini Te- ſtimoniis expreſsè& luculenter deciſi, publicati per OANNEM TURcCKIUM. Paſtorem Fccleſiæ Religionis Reformatæ quæ eſt Marcoduri Juliacenſium. Evang. Joan. cap. 12, 48. Sermo, quem locutu ſum, ile dammnabuit eum. Auguſtin. lib. 2. cont. Creſcon. cap. 31. Non ſine cauſa tam ſaluri vigilantiã qunon Peclefiaſitus confitutus e, ad quem certi Propletarum& Apoflolorum libri pertinent. quo omninꝰ judicare von audeamu,( ſecundum quus de cateris literi ſdelium inſdelium judicemm. Anno ultimi temporis, M DC LXXIIIr, Cenſura TREot.O61 okTHohoxI. Enthea verba placent, placet Auguſtina Vetuſtas. At verbum Papæ diſplicet,& Novitas. Seminar für Philosophie der Justus Liebig-Universität — P S S S—N FERENJ FRIDERICO WILHFELMO MARKCHIONI BRANDEN. 36 ukRGIcO, §. ROMANI IMPERII ARCHILGAMERARIO ELECTORl, BORUSSIE, JULIE, CLIVIE, MONTIIM, STETINI, POMERANIæE,&c. DUCI AC DOMINO. SERENISSIME PRINCGEPS Fſus Chriſtus heri& hodie idem nbz. v. S. ſtrum converſationis exitum daturum eſſe fidei Apoſtolicæ i- S0 mitatoribus eundem, quem de- 7e derat olim populi ſui ducibus A- poſtolis, qui locutiſunt nobisſermonem Dei. Sed eſt& Jeſus Chriſtus idem, HEa1, Qui eſt Propheta, Saccidos& Rex Eccleſiæ, præcognitus ante jacta mundi fundamenta; cui Pater dedit populumlibe- randum ex peccatis,& ungendum Spirſtu, electum x·ur in ipſo ante mundum conditum. Eſt& idem nopi, 6 2 qui S —(o) 50 vab. qui omni tempore præſenti habet populum, quem 23,20. liberat ex peccatis ſuis:& ungit ſpiritu, quocumeſt omni dic uſque ad diem illum poſt quem tempus *oe o non crit amplius. Idem eſt& in Sncur jeſus Chri- ſtus qui in fecula habebit populum liberatum ex peccatis& unctum ſpiritu, ſpectantem gloriam iſtã uam dedit ei Paterʒ qui cantabit canticum Agno, 2raedicens: Rcdemiſti nos Deo perſanguinem tuum ex omnitribu& linguã& populo& natione. Quine- gant Eccleſiæ perennitatem, negant Jeſum Chriſtũ eſſe eundem heri hodie& in ſecula. Ut ergo Jeſus Chriſtus heri, hodie, idem eſt& in ſecula; ſic ſane Confeſſores ejus non ſunt Hæretici nuper cxorti. Conſervavit nempe populum ſuum Jeſus prioribus 3 ſex ſæculis, quibusSatan multaerrorumzizania ſevit inter triticum; Servavit& cundem in magna illa& 4 quaſiuniverſali Apoſtaſia, quam prædixit Apoſto- Apoc n Ius, per ſæcula ferẽ ſex ſequen tia, quibus omnester- ræ incolæ adorarunt beſtiam. Eccleſia orthodoxa, inquam, quæ mcliori ævoy& Ponatiſtarum tem- pore, ſuã non carebat multitudine& gloriã, jxculis poſerioribusfuit quidemobſcurata le multitudine ſcandu- lorum, quaſinubẽ obdudiaʒ Mec apparebat impiisperſecuto- nyia a ihus ulra modum ſvientibus: quod prædixerat Augu- S* ftinus. Scd Jeſus Chriſtus idem heri& hodie⸗ſerva- vit populum ſuum fruſtra eum oppugnantibus pri. md Judæis, dein Paganis, ultimò Papiſtis; quin exi- pſis perſecutionibus deditci incrementũ, regnumq́; Chri- v(o)ue⸗ Chriſti, quod eſt Eoeleſia non perſteutionibus deſtyucum, the ſcdpotius illuſtratum, haudaliter ac diluvii aquæ, palatiare s. gum obruebant, arcam verò Moæ atollebant Quod toti- dem verbis dixit aliud agens Romanæ Pccleſiæ Cardinalis Bellarminus. lnter imitatores fidei Apoſtolicæ& populum, quem ſibi ſervavit Jeſus, numeramusllluſtriſſimam Pomum Brandenburgicam,& Te, Screniſſime Princeps, qui cum gente ſervatã ſecutuses lucem A-?ocnn gni.& cum aliis terræ Regibusgloriam quoq;tuam F 49. attuliſti ad Pocleſiã. Hæc ipſa Ve nuncante omncs alios Nutricium celebrat& Protectorem in defen- dendo Chriſti regno& propugnanda vcritatezclo- ſum& fervidum. Hãc Te provinciã defunctum a- nimosè ſpectarunt Parentes noſtri Imitatores ejuf- dem fidei Apoſtolicæ Spectavimus& nos qui fui- mus pars Hæreditatis Tuæ. Neque enim hanc ſorti exponere voluiſti ſine Tua gloria,& protectione, uando in cadem reſervafti nobis, quicquid ferè Pccleſiæ Chriſti in hac regione nutriendæ& con- ſervandæ viſum fuit neceſſarium Exercitia publica Rcligionis quamplurima, Scholarum uſum quarũ- cunqueconicientiæ libertatem omnimodampri- vilegia civilia quævis. Libcraſti eam Nutritorinter- ris poſt cum unus, ab innumeris illis gravaminib? quibus multos annos juſto Dei judicio fuit com. reſſa& tantum non ſuppreſſa Te faciente nobis æc otiaʒ In hacce noſtrã patriã ædificamusdomos, jn N 3& in- (o) 0⸗ & inhabitamus, conſerimus hortos& veſcimur fructu eorum, ducimus uxores& liberi noſtri gau- dent civitatibus, quærimus denique proſperitatem ejuſdem,& oramus pro ca ſchovam ut in proſpe- ritate ejus ſit nobis proſperitas. Expertus ſum& inter alios Tuam in Eccleſia Chriſtigloriam& umbram?go⸗ tranſactionibus il ſi Eccleſiaſticis& curis, quibus integrum ferè de- cennium fui detentus, quaſi conſecratu quando& cclcfiarum cauſam& meam feciſti Tuam: quod expreſsè ſonant verba ſalvi conductus, quo me toto tranſactionis tempore ad varios N. D. Commiſſa- riorum conventus cvocatum, voluiſti munitumne fortè lædar ab iis qui lucem ferre non poſlunt. Per Te 8&e Tuam gloriam Eccleſia felix, cui hoc ſæculo fer- vabitur fies. Quanquam enim candem nobis vix promittere poſſimus ab iis quos zelus ſine ſcientia fecit invidos, atque ſe Deogratum ſibi perſuadent, præſtare officiumſi nos vel Innocuos affligerent aut mactarent. Promittimus tamen nobis certò à S xxnissnu0 TRinciꝝ Pnu xo Wnnnruo„Comite Palatino Rheni, Bavariæ, uliæ, Cliviæ, Montium Duce,&c Pomino noſtro Clementiſſimo, Gujus nos nunc, regionibus feliciter diviſis ſumus portio hæredita- ria pro cujus vita oramusutdies Bjus ſint pares die- bus cœli Quocum Tibinũceſt conjunctio, ut ſan- guinis, ſic& amicitiæ& fœderis perpetui. Hic quip: pe pro cãdote llluſtriiſimo feryabit fidem S& nobis, ₰ 5 6(0) b0⸗ nobis,& nos Ili, quod ſincerè polliciti fumꝰ omnes Fgo vero juramento etiam confirmavi. Iu deniq; FaiNckys SpREhiss1Me, cum partã illa, quam dixi, conſcientiæ libertate, aperiiſti mihi januam in lucẽ mittendi hanc quæ aliquamdiu apud me latuit? ſa- cræ ſcripturæ& ſancti Auguſtim ſententiam, in cauſi Rcligionis contra Papiſtas. Pſt ca armorum ſpecimen, quibus olimdebellavimus cos, qui Ec- cleſiam Chriſti in hacce regione divcxarunt. Exem- plum in ea exhibemus lenſtatis noſtræ, qua olim crudiimus cos qui contrario animo affecti ſunt.? m Non multum in co ingenii, eſt laboris aliquantu- lum. Sed hæc mihi ferẽ eſt ſemper methodus brevis & perſpicua. Hic genius. Præter ſcripturam eAntiquos vplt a4 legere, prolure ſingula retinere quæ dona ſunt e 4 ſde n veræ Pocleſiæ Catholicæ non recedere, quæ ſunt verba ſancti Patris Hieronymi. Dixit Scriptura ſacra pro veritate quam profitemur ſententiam, expreſoẽ& evidentet,& forſitan in quibuſdam controverſiis non dixit expreſse& cvidenter, dixit tamen id, ex q o veritatem elicere poteſt ſana& ſancta ratioci- natio, organicè ſeſe habens ad id, ut manns ad menſuram ad amuſſim publicam exigendam Nuſ- quarn verò dixit fententiam contra vcritatẽ à nobis profeſſam. Vixit& pro eadem veritate ſententiam cx antiquitate Teſtis fideliſſimus& e& 1UlC —5(o)S⸗ hunc novimus paſſum ſubinde aliquid humani,& victum multitudine, tractum in errorem; haud au. k aliter acimpetus fluminum trahit navigantes. Hinc pid. 119. ſanctus ille Patet ſubinde ex timore humano quæ- dam dicenda reticuit: AMula, inquit, hujnſimodi pro- pter nonnullarum vel ſandtarum vel turbulentarumperjo- narum ſtandala dle vitanda liberiu improbare non ando. Hanc ob cauſam annotavimus eam ſolum 8 Patris ſententiam, quæ pro veritate Apoſtolica dicta eſt, & ab Eccleſia vera Catholica non recedit. Hæc Sacræ Scripturæ& ſancti Auguſtini pro veritate Sententia, quia ſine partis adverſæ calumnia publicatur, non videbatur quidem egere Patrono. Et rurſum videbatur egere propter eos, quibusgra- ve eſt, Foteſtatibus ſupereminentibus ſeſe fubjicere, quamquam ne quidem propter hos codem opus pro iis, quibus jam pridem conſtitutum pro veritate mniquitatem patienter perferre quamlibet, ſi vel ad- verſarii deficientibus rationibus pugnarent lapidi za., bus,& à dictis ad dicteria, à verbis pervolarent ad „ verbera. Veruntamen Auguſto Tuo Nomini hoc opuſculum dedicare volui; ut intelligas, nos devo⸗ den, 0 animo agnoſcere; Teattuliſſe gloriam Tuamad Eccleſiam: ut profitcamur publice, Te feciſſe nobis liberum rationem dandi publicam ſpei quæ in no- bis eſt: declaremus denique eam eſſe& Tuam& noſtram cauſam pro quã Sacræ Scripturæ& 8. Au- guſtini cxhibemus ſententiam. Accipeitaque Sxur- N1s. N niss1Mn Parcers, pro ſingulari illa Tua comitate& benignitate multis probata, hoc quod Tibi offero munus leve, Screniſſimo Tuo Nomini inſcriptum, ut, quod à meo nomine obſcuro nullã; à Tuo mu- tuari posſit dignitatem illamut ab iis faltem legatur Eccleſiis ad quasattuliſti gloriam Tuam. Quoſt eſt reliquum, quoniam pro inſigni Tuã in orthodo- vam veritatem propenſione, begninoqʒ in aſſerto- res ejus affectu, Te tam certò acceptum id habitu- rum confidam; quam nihil habeo, curde Serenita- tis Tuæ gratiosã benevolentiã dubitem; Neque Sc- renisſimo Principi ſermone longiore ſim moleſtus finiam pro more in voto religioſo, ex intimo pe- core, Deum Patrem orans, Screnitatem Veſtram, Serenisſimæ Familiæ. Eccleſiæ electæ; multis po- pulis, diutistumẽ ſoſpitem ut conſervare,& quibuſ- vis corporis& anmæ bonis beare pergat, tan- demque, poſtquam ætate ſuã conſilio Pei in terrã inſervierit, in obdormitione dulcisſima transferat ad conventum univerſalem& primogenitorum concionem, qui conſcripti ſunt in cœſis. Amen. Scripſi Marcoduri, Ducat. ſelacen. Kæ Noremb. EREN1AA M DC LXXIII. — TVAEDIGNZATIS Sn JoaMMks ruRckms. PR⸗ PRAEFATIO AD LECTO REAA. Amice Lector. E Seriptura Sacra, quæ revera eſt ſermo ille Dei vivus& effi- D cax. Hebræ. cap. 4. v. 12. Gladius ſpiritus. Ephel.6, 17. Lucer- na pedum& lux itinetum Pfal. i1 9, 10. Splendens ⁊. Pet.i, 19. Perfecta quia perfectè inſtruir, ꝛ. ad Timoth. ʒ.v. 1.& firmiſſima.a. Petr i.v.i9. De hac, inquam, Scriptura affirmant Papiſtæ, quod ſit character mortuus. Lindan. lib. ⁊ ſtrom. cap.⁊. Muta& inanis quæ nec ſentit nec intelhgit. Idem Panopl lib.y. c. merum putamen ſine nucleo. Idem lib. 1 c.6.& Canus. lib. ʒ. cap. 2 Regula Lesbia, cal- ceus uttique pedi aprus, folium Sybiliæ, Sphyngis ænigma, materia litis. Turrian. adverſ. Sadeel. pag. ↄ9. Lacus prædonum, officina hæ- reticorum. Charronæus de Trib. veritat.cap.⁊20. Imperfectadubia, obicura, ambigua, perplexa. Leſſius in Coniult. quæ ſit fides Gatholi- ca.rat.ii.par. 127. Nalus cereus qui ſe horlum illorſum& in quam- cunque velis partem trahi retrahiqᷓ;& fingi facie permittat. Pighius Hierarc.lib.ʒ.c.z. Et fi quid aliorum præterea eſt blaſphemiarum fœ· diſſimarum adverſus Spiritum Deiin ð. Scriptura loquentem. Hor- rui, quum hæc apud Papiſtas legi. Quis enim unquam audivit hoc auſos Gentes contra ſubs Legumlatores, aut Mahumedanos adver- ſus ſuum Alcoranum, quod Chriſtiani adverſus Spiritum Dei& divi- nam ejus icripturam/ ſcilicet qui homines docuit quicquid ſciunt, ſeribuntque apertè/ perfectè enucleatè, clarè& diſtinctèalirer pro ſe ſcribere non potuiſſet; aut ſi potuit, non voluiſſet aliter, qui tamen ſcripſit ut homo crederet. Joh. ⁊0 v. z1.& ad omne bonum opus in- ſtrueretur pertectè.⁊. ad Tim.ʒv.17. Nunquam, ego ſaltem intet veteres Patres quenquam vel infimũ, nec inter ſcholaſticos octores vel intricatiſſimũ nefariis ejuſmodi, dedecoratumlegitituliʒ. Sut- ciunt illis ad fen ſum Curiæ Rom.reformandislndices expurgatorii, per ſolenne illud. Deleatur hoc, omittatur illud. ivina vero Script. non potuit per ullam expurgationẽ fieri Papiſtica. Satius itaq; exiſti- matum iis, quibus Deus immiſit erroris efficaciam, utRomanæ Eccle- ſiæ ſua ſtet in articulis fidei cudendis authoritas, Scripturam omnem atqͥ; adeo totum corpus mortuum, dubium ambiguum, perplexum clamare. Num Deus, inquit Author antiquisſimus Lactant. it ſn. cap. 11.& mentis& vocis& linguæ artifex, diſertè loqui nonpo- tuit? Imo vero ſumma providentiã fuco carere voluit ea, quæ divina ſunt, ut omnes intelligerent quæ ipſe loquebatur. Et poſt eum Au- guſtinus, lib. de utilit. Credendi cap. 6. Quicquid eſt, mihicrede, in Scripturis illis, altum& divinum eſt Ineſt omnino vcritas.& reficiẽ- dis inſtaut andiſque animis accommodatisſima diſciplina,& plane ita modifcata, ut nemo inde haurire non posſit, quod ſibi ſatis eſt ſi modo ad hauriendum devotè ac pie, ut verã Religio poſcit, accedat. De hoc Auguſtino, Epiſcopo dum viveret, Eecleſiæ Hipponenſis in Afri- ca, ſæculi ſui lumine,& teſte antiquitatis fideliſſimo, ut ait Calvinus in Inſtit. Cujus, de vera Keligione, de doctrina Chriſtiana, de civitate Dei, de unita- te Eccleſiæ libri, nobis qui fuerint ſuo jæculo keligionis veræ articuli poſitivi, abundanterteſtari poſſunt, de hoc, inquam, Auguſtino fic fatur Papiſta Corne- lius Muſcus Epiſcoꝝ us Bipontinus in comment. in Epiſt. ad Roman. cap.ʒ. Nos non moveat Auguſtinus vel tantillum, hoc eſt enim illi peculiare/ ut quum ali- quem expugnatetrorem, tanta vche mentia illum exaggeret, ut alteri errori op⸗ poſiro anlam præbere videatur. Adyerſus hunc Auguſtinum jeſuitæ in doctrina de gratia& libero arbitrro efferati ſunt. Teſtibus quibuſcunque Dominicanis, Janſenio cum ſuis aſſeclis,& Theologo Lovanienſi celeberrimo ſub nomine Vincentii Lenis Jeſuitam Ricardum compellante: Quis te ge nius, mi Pater, àmente tua ſic derepeniẽ alienavitꝰ Quis in reverendiſſimum illum antiſtitem& fideles Auguſtini diſcipulos ſic efferavit? Hujus Auguſtini verbis, de verb. Dom ſerm. 13. adverſus Papiſtarum religiofm Sanct duliam ſententiã dicen- tibus, cum aliter vi veritatis preſſus non poſſet, m aluit ſuojmore reponereBelar- minusRb. 1 c. 9. de Sanct. beatitud. Reſpondeo locum hunc fortaſſe non eſſe Auguſtini, quam viri tanti vel agnoſcere authoritatem veliſt us ſermonisinter Spurios Auguſtini nunquam numerati, admittere certitudinem. Huic Auguſti- no Bellatminus lib.1.de Pontifice cap. 10.& Stapletonus Princip. Doctr.lib. 6. cap.ʒ · Quod per Petram in dicto illo Chriſti Matth.i6. Super hanc Petram ædificabo Eceleſiam meam, non Petrum perpetram, quod illi exoptaflent, ſed Chriſtum intellexerit. loco ſuprã dicto,& tract. 120. in Joh. Item lib. 2. de Trinit. cap. 17. Et ſi forſan alibi aliter, quod idipſum retracta- rit. Retradt lib. 1. cap. 21. maluerunt erroris, inadvertentiæ& ignoran- tiæ notam impingere.quam ejus ſana& antiquæ explicationi ſubſcribere. De hoc deniq;; Auguſtino, quia de quorumcunque Patrum authoritate, ut eam ſibi gravem elevet/ inquit Jeſnita Salmero in Rom.;. diſp./.Locum ab authotitate eſſe nfirmum. Hæc ſc. eſt Romana fides,cujus nota eſſet, Antiquitasʒcujus nor- mn Patrum ſanétorum conſenſus unanimis, quæ tamen vel unum Auguſtinum ex antiquitate, de controverſiis fidei diſſerentem non poteſt ſuſtinere, quin vel ſpurium dubiumque clamet, quod maximè eſt genuinum, vel quod cla- rum rum in Auguſtino& apertum falſo colore denigret, vel omnem omnino Patris Auguſtini ad teſtimonium ferendi habilitatem abneget. Sedin arenam me vocavit nonita pridem, quidam ex conterraneis, olim in adoleſcentia jucundus contubernalis, Papiſta ſi non fallor, humanor,& erga ſa· cram ſcripturam& h. Auguſt num ſuperioribus omnibus in ſpeciem religioſior. R. F Gerardus Kohen Ord. Præmonſtr. Canonicus& Paſtor in Hoengen Du- catus Juliacenſ. Hic quippe ð.Scripturæ& Auguſtinjudicio ſtare ſe velle pri- mum obtulit ultrò. Poſtmoduin me ſalubriter monente, ex variis conferentiisdi- dicit, judicium Auguſtini nobiſcum limitare,& ſcripturæ tanquam infallibilis Dei verbo ablolutè ſtandum vel cadendum eſſe/ Auguſtino vero tanquam teſti antiquitatis fideliſſimo credendum, quatenus cum Pei verbo& ſcriptura con- lentit. Adverſus Iupradictos Papiſtas adeo ontra ð. ſeriptutam blaſphemos, contra Auguſtinum effera tos& iniquos cquidem nolim vel movere digitum, facilè autem ã me impetrare potui GConterraneo meo ex ſcriptura& Auguſtino controverſias ferè omnes quæ nos inter& Papiſtas agitantur, reſolutas dare, quum judicarim eum cum lenitate erudiendum. 2. Timoth.⁊, 2. ad cognitio- nem pleniorem veritatis, qui conditionem non adeò iniquam primò obtulit/ poſtmodum æquiorem& æquiſſimam ſolam, meliora edoctus admiſit. Quum autem differentiæ, quod primùm moneo, verſentut multæ, non cir- ca articulos fideipoſitivos, ſed circa negativos: ſcilicet quid ſit non credendum vel nõ faciendũ. Exempli gratia, Animas poſt mortẽ non purgariã peccatis igne purgatorio. Sanctos defunctos non eſſe religiosè invocandos. Quod nos dici- musHinc articulorum iſtorum negativorum plurimi non refutari ex ſcriptura & Auguſtino poſſunt, niſi per argumentationem& bonum conſequentian/ atq́; hæc cauſa eſt cur Spiritus ð. in ſcriptura& Auguſtinus in ſuis libris, quaſi aliud agentes, ritè tamen ad errorum Papiſticorum refutationem ſubinde ⁊ nobis ad- ducantur, quandoquidem& hæc Chriſti Salvatoris noſtri& Apoſtolorũ uſitata fuit diſputandi ratio. Dein, quod ſecundò monendum duxi, quum multos arti- culos credat Eccleſia Romana poſt ſæculum Auguſtini demum natos, quo- rum adeo in Auguſtino vel approbationem vel improbationem non invenire eſt omninðʒſi ides Chriſtians fnit ſæculo Auguſtini perfecta atque e jus libris com- rchenſa, altum Auguſtini de iis ſilentium, fortiſſimum improbationis contra papiſtaeſſe debet argumentum. Deniq; noverisex ſcripturæ locis& Auguſtini teſtimoniis noluiſſe me ſecundum attem dialecticam omnino formare argumẽ- ta aut nectere conſequentias ne tædioſa& ſupervacaneaterminorum repetitio- ne& ego ſcribendo defat ger& lector legendo„præſertim quum loes etiam& teſtimonia adlata vel ita clarè& evidentet᷑, vel per apettam& neceſſai iã veritatis ultro fatendæ conſequentiam Papiſtas erroris fortiter arguant. Vale Lector A- mice,& perlectis his lactæ ſcripturæ& S. Auguſtini judiciis ſine præjudicio. Da Deo gloriam, Auguſtino imitationem, Mihi charitatem& fatis amplum pro labore tedditum mihi erit præmium. Marcoduri, Kalendis Septemb. Anno M DC LMXIII. 5 JOAMMRS TRCKlus, Eccleſiaſtes. „„„ 4%P„6 FPP*» * 25 S— 3 NMNNh*2***%**%*—**** F I. GCONTROVERSIA. De Lihris Apoemphi. FN libri, Judich, Tobiæ, Eccleſiaſtici, Sa- S picntiæ, Maocabæorumduo; Item additamenta S6 ad librum Eſtheræ, ad Jeremiam, ad Daniclem, S Baruch, Suſannæ, Bclis& Draconis hiſtoriæ,&c. dui vulge libris Veteris Teſtamenti adjungun- tur, Kint libri Ganonici, id eſt, Regulares fidei&emorum Papiſtæ affirmant,& quidem cum terribili ſanctione, in Con- cil. Trident. ſeſſ. 4. vi quis/ inquit, lhros vls integros cum omnibus ſuit partibus ut in werere vulgata editione habentur proſacris e Cano- icis non ſuſteperit, Anathema Pr. Reformatinegant eſſe Canonicos ad probationem dogmatum fidei& morumʒ eſſe Apocryphos& noninutiles ad lectionem affir-. mant. ripiura. Roman. 16. F. 26. Myſterium per Scripturas Propheticas omnibus gentibus notificatum. 2. Petr. 1. V. 1. Habetis Propheticum ſermonem. Ex his Scripturæ locis ſic argumentor: Libri Canonici Veteris Teſtamenti ſunt Scripturæ Propheticæ & ſermo Propheticus. Hæc propoſitio eſt ipfius Sctipturæ. Eſt & Auguſtini, com. Creſcon. Grammat. lib.⁊. c. ʒ 1. Xon ſine cauſa ram ſalubri vigilantia, Canon Eccleßiicus cunſtitutus eſt ad Juem certi Prophetarum Apooloruns lbri pertineant. Ex certis ergo Pro- phetarum libris teſte Scriptura& Auguſtino conſtat Canon Veteris Teſtamenti. Prophetas inteſligo, non rantum qu ſutura prædi- vre; ſed etiam itaſtripnẽre, u de ebrum ſtyiptit dubitari& ſcepuari nonpoſſit, untum verum vel uurum Vetrumn ſi Julequidin eſeriprumn eſẽ conſtiterit, ut inquit Auguſtin. de Bapt. cont. Donatiſt. lib. 2. cap. ʒ. At libri controverſi non ſunt ſcripti à Prophetis, Teſtibus, Fuſebio, Demonſt. s. 4 veditu ex captivitate ad rempora heyvatbri nullum habetur ſatrum vVlumen. Theodoreto in argum. Malachiæ. Malachuas poſt omnes qui Propbetiam ſtripnre diina oratulaſcriptis mandavit. Genebrardo Papiſtã, Chronol. lib. 2. ad ann. mundi 3640. Malacuã uſque ad ſobannem Faptiam nuli Pyophetæ extitère. Rationibus, 1. Libri controverſi non ſunt ſcripti linguà Prophetica, Prophetis& Fccleſiæ Vereris Teſtamenti propriã, ſed Græcã. 2. Chriſtus& Apoſtoli non ſunt iis uñ tanquam teſti- bus ſuis, qui tamen reliquis non controverſis utebantur tan- quam teſtibus. Auguſtin. lib 2. cont. Gaudent. cap. 23. Fu. dæi, inquit, von habent hant ſtripturam, ſeut Legem c Pro- ꝓhetæm e Pſalmos, quibu Dominus zeſtimonium perhuber, un Vui⸗ ꝛeſtibun. Confer 1. Maccabæor. 4. 46. Repoſieruntque lapides ilus in monte domus ipſius commodo ſuo, donec Propbeta adventaret ad re- ondendum de ilis, c 1. Maccab. 9. v. 27. IIa Fuit apcio magn⸗ n Maeliis, cuuſinodi nun fuerat, ex quo die non eſt vuſus Prophet⸗ p/i. Ergo libri controverſi non ſunt Canonici libri Veteris Te- ſtamenti. Rom. cap. ʒ. V. 2. Judæis credita ſunt eloquia Dei. Lucæ cap. 16. 29. Habent Moſen& Prophetas. Servabatur autem Canun Scripturarum in iemplo Hebræs pupuli, ſuccedentuum diligentid Jacerabtum, inquit Auguſtinus de Civit. Dei, lib. 15. cap. 23. At libri controverſi, ut inquit Bellarminus de verbo Dei, lib. 1. cap. 10. Omnes reuiciuntur 4 Iudeis, un Beatus Hierunymus ie- Matur in Prologo Galeato. Ergo libri controverſi non ſunt eloquia Dei Prophetica, aut Canonici Veteris Teſtamenti. Argu- L3be Argumentum teſte Auguſtino firmum eſt, quia codem uſus eſt contra ſibrum Enoch. de civitate Dei lib.Iy. cap.⁊ʒ. Quem propter- ca Apocryphum dicit, quod non eſſet in Canone ſcripturarum, qui ſervabatur in templo Hebræi populi. Johan. cap.17. V. 17. Verbum tuum Veritas. At libri controverſi continent multa dogmata mendacia& falſa. Ergo non continent verbum Dei verum& Canonicum. Secundæ propoſitionis Veritas manifeſta fit ex inſpectione& collatione locorum. Tobiæ cap.; 18. cum cap. rꝛ.1. Judith. 9. iz. cum Gen. 49. Eccleſ.24. 12. cum Prov. S.22. Syrach. 8. 19. cum Pfalm.r. 7. Eſth.. 2. cum Additament. c. 12.6. Baruch. 1. 3. cum jerem. 43. 6.&24.1. Additainent. ad Dan. 13. V. 4. 6). cum Dan. 1. 4.& Jerem. 19. 10. 1. Maccab. 6. V. 16. cum 2. Maccab. 1. 16. 2. Maccab.14. V. 46. eum Exod. 20. Mugnſtinus. De Doctrina Chriſtiana lib. 2. cap. 8. In Canonicis autem Sripturis Eccleſarum Catbolicarum Juampurimum autboritatem ſe⸗ quatur, inter quæ⸗ ſane leſunt, quæ Apßolicæ ſedes habere c Eyi- Volas atcipere merueruni. Tnebit igitur hunc modum in ſtripꝛuri canonick ut eæ quæ ab vmnibun accipiuntur Becleſii catholicis præpona⸗ iin quæa quædam non atcipiumt. Et poſtea. Vrus autem Canon in quo iMam conſtderationem verſandum dicimus, c. Ex hac Auguſtini doctrina Theologiæ Studioſus diſcrimen quoddam facere debet inter Canonicos libros in ſequentibus enumeratos, quod non docuiſſet Auguſtinus ſi omnes paris au- thoritatis credidiſſet. A1 Cen. [4.Se⸗ Cont. Gaudent. lib.z.c. 1. Et hant quidem inquit, tripturam, quæ appedatur Mattabærum non habent fudæiſteut legem e Prapbetan c pſalmos, qunbus Dominus reſtimonium perhiber, ranquam ſuin reſti- hus; dicens: Cportebat impleni ommia quæ ſtriptaſunt in lege e Prapbe- ri e pfalmis de me ſed recepta eſt ab Erleßa von ixutiliterſſobrie legatur: vel audiatur maximẽ propterilus Matrabæos, qus pro lege Dei ſicut veri martyres à perſeturibus tam indigna arque borrenda per- peſi ſumt. Et lib. i8. de Civit Dei. Cap. 36. Quorum ſupputatio temporum non in ſtriptin ſanti quæ Canonica aypelanturʒ ſed in alii invenitur, in quibus ſunt c Maccabærumlibri, quos non ſudei ſcc Eccieſia pro Canonicis babet ÿropter qurundam martrum paſſiunes ve⸗ hemennes auque mirabiles: S Ex his Auguſtini locis manifeſtum eſt, controverſos& in illis Maccabæorum libros 1. Non eſſe partem ſctipturæ Veteris Te- ſtamenti. Scd nec partes Novi ſunt quod fatentur Papiſtæ. Ergo. 2. Non eſſe de Scriptura Canonica, ſed ab Eccleſia pro Canoni- cis haberi.ʒ. Haberi ab Eccleſia pro Canonicis non abſolutẽ propter omnia quæ in iis ſunt, fed ecundum quid ſc. maxime propter paſſio- nes martyrum. 4 Receptos ab Eccleſia ad lectionem,& non in- utiles eſſe, ſi ſobriè legantur. Quid ſit autem ſobriè legere explicat alibi, ſc. non credere librum Maccabæorum eſſe Canonicum ſeu orthodoxum in eo quod authophoniam laudarit, z. Maccab46. Locus Auguſtini eſt cont. Gaudent. lib. 2. c. ⁊3. Vx credibile eum Naeium farere voluiſe aut Valuiſe quæ hiſtoria Marcabaorum de jxſo refert. Et Epiſtol. 61. S⸗ ſe innotens c juſun non fuit, curproponitur imitandus? S autem in- nocens, c juſtus fuit, Juare interfector inncentis c juſti. id eß, ipſus Naxii inſuper puratur eſſt laudandu. Auguſtinum, nomen Canonicum conttoverſis libris attribuiſſe concedimus, ſed, quod patet ex locisadlatis non co ſenſu, quo Pa- piſtæ; verum eo fine ut conttoverſos libros diſcriminaret tantum merè mundanis& prophanis, quos ille ſuo ſtylo Apocryphos nomi- nabat, ut conſtat ex lib. Auguſtini cont. Fauſtum lib. ⁊2. cap.y. g. Canonici ergo ipſi fuerunt dicti omnes Pccleſiaſtici, accepti à Patri- bus in Eccleſia legendi, ut Ioquitur itidem Concil. Carthaginenſe III. Can. 47. ſæculo Auguſtini celebratum. Quod Lb od ſi in allatis ex Auguſtino teſtimoniis adhuc quirquam ß dubñ, aut quisquam exiſtimet eum potius diſtinguere Ganonem ſudæorum& Eccleſiæ, quàm exponere, quinam libri verè& pro⸗ priè ſint canonici,& quinam Canonici ad lectionem. Ei ſatis fa- ciet teſtimonium Hiervnymi, ejuſdem cum Auguſtino ætatis, autho- ritatis& fidei; Qui, non quos Judæi, ſed quos Eccle ſia Chriſtiana in qua& Auguſtinus/ ſuo ſæculo in quo& Auguſtinus, pro Qanonicis proprie dictis receperit, tradit diſerte- In Præfatione in lid Salomom Sicun ergn Juditꝰ e Vbie e Mactabæorum libras legit quidem Recleßa ſed eo inter canimicas ſtriptura non recipit; ſe e hac du⸗ volumina;(Sapientium e Vrac⸗]) legat ad ædhatiomem plebi non ad authoritatem Eacleſtaſticorum dugmatum conſrmandam. Nee nos primi ſumus, qui Auguſtini teſtimonia eo quo dictum eſt ſenſuintelſigimus/ antcivit Cardinalis Cajetanus quo doctio- rem& graviorem Papiſtam non habuitpapas quemmitteret contra Lutherum in Germaniam: Is enim in fine Comment. in V. T. Hoc in loco inquic, erminamu commentaria librorum hiſtorialium Ve- ꝛeris Nſtamenti. ¶ Nam reliqui, videlicet Judu, Vliæ& Maccabæo· rum lihri à D. Hieronymo extra Canunicos libros ſupputantur, e inter Apocrypha locantur, cum Supiemin Eecleſaſtic ut patet in prologo galearo. Ne rurberis, novitie, alicubi teperies lros iſosinter Ca- nonicos ſupputari, velin jacris conciliis, velin ſacri Docoribus. Num ad Hieronymi limam reducendu ſuntrum verbalonciliorum qudm Dodo⸗ rum,& juxa Iliu⸗ Iententiam ad Chromatrum e Hliodorum Epiſco⸗ yon lihriſi eſiqu ſunt ali in Canone Vibliæſimilenn Vunt Canonici, 14 eſt non ſunt regulares ad frmunda ea quæ ſunt Fdei: poſunt tamen dici Ccanonici id eſtregulareadadiſtatinemſdelium upole in Canone Bibliæ ad lioc receprꝰ Gautlorati: Cum hat aiſindtine diſternere ho⸗ reri dicta Auguſumi c Scripra in provinciali Cancili carthaginenſ. Hactenus Cajetanus pro Auguſtino,& kic pro nobis. CONTROVERSIA 1I. De Sucrarum Kripturarum Editione Authentica à N vulgatæ verſioni latinæ Bibliorum in differentiis cre- dendum potius, quàm Hebrææ vetetis,& Græcæ No- A 3 vi Te- [6 Jo⸗ vi Teſtamenti editioni, atque adeo illa ſit authentica, hæc minus? Papiſtæ affit mant. In Concil. Trident. ſeſ.z dec.⁊. Cautum. un Latima vetun vulgata Ediuio inpublicis leciomus, dißutationibus, præditationibun e expuſitiunibus pro autentica habeatur, c ut vem⸗ vllam reiicere, quoVnsprætextu audeat ant præſumat. Reformati negant. Hebrææ& GræcæV.& N. T. Editioni hanc laudem tribuunt, quod ſit fola authentica. Nriptura. 2. Petri. 1. V. 15. Ft habemus firmiſſimum illum propheticum ſer- monem. Luc. 16. V. 29. Habent Moſen& Prophetas. Habebat autem Fccleſia Novi Teſtamenti eo tempore vul- gatam latinam, ſed ſcripturam Propheticam idiomate Hebraico. Illa ergo firmiſſima. Match cap. 19. V. 8. Cæterum à principio non fuit ita. Ex hoc loco ſic atgumentot. Quod eſt ã principio ſeu anti- quiſſimum id in vera Religione maxime eſt authenticum. At talis eſt Hcbræa Veteris,& Græca N. T. editio. Ergo. Mugnſtinus. Fuiſſe Auguſtini ſæculo multas Latinas Scripturarum verſio- nes teſtatur de Poct. Chriſt. lib.2. cap. 11. uinquit, ex Hebræ liugua Styipturæas in Gyæcam verteruu?, umerar⸗ poſfunt. Latin autem ullo unbdo. Hac Verſionum Latinarum multitudine non nihil adjuvati Theologum atque adeo extitiſſe utiliter credidit Auguſtinus de Doct. Chriſt. lib.2. Ccap. 12. Quæ res, inquit, plus adju vut intedigen- tiam quam impedivie, ſmod⸗ legentes non int negligentes. Nam non nullæs ohbſcuriores ſenteutias ꝓlurium codit um ſepe mani/tavit in- Vectio. lnter omnes illas latinas doctiſſimi Hieronymi editionem laudavit impenss. De Civit. Dei lib.1s. cap 4ʒ. Nn defuit temporibu noſlri Pres- lyter Hieronymus homo docſimus c trium Literarum peritiſimus, ui non ex Græco ſed ex Hebræo in Latiuum divVina Joripruræs conver eret, [7b0 reret. Cujus tanium lierarum laborem Hebræi fatentum ſt veracem. Et Epiſt.io. Nox NMamenti verſionem omnibusprobari aſerit. ltem de Doct. Chriſt. lib. 2. c. 15. Qutbus locis non voluit hanc vulga- tam Latinam eſſe authenticam, nullo prætextu reiiciendam, quod Bellarminus hinc concludere voluit, ſed quod eſſet inter omnes illas latinas translationes eo ſæculo extantes, fideliſſima quæ exta- ret linguà Latinà. De Hebræa vero V.& Græca N. T. editione apertè ſententiam dixit pro noſtra aſſertione. De Doctrina Chriſt. lib. 2. cap. 11. Er Latinæ quidem linguæ homines, quos nunc inſtituendos ſuſcepimus,& Auabus alii adſtripru rarum divinarum cognitionem habent opus, Bebræa ſt. E Græca, ut ad evemplaria præcedentia recurratur, ſi quam dubitationem artu- lerit, Latimarum jnterpretum inſnita vayieta. ltem lib. 1. cap. 1z. de Civitate Dei Judæos multis defendens, admonet. Non ꝛam credendum eſſt 1ranslationi, Juam lmgu umnde eßt n allam per interpretes fucta zranvlatio. Ad quæ verba Ludovicus Vives Hi- ſpanus ſic annotat: Hoc idem reſponderi poteſthis, qui falſatos, corruptosque& ab Hebræis codices V. T.& à Græcis Novl obi- clunt, ne veritas ſacrorum hbrorum ex M's fontibus petatur. Nec aliter Auguſtinum in hoc articulo intellexit Gratiænus, qui in ſuum decretum ex Auguſtino tranſcripſiſſe refert, quæ Piſt. g. cap. Ut Veterum; legimus. Vr Vterum ubrorum fde ae lbræi Vluminibus examinanda, ita novorum Vritas Græœcſeymonis norwam deſiderat. Non diffitebor Auguſtinum, libro 2. de Poctrina Chriſt. c. 1. latinos codices V. T. ſi neceſſe fuerit, Græcorum, id eſt, Septuaginta Interpretum authoritate emendandos efſe. Libros autem Novi Teſtamenti, ſi quid in Latinis varietaribus titubat, Græcis cadere oportere; Sed obſervandum, id non tactum, quaſi credidiſſet ab Judæis cortuptum hebraum, verum quod cæteris populis vel religione, vel invidiã divinos hbros prodere nollent, qui tamen jam Chriſtianis proditi atque traciti ſunt. Tribuerit etiam loco dicto,& de Civit. Dei, lib. 18. cap. 44.& alibi plus æquo Interpretationi L XX. Inter- pretum Auguſtinus, ipſe tamen locus lib. 2. cap. 1 de . Doctrina — —6[8.] o⸗ Poctrina Chriſt. Latinos codices omnes, ipſam etiam Italam in- rerpretationem„quam Bellatminus vult eſſe vulgatam Latinam,& quam iple loco dicto cæteris prætulit, emendationi expoſuit. At- que adeo ſententiam dixit contra Papiſtas, qui vulgatam verſio- nem volunt authenticam, à nemine quovis prætextu rejiciendam. quod fuit in conttoverſia. CONTROVFERSIA 11I. De J. Nripturæ Authoritate. A MN Bibliorum divinam authoritatem quo ad nos, credamus præcipuè propter Eccleſiæ teſtimonium, an vero propter communem Eccleſiæ conſenſum, præcipuè autem propter teſtimo- nium& intrinſecam Spiritus Sancti perſuaſionem, fidem illam in nobis generantis, poſtquam ſigna divinitatis in ipſa ſcriptura nobis videnda dedit, quibus convicti divinam auchoritam quo ad nos agnoſcamus? Papiſtæ affirmant prius,& quidam exillis ſeverius. Seripture vulent quantumfabulæpiſ deſituantur auivritate Eccleßæ, ſcripſit Hoſius Gardinalis cont. Brentium. lib. z. Nulum capitulum nuluſque liber Canonicus habeatur abſque Pontiſiti autboritate. Concluſum in Concilio Romano Anno 1076. ſub Papa Gregor. VII. Quidam mollius, c dicunt ſẽ non inteligere qu ad autboratatem c ſetundum ſe, ſed quo ad explicationem E quo adnos. Bellarm. lib.⁊. c.n. de Con- ciliis. Reverà autem non tantum librorum, ſed& dogmatum au- thoritatem intelligere conſtat ex Bellarm.de Fffect. Sac. lib. ⁊. cap. 2 quando inquit: Omnium dogmatum ſymita⸗ depender ab autborits- re præſentis Eetieſiæ. Reformati poſterius. Confeſſ. Belgicar. Fe. cleſiarum. art.j. Ubi tria ponuntur propter quæ librorum ſacro- rum authoritatem quo ad nos credunt. Spiritus Sancti perſuaſio. Librorum quaſi genius& ſigna divinitatis, inter quæ præcipuum, prædictlonum eventus, deniquè Focleſiæ teſtimonium. Kriptura. Johan. cap. 5. V. 46. 47. Sienim crederetis Moſi, crederetis mihi; nam ille de me ſic ſctipſit. Quod ſi ſcriptis illius non credi- tis, quomodo verbis meis crodetis? Hinc Hinc ſequitur, eos qui ſcripruris non credunt ne quidem ipſius Chriſti, multo minus Fccleſiæ teſtimonio ad credendum moxeri. Ephel. 2. V. 20. Superſtructi ſuper tundamentum Apoſtolorum& Prophetarum. Quo loco Prophetæ nominantur pro libris. Itaq; ſic argumentamur. ði Eccleſia cum ſua authoritate qua- licunque fundatur ſuper ſcripta Prophetarum, ergo ſcripta Pro- phetica cum ſua authoritate qualicunq; non fundantur ſuper Eccleſiam. Adtor. 17. F. 11. T2. Iis autem qui erant Theſſalonicæ fuerunt iſti generoſiores, ut qui rece perint fermonem cum omnialacritate, uotidie examinantes ſcripturas an hæc ita ſe haberent. Multi igitur crediderunt ex eis,&c Si itaque propter teſtimonium ſcripturæ credimus authotitatem Eccleſiaſticæ prædicationis quo ad nos. Quod conſtat ex loco allato. Ergo propter teſti- monium Eccleſiaſticæ prædicationis non credimus authorita- tem ſcripturæ quo ad nos. Ratio conſequentiæ eſt, quia alias idem per idem probaretur argumentatione circulari. Auguſtinus. Per Eccleſiam quidem ad nos pervenire authoritatem ſcripturæ. De Civit. Dei. lib. 1. c. 23. Per Eccleſiam accipete authoritatem, ut poſteris commendentur, contra Fauſt. lib. 1. c. 4. cont. Epiſt. fandamenti c.. cont. Fauſt. lid.⁊ʒ. c 5. Roborari authoritatem noſtrorum librorum per Apoſtolorum.Ppiſcoporum, Conciliorum ſucceſſiones. Ibid.lib. ʒ2. c. 19. lib. 2 8. c. 4. cont. Fauſtum. Au- thoritatem ſcripturarum ab Fccleſia cuſtodiri, commendari, clarifi cari,& ſi quæ ſimilia. dixit his& aliis locis Auguſtinus. Dixit Ec- cleſiæ teſtimonio de ſcriptura retundendos eſſe adverſarios vel ſchiſmaticos. Neqʒ amenEccleſiæ teſtimonium de ſcriptura credi dit eſſe rationem ſum̃ am& ſolam,propter quam ei credendum, qui credidit Canonem conſtitutum cum authoritate quo ad nos per Apoſtolos. Concilia ſequentia de rebus geſtis teſtari poſſunt& eas commendare. Sed non poſſunt ſuis teſtinioniis efficere ur ſint. Auguſtini locus eſt cclebtis à Papiſtis ſæpius decantatus. Cont. Epiſtolam fundamenti c. j. Ego non crederem Hangelio, nſ me Eocleſa Catbolicæ dommꝰveret autboritai. Scd quis ſit horum Ver- — L10] 90 L verborum ſenſus explicabunt nobis Eccleſiæ Romanæ Cardinales (ego enim Auguſtinum intelligere Eccleſiam, quæ fuit initio, quanquam id nobis poſſet eſſe uſui, non credo, contra Johannem de Turrecremata, Thomam Valdenſem, Marſilium, Dri- edonem, locum ſic explicantes Papiſtas.) Petrus itaque de Alliaco Cardinalis art. 2. quæſt. 1. im 1. ſentent. Per authorita- tem, inquit, Augufini non babelur, quod ipſe crediderit Evaugeli⸗ per auritatem hecleſie Ianquam per principium Teologitum, ex Jub Evangelium Theologits probetum eſt verum ſed ſolum tanquam ex cauſa mo vente iyſum ad ſdem Evangeli, ac ſ pſe aut alius di- vſet. Non crederem Fvangelis nh me Eccleſie ſanditam, aus chrti miracula commverent, in quo dico licet Fde Evungelii cauſa aliqua gnelur: non tamen aliqubd principium prius, cuju ſyde cauſa ſit ut Evangelio credatur. Bellarminus brevius, in dictatis manuſcriptis in Aquinatis Summam ſecund. quæſt. 1. artic. 1. dub. 1. inquit: Augulinum loqui de Eecleßa ut de cauſa proponente, non ut de prims fundamento fei. Sed& commovendi verbum non habet cam vim ut ſignificet Augu- ſtini fidem authoritate Fccleſiæ niti. Quemadmodum Mulier illa Samaritana Johannis 4. è ſuis civibus plerosque ſuo commovit teſtimonio ad credendum in Chriſtum, quo- rum tamen fides non nitebatur ejus mulieris authoritate, quod illi teſtati ſunt, cum dixerunt: Non amplium credimus propuer ſermones tuos, ipl enim audivimus ſtimus. Sic nihil obſtat, quo minus nondum eruditus in fide Auguſtinus au- thoritate commotus ſit Eccleſiæ,& tamen poſtea progreſ- ſus aliud habuerit fidei ſuæ fundamentum. Quod nunc diver- ſis teſtimoniis ex Auguſtino probatum dabimus. Auguſtinus Confeſſion. lib. 6. cap.. de ſcriptura. Eo mibi. inquit, la venerabilior e ſacroſanda ſde dignior apparebat auiboritas, quo c ommibus ad legendum eſet in promptu, 6 ſocreri ſu dgnitatem intedlecꝰu profundiure ſervuret. Verbis aper- rmis e humillimo genere laqumdi ſe cundi prabens& exercen⸗ inten- 5[ube⸗ zntentionem etrum qui non ſunt leves eorde? ut exciperet omne⸗ populari ſenſu, cc. Quis hic non videt Auguſtinum ſcripturæ authoritatem quo ad nos ſibi ex ejusdem ſtylo perſuaſam teſtari? Eocleſiam ſcripturæ ſervam eſſe, quæ Dominam com- mendare poteſt, ei non cam dare, quamcunque in ſuos ha- bet authoritatem docet Auguſtinus contta Fauſtum Manichæum lib. n. cap. J. ubi ait: Scripturam in Jede quadam ſublimiter con- itutam eſſẽ, cui ſerviat ommis Vdelis e pius intellecꝰu. Idem de vera Relig cap. ʒ1. In remporalib u⸗ legibus, Juan- quam de hin bomines judicent, cum eas inſtituunt Iahnch cum Vue- rint inſtiiutæ atque Krmatæ, nonlicebit judic⸗ de ipſi judicare, ſe ſecundum ipſas. conditor tamen legum remßoralium, ¶i Vir honus eſp, ſipien⸗, ipſam vllam conſulit æternam⸗ de qua Mullt animæ judicare datum ℳ, uſecundum efus incommutabules Vgulæs, Juid ſt pro tempore jubendum, vetandumque diſternat. rernam igi- rur legem mnndis animin ſu eſt cognoſtere, judicare non Fas eßt. Er epden modo locutus eß lib. ⁊. cont. Creſcon. cap. ʒi. Quo in loco/ ſive per legem intellexeris ſcripturam, ſive Decalogum quæ ſcriptutæ pars eſt, partis vero cadem ratio, quæ totius apertum eſt quod volumus. Nulla quippe lex authori- ratem habet à ſubditorum judicio, eorum officium eſt, legem cognoſcete non judicare. per Eccleſiæ teſtimonium Papiſtæ in hac controverſia in- telligunt proculdubio Decreta Epiſcoporum vel Concihorum. Atqui de his dubitare licitum eſſe, imo& corrigi poſſe docuit Auguſtinus, de Scriptura ſacra minus. Libro de Baptiſmo cont. Donat. lib. 2. capite z. Qui neſciat, Sanctam Serihturam Cannicam, omnibus poſteriorum Fpꝛſcoporum luerA zra bro oun, „t de lla omnino dubitarz( diſceptari non pofit, utrum verum vel utrum rectum ſit, quicquid in ea ſtriptum æſt conſtiterit. Epiſtopprum auuem literan&c Denique libros divinos non tan- tum per publicum Fccleſiæ teſtimonium, ſed alia quadam B2 tacita —[L12Se tacita authoritate hominibus probatos dixit. lib. s. Confeſſ. cap- Perſuaſiſti mili, nun quitrederent libris tuis, Juon lacitafere in mnibus entibus authoritate fundaßi; ſcd qui non trederens eſe culpandu⸗;nec audiendos fo ſi qui mibi forte dicereut; unde ſeis libros ills unius veri e vivacij eiſiritueſe humano generi mimijßratos? Idpſimenim maximè credendum eſt. Atqui hoc dicere Papiſtis ſolenne eſt, nos vero non audimus ipſos: quia ſcripturam eſſe verbum Dei fde di- vina credimus, quam fidem operarus eſt in nobis ſpiritus per ſermo- nem Dei in ſcriptura loquentis efficacem. Heb. 4. V. 12. Ft ſis Spiritus teſtatur, Spiritum ¶Dei in ſcriptura loquentem) eſſe verita- ter, t. JSh 6. Terminabitur tandem conttoverſia hæc, aut hoc, aut certè nullo Auguſtini teſtimonio, eſt enim expreſſiſſimum de eadem cauſa agens. Fxtat lib. 7. Cunfeſſ cap. z. Audiam c intelligam, in- quit, Deum alloquens, quomodo fechi cœlum e terram. Sriyſft ze Moſes, ſtripßt& abiit, tranſicjt hinc adx. Neque evim nunc ante me eſt. Nam ſi eſet, tenerem eum, C rogarem, eum cper re obſetrarem, ut mili a panderer,& præberem aure⸗ corporis meiſnit erum pentilus ex vre eju. ¶ Cſibebræa vote loqueretur, Fuſtrapulſaret ſenſum me· vm, mec inde mentem meam quicquam rangeret. autem larinꝰ, ſirem quia diceret: ſcd unde ſtirem an verum diceret? Qudd V e hoc ſtirem, vum e ab iloſcirem? Intus utig milu, vmtu in dbmicilio cbgitationi, nec Hebræa, nec græca, hec latina, nec barbara verita ſine ori& linguæ organis ſine Mrepituſyllabarum diceret. VMrum dicit. egoMarim cer- 1un, conſdenter ill homini tuo dicerem. Vrum dicis. Cum ergo ilum interrogare non puſſum, N quoplenus veradixit, verita⸗ rogo; Te Deus meurVgoparce peccatis mei, c qui il ſero Iud dei huæc dicere, da c mihu hæc intelligeres. Hæc Auguſtinus. Siergo quantumvis ipſe Moſes, atque adeo omnes Prophetæ & Apoſtolireviviſcerent, dicentes; ea vera eſſe quæ ſcripſerunt, non ſufficeret eorum teſtimonium ad fidem, ſcd intus ſine ſyllaba- rum ſtrepitu veritas nobis divinitus debeat perſuaderi. Certè nec Eccleſiæ teſtimonio de ſcripturæ authoritate quo ad nos teſtanti credimus, niſi accedat internum ſpiritus teſtimonium. Præcipuè ergo propter illud, teſte Auguſtino credimus id, quodin contro- verſia eſt. CON.- l 3) CONTROVFRSIA W. De ſeripturæ perſpicuitate ke lecione. N ſcriptura ſit clara& perſpicua in iis quæ ad ſalutem ſunt F„atque adeo cuivis legenda? An vero propter ob ſcuritatem, quæ in quibusdam locis occurrit, non legenda ſit laicis ſine ſpeciali conſenlu Epiſcopi? papiſtæ affitmant poſtetius. Concil. Trident. Bellarm. Alii. colonienſes in cenlura, art. 1inquiunt. Qu ſilvam volunt eſe religionem, omnino debent laicis interdicere in univerſum lecionem zcrarum lirerarum.& ibid. fol. ⁊ 1. Tecis ſtripturæ non iamtum non eÿt utilis, ſed multis modis perniciuſã& ccleßæ. Keformati affirmant primum. Nripiura. Pfalm.119. V. 105. Lucerna pedi meo verbum tuum. Plalm. 19. Præceptum Jehovæ purum illuſtrans oculos. 2. Det. 1. V.19. Et habemus firmiſſimum illum ſermonem Pro- pheticum qui tunc temporis erat ſcriptus.] quem bene facitis quod attenditis velut lucernam ſplendentem in obſcuro loco. 2. Timoth.z. V. 1. Teque àpuero ſacras literas noviſſe,&c. Actor. 17. V. n. Beroenſes receperunt ſermonem cum omni ala- critate, quotidie examinantes ſctipturas, an hæc ita ſe ha- berent. Apoc.1. V 3. De obſcura Apocalypſi dicitur omnibus in genere. Beatus qui legit,& audit& obſervat. Auguſtinu. Lib. 2. de Doct. Chriſtian. cap. 9. In iis quæ apertè in ſtriptura poßra ſunt in veniuntur ila omnia, quæ continent ſdem moresque vi- vendi em ſtilicet atque claritauem Et cap.. Magnißre e ſalubriten Spiritus S.ita ſtripturas jandas modvita vit, ut lotus apertibribun fami occurreret, obſcurioribus autem faſtidia detergeret. Nibilenim fere de zllis obſturitaribus eruitur, quod von planꝭßime diꝭum alibi veperiatur. De teinpore. Serm 5. Non ſolum vobis ſufficiat, quod in Eocleßa leciones divinas auditi/ ſedetiam in domibun vſtris, aut ipſi legite, aut 3 alisꝰs —7 LI41 S0 alio⸗ legente⸗ vequirite 6 libenter audite. De Conſ. Evang. b.x. cap. 10. eriam inpueris, Jui adhuc pueriliter in gradu leorum Chriſtiana⸗ leras norunt, merilo rideantur. Confeſſionlib.. v.y. aſſerit; B⸗ bi venerabiliorem& ſacro ſania fae digniurem ſtriptunnrum autborita- em vjſam eſe quo& ab omnibus ad legendum eſet in promptu, cſecre· vſu dignitatem in intellectuprofundiore ſervaret. Hic probẽ notandum. Papiſtas profunditatem illam iten- tidem ingeminare, ut ne ab omnibus legatur, quum tamen urrum- que ab Auguſtino conjunctum videamus. Fpiſtola 1. ad Voluſianum. Hortor, ut valeo, ut litera- rum verè certeque ſandarum udis re curam non pigeat impendere. De doct. Chriſtiana lib. 1.c. 4 0. Cum quiuque cognsveritnem præ- cepti eſe charitatem de puro corde& cuxſcientia bona e ſal non ſya, omnem intellectum diinarum ſtripturarum ad Mla Iria relaturus, ad tractationem ilorum labrorum ſecurus actedit. Penique in Pſalm. 3ʒ. Legite ſcripturas: ideo voluit Deum, Nriberentur, ut von con- olaremur. llactenus Auguſtinus, hoc ultimo dicto proculdu- bio reſpiciens locum Pauli ad Rom. 1. v. 4. Quæ ante ſcripta ſunt, ad noſtram docttinam ante icripta ſunt, ut per tolerantiam & conſolationem ſcripturatum ſpem habeamus. GCONTROVERSLA V. De Judice e Regula interpretatienum ſacræ ſtripturæ le Controverſtarum de Religione. N in explicatione locorum dubiorum 4 controverſio- rum in ſcriptura, vel quorumcunque articulorum fidei, ſententiarum norma& infallibilis judex ſit Papa Romanus vel Eccleſia? An vero ipſe Dei Spiritus loquens in clarioribus ſcri- pturæ locis? Papiſtæ affirmant prius. Reformati polterius. Stripin- 6[1 50⸗ NWriptuna. Actor. 7. v. I. Beroenſes quotidie examinantes ſcripturas, an hæc ita ſe haberent? Ergo ſcriptura fuit norma& judex articulorum fidei ab Apo- ſtolo Faulo prædicatorum, de quibus Beroenſes dubita- bant, usque dum in ſcriptura inveniſſent, an ita ſe haberent. Ad. 18. v. 24.28. Apollo potens in ſcripturis magna contentio ne Judæ os magis ac magis redarguebat, publicè oſtendens per ſcripturas jelum eſſe Chriſtum illum. Scriptura igitur fuit norma& Judex maximi illius articuli in- ter Apoſtolum& Judæos controverſi. Nehem. 8. v. 9. Textus originalis ſic habet. Legebant enim li- brumillum, legem Dei explanatè:& exponendo ſenſum, dabant intelligentiam per ſcripturam ipfam. Augſinus. De Dodtrina Chriſt. lib. 2. cap. 8. Per ſtripturu divinæ⸗ multo tutius ambulatur, quas verbis translati vccupatas cum ſoruta- rvolumus, ut aut hoct inde exeat, quod non babet controverßum au⸗ 6 aber, ex eadem ſtriptura ubitumque inventis C adubitis ejus leſtibus rerminetur. Et lib.2. de Nupt.& Concup. cap.. Wa controver- ſia judicem requurit, judicet Cnſunjuditet cum il c Apholu. Sæ culo autẽ Auguſtini non niſi ſcripta Apoſtoli proſtabant. De gratia & lib arbit. cap. 18. Sedeat, inquit, imer no⸗ Iudex Apoſtolu Johannes. Et de unitate Eccleſiæ cap.j. Quæque aperta& manifeſta deligamus: quæſiinſandi ſcripruris non inveniremur, Mul⸗ modo eſſet, ut aperi- remtur clauſa;& illuſtrarentur obſcura. GCONTROVERSIA VI. De lingua vernacula in officiis ſacris. A N formulæ Baptiſii& Fuchariſtiæ, preces& pſalmi utiliter in lingua ignora recitentur vel decantentur in Focleſia? Papiſtæ affirmant. Reformati negant. Stripiu- Wripiura. Actor.ꝛ. v. 11.& 8. Quomodo igitur nos audimus illos, ſua quisque lingua in qua nati ſumus?& v. 41. Qui ſermonem receps- runt baptizati funt. Quis autem credat Apoſtolum in adminiſtratione Baptiſii proti- nus mutaſſe linguam? 1. Corinth. rI. 2. ſacræ cœnæ formulam lingua Corinthiis verna- cula deſcriptam legimus, eo modo adminiſtratam vel ad- miniſtrandam. 1. Corinth. 14. v. 11. Niſi igitur ſcivero vim vociĩs, ero ei qui loqui- tur barbarus,& qui loquitur apud me barbarus fuerit. Ibidem v.9. Niſi per linguam edideritis bene ſignificantem vocem, quomodo cognoſcetur, quoddicitur, eritis enim in aerem loquentes,& v. 19. In Eccleſia malim,&c. Anguſtinus. Lib. 12. cap. 8. de Geneſi ad literam. Nemo edifratur, auaien- da quod non intelligit. Et in Pfalm. 18. Expoſit. ⁊. Peprecati Pomn num, ut ab octultis noſtris mumdet nos, ab alienis partat ſerviſuis. quid hos ſi intelligere debemus, ut humana vatione, non quaſ alum voce cantemus. Nam c merulæ, c ꝓſitcaci c corvi, E picæ, E ujus- wdi volucres ſape ab lominihus docentur ſonarẽ quod neſcuumt. Secien- ꝛer autem cantare non ax ſcdhomini diwina volumtate contiſum eſt. GCONTROVERSIA VII. Deperfeclione ſcripturæ atque Taditionibu. 3 N quæ ſcripta ſunt in ſcripturis ſacris ad ſalutem ſufficiant? An vero prætet ſctipturam ad falutem obtinendam neceſſa- riæ ſint traditiones quædam non ſcriptæ? Papiſtæ affirmant poſterius. Reformati prius. Sœripiuma. Johan.ʒ. v.z9. Scrutamini ſcripturas, quoniam putatis in iis vitam æternam habere. Joh. — L7be⸗ Joh. 20. V. ult. Hæc ſctipta ſunt ut credatis Jeſum eſſe Chriſtum pilium Dei& credentes vitam habearis. 2. Tim. z. V. 15. Sacræ literæ re poſſunt ſapientem reddere ad ſalu- tem. Et Inſpirata eſt ſcriptura, utilis ad doctrinam, ad re- darguitionemad correctionem, ad inſtitutionem, quæ eſt in juſtitia ut perfectus ſit homo Dei, ad omne opus bonum perfectè inſtructus. Aughinus. De bono viduitatis cap. I. Quidamplius te doceam Vua id quodapud Apoſlolum legimnu? Sanda enim Scriptura, doctrinæ noſtræ regulamſgit ve audeamus ſapere pluquam oportet ſaperes ſedſapiamus ut pſe ait, adiemperantiam, ſicut unicuique Deu⸗ partitun eſi wenſuram dei. ¶ Von ſit ergo aliud mil vedocere viß verba tibi Docori exponere, c de in qusdDominus dixit, dipputare· In hiſce verbis Auguſtinus ex hypotheſi ad theſin tranſit,& rationem generalem dat, Scriptura ſcilicet doctrinæ regulamfigi. Urt fruſtra Bellarminus excipiat de Viduitate tantum loqui. De peccat. merit. lib2. c. 36. Vhi de re obſcurima dputatur non adjuvantibu⸗ awarum ſtripturarum certis clarin documenii cobibere ſe debeat humana præſumpis nilul fuciens in alteram partem declinando. Atqui traditiones ſunr res obſcuriſſimæ, [dem Tract. 49. in Johan. Multa Dominus jeſiu dixit, ſe⸗ cit, quæ quidem ſtripra non ſunt, electa auem ſunt quæ ſtriberentur, Juæ ſaluti credestium ſufcere videbamtur. Et lib. 3. cont. Petilian. c. 6. Squidſive de chraſto ſwe de Becleſta, ſiue de alia re quatunque quæ per- vinet ad de m vitamq; noſtram aununcia verit, præte rquain Iusd in ſcriptis legalici c Evangelicis accepiſtis, anatema ſiu. Ptlib. 3. de unirate Eccleſiæ. Auſt rantur, inquit, 1la de medis quæ adverſus nos invicem non ex divini⸗ canbnicis libris ſed aliunde recitamus. Denique ſerm. z8. ad fratres in eremo. Quem ſermonem plerique Papiſta- rum artribuunt Auguſtino. Tegile⸗ dixit, ſtripturam ſacram in qun Juidcenendum eß, E quidfagiendum planẽ in venietus. C CGON- — Li8)Se GCONTROVFRSIA VIII. De genuinis Eocleſiæ Chriſi membris. N vera Chriſti Eoœcleſia, quæ eſt ejus corpus myſticum, quam- que fanguine ſuo redemptam ſiſtet Patri, hic in terris conſtet ex ſolis reſipiſcentibus& credentibus, atque adeo electis ad ſalu- tem? An vero ex quibuſvis Chriſtianam fidem profitentibus& ſacramenta ſumentibus ſub regimine Pontificis Romani, quam profeſſionem& ſumptionem etiam præſtare poſſunt impii& hy- pocritæ? Reformati affirmant prius. Papiſtæ poſterius. Bellarm.lib. ʒ· cap.⁊. de Becleßia militante. riptuma. Rom. 8. V.. Quod ſi quis ſpiritum Chriſti non habet, non eſt ejus, atqui hunc non habet impius, aut hypocrita, licet externè profiteatut nomen Chriſti, ergo non eſt ejus,& per conſe- quens non eſt genuinum membrum Eccleſiæ Chriſti. 1. Corinth.s. V. 17. 18. lmpuruni ne attingite& ero vobis pro Patre. Solus itaqʒ reſipiſcens eſt Dei filius, atqʒ adeo membrum verum Fccleſiæ. Joh. 10.V. ⁊7. Oves illæ meæ vocem meam audiunt,& ego eas a- gnoſco,& ſequuntur me,& ego do cis vitam æternam. Quiigitur tandem non fiunt hæredes vitæ æternæ, nunquam fue- runt oves vel membra Chriſti& Eccleſiæc. Nunquam a- gniti à Chriſto, Matt. 7. ⁊. Impiis vero& hypoctitis ex- ternam fidem profitentibus non datur vita æterna, nun- quam ergo fuerunt membra vera Eccleſiæ. Auguſtinus.. Epiſt 30. Quod vobil dico, omxibundito. Vrbaſunt CPriſi ad Apoſtolos in Evangelio. Quibus omnibus dicit, niſ elecdi,& dileca ſyi ad carpus ejus pertinentibus quod eſt Eecleßia. Lib. 1. de Baptiſm. cap. 1. contta Donatiſtas. Keprobi ſive intus eſẽ videantur ſive aper- ꝛ foriſint/ ſemper ab Eccieſiæ, Juæ ſine ruga G& macula eſt, umnitute duwi- Iſunt. * Lib. — vL Lib.⁊. cont. literas Petilian. cap. ultimo. Non idiopuvandiſuns mali eſe in corpore Cbriſti. Juia facramentorum ejus corporaliter parti- cipes ſůmt. Er contra Creſconum.lib.ꝛ. cap.⁊1. In corpore Chriſti nonſunt. uod eñ Focleſiu quniam cbriſus non potei babere membra damnata. Denique de Baptiſino Ii.7. cap. 1. Omnibus conſideratis pu- to we non temerè dicere, alios ita eſſe in domo DEl, ut ipſi etiam ſint eadem domus DRi, quæ dicitur ædificari ſuper Petram; quæ unica columba appellatut, quæſponſa pulchra, ſine macula& ruga, hortus concluſus, fons ſignatus, puteus aquæ vitæ,&c. alios autem conſtat ita eſſe in domo ut non pertineant ad compagem domus, nec ad ſocietatem pacificæ& tructiferæ juſtitiæ, ſed ſicut eſſe palea dicitur in frumentis. CONTROVFRSIA 1X. De Eocieſiæ viſihilitate. Nhac Controverſia non eſt Reformatorum ſententia Eccleſi- univerſalem conſtare ex materia inviſibili, quum materia Ec- cſeſiæ ſint homines omnino viſibiles. Nec Papiſtæ affirmabunt Ec- cleſiæ formam intern am eſſe viſibilem, quæ conſiſtit in fide& reſi- piſcentia. Sed quæſtio eſt. An Fccleſia viſibilis, iſta materia atq; hac conſtans forma ſuper ſit in externo regimine& cxercitio pu- blico perſpicua& viſibilis? an vera ali quando fieri poſſit inviſibilis, hoc cſt: ita latere perſecutionibus preſſa, ut ad tempus non ſo- lum hoſtibus, ſed etiam multis fidelium non apparet? Rcformati poſterius affirmant. Papiſtæ prius, Becan. in Manual. cons. Nriptura. 1. Reg. cap. 19. V. ro. 13.& Rom. n. V. 2. 3.4. Non abjecit Deus populum ilum ſuum quem præcognovit. Anneſcitis de Elia. quid dicit ſcriptura?quomodo interpellet Deum adverſus Iſraelem, dicens: Domine Prophetas tuos occidetunt,& altaria tua ſuffode- runt:& ego relictus ſum ſolus,& petunt animam mecamʒ ſed quid dicit ei divinnm reſponſum? Feci ut remaxſerint mihi ſeptem millia vurorum qui non flexerunt genu Baalis(imagini) 2 Apoc. L1o]be⸗ Apoc. 12. V. 14. Sed datæ ſunt mulieri alæ duæ aquilæ magnæ, ut volaret à conſpectu ſerpentis in deſertum. Scilicet quando ſævientibus Tyrannis, privatis ædibus inclu- ſtuerunt Chriſtiani, vel in antris cœtus habebant, ut olim ſæculo Tertulliani, Juſtini Martyris,&c. en be AMuMinua. Epiſt.u9. Ohſrura videtur Eecleſa tempore peregrinatiomi ſuæ. Bpiſt. 80. ad Heſychium. Eecleſia eſtſol., luna c Melle, che. quandaſolobſturabitur, c luna non dabit lumen ſuum, c ellæ cadent de qœlo Bocleſia non apparebit, impiis tunc perſecumribu ultra modum ſæ- Zuientibun, Fpiſt. S4. ad Vincentium. Ipſ¶Eccleſia) eß quæ aliquando obſturatur tanquamobnubilatur multitudiue ſcandalorum. GCONTROVERSIA X. Ve veris veræ Eocleſiæ notis. N in illo hominum cœtu ſit vera Chriſti Eocleſia, qui habet nomen Catholicum, ſucceſſionem Epiſcoporum ab Apoſto· lis in hunc usque diem, multitudinem populorum, miracula, uni- tatem, Sec. An vero in eo, cujus doctrina eſt doctrina ſcripturæ, at- que adeo an ex ſcriptura& in ſcriptura Eccleſia dignoſcenda& cognoſcenda ſit? Papiſtæ affirmant prius. Bellarm. Refotmati poſterius. Sriptura. Matth. 13. V. 2z. Qui vero in terram bonam excepit ſemen, is eſt ui ſermonem audit& intelligentiam intendit, qui vide- licet fructum fert. Ubi itaque verbum Dei ibi bonum ſemen, ibi ager bonus, qui eſt Eccleſia. ſoh. 10. F. 27. Oves illæ meæ vocem meam audiunt& ego eas agnoſco& ſequuntur me. Quicunque igitur cœtus vocem Chriſti audit, ipſius grex eſt atque Eccleſia. JeR. L1)e Joh. 8. V. 31. Si vos manſctitis in ſermone meo, vere diſcipuli mei eritis. Auguſtinus. In Pſalm. 57. Vbi enim latet Fecleſia Chriſti? ubi latet verita⸗ Cbrißi. Et de unit. Eccleſ. c.⁊. Inten nos aulem& Donatiſtas, quæ- Vtio eſt, ubiſit Bocleſia Quid ergo fuduriſumus? In verbi noſtris eam Juæſituri, aut in verbi capiui ſui Domini noſtri ſeſu Crilii? Puto quod in illius potius verbis Mllam quærere Aeheamus, qu veritas eſt, c optime nvit corpus ſuum. Novit enin Dominus qui ſunt eÿus. Idem eodem lib. cap. z. Non audiamu, hæc dico, hæ dicis ſed ndiamug; hæt dici Dominus. Sunt certi libri Dominiti, qusrum au- vhortatiutrig conſentimus ulique credimus, ulrique ſervumu. Ibu uxramus Eocleſtam, ibi diſcutiamu⸗ rauſam noſtram. ¶ Auferantur erg⸗ illa de medis, quæ adwerſus no inncem, non ex divmmis Canonitis libris ſcd aliunde recitamus. Et poſt. QAuia vulo humanis dcumen- ꝛis, ſed diwinis oraculis Eocleſam demonſtrari. Atqui ſucceſſionem Ppiſcoporum, quæ papiſtis eſt celeberri- ma veræ Fccleſiæ nota, non in Nominicis& Qanonicis libris, non in divinis oraculis, ſed in humanis documentis& hiſtoriis legimus. Ergo ex ſententia Auguſtini ex iis non poteſt demonſtrari vera Eccleſia. Ibidem cap. 16. Remori ergo omnibus ralibus, Becleſiam ſůum de monſtrent ſpoſſunt, non i⸗ ſermonibus ꝙ rumoribus Apbrorum, von in conciliis Epiſcoporum ſubrum von in lineris quorumlibet aiſputato rum, non in ſigni& prodigii fallacibus, Juia etiam chra Wa verbo Dominipræparati E cauti rẽdditi ſumus; ſed i⸗ præſtripto legin in Pro- phbetarumprædicꝰu in pſalmorum cantibus in ipſius Paßtoris vocibus, in Evangeliſtarum præditatiunibus⸗ ꝙ laboribus, boc eß in omnibusſacro- yum lhrorum autboritatibus. lbidem. Vrum ipß ſcilicet Dovatiſtæ, Eecleſam teneanu, von nißi Seriptuwarud Divinarum Canonicis l bris oftendant. Ex miraculis denique non poſſe probari veram Eccleſiam do- cuit Auguſtinus cont. liter. Petilian. lib. 2. c.. Nam de excluſione Dæmonum c Ae potentia miraculorum, qub- Gz niam —6L12be⸗ niamplerique talia non faciun?, e tamen ad regnum Dei pertinent, ple- rique autem faciunt& non pertinens, net veſtri vec noßtri, debent glo riari. CGONTROVERSIA XI. De Capite militantis Eocieſiæ. N Papa Romanus ſit caput Eccleſiæ univerſalis? id eſt, An Papa habeat jurisdictionem in omnes cauſas& perſonas Ec- cleſiaſticas per univerium orbem, tam docendo, quam regendo: utpote interpretati ſcripturam, controverſias fidei infallibiliter de- inire, concilia generalia congregare, ratificare eorum decreta, pro- priè loquendo peccata remittete, quamvis perſonam peccantem, ubicunque in terris vivat, excommunicare, reges ſuo arbitratu deponere; ſubditos liberare ab obligatione ſuperioribus debita& juramento etiam firmata, condere leges Eccleſiaſticas obligantes conſcientias omnium hominum in toto terrarum orbe,&c. Papiſtæ hæc omnia& plura affirmant. Reformati negant. Nriptura. De Papæ Romani natali, progreſſu, revclatione& abolitione vaticinatur icriptura 2. ad Theſſ. 1 V. I. 12. 1. ad Timoth. ₰. v. 1. 2.3. Apocalypſ ⁊ʒ. v. u. 18. Et Apocalypſ 1. pet totum. Petrus Apoſtolus, in cujus ſucceſſione omne ponitur Papa. lis dignitatis fundamentum, nec fuit Apoſtolorum nec univerſatis Eccleſiæ caput, aut Monarcha mundi, teſte ſcriptura. Matth. cap. 16. v. 18. Super hanc Petram ædificabo Fccleſiam mcam. Petra vero illa erat Chriſtus, 1. ad Corinth 10.v.. Matth. 16. v. 19. Et tibi dabo claves regni cœlorum:& quicquid ligaveris in terra, erit ligatum in cœlis,&c. Quæ eadem poteſtas datur reliquis Apoſtolis omuibus, Mareb. is. V 18. Amen dico vobis, quæ cunqʒ ligaveritis in terra, erunt ligata in cœlo. Johan. — le Johan. 21.16. Paſte Ovet meas. Quæ paſtura ovium committitut etiam reſiquis omnibus, Martb. ⁊0. 19. Profecti ergo doce- te omnes Gentes. Neque uſpiam legitur in ſcriptura Petrum emiſiſſe Apoſtolos ad prædicandum⸗ ſed vice ver la Apoſtolos emiſiſſe Petrum. Ad. 3. v. 14. Quum autem audiſent Ahahioli qut eramt Hieroſolymis, Sama viam retepiſſ᷑ ſermonem Dei miſerunt adeos Peꝛrum at lohannem. Scri- ptura nominat Petrum primum inter Apoſtolos, Martb. 10. V. 2 Acor. ⁊. v. 14. Sed iummi Apoſtoli erant plures uno, quibus nihilo inferior Pau- lus ⁊ Cor. u.ʒ Puto enim me nihilo inferiorem eſſe ſummis Apoſtolis. Qui exiſtimantur eſſe columnæ Fccleſiæ erant tres, Jacobus& Cephas& Johannes, Gal. ⁊ 9. Qui Paulo non pedes oſculan- dos led dextras ſocietatis dederunt, ibid. Auguſtinus. Hipponenſis Eccleſiæ Epiſcopus ſuo ſæculo non agnovit Pa- pam Romanum univerſalis Eccleſiæ caput, quod ex le quenti rela- tione conſtabit. 1. Fuit Auguſtinus Concilii II. Mllevitani Scriba vel Secre- tarius, Anno Chriſti 4 19.& concepit ipſe Canonem concilii vigeſi- mum ſecundum hiſce vetbis: Sn ah Eyiſcopis aypellandum Vutave⸗ rint, non proꝰoceni niß ad Afritama Concilia, ve⸗ ad Primate Pro vintia- „um ſiarum. Adtranſmarina autem( Koma tran mare ſra eyar qu⸗ putaverint appellandum, 4 nulo intra Aitam in communionem recipiumur. Hactenus concilium& in ipſo Auguſtinus. Vide jtem Codicem Can. FEoclefiatum Africanarum Can.⁊ 8.& conſentit Bellarm. /ib. 1 de Mar. cap 17. Non neſcio Bellarminum contta ex- cipere ad hunc locum Clericis tantum prohiberi appellationes. Sed obſtant Concilii Carthaginenſis Acta ex ⁊07. Epiſcopis con- regati, inter quos fuit& iple Auguſtinus. Hæcreferunt: Au- relium Fpiſcopum Carthaginenſem fuiſſe Concili Præ ſidem pri- mum. Valentianum Numidiæ Epiſcopum fecundum ab ijlo, Valen- tinũ unum extribusRomani Epiſc. Legatis tertiũ occupaſſe locum. uum autẽ prædictum Concilii Milevitani Canonẽ, de non appel- lando ad tranſmarina loca, in hoc Carthaginenſi Conc. confirmari audirent —[L4Je⸗ audirent Romani Pontificis Legari. Poſtularunt Canonis ejus- dem annihilationem authoritate nixi Concilii Nicæni urpote anti- quioris Patres congregati econtra latina exẽplaria Concilii Nicæ- ni corruptionis accuſantes ipſa acta authentica ſtante Concilio Conſtantinopoli adfetri curaruntex eisdemque RomanipPontificis legatos falſi arguerunt: unde Cæleſtino Romano Epiſcopo hunc in modum ſcribit Concilium: præfato debito ſalutationi opicio, am- pendio deprecamur/ ut deinteps adaures veſtras hint venientes non futi lius admittati nec d nobis excommu¶nicatos, intra communisnemu 5 veliti recipere, Juia bot exiam concilis Nicæno deſuitum facile adver- ret Venerabilitus veſtra. M ℳ de inſerioribus Cleritis vel laicis vi· detur idpræcavere: quanto magir boc de hiſtopis voluit ↄbſervari⸗ Crc. Integra Epiſtola proſtat in Tomis Conciliorum ad calceni Concil. Carthag. 6. Imo poſt prædicta Epiſtolæ verba tandem ſcquitur. Decretæ Nicenaſiwe inferisris gradus clericos, ſive ipſos Epiſcopos ſuis Metroyolitanis apertiſi ns commiſtrumt, prude ntiſimsꝰ etiam juhlin ſmeg providerunt. Juætunque neꝑotia in ſui loci ubi ortaſumꝰ nien- da: nec unicuique prointiæ gyatiam Spuritus. deputuram: Quæ æqui- ras a Chrißuſacerdonbu e prudenter videaur, G& coxſtantiſſims tenea rur maximnꝰ. quia Uniuique conteſſum judicio ofenſunſuerit, coLna⸗ vorum, ad Conciliaſuæ provinciæ vel etiam umniverſale apptlare. Nſ forte ququam eſ qui credat, uniculibet ph Oeum nohrum evamini inſporare jMitiam„( innumerabilibus congregatis iu concilium ſater- dotibus denegare aut quomodo ipſum tranſmnariuu⸗ Judicium rarun⸗ erit, ad qusd reſßium ncceſfariæperſone/ velpropier ſtvun, vel propter ſenecturi⸗ inſymitatem. vel multi aliis intercurrentibus umpedimentis adduci von potuerunt? Nam ut aliqui Ianquam 4 1uæ Sanctitatis latere ittantur, vulla ix venimus Palrum Vnodo conſtututum. Qui illud, quod pridemper eundem CMepiſtopum noſrum Fauſtinum, Ianquam e parte Concilii A icæni tranſnſpus, in conſilii vᷣerioribuꝰ qu⸗ accipiun- ur Micea,§. Chrilo Cxepiſcopo nœßro Aleandrinæ Eccleſæ, c4- nerabili Attico, conſtantinpolitano Antiſtete, ex autbentico miſis, Ju⸗ eriam ad hot per Innocentium PreubMerum E Marcellum ſubduatonum⸗ per quon adns ab iis Arecta ſunt,& in quibus tale aliquid non polu⸗⸗ mus reperire. Executores etiam Clericos veſtrs quubu i nolite [LMe⸗ „olite mittert, nolius eoncedere, nefumoſum hphumſaculi in Pecleſiam chriſti, quæ lucem mplicitatin, E humilitati diem Deum videre cupi- entibus prefert, videamur inducere. Atque hactenus Aurelius, Au- uſtinus& alii ad Cæleſtinum III. Pontif. Romanum, Bellarm. lib. ? de Rom. Pontif. cap. jx. Primum valde mibi Epiſtola eſſe ſuſpectæ⸗ veſtondes. Et deinde; Sfortè Eyihol⸗ iſe vere ſint, nilil enim fmo, jine dubio non in eum ſenſun⸗ accipienda ſunt. Quaſi vero ſcapha non eſſet ſcapha dicenda. Eſt hoc nihil aliud quam perfticta fron- te diſputare. Sed reſpondeat pro nobis 4&e Auguſtino Lindanus E. piſcopus Rurmundenſis lib. 4. panop. cap. S9. Epiolam, inquit, ge- nimam c minime ſuppoſttitiam ſati ſůperqus arguit, quod ante yoo. annos rali indubitate credebatur, ex ea enim Gratiauus capitulum ci vat non exiguum. Et poſt: Qui eamſeu ſcitium yident, quid quæſ⸗ nobA, imoſ relinquent ſalvum ex ommi Eocleßaſtice antiquitatꝰ lů orin, qub respridem in Eecieſta geſas noſtri ſaculi Academicis probent. Recctè nam poſita eſt eadem Epiſtola inter Decretales, Decrer. Nom. jf. 89. Jam verò apud Papiſtas Epiſtolæ decretales ſcriptu- ris canonicis connumerantur. Decretum Rom. diß. 19. Can. In Ca- nonicis admittunt dictæ Epiſtolæ genuirater præter Lindanum Papiſtæ Albertus Pighius lib. 6. Hierarch. c. 7. pag. 22. Sanderus lil.7. de vſtbili Munarebia pag. 330. Thomas Stapletonus in Orat. de ha reſt recidiva in helbio. II. Proſtat vita Auguſtini Epiſcopi deſcripta accuratè à Poſ- ſidonio. Non legimus Auguſtinum Fpiſcopatus ſui inveſtituram accepiſſe ab Romano Pontifice tanquam univerſali. Non jutaſ- ſe Papæ aut ſedikomanæ in ordinatione ſua, quod folent nunc Epi- ſcopi omnes; Non accepiſſe dimiſſas vel unquam petiiſſe à Papa Romano Indulgentiarum bullas,&c. IIi. Petrum eſſe Petram de qua Martb. 16 ſuper quam ædif- cata eſt Eccleſia retract atum& revocatum lege ab Auguſtino Ae- vracationum lab. 1. cup. 21. Et Tract. 1. in ſohan. Petrus, inquit, era⸗ otulus in capite. Pſalm. z6. appellat Apoſtolos omnes& Prophetas Pccleſiæ fundamenta. Locis tribus. Serm. 1z. de verbis Dom. trad. 20.in Iobann.& lib. 2. de Vrinit. cap. 17. dixit, Chriſtum eſſePetram jllam Mattb. 16. ſuper quam ædificata Eccleſia. An vero propter- b ca Lashe⸗ ca à Bellarm. Iib. 1. de Pomt. cap. 10. jure merito vapulat, viderint alii. IV. Et hoc certum eſt. Auguſtinum lib. 1. comt. Julianum cap..Juliano ab Romano Fpiſcopo damnato& Orientales Eccle- ſias appellanti, non reſpondiſſe: Fruſtra& contra ordinem appel- las à ſupremo judice, controverſiarum ad inferiores. Quodutiq; debuiſſet fi agnoviſſet Papam talem. Sednon eßinquit, eygo upro- voces ad Orientis AntiMites, cum& iſn utiqut Cbrſuani ſint,& utriu 4 partis rerrarum umna ſydenſir. V. Melchiades Romanus Pontifex damnarat Donatiſtas. Appellant hi Imperatorem Conſtantinum. Hic convocat Conci- lium Arclatenſe quod ſententiam Melchiadis examinaret. Hoc ipſum non tulit ægrè Epiſcopus Romanus, quod ſcilicet lata àſe ſen tentia ſubjiceretur lmperatori& Concilio particulari. Papiſtæ hoc Conſtantini factum carpunt. At laudat Auguſtinus Bpiß. 162. 44 Imperaturi inquit, curam, de qua Deo rationem redditurus eſet, maxi- me pirtinere. Vl. Non agnovit Auguſtinus Innocentii Papæ ejus nominis I. illa ætate viventis jurisdietionem univerſalem, obligandi con- ſcientias in Statutis Eccleſiæ: Hic quippe Epiſt. ad Decennium, ait. Sabbarbo eſt jejunandum, Vatio evMdenriſima demomnſtrat. Auguſtinus contta Syxl. 118. quæ eſt ad anuarium ſe hac lege non teneri do- cet in verbis? cum Mediolamum venero non jejunoſabbato. Negari quidem non poteſt Auguſtinum ſæpe honorifice lo- cutum de Fpiſcopo Romano. veluti Epiſt. 9æ.& Eyꝛft. 162. In Eccle. ſia Romana ſemper Apoſtolicæ cathedræ viguit principatus. Sed qui non eſt in Veterum& Auguſtini ſcriptis hoſpes, novit. I. Romanum Epiſcopum primæ ſedis Epiſcopuin didtum, non quod Roma eſſet caput Fccleſiæ, ſed quod eſſet caput Imperii. Vi- de Concil. Hipponenſ. cap.⁊7. 1I. Judice& teſte Auguſtino de Remiſſ. pecc. cap. 1z. Paulum etiam tanti Aololatus meruiſſe principatum. Atque adeo ipſum Apoſtolatum Auguſtino dictum principatum quem obtinuere præ- ter Petrum undecim alii. III. Eundem Auguſtinum eadem Fpiſt. 162. In plurali nu mero L7 be⸗ mero Apoſtolicarumcclefiarum facere mentionem, non vero in ſingulari, Komanæ Apoſtolicæ. Ut nulla hinc ſequi poſſit Roma- næ ſuper allas Jurisdictio Eccleſiaſtica. CONTROVFRSIA XII. De Petra&e fundamento Hocleſiæ. N ſuper Chriſtum, doctrinamque Apoſtolorum& Propheta- 53 rum ſit Eccleſia Chriſti ædificata? An vero ſuper perſonam Petri Apoſtoli& ſucceſſotes ejus: Adeo ut ubi Petrus docuit& lepultus eſt, ejusque in Cathedra ſucceſſores ad hunc uſque diem numerantur, ſit vera Eccleſia? Reformati affirmant prtius. Papiſtæ poſterius. Nriptura. 1. Cor.z. F. 11. Nam fundamentum aliud nemo ſtatuere poteſt, præter id quod poſitum eſt, quod eſteſus Chriſtus. Ephz. V. 20. Superſtrudi ſuper fundamentum Apoſtolorum& Prophetarum.(quia plurimi corum quum Paulus hæc ſcri- beret non eſſent in vivis, intelligitur eorum doctrina ſcri- ptis conſignata.) Auguſtinu. Tract. 124. In Johannem, ſuper hant Petram quam confi ſus es edißoabo Eecleſtam meam. Ex ſenrentia Auguſtini ergo per Betram intelligit le ipſum Chriſtus, quem Petrus erat confeſſus. Retract. lib. 1. c. 2 Super hant Petram adiſcabo Eecleſiam meam petra autem erat Cbriſtus ſůper quod fundamenium ipſẽ etium t tus eſt Perriu. GCONTROVFRSIA KXIII. De Canonia atione Janclorum. NPontifex Romanus per quandam Apotheoſin,(ita appella- tur lib. ⁊ de cæremoniisſacris) quosdam demortuos poſſit ca- nonizare, quia Canonzatione, ut exponit Antoninus Archiepi- ſcopus Florentinus, part. ʒ. ſumm. vit. I2. cap. 8. proponuntur 2 Sancz 6—5 L8J So An, ut exempiur fdei eſande vite ab omnibu adarandi, E in ne⸗ ceſitatilus invdcandi? Papiſtæ affirmant locis citatis. Reformati negant. Vripiura. In tota Scriptura ejuſmodi Canonizationis nec mandatum, nec exemplum invenimus. Teſtibus Johanne Eccio, Papiſta in Enchridi l. comm pag v. & Tancro in Colloq. Natisbonenſ p. 37. 3 Auuſinns. Canonizatio Sanctorum Auguſtino fuit ignota; Ejus nullibi meminit. Contra lib. 20. cap. ⁊1. contra Fauſtum Manich. Col vnu ergo Martyres es cultu dilectiunis e ſocietatis, qu E in hac vila coluntur. Idem de quantitate animæ.c 34. Deuſolun colendun eſt animaſãpientiſima e perfectjima iantum- modo imitanda eßt. GONTROVERSIA RIV. De lihero arbitrio. M N hominis voluntas poſt lapſum in converſione prima à ſua natura& per ſe ipſam& liberum ſuum arbitrium concurrat gratiæ Dei, ut ſolum adjuvetur ã ſpiritu Dei? An vero nullam ha- beat potentiam ex ſeſe; ſed omnem ad bonum ſpirituale ſalutare, àgratia Dei vmificante& movente ipſam,& ex paſſiva activam fa ciente. Papiſtæ affirmant prius. Reformati poſterius. Nripiura. Ad Philippenſ.⁊. verſ. 13. Deus enim is eſt, qui efficit in vobis& ipſum velle,& ipſum agere pro gratuita benevolentia. 1. Corinth. 2. 14. Animalis homo non eſt capax eorum, quæ ſunt Spiritus Pei, ſunt enim eiſtultitia, neque poteſt cogno- ſcere. (Quomodo poterit ergo bonum velle quod neque poteſt intelli- gere*) Epheſ. —6[L29) bo⸗ Epheſ. 2.5. Ftiam nos quumin offenſis mortui eſſemus, una vivi- ficavit cum Chriſto. MAnguſtinun. Libro de Cortept.& grat. cap. 12. Tamum quppe ſiru Dei acenditur volumtan ebrum(ſanctorum Dei) u ideo pollint quiaſit ve lint, quia Deus operatur u veliu. Ppiſt. 107. ad Vitalem. Tiberum arlitrium ad diligendum Deumprimi peccari granditate perdidimus. Serm.⁊ de verb. Apoſtol. yerum eß̃ magnaarhitrii liberi vireshums cum condereuur⸗ accepit, ſed peccandꝰ amißt. Enchrid. ad Laurent. cap. zo. Libero arbutrio male ulen homo eh ſẽ perdidit& ipſum. Denique lihyo de Graria& Milero arbit. cap 16. Maguum aliquid, inquit, Pelagraniſeſcire putant, Juandꝰ dicunt Voh ſuberer Deunquod ſtiret ab lomine nn poſſt feri. ¶ Auin hoe neſtiat? ſed ide⸗ jubet aliqua⸗ quæ nn poſimu ut noverimus, Juidab ipſopetere debeamus. GONTROVERSIA XV. De jnſifoutione hominis pectatoris corum Deo. A* homo peccator in foro Dei juſtificetur, id eſt: abſolvatur àpeccatis& acceptetur ad vitam propter juſtitiam Chriſti, gra- tis à Deo donatam.peccatori imputatam& fide receptam? An ve- ro peccator in prima quadam itadicta, juſtißũcatione& gratia pro- pter Chriſtum ita accipiat remiſſionem ut in ſecunda demum fiat juſtus proprer habitum gratiæ infuſum& inhærentem, qui com- prehendit fidem, ſpem& charitatem? Reformati primum, Papiſtæ ſecundum affirmant. Concil. Trid. ſeſſ. g. e. II. 3* ui dixerit hominem juftiſcari, velſla imputatioue jſtitiæ Chrißi, velſola peccaturum remizſione excluſagraiia E churitate; quæ in cordi lus eorumper Spiritum ð. Fundatur aiqʒ ils inhæreat, Anathemaſi. Scripiura. Rom. 5 V. 19. Per unius,( ſcilicet Chriſti) obsdientiam juſti con- ſtituentur multi. B z R-— *[30) 0 Rom.3. 18. Colligimus igitur fide juſtificari hominem absque ope- ribus legis. 2. Corinth. ⁊1. Fecit enim ut qui non novit peccatum, pro nobis eccatum eſſet, ut nos efficeremur juſtitia Dei, in eo. Ad Tit. z. V. J. Sed poſtquam benignitas& erga homines amor apparuit ſervatoris noſtri Pei. Non ex operibus juſtis quæ fecerimus nos, ſed ex ſua miſericordia ſervavit nos per lavacrum regenerationis Spiritus ð. Epheſ 2 V. 8.9. Gratia enim ſervati eſtis per fidem. Et hoc non ex operibus, ne quis glorietur. vide item ad Philipp.ʒ. V.g. Muguſtinm. De fide& operibus cap.i4. Opera bona ſequuntur juiſratum, non præcedunt juſtifrandum. De Spiritu& litera.c.xʒ.& r4. Hin igitur conſideratis, per- tradu yro viribun, cbligimu non juſtilear hominem præcepris bone vitæ, vſper ſdem leſu Chriſti; hoc eſt non lege qperum ſed lege Kdei, non litera, ſed/piritu: non factorum meriis, ſodgratuita gratia. Idem Epiſt. 20 0.& in ⁊. ad Galat. Non ſolum autem dlla opera legis, quæſunꝰ in veteribus ſacramentis, e nunc Vevelato TMament⸗ Novo non obſerdantur à Chriſtiani ſicut eſt ircumciſopræpurii e Sab⸗ hali carnalis vacatis, c Aquibusdam eſci abſlinentia, e pecorum in acrißciis immolatio eh neomenia e achmum c cæteta ejumodi; Ve- rum vtiam illud quod un lege ditꝰum eſt: Non concupiſces, quod utique nullus Chriſtuanus ambigit eſſe dicendum, Van jnſufeat homimem niſ per ſdem Cbriſ e gratiam Dei. Et de Spiritu& lit. cap. 9. Iuhtitia Dei manifeſtata eſt: nun dixit juſtitia homini, veljuſiitia propriæ vo- luntatꝰs ſedjuſitia Dei. Non qua Deu juſtu⸗ ft, ſod qua induit homi- nem, cumjuſtußpa? impium. Et de peccato original.lib. ⁊.cap.⁊ʒ.& in pſalm. 34. Gratia non eß gratia ullo modo, ſi non ſi gratia omnimodo. In pſalm 88. Sola fides Chriſti mundat. Tractat 24. in Fvang. Johan. Sed etiam præcogniti, quod non fuerant tredituri eaſjde, quaſyla poſſlut ⁊ pectatbrum obligatione libe- —5[13Je⸗ coNRTROvVRRSLA Xvl. X peccatoris coram Deo ſit perfecta adeo ut eum Deus propter ſatisfactionem Chriſti liberet ab omni pecca torum culpa& pœna? An vero juſtificatus Deo pro peccatorum pœnis per voluntarias pœnas, quæ poriſſimum ſunt, Feclemo- Fyna, oratio, jejunium,&c. ſarisfacere debcat, quanquam per remiſſionem culpæ ſit ſuſceptus in gratiam? Roformatiprius, Papiſtæ poſterius credunt. Nripiuna. Hæc nuſquam docet, ſatisfactionibus ullis voluntariis, ullas pœnas à Deo impoſitas cuiquam fuiſſe compenſatas. Tantum meminit in articulo juſtificationis unius ſatisfactionis Chriſti. 1. Petri 1. V. 18. Ut qui ſciatis vos non caducis rebus, argento velauro fuiſſe redemptos, ſed pretioſo ſanguine Chri- fti. Quis hane redemptionem negabit eſſe perfectam,& propri- am hominis eſſe caducam, qua negat Apoſtolos nos eſſe redemptos? Matth. 9. J. 2. Confide fili remiſſa ſunt tibi peccata tua. Luc. 18. F. 1z. Deus placator mihi peccatori. V. 14. Dico vobis, deſcendit iſte juſtificatus. Funt hæc exempla remiſſionis peccatorum& juſtificationis ſine ulla ſatisfactione propria. In Pſalm. 94. Vnit ergo dicens, ut retedamu d peccati ns⸗ Nris, E non nohuſtum deducat rationem de præteritis, ſed tanquam ꝛabulæ nodæ Fann, intenſis omnibu CUyrographis debitorum noſtro- rum. Pt ferm. 141. de Tempore. Dominus communicand⸗ nobuſ- cum ſine culpa pænam, E culpam ſolvii c pœnam. GON- 5 Lz2]) e⸗ coNTRoyvRRSIa XvI. De certitudine juſtificationis e ſalutis æternæ. Min juſtificatus in hac vita per gratiam Dei& fidem er- dinariam certus eſſe poſſit ſuæ fidei, juſtifcationis,& ſalutis An vetoò ſuæ fidei. juſtificationis,& ſalutis rantum poſſit eſſe certus per aliquam relevationem extraordinariam? Cæterum reſpectu ſui tantum habere poſſe ſpem probabilem& conjecturalem. Reformati aſſerunt primum, Papiſtæ poſteriora. Vriptura. . Timoth. 1. V. 12. Novi enim cui crediderlm& mihi perſuaſum eſt, eum poſſe depoſitum meum in illum diem cuſtodire. Joh. 14. V. 20. In illo die vos cognoſcetis me eſſe in partemeo,& vos in me,& me in vobis. 2. Cor. 13. J. Vos ipſos tentate, an ſitis in fide, vos ipſos explorate, an non agnoſcitis vosmetipios Jeſum Chriſtum in vobis eſ. ſe? niſi rejectanci eſtis? 1.Joh. 3. V. 2. Scimus fore ut cum ipſe manifeſtus factus fuerit ſi miles ei ſimus. 2. Corinth.. 1. Scimus enim nos, ſiterreſtris hujus domus noſttæ tabetnaculum diſſolutum fuerit, ædificium ex Deo habitu- ros, domicilium non manufactum, ætetnum in cœlis. Rom. 8. 1617. Neque hanc gratiam fuiſſe Apoſtolis peculiarem, ſeu ex revelatio- ne extraordinaria quis objicere poteſt, quum in Catholica Epiſtola legamus,. 2. Perri.i1.v. 2. Simon Petrus ſervus& Apoſtolus Jeſu Chriſti æq; pretioſam fidem nobiſcum ſortitis per juſtitiam Deci noſtri 4e ſetvatoris Jeſu Chriſti. Anguſtinns. De Trinitate lib. 13. C2. Fides eſt in imtimis noſtris; nec eam quiſquam hominum videt n alio ſed unuquique in ſcmetipſo, deniqus Voteſ&ſimulatione ſngi, putari eſe in quo non eſt. Suam igitur J — EzAbo⸗ uinq fdoapudſe pſum videt.& ib.c.i. Fidem ipſim quam videt quiᷓ in cordeſuò ſt ſ credit velnon eſſe ſi non creditꝭ aliter nodimuMn ſ cut corpora. Et poſt. Mon c vid⸗tur ſdes in corde in quo eſt, ab eo cujus eß: ſod eamtenet certilim ſrientia, acclamante cunſtieniia. Cum itaque prapterea crederejubeamur, Juia id quod credere jubemur, videre non pœſfumus, ipſam ramen fdem, quando ineſt in nobis, videmus in nobif. Idem in Tſal.149. Eh ergo modus gloriandi in cunſtientia, ut noveri ſdem ruam eſt ſinteram; ut noveri em tuam ſẽ certam, un „oderi charitatem ꝛuam eſſe ſine ſmulatiune. t in pſalm. 38. Hoc promiſis Deus, hoc dixit Deus: Kparum eſt, bocjuravit. Quia ergo von ſerundum vpera noſtra, ſcd ſecundum ilius miſericordiamrma eſ promiſiovem⸗ debe cumtrepidatiune præditure de quo non poteß dubi rare. Fiat ergo in cordibus næſtris robur illud, unde Etlan accepit no- men, rohbuſtius corde: præditemus veritatem Dei eloquium Dei promiſ⸗ ſn Deijurationem Des, e hi modis vmni ex parte ſrmat pradicemus, c portand Peum, cœli ſmun. In Johan. Tract. 22. Paulus dicit, oportet nos omnes exhiberi ante Vubunal Chriſti. Et zu mili audes promitiere, quia in judicium non venies? Aſit, inqui, ego mibi hoc promittere audeam: ſed credopromittenti, Salvator laquitur, veri- ras polliceturʒ ipſe dixit mibui. ¶ Qui audit verba mea, E credit ei Jui miſt me, habet vitam ælernam c in juditium non veniet. Ego ergo audivu verba Domini mei, tredidi. Jam inſdelis cum eſem, factus ſumſdelinſicut ipſi monuitʒ ꝛranſii à morte ad vitam, adjudicium non venio, non praſumptione mea ſed ipſius promiſſone. De verbis DNomini ſerm.⁊8. Ommia zibi pectata dimißſa ſunt. ex maloſervofactu es bonus ſliun: ideo præſums non de vperariune Iua, ſed de Deigratia. Gratia enim Valvari eſis, Apoſtolus ait, Mn ergo lit arrugantia et ſed fdes, von eÿ ſuperbia/ ſed de votis. Allegatur denique Auguſtinus à Bernardo Epiß. 190. contra Aballardum Hæreticum, quifidem æſtimationemdefiniit, adver- ſus quem in hæc verba prorupit Bernardus. Tu mihi jnbiguum narræ, quo nilil eſi certius? ſed Anguinus ahrer. Fides ait, non conjecando velopinandꝰ, habeturim corde in quo eß ab ebcujus eſt, ſed certaſcientia acclamuanue conſtientia. con. 3 lz4oe CGONTROVERSIA XVIII. Delegis Dei impletione perfeca. A N Deus homini uſtificato& regenito det aut dederit tan- Xtum gratiæ, ut per cam potuerit jegem Deiperfedè ſecundum omnes ſuas partes& partium gradus adimplere in hac vita? Papiſtæ affirmant Reformati negant. Vriptura. 1. Johan. 1 V. 8. Si dixerimus nos peccatum non habere, nos i- pſos fallimue& veritas in nobis non eſt. Eccleſiaſt. 7 V. ⁊0. Nemo homo juſtus in terra qui faciat bonum ac non peccet. Matth cap. 6. v. 11. 12. Panem noſtrum quotidianum, da nobis hodie,& remitte nobis dehita noſtrta. Jacobi. cap. z. v. 2. In multis enim impingimus omnes. Auguſtunus. In cap.ꝛ.ad Coloſſ Impoſſibile eſt eſſe ſine peccato. De natura& gratia. cap. 36. S omnes ſandon& ſanctas, cum hic viverent⸗tungregare poſemus,& interrogane, utrum eſſent ſine peccato. Juantalibes fuerint excelleutia ſanitatis, ſluc inte⸗rugaripotuſent. Vna voce clamaſſent: ſi dixerimus nonpeccalum nn babere, nos ipſas Fallimu. Idem Epiſt. yo. Aſit ut quiſyuam noſtrum itaſo juſtum ditat, ur aut ſuam juſtit ium velit conſituere, id eſt, qual dſe ipſꝰ daram, cum ei du catur, quidlabes Jubduon atcepiſti. Autſint peccatſe eſe jaart aude- at in hac vita. Idem lib.1. Retract.c. 19. Omnia mandata Deifacta dputantur, Juando quitquid nonſe, ignoſcitur. ldem in pfalm. 38. Nemoſe dicat perfeẽctum hic, decipit ſe, falit je.ſodncit ſe non poteſß bic habere perfediumem. CONTROVERSIA XI. De numero Jacramentorum nodi Nſtamenti. Ad plura duob in novo Teſtam.ſint propriè dicta Sacramenta? Reformati negant Papiſtæ affirmant ſeptem eſſe. Sri ſ/ So⸗ Nriprura. Matth. cap.⁊6. v. 26.27. 28. Inſtituitur S. Cœna. Matth. cap. ⁊8. v. 19. Inſtitutio S. Baptiſmi repetitur& confirmatur. 1. Cor. 12. v. 13. Baptizati in unum corpus, potati in unum ſpiritum. In quibus utrumq́; Sacramentum inſinuatur. Nec plures ritus ſcriptura novi teſtamenti docet quibus poſſit applicari Sacramẽti definitio ab ea tradita. de circũciſione. quod dt Rom 4. v. 1I. Signum& ſigillum juſtit iæ fidei. Mngnſtinns. Lib. ⁊. de ſymb. ad Catechumenos cap. 6. ait. Gemina Eccle- iæ Satramentauxiſe latere Chriſi. De doctrina Chriſtiana lib. ʒ. c. g. Quedam pauca ↄrꝰ multis, eademque fucu fatillima, E intellecꝰu augſtiſima, c olſerwatione ca- Mima, ipſe Dominus e Apoſtolica tradidot dꝛſciplina, ſcuti eſtʒ Ba- Piſuſacramentum eq celebratio conpori e Vanguinꝰs Vomini. Nota benc. Ut doceret Auguſtinus, quomodo pauca pro multis tradiderit, hæc duo tantum nominat& numerat. Ipſe quidem Auguſtinus alia ſubinde Sacramenta dixit, alia prædictis duobus conjunxit, ſed quæ tamen ab illis ſpecie omnino differunt,& tantum conveniunt in genere remotiſſimo, quodſint ſacra myſteria, qualia& iſta duo. Hanc Auguſtini phraſin obſer- vare poſſumus. In Pfal. 143. Noßtrir multis Sacramenris vußhilibum e curpora- lihus one ratum eſſe populum primum circumcißone, negotioſs ilo qus⸗ dam ſacerdotis, e nemploſuri pleno, multiplicibunque holhcauſorum ſacrifeiorumque generibut. En tibi Sacramenta dicta ab Auguſtino, circumciſionem, ſa- cerdotium, templum, ſactificia. Omniane ejusdem ſpecies? Nihil minus. GONTROVFRSIA XX. De Vcramentorꝰ veteris Jeſtamenti efficacia ke re ſonata. Npatres V. T. id, quo ad rem ſignatam, acceperint in ſuis Sa- A cramentis, quod nos ſub novo Teſtamento in noſtris? Papiſtæ negant Reformatiaffirmant. E Lz6 J0⸗ Vripiura. 1. Corinth. 10. V. 4. Bibebant ex ſequente ſpirituali Petra; Petra autem erat Chriſtus. Gen. 17. V. 13. De circumciſione. Erit fœdus meum in carne veſtra. In fœdere autem Dei eſt remiſſio peccatorum quæ etiam in Bapti- ſmo& Cœna obſignatur. Levit. 4. v. 37. Atqʒ ita expiabit eos Sacerdos& remittetur eis. Hebræ. cap. g. v. 22. Absq; ſanguinis fuſione non fit remiſſio. Fiedat ergo, cum in facrificiis V. T. funderetur ſanguis. Auguſtinns. Lib. de utilitate Pœnitentiæ cap.I. Eundem cilum iritualem man · duca verunt, quid enim eundem, niſ quia eum, quem etiam nu Idem tract. ⁊6. in Jjoh. Inſigni diverſaſunt, ſed in fe, quæ ſgni- Vcaturpariaſunt. ldem tract. 4. in Johan. Fide manente, ſna variara. Ihi pe- vra Chriſtu. Nobi Chriſtus quodin altari Deipunitur, Cilipro magno ſacramento eundem Cbriſti biberunt aquamproſuentem de hetra. Nos Juidbibamus norumt ſdeles, ſheciem vſbilem intendæs, aliudeſt, intelligibilem ſicnißrationem, euudem iritualem biberumt. CONTROVFERSIA XXI. De ſacriſieio Aæ. A N ð. Cœna ſit ſacrificium propriè dictum? An vero ſactificii propriè ſic dicti imago& figura? Papiſtæ affirmant prius. Concil. Trid. aa.c.2 Reformati poſterius. Quandoquidem Chtiſtus in cruce ſe- mel oblatus eſt unicum& verum proptiẽ dictum ſacriũicium propitiatorium. Non vero panis Cœnæ. Wriptura. 1. Corinth.. V. 7. Pafcha noſtrum, pro nobis ſacrificatum Ghri- ſtus eſt. Heb. 10 V. 14. Unica oblatione conſummavit in perpetuum qui lanctificantur. Gal. 2. 1[37 b0⸗ Gal. 2.. 20. Qui Chriſtus dilexit me& tradidit ſemetipſum pro me. Hcb. 9.. 25.&c. Neque ut ſrpè offerat ſemetipſum, ſicut Pon- tifex ingreditur in ſacrarium, quotannis cum ſanguine alie- no, alioquin oportuiſſet eum ſæpẽ paſſum fuiſſe à jacto mundi kundamento, ſcd nunc ſemel in conſummatione ſæculorum, ad peccatum per immolationem ſui ipſius ẽ medio tollendum, factus eſt maniteſtus. Etſicut illud ſtatutum eſt hominibus ut ſemel moriantur, poſtea vero judiciumita gChriſtus ſemel oblatus, ut attolleret multorum peccata, ſecundo absque pec- cato. Conſpicietur iis, qui ipſum exſpeclant ad falutem. Auguſtimus. Pefinitio veri ſactificii tradita ab Auguſtino, lib. 10. de Civit. Dei c.s. Verumſacrißeium, eſt omne vpun quod agitur ut fancta ſocie- rate inhæreamus Des. Hæc, inquam ſacrißti defuntispolet Cœnæacræ applicari Verum hoc ſenſu idem Auguſtinus ibidem. cap. 5. Elee- moſynam dixit ſacrificium. S. Cœnam vero eſſe imaginem& ſi- gnum veri facrificii tradit. Lib. quæſt. 33 quæſt. 61. Se ipſum abtulis in holocauſtum pyopec⸗ cati noſtri ej efus ſatrißcii ſimilitudinem celebrandam in ſuæ paſioni memoriam commenda vit. Item Holorauſi ejus imaginem ad memoriam ſuæpaßioni in Eecie ſa celebrandam decyevit. Bpiſt. 23 ad Bonifacium dat rationem Auguſtinus, quare S. Cœna vuigo ab hominibus dicatur ſacrificium,& comparat mo- dum loquendi, cum dicto; Dominus hodie reſurrexit, ſcilicet, dies ſiſir Reſurrectionis, quum tamen non quotannis verè reſurgat. Et lib. 10. de Civit. D. cap. ʒ. Satriſeium vſbile, innſbilis ſucyhhii ſa cramentum ideſß, ſonum eſt. Et paulo poſt; IMudquod a humimibus appellatur Vatrißcium, ſignum eß veri ſacrificii. Et hontines& Auguſtinum S. Cœnam appellaſſe ſacrificium hinc manifeſtum eſt, ſed quo ſenſu, ipſe explicat locis ſequentibus. Lib 20. cont. Fauſtum. cap. ⁊1. Huyu ſacrißcii caro& ſangui ante adventum Chriſti per vidimarum. militudinem promiitebuturʒ E3 In- vl 33be⸗ Inpaßiione Chriſtii per inſam veritatem reddelasur. Po aſtenſum Chri. per Sacramentum memoriæ celebratur. Lib. de Fide ad Petrum Diaconum, Sacrieium panis c vini in ſde c Churieateſandta Eecleſia Carlolica per umiderfnm orbem verræ a. erre non ceſſat in ilis enim carnalibus victimis ſguratio Viit carni chriſtiʒ quam propeccari naßrus, ipſt ſine Peccarofuerat oblaturus, in ino auem ſatriſeis, gratiarum aci arque Commemorari Mℳ curmni Chriß⸗ quam pro nobis obtulu Tib. 10. cont Fauſtum c. 18. Chrihiamiperad⸗ ejusdem ſacrißcii memoriam celebrant. Hanc eſſe Auguſtini ſententiam conſentit Papiſta Thomas ʒ. part.ſumm. quæſt.ðʒ. dumait; Dicendum quod duplici ratiune celebrati⸗ huju Sacramenti dicitur immolatio Chriſli. Primo quidem, Juiaſicut dicit Auguſtinu ad Simplic. Juæſt. z. Solent imagimes earum rerum nomimibu⸗ appelari, quarum ima- gꝛnes ſicut eum intuentes vabulam aut parietempictum, dicimus ile Cice- roeſt, ille Saluſtiun. Celebratiu autem ujun Sacraments, imagꝰ quadam repræſentutiva paſſiunij Cbriſti quæ verẽ ehleÿu immolatio. Alio modo, quantum ad eyectum paſtomit rißi quia ſilice⸗ herSacramentum par- ricipes ecimur fruu ahminicæ paMon⸗. GONTROVFRSIA XXII. De A privata. N Miſſa particulatis ad patticulare quid etiam ſæculare obti- & pretio redempta, ſit licita& orthodoxa? Reformati negant. Papiſtæ affirmant, probant& commendant. Concil. Trident. f 22. can. 6. Emanuel Sa Jeſuita in Aphotis- mis in voce Miſſa. Aiſa inquit, ylu illi prodeſt vyro quibus particulari- ver ohrtur. Quodſipro muliir vpfertur, non tantum prodeſſnguli. Sic docent itidem Sylveſter, Navarrus, Scotus, Toletus, Suare?z. Atque hino illa miſſarum emptioãprivatis, ad recuperandam valetudinem, rem perditam&c. Hinc earundem redemptio per reditus annuos, pro fundatoribus,& corum anima facienda. Nripiura. Hujus miſſæ priyatæ, nec mandatum, nec exem plum proponit ſcriptura, contra Matth. — 395 Matth. cap.26. v. 26. Charitas una cum Apoſtolis communicavit. 1. Cor.iov.. Omnes de uno pane participabant,& ibid. v. 20. Quum igitur convenitis codem loci. Matth. cap. 26. v.26. Accipite, edite, bibite.&ec. Hæc verbain- ſtitutionis non conveniunt miſſis privatis. Ut neq; verba Lyturgiæ Romanæ. Vn quor quot ex hac altaræs partxcapatiuneſumpſerimu. Item, Facramenta, quæ ſumpſimus. Et orate pro me Fratres. Anguſtinm. In Auguſtino non invenio factam mentionem Miſſæ privatæ. Etfatente Bellarmino lib.⁊. de Miſſa cap.9. E dogma veteribus igno⸗ vum. Nunquam inquit loco dicto, expreſfe legitur a veteribus oblatum jatrifcium ſine commumiune alitujun velaliquorum præter vpſum Sater⸗ dotem. Mripſit tamen Anguſtinus. Serm. de temp. ⁊37. Ecce poß ſermonem Miſſa ſt tatechume- nis, manebunt ſdeles. Scilicet Diaconus olim acclamabat non communicantibus dimiſſionem, quæ dimiſſio olim dicta fuit Miſſa. Hinc illud in Ly- turgia: Ite miſſa eſt. Et tum exibant catechumeni, pœnitentes,& energumeni; manebant fideles, quod dixit Auguſtinus, qui tum omnes communicabant. Quod itidem hinc non obſcurè conſtat, quia antiqua templa unum tantum habebant altare teſte Euſebio lb. o. hß. cap. 4. Velmenſam unam, tradente Chryſoſthomo, hom. . c. 2 ad. Corinò. Nullum privatum in angulis templorum pro miſſa privata. Cæterum antiquiſſimus Pater Juſtinus Martyr in Apologetico tradit. Diaconum unicuique præſtntium tradidſt de pane Suchariſtics. Et antiquum jus Canonicum quod Papæ Anac leto tribuitur ſub ti- tulo alixti. Canon. Peracta dt. ⁊. de Conſecrat. habet: Peracꝰa con· ſetratiune omnes communicen?, qui uuluerint, Eccleſaſticis carere limi- xibus. ſe enim Apoßuliſatuerumnt& Sanca Romana zenet Becleſta Et S. Hieronymus Auguſtino Coætaneus, in 1. ad Cor. 1 ſcripſit. Cæx na Domini debet omnibus oſẽ connmumni. CGON- vlLAoge⸗ CONTROVFERSIA XXIII. De Nan ſubſtantiatione. Nper hæc verba, Hoc el enim corpu meum panis Euchariſticus tranſubſtantietur in GCorpus Chriſti; An vero fiat ejus ſignum & ſigillum, adeoque in illa enunciatione nomen ſignati tribuatur ſigno? Papiſtæ illud, Reformati hoc affirmant. Vriptura. I. Actus§. Cœnæ à Chriſto celebratæ. Luc.22 v. 19. docet 1. Quod Chriſtus acceperit panem. 2. Fregerit panem. z. Dederit Diſcipulis panem. 4. Panem illum eſſe Corpus Chriſti, ibid. 5. Per commemorationem, non per tranſubſtantiationem CGommemorationem hanc Paulus interpretatur annuncia- tionern mortis Chriſti. vide 1. Corinth. 11. v. 24. 6. Panem eſſe Corpus Chriſti, quod pro nobis frangitur, vi- num eſſe ſanguinem, qui pro nobis funditur. Atqui non verum& ipſum Corpus Chriſti in Cœna trangi- tur, nec ſanguis funditur, imo, nec fundi poteſt, quia ex mente Papiſtarum per concomitantiam in pane eſt. 7. Calicem eſſe novum Teſtamentum. At non per tranſubſtantiationem, quod concedunt Pa- iſtæ. 8. Eſſe in ſanguine. Quod Papiſtæ concedunt non eſſe ſe cundum literam; Nam calix non eſt in ſanguine, ſed contra ex corum mente ſanguis in calice. 9. Matth. 26. v. 29.& Marc. r4. v. 2. Vinum quod bibe- rant genimen vitis. 10. Paulus& Apoſtoli dicunt in 5. Cœna frangi panem. Actor. 1. 41. Fdi panem, 1. Cor. 11. v. 27. 28. II. Circumſtantia Inſtitutionis docet. Quod r. panis fit corpus Chriſti nondum glorificatum atq; adeo patiens, moriens. Unde Paulus/tradit in S. Cœna annunciandam eſſe mor- tem 6[41Jbo⸗ tem Domini. Ergo in S. Eœna non eſt corpus Chriſti multipræſens, illocale, ſine quantitate, quale ponunt Pa- piſtæ. 2. Chtiſtum ipſum ediſſe panem§. Cœnæ, at poſita tranſub- ſtãtiatione ſe ipſum ediſſet, atq; adeo ipſum caput in ore fuiſſet, quod fuiſſet omnium miraculorum maximum, quod tamen nullum habuiſſet uſum, nec quicquam face· ret ad noſtram redemptionem. ʒ. Judam celebraſſe. At poſita tranſubſtantiatione ſimul comediſlet Chriſti corpus& ſatanam, imo ipſum Satanam in Juda fuiſſe Chriſto potentiorem. III. Loca ſcriptutæ alia dicunt; Joh. 16. v. 18. Relinquo mundum Joh. 17. v. 1. Non ſum amplius in mundo, Joh. 12. v. 8. Non me ſemper habebitis Ad. 13. v. 41. Quem oportet cœli capiant, usque ad tempora re: ſtitutionis omnium. Hæc ſcripturæ loca loquuntur de fubſtantia corporis Chriſti non de præſentiæ modo,& apertè docentChriſtum abeſſe ſuo corporc, neutiquam, vero, quod volunt Papiſtæ eum tantum abeſſe reſpectu inviſibilitatis IV. In ſcriptura uſitata eſt phraſis ſacramentalis, quæ nomen ſignati tribuit ſigno ſine tranſubſtantiatione. Gen. 17. v. 10.. Hoc fœdus meum inter me& vos& ſemen tuum poſtte, quod ſervabitis, ut circumdatur vobis o- mnis mas. Circumcidetis igitur carnem præputii, ut ſit ſignum fœderis inter me& vos. FExod. 12. v. II. Scd comedetis cam cum feſtinatione Paſcha eſt Jehovæ. v. 13. Prit autem ſanguis ille pro vobis in ſi- gnum. 2. Sam. 6. v. 5. Achio autem ibat ante arcam, Pavid vero& tora domus Iraelis geſtiebat coram jehova. 1. Cor. 10. v. 4. Petra vero illa erat Chriſtus. V. Denique ſacra ſcriptura in Hebræa& Græca lingua tradita v ſignificat, per, eſt, explicat ſolenniter. F Gen. [42 b0— Gen. 4. v. i2. Tres illi palmites, tres dies ſunt. Gen. 41.v. 16. Septem illæ vaccæ bonæ, ſeptem anni ſunt. EZcch. 37. 11. Oſla iſta tota domus Iſraelis ſunt. 2 Dan.z. v. 20. 22. Arbor illa quam vidiſti, Tu es ð Rex. Dan. 7. ⁊3. Beſtia illa quarta regnum quartum erit in terra. Apoc.1. v. 9 15 Septem capita ſeptem momes ſunt. v. 1. Et mu- lier quam vidiſti eſt urbs illa magna. Mnguſinus. Regulæ quædam generales traduntur ab Auguſtino in doctti. na ſacramentorum bene notandæ. 1. Lib. 3. cont. Maxim. cap. ⁊2. Hær enim ſacramenta ſumt, in uibus non qudſunt, ſedquid ofendun⸗ ſemper atendiur, VMoniam ℳ Lnaſunt 7erum aliud evhhentia, aliudſxmißtantia. 2. Tib. 3. de Doctrina Chriſtiana: Ea armum eß miſerabilis animæ ſervitus ſigna pro rebus accipere. ⸗ z. lbidem. cap. 9. V autem liueram hui, e ſona pro rebu⸗ Juœ hu ſnfcantur accipere ſervilis inpymitar⸗ ℳ, ira inutiliterſgna in· ꝛenpretari malẽ vagantis erroris e. Auguſtino teſte panis eſt GCorpus Chriſti ſed aliquo modo. In Pfalm 9ð. Non hot corpus quod videni manducaruri, c lihitur⸗ Janguinem ilum, quem ſuſurs ſunt qui me cruciſgent. Sacramentum aliquod(ideſtſionum vrſthale in vißhali gratiæ ut iſe inquit, d Doc. chiſ. lib.j cap · ʒ.) vobl commendavi ſiritualiee inteledum vidn. Rcabit vot. In pfal. zz. hſẽ ſẽ portabat quodammodo, cum duceret lue cor Pu⸗ EMn. Fpiſt. 25. Secundum quendam modum Jacramentum Corpori⸗ Criſi eß. Auguſtinus modum illum exponit locis inſequentibus. Lib3 de Poct. Chriſt c. 1. S præceprum locutio n, au⸗ fagi Iium autfacinus vctans, aut utilitatem, au⸗ beneſium jubens, non ℳ [L43oe⸗ hMlurata. i autem flagieium aus fatinu viderur jubere aut uili- ſatenn aus beneßeentiam vitare, Rurata ſt⸗ Nß manducaveritis inquit, carnemſlu bomini, e ſaxguinem biberitis, non habebutis vi⸗ ram in vobis(quæ verba Papiſtæ de S. Cœna intelligunt) fcinu⸗ vel flagituum videtur jubere. Eura eſ ergo, præcipiens paſiuni Do- minicæ eſt commumicandum ſuaviter arqu⸗ udliter recondendum in memria, quodpro vobis car ejus cruciſtxa& vVulnerataſi. Idem lib. cont. Adimant. cap. 12. Nam eo quodſtriptum eſt⸗ ſanguinem pecoris animam eju⸗ eſt, præror id quod ſůpra dixi nilil ad nepertinere, quod agatur de pecoris anima pœſfum etiam interpretari, præcepium illud in ſino poßrum eſt. Non enim Dominus dubitavit dicere, loc eß Corpus meumtum dare⸗ anumſui corpori. Excipiunt Papiſtæ, Auguſtinum hic loqui ex mente Mani- cheorum, quod fallum eſſe evincunt quæ fequuntur. Mud quod lex dicit, quia ſanguis eß anima, ſẽ poſuum dicimusſic ut alia multa, E⸗ pene mmnia ſtripturarum illarum Sacramenta ſignis C ſguris plena ſunt futunæ prædicatiumis, qua jam per Dominum no- Mrum ſeſum declarataſuut. Je l enim ſanguis auima quomodo Petra erat Chriſtun, ſicut icit Apolu. Fibebant de puritualſequente eos Petra, Petra autenn erau Chrfuu. Narum eſℳt autem ßlios ſrael petra percuſſa bibiſe aquam in eremo. De Juobus loquebatur Apoſtolus cum hæc diceret. Nes tamen ait: Petraſiguifcabat Qriſtum ſed ait Petra erai Chriſtus. Idem Fpiſtol.. ad Bonifac. Fæpe ira loquimur, ut Paſcha pro- inquante dicamus, craſtinam vel perendinam ſ Domini paſonem⸗ cum ille ante multus annos paſſus ſit, nempe ipſo die Dominico dicimus Hodie Dominus reſurrexis, cum ex quo reſurreit tot anni tranſteriut. cur nemo jam ineptus eſt„ ut nos zta loquente arguat eſt mentitos, niß quia iſtos dies, ſecundum illorum, quibus hæc geſta ſunt, ſmilitu- dinem nuntupamus, ut dicatur ſe dies, qut non eſt ipſe, ſcd revolutione temporis ſimlis ejun. Er dicatur iliꝰ die feri;ʒ proprer Facramenti celebratinem, quod non illo die, ſed jam olim factum . Nonne ſemel immolatus eſ Chriſtus in ipſo? Et ramen in Sacra⸗ ment⸗ vL44oe⸗ mento nun ſolum peromnepaſchæ ſolennitutes, ſcdomni dis populo im- molatur. ¶ Nec urique mentitur qu imterrogatus eum reſonderit immo- lari. Sienimſacrameua quandam ſimilitudinem earum rerum quarum ſunt ſacramenta, von baberent, omnino ſatramenra non cſent. Ex lac autem milieudime hlerumque ipſarum Verum nomina accipiumt. Vicu ergo ſecundũ quendam modum ſacramentum corporis Chrißi eſt. Vacra- mentſanguinin Chriſti ſangui Cbriſi eß. Maſacramentum ſdei ſdes eßt. l dem in Pſal. z. In hilisria mov TMaments ipſa Domim noßtri tanra& tam miranda patientia; quhd eum, ſudam, ramdiu pertulit tan- Jua⸗mn bonum, cum ejus cogitationes non ignoraret, eum adhibuis adcon- vivium in quo corporis cſanguiniſunhturam diſtipulis commenda vit ac tradidit. Certè ſi Auguſtinus cretidiſſet tranſubſtantiationem papiſti- ⁰ cam, hanc allegaflet, ex qua patientiam Chriſti admirabiliorem tuiſſe, potuiſſet probare. Decretum Romanum, in Ganone. Hoc eſt, diſt. ꝛ. de con- ſecratione citat Auguſtini locum ex libro ſententiarum Proſperi. Sicut ergo cœleſtit panis, qui caro Chriſieſt, e ſuo modo vocatur corpus Chriſtu cum revera ſit ſacramentum curporis Chriſts, dllius vide- licet, Juod viſihile, qubd palpabile, mortale in yute pßtum eſt. Votatur- que ipſ imnmolatio caruitquæ ſaterdori⸗ manibus vu, mors, cruciffio. Non rei veritate ſed gniftante myſterio. Doct. Eccleſiæ Romanæ huicCanoni appoſuerunt hanc notam. cœleſe ſatramentum, qudd verꝰ repræſentat Chru carnem, dici rur corpus criſti ſed impropris. Vnde diciturſus md. Sed non rei ve- yitate ſcd ſniſcante m¶terio. D Vi ſenſun; Vcatur Chriſti corpus, id ℳ, Manificatur.. Denique Auguſtinus per corpus Chriſti intellexit Eccleſiam, quæ eſt corpus Chriſti myſticum. Serm. ad infantes, pro inſtituenda ipſorum fide. Poreſt in ani- mo cufjug valis cbgitatis oboriri: Pominus noſler Chriſtus nonne car- nem ex Vrgine ſumpſit, e ut infans ladatus eß, in crute mactatus e⸗ epultus vertia die reſurrevit mortui, E quo die in cœlum aſtendere voluit, illuc levavit corpus ſuum, ihi unbdo ſedet ad dexxtram patnis unde etiam venturus el ad judicandum vivs C mortuss. Quomod⸗ —5[450 50 ergo pani eß curpun eu e calix ſou quod huben calix. ſingu eutkra- tres ideo ſatramenta dicuntur, quia in ii aliud videtur aliudintedigituf: qund videuurſßeciem halet corporalem, quodintedigitur, frucdum babe⸗ uritualem. Corpius ergo Chriliſ vis imtelliere, audi Appſtolum ſdeli- zer dicemtem. Vs eſtis corpus Chriſi. Unde ſit manifeſtum Auguſtinum per corpus intellexiſſe Ec- cleſiam, aut eum ſaltem eſſe loquendi modum in verbis, hoc eſt corpus meum, qui eſt in verbis: vos eſtis corpus Chriſti. GCONTROVERSIA XXIV. De imaginibus Dei. N Deusdepingi, imagines ejus in templis proponi,& ipſe per casdem ritè coli poſſit? Papiſtæ affirmant. Quidam ultimum defendunt mollius. Bellarminus ſeverè, de Eccleſ. Triumph. ib. ⁊. cap. 21. in ipſa imagine, inquit, vere ineſſe aliquid ſacrum, nimirum ſimilitudinem ad rem ſacram,& ipſam dedicationem ſive conſecrationem divino cultui: Ergo ipſas in ſe & non folum, ut prototypi vicem gerunt, honore dignas eſſe. Et cap. 10. No idreligiosè vexeramur, quod ilſacrilegè dæſtruumt. Reformati negant omnes quæſtionis partes. Wriptura. Rom. 1. F. 22.2. Quum ſe dictitent ſapientes, ſtulti facti ſunt. Mutarunt enim gloriam incorruptibilis Dei, in efformatam imaginem corruptibilis hominis. Eſaiæ 40. V. 18. Gui ergo aſſimilabitis Deum& quam fimilitudi- nem comparabitis ei. Deut.. V. 15. 16. Quamobrem cavebitis vobis ipſis valde: nam non animadvertitis ullam fimilitudinem, quo die allocutus eſt jchova vos in Horebo ẽ medio ignis illius. Ut non cor- rumpatis vos,& faciatis vobis ſculptile ſimilitudinem ullius ſimulachti formam maris& fœminæ. Fxod.⁊0.v. 4. Ne facito tibi ſculptile, aut ullam imaginem co- rum quæ ſunt in cœlis ſupra, aut quæ interra infra, aut quæ in aquis infra terram. Non incurvabis te eis, neq; colito ea. Exod. —[46]) Exod. zꝛ. v. ſ. Feſtum Jjehovæ cras. Iſtael ergo Jehovam Deum colere voluit per imaginem vituli,& tamen Deo diſplicu- it ille cultus& graviter peccarunt. Auguſtinus. De fide& ſymb. c. 7. Taleſmulachrum Deo neße⸗ eſ Chriians in fempl collocare. Loquitur de forma hominis ſedentis. Idem lib· cui titulus: Quod vult Deus. cap. ʒo. Ve Vudianis Hæreticis. Vdiani cgitatiune carnali Beumſngebant ad ſimilitudinem lu mini corruptibulis. ldem lib. 1.de Concord. Evang. cap. 10. Sic ummnino errare me⸗ rentur qui Chriſtum e· ApMolos ejus non in ſandtis codicibus ſed inpi ci parieribu quaſiwerunt: Idem Ppiſt. 119. ad Januarium. Non quia non habet imaginem Deuſed quia nulla imago coli debet, niß ila quæ hoc eſt quod ipſe ſcilicet Chriſtum Patris imaginẽ Heb. 1. quæ ſola eſt, quod ipſe, coli vult. ldem Epiſt. 49. Er idola quidem mni ſeſu carere quis dubitat? Veruntameu cum hin locanturſedibus honorabili ſublimitateè, un 4 peccan- memb/orum arque ſenſuum, uamvi anſenſara, arque evanima, aft. ciunt inſtrmos anitmos, ut viwere ac ſpirars VMndeantur accedente præ- ſertim Veneratione multitudinis. Denique ſi Chriſtiani imagines Dei habuiſſent Auguſtini ſæ- . culo poſitas in templis, an fuiſſet auſus Auguſtinus ſic affari gentes. In Pſalm.11ʒ. ſerm.ꝛ. Ua cauna eſt mavimè pieratis inſanæ, quod plu Valet in apecꝰus miſtrorum, ſmilis viventiforma, quæ ſihuefit ſůpplicariʒ quam, quodjam manifeſtum eſt, non eſſe videntem, ut abeat vivente contemni. Plus enim valent ſimulaclra ad curvandam infe- licem animã quod v hubent, quam ad corrigendam, quod non loquumtu. GCONTROVFRSIA XXV. De interceſſione Junorum. An animæ defunctorum intercedant apud Deum pro hoo aut illo homine in tetra exiſtente proque ejus neceſſitatibus? Papiſtæ affirmant. Reformati negant. Striptura vibus arque mmolantibus, altendantur, apſů ſimilitudine animatorum *5[47b0 Nripiura. Iſtiumodi interceſſionis non meminit Scriptura, contra re- cenſet: Eliam dixiſſe Eliſæo 1. Reg 2. v. 9. Pete quid faciam tibi, quum nondum vel ante- quam aſſumor abste. Quibus verbis ſubindicat ſe poſt aſſumptionem nihil aut nihil tale præſtare poſſe Eliſæo. 2. Reg. 22. 20. Aggregeris ad ſepulchra tua in pace, ut non videant oculi totum iſtud malum quod ego inducturus ſum contra locum hunc. 1. Timoth. 2. v. 6. Unus Mediator Dei& hominum homo Jeſus Chriſtus. Johan. 14. v. 5. Ego ſum via illa· Nemo venit ad Patrem niſi per me. 1.Johan. 2. v. 1. Advocatum apud Patrem habemus Jeſum Chri- ſtum. Rom. 8. v. 34. Qui Chriſtus mortuus, ſuſcitatus, ad dextram Dei interpellat pro nobis. Anguſtinus. Lib. ⁊. cont. Parmen. c. 3. Homines omnem Chrißiani invicem ſö commendant vratiumibu ſuin. pr⸗ Juo aulem nudlus interpellat, ſed ihſe pro omnibus, hic unus, veruſque mediatur eß. Fractat. ⁊2. in Johannem. Non eß, Juo eas, nſadme; non eß, qua eas, vMiper me. Tract.1. in 1. Epiſt. Johannis. ſolunnes ile valis vir, non dixit: Adxotabunn habetis apud patrem. Nec me habetis, dixis, ſedabemus. Idem cap.;. Meditationum. Quem enim alium dirigam tibu in- rerteſſirem neſtimiß bunc qui eſtpropitiatiopropeccaris vhlris qui ſeder ad dextram tuam intenpellan ꝓro nobus. Ecce Aduucauus men apud 1e Denm Patrem. Nota eſt Papiſtarum celebris diſtinctio; Chriſtum eſſe Me- diatorem redemptionis& interceſſonis. Sanctos ſolius interceſſionis. At Auguſtinus nullum agnoſcit mediato- rem velinterceſſionis, niſi qui ſit propitiatio, qui Chriſtus ſolus eſt. Libro 5 L49 Libro de Cura pro mortuis c.I6. An ajuvent nos martyres moriuiin- certum reliquit, G addit: Hoc ſuperare vires ingenii noſtri. lbidem cxp. ⁊z. Probat ex Jeſ. 6ʒ. v. 17. Mſcire ſandtus quæ hit aguntur. In Plalm. 109. Non audet concedere defunctos ſcire læta vel tri- ſtia, quæ hic aguntur, vel amicis contingunt. Denique Auguſtinus lib. 1. Retrac. c. 14. Et Epiß. v1. ad Furtu- natianum. In Enchrid.cæp. 10h. de Geneß. ad lit. lih. 12. cap. 3. de ci- vit. Deilib. 12. cap. 9. e inpſalm. z. docet: Animas defunctorum fidelium manere extra cœlum in ocultis quibusdam receptaculis, ſine viſione Dei uſque ad extremum ju- dicium. Qui hoc credit, non poteſt credere interceſſionem Anima- rum defunctarum pro vivis. GCONTROVFRSIA XXVI. De culiu Angelorum keh Junblerum. N animis defunctorum& Angelis debeatur cultus aliquis re- ligioſus(ſive is dicatur latriæ ſive duliæ, ſive hyperduliæ.)puta, invocatione, genuflexione, vel alio aliquo ſigno externo ut templo- rum& feſtorum dedicatione ſignificatus? Papiſtæ affirmantes dicunt in Concil. Trident. Seſ v. Bonum atque utile ad ſanctorum orationes opem auxiliumque con- fugere. Reformati negant. Scripiura. Scriptura hujusmodi cultus fanctorum nullum habet exem- plum, mandatum, exauditionis promiſſionem nullam. Gonfitentes dabo Papiſtas celebertimos duos. Johannem Eccium, in Enchrid. loc. com. contra Lutherum pag 106. Anno 174r. Rxplicitè non eſt præcepꝛa ſanmorum invncati inſatris literis. Et poſt multa. Spiritus ð. ducuie ilos veneramdus per miratula e ſandorum au⸗ xilia, fuſs adeosprecibus. Tan- v4o⸗ Tannerum in compendiaria Relatione Colloquii Ratisbo- nenſis part æ.cap.. pag. 37. Fareantur ipſ Juaſÿ ſlubet, multaſde inpallibuli e divina eſſe credenda, qua inſeripruraſyla non comtineantur, ex eaſola evidemter de- ducantur, tumc nibilcumillis amplius contendemun, fateantur, in- quam Purgatorium⸗ invocationem Sandrum Eperegrinatiunes chc. Imo vero Scriptura contra docet: Matth.. v. 10. Dominum Deum tuum adorabis& ei ſoli fervies. Pſalm. yo. v. 15. Invoca me tempore anguſtiæ,& eripiam te. Actor.To.v.26. Petrus adorantem Cornelium erexit, inquiens: Sur- ge& ego ipſe homo ſum. Luc.1I.v.1. Domine doce nos orate. Et dixit iis. Quum oratis di- cite, Pater noſter. Ergo aut Chriſtus non ſufficienter inſtruxit diſcipulos quo ad hunc articulum, quod abſit, aut orationes adSanctos directæ ſunt ho- minum poſterioruminvemum, non Chriſti præceptum, quod ve- rius. Coloſſ cap.⁊. v. 18. Religioſus Angelorum cultus diſſuadetur. Apoc.⁊1. 9. Ab ipſis Angelis ille cultus improbatur, in verbis: Vi- de ne, ſupple feceris. Gal. 4. v. 8. Legimus ecfsMlooære I en ꝙcen heolt, hoc eſt, Servitiis, vel duliam præſtitiſtis iis qui narura non ſunt dii. Peccatum Gentium fuit dulia ſervire iis qui natura non ſunt dii. Aut ergo Sandi ſunt naturadii, aut Papiſtæ peccant cum gentibus. 1. Samuel. 7. v. ʒ. Colite eum ſolum. legimus quo loco ſermo eſt de Jehova. Septuaginta interpretes autores Græcæ interpre- tationis hic ponunt qMivaxæedu xc dullam date ei ſoli. Levit. 23. v. 36. Opus ſervile Sabbatho prohibitum appellatur ighoNabgebrdu. Ex quibus locis ſcripturæ conſtat Papiſtas in diſtinctione duliæ& latriæ non loqui cum ſcriptura. Auguſinus. De vera Religione cap. ult. Honorandiſumnt ſancti mortuipro- ↄter imitatimem nonpropter religinem adorandi. G Et —5[Fo]) gc⸗ Et ibidem:hnoramus eos Charitate non ſervitute, nec es iempla cœnſtruimus nolunt enim ſe ſc honrari ⁊ nobi. Idem lib. 20. cap. 21. cont. Fauſtum Manich. colimus erg⸗ martyre eo culiu dilectinu, e ſocietatis, Ju c en hac vita columtur. ldem de Spiritu& anima cap ⁊9. ⸗ ergo ſunt uritus de- Fundorum ubi non vident uæcunque agunur; aut e venunt in ſta vVuta bominibin. Idem de Civit. Dei lib. ⁊2. cap 10. Nos martyribus noſtris, non templa, ſicut Diis ſed memorias ſicut hominibus mortuis, quo- rum apud Deum vivunt ipiritus, fabricamus. Neque ibi etigimus altaria, in quibus facrificemus martyribus, ſed uni Deo,& martyrum & noſtro ſacrificium immolamus. Ad quod ſacrifcium ſicut ho- mines Dei, qui mundũ in ejus confeſſione vicerunt, ſuo loco& ordi- ne nominamur, non tamena ſacerdote, qui ſacrificat, invocantur. Nota benè. Nominantur Martyres, non tamen invocantur. ldem lib. 1o. Confeſion. cap. 42. Quem imveniam qui me re⸗ conciliaris Deo? An eundum mib ad angelos 5 At qua prece qubu Ja cramentis?( Nota bene Auguſtinus dicit neſcire ſe orationis tor- mulam, qua angelos in vocare poſſit. Muilri conantes adxe redire, neque perſe ipſos valentes, ſout audiꝰ tentaverunt bec, E inc/der unt in deſiderium curioſarum vſomum e digni labitiſun⸗ iluſtonibus. Bellarminus adhunc ultimum Auguſtini locum excipit. Au- guſtini non eſſe; eſſe dubium. De ſcriptoribus Eccleſiaſticis ob- ſerꝰv. ʒ· in Nm 9. Auguſtini p. 134. Sed eſto ita. Eodem ergo ictu cadit celebris ille locus à Papiſtis decantatus. Exmeditationum lib. cap. ⁊4. Orare omnia agmina Sundurum, c univerſicætu bealorum, ut veſtrinprecius meriting,&c. Quo uno excepto, nullum dare poſſunt ex confeſſionibus& medirationibus exemplum invocati aſicujus Sancti ab Auguſtino. Quod ſiteſte& Judice Bellarmino hi Auguſtini libri, ejus non ſint; jam omnino nullum habent. Cultus Hyperdulias, quã Papiſtæ co- lunt Mariam Vitginem& quidem ita ut credant; Vlociorem eſſẽ non- nunquam ſalutem invocato nomime Mariæ, quam jeſů: Verda ſunt Franciſci Bineti lib. cuititulus, Eera ſalutip. 5. ex Anſelmo: Au- guſtinus nullibi facit mentionem. Lybro —[F1 So⸗ Tibro 1o. de Civitate Dei. Auguſtinus accurate diſtinguit intet cultum duliæ& latriæ. Fo plane ſenſu quo Re formati inter civl- lem& religioſum. Quod ex eo patet, quia duliam vivis docet præ- ſtari. ibid. Atis nobſ eſt cultus ciullis. Fandem etiam docet præ- ſtandam mortuis lib.⁊0.c.⁊ 1. cont. Fauſtum Manich. tribuit ergo ſanctis ſive vivis, ſive mortuis, cultum dulias, id eſt civilem. Gultum latriæ, id eſt, religioſum uni Deo Quæ& noſtra eſt Iheologia. Pa- piſtæ vero dulia colunt ſanctosmortuos? non quã vivos, ut voluit Auguſtinus, qui civilis eſt. Scd dulia religloſa, quæ aliquo gradu la- tria inferior eſt. Unde iſta dulia actus religionis imperatos ſub ſe comprehendit, quales ſunt: Oblatlo, invocatio, templorum dedi- catio,&c. A tque hic latet anguis in herba. CONTROVERSIA KXVII. De Purgatorio. N ſit locus aliquis ſubterraneus in quo animæ quorundam de- functorum igne gehennali ſimillimo, torqueantur& purgen- tur poſt hanc vitam, a peccaris vel peccatorum pœnis, quibus etiam proſint preces& vota viventium? Papiſtæ affirmant. Bellarm. de Purgat. b. 2.. n. docet ibi eſſe ejusdem ſpecieiignem cum noſtro elementari& cap. 1s. In Gehenna cruciandum, qui non credit Purgatorium. Reformati negant. ripiuna. Scriptura hujusmodi loci nusquam facit mentionem teſtibus Papi- ſtis. Tannero in controverſia præcedente, Thoma etiam Aquinate in 4. ſent. diſtinct. ⁊ 1. De loco, inquit, purgatorii non invenitur aliquid determinatum in Scripturis. ln contarium docet. 1. Joh. 1. v.7. Fanguinem Jeſu Chriſti purgare ab omni peccato. Rom. S. v. 1. Fidelibus nullam ſupereſſe condemnationem atq; adco nullam pœnam pro peccatis ſuſtinendam. Joh. 3. v. 16. Qui credit in ßilium habere vitam æternam. G 2 Apoc. — l52be Apoc. T4. v. 13. Beatos qui in Pomino moriuntur. Legimus etiam 2. Corinth.. v. 1.2. Scimus enim nos ſi terreſtris hujus domus no- ſtræ tabernaculum diſſolutum fuerit, ædificium ex Deo ha· bituros· æternum in cœlis. Luc. 16 v. 22. Factum eſt autem ut moreretur mendicus,& aſpor- taretur ab Angelis in ſinum Abrahami. Luc.23. v. 43. Amen dico tibi, hodie mecum eris in Paradyſo. Hcbræ.1 v.z. Purgatione peccatorum per ſe ipſum facta ſedet ad dextram Majeſtaris in cœrlis. Muguſinnd. Videtur quidem Auguſtinus affirmare eſſe purgatorium,. 2.de Geneſcom. Manith c. 0 veruntamen ih. 27. cap. 26. de civit. Dei, invenio eundem cum dubitatione locutum, in verbis; Frſran ve⸗ rumeß. Unde non ſequitur certo Auguſtinum id credidiſſe tan- quam fideiarticulum Negat idem apette. In Hypognoſtico I. ubi nominato cœlo& gehenna, in- qult, Tertium locumpenitus gnoramus imo nec eſſe in ſeripꝛuri ſandis unveniemus. Et eoncion.1.in pſ. z5. Quali exieritex huc vita, talis redderis Mi vitæ. Ergo non interea per ignem factus mundior. Idem de peccat. meritis lib. 1.c. ⁊s. Noneſtullus ulli medius locus, ut poſſit eſſe niſicum Diabolo qui non eſt cum Chriſto. Tract. 49. In Johannem: Habent omne animæ cum de ſeculo en- jerint duerſas recepꝛiomes ſuas babent gaudium boni e mali ormenta. Libro de Eccieſiaſticis dogmatibus. Pf aſtenſiunem Domini, omnium Sandtorum animæ cum Clrißoſuut c exeuntes de corpore ad chriſum vadunt, Subſumamus nos ex Paulo Epheſ.;. v. 26. Sanctificavit& pu- rißcavit Ecleſiam ſuam, non habentem maculam. Et nullum ex ſententia ſcripturæ& Auguſtini erit purgatorium. Bpiſt. 80 ad Heſychium. Qualis in die /o(nempe novſſimo vitæ) quig muritur ralls in die il(dempe noruſimo evxremi qudicit) judicabitur. Augu- l 3e Auguſtinus plurimã Scripruræ loca cum quibus Papiſtæ pur- gatorium conſtruere nituntur, cadem omnino aliter expli- cando ipſis eripuit. De civi. D. Iib. 8. cap. 37. Per locum Zach. 9. in qus non eſt aqua, intelligit humanæ miſeriæ profunditatem. In Enchrid. ad Laurent. cap. 6. locum 1. Corinth z. huncin mo- dum explicat; utriusque opus ignis probabit id eſt qui ædi- ficat ſuper fundamentum aurum, argentum Japides, pretio- ſos& qui ædificat, ligna, fœnum, ſtipulam. Eſt quidam ignis tentatio tribulationis. Iſte ignis in hac vita facit, quod Apoſtolus ſcribit. De civit. D. Iib. 2o. cap. 25. Locum Mal. ʒ. Ipſe quaſi ignis conflans & purgabir fiios Levi, ex quo quidam Papiſtæ purgatorium probare conantur, Auguſtinus de ultimo Chriſti advemu interpretatur. Lib. 6. cant. Juliun. cup. j. Vult illam remiſſionem de qua Martb I2. quæ dicitur remiſſio futuri ſæculi, quod Papiſtis eſt ſæcu- lum purgatorii, ſinificare eam quæ fir in die reſurrectionis& noviſſimo die. De conſenſu Evangel. Ih. 1. Locum Mauth. 5. v. 2. ex quo Pa- piſtæ purgatorium, ille de inferno interpretatur; Donec lolvas autem, quod dictum eſt, miror ſinon eam ſignificat pœnam quæ vocaturæterna. Omnia denique illa Auguſtini Teſtimonia controverſia XVI. contta quamcunque ſatisfactionem humanam adlata, ſive ea fiat pet actionem, ſive per paſionem, ſive in hac vita, ſive poſt hanc vi⸗ tam, purgatorium omnino deſtruunt, quando peccatorum chyro- graphum ſublatum,& Chriſtum culpam& pœnam noſtram ſolviſſe docent. conced Auguſtinum oraſſe pro defunctis& Matre Monicas ſed ex a. lio id fundamento, quam Papiſtico factum aſſero. Scilicet Augu- ſtinum non credidiſſe exiſtentes earunanimas in igne purgatorio, aut precibus ſuble vari poſſe ſeu liberari. Hos ex ipſo Auguſtino probatum dabo. 6 3 I. Ora- l yae⸗ 1. Orabant veteres& Auguſtinus pro defunctis, ut maturaretur cor- porum re iutrectio ad plenarii gaudii poſſeſſionem; ctede bant enim defunctos eam deſiderabiliter& patienter exſpe- dare. Verba ſunt Auguſtinide Cꝓvit. Dei Il. iʒ cap. ⁊0. II. Gredebant veteres ignem, non purgatorium ſed probatotium, ex loco Pauli I. Cur.ʒ. per quem in die extremi judicii omnes probandi, qui ad Paradyfum ituri eſſent. Ambrol. in p/.11. qui ignis expurgatet, quodyis verbum inutile de quo eſſet reddenda tatio. Orarunt ergo pro defunctis, ne juxta Chriſti promiſſionem trahantur ad judicium, ſed in extremo die protinus ipſis enuncietur ſententia abſolutoria. Hinc Auguſtinus dixit, lib. de Civit. Del c.⁊8. Videtur evidentiu⸗ apparere in il hudiciꝰ quadam quprundam purgatoriæs pænæ⸗ fururæ. Interim tamen credebat Matrem pro qua defuncta orabat fuiſſe eo tempore, non in igne Purgatorio, ſed in pace. Unde Lib. g. Confeſſ c.iʒ. Sit ergo inpace cum vuro. Et ibid. Cred⸗ Juodfam fecerin quæ le rogo. Sed voluntaria vris mei approba Oomne. III. Propter profeſſionem charitatis qua amabant defunctos ut Ec- cleſiæ membra faciebant ad altare eorum memoriam, quos tamẽ nõ credebant in igne vel pœna eſſe ſed oũ Chriſto regnare. Unde Auguſtin. de Civit. Dei lib. ⁊0. c 9. Piorum animæ mortuorum nonſeparantur ab Eocleßa, quæ etiam nune eß regnum Chriſu alioqui ne adaltare Deißeret eorum memoria in cammumniume Corpor Chriſtu. Cur enimſunt iſa? niß quiafdeles etiam depuni membra eju ſunt. Quam- vñ ergo cum ſuis corporibusnondumſumt, jann tamen eorum animæ re· gnant cum il. GONTROVFERSIA XXIII. De bonorum operum remuneratione gratuita e meriſs. N beneficia Dei in hac vita,& poſthanc ſalus æterna à Deo, dentur piis ex merito? Papiſtæ affirmant, meritum vel bonum hominis opus dignum eſſe vitæ æternæ, ex pacto Dei& ſua dignitate, atque adeo Chtiſtum piis hoc ſua paſſione eſſe promeritum, ut per ope- ra propria vitam æternam promereri poſſint. Re formati nullum in ſe meritum agnoſcunt, quod aliqua re- tribu- *6 0 tributione divina dignum ſit tantummodo agnoſcunt Chriſti meritum, propter quod docent piis ex gratia donari omnia. Sriptuwa. Exod.⁊o. v. S. Miſericordiam exercebit erga eos qui præcepta ob· ſervant. Rom. 6. v. 23. Donum Dei vita æterna. Ad Titum. ʒ. v. j. Non ex operibus juſtis, quæ fecerimus nos, ſed ex ſua miſericordia fervavit nos. Scriptura inſuper in hac cauſa diſerte ſententiam dicit quan- do per bona opera nos juſtificari aut propter ea vita nos do- nari negat. I. Per expreſſum verbum. Rom. z. v. 28. Fph. 2. 9. I1. Af̃rmat opera fidelium tam in partibus quam in gradibus eſſe impetfecta. Gal I. v. 17. 7. Reg. S. v.46. Ercleſ 7.v. 20. Eſaiæ 64.v.0. Quod autem imperfectum eſt apud Deum non poteſt mereri.(Nom. S. 1. III. A ffirmat omnia noſtra bona opera eſſe debita. Luc.. v. 9. 10. Meritum autem teſtib. Papiſtis, eſt ↄpus vel paſſio indebita. IV. Docet nos non eſſe authores bonorum operum, ſed Deum ipſum in nobis Philip. 2. v. 13. 1. Cor. 4 v. 7. Eph 2. v. 10. Quod ſi per bonum à Deo no- bis donatum apudipſum mereri poſſemus, haberemus, de quo gloria- remur quod ſcriptura non habere negat Epheſa. v9. V. Bona opera ſunt temporaria nec proportionata vitæ æternæ& retribu- tioniquod conſtat ex locis Aom. 8.18. 2. Cor4. 17. Ergo nullum in iis eft proprie dictum meritum. VI. Tradit nos juſtificarimerito Chriſti& falvari gratia Dei, Kom. z. ⁊8. Nr. 3 v. Hæc autem ſunt oppoſita merico proprio. Nom.11. v. 6. S Gal. 3.V. 5. vll. Deniq; vitam æternam dari filiis Dei, Fratres Chriſti, atq; adeo quod eam adituri ſint tanquam hæreditatem. Nom. 3. v.1. Auguſtinns In manuali: Tota ſes mea in morte Domini Mor⸗ ejn meritum menm. Idem in pfal.o4. Ponaſia coronat non ina merita. Et in pfal.142. Propter nomen num, Domine vnvißcabus me. In tuajnſtitua non in men ·¶ Non qua ego merui, ſed qmia n miſereri. Serm 60. In Johannem: Ideo gratia qui= ratis datur, ideo autem gratin quia non qnaß meycen datur, poſl dſcnßionem meritorum, ſcd demum datur poſt delictorum veniam. De l johe⸗ De peccato Orig. lib.⁊. cap· ⁊4.& in pſal. 34. Non enim Dei gratia erit ullo modo, niß gratuita fuerit omni modo. 6 Idem Fpiſt. 105. v gratia, utig hullis meriti redaita, dgratuiia benignitate dunata. 5 pe tempore ſerm.iÿ. Vempus metiie, labori ac miſtriæ peccata no⸗ Vra nobi repererunt. mpus veroletitiæ, quietit ac felicitati non venit de meritis noßtrit ſedde gratiaſalvatoris. Aiud me⸗ remur, aliudſperamun. Me remur mala eramu⸗ bona foc fa⸗ cit graria ejus qui creavit non. germone 1. de verbis Apoſtoli. Pro nibilo Jnlwos facies ilosʒ nibil invenis unde ſalves& mulium in venis unde damnes. De Grat.& lib. arbitr. cap. g. Maluit dicere, gratia Dei vita æterna ur inrelligeremus nonpro meritis nßtris Deum no ad æternam vitam, ſcdproſua miſeratione perdurere. Contra hæc tam clara atqʒ perſpicua Bellarmin. ii. de meriti. I. Auguſtino mentem affingit plane contrariam, docere ſcilicet, inquit; Epiß. roʒ ad Sixrum: Jultitiam noſtram, cui redditur vi- ta æterna, eſſe propriè Juſtitiam,& pet hoc verè meritoriam. Sedaudiamus ipſum Auguſtinum. Fpiſt.0. ad Sixtum. cui inquit, debetur vira ælerna Veya fi- via eſt ſi autem verajuſitin ℳ, ex ve non eß. de ſurſum eſt deſtendens Apatre luminum. V⸗ haberes eam, ſ ramen habes, profeet⸗ accepiſti. Pr diſertius de civit. Dei lib.19. c.⁊7. Hicſive illu rommunis ſice n¶tra prapria talis eßpax ur ſolatium miſeriæ ſiů potius quam beatitudinis gau- dium. ſa quoque noſtra Iſiria, Juamvi veraſt᷑ propter veri honi K nem, adquem refertur, tamen lanla eſ in hac vita, u ptius peccalorum vemiſſione conſtet, quamperfictione virtutum. II. Separat Bellarminus operaante gratiam, quæ defendebant Fe- lagiani& Auguſtinus oppugnabat, ab operibus poſt& per gra- tiam præſtitis, Et, ait, illis Auguſtinum meriti nomen detrahe- re, ut his attribuat. Hoc vero eſt præter Auguſtini mentem. Cujus hæc eſt doctrina. Operibus ante gratiam nullo modo reddi vitam: operibus poſt gratiam reddi quidem. At non tanquam meritis ſed tanquam donis. Ut ipſe loquitur i⸗ p/1o4. oc v l770 58 Hoc quod dico conſtat ex ipſis Auguſtini locis quos jeſuita Bellar- minus vellicat. ln Pf. yo. conc. 2. Cumpræmium venerit ſa dona coronabit, on 1us merita. De gratia,& lib. arbitr. cap.ↄ. Vr inteligeremu, nov promeritis no- Vri Deum nos ad vitam æternam, ſedproſua miſtratione perducere. Num locutus eſt hic Auguſtinus de operibus ante gratiam? minime. Megant enim omnes Papiſtæ ibi locum habere merita adeoq;& præmium. Eſt ergo de iis locutus Auguſtinus ad qnæ ve- nit præmium, in quibus maximè Papiſtæ defendunt merita. Augu- ſtinus autem ea negat coronari, ſed Dei donaʒ Dein ſi merita poſt gratiam admittuntur, ergo per ea& pro iis, perduceremur ad vi- tam æternam, hoc ipſum vero Auguſtinus diſertiſſime negat loco dicto. Denique ne quem vox meriti aut merendi offendat in Augu ſtino, probè notanda eſt diverſa ſignificatio catum vocum tum a- pud Auguſtinum, tum apud Papiſtas. Auguſtinus meritum appellat quemlibet adum bonum, ratio- ne cuyus aliquid aliud accipimus; verba ſunt ipſius Bellarmini ibro de Gratia ey lib. arbitr. cap. o. Jam vero non omnis ratio infert meritum propriè dictum. Sed quomodo ſolet ab antecedente conſequens aut à cauſa effectum deſignari, ita huic acceſſit vocabulo, alia notioʒ nempe adipiſcendi, conſequendi, etiam tum cum dignitas nulla aut meritum nullum ſupponitur, adeo ut mereri ſæpè ſit ſimpliciter idem quod obtinere aut donari apud Auguſtinum. Conſtat quod dixiex ipſo Auguſtino. In pſalm. 10. Vnam Hillam dives ille non meruit. Diwes ille nulla merita obtendebat, nec etiam poterat. Sed ſuppliciter rogabat,& obtinere geſtiebat, at fruſtra; ſen- ſus ergo Auguſtini eſt, non meruit, id eſt non obtinuit. Idem de prædeſt.& grat. cap. 15. Dura cervix in iliupopuin, quiex omni mund electus eſt, qui deſervitute decem miraculis meruit laberari. In vita Auguſtini à Poſſidonio deſcripta, cxp. IT. legitur: Perlihro⸗ H editos —78be ediros auque in Græcum ſermonem translalos ab ilo uno homine,& per llum multis, favente Deo, multa innoleſcere meruerunt. Scilicet eo ſen ſu uſus eſt voce illa, quo in Papiſtarum rituali- bus cantillatur.Felix cuhha quæ tantum merult labere redemptorem. Non itaq; ſemper ſignificat opus cui ex propria dignitate ali· quid debetur: ſed etiam quoquomodo conſequens ſit aliud, ſive nec esſitate cauſalitatis, ſive neceſſitate conſequentiæ: Quod nec negant Papiſtæ qui meritum de congruo nominant. Papiſtæ contra in hacde merito conttoverſia prima ſua propriaque ſi gnifcatione utuntur hac voce, ut quæ aliquid antecedens præ- upponit, cujus ratione aliquid debeatur boni, non ſine inju- ſtitia denegandum. Denique ita, ut quod itæfit meritum opponatur gratuito. Quo ſenſu Auguſtinus negat ulla eſſc homi- num incrita. Judicio ſtaque Spiritus Dei in ſcriptura facra lo- quentis primum: dein fancto Patre Auguſtino ex ſuo ſæculo re- ſtimonium ferente Papiſtæj in præcipuis Religionis ſuæ articulis ipſos inter ackeformatos controvęrſis cauſa ſua ceciderunt. . Epilogus. Concluſionis loco ex fide dignis hiſtoriis breviter deducam, ut mage mireris, quisquis es/ lector benigne, ipſum Auguſtinum, in docttina verè Reformatum, ut viveret; in ipfa etiam morte no- ſtium eſie, ideſt, Auguſtinum eſſe mortuum extta Eccleſiæ Ro- manæ communionem& gremium. propter prohibitas appellationes ad tranſmarina loca; qualia erant Africanis Italiæ partes, ortum eſt inter Africanas Eccleſias, in quibus vixit Auguſtinus,& Pccleſiam Romanam ſchifina annorum centum& plurium, uſq; ad tempora BonifaciiSecundi Romani Epiſcopi. Hoc quod dico teſtantur ipſi Papiſtæ: Tho- mas Hardingus cont. lvellum Anglum, de primat. Pap. ſect 23. Poſtuam inquit, ꝛora Eocleßia Micana centum annorum patio in chu- ſate perſederaſſet, e ſe 4ſcdu Apoßolicæ obſcquib removlſet, ce. Stapletonus in vrat. de Hæreſi recidiva in Belgio. Sed, inquit, cum ulrima eÿun, Auguſins, ælate ſcluſma quoddam 4 Romane Bocleßæ umnitate& obedientia feciſent tempbre Cælellini C Sunifacii 1. ut in Fpiſto- *[9J50. Bpiſtola decretali Bonifacii II. ad Fulalium Alexandrinum Pa- triarcham manifeſtè patet,&c. Jam vero Bonifacius ille II. Papa Romanus in dicta Epiſto- la decretali, quæ& proſtat apud Papiſtas, tomo conciliorum ſecun- do. Africanis anathema dixit, in verbis; Aurelius olim Fpiſtopus Carihaginenſs, cum collegis ſuis, anhugante Diabolo ſuperbire tempo⸗ ribus prædeceſſirum noſtrorum Bonifacli aique Cæleius cumntra Koma- nam Eccleſam cœxpit. Excommunicatio Epiſtolæ addita ſic ſonat: Anatbemati- zamu omnes qui contra ſandtam Komanam Eetleßam Juperbienda jua cervices erigunt. Quanquam autem poſtmodum Fulalius A- fricanus bello& perſecutione Gothorum& Vandalorum detritus, ut frueretur Romani Imperii tutela, Romanæ ſedi, cum aperta da- mnatione prædeceſſorum& avorum ſuorum tempore Bonifacii I. colla ſubmiſerit. Nihilominus hinc manifeſtum Auguſtinum, quum inter Collegas Aurelii ſit, poſt excommunicationem& ante receptionem, adeoque durante ſchiſmmate teſte Platina ſub. Oæleſtino I. à Bonifacio cum 207. Africanis Epiſco pis ex- communicatum, atque ita extra Eccleſiam Romanam, obiiſſe. Alterutrum horum neceſſum; aut vibratum à Papa excommuni- cationis fulmen fuiſſe inane, quod non feret curia Vaticana; Aut defunctum Auguſtinum per Canonizationem Papalem ab orco revocatum. Quod poſſibile eſſe negat Pater credentium, Lucæ is. Aut Auguſtinum extra Eccleſiæ Romanæ morte Reformatorum mortuum eſſe& beatum, quia mortuus in Domino, Apoc. 14. Admirabuntur quicunque hujus hiſtoriæ ſunt ignari. Egre hæc ferent ſecundum Auguſtini ſcilicet Regulam viventes Mona- chi Auguſtiniani,& qui Patroni ſui Canonizationem à PapaRo- mano tandem impetrarunt, quam ipſe Auguſtinus dum vi- veret, nec quæſiviflet, nec oblatam flocci duxiſſet. Nos ſen- tentia Auguſtini de cauſis Reformatorum& hac de obitu ſub excommunicatione hiſtoria commoti credimus nec in vita, nec in morte ſingulari illa Dei directione fuiſſe Romanum. Ut noſter eſſet totus. Deo directori demus cultum Religionis; ſancto demortuo honorem imitationis. lpſo Auguſtino ſatis accurate, H2 pie 6[6obo⸗ pie& lalubriter diſtinguente, lib. de veta Relig.c. ult. Atq; ita in cauſis Religionis Reformatorum contra Papiſtas deventum eſt ad FINEM. Et VINUM SENTENTIF Fxpenſarumque compgnſationem. Illud gratis diſtribuet; has gratuixo retribuet Judex ſupremus omnibus iis, qui habent oculos ad videndum, cor adin- telligendum, quodũt in foro Dei emere absque pretio, & in vinea Domini mereri ſine merito. Juxta promiſſa gratiola. Jeſaiæ 5. v. 1. Heus, quisquis ſit, venite ad aquas,& cui nulla eſt pecunia, venite emite& comedite. Venite, inquam, emite absque pecunia& absque pretio Vinum& lac.& Matth. cap.. v. 12. Gaudete& exſultate: quoniam merces ve· ſtra multa eſt in cœlis. ADMONITIO AMICA Ad Partem adverſam De controverſis hac ſententia non deciſis, Exceptionibus, Contentionibus, Juramento Calumniæ, Appellatione poſt latam ſententiam. I. Sunt plures nos inter ac Papiſtas articuli controvetſiʒ qua- les ſunt Exemptio Clcricorum à poteſtate ſæculari, vota Mona- chorum, Baptiſinus campanarum, Confeſſio auricularis, Commu nio ſub una ſpecie, Clericis prohibit um conjugium,&c. quos qui- dem, non ex de ſperatione cauſæ noſtræ ſod prolixitatis tædio, non movimus,& quia hac vice præcipuos tantum promiſimus, prædi dtis tamen omnibus, acccptatis quibuſcunque ã ſcriptura& Augu ſtino probatis utilibus, contradicimus per generalia, perſpicuam daturi forſitan de ſingalis ſcripturæ& S. Auguſtini ſententiam, ſi Dcus dederit vitam, vires& otium. 1I. Habent etiam adverſus allatam ſcripturæ ſententiam& Auguſtini teſtimonia ſuas exceptiones Papiſtæ,& quotidie novas effingere, atque adeo ſingula vellicare poſſunt argutuli. Verum contra —— 61J 50 contra ſolem caligantes, ut probem, eum lucere, non movebo digitum. Immiſit enim quibusdam efficaciam erroris Deus, ut credant mendacio, 2. ad TMœſz. Quo occupati ad judicandum in- epti lunt. Perſpicacior eſt præ illis contemptus vulgus ad quem emittant quicquid contra hanc Scripturæ& Auguſtini ſententiam moliri volunt, ut cauſa cum cauſa oppoſita, has bre vimethodo con- certante Mundus judicet licet nobis inimicus, Deu.z2. v.z1. III. Hæc dum ſuggero forſitan conqueretur quiſpiam con- tentioſus. Celebris Jjeſuita non ita pridem in libello cui titulus, Amica lin adverſos ſibi jubebat adite Bellarminum, Becanum, alios; Quitamen Eccleſiæ Romanæ Goliathæ ex conflictu cum adverſa- riis dudum jacent enervati. Ego litigioſos quoſcunque ut ſeſe poſt hanc latam ſententiam exerceant, remitto ad noſtros in acie adhuc conſiſtentes id eſt, adverſus quorum reſcripta nemo Papiſta- rum hactenus in lurrexit; ad Ameſy, inquam Bellarminum ener- vatum, Witakeri, Juny aliorum Diſputationes contra eundem; ad Crocii Anti-Becanum, præſertim vero ad Danielis Chamieri Delphunatis Panſtratiam. Hic quippe unus contra omnes ſtetit in- vittus dexterrimè pugnando;& vindicando loca ſcripruræ& Au- guſtini Teſtimonia ex vetbo Dei& pia puraque aatiquitate, ab omnibus Papiſtarum exceptionibus, cortuptejis& perverſionibus. Adverſus quem nemo hactenus vel mutire auſus fuit. 1V. Juramentum quod appellatur calumniæ in hac ſenten- tiatum collectione præſtare poſſum ſanctiſſimẽ. Ipſum etiam Papi- ſtarum nomen, quibusdam fortè odioſum fuiſſet omiſſum, niſima- gnus ille Baronius ſingulariter hoc titulo ſe gaudere& exornari luggeſſſſet. In Martyrologio ad 6. OAobris. Xulo, inquit, /ubli- mori gloriæ titulo exornamur, quam ſ nuncupemur Romani atque Pa- pꝛ. V. Appellatio a lata ſententia ad Eccleſiam vel Papam Ro- manum eſt irrita& irregularis; quia illa pronunciata in curia ſu prema& cœleſti, in ſcriptura nempe, divinitus inſpirata accla- manteð Auguſtino quaſ ex curia antiquitatis inferiore. Senſus ſententiæ adeo eſt c larus& obvius ut non poſſit eſſe opertus, niſi iis qui pereunt,& quibus Deus hujus ſæculi excæcavit mentes, H 3 2. Cor. 52 0 6 2. Ctr. 4. 4. Sitamen quiſquam de ſententiæ ſenſu dubitet, adi- ſum redire Judicem neceſſum erit. Quod qua ratione inſtitu. endum ſit, doccat nos Milevitanus Optatus ub. 5. cont. Parmen. Quærendi„inquit, Funt fuaices. J Chriſiani? de utraque parte dayn non poſſunt, quia Vndiis veritas impeditur. De foris quæren- Aus eÿß Vudex. Si Paganus? Non ꝓoteſt noſſe Cbriſtiana ſeerera. 5 ſudæus? Inimicu⸗ l Chrißiani Baptiſmati. Ergo in Lerris de hae „ nullum reperiri poreſ judicium. De Cæœlo quærendus eſt ludex. Sed vrquid pulſamus ad œlum, cumn habeamus hic in Evungelio Tſla- nUIUMM. J. De librin Sripturæ Cannicus( Apocriph I. De Authentica Seripturæ editione NI. De Seripturæ Autoritate divina IV. De perſtieuitute e ledione&ripiuræ y. De judice c regula unterpretationin Sripturæ V. De lingua vernacula in ſatris yI. De Stripturæ perectione e traditionibus II. De veris Eccleſtæ membris 7N. De vᷣiſihilitate Eccleſiæ 5 De Eteleſiæ notis NI. De Capiue militamtis Fecleſæ c Pap⸗ I. De hetra& fundamento Eccleßæ FIII. De Canoniatione Sanctorum XA De libero arbitrio. XV De juiſcatiune pectaturis corum De⸗ X. De perfectiune jnſtiffcatiunis. XVI. De certitudinejuſtiſcarionis c ſaluti⸗ Iy 1I. De legis impietione perfecꝰ⸗ XI. Denumero Sacramentorum novi Teſtamenti TX. De Sacramentorum V T ecacia NI. De Sacriftio Miſæ XXII. De Miſa privara TTTI. De tranſuhftautiatiune MIV. De imaginibus Dei VXVM De interceſone Sandtorum FM. De culiu Sandorum e Angelorum TVT. Depurgatorio HVM. De bonorum qperum remumeratiune gratuita e meriu. — ibad. FXAMBN EXAMINIS Religionis Keformatæ, inſituti per D. Gerardum Rohen Paßorem Hengenſem Orain. hræmonſt. Cansmicum. Quo Frrorum fontes,& ſacræ Theologiæ ſanæq; Philoſo- phiæ regulæ; contra quas in dicto examine peccatum eſt, bre· viter indicantur; adeoque quicquid habet illud ſtropharum diolvitur. V 7 H 0 R F JOANNE TU RCKlO, verbi Dei Miniſtro in Ecoleſiã Reform. quæ eſt Marcoduri juliacenſ. Lector benevole, Ompoſult non ita pridem Examen Confeſſionis Fidei E S Eccleſiarum Reformatarum in Galliã, quæ& noſtra eſt, Ordi- nis Præmonſtratenſis Canonicus. Huic operi cum intentus eſ- Ter, ſimul evocabat me ad amicam conferentiam Epiſtolarem. Rgo ad arenam ſecutus reciprocayi cum ipſo Epiſtolas aliquot. His tandem in tædioſam prolixitatem excreſcentibus, breviorem viam ob- tuli ei eligendi conditionem, ut veritas non adeo diſperſa magis eſſet ob via& argumeniorũ efficacia manifeſtior. Atq; hæc eſt illa via brevis expreſſa in facræ ſcripturæ& S. Auguſtini pro veritate ſententia. Hanc cum eidem corunica- vi, materia ei viſxeſt aliena& inviſa methodus fuit exoſa; ſcilicet ſolis radios adeo directe oculos ferieutes nõ potuit ferre noctua in tenebroſa prolixitate ſlita vivere. Quid ergoꝰreſpondit ad hanc facræ ſcripturæ& S. Auguſtini lententiam nihiſj veritati Relormatæ conceſſa laureã. Ipſe interim curtente rota pergit in examine quod tandem cum Epiſtolis ſuis mittit in lucem. a Monui APPEND 1X. Monui prælens præſentem rem eſſe indignam& iniquam ſuppreſſis meis re- ponſionibus Epiſtolas publicare. Molinæ um etiam noſtrum libro, cui Titu- ſus: Scutum fidei, pro confeſſione Gallica nervose adeo defunctum officio, ut, ſi Eccleſiæ Romanæ Pergama defendi poruiſſent, jam pridem celeberrimi Jeſuitæ Joannis Arroldi dextra defenſa fuiſſe. Ille, ut videretur tamen audere aliquid, pergit,& idem Examen in idioma germanicum converſum divulgat ſecundoin ejusq; præfatione me nominat Superintendentem, ſcilicet ut tri- umphus deme eſſet glorioſior. Quisquis ſim, exoptaſſem Adverſarium eä- dem olim opera pubſicaſſe, quicquid ad eum ſcripſi epiſtolarum, qui nunc eui- vis legendum offero quod pro veritate conſeripfi, ut& inimici noſtri ſint judices. Examen dictum quodattinet, ſi prolixe refutarem, agerem, quod egit an- re me Doctiſſimus Molinæus;& id agerem fruſtra, quum ejus ſcutum fidei in linguam Germanicam translatum, noſtris pueris ſit in manibus. Dictæ etiam Confeſſonis veritas juſtificata ex ipſis Romanæ Eccleſiæ Doctoribus gallico idiomate proſtet emiſſa Genevæ, Anno hujus ſeculi vigeſimo. Hacanteps ve- ritatis irreß agabilis eßᷣ demonſtratio cum quis inimicon in reſtimonium adducit, di- xit Chryſoſtomus hom. Sꝛ. in Joan. Quisquis deniq; fine ſtudio partium Exa- men id jegerit, obſervabit nil niſi errores Eccleſiæ Komanæ jam pridem refu- tatos, argumenta diſſoluta jam pridem; Sed nunc rurſum declamatoriæ loquacitatis ornatu prodeuntia, hinc illud tot exclamationibus, admira- tionibus& interrogationibus refertum Hieronymus excauſans quædam dicta incommodè, dixit, Rberoricati ſumn;, E aliquid exclamationibus dedimus. Hoc poſſet Examinator de ſe. Ego cum Theodoreto dial. ʒ. Non dogmatum C decretorum reulam e⸗ duco, quæ in Eccleſia panegyrice ꝙ declamatorie dicuntur. Obſer vabit etiam multa præluppoſitã/ inepta, falſa, quod manikeſtum do, in Examine articuli Confeſſionis. I. Argumentatur Examinator ex omnipotentia Dei/ probaturus Tran- lubſtantiationem, à poſſe ad eſſe, contra pfal. 1153. Deus facit quod vult. 1I. Peccat contra Regulam; Sub genere continentur omnes ſpecies. Quum ſub doctrina de providentia Dei contineri doctrinam miraculorum negat. II. Directe contra verbum Dei, quod dixit V. T. conſtare Moſe & Prophetis. Luc.16 v. 29.& Luc. 24. v. 27. aſſerit conſtare libris qui mani- feſtonon ſunt Prophetici Vide fupra ſcripturam& Anguſtinum, Con- troverſ. I. IV. Subordinata conſiderat ut pugnantia. Negat ſpiritum Dei eſſe ſpiritum fidei, quã credimus verbo Dei. Neſcit diſtinguere inter Canoni- cum, — 5 A P PE ND I X. cum, Fccleſiaſticum,& prophanum ſcriptum. Denique argumentatur ab accidenti ad pęr ſe, ut ſcilicet authoritatem ſcripturæ dependère ab Ec- cleſia obtineat, contra ſcripturam& Auguſtinum Contrv. III. V. Non diſtinguit inter ceremonias& dogmata fidei,& quæ ad ſalu- tem ſcitu non ſunt neceſſaria. Neſcit quã ratione ſuppoſita quædam ſcriptu- ram concernentia, per eandem in actu exercito poſſint probari, ut traditio- ne opus eſſe obrineat. cont. ſcripturam& Auguſtinum Controv. VII. VI. Orientem cum occidente miſcet,& Cc nſt intinopolitanæ Eccleſiæ membra locat in Romana, tam in articulis fidei, quam locorum ſpaciis dis- junctiſima. vII. Somnia nobis enatrat Dionyſii Areopagitæ, ſi tamen ejus ſint, de Angelorum Hierarchia, pedem inferens in ea quæ non vidit. Colofl. ⁊. v. 18. & ab Angelorum ſervitio argumentatur ad eorum cultum religioſum argu- mento futili. VIII. Calvinum carpit immerito, qui nunquam Deum dixit authorem peocati, qua talis eundem rurſum ex Augſtino abſolvit. Cujus ſunt verba? Deum facere ſinendo fieri. quæ eſt Calvini ſententia contra eos, qui otioſam in Deo permiſſionem fingunt. IX In Controyerſiade libero arbitrio, neſcit diſtinguere. nter id quod arbitrium eſt in genere entis, nempe liberum,& quod eſt in genere mortis, nempe feryum, juxta Joh. 8. v. 34. Servus peccati eſt. Vide ſcripturam& Au- guſtinum Controv. XIV. X. Quod Spiritus Dei fecit in ſcriptura, id Papæ vendicat, condemnate ſcilicet hæreticos, gloriam cauſæ effi cientis derivando in cauſam forte inſtru- mentalem. Rationem vult eliminatam Theologiã, quam revelatio Theolo- gica tamen fupponit,& qua organicè utitur: ut ſcilicet obtineat quævis Pa- piſtarum fomnia per cæcam obedientiam eſſe admittenda. Xl. Neſcit diſtinguere inter juſtificationem quæ eſt perfecta& ſanctifi- cationem, quæ eſt imperfecta in hac vita. De illa 1. Joh. 1. 7. Sanguis Chriſti purificat ab omni peccato.de hac ſeq.v.. ſi dixerimus nos peccatum non ha- bere, nos ipſos fallimus. Neſcit Baptiſmum utriusque beneficii eſſe iymbo- lum. Quæ ignorantia materiam dedit examini, quod fruſtra probatum ivit poſt Baptiſmum nihil remanere peccati. XIl. Non diſtinguit cum verbo Dei inter Reprobationis decretum & Fxecutionem, illius cauſa Dei beneplacitum. Indurat quem vult, Rom.y. Hujus peccatum Rom. 6. vz · Stipendium peccati mors eſt. 42 XlIl. Hoc 11I. Hoc articulo petit principium ejus quod in quæſtione eſt, quod eſt lavare laterem. præſuppohit enim nos eſſe ſeiſinaticos quod fuiſſet probandum. XIV. Hunc articulum rodit, quodin ſpecie non nominarit Mariam Virginem led potiis ſemen Abrahæ, qulum ramen hic ſit caput benedicendo- rum, cui dictæ ſunt promiſſiones Gal. ʒ. 18. XV. In examine hujus articuliut examinator audiat Creator creato- ris ſui,& ſe poſſe aliquid quod Deus non poteſt fingit nobis quantum ſine extenſione, contra naturam omnium rerun à Deo cfeatarum in verbo Dei deſcriptam& ipla experientia probatam. Ex corpore ſpirituali 1. Cor. 3. infert ſubtile adeo, quod poſſit eſſe ſine loco, per fophilma quod appellatur homonymiæ. XVI. Non diſtinguit inter cauſain primam, bonam, bono modo& fine operantem,& ſecundam malam, malo modo& fine agentem& peccan- tem, intraditione Chriſti. Melius Auguſtinus, qui diut: Mala traditione Judæ Deus bene uſus eſt: ubi autem eſt operari, agere, ut Deus etiam bono modo agendo tradiderit filium, Joh. z. 16.. XVII. Miſcet cauſam juſfificationis noſtræ meritoriam cum inſtru- mentali, nec diſcrimen intelligit inter juſtitiam Chriſti quæ nobis imputatur, & ſanctitatem quæ infunditur& inhæret nobis. Qunm illa ſit pronunciatio & actio Dei abſolventis Rom. 8.33. Hæc Regeneratio Johez, Denique imputari id dicit, quod eſſe putatur, non quod revera eſt, contra vocis uſum in lingua quavis. Vide ſententiam ſcripturæ& Auguſtini Gontroy. XV. XVIII. Juſtificationem definit motum infundentem nobis juſtitiam Chriſti. Omninoaliter atque olim docuit Romanos definire Juſtificatio- nem in Epiſtola ad eos Paulus Rom. 4. v. 6.7. 8. neſcit diſtinguere inter mercedem ex gratia& ex debito, quod eosdem docuit ibidem v. 4. Landat denique qubitationem infide divina, necattendit ſe eadem opera totum Papatum& Ablolutionis& Indulgentiarum certitudiuem elevare. Vide ſententiam ſcripturæ& S. Auguſtini Controv XVII. XIX. Rurſum hic littus arat;& ſupponit verum quod eſt maxime controverſum, odium Matris Chriſti nobis adicribit/ quia eã nolumus uti me- diatrice apud Deum. Quaſi Chriſtus non dixiſſet: Nemo venit ad Patrem niſi per me, Joh 14. 6.& paulus1. Tim. 2.6. Unus Mediator Dei& homi- num. Neque omnis nonmediator talis apud Neum nohis eſt odio. Xx. Non capit quid ſit fides ſola, quid fides ſolitaria. De illa Paulus ad Rom. ʒ. de hacacobus cap.⁊. v. 2. fides absque operibus mortua eſt. Hanc Papiſtæ informem vocant contra rationem cum torma det eſſe rei, adeoque hæc A PPEND IX. hæc nulla ſit/ quando charitate nos docerjuſtificari, non diſtingnit inter cauſam& effectum.. XXI. Ut hooarticulo videatur merito quicquam reprehendiſſe, mi⸗ ſcet dem Hiſtoricam, Temporariam,& fidei proteſſionem externam cum af- ſenſu interno, habituinfuſo& cordis fiducia, quæ omnia accuratè nos diſtin· guere docuit Chriſtus Luc. g. 12.13.14.1. XXII. In examine hujus articuli argumentatur à genere ad ſpeciem af- firmative, ſeu non diſtinguit inter habitum& actum. Non diſcernit inter mo- dum rei& ſymbolum. Aperfectione partium argumentatur pro perfectione graduum. Fingit meritum propriè dictum ã parte fidelium cont. Apoſtolum Rom. 4. Operibus bonis tribuit filiationem noſtram, quam ſcriptura in ſoli- dui tribuit fidei Joh. 1. 12. Adeoque ſignum rei ſupponit pro cauſa. XXIII. Ceremonias temporarias, domeſticas, politicas miſcet ſacris à Chriſto inſtitutis, N. Teſtamenti ſacramentis. Quæ funt boni ordinis in N. T. quarum ratio ſpecialis nullibi determinata, ſed pro circumſtantia loci& temporis determinanda ab Eccleſia, miſcet figuris V. T. d Deo inſtitutis& & Meſſiam præfigurantibus. Quas Paulus abrogatas docet ad Goloſſæ. Lau- dat fignum crucis aliasque ceremonias Eccleſiæ papiſticæ/ quæ carent ſcriptu- ræ fundamento tam in genere quam in ſpecie. XXIV. In Examine hujus articuli prolixior/ novum plane adfert Evan- gelium de mediatore mediato& mediatore immediato, cum Spiritus Deiu- num nominarit numero numerante 1. Tim.⁊. v. 6.& idem ſit interceſſionis qui redemptionis Rom. g. 34. vide ſup. Gontroy. XXV. Petit dein principi- um ejus quod eſt in quæſtione. A conditionato procedit ad abſolutum. Col- ligit multa Auguſtini loca ex libris ſuppoſititiis. Plalmis Davidicis ſimiles fa- cit demurmurationes ſubinde blaſphemas, comprehenſas in Liturgiis& Ri- tualibus Eecleſiæ Romanæ directs ad Sanctos. Per futurum ſæculum intelli- git Purgatorium, quoq Eecleſiꝝ Romana credit tum non futurum. Vide ſup. Controv. XXVII. In commedatione votorum procedit d genere ad ſpeci- emaffirmatiyè,& id vtiaudocet poſſe voveri& ſine peccato non voveri quod Deus abſolute præcepit: Ut ſunt paupertas ſpiritus, caſtitas& obedien- tia. Vide Matth. j. 3.& Heb. 13.4.& 17. A peregrinationibus Deo præce- ptis in verbo concludit Papam poſſe tales etiam inſtituere, quaſi alter Deus eſſet in terris. Negat Romaniſtas docere doctrinas dæmoniorum 1. Tim. 4. v. 2. quia non prohibent matrimonium homini libero. Admittit itaque& concedit prohibere ei qui colla Iubmiſit& votum emiſit, hactenus ergo pro- hibent. Cibum certum ⁊ Papa poſſe prohiberi probat exemplo Pei Gen. ⁊. ut ſcilicet idem jns Papæ vendicer in homines quod habet Deus. Quiã quæ- dam aperta ſcandala ſunt cõfitenda publice coramEccleſia: Ipſe hinc procedit 4 3 A P PEND 1/XK. ad omnia etiam ſacratiſſima. Abutitur pro confeſſione auriculati loco Jacob. 5. non attendens officium præcipi mutuum, adeoque& confi- tentes, de, ere audire confeſſiones Sacerdotum, quod ipſe ablurdum dicet eſſe. b Ex oblationibus apertis V. T. argumentatur inepte ad con- feſſonem auricularem. Non diſtinguit inter caſtigationem filialem & ſatisfactionem rei per pœnam,& obtrudat regulam ineptam Theo- logorum Komanorum: Remiſſa culpa poſſe pœnam non remitti: Vi- de Sententiam icripturæ& Auguſtin. fup. Controv. XVI. Somniat The- ſaurum meritorum Chriſti jnunquam applicandum ſi Papa nolit eſſe benignus. Apoſtolorum paſſiones probatorias, vel martyria/ quibus ve- ritatem obſignarunt, transformat in totidem ſatisfactiones pro Eccleſia. Uc paulus merita Chriſti prædicavit pœxnitentibus, eodem inodo docet Papam diſtribuere ſanctorum merita per indulgentias, quæ eſt compa- ratio abſurdiſima. Denique quia in diſſidio inter fratres orto audien- daEccleſia Marth. 18. hinc vult fequi admittendum eſſe quicquid illa man- datorum ſupetſtitioſorum„& inutilium præceperit, quod ſequitur ma- ximeè. XXv. Hic, quia etiam Chriſtus inter alia pro Petro ſolvit tributum, Ergo eſt Papa, inquit. Imo inquam ego. Pro Papa non ſolvit, Ergo ſequitur, quod Papa non ſit quod Petrus fuit. Et quia Papa nemini[ol- vit contra Kom. tz. non eſt Chriſti nec Petri in hoc negotio ſucceſſor. Calvinum negat miſſum, vocatum. Quem Eccleſia Romana miſit ad docendum Evangelium, quod ptæſtitit. Vocavit eum Eccleſia Geneven- ſis. Nec quisquam apud nos fungitur in Eccleſia munere publico, non electus, non vocatus. XXVI. Quia quædam leparatio mala, propterea omnnem& eſſe talem infert noſtram. Præceptam& laudatam legere eſt Apoc. 13. Exi ex ea,& Matth. 7. 15. cavete vobis à Pſeudoprophetis. XXKvI. Ab eo quod appellatur ſecundum dici, procedit ad id quod gicitur ſecundum eſſe. Et notas enumerat Eccleſiæ communes pro propriis, motiva pro ſignis. Cleri falſa doctrina peperit ſpiuas& tribulos. Deſeren- dus itaque fuit tum propter doctrinamtumpropter tructus. Vide fententiam ſcript.& Aug. de notis Eccleſiæ Controv. X. XXVIII. A veſtigiis Eccleſiæ veræ, quæ confeſſio agnoſcit in pa- patu, Fxaminator concludit præſentiam ejus in Papatu, cum veſtigia ſigna ſit abſentis non præſentis. Ex baptijmo contaminato con- cludere vult mundum qualein non habet Papatus. Verbum Dei aſſumit haberc Eccleſiam Romanam, quod non alia ratione verum A A PPEMD 1XK. quam quã habent Judæi V. T. Denique quicquid Apoſtolis& ovibus Chriſti electis uſpiam promiſſum, id vendicat externo cœtui qui Romanus dicitur, obſitus Paulum isdem Romanis exciſionem mi- niſtratum eſſe Rom. 1r. v. 20. 21. 22.& quicqnid Auguſtinus de Eccle- ſia dixit, Papæ applicat, quaſi unns homo eſſet Eccleſia. XXIN. Hic nullius eſt momenti quod annotat. Invidet nobis Mi- niſtri ritulum, ait, non eſſe vocem ſcripturæ, adeo in ea hoſpes. Vide 1. Cor. 4. 1. Sic de nobis reputet homo ut de miniſtris Chriſti& diſ- pentatoribus myſteriorum Dei. Sed& Miniſtri& Superintendentis vo- cabula non ſunt ſcripturæ, ſcilicet quia latina ſunt, ſpiritus autem Dei locutus eſt hebraicè& græce. Poſt hæc pugnat pro fide papiſtica argu- mentis quæ, ad hominem, appellantur,& ad demonſtrationem facien- dam neutiquam iufficiunt. XXX. Pro— Papæ argumentatur 4 perſona Pontificis ſummi in V. T. qui fuit figura Chriſti. ege Heb. g. Non vero Papæ, nec ſoli Petro claves datæ, ſed reliquis itidem Apoſtolis Matth. 18. Inter Apoſtolos agnoſcimus Petrum forte ætate& ordine primum. Sed Apo- ſtolatus primatum, quem nominat Auguſtinus, geſſerunt omnes Apoſtoli, geſit 6& Paulus, quem Petro parem Auguſtinus loco citato produxit Vide Controverſiam Kl. XXX. Bene hic ex Auguſtino adducit disjunctivè, vel ſtripturæ autho- ritate vel miraculis; vel bonis moribus, vel denique ratione probari vocationes Mniſtrorum. Quoniam& ſola doctrina ſine miraculis poteſt aliquando ſufficere, cujus habemus exemplum in Joanne Baptiſta. Et ſine do- ctrina vera non ſufficere miracula conſtar, quia eadem ſæpe facultas Pſeudoprophetis conceſſa. Vide Matth. 24. 24. XXXII. Ad examen hujus articuli de paritate& diſparitate Mini- ſtrorum, Reſpondemus aliam eſſe æcqualitatem ordinis, aliam jurisdictio- nis, atque differre multum, traditam 4 Chriſto doctrinam, ab ratione oxterna gubernandi Eccleſiam, quæ quoad loca& tempora variat. XXXIII. Hujus articuli cenſura procedit a genere ad ſpeciem af- Firmative,& petit principium ejus quod eſt in quæſtione, quæ eſt ad- vetſarii Examinaroris ferra quam itenditem reciprocat; concludit enim papiſticas Traditiones, excommunicationes admittendas eſſe, quia probamus quasdam à Falvatore declaratas. XXXIV. Phrafium Theologicarum de Sacramentis,& Rhetorica- rum de ſignis, ignarus ã ſigno argumentatur ad præſentiam ſignati con- tra ſignorum omnium naturam. Nec poteſt ullam aliam inter V.& APPFEND 1IX. N. T. Sacramenta obſervare differentiam, niſi quod hæc ſint vaſa gratiæ; cum& hæc ſint commemoratioues rei ptæteritæ, 1. Cor. xx. Ma figna 6e ſigilla futuræ, Rom. 4 1 1. Vide ſententiam ſcript.& Aug. Controv. XX. XXXV. Ab abſentia numeri numerantis procedit ad abſentiam numeri numerati, quaſi non eſſent N. T. Sacramenta duo, quia vox, duo, non eſt vox ſcripturæ. Non ſequitur argumentum ex regula allata. Vox Sacramenti non eſt nobis ſacra, ſed res per eam ſignificata. Nam ſoriptura non eſt latine dictata: Gerem oniæ& opera nominata non faciunt ſeptem N. T. Sacramenta. Auguſtinus gemina dixit, quo ſenſu dixerit plura, dedimus Controv. XIX. Non diſtingũit Examinator inter cauſam meritoriam inſtrumentalem, fi- gnum,& medium. Unde illa amplior hoc articulo producta cenſuræ mate- ria. Dixerit etiam Auguſtinus infantes eſſe damnatos ſine baptiſmo diſceden- res nos dicimus propterea non eſſe damnandos, quia multi perirent ob cul- pam parentum. Filius autem non portabit iniquitatem Patris, Eech.18. ⁊0. XXXVI. Non eſſe nobis utendum ſacramenti voce nißi approbatis qui- puſpis traditionibus, ait. Admittimus vocum traditioneu, non dogmatum in ſcriprura non revelatorum, Arebus ad vocabula& verba, quæ uſu valent, non valet argumentum. Examinator nullum inſuper rei abſentis effectum admittere poteſt/ quem tamen Monachi agnoſcunt potentiſſimum, quories abſentes agros& prædia per præſentia Teſtamenta vere ſibi donari credunt. Sed& ſol agit in oculos,& caput unitum pedibus pet animam„ſine ulla locali appoſitione. præſentiam Chtiſti corporis in pane localem⸗ſi credit Cenior, Papiſtã quovis eſt luperſtitioſior. XXRVI. Non ſatis ſiucere examinatoris munere hoc articulo fungi- tur, ut qui pro pura fide quam nominat, noſtra Confeſſio ſupponit ſolam fi- dem. llla includit pœnitentiam/ hæc minus. S1itaque egiſſet probe nihil fu- iſſet rodendum. di juxta Auguſtiuum BucellaDominica fuit judæ venenum⸗ ſequitur omnino corpus Chriſti indiſtanter non eſſe præſens ſymbolis Eu- chariſticis, nec oraliter promiſcuè etiam ab indignis manducari, quod tamen credit Eccleſia Romana.„ XXXVIII. Articuli hujus examen eſt prolixiſſimum, quia concernit Miſſam, in qua ſola fere conſiſtit tota Papiſtarum Religio, quæ ſacræ cœnæ ahuſus eſt graviſſimus. Reſpondemus itaqʒ ad argumẽta papiſtica ab examina- toreproducta. Confirmabimus noſtra pro veritate ab eodem ſibi oppoſita& juo Ienſu ſoluta. 1. Papiſtæ credunt tranſubſtantiationem quam ſcriptura nuſquam ullis terminis expreſſit, licet clare dixerit: hoc eſt Corpu meum · ꝛ. Ad argumenta pro ſubſtantiatione ex Joh 6. adducta, Reſpondeo cum Card. Cajetano& cum Gabriele Biel de Can. Miſſæ lect.34. In toto llo /ob. ð· capite APPENDIX. capite Pominu loquitur de manducatiane C bilutione Spiritmaliʒ non barnali neq ſacramentali. ʒ. Figura Chriſti res eſt magnimomentiʒ ut V. T area& Agnus paſcha- tis,&c. EtPapiſtæ religioſe coluntChriſti imagines, ut hinc non ſequatur, ſi non tranſubſtantiatio fit, ergo res eſt nullius momenti. 4. Etiam verba figuratè intelligenda, licet cum comminatione æternæ mortis prolata, Matth. z omnis arbor non ferens fructum exciditur,&c. ut non ſequatur ex talibus minis quicquam pro locutione propria. .Lotio pedum de qua]Joh.1ʒ. hon eſt fignum futuræ tranſubſtantiationis, quod infert, ſed exemplum humilitatis. Joh. 1. 1. Exemplum præbui vobis, ut& vos faciatis. s. Exemplum figuratæ locutionis in voce Corporis lege Eph. 1. 2. 23. Ec- eleſia eſt corpus Chriſti: ut ignorantiæ nota ſit, negare dari poſſe exemplum ſimile in voce corporis. 7. Quidam atticulus fidei non eſt ad literam explicandus. Neque enim ille, ledet aq dextram Dei. Unde falſa ſequela.S. Cœna eſt articulus fidei, ergo verba ejus propriè intelligenda. S. Qui ex tranſubſtantiatione aquæ in vinum ex Joh. ⁊. argumentatur, pro tranſubſtantiatione, procedit à poſſe ad eſſe, quod argumentum inutile eſt. 9. Lex ceremonialis non fuit figura N. T. ſed ipſius Chriſti, vide 1. Cor. 10. adeoque continebat ſacramnenta ſimilia, non figuras figurarum.vid.ſup.Con- trov. XX. 10. Bibere, edere ſunt omnino actus corporales, de pane intelligendi, non ſpirituales/ ſed illum edere& id facere in Chriſti commemorationem eſt actio ſpiritualis. Actiones hæ duæ requiruntur ad facramentum, quod eſt viſibile ſignum inviſibilis gratiæ. Auguſtin. de Catech. Rudib. cap. ⁊6. adeoque ex actibus illis primis male infertur præſentia corporalis. 11. Benedictio panis facit ſeparationem rei domeſticæ& vulgaris ad uſum ſacrum, inducitque mutationem rei relativam non ſubſtantialem. Conſe- quentia ã ſignis mutatis jecuudum quid ad mutationem eſſentialem nonpro- cedit. Miraculum vix poteſt dici tranſubſtantiatio, quam quotidie plus mil- lies credunt fieri Papiſtæ. Objectum admirationis eſt quicquid eſt rarum. 1ꝛ. Vinum effuſum eſt ſignum& ſigillum Rom. 4. fanguinis tunc funden- di& nunc dudum profuſi, abſque qua profuſione non fit remiſſio Heb.ↄ. ax. Miſſa autem eſt ſacrificium incruentum, i.e.ſine cruore. 1z. Teſtamenta etiam figuratis verbis concipiuntur. Exemplum habes Gen. 49. Et in hac ſacra Cœna poculum eſt ſanguis. Matth. ⁊6. ubi poculum pro vinoper Metonymiam. Nec locutio f̃gurata obſcurat aut corrumpit, ſed iluſtrat, quod Rhetotes docebunt. Ut non ſequatur/ſi eſt Teſtamentum Coœna ſacta, ergo proprie ad literam intelligendam. 14. Dolus 4 PPEN D X. r4. Bolus panis& cochlear vini non eſt res indigna Chriſto, prout nec fuit in V. T. præputium, nec in N. T. eſt cochlear aquæ in Baptiſmo. Parvum quippe donum magnæ amicitiæ ſæpe eſt Symbolum. Unde hinc non ſequitur quod infertur. Admittendam eſſe tranſubſtantiationem rem magnam. . Noſtra Jelu Chriſti Teſtamenti explicatio figurata, non eſt Calvini nova, ſed& ſancti Auguſtini antiqua, cujus ſententia allata eſt ad Con- troverſiam XXII. 16. Indigne edens illum panem reus eſt corporis Chriſti abſentis, non realiter præſentis. Eſt enim reus criminis læſæ Majeſtatis, qui abſenti etiam Regi inſidiatur. Indigne edentem, Chriſtum in corpore lædere; non di- xit Apoſtolus.. 4d ſolutiones objectionum noſtrarum tum ex ſeriptura tum Auguſti- no reſpondeo ad 1. Ex, omne quod intrat in os Matth. 1. facit Examinator. Aliquid quod intrat, Chriſto contradicens in os. 2. Carpit argumentum ex Matth. 24. quod procedit à negatione gene- ris ad negationem omnium ſpecierum, cujus conlequentiam nemo negat qui ſapit. z. Ad argumentum ex Matth. 26. me non ſemper habebitis, agnoſcit ſecundum præſentiam carnis abeſſe, adeſſe per præſentiam Majeſtatis divi- næ, nempe quæ eſt veritas d nobis confeſſa, Advetſario vi veritatis cogente expreſſa. 4 Ex Luc. 24. reformo argumentum. Nullum corpus per ſe palpa- bile, vifibile poteſt fimul eſſe per fe impalpabile, inviſibile. At corpus Chriſti eſt per ſe palpabile, viſibile, ergo non poteſt ſimul eſſe per ſe impal- pabile& inviſibile. Major eſt ⁊ natura contradicentium, quorum utrumque ſimul in unoſubjecto eſſe non poteſt. Minor eſt Chriſtil. uc. a4. Concluſio contra Papiſtas, qui affingunt Chriſto Corpus per ſe ſimul viſibile& invi- ſibile. Sed& fequitur de corpore humano. Non eſt palpabile„iſibile, ergo non eſt corpus humanum. 5 Inſtantia ad Joh. 6. caro non prodeſt. Qua infert, ergo neque pro- deſſet concepta, nata, paſſa caro. eſt argumentatiò d dicto ſecundum quid ad dictum ſimpliciter quæ non procedii. 6. Ad locum Joh.i6. relinquo mundum, non potuit reſpondere niſi per fictam diſtinctionem inter præſentiam vilibilem& ſacramentalem, cum etiam facramentalis utramque nempe ſigni viſibilem& ſignari inviſibi- lem comprehendat, ex definitione Auguſtin, Sacramentum cſt ſignum viſi- ſibile inviſibilis gratiæ. 7. Ad ———— A PPENDIXN. 7. Ad argumentum ex Ad. Ty. Deus non habitatin templis manufactis/ quo ramen nos contra præſentiam corporalem non utimur, non potuit reſponde- re niſi eandem trahendo ſerram. 3. Ad locum pro ſpirituali comeſtione, quæ etiam Pattibus V. T. per fi- dem obvenit ex1. Cor. 1o. reſpondet, ediſſe cibum eundem inter ſe, quum Paulus dicat bibiſſe de Petra quæ erat Chriſtus. Nec propterea etiam ju- menta ederunt nobiſcum eundem, quibus nulla ratio, ac proinde neq́; ſi- gnorum ſacramentalium. 9. Argumentum ex Coloſſ z. quæ ſurſum ſunt quærite ubi Chriſtus eſt. Solvit per fictam corporis præſentiam inviſibilem, ſpeciebus panis tectam in quã ſolutione principium petit ejus quod in quæſtione eſt. Apparitionẽ Chri- ſti quam adducit ex Act.g. Carthuſianus de oculo intellectuali in raptu intelli- git, neq; Exanunatorponet loco illo præſentiam ſacramentalem, ubi nullus fu- it panis. 10 Paulo,1. Gor. 1o. Panis quem frangimus. Ergo nulla Tranſubſtantia- tio. Reſpon Examinator. Panis nominatur, quia omnis cibus Hebræis dicitur panis,& ratione accidentiũ ſic dicitur& quia fuit panis At quid audio? Synec- dochen ipecieipro genere, Metaphoiã, Metonymiã,& quidẽ in articulo fidei? Sed Hæreticis cor̃une pugnantia dicere, dixit Greg. de Valent. lib.⁊. de Trinit. e Unit c.y.S. Aug.ſentent. de S. Cœna à nobis in mediũ prolata eſt ſup. Contr. XXIII. Locis ex Augſt ſibi pro nobis objectisnon potuit Exam.ſatisfacere niſi ad i.fingat& ſupponat quod in quæſt. eſt, ſignati ad ſignum localem præſentiã, ad⁊. Sacrificium inctuentũ& tamen propii ſic dictũ, quod eſt loqui cõtradi- centia. ad ʒ ExEpiſt.j7. Tolle ipatia locorũ corporib.& nusquã erunt. Excipit Examinator, corpus Chriſti, petendo principiũ, quanquã regula ſit generalis, & Auguſt. expreſſe noiminarit cœleſtia, terreſtria c.is cont. Epiſt. Fundamenti. Ad 4.& ady. Auguſt. locum ex pſ.ʒ Com̃endavit diſcipulis figuram, quæ figu- ra eſt panis, ex ſubſtautia facit qualitatẽ. Quod eſt alterumEccleſiæ Rom. pro- digiu m Transqualificatio forte dicendum. Ad6 ex tradt.ʒÿ. in Joh. V quid parat dentem, credo. Compreſſus fatetur de ſacramentali eſione non eſſe intel- ligendũ c.6. Joh. qua confeſſ propria arma inutilia reddit, quibus ſup. pugna- vit. Ad. ex tract. z0. Corpus Dom. uno loco eſſe poteſt. KR. non ſequi, ergo non in multis. Quin tu mihi Aug.audi ſe explicantem.lib.⁊0. c. 11. cont. Fauſt. Fecund præſentia ſpiritual. uullo modo pati poſſet:ſecund. vero præſentiã corporailè mnlin ſole& in luna& in crute eſſe nõ poreſt. i repetas de novoy nullo modo, ne quidem per omnipotentiam Dei poteſt. Locus eſt locati terminus, locatũ ex- tra hunc terminum, eſſet locatuũm ſimul& illocatum, quæ funt contradicen- tia, quæ Deus non poteſt facere, ait Bellarm.c.⁊. lib. ꝓ. de Euchariſt. Ad octav. Auguſtini locum, quem ſibi Kxaminator noſtro nomine op- b 3 poſuit, APPENDI X. poſuit, ex hom. 26. eſſe æq; grave peccatum, Corpus Chriſti projicere, qua- je, verbum Dei conculcare. Non habet quod arrodat. Tautum infert magno apud nos reatu obſtringi qui aquam Baptiſini terræ inipergunt. No- verit autem reos eſſe Papiſtas/ qui luſtralem inſpergunt ſepulchris,& campa- nas baptizant, quæ rerra ſunt. Quod apud nos fortè inter baptizandum in terram cadit, non eſt aqua baptiſini magis quã quæ in Jordanẽ inter baptizan- dũ dilapia transfluxit Matth. ʒ. 13 Ad 9 Auguſtini locũ verba Chriſtiana, qui- bus lib ʒ. de Doct. Chriſti cap. 16. totam Sacramenti rationem explicat, ſci- licet ſuaviter atque utiliter recondendum in memoria eſſe, quod pro nobis caro ejus crucifixa& vulnerata ſit, transformat in hæc papiſtica, edendum corpus Chriſti incruente ſub ipecie panis. Ia eſt doctrina Chriſti. Facite in mei commemorationem. Hæc Papæ. Modus quis ſit ſumendi catnem Chri- ſti vide ſup. Controv. XXIII. In ſcripturæ& Auguſtini ſententia. XXX IX. In examine huſus articuli diſſerit pro Magiſtratu,& quia apud Papiſtas eo fruuntur etiam in politicis. Papæ, Cardinales, Archiepiſcopi, ex iisdem locis argumentantur pro lorum poteſtate ſublimi ſæculari. Non diſtingnendo inter id quod eſt facti& juris, nec inter poteſtatem collatam& uſurpatam. XL.. Ad cenſuram hujus articuli d pœnis à Magiſtratu polirico in- fligendis argumentatur pro lanienis pr opter religionem, quod eſt contra do- ctrinam Sptritus Dei, ⁊. Tim. 2. v e.N que etiam Magiſtratus ſimilis eſt Sa- tanæ, cui excommunicanti tradendi funt, quod dicit Examinatot. Aliter Au- guſtin. contra Creſcon. lib.ʒ c. yo. ubi ait: /n catbolica nnili bono nunquam pla· cuiſſe in bæretitum etiam con vilum ſe vire ad mortem u. Denque ex com- munione bonorum affectuali evertere conatur honorum, poſſſſionem a- ctualem, quem articulum Fidei Romanæ non credit Papa, qui Theſaurum ſuum ſibi& ſuis accuratè conſervat. XLI. Hoc articulo proponuntur& examinantur Notæ Antichriſti, ſed quia non ea eſt temporis felicitas, ut de eo ubivis dicere liceat, quæ vera ſunt,& tamen Examinatoris ſequenda veſtigia. Examinabo notas Antichriſti & Argumenta Adverſarii, ut tamen nhil dicam meis verbis, omnia verbis Spiritus Sancti, Sanctorum Patrum& ipſorum Papiſtarum, ut& bis pere- ant quia ſuo gladio. Præſupponit, Antichriſtum iturum hominem unum nu- mero, ex 2. Theſſ 2. Homo peccati,& concludit, Papam Komanum eun- dem eſſe non poſſe, qui ſemper unus numero quidem ſed ſuoceſſione multi. Reſpondet Cajetanus in 1. Joh.. Delirant qui unum certum hominem credunt Antichriſtum. Ett. Pet.j.. Drabolu⸗ bambulat: Ubi unus determina- tè pro multis nominatur. Unam Petram in ſingulari nominatam ad multas relatam à Papiſtis, lege Matth. 16. 13. Exa- — 4 P PEND IX. Examinator I. Nomanum lmperium nondum everſum ergo nondum venie Autichriu. Reſpondet Bellarminus de Pontif. lib.ʒ.c. j. Noma Imperium amiſi. Et Salmero jeſuita in ⁊. Theſſꝛ. diſp. 2. Imperium illud Komannumjam din everſum eÿß,& in mnlta Vegna diſiparum& quaſ extinctum. Nam qui nune eſß& vocarur Imperator Komanut, tenuiſſima quædam umbra eß imperi antiqui uiᷓ adeo ut nec ipſum qjuidem Vrbem Komam unds nominatur: poſlideat,& per multos annondae- cerunt Amperatores Komani. Exam. Il. Nondum venerumnt duo teſtes Apoc. 11. Ergo nondum venit Anti- chrißtus. Reſpondet Jeſuita Alcaſar. in Apoc. Pno teßtenſunt duæ virtuten. Sapi- pientia& Sanctitas. Sed Chriſtus, Matth. n. I4. Joannes eſt Elias qui venturus erat. Exam. III. Antichriſus occidet duos illor Prophetat Apoc. 11. a Papa boc non facit. Ergo, Sc. Reſpondet Bellarminus lih. de gratia primi hominis c. 18. Arborem vitæ, ſemel guſtatam, qud alii docent viðere duon Teſtes Enochum& El⸗ am adſerre immortaltatem Vegas etiam negat comprehenſores poſſe occidi. in Apoc.11. Diſcalciati verò in officio ad ⁊0. Jul. Eliam celebrant ut Com- prehenſorem beatum. Exam. IV. egnabit ſolummodo trer annos cum dimidio. An Papæ Vegna- verunt multos annon Ergo. Reſpondet Jeluita Alcaſar. in locum illum p. 61 Secundum ſylum æmgmatitum imtelligendiſumt anni Propherici, die proannon& ſi redibunt anni 1260. quod tempus exprimitur Apoc.ix. v. 6. Sic ſeptimana pro ſeptem annis Dan.g. ſcriptura tempus, tempora non annos nominavit. Exam. V. Necipirur ae pro Meſia. At Papa non receprus d ſudæi pro Meſin Ergo S. Reſpondet Bellarm. lib.z. de Pontif. Naſtieurus eß de Ti- hu Dan. Ar Fudæi non exſpectant Danitam, ſed ex Tilm Fuda. Matth. 2. 6. Et Reſpondet Paulus. Judæos ſub finem mundi miſericordiam conſecuturos Rom. 11. 31. Quomodo ergo recepturi Antichriſtum? Exam. VI. Faciet ignem de cœlo deſcendere Apoc. 13. Hc nunquam fecit ul- lu⸗ Papa. Ergo, Sc. Reſpondet Ansbertus in Apoc. 13. 3d fapier, quia prædi- catoret falſa imitariome Feclæße perimpoſitiouem manus dare ſẽ fun ſpiritum San Aum ſequacibus fingumt. Ergo myſticè locus intelligendus. Ut Antiochus dicitur ſtellas de eœlo myſtice deſicere Dan. S. 10. Sed& illud propriè ſæpe factum narrat Johannes Linturius Sacerdos Hofenſis in appendice ad fa- ſciculum Temp. Tract. de Indulgent.c.r. Exam. VII. Characzerem imprimet ementilusApoc. 13. hoc non Facit Papa. Ergo Sc. Reſpondet Andreas Cæſarienſis, Aretas, Primaſius, Character is mann ſignzficat opera/ in dextraſmulationem veri, in fronte ſdei Profeſionem. b 3 Ergo APPE NDIX. kRrgo non ad literam intelligendus. Quis Characterem delebilem vel inde- eſt. pa. Ergo cc Reſpondet Cornei 4 Lapide ex Jerem.. 4. Tertium templum non futurum. Etſic Baronius ad ann. yꝛ.n. 8.& alii. Cajetanus Card. in 2. Theſſ. 2. nullum, inquit, dererminatum remplum Vnifcatur. Sed Re- ſpondet Bellarm.de Rom. Pontif. lib. ʒ. c.iʒ. Antichriſtum in Eccleſiis Chri- ſtianis ſeſſurum,& Aug. hom. 3. in Apoc. Si tamen ejus ſunt. In plateis civi- tatis magnæ, id eſt, in medio Eecleſiæ. Sed& Hieronymus dixit in Joh. c. 1. v. 12. Utimam ſub Tito deſtructionem Templi usq; ad conſummationem mundi præ ſervaturam eſſe. Et Tom. 3. ad Algaſ. quæſt. 11. In Templo Dei vel Hieroſolymis, ut quidam putant, vel in Eccleſia, ut verius arbitramur, ledebit Antichriſtus. Exam. IX. Faciet loqui imaginem beſtic Apoc. 1ʒ. NHoc nullu feci⸗ Papa, Ergo cc. Reſponder Haimo in Apoc. Neque enum debemus hoc pueriliter intel- ligere, Juaſt Faczuri ſint alquam imaginem, quam ſecum ferant, ſod imaginem il- lius facient id eſt, inquit, ſᷣdem eju habebumt C ſmnlationem ejus imitalumtur. Sd& propriè locutas natrat imagines Genebrardus in Chronico. Et Ber- nardus de Parentinis in lilio Miſſæ. Exam. X Qſflendetſe tanquam Deum, S ſupra Deum: Papa autem ſe dicit Serꝰumervorũ, Ergo&c. Reſpondet Dionyſius Carth. Nou dicturus eſt ſe Deo majorem, ſed Deum ihil prorſus timebun divinæ voluntatiſuam in ommnibus præſeret. Pt faterur Bellarminus in Reſp. ad Tract. Gerſonis de Excom. Teneant puſiili Cſimplices Papam Deum quendam eſſe& poteſtatem omnem ha- bere in ccxlo& in territ. Pt, in lege divina& contra jus divinum poſſe di- ſpenſare docent Capiſtran. fol. 130. Decius de Conſtit. c. quæ in Eccleſia num. 44. Tanquam Alter Deus in terrin, Concil Lateran. Seſſ. 4. Confer gloſſam juris Canonici, Extrav. Joan. 22. de verborum ſignif. c. cum inter. Ubi Papa, Dominus Deus noſter dicitur. Exam. XI. Megabit Chriſum 1. Fob. 2. Papa non negat Chriſum. Er- go S. Reſpondet Auguſtinus in alium locum. Magimendaæ eß Antichriſtus Iui ore profttetur jeſum Cbriſtum& factu negar. Poteſt& fieri negatio Dei in corde plal 14. v. 1. Confer Apoc. 18.7. Quia dicit in corde ſuo. Et Diony- ſius Carthuſianus in 1. Joh. 2. Tam Antichriſtus quam cœtus ipſu Chriſtoſimules apparebunt per ſimulatam ſanctitatem. Exam. XII. Loquetur contra Excejſum C Sanctom Alriſumi conteret, ex Dan. 7. Papa autem Santtos honorat. Ergo Sc. Reſpondet Bellarminus de Ec; cleſia militante lib.ʒ. c. 15. Der epri ſunt Iuiintolligumt Prophetiam Danielin de Tem- lebilem imprimat,& ubi emere& vendere non poſſint, qui eo carent, notum Exam. VIII. Fedebit in templo Hieroſolhmitano. In illo vullus ſedit Pa- —— Tempore Anticbrißi. Loquitur emm Danielapertiſimoòde ceſſarione Facrißcii ſu- dcorum. Ptrurſu ur lib. de Notis Eccleſiæ c. poſtremo. Vno die cæſe Viſſe Aligenſium centum millia. Sancti Altiſſimi ſunt& in terriscontra quos bellum geret beſtiay& vincet eos,& occidet vos, reſpondet ſcriptura Apoc. 1. Exam. XlII. Antichriſtus conſicietur Spiritu ori Chriſti E deßtruetur adventn ejn. 2. Theſſ. 2. A Papa nondum confectus Spiritu oris, nec adventu deſtrutus. Ergo Sc. Reſpondet Bellarm lib. z. de Rom. Pontif. cap. ⁊2. Ab eotempore quo per von Papa Antichriſtus eſſo cœpit, non modo non crevit eju⸗ imperium, ſodſemper magis ac magis decreu. Peſtructio finalis, prædicta 2. Theſſ. 2.& Apoc. 13. certo ſuo tempore futura, perperam proponitur pro nota rei præſentis. Cataſtrophe enim futura, quam exſpectamus, non nota tragœdiæ præſentis, ſed ejus eſt 7 intnn Ad REnkRNUM DOcTAMV Da. I[OANNEM TURCKIM 1N FSGLBSIA KEPORM. MAkKCOPüU- RANAVERBIDEI MINISTRUM, PAREN. TEM MFEUM DILECTISSIMM SENTEN- tiam S. Scripturæ& S. Auguſtini in cauſis Religionis contra Papiſtas publicantem. Octe Parens, felix ego ſum ſucceſſor e D Et Fidei& belli, Præſule Patre ſatus. Multa ſalus bello Goliath quo maximus ille, Quem clamant nunquam poſſe jacere, cadit. Perge Pater, greſſuquanquam ſequor impare, tandem, Admotus caſtris arma fecunda feram. pETRus TuRkIUs Artis Logicæ ſtudioſus. vw. E1Li SEMdae