— — 14A4 CO0OB1I ZABAREFELLAE PATAVINI DE DOCTRINAE ORDINE A P O, O0 6G61 4A4 CVM TRIVILEGIO. 3 T EE f. PArAVWI Apud Paulum Meietum M. D LXXXIIII. — ASCA NII PERSIr diſtichon. EE„,ε grklaop doelnc Deduan,os Taape Aa 2 5—₰ 0 ᷑ 7 AOTde LAαν νpa reedv a a apéia A*ν Seminar für Philosophie der Justus Liebig-Universität ILLVSTRISSIMO ACREVERENDISS AVGVSTINO VAILERIO S. K. E. CSA R D INAIL VERONAE EPISCOPO. Iacobus Zabarella. Po. VIA ſoleant omnes, qui librum aliquem in publicum edunt, quempiam ſili deligere i magns authoritatis uirum, cui ipfiu lbri batrocinium tutelamq; commendent, quid mibi in praſentiafaciendum eß, Auguſline Cardinalis amplisſime? qualis quantus E pa tronus quærendas cum magno magnæq; an thoritatis homine de methoco pbiloſophandi disputaturo, ac libroru meorum, qui iam ſexto ab hinc anno ſunt editi, defenſionem ſcriptu ro'non eſtigitur mirumsſi tibi uni mcam hanc apologiam dicandi, committendamq; eſe cenſuerimztu nanque& Ppbiloſöphia, quã olim publicè in patria tua illuſtriss. ſenatus inſuſumma cum lande docui Hhiu,&æ omnium liberalium aiſciplinarum cognitione inter omnes ata- tur noftræ ſapientes ita excellis, ut ſapientisſimus ab omuilus habea- ris, eoq; maior eſt tuæ eruditionis ſplendor ac qignitas, quòd magnanm rerum cognitionem cum ſumma Chriftiana pietate, quod rari ad- modum eſt, uitæq; ſanctitate comunxifli quid uerò de eloquentia di cam, quum in Cbriſtiana ræpub. eloquentie pater dicendus Meuidea ris, quippe qui libris à te editis de rhetorica eccleſiaflica, qui iam ſo- pties ſunt excusſitanto cum artifcio pracepta oratoria ad hriftia ni hominis uſum accommodaſti, ut quiſquis eos legit, reuixiſſe Qtri- ſlotelem&(briftianum facium butet. Taceo alias omnes Chrifiia- nas regiasq; uirtutes, quæ te admirandum ac ueneranduan omnilus præbent, quum dere manifefiicſima uerba Facere ſuperuacaneum, o adulatorium eſſe uideatur. Hæ quidem& ſandiicimum C regoriu Pont. max: prateritis diebur mouerunt ut te nec optantem, nec ſcien tem in ſummorum ſacerdotum collegium cooptaret,&' non modoô a- pud Veronenſem populum, qui quod te Epiſcopum nactus&ſt,beatum ſe eſee prqfitetur, ſed apud omnes(hriſuiani nominis nationes tantã tibi authoritatem compararunt, ut certum mihi atque exploratum ſit, res meas ſub nullius patrocinio tutiores, quàm ſub tuo futuras. Hoc quum me maximòè mouerit ut tibi uni mea hac ſcripta ſub tuo amplisſimo nomine tutisſima futura commendarem,&e conſecrarè, animum etiam mihi mirificè auxit tua in me uetus bencuolentia, quam mihi iam pridem&ẽ humanitas tua,&mea erga te ſumma obſeruantia,&o communia fiudia conciliaruntzita ut mili hac omnia conſideranti nil fuerit antiquius, qudàm curareò' quàm primum ut mea hac apologia tuo nomine prorecta& illuſtrata in lucem prodi- ret. Quars igitur ob cauſas ego tibi uni tuaq;& ſapientis,& eloquẽ tiae,&ẽ prudentiae, et integritati,&; erga me beneuolentiae uolui ac debui tutelam huius meae diſputationis committere ob easdem tu hi lari animo eius patrocinium ſuſcipere eamq; tuo fauore corroborare debes, eò praeſertim quod ego te non magis tutorem in hac contro- uerſia quàm indicem poſtulo, quum enim nil exie petendun= ſit, quod tuam dignitatem tuamq; iuſtitiam ac probitatem non deceat, omnia primum à tua ſapientia iudicari uelim, deinde quae recta ue- raq; eſſe iudicaueris, tua authoritate muniri tuaq́; uirtute protegi at que dofendi, nec meliorem ego indicem, nec praeflantiorem dofenſöo- rem habere aut exoptare poſſum. Vale. Tatauii al. Marnij. 114. EEeekeESeeeseeee I[ACOBI ZABARFLLAE . PaA I A V ILN I APOLOGIAE LIBER PRIMVS. carvr phIMVM ſcribendi occaſio. VVM Philoſophia uniuerſa ob cognoſcenda- rum rerum, cauſarumq; latentium difficulta- Atem disſidijs philoſophantium plena ſemper ex titerit frequens,& uſitatum apud omnes fere“ ſapientes ſemper fuitzut qui diſciplinam, uel T aliquam docere ſeu ſcribendo,ſeu dicendo uo- lLuerunt, aliorum ſententias expenderint,& ad⸗ 1 uerſds eas pro inuenienda ueritate diſputatio⸗ annem pugnamq́; ſuſceperint. Hoe eum in omniũ ferme priſcorum Philo ophorum ſcriptis notare poſſamus, tum potisſi- me in admirandi Ariſtotelis libris, qui uel primus, uel maximè omnium uidetur omnes Philoſophiæ partes, cuntasq́; præclaras diſciplinas nobis docendi gratia tradere uoluiſſe, quum nullum fere librum ab eo ſcriptũ legamus, in quo aduerſds enim facere tantum abeſt ut unquam ſit ueritus, ut ne à præceptoris qui- dem Platonis placitis, quæ ſæpius confutauit, abſtinuerit. Ceterum quum ipſa per ſe de ueritate diſputatio,& concertatio utilitate non careat, id- eoq; laude digna eſſe uideatur, jpſum tamen diſputantis animum modo laudem, modò uituperationem mereri certum eſtzut enim rem ſolam, nõ hominem reſpicere, ac declarandæ ueritatis gratia dilputare, ingenuum, ac philoſophicum animum præſefert, ita carpendiac detrallendi cauſa id facere liuorem, aut odium, aut aliud quippiam tale ſigniticare uidetur:in dicium autem utriuſq; animi eſſe ſolet ipſa diſputandi, ac diſſerendi occa ſio,Si quis enim aliqua de re tractationem inſtituens animaduertat, con- trarias aliorum ſententias ita propoſito ſibi ſcopo repu gnare, ut niſi di- luantur, impedimento ſuæ contemplationi eſſe qucant, is necesſitate qua- A aliquod aliorum dogma non diſputauerit; hoc 2 A pologia dam ad earum euerſionem compellitur. contra uero qui à ſuſceptæ tra- Aationis filo ad res alias à propoſſto ſibi fine alienas digrediendo,intem peſtiuum certamen inire nituntur ſeu alio quouis patto ſine occaſione occaſionem ſibi controuerſandi quærunt,ij profectò non ueritatis amo- re, ſed alia quapiam animi perturbatione commotos ſe eſſe declarant. Hæc excuſationis tantum, ac defenſionis meæ gratia dicta uelim, quum cnim alias fexto ab hinc anno quoſdam de rebus logicis libros edide- rim, in quibus complura noua dogmata, quæ mihi ſola ratio perſuaſit, à me introducta ſunt, neceſſarium omnino fuit non modò contrarias in a- liorum mentibus radicatas opiniones eradicare, uerum etiam in earum jmpugnatione ita diligenter fuſeq; immorari, utquod ego iam faturum prædixeram)non defuerint qui dixerint, libros meos prolixitate ſermò- nis laborare; id uerò potisſime mihi contigit in libris meis de metho- dis praſertimq; in duobus prioribus, ubi quum de ordine doctrinæ, ac de eius partitione in ſpecies mihi dicendum propoſuiſſem, fieri nulla ratione poterat non modò ut ſententiam meam ad plenum declararem ſed etiã ut uerbum ullum ea de re facerem niſi hoc omniom dicendorum funda mento conſtituto(quæ Auerrois opinio fuit) quòd ordo doctrinæ non ab ipſa rerum natura) ſed à meliore noſtra cognitione deſumitur; ab hoc enim ſcopo dixi hauriendas eſſe differentias, quibus ordo in ſpecies diuiĩ datur, talemq; ordinis diuiſionem à'me inuétam eſſe, uere profeſſus ſum in capite ſexto ſecundi libri,& inde collegi duos tantum ordines dari, eorumq́; alterum ſolum contemplatiuis qiſciplinis alterum uero ſolis o- peratricibus accommodari poſſe. Poſtea uerò contigit ut philoſophus quidam noſter, qui alias prædictæ ſententiæ Auerrois impugnator,& cõ trariæ defenſor extiterat, in quodam libro ſuo de moribus ciuiliq; philo- ſophia nuper edito non illud tantum Auerrois dogma, ſed totam meam de ordine diſputatio nem atque ſententiam oppugpate conatus ſit; quod qvidem nec moleſtum mihi, nec inexpedtatum fuit, quum enim plurimo rum ſententias in meis operibus reprobaſſem, credibile mihi erat non eſ⸗ ſe defuturos qui aduerſum me aliqua dicerent uel ſcriberent, cum logi- cos,& philoſophos, tum maximè etiam medicos, ad quos defenſio Gale- ni(nam& eius ſententiam confutaueram/pertinerè uidebatur. Mlud ta- men mirum mihi, atq; inexpectatum fuit, quòd philoſophus ille meam pro Auerroe, ac pro ueritate ſuſceptam,& mihi omnino neceſſariam di- ſputationem calumniam appellauerit, uel enim quid calumnia ſit igno- rat, uel ſi ſcit, ſcire etiam poteſt meàm diſputationem non eſſe calumniã. Ceterum hocœ ſicuti etiam reliqua, alij judicabunt: Quod ad rem ipſam at tinet, mihi certe’ nunquam ſtatutum animo fuit mea dogmata pertina- citer tueri, quanquam enim multi) ut uideo, id non facere uerentur,& ſen Liber Primus 3 tentiam, cum qua ſenuerunt, mutare erubeſcunt, id tamenego à philoſo- phia alienisſimum eſſe arbitror, ſi quidem ueri philoſophi munus ſemper eſt parere rationi,& ueritatem non ſolum mente, ſed etiam ore copfiteri, Ob id eo primùm animo ad legendam eam eruditi uiri diſputationem ac cesſput ſi quid iu libris meis à me erratum notaretur, idq; mihi ratio per⸗ ſuaderet, ipſe ſtatim errores meos emendarem,& mutata ſententia aliam meliorem ſequerer: attamen ex ea lectione contrarium mihi contigiſſe ſenſi‚dum enim conſiderarem uirum prouectæ ætatis,& in philoſophiæ ſtu diis toto uitæ ſuæ tempore uerſatisſimum nil aliud poſt operum meorũ editionem, quinque annorum ſpatio inuenire aduerſus mea ſcripta po- tuiſſe, deinde omnes eius argumentationes expendens non modò nihil ui derem, quod meam ſententiam infirmaret, ſed etiam plura, quæ eam miri⸗ ficè contirmarent, certe efficacius ac firmius in ea perſiſtere cœpi, quum credendum uideretur nil contra me adduci poſſe præter illa, quæ à uiro celebratisſmo poſt ſummam adhibitam diligentiam inuenca& adducta fuerant Quoniam igitur ſanctisſimum ſemper fuit ueritatem tueri, peæ- ſertim ſi periculum immineat ae multi ob ſolam uiri authoritatem appa rentibus moti argumentis, ab ea abducatur, utq́; multorum hortationi- bus ac precibus morem gererem, conſtitui pauca quædam hac de re ſcri- bere, nam ſi nobis datum fuerit, remotis captionibus, claram& omuibus couſpicuam reddere ueritatem, magnum certè in re magai momentuo- peræ pretium fecerimus; ſin minus alios ſaltem ad id peragendum excita bimus, uiamq; eis planiorem reddemus. 4 SHeyr NDn M. Quis ordo conſiderandas ſit N Oſtra hæc controuerſia ad tria capita redigi uidetur, quæ ordmate conſideranda ſunt; Vnum eſt,quis ordo detiniédus proponatura dein- de quid ſit;demum quotuplex ſit. Vt à primo ordiamur, id certum& cõ ſtitutũ iam inter nos eſtnon de alio ordine nos loqui, qudm de ordine do ctrinæ, quem philoſophus ille uocat addiſcendi ſeu docendi ordinem; ſed in co uidetur eſſe diſceptatio, quòd quum ego in primo libro meo de me thodis cap. primo& undecimo ordinem in animo tanquam habitum cõ Sententia O aduerſarii ſiderauerim ipſe non in animo ſumendum eſſe ordinem putat, ſed in ipſis ꝗ ordo nõ diſciplinis res imitantibus. hoc enim aperteò dicit in cap. 5. ſuæ introdu- tionis,& prius in cap. 4-diſtinxerat ordinem in logica ſumptum, quod inſtrumentum eſſe ait, ab eo, qui in ſcicntis& artibus eſt,& illo relicto de A 2 in animo, ſed in di- ſciplinis ſu mẽ dus ſit. A pologiæ caſutatio. hoc tantum diſſerendum proponit. Ceterum uel alius eſt ordo, de quo ipſe loquitur, alius, de quo ego loquutus ſum, uel unus& idem: Si alius, non erat cur ipſe contra me aliquam diſputationem iniret, ſi quidem non ꝗe eodem ordine ſermonem ambo facimus: ſi uerò idem, qui iſola ratio- ne diſtinguatur, uidendum eſt num melius ſit ordinem conſiderare ut ha- bitum animi, quod ego fecian non ut habitum, ſed ut in difciplinis iam exiſtentem ut ille. Primum quidem is, qui dicit, non ut habitum animijſed in diſciplinis ſumendum eſſe ordinem, dicere etiam debet ubinam diſcipli nas ipſas exiſtere arbitretur, nam ſi& ipſæ in aummo iint, ordinem quoq; in animo eſſe oportet, nec alio modo, quam ut habitum; quare etiam ſi in diſciplinis exiſtentem ordinem conſideremus non rede negatur eum eſſe habitum animi. Scientiæ quidem& artes omnes uel in animo exiſtunt, uel in uoce, uel in libris, in quibus ſcriptæ ſunt; ſed abſque dubio propriũ earum ſubiectum eſt animus noſter, non uox neque charta librorum, niſi er accidens, uel ſecundariò; etenim diſciplinæ res ipſas repræſentare no⸗ bis debent, repraſentant autem ſolum ut ſunt in animo, nam ſoli conce- ptus ſunt imagines rerum, ut ait Ariſtoteles in initio hbri de interpreta- tione, uoces enim,& htteras non uocat ibi rerum imagines/ ſed notas& ſi gna conceptuum, qui ſoli ſunt imagines; niſi dicamus uoces, ac litteras ca tantùm ratione dici poſſe imagines, quatenus ſunt ſigna conceptuum, qui uerè ſunt imagines, non enim per ſe repræſentant res, ſed per conce/ ptus, quorum ſunt ſigna. Scientiæ itaque& artes omnes in animo conſi- derandaæ ſunt, tanquam in ſubiecto primo;& eas ita conſiderauit Ariſtote les in. 6. libro ethic. ad Nicomachum ut habitus animi,nam habitum men tis ut earum genus accepit; quod non rectè factum eſſet, ſi æquè extra mẽ tem) ac in mente earum natura conſiſteret, ſic enim habitus mentis non eſ ſet earum genus ſed accidens quiddam, ſine quo exiſtere poſſent. Quum jgitur ſcientiæ& artes nõ alibi, quam in aĩo ſumendaæ ſint, ordinem quoq; in animo eſſe neceſſe eſt ſi ordo in illis exiſtere dicitur; ſi uerò in animo,e- tiam ut habitum animi quod ita oſtendo,iam dixi tùm in memorato li- bro, tum in primo de natura logicæ, inſtrumenta logica conſiderari poſſe uel ſeiuncta à rebus, uel rebus applicata, ideſt conceptibus rerum in animo exiſtentibus;& demonſtraui, inſtrumenta quidem eſſe ut ſeiuncta, ſed ut ap plicata, non amplius eſſe inſtrumenta, ſed res ipſas, ideſt ipſos conceptus,& ipſasmet diſciplinas, quibus ſunt applicata; hæc enim Græcorum interpre tum ſententia fuit, quæ ſi uera eſt, ordo igitur in diſciplinis acceptus, eſt habitus animi, ſi idem eſt æc ſcientia ipſa, ſeu arscui eſt applicatus,& tüm ſcientia,tum ars, ſecundum Ariſtotelem eſt habitus animi; licet non in- ſtrumentalis, ſed principalis. Si uerò quiſpiam dicat ſententiam illam Craæcorum ueram non eſſe,& logicam tum abiunctam, tum applica- —— Liber Primus 5 tam inſtrumentum eſſe, adhuc erit habitus animi ſed inſtrumentarius. Igi- tur neceſſe eſt ordinem in animo,& ut habitum animi conſiderare, quo- niam etiam qui in diſciplinis ipſum conſiderare malunt, nihilominus in animo,& ut habitum animi conſiderant. Attamen ego melius eſſe du- xi ordinem ut abiunctum à rebus,& ut inſtrumentum conſiderare, pro pterea quòd non uidetur bene intelligi poſſe quid ſit ordo, niſi a rebus ſeiuncta natura ordinis declaranda proponatur,& applicabilis quidem diſciplinis, ſed nondũm actu applicata; melius nanque cognoſcere ordi nem poſſumus dum ipſum in ſuæ naturæ puritate contemplamur, quam cum rebus commiſtum, dum enim rebus permiſcetur ordo, multas ab eis recipit uarietates, ueluti regula illa Lesbia, quæ, quum ipſa per ſe rectitudinem haberet, neceſſe tamen erat ut ad lapidum, quibus apta- batur, obliquitatem flecteretur: hanc igitur ob cauſam ego etſi multa ex uariis diſciplinis accepi ad ordinis naturam melius declarandam,& ad ea, quæ de ipſo dixeram, comprobanda, ipſum tamen conſiderare ac definire uolui per ſe ſumptum, non ut iam diſciplinis applicatum, ſic enim Ariſtotelem quoque de logicis inſtrumencis ſcripſiſſe manifeſtum eſt. ſed hac de re ſatis, plura nanque de ea in operibus logicis a, me ſcri pta legi poſſunt. 3 Paa cAe VT TFRTIVM. Argumenta aduerſarij, quibus oſtendit ordinem doctri- næ ſemper ſumi à natura rerum. CBquitur ut ea, quæ ad eſſentiam ordinis pertinent, conſideremus qua in re ita progrediemur; Primo loco de conditionibus, in quibus na- tura ordinis conſiſtere dicitur, diſſeremus, mox totam ordinis defini- tionem expendemus, tuùm quæ ab aliis, tym quæ a me tradita eſt ut ra- tione duce uideamus quid in unaquaque uitii, aut erroris inſit,& quid bene riteq; dicatur; quibus peractis, demum ad ordinis differentias ac ſpecies deſcendemus. Duæ ſunt conditiones ordinis, de quibus eſt no- bis propoſita diſputatio, una& præcipua an ratio ordinandi ſumatur a natura rerum, an a noſtra meliore cognitione; altera uerd an eſſen⸗ tialis& neceſſaria ordinis conditio ſit ut ab uno doctrinæ initium ſuma tur. Quod ad priorem difficultatem attinet, ego quidem in primo libro meo de methodis oſtendere nixus ſum ordinem doctrinæ non a rerũ na-/ tura, ſed à noſtra meliore, uel faciliore cognitione ſumendum eſſe;ſed phi- loſophus ille efficaciter tueri contendit, ordinẽ ſumendum ſemper eſſe a natura rerum, nõ 3 noſtra cognitione, ad qd probandũ utitur primo loco 6 Apologiæ Authorita authoritate Ariſtotelis variis in locis, nam in initio primi elenchorum es ariſto⸗ ir quit, incipientes ſecundum naturam à primis;& in initio tertii libri rhetoricorum ait, Primum igitur quæſitum eſt ſecundum naturam, quod natura primum eſt;& in contextu 57 primi libri phyſicorum in- quit, Eſt enim ſecundum naturam cemmunia prius dicentes, ita circa unumquodque propria ſpeculari;& in initio libri de ſenſu& ſenſilibus, De reliquis primum dicamus, ac primum de primis;& in ſecundo de gener. animal. cap. 4. Nunc à primis incipiendum eſt, prima autem ſunt perfecta,& eiuſmodi ſunt quæ animal generant, eorumq; primum homo;& ſecundo libro de anima contextu 34. primum de alimento, & generarione dicendum eſt, quia hæc facultas& prima& communiſ- Primum at ſima aliarum eſt. id etiam confirmat pluribus argumentis, primò quo- Sumentum miam Ariſtoteles ſæpe dicit ordinem eſſe naturam ipſarum rerum, atqui ſcientiæ ſunt res iplæ per repræſentationem ergo quem ordinem res ha ſccundum. bent, eundem ſeruare ſcientiæ debent. Secundd argumentatur ex diffe- rentia ordinis ac methodi, quum enim diſtinguantur,& methodus ſit à Tertium. notioribus nobis, non debet igitur ordo eſſe a notioribus nobis. Tertiò, ſunt in rebus naturæ hi duo ordines unus intentionis, alter originis, er- go in ſcientis quoque hi duo ordines inde emanant, quare am bo ſequũ Quartum. tur naruram. Quarto, metaphyſica eſt de rebus ablolote primis, prom- de eſt ſecundum naturam prima omnium ergo ordo in ſcientiis attendi tur iuxta ordinem naturæ, quanuis enim nos a metaphyſica non ordia- Wintum mur, non tamen propterea ipſa deſinit eſſe prima. Quimd, Ariſtoteles in tractatione de ſenſihus incœpit à uiſu, deſut in tactu; Plato autem„& Auicenna primo loco de tactu, poſtremo de uiſu loquuti ſunt, ergo non ſeruant ordimem cogmtionis noſtræ, ſed ordinem naturæ, nam ordo co- guitionis unus tancuùm eſſet, at ordo naturæ duplex eſt, unus perfectio- mHalter or iginis; adde etiam quòd Ariſtoteles in eo tractatu antepoſuit odoratum guſtuiquum tamen odoratus ſic nobis ignotior, quoniam ho mo debilisſimum habet olfactumijtaq; à notioribus nobis non procedit, nec noſtram cognitionem reſpicit, pro- pterea quòd ordinem intentionis natu ræ& ordinem perfectionis, quem incœperat, deſe- rere non uult. 4 Liber Drimus 7 CAPVT QVARTVMA. Authoris argumenta cum reſponſionibus aduerſarij. N Titur etiam ſoluere argumenta omnia quibus ego demonſtraui or dinem ſemper ſeruari à notioribus nobis; Primum quidẽ ego uſus primum ſum authoritate Ariſtotelis in initio primi libri phyſ. dicentis agendum atgumètũ-. eſſe primum de primis principiis, quoniam ex horum cognitione, aliorũ omnium cognitio pendet. ſumit ergo Ariſtoteles rationem huius ordi- nis à noſtra cognitione. Ad hanc reſpondet eam non eſſe adæquatam Reſponſio ordinis rationem, idq; oſtendit dupliciter, Primum quidem, quia Ariſto- teles aliis in locis non eandem adducit, neque eam etiam ſeruat; nam ſe- cundo de anima cont.; 4. inquit agendum prius eſſe de facultate nutriẽ te, nõ tamen ob eam rationem, ſed prop terca quòd prima eſt ſecunduùm naturam;& in eodem libro, de ſenſibus agens præponit odoratũ guſtut, ignotiorem tamen ipſo guſtu: ſecundò quia hæc eſt ratio ſecundaria,& primariam inſequens; primaria nanq; ratio cur de principiis primum ſit agendum, eſt quia prima ſunt. ex hac poſtea emanat altera ſecũdaria, quũ 2 enim ſint prima, ex iis pendet omnium aliorum cognitio. Secundò con 2uargume- ſideraui Ariſtotelis uerba in ipſo initio quiti metaph. dicentis, ijnitium do uc Gtrinæ non ſemper eſſe principium rei, ſed eſſe quandoq; unde quis faci- lius addiſcat. Ad hoc reſpondet aduerſarius Ariſtotelem ibi de uia do- Reſponſio. Gtrinæ, non de ordine loqui,& ita locum illum ſuæ potius opinioni ſuffra gari. Tertio loco maximè innixus ſum uerbis Ariſtotelis in primo lib. 3. argum. eth. cap., ubi ait Platonem rette dubitaſſe an à principiis, an ad princi- pia uia tenenda ſittandem autem ſtatuit eſſe à notis nobis progredien- dum. Ad hoc ſimiliter reſpondet, Ariſtotelem ibi ſon de ordine doctri- Reſponſio: næ loqui ſed de uia, idq; confirmat expendens diligenter uerba illa Ari⸗ ſtotelis omnia;perpendit enim dictionem ⁴εꝓνοοι quæ ſignificat rationes, at ordo non eſt ratio, ſed methodus proprie eſt ratio. Conſiderat etiam Ariſtotelem dicere notiora duplicia eſſe, alia nobis; alia natura,& decer- nere eſſe incipiendum à notis nobis; patet igitur eum loqui de methodo, quia iam ego dixi ordinem eſſe à notis ſecundum naturam,& ſecundum cognitionem noſtram diſtinctam, Ariſtoteles autem apertè dicit auſpicã dum eſſe à notis ſecundum cognitionem confuſam, ergo loquitur de uia, roinde ego mihi contradico dum aſſero ordinem eſſe à notis ſecundum cognitionem diſtinctam,& Ariſtotelem ibi loqui de ordine; alia quoque Ariſtotelis uerba conſiderat, quæ mox à nobis diligenter expendentur: & quoniam ego ad probandum quòd ibi de ordine ſermo fiat, hoc argu mento uſus ſum, quòd Ariſtoteles iam in capite tertio de methodo lo- 8 Apologiæ quutus erat, quare non poteſt iterum in cap. Alagere de methodoaduer⸗ ſarius prius argumentum hoc contra me retorquet, deinde ſoluit: retor- quet hunc in modum, lam Ariſtoteles prius cœperat uti ordine reſoluti- — ergo non debebat amplius dubitare utro ordine utendum ſit, quum ia uo, exordiens in primo cap. à fælicitate, quæ eſt finis omnium ) m ſeruandum ſibi ſumplſiſſet ordinem reſolutiuum. Soluit autem argumen- tum, dicens, Ariſtotelem in cap. 3. non dixiſſe, nullis ſe prorſus uſurum de monſtrationibus, ſed non exactis quales ſunt demonſtrationes mathemati cæ; ideo in. 4. cap. id magis confirmans inquit eſſe progrediendum à notis nobis,& ita utendum eſſe leuibus& non exactis demonſtrationibus. po⸗ ⁊argumen ſtea ego adduxi multa Ariſtotelis loca, in quibus ſpreto naturæ ordine tum. ſeruat ordinem cognitionis noſtra, ut in lib. categ oriarum præponit rela tionem qualitati,& in ſecundo de anima præponit uiſum tactui, quum ta⸗ men& qualitas relatione ſit natura prior,&tacʒtus uiſu: ſic etiam prius de animalibus agit, quam de plantis licèt plantæ ſecundum ordinem naturæ præcedere debuiſſent: prius etiam de homine dicendum proponit, quam de ceteris animalibus in primo lib. de hiſt anim. cap. 6.& in ſecundo de Reſponſio Part. an. cap.x. Ad hæc omnia reſpondet, id factum eſſe per accidens, ubi enim ordo non eſt neceſſarius, non ſeruatur quandoq; ordo naturæ, quia aliqua offertur occaſio, ob quam non eſt neceſſe ordinem illum ſeruare: & ea dicitur accidentalis quædam ipſius ordinis prætermisſio; quemad modum in ſenſibus, in quibus nullus eſt neceſſarius ordo, potuit Ariſtote, les, neglecto ordine naturæ, incipere à uiſu: immo addit dici etiam poſſe, quòd Ariſtoteles ſeruat in ſenſibus ordinem naturæ, quum ſeruet ordinẽ perfectionis qui non minus dicitur ordo natura, quam ordo originis, ob id inquit ita ſeruaſſe ordinem naruræ Ariſtotelem incipientem à uiſu, deſi nentem in tactu ut Platonem in Timæo,& Auicennam in ſexto natura lium incipientes à tactu,& deſinentes in uiſu, quanuis non ſit idem ordo poſtremůũ naturæ. Vſus ſum præterca tali ratione, Si ordo doctrinæ ſumeretur ne arbun&tu. ceſſarioò à natura rerum, dubii ſemper eſſemus undenam auſpicari debere mus, duplex enim eſt ordo naturæ, unus perfectionis, ſeu intentionis, alter generationis, ſeu originis, qui etiam contrarii inter ſe ſunt, quare ſi ſtatue remus ſeruandum ſemper eſſe ordinem perfectionis, ſolus daretur ordo re ſolutiuus qui a compoſitis ad ſimplicia progreditur; ſi uerò ordinem ge nerationis ſolus daretur ordo compoſitiuus, qui eſt àſimplicibus: quòd ſi. uterque ſeruari ordo poſſet, ſequeretur incertum, atque indefinitum eſſe ordinem doctrinæ, quum nulla appareat ratio cur unum potius quam al terum ſeruare debeamus; itaque tradenda omnino eſt regula, qua ſtatua tur uno potius quaàm altero eſſe utendum; hæc autem non poteſt aliunde contra me ſami quam à noſtra cognitione. hoc argumentum ipſe prius duobus Liber Primus 9 duobus modis retorquet; Primò ſic, Nota nobis duplicia ſunt, uel enim di ſtinctè, uel confusè,& quandoque procedimus à notis nobis confusè, ut quando à phyſicis progredimur ad metaphyſica; quandoq; à notis nobis diſtinctè, ut quando in ſcientia naturali auſpicamur a principiis: ergo di- cendo ordinem ſumi à noſtra cognitione, incertum ſimiliter ordinem fa- cimus, quia æquè poſſumus ordiri à notiocibus natura, atq; à notioribus nobis, quod etiam ego negare non poſſum, quum aſſeram Ariſtotelem in cap. 4. primi libri ethic. de ordine loqui, quando dicit eſſe progrediendum à notioribus nobis prout notiora nobis opponuntur notioribus natura. Alio modo idem argumentum ita retorquet, Si duo offerãtur æqué igno ta, nulla dabitur regula, ob quam alterum præferre alteri debeamus, dum 3 ſola noſtra cogmitione rationem ordinandi ſumimus; quare tunc cogi- mur ad naturæ ordinem confugere. ſoluit autem argumentum, concedés priora natura duplicia eſſe,& utrunque ordinem ſeruari poſſe; quum enim natura& componat progrediens à ſimplicibus ad compoſita,& reſoluat progrediens d compoſitis ad ſimplicia, nos pro uariis inſtitutis noſtris& opportunitatibus modò uolumus imitari naturam generantem,& ita uti ordine compoſitiuo, modò naturam reſoluentem,& uci ordiae reſolutiuo, co enim ordine utimur, qui noſtro inſtituto,& re, de qua ſermo eſt, accõ/ modatior eſſe uideatur. CA PVT OUINT VM. In quo fundamenta quadam ab authore iaciuntur. VI& contraria argumenta ſoluere,& noſtra tueri facilius posſimus, quædam præmittenda ſunt non quidem noua, ſed ex libris noſtris lo Sicis repetita, nam quæ ibi dicta à nobis ſunt, ad ſententiam, noſtram tuen dam optimè ſufficiunt. Primum quidem annotandum eſt illud, quod in cap. ę. primi libri de methodis diximus, quòd cognitionem facere ſiue confuſam ſiue diſtindtam, eſt proprium methodi, nec competit ordini, ſola enim methodus facit ex notis cognitionem ignoti,ordo uerò nullam co gnitionem parit, ſed ſolum facit ut ea, quæ addiſcimus, melius uel facilius addiſcamus. hac ſola ratione ad cognitionem ordo contert: ideo fal- sG mihi attribui uidetur quòd dixerim ordinem ſumi à noſtra cognitio- ne diſtincta, methodum uerò à cognitione noſtra confuſa; nam id qui dem de ordine diximus, ſed hoc de methodo nunquam; quin potius a- pertisſimeè declarauimus methodum dirigi ad utranque noſtram cogni- tionem, immo magis ad diſtinctam, quam ad confuſam, ſi quidem demonſtratio a. priori eſt præſtantior demonſtratione a- poſteriori, B Prior re torſio argu menti. Poſterior retorſio. Reſponſio. Primü fun damentũ. 10 Apologia & eius ſcopus ac finis; de ordine autem quòd ſolam reſpiciat cognitio- ———— Liber Primus 11 mali poſſet etiam incipere à ſtirpe, quæ imperfectior eſt,& naturam habet ſimpliciorem, ut imitaretur naturam generantem,& utroque modo di- ceretur naturæ ordinem ſeruare ſed non ordinem cognitionis; id tamen animaduertendum eſt quòd ſecundum opinionem noſtram cognitionis ordo inuariabilis eſt, quando enim adeſt ratio ordinandi ſumpta à no- ſtra cognitione, non eſt alius ordo ſeruandus, quia ſi alius ſeruetur, non eſt rectus ordo: quòd ſi quandoque non ſeruatur, id fit quia nullus adeſt, qui ſeruari posſit, non quia adſit,& ab auctore negligatur, hoc enim ab aduerſario nobis obiici nunquam poteſt: nos tamen ei obiicimus quòd quandoque adeſt inter aliqua ordo naturæ, qui tamen negligitur pro- ter ordinem melioris cognitionis; hoc autem quando eueniat,& quo- modo ſeſe habeat declarandum eſt eoq́; diligentius„qud d nemine ha- ſtenus declaratum uel tactum eſſe comperitur. Iam diximus aliquam eſſe aliquorum ordinationem neceſſariam ad perfectam ſcientiam adipiſcen-. dam, aliquorum autem non neceſſariam, ſed utilem ad eam facilius acqui rendam; aliquorum demũ nec neceſſariam, nec utilem, ſed arbitrariã, quũ nullus ĩ eis notari posſit: ordo cognitionis uel melioris uel facilioris. ĩ hoc igitur tertio genere certum eſt non contingere ut propter noſtrã cogni tionem ordo naturæ negligatur; ſi quidem nullus ibi adeſt ordo cogni- tionis, qui dicatur præferri ordini naturæ; ſed neq; in primo genere, nã in eo neceſſarium omnino eſt ordinẽ naturæ ſernare, nò quidé quia ſit ordo naturæ, ſed quia idem eſt etiam ordo melioris cognitionis; quoniam in iis rebus non poſſunt hi duo oridnes eſſe diſiuncti: quocirca ſimul ſeruatur& naturæ& cognitionis ordo, ſeruatur tamẽ ut ordo melioris cogaitionis, non ut ordo naturæ. Hoc aũt euenit quando ea, quæ diſponenda ſunt, eiuſ modi ſint ut unum ſit cauſa alterius; cauſa enim tum natura, tum cogai- tione prior eſt eſſectu, neceſſarium igitur eſt cauſam efſectui anteponere,& ita imitari naturam componentem, non tamen quia is ſit ordo naturæ, ſed quia fieri non poteſt ut effectum perfectè noſcamus ignoratis cauſis, dum modo tales cauſæ ſint, quæ ſub propoſitæ diſcipliuæ conſiderationẽé cadãt; quia niſi ſint eiuſmodi, poterit effectus ꝑfectè in eo genere cognoſci ablq; illarũ cauſarũ cognitione.Reliquũ eſt igitur ut in ſecundo tarum genere Notaf gal eueniat ut ordo naturæ ſpernatur ob noſtrã faciliorẽ cognitioné, hoc aũt bus ra facilè intelliget quiſquis fateatur dari aliqua aliquib. narura priora, ꝗᷓ ta- naturæ ne- men eorum cauſæ non ſunt; quod faceri nos& Ariſtotelis authoritas,& res Rligalas E ipſa cogit; Ariſtoteles enim in 2·cap. primi li.poſt, analyt. cõditiones prin- gnitionem- cipiorũ demonſtrationis enumerans, inquit principia& priora eſſe debere & cauſas; nouit igitur dari priora, qᷓ non ſint cauſæ, nam ſi oĩa priora eſ- ſent etiam cauſæ poſteriorum, ſuperuacuũ fuiſſer addere,& cauſas; ſed ma⸗ nifeſtum per ſe. eſt dari plures eiuſdem rei cautas, quarũ una alterius cauſa d 2 — 12 Apologiæ paturæ, quorum unus non eſt cauſa alterius, ordinem tamẽ inter ſe habẽt naturalem, quoniam eos natura ordine quodam producit;ut ſi inter le cõ feramus plantam,& animal neutrũ alterius cauſa eſt, ſunt enim duæ æqua les eiuſdem generis ſpecies attamen aliqua ratione dicitur planta natura bet animæ facultates, quas habet planta,& alias præterea: natura autem ab Duo natu- imperfectioribus ad perfectiora progredi ſolet. Sed in his illud eſt maxi- ræ ordines mé annotatione dignum, quòd quum duo ab Ariſtotele ſtatuantur ordi- non ſeiae nes natura, quos ſæpe aduerſarius nominat, unus generationis alter inten in eiſdem. tionis,in his tamen rebus ſolus locum habet ordo generationis, nam dice re quidem poſſumus ſtirpes eſſe natura priorès animalibus, nempe ordine 8 . pibus ordine intentionis naturæ;non eſt enim in rerum natura planta pro pter animahlicet ad auimalium uitam conſeruandam cõducat; ſed eſt ſpe cies corporis naturalis per ſe conferens ad perfectionem uniuerſi,& per ſe digna cognitu etiam ſi ad animalium uitam nihil conferret: poſſumus igitur dicere plantam natura priorem animali non tamen animal natura prius planta, licèt perfectione ſit prius:idem dicendum eſt de homine&a- his animalibus; idem de quinque ſenſibus, tanquam ſacultatibus eiuſdẽ ani maæ inter ſe collatis, nullus enim eſt aliorum cauſa, tamen tactus eſt natura prior ceteris,& poſt tactum guſtus, quia nequeunt alii abſque his exiſtere: nec propterea viſus& auditus dicuntur altero modo illis natura priores, nempe ſecundum ordinem intentionis naturæ, ut aduerſarius fingit, non enim dedit natura animalibus tactum& guſtum propter uiſum& auditũ, qui ſint ſcopus ac fiis illorum, quum tactus ſit animali neceſſarius ut ſit animahauditus autem,& uiſus non ſint neceſſarii,ſed ſoluùm conferãt ad be ne eſſe;ſi quidem poteſt eſſe animal,& diu uiuere etiam ſine his: Viſum igi tur appellare primum ordine intentionis naturæ uanum eſt quanuis pri- mus uocari posſit ordine nobilitatis ac perfectionis; ex eo enim qudd ali- quid ſit primum nobilitatenon infertur quòd ſit natura primum, niſi etiã ſit primum in intentione naturæ:ob id animaduertendum eſt ut ſano mo do intelligamus id, quod ab Ariſtotele dicitur de duplici naturæ ordine, generationis,& jntentionis, uidelicet primum generatione eſſe ultimum intentione,& primum intẽtione eſſe ultimum generatione; hoc enim in his tant um locum habet, quæ ſe habent inuicem ut cauſæ,& effectus, ut elemẽ ta,partes homogeneæ, partes heterogeneæ‚ animal totum; in reliquis autẽ poteſt quidem notari ordo ille naturæ, qui generationis ordo dicitur, ſeu brdo ſimilis ordini generationis at non alter, qui intentionis ordo appella tur. In his igitur eum, quem habent naturæ ordinemſperni quandoque di nõ eſtin iis tamen aliquis eſt naturalis ordo: dantur etiam plures effectus prior animali, quoniam ſimplicior,& imperfectior eſt;& animal omnes ha generationis naturæ, non tamen dicere poſſumus animalia eſſe priora ſtir⸗ Liber Primus 13 4 cta cogni- dimentum noſtræ cognitioni diſtinctæ, nam ubi a cauſis ad effecta proce, tio etiã na dentes ſeruamus neceſſariò ordinem naturæ, certum eſt eum eſſe ordinem turæ ordi- ne non ſer bere uideantur, ſi in artibus quoque& aliis, quæ ordine reſolutiuo tradun cta dicatur . 3 adberi co- 1α M gnitio non quandoque ordo naturæ non ſeruetur, non propterea diſtincta noſtra co ſeruato na trario, ſed qualiſcunq; ſit, dicitur perfecta& diſtincta— ſi plené in- qi apti ſimus:r eue Defenſio primi argu 14 Apologia ra enim progreſſus ordinis reſolutiui à notione finis ad inuenienda prin⸗ cipia eſt 3 poſteriori ad prius ut in libro. 3 de method. cap. z 0. demonſtra uimus: cognitionem tamen diſtinctam, hoc eſt in ſuo genere perfectam tra dit; Quanuis igitur ille ſit ordo contrarius ordini naturæ rerum, per hoc tamen non ſtat, quin cognitionem tradat diſtinctam eo modo, quem ex- poſuimus: quòd autem ſit contrarius ordini rerum, patet, nam ordo illa- rum rerum naturalis ille eſt, qui in operatione ſeruatur, à remediis ad ſa- nitatem, à cauſis ad eſſecta;ars enim in hoc naturam imitatur, ideoq; pro- ceſſus compoſitiuus artis operantis dicitur ordo naturæ, quia res illæ ut- ab arte producuntur, eum inter ſe ordinem habent; in arte autem docente contrarius ordo ſeruatur propter noſtram cognitionem, quæ requirit ut à notione finis ad inuenienda principia procedamus; quare in ordine quo que reſolutiuo diſtincta in ſuo genere cognitio quæritur, licèt ordo natu- ræ non ſeruetur. CAVT SEXT VM. Impugnatio ſolutionum aduerſarij. H* ita conſtitutis uenio ad' argumentorum meorum defenſionè, quæ ille ſoluere nixus eſt. Primum argumentum meum ſumptum erat ex primo contextu primi libri phyſ. ſed quoniam aduerſarius in eo ſoluen- do etiam contra me argumentatur, nos ut diſtinctè procedamus, ſolutio- wenti ſum nem cius ab argumentatione ſeiungemus, ſolutio in hoc tantum conſtitu pti ex ini- ta eſt, quòd Ariſtoteles dicens de primis principiis eſſe agendum, quonis tio primi Phyſ. ex eorum notitia cognitio aliorum pendet, non primariam, ſed ſecunda- riam eius ordinis rationem adducit: quæ reſponſio ſatis ipſa per ſe ſaam abſurditatem patefacit; quoniam Ariſtoteles ubique ſolet cauſam primmã quæſitorum afferre, quum hæc ſola declaret propter quid, ut in poſt. ana- lyt. uidere eſt& ut nos tum in illorum commentariis, um in operibus lo gicis pasſim demonſtrauimus. Quoniam ergo negari non poteſt conſiliũ Ariſtotelis eſſe in primis illis uerbis primi phyſ. non ſolum dicere ſe uelle à primis principiis auſpicari ſed etiam dicere propter quid uelit, certe non idoneam cauſam adduceret, ſi ſecundaria ea cauſa elleretenm non de clararet propter quid ſit ordiendum à primis principiis. ſed quòd illa ſit cauſa primwa& præcipua eius ordinis nos demonſtrare tacilé poſſumus, quanquam hac de re plura iam diximus in primo lib. de methodis, præſer tim cap. 6. quemadmodum enim in ſecundo lib. poſt. dicebat Ariſtoteles deambulationem à cœna eſſe cauſam effectricem ſanitatis, contra uerò ſa- nitatem eſſe cauſam finalem deambulationis, ita in præſentia dicendum / Liber Primus 15 eſt cauſa cur à primis principiis ordientes cognitionem aliorum adipi- ſcamur, eſt quia funt prima ſecundum naturam,& cauſæ reliquorum; Quũ enim cetera ab his pendeant quatenus ſunt, pendent etiam quatenus co- gnoſcenda ſunt;& dum hoc dicimus, cauſam effectricem ſignificamus: ſed tamen è conuerſo illa cognitionis adeptio eſt cauſa finalis cur à pri⸗ mis principiis auſpicari uelimus;ſi quis enim quærat cur à primis princi püis ordiamur rerum naturalium tractationem, nulla certe alia finalis cauſa reddi poteſt niſi ea, quam reddit ibi Ariſtoteles, ſcilicet, quia ſic per fectam rerum naturalium cognitionem, q uam quærimus, aſſequemur, ſi quidem ex primorum cognitione cognitio aliorum pendet: Dicere autẽ cauſam huius finalem eſſe ut naturam imitemur, ita uanum eſt, ut ne ille quidem, qui hoc enuntiet, id credere poſſe uideatur, niſi etiam credat ſco⸗ pum& finem omnium diſciplinarum eſſe non cognitionem rerum, ſed i- mitationem naturæ, quod ſi dicat, neq; eſt quòd inuidere ei dogma hoc, neque quòd confutare debeamus. Quoniam igitur Ariſtoteles ibi non etf fectricem cauſam ſcientiæ afferre uult, ſed cauſam finalem cur à primis auſpicari uelit,& nos ſimiliter de finali tantuùm cauſa ordinis in præſentia Ioquimur, ut in illo primo Iib. de meth. uidere eſt, certum eſt cauſam pri- mam, non ſecundariam ab Ariſtotele eo in loco afferri. Duo etiam illa ad uerſarii argumenta friuola ſunt, Cur enim Ariſtoteles prius de nutriente Solatio anima, quam de aliis agendum proponat, nullam cauſam ex meliore uel duor ar- faciliore noſtra cognitione ſumptam reddere poterat, ideo ſeruare uo- duedd luit ordinem naturæ: immo dicere poſſumus, rationem ab Ariſtotele ibi 20mer axrif⸗ allatam, non eſſe cauſam finalem ordinis ſeruati in partibus animaæ, ſed po tius effectricem, quum ceſſet ibi cauſa finalis, quia fine ſuo potiri poterat, nempe perfecta partium animæ cognitione& præponendo nutrientem ſentienti,& ſentientem nutrienti. Quod uerò de guſtu& olfactu dicit, fal- ſum eſt ut nos poſtea demonſtrabimus. nam luce clarius oſtendemus ol- factum ibi eſſe nobis notiorem guſtu, proinde Ariſtotelẽ progredi à no- tioribus nobis. Ad alterum argumentum negamus Ariſtotelem ibi affer re cauſam ſecundariam, iam enim probauimus eam eſſe primariam. Ad ſe Defenſ cundum argumentum meum ſumptum ex primis uerbis quinti metaph. ſeal arga. reſpondebat uir ille clarisſimus Ariſtotelem ibi de uia doctrinæ, non de menti ſum ordine loqui, quæ ſolutio poteſt quidem fortaſſe alicui ſatisfacere, qui ſu- Pri ex iat- perficiem tantum uerborum Ariſtotelis attingere, non eorum uim inti- merahhh. mam penetrare ſolitus ſit, At ſi uerborum ſenſum diligenter expẽdamus, abſona omnino eſt rationi& ab ipſismet Ariſtotelis uerbis exploſa, quod oſtendo, perpẽdens tum dictionem illam, Principium, tum etiam illam, Fa declaratio cilius, utraque enim de ordine proprie dicitur, de methodo autem nullò capitis quĩ modo: nam uox illa, lnitium, de doctrina non recte dicitur, niſi ubi multa era. 16 Apologiæ ſunt, quæ tractantur, ab uno enim aliquo ſumitur tractationis initium, de in de ad alia ordinatim tranſitus fit: eadem prorſus eſt uis huius uerbi, Inci pere ut in primo lib. de meth. cap. 6. notauimus deinde fuſius cap.⸗ãdecla- rauimus. in methodo autem de una tantum re, quæ quæritur, agi propriè dicimus, non de medio, ex quo quæritur, neque de ſubiecto, in quo: hæc e- nim utraque iam præcognita ſupponuntur, nec tractari tunc dicuntur; ſ quidem tradtari in diſciplinis ea dicimus, quæ ut ignota quæruntur; Nam ſi de luna demonſtretur echpſis per terræ interpoſitionem, ſolius eclipſis ea demonſtratio eſſe dicitur, de ſola eclipſi ibi agitur; ob id non licet ibi dicere quodnam ſit doctrinæ initium, neqve à qua re demonſtrator inci- piat; Verba quidem ſi reſpiciamus, dicere poſſumus, initium quandoq; ſu- mi a propoſitione maiore, quandoque etiam à minore; ſed dum res ſpecta mus incongrua loquutio eſtſi dicamus initium ſumi medio, uel a ſubie o;ſed proprie dicimus fieri ſyllogiſticum progreſſum a medio ad quæ ſitum in eodẽ ſubiecto. in ordine autem multa diſponimus, de quibus om- nibus ac ſeparatim de ſingulis tractatio fieri dicitur, ideo ab eorũ aliquo ſomitur doctrinæ initium. Quando igitur Ariſtoteles dicit principium do Grina, de ordine loquitur, non de methodo, niſi ualde ineptè& incõgrue loquatur. Hoc idem adhuc efficacius declarant uerba illa, Facilius addi- ſcerenam comparatiuum ſupponit primitiuum utrique comparato com petere,ſi comparatio debeat eſſe conueniens;ſin minus, abſurda eſt loquu- tiout ſi quis diceret niuem eſſe albiorem æthiope, qualem loquutionem KAriſtoteli attribuere nefas eſt; At ſi dicat, niuem albiorem pariete, recte loquitur, dum modo paries quoque ſit albus. quum igitur Ariſtoteles di cat initium doctrinæ quandoque eſſe unde quis facilius addiſcat, ſtatua= mus eum de methodo loqui, ſintq́; in ſyllogiſmo propoſitiones A,& con cluſio, B.& quoniam methodus ſemper, ac neceſſarid eſt à noto ad igno- tum, oportet notum eſſe A, ignotum autem B. erit ergo uerborum Ari- ſtotclis hic ſenfus; tacilius diſcimus ab A ad B progredientes, quam a B ad Asneceſſe eſt autem ut utroque modo diſcamus, ſi comparatiua loquu tio congrua eſſe debeat;igitur indicat Ariſtoteles etiam a B ad Apro- gredientem diſcere, ſed minus facilehoc tamen falſum omnino eſt, quo- niam ab ignoto ad notum procedentes nihil penitus diſcimus: quum igi- tur Ariſtoteles dicat, unde facilius addiſcamus, ſi de methodo loquatur, non modd incongrua, ſed falſa eſt loquutio: at de ordine congrua& ue- risſima. Nam de animalibus, ac de ſtirpibus acturi docere poſſumus tum ab animalibus incipiendo, tum etiam a' plantis facilius tamen ſi ab anima hbus ordiamur, quoniam illa, quæ de animalibus dicuntur, plantarum do Adrinam faciliorem reddunt. Sed res clarisſima eſt legentibus ea, quæ ab Ariſtotele poſtea dicuntur in eodem capite, nam haud multoò poſt inter alias 7 Liber Primus 17 alas ſignificationes principi ꝗᷓ ibi enumerantur, ponit Ariſt. principium methodi his uetbis: Præterea unde cognoſcibilis res ẽ primum, hoc quo que rei principium dicitur, ut demonſtrationum ſuppoſitiones:] quæ uer- ba ego alias conſiderare neglexi quum tieri poſſe non crederem ut aligs unquam aſſereret Ariſtotelem in eius capitis initio de uia doctrinæ, non de ordine loqui;attamen quum iam ſit inuentus qui id aſſeruerit, fateatur etiam oportet Ariſtotelem in eodem capite bis principium methodi nu merare, tanquam aliam&aliam acceptionem principii, quum tamen eadẽ ſit ſecundum aduerſariõ. Sed mihi uidetur rem hanc omni carere difficul tate;patet enim Ariſtotelem in eius capitis initio loqui de principio ordi nis doctrinæ, poſtea uerd in his aliis uerbis de principio methodi;quanuis enim nomen principii acceptum pro eo, à quo aliquis incipiat, non conue niat methodo, ut antea diximus, conuenit tamen acceptum pro cauſa, nã propoſitiones ſunt cauſæ concluſionis:ſignificat etiam Ariſtoteles ueram dfferentiam, qua methodus ab ordine diſcrepat; nam proprium methodi eſt notificare,& ex noto ducere in cognitionem ignoti, ordo autem non notificat ſed ſolum facit ut facilius addiſcamus; nec mirum, ſi aſſerat Ari- ſtoteles ordinẽ doctrinæ poſtulare ut à facilioribus cognitu procedamus, hæc enim omnium probatisſimorum authorum ſententia fuit, Plato in. z. lib. de rep. de hominis iuſtitia loquuturus proponit ſe prius de uniuerſæ ciitatis iuſtitia dicturum, quoniamſinquit) maior maioris ſubiecti iuſtitia eſt quam minoris, proinde cognitu facilior,& exemplis declarat eſſe ſem per à facilioribus inchoandum, ut facilius poſtea diſficiliorum notitiam conſequamur; eaq́; Platonis uerba citantur, approbantarq; à Galeno in Platonis au thoritas. 9. lib. de Hippocr ag Platonis decr. cap.². poſtquam in primo cap. dixerat Galenus. Hppocratis quoque ſententiam fuiſſe, quòd à facillimis cognitu ſit lemꝑ ordiendum;& loquitur manifeſte de ordine doctrinæ, non de uia. Hoc i- dem legimus apud Auic. in proœmio libri ſui de anima, qui ſextus natu- Aulcennas, ralium nuncupatur, quum enim de materia,& de forma animalium agen⸗- dum eſſet,& animalium partes ſint materia, anima uerò forma, ipſe ſtatuit agendum prius eſſe de anima, quam de partibus; nullamq; aliam huius or dinis rationem adducit, quam quòd putat ſic faciliorem doctrinam fore, quoniam magis confert cognitio aiæ ad cognitionem corporis, quam e conuerſo,& inquit ſe hoc dicere excuſationis gratia, reſpiciens fortaſſe A- riſt qui hac in re contrario ordine uti maluit prius agens de partibus a= nimalium, quam de aia, nec alia ipſe quoque ratione ductus, quam doctti- næ facilitate, quum. n. nec materia ſit cauſa formæ, nec forma materiæ, ſed ambaæ ſint cauſæ compoſitiſ nullus inter eas eſt neceſſarius doctrinæ ordo, ſed pro uariis diuerſorũ philoſophantiũ ſcopis,& ſentẽtiis,&theorematib. ſieri põt ut duo contrarii ordines à duob. authoribus in iiſdẽ reb. ſeruati ſi miltter ſint ordines facilioris doctrina; ut apud Auic. facilior ſit doctrinai aufter uns Ordlnes tacif1s dOctAazut Mlcoacr Me 18 Apologiæ cipiendo ab anima apud Ariſtotelem autem facilior incipiendo à materia aialium, quod ipſe quoq ſignificauit in proœmio primi libri de aia, dum magna cum efſicacitate difſicultatem tractatiõis de aĩa declarauit, partes nanq; aialium) quum corporeæ& ſenſiles ſint, uidentur facilè ex anatome cognoſci poſſeunde etiam facilè ad cognitionem operationum ac mune rum ſip gularum duci poſſumus; ideo fortaſſe Auicenna deceptus eſt, pu=⸗ tans faciliorem doctrinam eſſe ordiendo ab aia,&ita cognitu difficiliorẽ ſcientiam de aialibus tradidit; fortaſſe ẽt uſus eſt ipſe quoq; ordine facilio ris doctrinæ pro theorematum ac tractationum diuerſitate, ut p̃diximus. Hæc tamen in iiſdem rebus diſponendis apud diuerſos ſcriptores uarie- tas non põt in tota diſciplinæ traditione contingere ſed ſolum in parte, nã ſi naturalem ſciam& ab Ariſt.& ab Auic.& a Platone in Timæo ſcriptã conſideremus, eundem ubiq; ordinem hẽt, nẽpe compoſitiuum licet in ali qua parte res aliquæ propter opinionum diuerſitatem uariis modis diſpo ſitæ eſſe comperiantur. Patet igitur Ariſt. in memorato loco de ordine lo qui:ꝙ autem in 2. contex. primi lib. phyſ.& in cont. 10. ſeptimi meta ph. de methodo dicat ꝙ ſit à notioribus nobis, id nobis non officit, quum ibi ma nifeſtum ſit eum loqui de inſtrumento notificante; ſed nõ propterea ſequi tur ꝙ ſemꝑ loquatur de methodo, quando noĩat progreſſum à notiorib. Deféßè ter nobis; poteſt.n. alibi hoc dicere de ordine, quum is quoq; ſit à notioribus; tii argumẽ quare argumentum triuolum eſt. Ad tertium argumentum meum ſum ei ſumpti ex ptũ ex.· Cap. primi lib. Eth. plurima ab aduerſario dicuntur, ꝗᷓ me ad eius SaitePele ci explanationem oio cogunt, nam ipſe& aduerſus me torquere& ſol uere argumentum nititur,& multifariam ẽt contra me argumẽtatur;quã obrem me in huius argumenti mei defenſione tùm ſoluentis tum ẽt argu mentantis locum tenere neceſſe eſt. Primum quidẽ oſtendo non poſſe cõ tra me argumentũ retorqueri, ſed contra eius ſententiam eſſe ualidisſimũ; nam Ariſtoteles in cap..&. z. eius libri am initium dederat ordini reſo- lutiuo, incipiens ab ultimo omnium agendorum fine,& eum dari ſtatuẽs; geinde antequam ulterius progrederetur, conſiderauit in 3. cap. qualis me thodus,& qualis auditor elſe debeat; poſtea in 4. cap. reſumit conſideran- dum finem,& cognoſcendum quid ſit;& in primis eius nomen, ac nomina lem quandam deſcriptionem in qua conſentire omnes uidentur, in mediũ adducit, dicens hunc finem eſſe fœlicitatem, eamq; nil aliud ab omnib. exi ſtimari, quam bene uiuere ac bene agere, licèc de intima eius definitione plures diſſentiant, quorum opiniones expendendas atque inter ſe conferẽ das proponitzſed antequàm hoc examen aggrediatur, digresſionem quã- dam facit de ordine, de qua nobis in præſentia diſceptatio propoſita eſt, nam poſtea ſtatim in quinti cap. initio fatetur ſe a propoſito digreſſum eſſe,& ad ſermonem de fine reuertitur. huius igitur digresſionis occaſionem ſi conſideremus, cam optimam fuiſſe uidebimus dubi- Liber Primus 19 tandi de ordine, ſed nullam de methodo; quum enim iam ordini reſoluti- uo initium dediſſet, ſtatuens dari finem omnium agendorum,& nomen e- ius nominisq; declarationem propoſuiſſet, ſtatim animaduertit dubitare de hoc ordine quempiam potuiſſe,& exiſtimare ſeruandum potius eſſe or dinem naturæ rerum,& à primis potius principiis eſſe ordiendũ, quam ab ultimo fine; quamobrem ante quam ulterius progrederetur, uoluit dubiũ hoc de medio tollere,& huius ordinis a ſe iam cœpti rationem adducere; & ipſius uerba ſenſum talem ſignificare uidentur, Ceterum dubitare de hoc noſtro ordine aliquis poſſet, idq; non iniuria, nam Plato quoq; de or- dine in diſciplinis ſeruando dubitabat, an principiis, an ad principia pro grediendũ ſit: ſed ut dubitationẽé ſoluamus, dicendũ eſt id ſolum eſſe atten dendũ ut à notioribus incipiamns:& quia notiora duplicia ſunt, alia nanq; natura notiora'dicuntur, alia uerò nobis, non eſt credendũ incipiendũ ſem ꝑ eſſe aà notiorib. natura, ſeruãdumq; neceſſariò eſſe naturæ ordinẽ ſed au- ſpicandũ ſemper eſt à notioribus nobis, ẽt ſi ea non ſint notiora natura. ob id nota nobis non uidentur ibi eſſe intelligenda ea, qᷓ ſunt oppolita notis natura ſed cõiter,& indiſtinde ea, ꝗᷓ ſint notiora nobis ſiue eadẽ ſint& na⸗ turæ nota, ſiue nõ ſint; niſi dicamus nota nobis ſumi ut diſtincta ab illis no tis naturæ, qᷓ nobis ſint ignota, ab his. n. non eſt ordiendum, Ita igitur du- biũ de ordine optimè tollitur, nam inceptum quidẽ eſt à tœlicitate, ꝗᷓ ſecũ dum naturã ultima eſt, uidẽtur: n. prima in hoc genere principia eẽ leges, ꝗ ſunt cauſæ bonorũ operationum,&hæ rurſus ꝑ aſſuetudinem ſũt cauſæ acquirendi habitus uirtutum, qui tandẽ ſunt cauſæ actionũ conſequentiũ, in quibus conſtituta fœlicitas eſt.hæc igitur ſecundum ipſum rerũ ordinẽ poſtrema oium eſtztamen ab hac eſt exordiendũ, quia nobis eſt notior, ſed qũo notiore in hoc tantum ſenſu notior, ꝙ ad reliquam cognitionẽé neceſ- ſaria eſt eius cogaitio, niſi, n. ꝓrænoſcatur finis, nulla corũ, ᷓ ad finem du- cunt, notitia haberi poteſtpendet enim principiorum ſeu mediorũ cogni tio à cognitione finis ſed non cognitio finis ab illorũ cognitione, eaq; di cit ur diltincta,& in eo genere pertecta cognitio ut ante declarauimus etſi ordinẽé naturæ non ſeruat. itaq; tãtum abelt ut argumentũ meũ posſit cõ tra me retorqueri, ut potius hac ipſa ratione, ꝙ Ariſt, iam initium dederat ordini reſolutiuo, oſtendatur ipſum de ſolo ordine in ea parte loqui, quia continuatio ac ſeries uerborum hoc apertè demonſtrat. uerba quoq; hoc idẽ teſtantur, nam inquit Ariſt. eſſe incipiendum à notis, nos aũt iam dixi mus uerbum, Incipere ſoli ordini conuenire, non methodo. Conſiderandũ p̃terea eſt id, qd Ariſt. dicit, Platonem de hoc recte dubitaſſe, quum enim haæc uerba nõ de ſola ciuilis diſciplinæ traditiõe, ſed de oĩbus generaliter & abſolutè proferãtur, ut pᷣcegentia declarant, certè de mechodo puerilis fuiſſet platonis dubitatio, quum. u, clarũ oĩbus ſit utranq; methodũ dari, C 2. 20 Apologiæ & moddò neceſſarium eſſe in diſciplinis altera uti modo reliqua, uanũ erat qubitare utra methodo in diſciplinis utendum ſit, idcirco ſolutio quoq; qubiĩ ab Ariſtotele adducta ridicula eſſet, nam ipſe quaſi magnum quid, ac reconditum adducit inquiens eſſe incipiendum à notis;at quis eſt, qui —-— Liber Primus 21 noſtram diſtinctam cognitionem,& quandoque non ſequi ordinem natu ræ, quæ duo ſimul conſiſtere nequeunt.Sed hoc nihil eſt, nam paulo' ante demonſtrauimus non pugnare inter ſe hæc duo, quia etiam naturæ ordi⸗= nem non ſeruando, diſtinctam cognitionem,& in ſuo genere perfectam ac quirere poſſumus. Tandem conſiderabat ſequentia Ariſtotelis uerba, quã do inquit, Bene moribus inſtitutum eſſe debere eum, qui de rebus ciuili- bus ſit conuenienter auditurus, principium enim eſt quòd res ſit, idq́; ſi conſtiterit, non eſt opus quærere cur ſit;& qui eiuſmodi eſt, is uel iam ha bet, vel accipere principia facilè poteſt;cui uerdò neutrum horum adeſt, is audiat Heſiodum, cuius carmina ibi ab Ariſtotele referuntur. Hæc omnia uinquit ille)aperte coaueniunt methodo, non ordini, quia recta iuuenum educatio congruensq; aſſuetudo facili tantùm apprehenſioni,& aſſenſio- ni conducunt. ego uerò non uideo cur de ordine ea omnia dici non poſ ſint, præſertim de reſolutiuo, de quo peculiariter loquitur ibi Ariſtoteles, nam ſi omnis ordo eſt ab iis notioribus, quorum cognitio ad reliquorũ notitiam conducit, certe de omni ordine dicere poſſumus quòd auditor debet aſſentire primis cognitionis principiis, ut ei facilior ad reliqua adi⸗ tus pateat; quoniam iis ignoratis alia uel nullo modo, uel non facile co- gnoſci poſſunt. ſed de ordine diſciplinæ ciuilis reſolutiuo res clarisſima eſt ac de illo ibi Ariſtoteles loquitur, poſtquam enim generaliter de om ni ordine dixerat, eſſe ſemper à notis nobis incipiendum, colligit de ordi ne ciuilis diſciplinæ uerba illa, quæ modò retulimus quum enim a fine au ſpicandum eſſe dixiſſet, eumq; eſſe fœlicitatem,& conſiderandum propo- ſuiſſet quĩd ſit fœlicitas, opportunisſime ſabiungit auditorem huius facul tatis debere eſſe moribus bene inſtitutum, ut in definitione fœlicitatis, quæ adducenda erat, acquieſceret. Quum enim uariæ ſint& contrariæ de fœli citate ſententia, alii nanque in uoluptate, alii in honore ali in uirtute ipſã collocabant, ſtatuendum ante omnia erat in quonam humana fælicitas conſtituta ſit, ut ad hunc finem omnia dicenda dirigerentur, aliam enim ciuilem diſciplinam Epicurus, aliam Stoici,& aliam alii ſcripſiſſent: quo- niam igitur Ariſtoteles non exquiſite de hac re diſputaturus erat, ſed le- uibus& communibus argumẽtis aliorum de fœlicitate ſententias repro baturus, ſuamq; ſine ualida probatione propoſiturus, ideo iure proteſta- tur, auditorem talibus moribus eſſe debere, ut huic finis conſtitutioni af- ſenſum præbeatiquia niſi hoc faciat, nullus ei ad hanc diſciplinam aditus eſſe poteſtzadde quòd magna hominum pars uel ætate, uel moribus iuue nes ſunt, quibus non ſatis credibiles eſſe ſolent conditio nes fœlicitatis ab Ariſtotele proponendæ, ſed efficacem demonſtrationem exquirunt, qua oſtendatur cur ita ſit:at ille, qui moribus bene ſit inſtitutus, facile aſſen- tietuel enim per ſe ipſe ſœlicitatem eiuſmodi eſſe noni gnorabit, uel alii ꝑ — 22 Apologiæ ſuadenti fidem adhibebit, credetꝙᷓ ita rem ſe ſe habere, nec quæret cur ſit⸗ quiſquis autem neque per ſe id noſcat, neque admonenti aſſétiatur, inanis prorlus eſt huius facultatis auditor iuxta illos Heſiodi uerſus. Itaq; cla- rum eſt Ariſtotelem in ordinis conſideratione perſiſtere, quum in eius cap. initio inquirendam eſſe finis defmitionem propoſuiſſet, deinde ſtatim in initio ſequentis capitis eam indagare aggrediatur, loqui enim de no- —,——,— tione finis, quæ totius diſciplinæ principium eſheſt loqui de ordine reſalu tiuo. Hæc igitur omnia ſententiæ noſtræ apertisſime ſuffragantur, quum enim tam methodus, quam ordo ſit à notioribus nobis, iure Ariſtoteles & in. 3. cap. de methodo,& in. 4.de ordine loquens eandem ferme ſenten tiam proferre uoluit de auditoris aſſenſu, qui&ratione methodi,& ratio ne ordinis neceſſarius eſt; hoc autem apertisſime confirmant uerba Ari⸗ ſtotelis in quinto cap.ſexti libri, ubi loquens de fine ſcientiæ moralis, qui eſt principium cognitionis ordine reſolutiuo, ita loquitur IPrincipia autẽ agendarum rerum ſunt id, cuius gratia res aguntur;illi autem, qui aut uo Juptate, aut dolore corruptus eſtprincipium ſtatim non apparebit,& eius cauſa,& ob ipſum omnia eligenda,& agenda eſſe, uitium enim huiuſmodi eſt ut principium corrumpat. Juerba hæc omnia nemo, niſi expers ratio- nis, de ordine dicta eſſe inficiabitur; quocirca Ariſtoteles dicit neminem poſſe huic fini,& eius definitioni aſſenſum præbere, qui uitio ſit corruptus, proinde bene moribus debere eſſe inſtitutum, quod hic quoque dicit; ſicu- ti igitur de ordine ibi loquitur, ita etiam hic. Hoc idem ſignificant uerba Ariſt. in cap.⸗:primi libri, quando inquit principia alia inductione alia ſen ſu alia aſſuetudine comparariinnuit enim principia cognitionis gFiſciplis næ moralis acquiri aſſuetudine, per hãc enim fit bona morum conforma- tio qua qui eſt præditus, aſſentit deſinitioni fœlicitatis, creditq; eam eſſe ſummam hominis bonum, ſed res ita clara uidetur, ut omni difficulta⸗ Defenſo ar te careat. Ad omnia Ariſtotelis loca a me adducta, ubi Ariſtoteles uide gumenti tur naturæ ordinem ſpreuiſſe&ſequutus eſſe ordinem facilioris cognitio umHi io nis, jpſe duas affert reſponſiones:primum inquit id fieri raron& per acci- Vornan art dens, quoniam ibi nullus eſt neceſſarius ordo, quare ille ordo, qui tunc ſer ſootelis ob- uatur, non eſt abſolute rectus ordo, ſed ordinis prætermisſio ob aliquam ſeruatione. occaſionem, quod quidẽ in ſenſibus euenit; quoniam enim in iis ordo non eſt neceſſarius potuit Ariſtoteles incipere a uiſu. Secundò digit etiam in ſenſibus ſeruatum eſſe ab Ariſtotele ordinem naturæ, nam etiam ordo erfectionis eſt ordo naturæ, ſecundum quem uiſus primus eſt, tactus ue- infne. ro poſtremus. Prior ſolutio confutatione non eget, quoniam aduerſarius olonis„Pæc dicens ſuam ipſe ſententiam euertit. Videndum eſt in primis quem ordinem dicat necelſarium eſſe, uel non neceſſarium; duo nanque ordines nunc in conſiderationem cãdunt, unus rerum prout exiſtunt ſisq; dicitur Liber Primus 23 ordo naturæjalter cognitionis earundem rerum, qui dicitur ordo dodtri- na, quem ille ait eſſe imitatorem ordinis naturæ. uel igitur ipſum rerum ordinem inquit non eſſe quandoque neceſſarium, uel ordinem doctrinæ; ut quum dicit non eſſe in ſenſibus ordinem neceſlarium, uel intelligit in ſenſibus prout ſunt opera naturæ, uel prout diſcendi gratia in ſcientia na turali tractantur:ſi ipſorum ſenſuum ordinem non neceſſarium eſſe dicat, fallitur, quia dum rem ipſam ſpectamus, apparet ſumme neceſſarius eſſe or do ſenſuum in natura, uiſus enim præſupponit necelſſario tactum, ſine quo eſſe nulla ratione poteſt;contra uerò tactus poteſt eſſe ſine uiſu; quare pri or ſecundum naturam eſt tactus uiſu, is q; ordo neceſſarius eſt; uidemus èc in eodem animali primam omnium eſſe operationem tactus, ſecũdam gu ſtus, poſtremam uiſus; plura enim ſunt animalia, quæ poſt ortum multos dies uiuant ſine uiſu, quum tamen ſtatim orta tangant, deinde paulo'poſt etiam guſtent: quare aliorum quoque duorum ſenſuum credendum eſt aliquem eſſe neceiſarium naturæ ordinem. ipſius itaque naturæ ordo in ſẽ ſibus neceſſarius eſt. ſic etiam in omnibus eſſectibus naturæ ordinem eſſe conſpicimus; quum enim natura ab imperfectioribus ad perfectiora pro- grediatur, priores generatione ſunt ſtirpes animalibus,& inter hæc beſtiæ homine; quem ordinem etiam à conditore uniuerſi ſeruatum eſſe conſtat in prima rerum creatione. Quoniam igitur quiſquis in rebus naturæ ordo ſtatuatur, is naturalis ac neceſſarius dicendus eſtreſtat ut ordinem ſolum doctrinæ dicat non eſſe quandoque neceſſarium idq́; apertè uidetur aſſe- rere in calce capitis ſui 19, quum dicat alterum ordinem eſſe non necel- ſarium, nec ſemper reſpondere naturæ: ſic enim opponit ordinem non ne- ceſſarium ipſi ordini naturæ. Sed quomodo hoc dicere posſit non uideo; Rehugndne ſic enim propriam ipſe opinionem euertit, nam ſi eſſentiam ordinis in hoc aductſarii- conſtitutam eſſe putat, ut imitetur naturam, idq́; ipſe in definitione ordi⸗ nis doctrinæ ponit, hæc debet eſſe ordinis conditio immutabilis,& ab eo inſeparabilis; quemadmodum enim ridiculus eſſet ille qui definiens homi nem diceret hominem eſſe animal rationis particeps, contingere tamen ra rd,& per accidens ut homo non ſit animal; ita etiam uanum eſt definire ordinem doctrinæ per imitationem naturæ, eamq́; dicere primariam eſſe differentiam, primariumq; ordinis fmem,& dicere ordinem quandoque non imitari naturam; Cur enim non imitatur naturam, ſi iam ia ipſa natu- ra ordo aliquis ineſtisq; neceſſarius?nam hoc ipſe confitetur, dum dicit eum non eſſe rectum ordinem, ſed ordinis prætermisſionem: ſic enim aſſe- rit iam in rebus ordinem ineſſe naturalem, in doctrina tamen hunc præ- termitti,& alium ſeruari, qui rectus non eſt:res certe admiratione digna hæc eſt, quòd in doctrina ordo posſit rectus ſeruari(ſeruari enim poteſt, dum aliquis in rebus ineſt)alius tamen, qui nõ eſt rectus, ſeruetur. Sed quis 24 Apologiæ non uideat uirum hunc eruditisſimum ueritate coactum in meam, quam improbat, ſententiam uenire? Dari enim ordinis naturæ prætermisſionem concedit, eamq; fieri propter doctrinæ difficultatem,& propter noſtrum cognoſcendi modum,& talem tunc ordinem ſeruari, qui non reſpondeat non inſiciatur ſperni naturæ ordinem,& alium ſeruari propter faciliorẽ ordo ſeruatur, ille idem eſt ſimul ordo facilioris doctrinaæ, nam ſi non eſſet, cognoſcendi modum;itaque ordo facilioris doctrinæ, ipſo concedente, ſè- do naturæ non ſemper ſeruatur, quia quandoque contemnitur propter il lum. Cur etiam doctrinæ ordo alius ſit neceſſarius, alius non neceſſarius, nulla ab eo asſignari ratio poteſt, omnis enim naturæ ordo, qui rebus at- trbuatur, neceſfarius eſtut prædiximus, quum ſit naturalis: ordo etiam do Armæ ſj cius eſſentia eſt in hoc conſtituta, ut ſit imitatio ordinis naturæ, eadem tenetur necesſitate, ubi in rebus aliquis naturæ ordo notari poteſt. at ſi ad noſtram cognitionem confugiamus, camq; fateamur eſſe rationẽ primariam ordinandi omnes diſciplinas, cauſam facilè adducimus cur in ter aliqua ſit certus quidam neceſſarius ordo, inter aliqua uerdò non neceſ lis ſed arbitrarius ut antea declaratum eſt. Patet itaque uanam eſſe priorẽ hnuius uiri ſolutionem. ſed altera quoque uana eſt,& à nobis antea repro- Pongna bata, oſtendimus enim tactum quidem eſſe priorem natura uiſu,non tamẽ Mes. viſum natura priorem tadu, quanuis perfectione ſit prior. Conſideran- Pelenbpe dum manet poſtremum argumentum meum, quod ille tum duobus mo- ” mentI. 8 dis contra me retorquere,tum ſoluere nititur, ut antea expoſuimus, ſolu⸗ tio quidem infirma& uana eſtquòd enim dicat, naturam& componere, & reſoluere,& natura priora duplicia eſſe alia generatione alia uerg inten tione,hoc certe nihil eſt, nam ſi nil aliud in ordinando ſpectamus, quam ut naturam imitemur, nulla eſt ratio cur componentem potius quam re- ſoluentem imitari debeamus, quum æque utrunque ſit naturam imitari:at linquit)uno potius, quam altero modo imitamur naturam, pro diuerſis in ſtitutis noſtris, uariis q́; occaſionibus; quid autẽ aliud eſt hoc(quæſo)quàm ₰ ad noſtram faciliorem cognitionem confugere etiam nolentem,& ab ip- 8 ſa rei ueritate coactumtnulla enim eſſe poteſt oecaſio, niſi facilior cogni- ” Kefpotiin tio noſtra, quam reſpicientes modò hoc, modoò illo ordine utimur- Ad he memt riorem autem argumenti retorſionem primum dico uanum eſſe in præ- ene fenria copſiderare ordinem inter ſcientias diuerſas, qua de re poſtea fuſius loquemur in conſideranda ordmis definitione, ſediut concedamus proceſ ſum 4 A — naturæiergo quando tacilior doctrina,& ordo naturæ pugnant inter ſe, cognitionem hoc autem dicere eſt etiam confiteri quòd quando naturæ deberet ob eandem rationem prætermitti ordo naturæ propter noſtrum per ſeruatur, nunquam ſpernitur propter ordinem naturæ; at contra or⸗— ſarius ſed ſolum utilis, ac demum inter aliqua nec neceſſarius, neque uti- Liber Primus 25 lum à phyſicis ad metaphyſica eſſe ordinem illum, de quo nũc ſermo eſt, dico eum eſſe iuxtã noſtram cognitionem diſtinctam, dum enim diſtinctã cognitionem intelligimus eam, quæ in ſuo genere perfecta eſt, certe quã do aſſeq uuti ſumus ſcientiam rerum naturalium,& ad ſupernaturales pro redi uolumus, res naturales iam diſtincte cognouimus,ſi philoſophia na turalis eſt ſcientia contemplatiua, quæ eſſectus naturales per eorum cau ſas demonſtret:ſic igitur ad ſupernaturalia progredimur ex naturalibus diſtincté nobis cognitis non confuſe; quanuis enum pendeant res natura- les à cauſis ſupernaturalibus, illæ tamen cauſæ ſunt extra genus,& extra limites ſcientiæ naturalis, quare non eſt neceſſaria earum cognitio ad ha- bendam rerum naturalium ſcientiam in ſuo genere perfectam atque di- ſtinctam: ob id& ſi progreſſus à phyſicis ad metaphyſica eſt a poſteriori bus ad priora, nullum tamen ob id affertur impedimentum qud minus di ſtinctam aſſequamur cognitionem tum naturalium rerum, tum diuinarũ. firma igitur ſententia noſtra manet: quòd ordo ſemper reſpicit noſtram diſtinctam coganitionem: nec obſtat id, quod Ariſtoteles dicit in quarto cap. primi libri ethicorum, jam enim locum illum interpretati ſumus,& oſtendimus omnem ordiuem dirigi ad cognitionem noſtram diſtinctam, non tamen omnem ordinem eſſe a notioribus ſecundum naturam: datur enim diſtinca cognitio, ideſt in ſuo genere perfecta, quæ non ſequitur or- dinem naturæ rerum, ſed contrarium. Ad alteram quoque retorſionem Reſponfo reſpõſio patet ex iis, quæ tum ſapra, tum in primo libro noſtro de metho ad kunda dis dicta ſunt, quando enim contingat ut duo ſint æque ignota,& neu- retorſioné. trius cognitio conferat ad cognitionem alterius, tunc liberum eſſe dixi- mus ſcribentis arbitrium, qui poteſt uel naturæ ordinem, uel perfectionis, uel aliquem alium arbitratu ſuo ſeruare;ſed non ob id ſententia noſtra la befactatur, quia ſic dici non poteſt ordinem cognitionis contemni pro- pter ordinem naturæ, ſed quum nullus ibi adſit cognitionis ordo, qui nos ab altero exordiri cogat, poſſumus æque ab utrolibet auſpicari, hoc igi⸗ tur ad noſtram ſententiam impugnandam non ſatis eſt, ſed quemadmo- dum nos aduerſus eius dogma oſtendimus adeſſe quandoque ordinem naturæ manifeſtum, eum tamen ſperni,& ſeruari ordinem cognitionis, ita ipſe quoque deberet oſtendere quòd, ubi adeſt ordo melioris uel facilioris cognitionis, is à nobis ſpernatur ali- quando propter ordinem naturæ, hoc 7 4 enim ipſe nunquam o- i e ſtender 98 2 K Apologiæ CAPYT SEFe AVUeN. Reſtonſio ad obſeruationes locorum Ariſtotelis ab aduerſario adductas. Rliquum eſt ut ad ea omnia, quæ ab aduerſario contra nos adducta ſunt, reſpondeamus. Primum attulit multa Ariſtotelis loca, in quib. Ariſtoteles profitetur ſe ordiri ab ijs, quæ ſunt prima ſecõdum naturam, & ita ordinem naturæ ſeruare; Ad quæ omnia multiplex poteſt eſſe reſpõ ſio. primum quidem dicere poſſumus id, quod antea declarauimus, Ariſt. quandoq; ſeruare ordinem naturæ, quatenus eſt ordo naturæ, quoniam ibi nullum cognitionis ordinem ſeruare poterat. dicere etiam poſſumus Ariſtotelem ſignificare id, quod ego in cap. 10. primi lib. de methodis de- claraui nempe naturam rerum non prout ſunt, ſed prout à nobis cogno- ſcendæ ſunt hæc enim requirit ut de hoc prius agatur, de illo autem po⸗= ſterius ſed ſingula illa loca conſiderantibus maniteſta res erit, quum enim in quibuſdam ſit per ſe clarisſima, ex iis alia quoq; loca, qᷓ obſcuriora ſũt, illuſtrabuntur; ſiquidem in omnibus credendum eſt eandem philoſophi mentẽ extitiſſe. Primus afferebatur locus ex initio primi lib. elench. quem Reſponſio aquerſarius minimè afferre debuiſſet, niſi forte& me& oẽs alios hoĩes cæ ad uerba 7— 11= 1 Arilt. in pri cos putauit, qui locum illũ,& uerba Ariſt. ſequẽtia legere nequeamus; uel mo elench. ita ignaros, ut ea non intelligamus; poſtquam enim Ariſt. dixit incipiẽdũ eſſe ſecundum naturã à primis, uidendum eſt quænã ſint illa prima, a qui- bus ſtatim exorditur, non ſunt. n. alia, quam principia cognitionis, qᷓ uocat prima ſecundum ordinẽ cognoſcẽdi, quoniã à reliquis, ꝗ́ᷓ tractanda ſunt, p̃ſupponuntur;etenim ſtatim docere incipit ſyllogiſmorũ alios eſſe reue- ra ſyllogiſmos alios uideri quidẽ, non tamen eſſe, idq́; poſtea declarat exè plo pluriũ aliarum rerũ, ꝗᷓ uel ita reuera ſunt, uel eſſe uidentur, nec tamen ſunt, ut eo in Ioco legere poſſumus: ab hac aũt propoſitione noca auſpica ri neq; eſt ſeruare ordinẽ naturæ generãtis, neq; ordinẽ ꝑfectionis ſeu intẽ tionis, ꝗa non eſt incipere ab aliqua re, ꝗᷓ prima uel ultima fecundũ naturã dici posſit, ſed ſolùm à propoſitione manifeſta, q principiũ cognitionis eſt: ideo Auerroes ibi horũ uerborũ ſenſum his uerbis refertl Nos aũt icipie mus ſpeculationẽ huius ex principiis notis ſecundum naturã in hoc gene relintelligit. n. prima ſecundũ cognitionẽ, ut diximus,&clarior res eſt, quã Reühod ut pluribus uerbis indigeat. Ad alium locũ ex initio tertii lib. rhetorico a tertii rũ Ariſt. dicendũ eſt id, qd in p̃cedentib. ſæpe diximus, non ſatis eſſe oſten ubri rhet. dere Ariſt. ſeruare uelle ordiné natura, ſed oſtẽdendũ erat negligi ordinẽ facilioris cognitiõis ꝑꝑ ordinẽ naturæ, qd ꝗdẽ aduerſariusnò oſtẽdit: nos ãt iã diximus euenire quãdoq; ut nullus adſit ordo cognitiõis uel melio ris, Liber Primus 27 uel facilioris, qui ſeruari posſit;& tunc authorem arbitratu ſuo ſeruare quemcunque ordinem uoluerit. Certum autem mihi eſt, quòd ſi Ariſtote les exiſtimaſſet illa, quæ ſecundum naturam prima uocat, facilius cogno- ſci poſſe ex aliorum poſteriorum cognitione, abſque dubio ab his poſte- rioribus incepiſſet. Tertius afferebatur locus ex cont. 5.primi phyſ.qui clarisſimus omnium eſt, quum enim ibi Ariſtoteles dicat, eſſe ſecundum naturam, ut prius communia dicamus, poſtea uerdò particularia contem- plemur, neminem latere deberet, philoſophum ibi naturam non rerum, ſed noſtram intelligere de nobis enim loquens inquit naturale nobis co- gnoſcentibus eſſe ut prnis ea, quæ communia ſunt, tractemus, poſtea uerò ad propria deſcendamus, ſi quidem cognitio uniuerſalium maxime con- fert ac neceſſaria eſt ad cognitionem particularium obtinendam. De hac natura noſtra loquebatur etiam Ariſtoteles in z. contex eiuſdem libri, di cens inſitam in nobis naturaliter eſſe uiam hanc, quæ eſt a notioribus no- bis ad ignotiora;& quanuis de uia doctrinæ ibi loquatur, illud tamen ue- rum eſt etiam de ordine;bhæc enim eſt natura noſtrum cognoſcentium, ut tùm in uia doctrinæ ex notis ignota notiticemus, tum in doctrinæ or- dine ea anteponamus, quæ quòd notiora, uel faciliora cognitu ſunt, ad re liqua illuſtranda conferre,& planiorem ad ea declaranda uiam reddere poſſunt. ſed hoc quoque argumento demonſtratur Ariſtotelẽ ibi ipſam rerum naturam intelligere nullo pacto poſſe, quòd communia& uniuer- ſalia ſunt ignota naturæ, quũ natura nihil eſſiciat niſi particulare; ſed opus noſtrum fſunt,& nobis notiora, non natura, quoniam in natura nullũ repe ritur uniuerſale, quod de pluribus prædicetur; hoc autem ita egregie,& ita dilucide exponitur ab Auic. in primo lib. ſuæ ſuffcientiæ cap..ut ne que clarius exponi neq; exquiſitior ad eum Ariſt. locum declarandũ cõ- Reſponſio ad cont. 57 primi phy mentarius deſiderari posſit. Verba aũt Ariſt. in primo cap. libri de ſenſu Reſponſio & ſenſilibus non uideo cur contra meam ſententiam faciant. quum. n. di, ad uerbaæ cat Ariſtoteles, Ide reliquis agamus,& primum de primis] ſi aduerſarius Ari es 32 hinc tale conſequens inferri putat, ergo ſpreto ordite cognitionis ſeruat ſu& ſenſili ordinem natura, inefficax prorſus argumentum eſt nam quandoque pri⸗ bus cap.i. ma uocat ratione cognitionis, non ratione rei, ut antea notauimus: quòd ſi etiam diceremus prima ibi uocari ſecundum rem, adhuc ratio friuola eſt nam etiam in initio primi phyſ inquit a' principiis eſſe auſpicandum, tamen an locus ille nobis refragetur, ex his, quæ alibi diffaſe diximus, co- gnoſci poteſt;a primis enim auſpicandum eſſe dicit, quoniam ex eorũ no titia cognitio aliorũ pendet. propterea animaduertere ſemꝑ deberét illi, qui talibus argumentis utuntur, pro eis non facere ꝙ Ariſt. dicat auſpicã dum a primis, uel ſeruandum eſſe ordinem naturæ, ſi quidem nos quoq; aſſerimus in ordine compoſitiuo ſeruari magna ex parte ordiné naturæ D 2 ——— Apologiæ generantis;attamen ratio huius eſt noſtra melior cognitio, nam ut pluri- mum ordo melioris doctrinæ inſequitur ordinem naturæ,&hic illius gra tia ſeruatur quando ſeruatur; quandoque tamen contrari ſunt; quare tũc non ſeruatur ordo naturæ. Hæc omnia dicere uolui, ut oſtenderem huius— argumentationis infirmitatem, uera tamen eius ſolutio,& cur Ariſi. ibi di cat ordiendum à primis, legatur in poſtremo cap. primi noſtri libri de me 1 thodis. Expendebat etiam uerba Ariſtotelis ſecundo de generatione Fepanſie animal. cap. 4. Quæ nos dicimus eſſe interpretanda iuxta alia ſimilia Ari- Ariſtorclis ſtotelis uerba in ſexto cap. primi libri de hiſtoria, ubi dicit, eſſe primo lo⸗ ex 2. de ge, co agendum de partibus hominis, quia nobis notiores ſunt,& ex iis faci- anim. cap'. lius cognoſcemus partes ceterorum animalium; quare hic quoque dicit, hominem eſſe primum cognitione, quia ad reliquorum notitiam eius co gnitio conducit;& rationem affert, quia perfectum; diſtinctiora enim om nia ſunt, meliusq́; dignoſcuntur in animali perfectiore, proinde diſtinctil ſima in homine, Sed mirandum profectò eſt quomodo uir hic erugditiſ- ſimus non uiderit magnam difficultatem, quam maximè quidem uidere, ac ſoluere debuit, nam ipſe fatetur duplicem eſſe ordinem naturæ, unum generationis naturæ, alterum intentionis, ſeu perfectionis, quocirca& il- lud, quod omnium perfectisſimum eſt,& illud, quod imperfectisſimum alia & alia ratione dici poteſt primum igitur conſiderandum eſt qũo Ariſtote les ſuam hanc argumentationem ab hac obiectione uindicaret, Tu dicis ab homine eſſe ordiendum, quia eſt primum ſecundum naturam; atqui eo dem argumento oſtenditur incipiendum eſſe ab animali imperfectisſimo, quia hoc quoque alia ratione eſt primum ſecundum naturam, ideo nullã habet necesſitatem ratio ſumpta à primo ſecundum perfectionem, quum posſit eadem ratione oſtendi illud idem debere eſſe ultimum, ſi quidẽ pri. mum perfectione eſt origine ac generatione ultimum. augetur autem dif ficultas, quòd uidemus Ariſtotelem uariis in locis modo exordiri a' pri- mo ſecundum originem, moddò a primo ſecundum perfectionem; quid i⸗ gitur cauſæ eſt cur modò ab hoc, modo ab illo auſpicari uoluerit, nec ſẽ- per eandem normam ſeruauerit?certè nulla alia afferri poteſt, quaàm me- lior, uel facilior cognitio noſtra; quandoque enim facilius, aut melius di- ſcimus ordiendo à perfectioribus, quandoque uero' ab imperfectioribus; idq;ᷓ ipſe aduerſarius uidetur inuitus confiteri dum inquit ordinem natu ræ quandoque ſperni propter aliquam occaſionem; at exprimat obſecro quænam ſit hæc occaſio, nam ſi ea pluris æſtimatur, quam ordo naturæ, cui præſertur, certe in ea potius conſiſtere uidetur eſſentia ordinis doctri naæ, quam in ordine rerum naturalizſed tandem ueritate coadtus id expreſ ſe confitetur in cap. ↄ.dicens ordinem, doctrinæ quandoque uariarinec reſpondere ordini naturæ,idq; ob noſtrum cognoſcendi modumiergo fa —-——-—— Liber Primus 29 tetur noſtrum cognoſcendi modum præferri ordini naturæ,& ſignificat naturæ ordinem ideo ſeruari, quia non eſt contrarius noſtro modo co- gnoſcendi, quum concedat ordinem noſtræ cognitionis præferri, quando Illi contrarius eſt;reuera enim ordo naturæ, qur ſeruatur in ordine ſcien- tiarum compoſitiuo, eſt ordo naturæ generantis, eo nanque ordine, quo natura res generat, cognoſcendæ etiam ut plurimum res ipſæ ſunt; ſed quã doque ſecus euenit, quare tunc naturæ ordo negligitur. Ad hanc autem Conſi dera- ueritatem comprobandam clarisſimè facit locus apud Ariſtotelẽ in quin o run. to lib. de hiſtor. animal cap. primo, ubi totam illam, quam diximus, difficul cap.libri. 5. tatem ſoluit, ipſamq́; aduerſarii de ordine ſententiam prorſus euertit, ut de hiſt. ani. credibile ſit ab eo locum hunc animaduerſum non eſſe. Inquit in eius libri initio Ariſtoteles ſe de partibus animalium in præcedentibus egiſſe, reſta re autem de animalium generationibus loqui,& eſſe ſimiliter ordiendum à primis, ſed poſtea ſubiungit, ſe non amplius incepturum eſſe ab homine, ut antea in partium conſideratione fecerat, immo de homine ſe poſtre- mo loco ſermonem facturum, quòd hominis generatio longam& proli/ xam tractationem requirat; hæc eſt occaſio uariandi ordinem, facilitas do Gtrinæ: nam in, 6. cap. primi libri loquuturus de partibus dixerat ordiendũ eſſe à partibus hominis, quia notioces ſunt, ut per eas facilius ad aliorum animalium partes cognoſcendas ducamur; hic autem de generatione uer ba facturus inquit ad poſtremum locum remittendam eſſe hominis con- ſiderationem, quòd multas habeat difficultates, proinde longa oratione indigeat; namſut in ſecundo lib.de rep inquit Plato)nil magnum facile: eo rum autem, quæ facilia cognitu ſunt, breuis ſolet eſſe tractatio. Res certe clara eſt,& indigna, quæ in controuerſiam adducatur, nam dicunt philo- ſophi omnes nullam poſſe ab agente æquali actionem prouenire, æque mouemur à primo origine ut ab ipſo ordiamur, atque 3à primo pertectio ne, ſi æque uterque eſt ordo naturæ, nosq; nil aliud ſpectamus, quam ut naturæ ordinem imitemur: aliam igitur eſſe rationem oportet cur modo hunc, modò illum ſequamur, quam credidit ille ſe idoneam attaliſſe totãq; difficultatem ſoluiſſe dicendo eam eſſe occaſionem; ſed quænam ſit occa- ſio,immo quæ eſſe posſit, am dictum eſt, non eſt quòd in re manifeſtisſima amplius immoremur. Quod autem Ariſtoteles dicit ſecundo de partib. qonſidera- animal. cap. r o,ab homine auſpicandum, quia maxime omnium eſt parti- tio cap. 10. ceps diuinitatis,& quia externarum partium forma eſt notisſima, ita in- hb ds Pae telligendum eſtut rationem primariam eſſe uelir hanc, quia forma exter anuna narum partium notisſima eſt; nam ſi ſola illa ſufficeret, quia eſt maxime particeps diuinitatis, ea ratio ſemper uigere debuiſſet,& ſemper ab homi ne auſpicandum fuiſſet, quod tamen non fecit, ut ipſe aſſerit in primo cap. quinti libri de hiſtoria, Poſtremus locus conſiderandus relinquitur, Reſponſio ad uerba Arlſt lib. 2. de ani. con- tex. 34. 30 qui eſt in ſecundo lib de anima contex.³ł ½ubi Ariſtoteles dicit, eſſe primo Apologiæ loco agendum de facultate animæ uegetali, quia hæc prima& commu- nisſima omnium eſt;non dicit, quia notior aliis. ſed uerba hæc ſententiam aduerſari maxime comprobarent,ſi ipſe alterum ſaltem horum duorum oſtendiſſet, aut cognitionem partis uegetalis conferre ad cognoſcendam partem ſenſibilem, aut è contrario hanc ad illam nam ſi notior facultas ſẽ tiens extitiſſet, Ariſtoteles partem uegètalem anteponens utique ſignili- caſſct ſe poſthabito cognitionis noſtræ reſpectu ſolum naturæ ordinem ſe ctari uoluiſſe. ſi etiam cognitio partis uegetalis faciliorem redderet co- gnitionem partis ſentientis, Ariſtoteles non hanc huius ordinis rationé adducens, quòd notior, ſed quòd prima,& maxime omnium communis, itidem ſignificaſſet ſe non cognitionis/ſed naturæ tantum ordinem reſpe- xiſſe. neutrum tamen horum oſtenſum eſt, nec oſtendi poteſt; nam ſi facul tas ſenſibilis nobis prodeſſet ad uegetalem melius cognoſcendam, abſque dubio Ariſtoteles uegetali ſentientem antepoſuiſſet, quemadmodum etiã intelligentem præpoſuit mouenti quæ tamen ratione communitatis ante poni debebat; uidit enim ad bene cognoſcendam uim motricem neceſſa- rium fuiſſe, ut facultas intelligens declarata prius,& cognita eſſet: igitur ſicut ibi ordinem communitatis peruertit propter noſtram cognitionẽ, ita hic quoque eum peruertere non dubitaſſet; quamobrem cognitio fa- cultatis ſentientis ad uegetalem cognoſcendam nihil conducit; ſed neque uegetalis confert ad cognoſcendam ſentientem, ut in earum tractatioib. uidere eſt;nullus igitur ſpernitur cognitionis ordo, quũ nullus adſit; nul- lus etiam alius eſt, qui in contrarium urgeat, ideo naturæ ordinem ſerua- re Ariſtoteles uoluit tanquam conſonum ordini totius ſcientiæ compoſi tiuo, quem ab initio ſeruare ſtatuerat; id enim ſemper notare& clarisſi- mum inſpicere poſſumus, Ariſtotelem nanquam in ſciẽtia naturali ſeruaſ ſe ordinem contrarium, qui perfectionis dicitur, niſi quandoque propter faciliorem noſtram cognitionem; nam ubi cognitiomis ratio nulla adeſt jpſe in ea ſcientia ſemper ordinem ſeruat naturæ generantis, ſi feruari po- teſt;ſi uerò neque hic adeſt, quod euenit in illis, quæ eiuſdẽ gra dus,& æqualia eſſe uidentur, tunc ſeruare poteſt ordinem perfectionis, ſeu aliquem aliũ; hæc enim omnia arbitraria ſunt, ut in 9.& ulti⸗ mo cap. primi libri de me⸗ thod. dicebamus. 1 E Liber Primus CAemT OOT AVVNM Raſponſiones ad argumenta aduerſarij. 31 A Rgumenta quoque ab aduerſario adduca leuia ſunt; eorum primũ erat, ordo eſt ipſa rerum natura, atqui ſcientiæ ſunt res ipſæ per re- ræſentationem, ergo debent eundem ſeruare ordinem, quem res habent. Non disſimile eſt id, quod alio in loco ab aduerſario dicitur, Res ut ſe ha bent ad eſſe, ita etiam ad cognoſci‚ ergo quo ordine ſunt, eodem etiam gnoſcendæ ſunt; nullus eſt igitur alius doctrinæ ordo, ræ. Ad hoc dico aliud eſſe ordinem rerum gnoſcendus proponitur aliud eſſe ordinem, cognitionis;de ordine quidem rerum natur ordinem eſſe ipſam rerum naturam, ideoq; neceſſe eſt ut qui rerum co- gnitionem quærit non alium cognoſcat eſſe rerum ordinem, quam eum, quem res ipſæ habent: poteſt tamen alio ordine ad rerum cognitionem peruenire. argumentum igitur nil aliud probat, quam quòd ordo rerum cognoſcendus a nobis non debet eſſe alius quam qui re uera in rebus eſt: do, qui eſt inſtrumentum noſtræ co quam ordo natu- qui nobis ut res quædam co Ad primä e inſtrumentum eſt noſtræ argumẽtũ- ali uerum eſt id, quod dicitur, at non probat quòd idem eſſe debeat or cognitionis, exempli gratia, ordo naturalis in ſenſibus eſt ut tactus ſit pri mus,& uiſus poſtremus, ideo ille, qui ſenſus cognoſcere uult, debet etiam cognoſcere ordinem hunc, quem habent, quia ſi alium putaret eſſe ordi- nem ſenſuum, deciperetur, nec rem cognoſceret eo modo, quo eſt:alio ta- men uti ordine poteſt ad eorum notitiam indagandam, ut apud Ariſtote lem in ſecundo lib. de anima uidere eſtiex iis enim, quæ de ſenſibus ibi di=⸗ cuntur cognoſcimus uerum ordinem ſenſuum,&tactum eſſe omnium pri mum ſecundum naturam, alio tamen ordine nobis Ariſtoteles ipſorum ſenſuum cognitionem tradit, quum ordiatur à uiſu. Quòd ſi aduerſarius ab ordine rerum ad ordinem cognitionis illationem facit, negandum eſt conſequens; quare argumentum captioſum eſt. Non minus captioſum Ad ſecũdũ eſt ſecundum, ordo àmethodo diſtinguendus eſt, ergo quum methodus ſit à notioribus nobis, non debet ordo eſſe à notioribus nobis. ſimile huic argumentum eſſet, ſi quis diceret, diſtinguitur homo ab equo,&equus eſt animah ergo homo non eſt animal;eſt enim paralogiſmus ex minore ne- gatiua in prima figura. Diſferunt quidem homo&equus, ſed non in hoc, quum uterque ſit animal;ordo autem,& methodus in quo differant, iam in primo libro de methodis dictum eſt etenim cum in aliis differunt, tùm in hoc ipſo, quòd alio modo ordo eſt à notioribus nobis alio methodus. Tertium argumentum nihilo magis, quam ea, quæ ſol uimus, efficax eſt, Duplex datur ordo in natura, unus compoſitionis,ſiue originis, alter re⸗ — Ad tertiũ. Reſolutio dupliciter locum hẽt in natura. 32 Apologia ſolutionis/ſiue intentionis, ergo quum in diſciplinis quoque emanent hi quo ordines, ambo naturam lequuntur. Argumẽtum hoc id tantùm pro bat, tot ordines dari in diſciplinis, quot exiſtũt in naturaznatura enim uel componit, uel reſoluit, quare nullus alius in diſciplinis ordo præter hos quos ſeruari poſſe uidetur, ut etiam Ariſtoteles primo ethic. cap·· ſignifi ..2.. 1 1. ⸗ cauit dicẽs uel à munerariis ad metam, uel à meta ad munerarios eę pro. cedendum. Dico igitur argumentum hoc ad probandum ſolummodo numerum ordinum pertinere, ſed ad id, quod aduerſarius uult, nullius eſſe momenti, non enim propterea fit ut in tradenda alicuius rei cognitione qebeamus eodem uti ordine, quem natura in ea re ſeruat:oporteret enim ſemper duos ſimul ordines in lingula diſciplina ſeruari, ſiquidem natura quoque duplici ordine utitur in lingulis; tamen quælibet diſciplina tota unum tantum ordinem habere dicitur, non duos: diſcrimẽ autem in hoc conſiſtit, quòd natura in qualibet re duos habet contrarios ſcopos, ob id quobus ordinibus ex necesſitate utitur; eandem enim rem modò genera re uult, modo interimere; ideo generationem reſpiciens componit, interi- tum autem moliens reſoluit:at diſciplinæ unum tantùm ſcopum habent, ræſertim contemplatiuæ, quarum unus eſt finis, ſcientiam parere; quare ſ harum qualibet una eſtunum quoque ordinem habet nõ duos, ſed duo rum alterum, quem melioris doctrinæ ratio præſcripſerit, quod Ariſtote- les conſiderans in initio primi libri phyſicorum ſtatuit in ſcientiis omni bus contemplatiuis ſeruandum eſſe ordinem compoſitiuum, qui eſt à pri⸗ mis principiis: non poſſunt igitur tradi ordine reſolutiuo, niſi quis duos diſciplinarum quoque ſcopos contrarios fingat, ut qaemadmodum rerũ naturalium cognitionem Fßnere uolens utitur ordine compoſitiuo, ita uolens cam coguitionem deſtruere utatur ordine reſolutiuo, quodiquidẽ ridic ulum eſt. Dicimus igitur neceſſarium omnino eſſe ut cuiuslibet di- ſciplinæ ordo ſit imitatio naturæ, quum alius ordo non detur præter ordi nes natura, tamen quum duplex ſit ordo naturæ, quælibet diſciplina alte- rum ſeli git, qui ad tradendam propoſitarum rerum cognitionem accom modatior ſit, idq́; facit nõ ut imitetur naturam, ſed ut perfectam cognitio nem tradat. Non eſt autem ignorandum reſolutionem dupliciter locũ habere in natura, uel enim conſideratur in operatione natursut nos mo- dd conſiderabamus ordo nanque naturæ interimentis eſt reſolutio: uel conſideratur non in operatione ſed in ſola intentione naturæ& tunc ipſi attribuitur etiam generanti;quoniam antequam generet, ſtatuit ſibi tan/ quam finem illud ultimum, quod generare uult idq; dicitur primum in i- centione naturæ. ſed hanc reſolutionem quomodo ſcientiæ contemplati- uæ imitentur conſiderandum eſt ne ſuperficiem tantum rerum lambẽtes, S&dialeticeé ommia tractantes, in multos errores,&ambiguitates labamur. Certe 6 „ b Liber Primus 33 Certe hæc naturæ reſolutio non eſt operatio, ſed potius quædam præ- meditatio fucuræ operationis, itaque ſi contemplatiuam ſcientiam cum natura conferre uelimus ita ut ſcientia naturam dicatur imitari, neceſſe eſt ut dicamus ipſam ſcientiæ traditionem imitari naturam operantem, nempe generantem, ita ut ordo ſcientiæ ſit compoſitiuus, ſi quidem ordo naturs generantis non eſl niſi compoſitiuus: ordini autem intentionis na turæ on debet reſpondere ipſa ſcientiæ traditio, ſed ſola præmeditatio auchoris ſcientiam tradituriut æqua& congrua comparatio fiat. ex or- dine igitur intentionis naturæ nihil colligitur de ordine traditionis ſci- entiæ, ſed ſolum de ordine præmeditationis aathoris tradentis ſciẽtiam, qui ſi eſt reſolutiuus, nihil ad nos, qui de ſola traditione ſcientiarum lo- quentes dicimus eam eſſe non poſſe niſi ordine compoſitiuo:at certe' ta- lis reſolutiuus ordo in præmeditatione ſcientiarum non datur, ſolum da- tur methodus reſolutiua inſeruiens inuentioni ſcientiarum, quemadmo- dum in ſecundo libro de methodis cap.⁷.&. 8. declarauimus. Videntur autem hæc, quæ de naturæ imitatione aduerſarius dicit, magis proprie di ſciplinis operatricibus accommodari,nam operationi naturæ ſimilior eſt operatio noſtra, quam noſtra contemplatio; ergo ſicut operatio naturæ procedit ordine compoſitiuo, artis quoque operatio compoſitiua erit; re ſtat igitur ut præuiæ meditationi naturæ,& ordioi intentionis, ut il- le uocat, ipſa artis doctrina reſpondeat, quæ ſimiliter ſit reſolutiua, & hac ratione ordo reſolutiuus eſt imitatio naturæ, nec tamen eius ſcopus eſt imitari naturam, ſed inuenire principia, unde ſumatur o- perationis initium; ad ca enim inuenienda imitatur naturam, quæ ſi-- militer ex præcognitione finis uidetur inuenire principia. Quartum argumentum, quod à metaphyſica aduerſarius ſumit, ego non am- plius leue,& captioſum dicam, ut alia, ſed potius efficacisſimum ad ipſius ſententiam euertendam, ut enim ia præſentia ei condonemus quòd eadem natura ordinis, de quo ſermo nobis eſt inſtitutus ad diuer- ſas quoque diſciplinas inter ſe conferendas, ac diſponendas extenda- tur, argumentum hoc pro me egregie facit, nam ſi naturam rerum ſpectemus, metaphyſica eſt de rebus primis, ideoq; uocatur prima Philoſophia, ſed non ob id eſt prima ordine doctrinæ, ut ipſum no- men demonſtrat, quum poſt naturalem addiſcenda ſit: in ea igitur patet ordinem doctrinæ melioris eſſe ut metaphyſica poſt naturalem ſcientiam diſcatur, quum tamen iſit ſecundum naturam prima philo- ſophia, quare ordo doctrinæ ordinem naturæ non ſequitur. Sumebat deinde aduerſarius argumentum ex tractatione de ſenſibus, nam Plato& Auicenna inceperunt a) tactu,& ultimo loco ege⸗ runt de uiſu, contra Ariſtoteles incepit a uiſu, deſiit in tactu; ergo E Ad quartũ Ad quiutũ 34 Apologiæ id ſolum omnes reſpexere ut naturæ ordinem ſeruarent, quia uterque eſt ordo naturæ, at non æquè uterque eſſet ordo cognitionis. Confirmat e- Repugnan- ciam quia Ariſtoteles ne cœptum naturæ ordinem deſerat, præponit olta tia ĩ dietis Cum guſtui licèt guſtus ſit notior nobis olfactu. In hoc argumento ii- aduerlarii Iud primdò miratus ſum, quòd aduerſarius dicat Platonem in ſenſibus or- dinem naturæ ſeruaſſe, quum in cap. 23. ſui quinti gradus neget Platonem in ſcientiis tradendis ordinem ſeruare uoluiſſe.hoc enim ſi uerum eſt, di- cere poſſum non eſſe conuenientem ordinem à Platone ſeruatum in con- ſideratione ſenſuum, propterea quòd ordine uti noluit; attamen mihi non ſatis conſtat Platonem in ſuis libris ita, ut uir iſte putat, doctrinæ ordinem neglexiſſe: quinimmo ſi eos legamus, notare facile poſſumus eum tanto cum artificio nos ſenſim ad ſuæ ſententiæ confesſionem perducere, ut ne- gari non poſſe uideatur eum ordine ia ſingula re uti præſtantisſimo,& ad rimaus Pla id, quod uult, docendum accommodatisſimo. in Timæo autem non eſt ob tonis. ſcurum proponi à Platone ſeruandum ordinem compoſitiuum ‚cun⸗ demq; ſeruari, quum à primis principiis auſpicetur. Quod uerò ad ſen⸗ ſuum ordinem attinet certum eſt& Ariſtotelem,& Platonem,& Auicen nam ſeruaſſe ordinem facilioris doctrinæ, nam pro diuerſis ipſorum ſentẽ 16 eidlihte tiis alio etiam,& alio ordine uti in ſenſuum diſpoſitione debuerdue Ari pud Ariſt. ſtotelis copſilium in ea parte ſecundi de anima erat docere quomodo fiat operatio ſenſuum, eamq; fieri per actionem obiecti in organum ſenſus per medium. Hoc propoſito ſcopo ordiendum fuit à uiſu ut notiore, in uo hæc maxime conſpicua ſunt,& in tactu deſinendum, in quo ignotisſi Rö ordinis ma: Plato uerò qui non putauit uiſionem fieri per receptionem ſpeciei ſenſuum a- in organoſſed per radiorum emisſionem, quem operationis modum in a- pud Plato- lijs ſenſibus non conſiderauit, non fuit hac ratione coactus auſpicari a' ui- RS ordinis ſu. Auicenna uerò in 6. libe naturalium incipit a tactu, quia putat in eo ſenſuum a- non eſſe neceſſarium medium ſed tactilia ſine ullo medio agere in organũ Pad' aAuies- tactus; reiicit autem ad ultimum locum tractationem de uiſu tãquam dit. tractat illam controuerſiam, an uiſio fiat per radiorum emisſionem, an per receptionem ſpeciei,& alia multa, quæ difſſicultatis plena ſunt. At uerò nõ ſolum apuddiuer ſos authores, ſed etiam apud eundem notare poſſumus uariatum eſſe earundem rerum ordinem ob faciliorem doctrmam pro diuerſis occaſionibus, ſcopis q́; ſcribentis: hoc manifeſtum fuit in pri- mo cap. quinti libri de hiſtor. animalium quod declarauimus, in eo nan- que Ariſt. aſſerit ſe modò anteponere hominem brutis, modò poſtponere. de ſenſibus etiam idem Ariſtoteles egit tum in ſecundo lib. de anima, tm Ordo in ſe- in lib. de ſenſu& ſenſilibus, non tamen eodem prorſus ordine, nã utrobiq: ſibus uans dat primum locum uiſui ſecundum audituiſed quum inz. lib. de anima po aPud rift.. ficillimam, quod ex eius prolixitate cognoſci poteſtin ea nanque diffuse * Liber Primus 35 ſuiſſet in tertio loco olfactum, in quarto guſtum, tamen in libro de ſenſu & ſenſilibus tertio loco de guſtu loquitur, quarto autem loco de olfactu, quod qua ratione factum ſit non eſt difficile uidere,ſi ſcopum,& artificiũ Ariſtotelis penetremus, nec ſicco pede omnia percurramus; ſeruat enim utrobique Ariſtoteles ordinem facilioris dodtrina, ſed non habet utrobi que eundem ſcopum; nam in ſecundo libro de anima docere uolens quo- modo fiat operatio ſenſuum anteponit olfactum guſtui, quia ĩ olfactu ma nifeſtius eſt operationem fieri per actionem odoris in organum per aerẽ medium;iin guſtu autem latentior eſt hic operationis modus, ſicut etiam i tactu, quoniam in his duobus ſenſibus uidetur operatio ſine ullo medio fie ri. At in libro de ſenſu& ſenſilibus non eſt amplius Ariſtotelis conſilium loqui de modo operationis, ſed de ipſa ſenſilium obiectorum natura, ideo ob faciliorem doctrinam alium inter hos duos ſenſus ordinem ſeruauit; quoniam enim minimam inter cetera animalia uim odorandi homo ha- bet, proinde debili admodum cognitione odorum præditus eſt, ſaporum autem magnam habet notitiam, quum ualidisſimum habeat ſenſum gu⸗ ſtus, ob id Ariſt. ſtatuit prius de ſapore agere, quam de odore’, ut ex co- gnitione ſaporum, qui faciliores cognitu ſunt, nos facilius in odorum co- gnitionem perduceret, hi nanque ex odoribus cognoſcuntur: ratio hæc non me excogitata eſt, ſed tum ipſa per ſe ſatis manifeſta, tum ab ipſo. met Ariſtotele ibi adducta, ut uidere eſt in initio quarti& quinti cap. eius libri dicit enim eſſe eandem fermè affectionem odorem& ſaporem, ſed ſa- orem eſſe notiorem,& ex ſaporibus ducit nos in cognitionem odorum. Hinc patet debilem eſſe aduerſarii obiectionem, quando inquit, præponi- tur ab Ariſtotele in ſecũdo libro de anima olfacqus guſtui, quanuis igno- tior, quare non ſeruat ordinem facilioris doctrinæ: nos enim iam diximus notiorem ibi offerri olfactum guſtu, in libro autem de ſenſu& ſenſilibus ignotiorem, ob id iure ibi præponi, hic uero poctponi, facilioris doctrinæ gratia.Sed dicat ipſe(quæſo)quem naturæ ordinem ſeruauerit in hibro de ſenſu& ſenſilibus Ariſt. an ordinẽ pertectionis, an ordinẽ originis; ordinẽ originis dicere non poteſt, quum incipiat à uiſu, ſi quidẽ primus origine tactus eſt, deinde guſtus; ſed neque ordinẽ perfectionis, quia etſi uiſum& auditum ceteris anteponit, tamen præponit guſtum olfactui, imperfectio- rem perfectiori;neuter itaque naturæ ordo ſeruatur, ſed ordo tamen faci lioris cognitionis, quum enim ia reliquis ſenſibus eodem ordine uti uolue rit quo in ſecundo lib. de anima uſus eſt tamen in his duobus ratio faci- lioris doctrinæ coegit eum contrario ordine uti, ut etiam de homine, ac ceteris animalibus ipſum feciſſe notaui mus in libris de hiſtoria animalium. 36 Apologiæ CAPVT NONVM. m quo alia qu2dam aauerſarij argumenta ſoluuntur. Argumti SOluenda etiam ſunt quædam alia aduerſarii argumenta quibus ille ad aduerſariſ 2maiorem mex ſententiæ oppugnatiouem alia quædam mea dicta de- Woe 3 moliri contendit. lllud quidem Fcacnlime. im pugnare nititur, quòd or anpeer rc. do doctrinæ diſtinctam noſtram cognitionem ſemper reſpiciat, hoc potiſ⸗ ſpicere co- ſimum argumento utens, quòd quando propter noſtram cognitionem, kaonem ut ego dico, deſeritur ordo naturæ, unc ſeruatur ordo cognitionis confu ittinctam. ſæ, ſed non ordo cognitionis diſtinctæ, hic enim eſt ipſe ordo naturæ: itaq; ego alterum duorum confiteri cogor, uel ordinem dodrinæ non ſemper dirigi ad noſtram cognitionem diſtinctam uel ſi ſemper, ſequi etiam ſemꝑ solutis ordmem naturæ. ſed ad hoc iam plenisſime à me reſponſum eſt quum enim ſola methodus cognitionem faciat ignoti ex noto non ordo, ideo ge ſola methodo, non de ordine efficacitatem habet argumentum hoc; qusmodo autem posſit ordo doctrinæ ſeruari contrarius ordini naturæ, reſpiciens tamen noſtram cognitionem diſtinctam,& in ſuo genere perfe⸗ Aam) iam ſatis declaratumac demonſtratum à nobis eſt;non eſt quòd ea- dem, quæ antea dixmus, repetamus. Nunc igitur breuiter dicimus in uia quidem doctrinæ omnem proceſſum diſtinctæ noſtræ cognitionis imitari naturam,& omnem proceſſum imitantem naturam eſſe proceſſum noſtræ diſtindæ cognitionis at in ocdine doctrinæ hoc negandum eſtquum de- tur ordo inferuiens diſtinctæ noſtræ cognitioni, qui non eſt ordo naturæ. primum ar NDititur præterea illud euertere, quod ego dixi, ordmem ſami à natura gumentum rerũ ut cognoſcendarum utiturq; duobus argumentis, quorum quænam 2aaec inds, ſit uis ego latis intelligere nequeo: Primum inquit aliud eſſe ordinem ſu- dan ſuma⸗ mi à noftro cognoſcendi modo, aliud eſſe ſumi ex natura rerum ut co- tar à natu- gnoſcẽdarum, quoniam ordo noſter cognoſcendi à naturæ ordine diſtin- Ta rdenſene ctus eſt quaſi dicat pugnare inter ſe hæc duo ordinem ſumi à noſtro mo⸗ um. do cognoſcendi,&ſum à natura rerum ut à nobis cognoſcendarum, quæ tamen ego uera ſimul eſſe aſſerui: uidetur itaque hoc tanquam per ſe no- tum conſtituere, quòd idem ſit ſumi abſolute à natura rerum prout ſant, & ſumi à natura rerum prout à nobis cognoſcendæ ſunt; quare mihi nũc reſpondentis officio fungenti ſat eſſet hoc negare, eiuſq; probationem ex quirere: at quoniam non diſputandi tantum, ſed declarandæ ueritatis gra tia hãc prouinciam ſuſcepi, libet paucis meæ ſententiæ rationem, qua om nis difſicultas tollatur, adducere. iam ante dictum eſt dari aliqua aliquib. natura priora, quæ tamen eoram cauſæ non ſunt, in his igitur dico non eſ ſe neceſſarium ut ordo, quo co guoſcendæ ſunt, ſit ille iple ordo,quo ſecũ Solutio. Liber Primus 37 dum naturam diſpoſitæ ſunt; nam ſtirpes ſunt natura priores animalibus, at quatenus nobis cognoſcendæ proponuntur ſunt animalibus ignotio- res ſecundum propriam naturam; ea nanque eſt plantarum, ea eſt anima⸗ lium conditio& natura, ut a nobis facilius animalia, quaàm plãtæ cogno ſcantur, ideoq; ex animalium notitia facilius in plantarum cognitionem ducamur:lta ſubſtantiæ à materia abiunctæ priores natura ſuat,& abſolu⸗= te notiores ſubſtantiis corporeis, attamen ut cognoſcendæ a' nobis ſunt & hæ,& illæ, etiam diſtincta cognitione, præſupponunt neceſſario incor- poreæ ſubſtantiæ cognitas iam eſſe ſubſtantias corporales, quoniam uel il læ harum cauſæ non ſunt apud Ariſtotelem, uel ſi ſunt, tranſcendunt limi- tes ſcientiæ naturalis, quare& iis ignoratis poſſunt in ſciẽtia naturali ſub ſtantiæ corporeæ in ſuo genere perfede coguoſci,& harum diſtincta co- gnitio nos ducere poteſt ad incorporearum cognitionem; non eſt igitur in illis idem ordo, quo ſunt,& quo nobis cognolcendæ proponuntur. In rebus uerò, quæ ſub noſtram operationem cadunt, adhuc clarior res eſt, quum enim non abſolutè cognoſcẽdæ a nobis ſint, ſed ſolum propter ope rationem, non eſſ neceſſe ut quem ordinem habent in natura, eum in co- gnitione habeant; immo neceſſe eſt ut non habeant, nam ſi eundem habere dicamus, de medio tollimus omues huiuſmodi diſciplinas, quemadmodũ in cap. ſecundi libri de methodis demonſtrauimus. Ex his igitur patet non eſſe uerum id, quod aduerſarius abſque probatione ſumit, eandem eſ ſe rerum naturam ut ſunt,& ut cognoſcendæ à nobis ſunt. Alterum eius aecundũ ar argumentum eſt,non recte dicimus ordinem ſumi natura rerum ut co- gumẽtum. gnoſcendarum quia reduplicatiua, quæ ſignificat per ſe, debet cadere ſuꝑ naturam, non ſupra cognitionem noſtram, nempe ut dicamus ordiaem ſu mi à natura rerum quatenus eſt natura rerum, non quatenus à nobis co- gnoſcendæ ſunt, quoniam menſura ſumenda eſt a natura rerum, non à no- ſtro modo cognolcendi. Sed quam uim hoc argumentum habeat, ſi mo- ddò argumentum dicendum eſt, non uideo, in eo enim petitur principium, Solutio. & ſumitur id, quod probandum erat, Quod enim dictio duplicatiua cade re debeat ſupra rerum naturam,& hæc ſic menſura ordiais doctrinæ, hæc omnia nos negamus, quum nil aliud ſigniticent, quam id ipſum, de quo in præſentia controuerſamur. CAPDVT DECI MVeM. Argumentaaduerſarü, quòd conditio ordinis ſit ut initium fumatur ab uno, S einſdem reſponſiones ad argumenta authoru. Oöquirur altera ordinis conditio conſideranda, an ſit neceſſarium& eſ- ſentiale ordini ut doctrinæ initium ab uno aliquo ſumatur; quum. u. —-—————— —————— 38 Apologiæ plures id neceilarium eſſe dixerint,& ego lianc eorum ſententiam confu- tauerim aduerſarius eandem ſequens, cam comprobare,& argumenta, ꝗ- bus ego aduerſus eam uſus ſum, ſoluere nititur;magna tamen eius diſpu- tationis pars mihi quidem ad rem pertinere non uidetur, quum ille id, ꝗ& ego non dixi mihi attribuere uideatur, immo cuius contrarium dixi, Qd (Sim omnis ordo ad unum aliquem finem dirigatur ego quidem nun- quam negaui, ſed aperte aſſerui in. 6. cap. ſecundi libri de methodis finem omnis ordinis eſſe cognitionem, compolſitiui quidem abſolute cognitio- nem, reſolutiui autem cognitionem talem, quæ nos ad operandum quan- tum fieri posſit idoneos reddat; quum enim ordo inſtrumentum ſit, eius natura abſque dubio à fine pendere debet: ſed quoniam hinc colligitur or dinem reſpicere terminum, ad quem dirigitur, tanquam finem, ſed nõ ter⸗= minum, 3à quo ordinis initium ſumitur, ob id ego in ſecũdo ac tertio cap. ſecundi libri de methodis in hoc tantùm aliorum ſententiam reprobaui, quòd ordinis naturam conſtituerint in termino, d quo, dicentes eſſe ordi nis cſſentialem conditionem ut ab uno exordium doctrinæ ſumatur; præ cipuam enim eſſe hanc ordinis differentiam exiſtimare uidentur, quum cx ca differentias ad ordinem in ſpecies diuidendum hauſerint. De hoc i- gitur ſolo aduerſus illos eo in loco diſputaui nempe de initio ordinis, an neceſſe ſit ipſum ſemper ſumi ab uno, oſtendiq; id non eſſe neceſſarium. Quòd igitur argumenta, quæ ab aduerſario ad hoc infringendum addu- Ka ſunt,& reſponſiones, quibus ad mea argumenta uſus eſt, uanæ, ac debi Primum ar gumentum aduerſarli. 2. argum. les ſiut, breuibus declaremus. Primo loco adducit uerba Ariſtotelis in quinto metaphy. cõtex. 6, ubi dicit ad ordinis eſſentiam pertinere ut om nia ſccunqum rationem diſtent ab aliquo uno determinato: ſimiliter in contex. 5.libri 12. inquit, omnia in uniuerſo eſſe coordinata ad unum. Se cundd utitur ratione ſic,ordo includit rationem poſterioris ad prius,& receſſum quendam poſterioris à priore,hic autem meynſuram aliquam ex. poſcit,& menſura debet eſſe quid unum, ac ſimplev ut habetur in. 10. me- 3.argum. 4-argum. taphy. contex. 3. er go illud, à quo ſumitur menfura ordinis, ebet eſſe unũ; idq; confirmatur authoritate Ariſtotelis. e. metaph. contex.7.dicentis in omni genere unam reperiri naturam, quæ ſit menſura omnium illius ge- neris; at ſcientia ordine prædita unum quoddam eſt ſcibilium genus, om/ nia igitur in ſcientia referri debent ad unum primum, quod ſit aliorũ mẽ/ ſura. Tertio' ita argumentatur,omnis ordo eſt ratio, ut habetur in con tex. 5.octaui phyſc.at ratio eſt duorum inter ſe reſpectus, ut ait Euclides in principio quinti elementorum, ergo qebet eſſe unum aliquod primum, quod reteratur ad ſecundum,& ita deinceps: quare neceſſarium eſt auſpi- cari ab uno. Quarto inquit, illa, quæ ordinantur, uel ſunt finita, uel ſunt in finica, uon infinita, ergo finita,ergo habent primum, idq; uel unum eſt, uel 8- 7 Liber Primus 39 lura;ſi unum, iam habeo ig, quod uolo, ſi plura, ea uel ordinem inter ſe abentzut non habent:ſi habent,, ergo exordium ſumitur ab uno;ſi uerò non habent, neceſſe eſt ea tenere locum unius,& unum gradum conſtitue re, ut elementa in grammatica ſunt tanquam unum, quia conſtituunt in lla diſciplina primum gradum; ſic prima principia in ſcientia naturali fũt inſtar unius; immo dicit inter illa ordinem eſſe, nã alio modo materia eſt prima‚alio modo prima eſt forma, ut dicitur in initio ſecundi de partibus animalium; ſed(inquit) conſueuit Ariſtoteles primo loco de materia uer- ba facere, tanquam de priore ſecundum ordinem originis. Tandem ſic ar gumentatur, omnis ordo finem habet, ad quem dirigitur; hoc enim dem⸗ ⁵*³εum. pto euaneſcit; cuiuſque autem diſciplinæ unus eſt finis, ergo de ratione or dinis eſt ut omnia referantur ad unum: quare falſum eſt id, quod ego de ordine reſolutiuo-dixi, eſſe in eo per accidens ut ab uno fine initium luma tur, quum potius dicendum ſit id eſſe neceſſarium Sic etiamſinquit) mani feſtum eſt in ordine compoſitiuo omnia ad unum finem dirigi qui in pro œmiis ſcientiarum proponi ſolet. Nititur etiam argumenta mea ſoluere, hiedum au Primum quidem argumentatus ſum ex multarum diſciplinarum obſer- man 3 uatione, in quibus exordium ſumitur à pluribus, non ab uno, ut in ſcientia naturali initium ſumitur à pluribus principiis,& Ariſtoteles de pluribus agendum proponit, non de uno principio. Sic in arte medica multi initiũ ſumpſerunt ab elementis, quæ ſunt plura, non unum: ſic grammaticæ ini⸗ tium ſumitur non ab una litteraſed a pluribus. Ad hoc ipſe reſpondet Sęolutio. illa plura principia fungi officio unius,& nnum gradum conſtituere;qua- re perinde eſt ac ſi initium ſumatur ab uno, ut ante dictum eſt. Deinde id confirmaui authoritate Atiſtotelis in calce primi libri poſteriorum, ubi inquit ſcientiam eſſe unam à ſubiecto uno, nõ ab uno principio, quum plu ra in eadem ſeientia principia eſſe posſint. Ad hoc ipſe reſpondet Ariſto Solutio. telem ibi non de iis, quæ ad ordinem, ſed de iis quæ ad unitatem ſcientiæ requiruntur, uerba facere, quare nullum inde argumentum de ordine ſu- mi poteſt, propterea quod unitas ſcientiæ, ut eſt ſcientia,& ut eſt ordo, non idem eſt. 2.argum. CAT VND EFCTIMVN. In quo quedam fundamenta iaciuntur. Hak omnia dialectice dicta eſſe cognoſcentur, facileq; euaneſcent, ſi duo, quibus aduerſarius inniti uidetur, bene intelligantur, unũ eſt quiſ nam ſit cuiusq; diſciplinæ finis, alterum uerò quodnam ſit illud, quod to tius diſciplinæ menſura dicitur; hæc enim ab aduerſario in tota hac ſua di 4⁰ Apologiæ ſputatione tangũtur quidem,ſed ita leuiter, ac ſicco pede, ut potius dubiũ aliquod in ipſa re ponere, ac tenebras ueritati offundere apta ſint, quam Qua ſit di- ut aliquis inde intelligere queat quis in ſingula diſciplina ſcopus, quæ ue cenda diſci menſura dicenda ſit. Nos igitur à menſura ordientes dicimus menſuram pline men- proprie in quantitatibus dici, in reliquis uerò impropriè,& per quandam ſura. ſmilitudinem eamq; in ſcientiis nullam eſſe aliam, quam ſubiectum ipſum, in artibus uerò finem, qui ſcientiarum ſubiccto proportione reſpondet; menſura enim una, ac ſimplex in unoquoq; genere eſſe debet; ſic ſubiectũ in una ſcientia unum eſt;non ſic unum principium, neq́; affectio una, qaum Ariſtoteles in calce primi libri poſteriorum teſtetur poſse in una ſcientia plura principia, pluragq; accidentia conſiderariſ at non plura ſubiecta. Quo niam igitur tria hæc ſunt, in quibus ſolis omnis ſcientia uerſatur, ſubiedũ, principia,& accidentia,& in nullo iſtorum requiritur unitas, niſi in ſubie⸗ Cto, certum eſse debet nil eſse in ſcientia, quod ſimilitudine,ac proportio- ne quadam dici menſura ceterorum poſſit, niſi ſolum ſubiectum. Eſt etiam ca ratione ſimplex, quatenus ab uno conſiderandi modo conſtituicur,& unius eſt naturæ, quæ per unam definitionem ſignificatur, pendentq; ab eo cetera omnia, quoniam mhil in ſcientia conſiderari poteſt; quod eius ali- quid non ſit, ſiue principium, ſiue affedtio ſiue ſpecies. Quoniam igitur ſa⸗ biectum unum ſimplexq; exiſtens eum habet locum iu ſcientia, ut per ſoa lam ad ipſum relationem cetera omnia iudicemus an ad ſcientiam illam pertineant, an non pertineant, jure menſura omnium in ſcientia illa appel- lari poteſt. ldem de artium fine dicendum eſt, quum enim eundem locum in arte obtineat, quem in ſcientia ſubiectum, ab eoq́; tota ars pendeat, ſimi- li ratione menſura ceterorum dici poteſt. Sed de ſcopo diſciplinarum nõ ita clara res eſtut fortaſse uidetur, in ſcientiis enim contemplatiuis eſt qui dem ſcopus ac finis cognitio, ſed non eſt tamen finis talis, qui posſit ordi Quis ſit di nem reſolutiuum, qui eſtà notione finis, conſtituere; non enim magis in ſciplinarũ ſcopus prima ſcientiaæ parte, quam in media, uel in poſtrema cognitio acquiritur, ſed in qualibet notitiam aliquam adipiſcimur illius ſubiecti, hoc eſt eorũ, quæ per ſe ili competunt; in omnibus autem partibus ſimul ſumptis eo ſine perfecè potimur, hoc eſt cognitione omnium, quæ propoſito ſubiecto per ſe iohærent. Quisquis igitur calem ſibi finem proponit, non poteſt a- lium ſeruare ordmem, quam compoſitiuũ, ut iam docuimus in cap. 7.& 8. ſecundi libri de methodis, quia ſi ſolam rerum cognitionem quærimus, à primis principus neceſſariõ inchoandum eſt. Einis igitur, à quo ordo il- le, qui à notione finis nuncupatur, exoritur,non eſt cogaitio ipſa, ſed quid dam diuerſum à cognitione,ad quod coguitio dirigatur: huiuſcemodi fi nem habent diſciplinæ omnes operatrices, ideo tradendæ ſunt omnes a notione finis, ut ait Galenus in lib. de artis medicæ cõſtitutione,& Auerr. in Liber Primus 41 iu principio ſui Colliget. ſed in his quoq; non ſatis liquet quisnam dicen dus ſit diſciplinæ ſcopus, ut artis medicæ, quum enim hæc& alia quælibet ars duas partes habeat, unam docentem, alteram operantem, ſi utranq; ſimul complectamur, rectè quidem dicimus ſcopum medici eſſe ſanitatem, attamen non ut cognitam, uel ut cognoſcendam, ſed ut efficiendam; ridi- culus enim& inutilis medicus eſſet, ſi ultimum finem ſuum diceret eſſe co gnitionem ſanitatis. ſi uerd non utranq; artis partem amplectamur, ſed ſo lam docentem multò minus dicere poſſumus ſanitatem eſſe ſcopum illius artis, ea enim neque ut eflicienda, neque ut cognoſcenda, ſcopus illius artis eſt, ſed ſcopus eſt ſola principiorum, ſeu mediorum cogaitio; uti- mur enim prænotione ſanitatis ad inuenienda principia conſeruautia, uel producentia ſanitatem; horum ergo cognitio ſcopus artis docentis eſt: Hoc aſſeruit aperte Galenus in ſecundo cap. artis medicinalis, quia ſolam artem docentem ibi conſiderabat, ut ego annotaui in cap. 4. fecundi li- bri de methodis. Sic igitur patet nomen finis in arte non carere ambi⸗- Nomẽ finĩs guitate; poteſt enim ſumi pro ultimo fine efficiendo, a' cuius ptænotione zan a dt auſpicatur ars docens, cuiuſmodi eſt ſanitas in arte medica; poteſt etiam ter. ſumi pro ſcopo ſolius artis docentis, qui in arte medica nõ eſt ſanitas, ſed cognitio cauſarum ipſius ſanitatis. CADTDUT DPVODECGI MVoM. Doßſenſio argumentorum authori. Vnc conſideremus an argumenta noſtra bene ab aduerſario ſoluan- Defenſio tur. Primum quidem non ſoluitur, nam ſciẽtia naturalis incipit à pri primi. mis principiis, quæ tria ſunt;& licet eorum quædam ordinem inter ſe ali- quem habeant, q̃dam tamen prout ibi tractantur, non habent ordinẽ, quia ſimul tractantur; nam inter materiam& formam ordo aliquis eſtprior. n. ſecũdum naturã& originẽ materia eſt nec propterea uerum eſt id quod aduerſarius aſſerit, Ariſt. prius de materia, quam de forma uerba facere, quũ manifeſtũ ſit in primo lib. phy. prius agi de duob. principiis cõtrariis, quam de ſubiecta materia, idq; ꝑꝑ noſtrã cognitionẽ. quum. n. ex ſola cõ trariorũ inter ſe mutatione posſit materia prima inueniri, neceſſariũ oino fuit prius docere duo contraria eſſe prima rerũ principia, deinde hoc co gnito ad primæ materiæ demonſtrationẽè procedere. Cõtrariũ ordinẽ ſer uauit Ariſt, in libris de animalibus, quũ prius de materia in libris de par- tibus, poſtea de forma in libris de anima loquutus ſit, quoniam proxima illa animaliũ materia ſenſilis ac nota eſt, qd de prima rerũ oiĩum materie dicere nõ poſſumus. de primis igitur principiis ſimul ſibi agendũ propo- 7 4² Apologiæ nic Ariſtoteles in primo libro phyſic. Qudd ſi in ijs ordinem quendam ſeruat, agens prius de contrariis, quam de materia, de ipſis ſaltem contra- ris ſimul agit, non de forma prius, quaàm de priuatione nequee conuer- ſo; ſed illud tamen animaduertendum eſt, qudòd ſi initium ſumatur à plu- ribus, quæ ſecundum cognitionem æqualia ſinr, nec unum per aliud de- claretur, prius tamen tradtetur unum, quam aliud, non ob id dicitur ab uno initium ſowi, quemadmodum grammaticus non ab una littera A‚ſed ab omnibus incipere dicitur. Quòd ſi a quolibet uno incipere, etiam ab una dictione, uel ab una ſyllaba, eſt ab uno initium ordinis ſumere, hoc modo non negarem eſſe in omni diſciplina neceſſarium exordiri ab uno. Quod uerd aduerſarius ait, Ariſtotelem à primis principiis auſpicari, quæ plura quidem ſunt, ſed ſont inſtar unius, quoniam unum gradum cõ ſtit uunt, hoc certe nilil eſt, nam ſi a pluribus æqualibus initium ſumatur’, quis eſt, qui ignoret ea conſtituere in ea diſciplina unum& eundem pri- mum gradom,& unum terminum à quo?hoę quidem etiam nos expreſ ſe proſitemur, dum dicimus exordium ſumi ſimul à pluribus, hoc enim di cere eſt dicere illa plura eſſe primum termmum, à quo incipit ea diſcipli= naa ſed per hoc non ſtat quia la non modd ſint plura, ſed etiam tracten- tur ut plura: Non ne enim Ariſtoteles in initio primi libri quæſtionè pro ponit an unum ſit principiumian plura, deinde oſtendit plura eſſe, non u- numtincipit ergo pluribus quatenus plura ſunt. Sic etiam grammaticus a litteris incipit quatenus ſunt plures, quia niſi eſſent pluresnulla gram- matica ars tradi poſſet. plura igitur quatenus plura lunt, conſtituunt pri- mum initium,& unum terminum à quo totius diſciplinæ exordium ſumi tur. Ad alteruntuerd argumencum noſtrum, quod ex Ariſtotele in cal Defenſo ſe ce primi bri poſteriorum ſumebatur, uana eſt reſponſio, quum dicit Ari- cundi. ſtotelem ibi de ſcientiæ unitate, non de iis, qoæ ad ordinem attinent, ſer- monem facere, hoc enim ego non inficior, nec ideo eum locum adduxi, quòd putarem Ariſtotelem bbi de ordine loqui: ſed Ariſtotelis teſtimo- nio ad hoc tantùm oſtendendum uri uolui, quòd in ſcientia una ſolius ſab jecti, non principih unitas poſtularur, tta ut in una ſcientia plu⸗ a prima prmcipia eſſe posſintitaque ſi hoc tãtum conſilio illa Ariſtotelis uerba expende re uoluiidq́; quod ego aſſe ronibi ab Ariſto tele s Liber Primus 43 CAᷣeνν D Ee᷑ᷣν ERT IWM. Solutio argumentorum aduerſarii. VW Bnio ad contrariorum argumentorum ſolutionem. Primo loco ad- duxit uerba Ariſtotelis quinto metaphyſ 16.& 12. metaphyſ./ ubi Ariſtoteles ait in ordine omnia diſtare ab uno quodam determinato;& in rerum uniuerſitate omnia eſſe coordinata ad unum. Ego uerdò quomo do uerba hæc mihi officiant non uideo, nam quodnam eſt illud unum, a- qua in ſcientia debent omnia ſecundum rationẽ diſtare? non ne ſecundum ipſum debet eſſe illud idem, quod totius ſcientiæ etiam menſura dicitur? atqui hoc non poteſt eſſe primum principium, à quo ipſius ſcientiæ initiũ ſumatur, iam enim òſtendimus metrum,& menſuram in ſcientia eſſe ſolũ ſubiectum, hoc autem non magis in ſcientia primum eſt, quam ultimum; nihil igitur ad nos hoc attinet, qui hoc ſolum impugnare uoluimus, quòd oportcat ſcientiam auſpicari ab uno,a quo cetera omaia pendeant; hoc enim omnino falſum eſt; uec Ariſtoteles ibi tale unum intelligit, à quo ſci entiæ initium ſumatur, ſed loquitur de ipſarum rerum ordine. Quod ſi ea, quæ ibi dicuntur, uelimus etiam ordini doctrinæ per aliquam ſimilicudi- nem accommodare, non eſt neceſſe ut tale unum intelligamus, quod ſit ini tium doctrinæ: ſed ſolum quod principem locum teneat,& ſit ſcopus om- nium, quæ tractantur,& cauſa diſpoſitionis omnium in ea diſciplina, ita ut aliud prius, aljud poſterius tractetur: ſic igitur ab illo, ideſt ab eius perfe- da cognitione diſtant cetera omnia ſecũdum rationem, omnia enim cer to ordine diſponuntur propter illum ſcopum. Bx his patet reſponſio etiã ad ſecundum argumentum. Sic etiam ad tertium reſpondemus, Ariſto- teles enim in contex. 5.ctaui libri phyſic. inquiens ordinem eſſe rationé nil aliud ſignificare uult, quam rationabilem diſpoſitionem multorum or dinatorum propter unum finem ut in ſcientia rationabilem rerum tractã darum ſeriem propter ſcientiæ adeptionem. Quod uerò aduerſarius dicit rationem eſſe duorum reſpectum inter ſe, ut ab Euclide definitur in prin⸗ cipio quinti elementorum, quo fit ut primum debeat eſſe unum,& ſimili- ter ſecundum unum,& tertium unum, ſi debeat inter illa eſſe ratio aliqua, uanum certe argumentum eſt non. n. eadem prorſus eſt ratio ab Euclide ibi definita,& ea, cuius in dicto loco memiait Ariſt. nam Buclides in ſolis quantitatibus ibi definit rationem, quare ſi aliis quoque rebus, quæ a quã titate toto genere differunt aptare& rationis nomen,& definitionem il- lam uelimus; id non fit ſecundum eandem prorſus acceptionem, ſed per ſi militudinem quandam, ita ut non ſit opus uera eſſe ad unguem de omni- bus illa, quæ ibi ab Fuclide de ſola quantitatum inter ſe ratione pronunti- FE. 2 Solutio pri mi. Solutio ſe- cundi. Solutio ter tii. 44 Apologiæ Solutio quarti. tia incipit, debeat eſſe unum. Ad quartum ar gumentum dicimus fieri poſ- 7 solutio. Poſtremum aduerſarii argumentum minime mihi obeſt, quòd enim qui- quinti. jibet ordo ad unum aliquem finem, ſcopumq; dirigatur, ego quoq; aſſe/ ruij,& diffuse declaraui, quum enim ordo ſit inſtrumentum, neceſſe eſt to V ordo dirigitur, aliud eſt id, à quo incipit hoc enim dico& unum,& plura eſſe poſſe, Quòd uerò aduerſarius dicit, Ariſtotelem ſolitum eſſe in proœ . miis rationem ordinis à fine ſumere, neſcio an ita intelligat, ut dicat, hoc cio magnopere fallitur; ſic enim diceret omnes diſciplinas traditas eſſe or dine reſolutiuo, quum hic ſolus appellari ſoleat à notione finis, ut in pri- poſuimus ſecundo libro de methodis cap. 4. etenim aliud eſt finem&ſco proponere pum̃ diſciplinæ in proœmio proponere aliud eſt in ipſo tractationis initio inem,& a- 3 deſinitione finis exordiri proœmium enim non eſt tractationis pars, qua gere de fi re in co nos admonere finem nõ eſt de fine agere, proinde non eſt ordine ne, non idẽ 1.. 4. eſt. uti reſolutiuo; quocirca credendum non eſt Galenum de ommbus diſci- plinis dicere quod a finis notione couſtituanturmeq; conſtitutionem ar: Liber Primus 255 uno fine exordium ſumatur. hoc ab eo gratis dicitur, quum probandum fuiſſet, uel ſaltem ratio, qua ego ibi uſus ſum, ſoluenda. Quanuis igitur ſatis mihi eſſet id, quod ab eo dicitur, negare, tamen ad ueritatem declarandã uolo rationem, qua ibi ad hoc probandum uſus ſum, quam ipſe fortaſſe non percepit, explanare, quæ in hoc eſt conſtituta, quòd reſoluere non ſo- lum unum’ ſed etiam multa complexa in ſuas partes,& in ſua principia poſſumus; quare non poteſt reſolutioni‚ quatenus eſt reſolutio competere ut unum ſit id, quod reſoluitur, ſed aliqua alia ratione id ei competere ne ceſſe eſt; in ordine enim artis reſolutiuo requiritur ut ab uno fine initium ſumatur, quatenus ars debet eſſe una, non quatenus uel abſolutè ordina- ta‚uel ordinata ordine reſolutiuo; quod ipſe quoq; aduerſarius confiteri uidetur in calce capitis ſui. 16. dum inquit, licèt omnis ſcientia ſit ordo quidam, tamen unitas ſcientiæ ut ſcientia eſt, diſtincta eſt ab unitate ordi- nis quatenus eſt ordo: nam ſi hoc uerum eſt, poſſumus etiam in artibus di cere aliam eſſe artis, aliam ordinis unitatem. Quoniam igitur artis unitas ſumitur ex unitate finis, ſequitur ut ex aliquo alio, non ex finis unitate, ſu matur ordinis unitas. hoc, inquam, ex eius dictis deducitur, tamen an ue- rum ſit, dubitari poteſt, quoniam aliud eſt ordinis unitas, aliud ordo ipſe; unitas ordinis in arte fortaſſe ex eodem fonte deriuatur, exquo ipſius ar- 46 Apologiæ Philoſophia de moribus nuper tradi ta non eſt diſciplina una. moribus philoſophia, pluribus theorematibus ad naturalem ſcientiam, ad metaphyſicam ad logicam, ad rhetoricam, aliaſq; fortaſſe diſciplinas per tinentibus referta eſt; nam tota de ordine diſputatio Logica,& aliena a ciuili diſciplina eſſe uidetur; totus primus gradus ab Ariſtotele rhetori- cus ſi nõ uerbis at re ipſa iudicatus eſt quippe qui ſatis eſse exiſtimans mo rali philoſopho confuſam,& rudem perturbationum notitiam, diſtinctam &perfectam tradere ſuperuacuum eſse arbitratus eſt; ſuperuacanea enim, & aliena eſſe uidentur illa, ſine quibus ad propoſitum finem peruenire op timè poſſumus; de his autem in arte potius rhetorica dicendum patauit; ſi quidem oratori, qui,& excitare perturbationes,& excitatas extingue re, uel ſedare pro occaſione debet, magis neceſsarium eſse cenſuit earum naturas, cauſaſq; cognoſcere. quæ uerò de partibus animæ, ac de humana mente, eiuſq; operationibus pluribus ia locis in hoc opere dicuntur, ad na turalem ſcientiam attinent; quemadmodum quæ de diuinis mentibus, de prouidentia Dei,& de ſubiecto metaphyſicæ,&alia eiuſmodi ad metaphy ſicam ipſam. de his enim Ariſtoteles ne uenbum quidem in moralibus li- bris fecit; de partibus autem animæ ualde breuiter, ac ruditer in ſolo ulti mo capite primi libri ethicorum, quum ſine diſtincta, ac perfecta earum co gnitione poſse nos ad ciilem fœlicitatem peruenire exiſtimauerit. Hæc itaq; plurium diſciplinarum commiſtio ſi ritè facta eſt, quod quidem ego meæ mihi inſcitiæ, ac ruditatis conſeius decernere non audeo, utique uir hic eruditisſimus, quemadmodum in poſtremo ſuæ introductionis capi te profitetur ſe ordinem utiliorem, ac præſtantiorem ordine Ariſtotelis ſer- uaturum, ita gloriari etiã merito poteſt ſe id, quod nequiuit præſtare un- quam Ariſtoteles, praſtitiſſe,& multas ita diſtinctas diſciplinas ad coniun- dionem,& unitatem miro artificio,& ordine redegiſſe; quinimmo mihi uidetur philoſophus iſte ita Ariſtotelis gloriam æmulatus, ut non modo cum eo de doctrinæ ordine, ac de rebus ipſis ſcribendis certare, ipſumq; ſuperare contenderit, ſed illudere quoque Ariſtoteli modo quodam uo⸗ luerit; Quum enim duæ ſint ſcribendi rationes, una quidem, eaq; longe præſtantior, quum quis de re aliqua proprio ingenio, ac proprio Marte ſi bi agendum proponit, liberumq́; ſibi& decernendi de quaque re,& diſpo nendi ſeruat arbitrium; altera quum ab alio authore traditam diſciplinam quiſpiam interpretandam ſumit, qui ſectator potius,& quaſi ſeruus alienæ doctrinæ,& alieni ordinis, quam author eſſe dicitur; hic quidem philoſo- phus talem ſuo operi introductionem adiunxit, ut interpretaturus potius morales, ac ciuiles Ariſtotelis libros uideretur, quam proprium ipſe opus compoſiturus; eo præſertim, quòd talem introductionem,& ea, quæ eo*- „αοαα uocantur, operi ſuo præponere authorem ipſum non decet, ſed loli alienorum operum interpretes id facere conſueuerunt. Attamen relicta Liber Primus 47 ciuili Ariſtotelis philoſophia aliam ipſe propriam tradidit& ordine illi contrariam,& ſententiis, rebus q́; ipſis ab ea maxime diſcrepantem, quum & plurima in ea tractentur, quorum Ariſt. nullam facere mentionem uo luit;& multa etiam Prætermittantur, quæ Ariſt. tanquàm neceſſaria dili- entisſime pertractauit, adeo ut& mancam,& redundantem eſſe neceſſe 5 uel Ariſtotelis, uel huius clarisſimi uiri ciuilem philoſophiam. Hanc i- gitur nouam moralem diſciplinam ſi conſideremus, ea uelre uera, uel ſal- tem authoris ſui profesſione ordinem quendam habet, ab uno tamen fine non pendet, ſed a pluribus; accurata nanque de humana, ac de diuinis mé tibus tractatio finem habere ciuilem fœlicitatem non poteſt quum ſine il la ciuilis philoſophia optimeè tradi queat,& ciuilis fœlicitas tum ab homi ne, tum à tota ciuitate comparari;ſed ſcopus diuinæ ſcientiæ eſt diuinarũ rerum cognitio,/ſicuti ſcientiæ naturalis rerum naturalium. Teſtimonio igitur aduerſarii ſatis clare oſtenditur dari in diſciplina ordinem ſine uni tate tinis, ualida, certe uel ipſa per ſe, uel ſaltem ad hominem conuiacendũ argumentatio mea eſt. —* CAPIVT DECIMAV MOLARTDe De defnitione ordinis doctrinae. Acteenus ca, quæ de conditionibus, ac de eſſentia ordinis alids dicti a- DHvobis ſunt ſatis, ut uidetur, clara reddidimus, atque ab aliorum oppu gnatione uindicauimus: nũc ad ordinis detinitioné, um quxæ ab aliis, tùm quæ à nobis allata eſt, conſiderãdam accedamus, ut ratione duce eam, qoæ rite tradita eſta non rite traditis diſcernamus. lam in cap. primi libri Definitio de methodis diximus traditam eſſe à nonnullis hanc ordinis definicioné, Aislum. ordo eſt habitus inſtrumentalis, quo docemur cuiuſque diſciphnæ partes conuenienter diſponere; in qua definitione id mihi reprehenſione dignum uiſum eſt quòd dictione illalconuenienter]nimis ruditer,& obſcure ipſa fitgtio ordinis natura ſignificabatur, quum non appareat in quonam hæc dipoi eau- tionis conuenientia conſiſtat; in definitionibus autem maxime claritas & perſpicuitas requiratur. Ad hanc igitur differentiam magis declaran- dam ita ſum progreſſus: Quum ordo inſtrumentum ſit, proinde eius natu ra in fine conſiſtat, fine hoc bene cognito,& conſtituto minime dubitan denm eſt quin illa dicenda ſit conueniens diſpoſitio, quæ nos optime& fa cillime ad eum finem perducat. Quoniam igitur nullus alius ordinis do- ctrinæ ſcopus ſtatuendus eſt, quam diſtincta& in quoque genere perfecta cognitio(hoc enim& nomen ipſum,& ratio ita nobis pſuadet, ut res pro Pe ipſa loqui uideatur, ſi quidem ordo non eſt niſi cognitionis inſtrumé 48 Apologiæ tum) hinc collegimus i eo tantum ſtatuendam eſſe rectitudinem& con uenientiam diſpoſitionis, ut per eam optimè& facillime quælihet diſcipli na diſcatur; abieca igitur dictione illa, conuenienter,& eius loco diluci giorem diſferentiam exprimentes, talem ordinis definitionem in capite Deßnitio undecimo propoſuimus; Ordo doctrinæ eſt habitus inſtrumentalis, per propria. quem apti ſumus cuiuſq; diſciplinæ partes ita diſponere, ut quantum fieri posſit, optimeè, ac facillimè ea diſciplina diſcatur; ſimul enim aduerbium quoq;, Conuenienten in definitione ponere nugatioò eſſet, quia nil aliud ſi gniſicaret diſpoſitio conueniens, quam illud ipſum, quod aliis adiectis uer bis clarius ſignificatur; Nam in definitione debet quidem ſequẽs pars præ cedentem ut ampliorem coardtare, æqualem autem,& idem obſcurius ſi- Definitio gnificantem declarare, uitio definitioni adſcribitur. Quod quidẽ uitium aduerſarii“ præter alia philoſophus iſte in definitione ordinis à ſe tradita incurriſſe ui detur, ſic enim ordinem definiuit, Ordo eſt congruens diſpoſitio plurium uel diſciplinarum, uel partium eiuſdem diſciplinæ, cum inter ſe, tùm adu- num primum ex rerum natura a' dirigente deprompta, ut diſciplinæ pro- facultate naturam rerum æmulentur, diſtincteq; legentium animis eam Confutatio offerant. Superuacua nanq; eſt dictio illa, C ongruensſſt nulla eſt congrua diſpoſitio, niſi quæ ſequentibus uerbis ſigniſicatur,& reciprocantur, nam omnis congruens diſpoſitio æmulatur naturam,& omnis diſpoſitio natu⸗- ram æmulans eſt congruens ſecundum ipſum. Cauſa etiam finalis in hac definitione poſita eiuſmodi eſt, ut in ea animus non acquieſcat, ſed ab ca potiuùs abhorreat, inquit enim finem ordinis hunc eſſe, ut naturam imi temur, quaſi hoc conſilio diſciplinæ omnes tradantur,& diſcantur, ut æmu lemur naturam, nec potius hoc) ut eas doceamus, uel diſcamus. Certè ali qua dignus excuſatione extitiſſet, ſi ſolUm dixiſſet neceſſarium eſſe ordini doctrinæ imitari naturam, quanquam enim hoc non ſemper uerum, neq; neceſſarium eſt, tamen tolerabilius fuiſſet, ordinem naturæ ſtatuere effectri cem cauſam ordinis doctrinæ, quaſi naturæ ordo cogat doctrinæ ordinem talem eſſe, quam cauſam fiualem,& ſcopum, ad quem doctrinæ ordo diri gatur; huic enim dicto neceſſe eſt cuiuſq; bene conſiderantis animum re pugnare. Sed mirandum profectò eſt quomodo uir iſte dum uerum ordi- nis finem ueretur exprimere, tamen ab ipſa rei ueritate coactus ipſum ſal tem implicitè confiteatur quando tandem ſubiungit, diſtincteq; legen- tium animis eam offerant, his enim uerbis uel idem finis exprimitur, qui præcedentibus iam expreſſus erat, ſcilicet ut emulemur naturam, uel alius. ſi idem, duorum ergo dictorum alterum ſuperuacaneum eſt, nugatioq; in hac definitione iterum committitur; ſi uerò alius, quisnam is eſt? cur uo lumus rerum naturam diſtinctè animis legentium offerre? certè ob ean- gem cauſam hoc uolumus, ob quam ipſi quoque legentes legunt, legunt autem —— — Eiber Primus 49 autem ut addiſcant,& ſcientiam adipiſcantur, ergo ſcribentes quoque nul lum alium ſibi finem proponunt(niſi forte per accidens)quam docere,& cognitionem parere; ordineq; utuntur, ut id melius efficiant. Miror etiam cur dixerit legentium, quaſi nequeant diſciplinæ tradi, niſi ſcriptis, nec poſ ſimus etiam audiendo addiſcere, quomodo& cœci omnes,& multi uiſu præditi plura diſcunt;accidit certe& ordini,& diſciplinis ipſis, ut ſcriptæ legantur;nil autem tale in definitione ponendum eſt. Idem dicendum ar- pfarium in bitror de ordine plurium diſciplinarum inter ſe, huius. n. nulla nobis rõ Natrer ſe diſei benda eſt, tantùm abeſt ut in definitione ordinis fieri eius mentio posſit; plinarũ di- Nos. n. in præſentia de ordine ut logico inſtrumẽto loquimur, proinde de Poſilio no co, qui cum artificio a' docente ſeruatur, ut melius ac facilius doceat: hic ratione di autẽ in eiuſdem tantum diſciplinæ partibus rite diſponendis locũ hẽt; nã gaa. plurium diſciplinarũ inter ſe diſpoſitio nullum ĩ ſe logicũ artificiũ habet, & abſque ulla docentis opera fieri uidetur; Dum enim quis unam diſcipli nam tradit, non reſpicit alias, ſed ſe intra illius limites continet. Videntur quidẽ illiqui diſcere uolunt,& inter hos ii tantum, qui cunctas cupiunt di ſciplinas apprehendere, hoc cenſiderare, ac de eo ſapiẽtiores cõſulere, quã prius,& quam poſterius aggredi debent; ſed hoc officit potius aduerſario, quam proſit, ꝗa horũ aemo id reſpicit ut naturæ ordinè leruet, ſed ſolum ut à facilioribus ad diſticiliora progrediatur;: ob id primo loco dare ope rã conſueuerunt ſciẽtiis mathematicis, deinde naturali, poſtmodum meta phyſicæ; qui ordo neutrũ naturæ ordinẽ imitatur, res. n. mathematicæ neq; generatione et origine, neq; intẽtione ſeu ꝑfectiane primæ ſunt, ſed uidẽtur res diuinæ utroq; modo eſſe primæ ſecundum naturã; quãdoquidẽ ad alias omnes referuntur tum ut efſectrices cauſæ, tum ut finales. Videat ergo do ctisſimus iſte uir quam concinue hæc ſua definitio tradita ſit,& quam pul KeDaan- chrè conſentiant inter ſe ipſæ definitionis partes, ordinem ipſe conſiderare neerſarit. uult amplè, prout ẽt diuerſæ diſciplinæ ordinẽ inter ſe habent,& huias or- dinis communè finem eſſe uult æmulari rerum naturã,& ipſam legentium animis diſtinctè proponere; ſed quum manifeſtus in his ſit ordo naturæ, quẽ tamen in cognitione non ſequimur, ſi quidẽ contrarium in diſcendo ferua mus, quomodo eſſe hic poteſt finis illorum, qui diſciplinas ut addiſcèdas di ſponunt ſi hi naturæ ordinẽ nunquam ſeruant in diſciplinis diſcendis?pu- gnat itaq; ſecũ hæc definitio,& ſeipsã euertit quum manifeſtũ ſit liberales diſciplinas ut addiſcẽdas nõ diſponi iuxta naturæ ordiné ſed ſolum ſecun dum ordinẽ facilioris cognitionis; idq reſpiciens Ariſtoteles diuinã ſciẽ tiã Aεπά τπ νσι inſcripſit, ãquam addiſcẽdam poſt philoſophiã naturalẽ, adde qudòd licèt liberalium diſciplinarum inter ſe aliquis ordo notari poſ ſit, tamen artes effectrices nullum inter ſe doctrinæ ordinem habent, niſi contingat ut una ab alia contineatur, quod in paucis euenire manifeſtum G 50 Apologiæ eſt. Quum igitur quælibet harum ad diſciplinam redigi poſſe uideatur, dis cat aduerſarius, ſi redactæ omnes eſſent, quænam ſit natura prior,& ordi- ne doctrinæ anteeat, an cerdonica an ædificatoria, an calcearia, an ſutoria; certe nec ullus eſt inuentus, qui omnes artes diſcere conſtituerit, ſinguli nanque ad ſingulas fere naſcimur;nec ſi quis tali deſiderio caperetur, is a- liquem in iis ordinem fingere, aut maginari poſlet. Quomodo igitur in diſciplinis diuerſis imitari naturæ ordinem uolumus, ſi in quamplurimis nullus eſt naturalis ordo, in paucis uero' eſt quidem aliquis, ſed ab addi- ſcentibus non ſeruatur? Inquiet ne philoſophus iſte id eſſe per accidens, & ob aliquam occaſionem? at uero il, quæ per accidens ſunt, rarò ſunt, quæ autem per ſe‚ea uel ſemper, uel frequentius; ſed nec Ariſtoteles diui- nam ſcientiam metaphyſicam nominaſſet ſi per accidens poſt naturalem collocaretur. Alia quoque ratione ex ipſis met huius definitionis uerbis deſumpta oſtenditur non debuiſſe in ea comprehendi ordinem plurium diſciplinarum inter ſe, quoniam ſi hic eſſet ille ipſe ordo, de quo nunc lo- quimur,& eiuſdem rationis, atque naturæ, utiq; nec plures diſciplinæ, nec plures partes eiuſdem in definitione erant exprimendæ, ſed in ipſa com- muni ordinis natura ſtandum erat, dicendo ordinem eſſe diſpoſitionem plurium rerum tractandarum ſic enim tùm plures diſciplinæ, tum plures unius partes fuiſſent cõi loquutione comprehenſæ: nam in definitione a- nimalis nec homo, nec equus, nec alia ulla anmalis ſpecies nominatar; quod in hac ſaltem gefinitione ſeruandum fuiſſet, quum enim ordinis na- tura in ſine potisſimum ſit conſtituta„ſinemq; unum aduerſarius omnis ordinis in ea definitione ſtatuat, eiuſdem rationis eſſe ordines omnes ſigni ficat,& in genere uniuoco conuenirenon in communi analogo. Præterea ſi plurium diſciplinarum inter ſe ordo ſub eo, de quo loquimur, ordine cõ tineretur, neceſſarium ſemper eſſet ut ad aliquam or dinis ſpeciem redige/ retur, eſſetq; uel reſolutiuus uel compoſitiuus, hoc tamen dicere non poſ⸗ ſumus,/ quia à mathematicis ſcientiis ad naturalem progrediendo,& a na turali ad diuinam, neutro utimur ordine, non compoſitiuo; quia a poſte- rioribus potius ad priora procedimus; non etiam reſolutiuo, quia non rocedimus a fine ad ea, quæ ad finem ducuùnt, nefas enim eſt dicere res mathematicas uel naturales eſſe finem rerum diuinarum quum hæ potius ſint oium finisproinde is ſit progreſſus ad finem potius, quam a fine. Sed aduerſarius ipſe in cap.28. fatetur ordinem inter uarias diſciplinas nec cõ poſitiuum nec reſolutiuum appellari poſſe, Quum igitur inter nos cõueni re uideatur,illũ tãtũmodo ordinẽ nobis definiendũ proponi, ꝗ mox ĩ reſo lutiuũ& cõpoſitiuũ diuidẽdus ẽ ſub hanc detinitionẽ reduci ordo multa- rum diſciplinarũ nulla ratione poteſt. Verba quoq; illa lcuùm inter ſe,tuͤm ad unumprimum) non rece in hac ordinis definitione poni uidentur, ſi Liber Primus 51 uera ſunt ea, quæ antea diximus; ſatis enim fuit dixiſſe congruentem plu rium diſpoſitionem; hæc enim non poteſt intelligi, niſi inter ſe. Quod uerò dicitur, lad unum primum) ſi ſignificet id, quod in tractatione pri- mum ordine eſt, uel etiam id, quod eſt poſtremum, non omni ordini com petit, ſcientia nanque naturalis ſcripta ordine compoſitiuo incipit a primis principiis, quæ plura ſunt, deſinit in ultimis ſpeciebus corporis naturalis, quæ ſunt quamplurimæ; non enim aliquod dicendum eſt finis„quòd pri- mum, uel quòd poſtremum ſit, ut ait Ariſtoteles in ſecundo libro phyſic. ſed quòd optimũ, ac præcipuum. Nec dicendum eſt ſpecies ultimas corpo Loetſes gh ris naturalis eſſe finem naturalis philoſophiæ prout ultimo loco in ea ſciẽ Peneenae tia tractantur; nã ultimo loco tractantur ſecundum proprias tãtum ratio finis ſciẽtiæ nes, ſcopus autem philoſophi naturalis eſt eas perfecte cognoſcere, hoc eſt naturalis. ſecundum omnes rationes tùm proprias, tàm communes, ſcilicet& ut na turalia corpora,& ut ſimplicia, uel miſta,& ut aninata,& ut animalia,& ut homo, uel equus, idq; intellexit Auerr. in ſuo proœmio primi phyſic. nominans ſpecies ſenſiles: hoc autem dicere eſt dicere genus ſubiectum in ſcientia naturali eſſe in ea ſcientia ſcopum, prout ipſum cõmune genus cũ omnibus à ſe contentis ſpeciebus accipitur, tale autem ſubiectum nec pri mum, nec poſtremum eſt, ſed toti ſcientiæ adæquatur,& ab eo tum princi- pia unitatem recipiunt, quum unius ſubiedi principia ſint, tum ſpecies,quũ ſub idem genus reducantur. hoc igitur rectius appellatur primũſideſt præ cipuum,& cuius gratia omnia conſiderantur. Conſonum autem eſt hoc ſententix aduerſarii dicentis in cap.u7. ſexti gradus ordinata ad finem re cipere formam,& rationem ab ipſo fine, recipit enim ſcientia formam,& rationem à ſubiecto ſuo adæquato; hoc igitur eſt finis in ſcientia,& nullũ aliud. Hoc autem ſſ intelli gat dicens ſad unum primuml uel ſuam ipſe Sẽ tentiam euertit, uel fruſtra& ſuperuacue hoc dicit, nam ſi ſubiectum, ideſt eius perfectam cognitionem finem eſſe aſſerit, iam fatetur noſtram cog ni tionem eſſe præcipuum ordinis finem,& ab hac ſumi rationem orditan- di, quod quidem ipſe antea negauit: ſi uer intelligat ſubiectum eſſe pri⸗ mum,& præcipuum, propterea quòd ea, quæ ad iplum pertinent, ideo tra Ganda ſunt, ut in iis ordinem naturæ imitemur, iam ſequentibus uerbis. darè hunc ordinis finem expresſit, quare non fuit opus dicere, ad unum primum. Alia quoque de hac definitione dici poſſent, quæ miſſa facio; nam ſatis per hæc, quæ dicta ſunt, oſtenſum uidetur eam dialedice traditam,& nil ferè in ſe habere, quod ad naturam & eſſentiam ordinis declarandam pertincat. 97,79 eseNese Nes „ LIBER SECVNDVS — CeAd PVT PRTeM V eNr. Quae ſit propria authoris ſententia de ordinum numero,& quae aduerſarij. VVMhadtenus de natura ac definitione uniuer ſè ſumpti ordinis diſputatum ſit, nunc ad ſpecies tranſeamus, de quibus duplex nos diſputatio ma net, una de ipſarum numero, ac de differentijs, per quas ordo in has ſpecies diuidatur, altera de iiſdem ſpeciebus ad diſciplinas aptandis. De or- dinum numero uidetur quidem uerbo inter nos conuenire, ſed re tamen ipſa non minus, quam de natura ordinis diſſentimus. Primum quidem ille duos tantum, ut ego, ordines dari aſſerit, idq; multis argumentis nititur comprobare, ſed po- ſtea rem magis declarans non duos, ſed quatuor,& plures etiam ordines introducit, ita ut nomine duos, re plures, quam quiſquam alius, ponat; quamobrem rectius dixiſſet ſe quatuor aut ſex ordinum, quam duorum, inuentorem extitiſſe. Quod ad me attinet, profiteri abſq; ulla hæſitatione Pochum me apud nullum eorum, qui de ordinibus ſcriplere,hanc de duo⸗ us ordinibus ſententiam unquam legiſſe, quare etiam ſi huic excellentiſ- ſimo uiro id condonarem, quod ipſe credi uult, ipſum ante me eandem uel ſequutum eſſe, uel inueniſſe, tamen quum nil ab eo in publicum hac de re editum ſit, neq; ego debui huius ſuæ opinionis habere notitiam, neq́; ipſe ſidem de ſe ſatis idoneam ſacit; Quod enim aliquis eius diſcipulus aſſertio nes de hac re publicè diſputandas aliquãdo propoſuerit, hoc nihil eſttum qudòd per hoc non liquet an proprtium ipſius diſcipuli ĩd dogma extiterit, an ex præceptore acceptum; tùm maximeè quia in huiuſceinodi theore- matibus proponi quandoque ſolent aliqua ipſis quoque proponentibus rTapa ea quæ ipſi non quod ita ſentiant, ſed uel exercendi uel etiam oſten tandi ingenij gratia tuenda proponunt; quare nihil certi de horum diſpu tantium lententia ex talibus eorum aſſertionibus ſumi poteſt, quum ipſis ſemper liceat ſe ipſos tueri dicendo ſe diſputandi tantum gratia ea dogma ta protuliſſe, ſed mittantur hæc, in iis enim nullam uim facio; uideamus qualenam eius dogma ſit,& quale illud, quod me inueniſſe profeilus ſum, 5² Liber Secundus 55 ut ſi ipſe(quod ſpero) ſuum à meo tantum diſtare cognouerit, quantum à cælo terra diſtat, æquo animo meam profesſionem ferat, uidens me nul lum eius inuentum mihi unquam attribuiſſe, neque enim ſi uoluiſſem, id facere licuiſſet, neque ſi licuiſſet, optaſſem. Mea quidem opinio non uerbo rum ambagibus inuoluta,& perplexa, ſed ſimplex, facilisq; explicatu eſt, eamq; breuiter expoſui in cap.6. ſecundi lib. de methodis, ita enim res ipſa, ut primum proponitur, loqui uidetur, ut pluribus uerbis ad ſui declaratio Opiuie au nem non indigeat. Id, cuius ego me inuentorem fuiſſe, in dicto loco pro thoris d nu feſſus ſum, non eſt ſolus ipſe per ſe ordinum numerus ſed cum ipſius nume mero ordi- ri ratione, quæ à ſolis differentiis, per quas genus in ſpecies diuiditur,&"umn.- quaæ naturã ſpecierum conſtituunt, ſumenda eſt. ſine hac ratione quiſquis dicat duos tantùm ordines dari, is ordinum numerum non cognoſcit, neq; id, quod dicit, intelligit: nam, ut inquit Ariſtoteles in contex. 39. ſecundi poſteriorum, rem à cauſa pendentem ſine cauſa cognoſcere eſt eam ignorare potius, quam ſcire. Quoniam igitur iam oſtenderam finem omnis ordinis eſſe perfectam in ſuo genere cognitionem eorum quæ in qualibet diſciplina tractantur, finem hunc, in quo tota ordinis natura cõ ſiſtit, in duos diuidendum eſſe dixi ratione ſumpta à duabus diſciplinarum naturis iam à me declaratis in primo lib. de natura logicæ; Quum enim aliæ diſciplinæ cognitionem ſimpliciter quærant,& præterea nihihaliæ ue rò cognitionem non propter ſe, ſed propter operationem,& productionẽ alicuius externi finis, hinc emanantem duorum ordinum diſtinctionem,& huius numeri necesſitatem collegi; oportet enim illas quæ ſolam cogni- tionem quærunt, à primis principiis exordiri, qui eſt ordo compoſitiuus; illas uerò quæ cognitionem dirigant ad agendum, uel eſticiendum finem aliquem, qui ab homine liberè operante produci posſit, ab ipſius finis præ notione auſpicari, qui eſt ordo reſolutiuus. Hæc mea opinio, hoc meum inuentum eſt. Propriam quoque,& à me inuentam profiteri poſſum con futationem ordinis definitiui, quæ in quarto cap. ſecundi libri à me dile 0 to ar ter ſcripta eſt eaq; ſumitur ex ipſiusmet definitiui ordinis natura, quoniã banre o. detinitio diſciplinæ nullum alium, quam proœmii, locum in diſciplina ha dine defini bet; in tranſitu autem à proœmio ad tractationem nullus doctrinæ ordo tiuo. conſtitutus eſt ſed in ſolius tractationis partibus ordinẽ couſi tet. Ex ipſa quoque diſciplinarum tradendarum natura idem oſtenditur, quum enim duo tantum illa dentur diſciplinarum genera,& alteris ſolus conueniat ordo compoſitiuus, alteris ſolus reſolutiuus, reſtat inutilem,& ſuperuacaneum eſſe omnem alium ordinem, quem aliquis excogitare poſ ſit. Nunc uideamus quid aduerſarius de ordinum numero derit. Ille Opinio ad- uidem duos tantum inquit ordines dari, compoſitiuum,& reſolutiuum, uerſarii de ſed tres modos ſtatuit ordinis reſolutiui ita diuerſos inter ſe,ut nomen tan 3idn nu- derare opor 54 Apologiæ tum commune habeant, re autem ipſa penitus diſcrepent, ut ex ipſa reſolu tiui ordinis definitione, in qua Galenus,& ceteri omnes conſenſerunt, ſatis Clarc oſtenditur. primum modum relolutiui ordinis eſſe inquit, quum ab externo fine, ut a ſanitate, procedimus ad inuenienda principia;ſecundum quando a' toto ad partes, ut ſi a mundo toto, eiuſq; definitione ordientes procederemus poſtea ad ſingulorum ſimplicium corporum, è quibus mũ dus conſtat, conſiderationem:tertium demum, quum ab iis, quæ prædica- tione ſunt ultima, hoc eſt ab infimis ſpeciebus ad ſuperiora genera aſcen dimns. Hos igitur tres ſi diſtinctos, penitus eſſe oſtenderimus, nec eadem reſolutiui ordinis definitione pacticipare poſſe, iam patebit quatuor ordi nis ſpecies ab hoc uiro ſtatui, tres reſolutiuos,& quartum compoſitiuum, velſi hic quoque tribus modis eſſe posſit, qui tribus illis reſpondeant, ſex ſpecies ordinis ab eo ponuntur, immo etiam plures,ut mox conſiderabi- muszita enim uaria& perplexa,& ſibi pſi repugnans eſt hæc eius de nume ropugvatia ro ordinum diſputatio, ut ex eius lectione quot reuera ordines dentur ſta in dictis ad tuere certa ratione nemo posſit. Non minorem uarietatem,& repugnan- uerſatii. tiam multiplicem in iis, quæ ab eo de ordine definitiuo dicuntur, notare poſſumus primum enim omnino eum reprobat, deinde fatetur eſſe ordi- nem& redigi ad reſolutiuum, ac denique eundem cum ipſo quoque cõ- poſitiuo cõfundere uidetur; quæ omnia poſtea declarabimus. Hæc igitur ſententia quantum a mea diſtet, quiſque rationis compos ex his,& ex ip- ſius meisq́; ſcriptis antea editis cognoſcere facile poteſt: ſed clarisſimum omnibus hoc fiet,ſi omnia eius dicta, quæ conſideratione digna ſunt, diligẽ & quantum in ſe ueritatis ac firmitatis habeant, con- ter perpenderimus, ſiderauerimus. CADVT SECVNDVeM. Confutatio ſententiae aduerſari de plurihus ordinibus reſolutiuis DRinu m quidem hoc omnium dicendorum præcipuum fundamentum ſtatuendum nobis eſt, nos de uniuerſali tantum ordine loqui, non de particulari. Vniuerſalem uoco eum, quo tota diſciplina diſponi dicitur, 3 qui in aliqua tantum diſciplinæ parte cõſideratur: hoc particularem uero niſi conſtituamus, ita multis aliorum cauillis& captionibus expoliti ſu- mus, ut conquieſcere in ipſa rei ueritate nequcéamus. hoc idem in poſtre/ wo quoq; capite ſecundi libri de methodis proteſtatus ſum, quiphe qui nõ iguorans quo philoſophandi genere complures utantur, ca, quæ po ea contigerunt, præuidebam, fore qui dicerent plurimas ordinis ppecies eſſe, Liber Secundus 55 nullam diſciplinam uno, ac ſimplici ordine eſſe traditam, ſed in una parte unum ordinem habere, in alia alium; proinde nulli diſciplinæ aliquem cer tum ordinem attribui poſſe;& alia multa eiuſmodi, quæ nihil docent ſtu- dioſos/ſed ita eorum animos perturbant, ut eos meliorem doctrinam am- plecti,& ueritati adhærere non ſinant. ordo heterogeneis rebus perſimilis eſt, quemadmodum enim totus homo eſt animal, oculus autem hominis per ſe non eſt animal, ſed animalis pars, ita ſi tota ars medica tradita eſt or dine reſolutiuo, non eſt tamen neceſſe ut quælibet pars per ſe ſumpta re- ſolutiuum ordinem habeat; immo ſi primam partem, quæ phyſiologica di citur, ſpectemus, ea uidetur habere potius ordinem compoſitiuum, quum ordiatur ab elementis/ ab his tranſeat ad humores, poſtea ad homogeneas partes tandem ad heterogeneas, nec propterea dicendum eſt artem medi cam eſſe pluribus ordinibus traditam; hoc enim nihil rudius, nihil ineptius ronuntiari poteſt; ſed omnes illius artis partes reſpectu totius artis ha= heot ordinem reſolutiuum etiam illa, quæ per ſe compoſitiuum habere ui debatur, de elementis enim& humoribus& partibus humani corporis agere eſt agere de fine, proinde eſt initium ordinis reſolutiui: Quemadmo dum igitur uidemus totum hominem eſſe animal, partium autẽ tum nul- lam per ſe animah tum quanlibet animalis eiſe, ita dicamus oportet totam naturalem philoſophiam compoſitiuo ordine traditam eſſe,& in tota ma nifeſte conſpici compoſitiui ordinis naturam, proinde toti nullum alium ordinem attribui poſſe: quanuis enim partium aliqua per ſe eum ordinem habere non uideatur, quælibet tamen pars partem totius ordinis habet- Hoc fundamento conſtituto, aliisq; omnibus, quæ à me antea oſtenſa ſũt, clara eſt ordinis diuiſio in duas ſpecies a me facta, in compoſitiuum,& re ſolutiuum tanquam ordines uniuerſales, quorum altero neceſſe eſt quan- libet rite traditam diſciplinam eſſe diſpoſitam, ita.tamen ut appellatione reſolutiui nullum alium intelligamus, niſi illum, qui communiter ab om- nibus uocatur ordo a notione tinis. hac enim quaſi definitione eum ſecer nit ab aliis duobus Calenus in principio artis medicinalis; quare neutrũ aliorum duorum putauit eſſe à notione finis; ia qua opinione omnes ad u- num ceteri conſenſerunt. Hoc reſolutiuo atque etiam compoſitiuo quòd tota diſciplina tradi posſit ita ut tùm hic, tum ille dici posſit ordo uniuer ſalis nemo negaſſe uidetur. Sed quoniam præter hunc reſolutiuum duos alios immo ctiam plures, aduerſarius excogitauit, hi omnes ſunt ſingilla- tim conſiderandi. Secunda reſolutiui ordinis ſpecies ab eo dicebatur, quã do à toto ad partes progredimur;& hoc exemplo utebatur, ut ſi a toto mundo ad ſimplicia corpora conſidetanda progrederemur ſic enim totũ reſoluer emus in partes, quem ordinem ſimillimum eſſe ait definitiuo, quẽ Calenus poſuit. Sed hunc ſi bene conſideremus, uanum prorſus eſſe com . 76 Apologia Confokatio periemus, quærendum enim ab hoc præſtantisſimo uiro eſt an putet ordi ſecũdæ ſpe nem hund in artibus, an in ſcientiis locum habere, ſi dicat in artibus, cer⸗ cici ordinis te non in aliis, quam in illis, quæ præter operationem aliquod opus relin- reſolutiui. quunt, quales ſunt ædificatoria, nauium eſſectrix,& aliæ plurimæ, in quib. totum& partes conſiderari manifeſte poſſunt; in his itaque ſi dicat hãc reſolutiui ordinis ſpeciem ſeruari poſſe, ut à toto,& eius definitione exor- gium ſamatur, ut à definitione domus, deinde ad partes domus tranſitus ſiat, hoc uerisſime dicitur, ſed ſciat hanc eſſe primam ſpeciem ordinis reſo lutiui eſt enim exordiri à fine, ut ait Ariſtoteles ſeptimo metaphyſ⁊ 3. do- mus enim in ea arte kinis eſt: ſed illud tamen eſt animaduertendum, quòd jnitium ſumitur a domo, non quatenus eſt totum, ſed quatenus eſt finis nã ſi finis artis non ſit totum aliquod corporeum ſed ſola operatio, uel quali tas, quæ quanta non eſt, non minus à fine auſpicamur, quo fit, ut in artibus per accidens ſit ut finis, a quo exordimur, ſit totum, ꝰ quo ad partes inter nas progresſio fiat, nam in arte medica finis eſt ſanitas, quæ corpus non?, à qua ad externas, quæ ipſam producunt, cavſas progreſſus fit ordine re- ſolutiuo. Has quidem poſſe huius ordinis difterentias dici ego non iafi- cior, ſed ut album,& nigrum ſunt differentiæ hominis, non ut eſſentiales, & quæ uarias cõſtituere ſpecies aptæ ſint, quum manifeſtum ſit, in his om nibus candem eſſe ordinis reſolutiui naturam,& eaſdem conditiones. Qudd ſi in ſcientiis contemplatiuis hanc reſolutiui ordinis ſpeciem dari dicat ut dicere uidetur, dum ex naturali ſcientia exemplum ſumens conſi derat progreſſum a toto mundo ad ſimplicia corporaſe quibus mundus conſtat, hoc ego puto abſonum omnino eſſe rationi, quum huiuſcemodi ordo non modò in tota ſcientia, quod quidem mihi oſtendere ſatis eſſet, ſed neque in parte locum habere posſit; in tota ſcientia ne ipſe quidem ad verſarius, ut arbitror, diceret, patet enim initium ſcientiæ naturalis ſumen dum eſſe uel à primis principiis, de quibus in primo libro phyſicorum a- gitur, uel a definitione communis ſubiecti quam in principio ſecundi phy ſicorum habemus. Quòd ſi ab huiuſmodi toto auſpicandum eſſet, à mun- do incipere oporteret, mundus enim totum quoddam eſt omnia natura- lia corpora continens alia ut ad molis integritatem, alia ut ad ipſius or- natum,& perfectionem pertinentia;ſed quomodo a mundo ſumi initium poſſit, ut primo loco de ipſo mundo agatur,& ipſe prius cognoſcendus proponatur, quam cognoſcantur partes, ego ne imaginari quidem poſſũ, ne dum ſuſpicer aliquem eſſe, qui hoc audeat aſſeuerare; de mundo nan- que ita accepto non uideo quid docere, quam ſcientiam parere author poſſit dum partes mundi ignorantur; nil enim aliud hic mõdus eſt qquäm colledtio naturarum omnium corporalium optimo ordine diſpoſitarum; quare perfecta eius cognitio in ſola ſingularum partium cognitione con . ſiſtit 7 7 Liber Secundus 57 ſiſtit, deoq; Ariſtoteles in nulla naturalis ſcientiæ parte de toto hoc mun do egit, quũ de ſingulis partibus ordinatim agere, eaſq; oẽs cognoſcere ſit totum corporalẽ mundũ cognoſcere. De mathematicis ãt ſcientiis ac de metaphyſica clarior res eſt, in nulla enim horum gdatur tale totum ex ꝑpartibus integrantibus contlatũ, à quo doctrinæ initiũ ſumi queat; ſed cer t, atque exploratũ omnibus eſſe debet contẽplatiuas ſciẽtias initiũ ſume re ab illius totius definitione, quod totũ cõmune, ſeu totũ prædicabile di citur, quod eſt incipere à definitione ſubiecti amplisſimè ſũpti. Quoniã igi tur hic ab aduerſario confictus ordo non eſt eiuſmodi, ut eo tota ſcientia diſponi posſit, ſatis à me reprobatus uideretur, qui de ſolo ordine uniuer- ſali me loqui cum hic profeſſus sũ, tum alias in poſtremo capite ſecundi li bri de methodis. ſed ad pleniorẽ huius figmẽti reprobationẽ oſtẽdere ẽt libet, ipſũ nec in parte ulla ſciẽtiæ habere ſocũ poſſe. Duo(ut uidetur)par tiũ genera ſub præſentẽ cõſiderationẽ cadere poſſunt, tum illæ, ꝗᷓ eſſẽtiales, tum illæ, quæ integrãtes dicũtur. de eſſentialibus clara res eſt harũ. n. tra Ktatio tractationi totius nunquam eſt poſtponẽda, quoniã ſi his ignoratis de toto prius agamus, nullã eius notitiã habere poſſamus, niſi rudẽ& con fusã, ꝗa ſic principia eius interna ignorãtur; quare& eſſentiã ipſius ignora ri neceſſe ẽ,& accidẽtia,ꝗᷓ illã cõſequũtur. A toto quidẽ confuſo,& cõfuse cognito procedere ad inuenienda principia poſſumus, ſed is non eſt ordo, eſt methodus reſolutiua, quam proponit Ariſtoteles in proœmio primi libri phyſic.& quam in eodem libro ſeruat; ordo enim eſſet ſi prius de toto ipſo compoſito ageret, idq; per ſe cognoſcendum proponeretur, deinde ad declaranda principia tranſitus fieret, ita ut tractationem de principiis alia de compoſito tractatio ab ea ſeiuncta præcedecet, dice- returq; liber ille& de compoſito eſſe,& de principiis; quod quidem nec uerum eſt, nec fieri poteſt, ut demonſtrauimus. Si uerò de parti= bus ſecundum quantitatem acceptis Ioquamur, id de his dicere cogi= mur, quod nunc de mundo uniuerſo dicebamus„nulla enim tracta⸗ tio totius ſeiuncta a tractatione partium eſſe poteſt, quoniam hoc to- tum nil aliud eſt, quam partium collectio; quare ſi homogeneum ſit, non opus eſt ſeorſim de toto, ac de partibus agere, quum eiuſdem ſiat naturæ,& eiuſdem nominis: ſi uero heterogeneum, cuiuſmodi animan- tia ſunt, cognoſcendæ quidem ſunt partes ſingulæ,& dmuerſæ ſingula- rum temperies,& munia, qualis eſt Ariſtotelis tractatio in libris de parti bus animalium, ſed in omnium partium diſtincta cognitione conſiſtit e- tiam perfecta cognitio totius; ideo nullam legimus apud Ariſtotelem tra ctationem de animali toto neque ante libros de partibus, neque poſt; nã etiam in libris de hiſtoria de partibus agit, ruditer tamen,& pingui Mi- nerua. Sequuntur autem libros de partibus libri de anima, deinde illi, 78 Apologiæ qui uocantur parui naturales/ in quorũ nullo agitur de toto ipſo animalis corpore: ſed in libris de anima agitur de eius forma‚in paruis ãt naturali⸗ bus de uariis eiuſdem accidentibus; quare totius animalis cognitio non habetur in aliquo uno libro ſed in omnibus ſimul: non eſt tamen ignoran Eædé ani- dum, membra animalium poſſe uocari& partes integrantes,& eſſentiales, malis par- uocantur enim integrantes dum ſolam quantitatem corporis animalis ker Süta ſ ſpectamus, qua ratione diximus nullam eos libros ſubſequi, uel præcedere tegrantes, Poſſe tractationem de toto ipſo animalis corpore, ac de tota eius mole: aliæ eſſen- cſſentiales autem dicuntur, dum ad animam relatæ eam habent rationè, tales. quam materia habet ad formam, quare animal ex his partibus,& ex ani- ma conſtare dicitur tanquam ex materia proxima,& forma. hoc quoq; modo totum animal nullibi ab Ariſtotele tractatur ut totum ſed ſepara- tim agitur qe materia eius, de forma, ac de uariis accidentibus, in horum enim omnium cognitione conſiſtit perfecta animalis cognitio. Qua de re tuſius loquutus ſum in libro de præcognitis. Quod autem in animali, ac eius partibus conſiderauimus, de omnibus ſimiliter dicendũ eſt. Sed aideo quò aduerſarius confugerit, dum.n. exempli gratia nominat progreiſum d toto mundo ad partes, uidetur innuere lbros Ariſtorelis de cælo,in qui bus ordine hoc reſolutiuo uti dicatur loquens prius de mũdo, poſtea de siplicibus corporibus, quæ ſunt partes mundi; ſcion. pluriũ ſententiã eſſe qudòd in iis libris conſiliũ Ariſtotelis ſit agere de mũdo; de ſimplicibus at Error mul- corporibus agat nõ per ſe ſed ꝑꝑ mundũ,& ut ſunt principia mundi:hæc Sd 405 tamẽ ſentẽtia minimè uera ẽ;nec ab Ariſtotele ibi ſeruatur is ordo reſolu in Uibro de tiuus imo nec ſeruari poteſt;primum quidẽ ſententiã hãc ipſa Ariſtotelis calo. ctractatio refellit, qui nõ à mundo exorditur, ſed à corpore siplici, de quo ante oia loquitur,& pauca quædã, quæ de ipſo generaliter sũpto dici po- terãt, exponit, poſtea ĩ ſpecies diuiſo ĩcipit à prima ſpecie, nẽpe à cæleſti cor pore, cuius naturã diligéter inueſtigat, eãq; ꝑ negationẽ declarat, docẽs nec graue eſſe nec leue, neque generationi neque interitui, nec alterationi, nec accretioni nec imminutioni obnoxiũ: deinde uerò in toto illo primo hbro loquitur de mundo, oſtẽdens psũ& finitum eſſe,& unum,& æternũ: mox in ſecundo libro iterũ agit de cæleſti corpore, ac demum in tertio& quarto de quatuor elementis, tractatio igitur de cæleſti corpore non ma gis ſequitur, quam præcedit tractationẽ de mundo: immo ed magis præ cedit, quam ſequitur, qudò tractatio de ipſa rei ſubſtãtia principalior ẽ tra Aatione de accidẽtibus cõſequẽtibus, qualis eſt tractatio de cælo in eo ſe cũdo libro. Sed.iã ueritatẽ pateſaciamus, ut appareat quam uana& cõmẽ Conſiliũ titia ſit huius reſolutiui ordinis excogitatio. De siplicibus corporibus A- Lnaſhüſ riſtoteles ibi agit ꝑꝑ ſe, nõ ꝓp mundũ’niſi intelligamus idem prorlus eſſe bes de cr ea Pröpler ſe tractari,& propter cognitionẽ mundi, hoc enim uerisſime 0. 5 Liber Secundus 59 dicitur, quoniã mundus nil aliud eſt quaàm quinque ſimplicia corpora ſic ordinata; quare ea cognoſcere eſt mũdum cognoſcere: quo fit ut ẽt ſi A⸗ riſtoteles nuſquã in his libris ullam mundi mentionè feciſſet, liceret tamẽ dicere eos libros eſſe de mundo, nã cognoſcere ſingulorum illorum cor porũ naturas,& motus eſt cognoſcere grauia ut ſubſtantia leuibus,& hæc oĩa à rotundo corpore undique circundata, quod eſt cognoſcere mundũ. Dũmodo igitur in hunc errorẽ non labamur, ut dicamus ſimplicia corpo ra in iis libris non ut ſubiectũ, ſed ut principia cõſiderari, ut illi dicũt, nõ erramus dicendo ibi agi de mundo. Quod uerd aliqui dicũt, tractationè, quæ primo loco habetur de natura cæli, nõ eſſe propter ſe, ſed ꝑpy tracta- tionẽ de mundo, uanum eſt, quia natura cæli eſt per ſe dignisſima cognitu, ergo ꝑp ſe alicubi tractanda, ubi nã igitur, ſi nõ in eo loco? nullus igitur proceſſus datur uel cõpoſitiuus a ſimplicibus corporibus ad mundũ, uel reſolutiuus à mundo ad ſimplicia corpora. Sed quomõ procedit Ariſtote Artiſcioſa les à cælo ad mundũ, deinde a mundo ad cælũ? Dico ſeriẽ tractationis Ari ſeries tra- ſtotelis artificio plenã ẽc uult. n. agere de ſimplicibus corporibus, ideo pri Kanjonis 45 mo loco de siplici corpore cõmuniter loquitur in principio primi libri Se10s poſtea uerò de ſpeciebus, de cælo quidẽ in primo& ſecũdo, ac tãdẽ de gra uibus& leuibus in tertio& quarto; agẽs ãt de cælo, primo loco naturã cæ leſtis corporis declarat in prima parte primi libri deiĩde ad accidentũ cõſi derationẽ tranſit, horũ ãt duo erãt genera alia nãque& ſi ſolã cæli naturã inſequuntur, tamẽ in totũ mundũ redundãt, de quibus agitur in tota reli qua parte primi libri; Quòd enim finitudo molis, unitas,& æternitas, quæ ibi attribuuntur mundo, a ſola cæli natura emanẽt, quiſq; ea cõſiderans, cognoſcere facilepoteſt; ided Ariſtoteles uolens ea demonſtrare de ſubie cto adæquato, maluit ea attribuere mundo, quam cælo: ſed quoniã ſolã cæ li naturã inſequuntur, ideo eorũ tractationẽ inſerere ac cõmiſcere uoluit cũ tractatione de quinto corpore,& de his ſtatim agere poſt tractationẽ de natura cæli: poſtea uerò in ſecundo libro ſermons proſequitur de acci dentibus cæli, tranſiens ad alterum accidentiũ genus, nempe ad illa, quæ quum cæli naturam inſequantur, à cælo cũ aliis corporibus non cõmmu mcantur; neque enim dici poteſt communicari motum, quanuis. n. a cæ lo inferiora corpora moueantur in orbem, non tamen ſimplici motu; qua re ſuum ſimplicẽ motũ cũ nullo corpore cælũ cõmunicat. Quiſquis hæc, quæ diximus bene conſideret, libroſq; Ariſtotelis de cælo legat,& intelli- gat, facile cognoſcet quam uana& abſona rationi ſit hæc ſententia quòod à mundi conſideratione ad partes progredi posſimus ordine reſolutiuo, nam præter quam quod talis progreſſus non datur, non eſt etiam a' fi- ne ad ea, quæ ſunt ante finem, nam dicere cæleſtia corpora eſſe propter mundum tanquam propter finem, eſt dicere propter ſe ipſa, nam H 2 60 Apologiæ quodlibet naturale corpus propter ſe ipſum eſt, idq; non ſoluùm de ſimpli cibus dicimus, uerum etiam de miſtis; quare petendũ ab aduerſario eſſet cur a mundo quoque ut miſta complectente non proceſſerit Ariſtoteles ordine reſolutiuo ad miſta, nulla certe afferri ratio poteſt, quia hæc omni prorſus ratione carent;tractantur enim in ſcientia naturali omnia corpo ra naturalia propter mũdum, ideſt ut cognoſcamus omnia corporai quæ in mundo exiſfunt: hoc autem eſt dicere, propter ipſamet,& ut ipſa co- Reprobato noſcantur.In tertia autem reſolutiui ordinis ſpecie confutanda non eſt terie ſpe⸗ uòd tempus conteramus, iam enim eam abunde contutauimus in ſecun Cila is do lbro de methodis cap. ſeptimo& octauo& miror quoòd aduerſarius reſolutiui. illa, quæ à me ibi dicuntur, non uiderit. uidetar autem ipſe met huius or- dinis uanitaté confiteri dum inquit magis contingere in methodo, qudàm in or dine, ut ab ultimis ſpeciebus ad ſuperiora genera,& ad principia aſcẽ amus, reuera enim ſi talis progreilus datur, methodus potiùs eſt quàm ordo, immo nullo pacto poteſt eſſe ordo, ut in memorato loco demon⸗ Garta ſpe ſtrauimus. Mihi etiam uidetur philoſophus iſte præter has tres reſolutiui aies gech ordinis ſpecies etiam quartam exco gitaſſe, quam tamen poltea in illa ſpe⸗ ui ab aduer cierum enumeratione prætermiſit, nam in capite 22. inquit Ariſtotelem nario adie- uti ordine reſolutiuo dum uiſum aliis ſenſibus anteponit,& tactum poſtpo Kta. nit; nam hæc progresſio à uiſu ad tactum ad nullam dictarum trium ſpe cierum redigi poteſtnon ad primam, quam ipſe uocabat à fine ad prin- cipia, quoniam uiſus non eſt aliorum ſenſuum fiis ut antea oſtendimus; non ad ſecundam, qua a uiſu ad tadum procedere non eſt procedere a toto ad partem, qualis eſſe proceſſus a mundo ad ſimplicia corpora fin- gebatur; nec demum ad tertiam, quia non eſt progredi à ſpecie ad genus. igitur quàm confuſa, ac gebilibus nixa fundamentis ſit hæc ordinum de- f claratio quiſque uidere poteſt; quando enim ſpecies ordinis reſolutiui e- ris Saais numerat, trium tantum mentionem facit, alibi tamen alias præter has no aduerſarii. minat;tum qnartam llam, quam modò diximus, tum alias quoque, quas poſtea tangemus. Qpam igitur diuerſa eius ſententia a mea ſit, clarisſi- mum eſt;ego enim unum tãtum poſui ordinem reſolutiuum, qui eſt a no tione finis ad inuenienda principia,& finem illum ſolum intelſexi, qui agi uel efſici a nobis libere operantibus posſit; ipſe uero tum ad alios fines ordinem hunc extendit, tùm alios modos reſolutiui ordinis introducit, quos ego iam reprobaui. quamobremn an ipſe in duorum ordinum aſſer toribus numerandus ſit alii iudicent; mihi quidem uidetur duo tantùm ordinum nomina ab eo proponi ſed ordines plurimos. neque etiam iiſdẽ differentiis ad ordinem diuidendum utitur, quibus ego uſus ſam, immo nullis utens differentiis hanc diuiſionem, ſeu potius inordinatam enume rationem commentus eſt;propterea rationes illæ,& philoſophorum teſti — 0 — Liber Secundus 61 monia quæ ab ipſo ad comprobandam de duobus ordinibus ſententiam afſeruntur, quantuncunque roboris habeantparum enim, meo iudicio, habent,& a propoſito aliena ſunt) pro me omnia faciunt, quum ego uere- duos ordiaes ſtatuam; hæc igitur omnia miſſa facio tum quia leuisſima eſſe puto tum quia, ſi quam uim habent᷑ mihi, non illi ſuffragantur. CAPDT TERTITVeM Confutatio eorums, qua ab aduerſario dicuntur de ordine definitiuo. Nüs etiam, quæ ab illo de ordine definitiuo dicuntur,magna inconſtã⸗ tia,& uarietas eſſe uidetur, nam reprobat omnino ordinem definitiuũ, licet infirmis,& uix probabilibus argumentis;& cundem inquit redigi ad reſolutiuum, quia eſt diſſolutio detinitionis in partes, ut etiam aſſerere Galenus uidetur in principio artis medicinalis: eundem igitur& repro- bat,& admittit; dum enim ipſum ad reſolutiuum reducit, ordinem eſſe fa tetur, qua in re diſcrepat omnino a ſententia mea, quum ego illius pro- reſſus naturam conſiderans oſtenderim nullum eſſe ordinem à definitio ne ſcientiæ ad ſcientiam ipſam, quoniam definitio illa locum proœmii ha bet in proœmio autem nihil adhuc tractatur; quare nullus poteſt doctri- næ ordo conſiderari inter proœmium& tractationem„ſed ſolùm in ſerie partium tractationis; quoniam igitur a definitione diſciplinæ ad iplam di ſciplinam procedere nullus doctrinæ ordo eſt, ideo ad nullum ordinem redigi poteſt. hic ordo definitiuus, quatenus procedens a definitione di- ſciplinæ ad diſciplinam: licet enim artem medicinalem Caleni dixerim ha bere ordinem reſolutiuum quatenus in ipſa tractatione proceditur a ſa- nitate corporum, quæ eſt finis ad cauſas& principia ſanitatis, qui uere eſt ordo reſolutiuus etiam omnino abiecta illa artis medicæ defiitione, ta- men progreſſum ipſum ab ea definitione ad artem nec ordinem per ſe eſ⸗ ſenec ad ullum doctrinæ ordinem redigi arbitror. Philoſophus autem iſte dum ipſum redigit ad reſolutiuum, iam doctrinæ ordinem eſſe conſi- tetur, nec ulla in re diſcrepat a ſententia Galen' quam medici ſequuntur, nam Galenus quoque aſſerit hunc ordinem poſſe appellari reſolutionem, nec tamen ſub reſolutiuo ordine ipſum comprehenderat, ſed ab eo peni- tus diſtinxerat, quia non ignorabat eam eſſe ſolius nominis conuenientiä, proinde ſub eadem ordinis ſpecie uniuocèe dicta eos contineri non poſſe; rectè ergo fecit diſtinguens hunc reſolutiuum ab altero propriè dicto re ſolutiuo, qui eſt a notione finis. Ex his colligimus aliam uarietatem& re pugnantiam in huius clarisſimi uiri dictis, nam qui tres reſolutiui ordinis Repugnan- tia ĩ dictis aduerſarii. Quinta ſpe ties ordinis reſolutiui ab aduerſa rio poſita. Repugnan- tia i dictis aduerſarii. 62 Apologiæ ſpecies eſſe ſtatuerat, immemor eorum, quæ antea dixerat, ubi aliam etiã præter eas quartam commemorauerat, nunc etiam quintam adiicit, dum definitiuum dicit eſſe ſpeciem quandam reſolutiui; hic enim diſtinguitur ab eo, quem uocant à notione finis, quia detinitio artis non eſt finis ipſius artis; nec non ab illo qui eſt à toto ad partes integrantes, niſi hic quo- que ambiguis nominibus uti uelimus,& æquiuocè ſumere totum& par tem. ſic etiam à tertia ſpecie, quæ eſt à ſpeciebus ad genera, ut patet; ac demum a quarta, quia non eſt proceſſus à poſteriori ad prius, qualem di cebat eſſe a uiſu ad tadtum. Aliam quoque repugnantiam, eamq; multipli cem in eius dictis notare poſſumus, nam in calce capitis 23. refutat illorũ opinionem, qui dicunt eum tantum eſſe ordinem definitiuum, quando 3 definitione diſciplinæ auſpicamur; inquit enim definitiuum ordinem eſſe etiam incipiendo a definitione ſubiccti, uel a definitione finis, quare tres defimitiui ordinis ſpecies eſſe ait, quatenus ordiri à definitione tripliciter poſſumus, uel a definitione diſciplinæ, uel à detinitione ſubiecti, uel à defi nitione finis. Primuùm quidem in hoc ſibi ipſi aduerſatur, quòd qui prius qixerat definitiuum redigi ad reſolutiuum, hic ipſum redigit etiam ad cõ poſitiuum, nam incipere à definitione ſubiecti eſt proprium ordinis com Repugnan- tia 1 dictis aduerſarii. poſitiui ſcientiarum contemplatiuarum; quare ſi hic poteſt etiam uocari definitiuus, ſcientia naturalis, quam compoſitiuo ordine traditam eſſe cõ ſtat, etiam definitiuo tradita dicetur, quoniam ſecundum librum phyſico rum Ariſtoteles auſpicatur a definitione ſubiecti totius ſcientiæ naturalis Alia quoque notatu digna repugnantia,& ca quidem manifeſtisſima, in eius dictis eſt quòd quum certum ſit cuiuslibet diſciplinæ initium à defi⸗ nitione ſumi, ut ſæpe in libris meis lõôgicis à me dictum eſt, præſertim ue rò in quarto cap. ſecundi libri de methodis, ſi hoc facit ordinem defini- tiuum, certe omnis ordo eſt definitiuus eoq́; ſcientiæ omnes,& artes tra- ditæ ſunt; uel igitur per hanc conditionem conſtituitur propriè ſumptus definitiuus prout ab aliis diſtinguitur, uel communiter ſumptus, qui alios complectatur; ſi dicat eſſe definitiuum propriè acceptum, ergo excludun tur omnes alii ordines,& ſolus datur ordo definitiuus, itaque non recte ipſe dicit dari compoſitiuum,& reſolutiuum: ſi uerd dicat eſſe latè ſum- ptum definitiuum, quod quidem magis dicendum eſt, ipſe manifeſte tres huius ſpecies ponit et nulla ex parte disſidet a ſentẽtia medicorum, inquit enim uel poſſe initium ſumi à definitione diſciplinæ, uel à definitione ſubie Gi, uel a detinitione finis; nulla certe alia ratione Galenus, ac medici poſ ſent ex ipſo ordinum initio ipſorum differentiam ſignificare, nam ſecun- dum ipſos ordo definitiuus incipit à definitione diſciplinæ, compoſitiuus a defmitione ſubiecti, reſolutiuus a' definitione finis, non enim poteſt at- tribui reſolutiuo quòd ordiatur a definitione ſubieci, quandoquidem in Liber Secundus 63 artibus,& in actiuis diſciplinis non eſt neceſſaria perfecta ſubiecti cogni- tio, ſed rudis& imperfecta ſufficit in quamplurimis, ut in ſecundo libro de natura logicæ,& in ſecundo de method. diximus; non eſt igitur neceſ ſarium ipſum definire, eſt tamen neceſſarium definire finem. Quid ergo aliud eſt hoc, quam tres diſtinctos ordines cum Galeno confiteri? n5 eſt igitur hic uir clarisſimus inuentor, nec aſſertor duorum ordinum, quum tres quoque, atque etiam plures ordines ſtatuat, ſibiq; ipſe non conſtet. cA PUT QVART Venr Argumena aduerſaru, quod cuilibet diſciplinæ qui- libet ordo conueniat. D tandem conſiderandum manet, cui diſciplinæ quis ordo conueniés ſit, ego enim dixi ſolum compoſitiuum ſcientiis contemplatiuis aptari poſſe, operatricibus uerò ſolum reſolutiuum, Quod coufiteri cogitur quiſ quis differentias, quibus ordo à me in ſpecies diuiſus eſt admittat, quum enim ab ipſa ſeientiarum contemplatiuarum natura deductus ſit ordo cõ poſitiuus, à natura autem operatricium reſolatiuus, oportet eſſentialem ac neceſſarium illis eſſe compoſitiuum, his autem reſolutiuum ſed hanc(ẽ tentiam philoſophus ille efficaciter impugnat, nititurq; tum oſtendere quanlibet diſciplinam utrolibet ordine tradi poſſe indiſtinctẽ pro docen- tis arbitrio, tum ſoluere cuncta argumenta, quibus ego ad id probaadũ uſus ſum. Argumenta quidem, quibus iple contra me utitur, ad octo re⸗ digi uidentur, Primum tale eſt, A ſcientia naturali tranſeundo ad meta- phyſicam, à poſterioribus ad priora procedimus, ergo in ſcientiis utimur etiam ordine reſolutiuò; uam ſi procedere à prioribus origine eſt compo nere, neceſſe eſt ut procedere à poſterioribus ſit reſoluere. Secundò con- firmat multorum philoſophorum teſtimonio, qui contrariis ordihibus de ſenſibus egerunt; nan alij à tactu ad uiſum progresſi ſunt, ut Placo& Auicenna; alij a uiſu ad ractum, ut Ariſtoteles; atqui prior origine uiſu tactus eſt, ergo illi compoſitiuo ordine uſi ſunt, hic autem reſolutiuo. Ter Tertium ar tidò utitur ratione ſic, Vterque ordo in rebus naturæ ineſt, ergo nos, qui sumeatum in ſcientiarum traditione naturam æmulari uolumus, poſſumus utrunl- bet arbitratu noſtro ſeruare. Quartò argumentatur de artibus, Datur in Qnartũ ar- rebus arte factis uterque ordo, unus intentionis, alter originis, ut patet, gumentum ergo ſimiliter in artium traditione utrolibet ordine uti poſſumus. Quiatò Quintüar= ſumit argumentum ex uerbis Ariſtotelis in initio primi libri phyſic. ubi gumentum philoſophus inquit in omni diſciplina habente principia, cognitionem a- liorum acquiri ex cognitione primorum principiorum: atqui artes oẽs 4 Primum ar gumentum Secundum argumentũ 5 1 64 A pologiæ propria principia habent,& traduntur ſingulæ ex principiis notis, etgo de his quoque uera eſt pr opoſitio Ariſtotelis; patet enim etiam in his co gnitionem aliorum pendere à cognitione principiorum; Quare ſi uerba Ila indicant ordinem compoſitiuum, artes quoque hoc ordine tradi poſ Zextum ar- funt- Sextò Copſiderat aliquarum artium traditionem, traditur ars medi gumentum ca incipiendo ab elementis, ab his tranſeundo ad humores,& ab his ad ſo lidiores partes, qui eſt ordo compoſitiuus: ſimiliter in Crammatica exor dium ſumitur à litteris ordine compoſitiuo: ſic in aliis artibus„quæ ma, gis ſubiiciuntur contemplationi; ergo artibus quoque conuenit ordo cõ Septimum poſitiuus. Septimo inquit, nulla tere eſt diſciplina, quæ unum& eundem argumeutü Ordinem ſeruet ab initio ad calcem; in aliqua enim parte ſcientiæ natura lis apparet ordo compoſitiuus in aliqua alia reſolutiuus, ut de ſenſibus di ximus, ſic etiam in partibus artis medicæ hoc manifeſtisſimum eſt; ergo cuilibet diſcipliuæ uter que ordo conuenit;id enim non contingeret ſi quæ libet à duorum altero abhorreret. Tandem conſiderat uerba Ariſtotelis Odauum in principio libri de ſenſu& ſenſilibus, ubi inquit inde incipere medicum argumentũ ubi deſinit philoſophus naturalis, atqui ultimum in ſcientia naturali aà quo incipit medicus, non eſt pſe artis medicæ finis, ſed potius eius principia, ut elementa,& primæ qualitates; ab his autem initium artis Lis ſe ſume re eſt ordine uti compoſitiuo, ergo ſignificat Ariſtoteles artem medicã ſeruare ordinem compoſitiuum. CATVT OAVINT DeM Argumentaauthoris, quibus oſtenditur ordinem com poſitiuum ſolis ſcientüis contemplatiuis conuenire, eæ reſolutiuum ſolis qperatricibus. Drimumar Rgumenta autem mea, quibus ego oſtendere nixus ſum ordinem gumentum A compoſitiuum ſolis contemplatiuis diſciplinis aptari poſſe,& reſolu- tiuum ſolis operatricibus, hæc ſunt: Primum quidem de ſcientiis contem platiuis argumentum ſumpſi ex uerbis Ariſtotelis in principio primi li- bri phyſ(ubi dicit in omni diſciplina habente principia ex principiorum notitia pendere omnem aliorum cognitionem, in omni igitur ſcientia auſpicandum eſt a primis principiis, qui eſt ordo compoſitiuus, ideo Auer rois interpretationem approbaui, qui ibi dicit Ariſtotelem per methodos Secundum fignificare ſolas ſciẽtias contemplatiuas. Secundò ita argumentatus ſum, argumentũ in ſcientia nullus datur finis, à quo exordium ſumi posit, ergo nullum in ſcientia locum habet ordo reſolutiuus, antecedens probaui, quoniam ſciẽ 1 tia nullum alium finem habet, quàm cognitionem; hæc autem non eſt quid di- Liber Secùndus 65 quid diuerſum ab ipſa re cognita; quare ab hac nullus conſtitui poteſt or do reſolutiuus; ſolus igitur compoſitiuus ſcientiis conueniens eſt. Tertio loco quòd artibus ſolus conueniat ordo reſolutiuus, aſſerebam Ariſtote Tertium ar lis uerba in ſeptimo metaph. contex. 23. ex quibus colligitur contrarium gumentum eſſe ordinem artis docentis ordini artis operantis; Atqui manifeſtum eſt ordinem artis operantis eſſe compoſitiuum, ergo neceſſe eſt ordinem ar- tis docentis eſſe reſolutiuum, nec poſſe eſſe compoſitiuum. Quartum ar-. gumentum ad idem probandum ex Ariſtotele ſumpſi in cap. tertii lib. Quartuͦ ar- ethic. ubi dicit finem nunquam probari, nunquam de ipſo conſultari, ſed gumentum de mediis ad finẽ ducentibus: hæc enim poſſunt eſſe ignota, finis nunquã. Atqui incipiendum ſemper eſt à notis, ergo ſemper a kine. Quintum argu Quintu ar- mentum ipſe pro me adicit, quod licet e meis ſcriptis colligi posſit, tamẽ gumentum expreſſum à me non fuit, Pars theorica in omni arte præcedit parti pra⸗ cticæ, in parte autem theorica declaratur ſubiectum& finis, ut in medica arte patet, deinde uero in parte practica quæruntur remedia& principia; hæc autem eſt reſolutio finis in ſua principia, qui eſt ordo reſolutiuus, ſic ciuilis diſciplina ĩcipit à ſummo bono, qui finis eſt deſinit in legibus, quæ ſunt principia ad ſummi boni adeptionem conferentia. CA PUT SETT VeNT Rasponſiones aduerſarij,& ipfarum impugnationes. ND hæc omnia argumenta ipſe reſpondet,& ad primum ſumptum ex initio primi libri phyſic. inquit negligendum prorſus eſſe argu- Kiſboniin wentum hoc, quoniam propoſitio illa Ariſtotelis ſi ordinem ſignificat cõ 2 rumun poſitiuum, non minus artibus, quam ſcientiis, ordinem hunc attribuit, quo niam, ut antca dixerat, artes quoq; ſua principia habent, ex quocũ cogni- tione cognitio aliorum acquiritur, quare ſequitur in illis ſimiliter eſſe a- principiis ordiendũ, qui eſt ordo compoſitiuus; nec minus artes, quam ſci entiæ poſſunt uocari methodi, ut manifeſtum eſt. Ad hoc ãt cõprobandũ adducit ipſe uerba Ariſt in initio 6. libri metaph. ꝗᷓ ſunt hæclprincipia,& cauſæ q́ᷓruntur entium; patet autem quod quatenus entia ſunt; eſt n. ali- qua ſanitatis, ac bonæ habitudinis cauſa; ſunt etiam mathematicorũ prin cipia, elementa,& cauſæ,& uniuerſe omnis ſcientia dianoetica participãs ratione in cauſis,& principijs uerſatur aut certioribus, aut ſimpliciori- buslpatet igitur Ariſtotelem extendere ſuam propoſitionem etiam ad ar tes,& aperte ibi nominare principia& cauſas& elementa artis medicæ. Inquit præterea meam hanc rationem non probare ordinẽ hunc a' prin cipiis eſſe ordinẽ cõpoſitiuũ, quum. u. dictũ iã ſit oẽm diſciplinã a quibuſ 1 Impu gna- tio. Declaratio propõnis A riſt. in ini- tio primi li bri Phy. 66 Apologiæ dam notis principiis auſpicari ẽt illas, quæ dicuntur traditæ ordine reſo- lutiuo, manifeſtum eſt quòd a' primis principiis procedere non ſemper eſt ordine uti compoſitiuo, ſed quandoque etiam reſalutiuo. Sed hæc de- bilia, ac leuia ſunt,& uno ictu omnia corruunt, quærendum enim ab hoc erudito uiro eſt an Ariſtoteles in initio primi libri phyſic. dicens princi- pia& cauſas& elementa, intelligat ſola principia rei, quæ eſſendi princi- pia uocari ſolent, an principia cognoſcendi: ſi dicat principia cognoſcen di, propoſitio Ariſtotelis abſurda eſt, quia manifeſtam nugationem habet, quum idem prorſus ſit ſenſus prædicati,& ſubiecti; erit enim ſenſus talis, in omni diſciplina habente principia coguoſcendi cognitio omnium pen det ex eorum principiorum cognitione; at uerò principia cognoſcendi non dicuntur niſi illa, ex quibus reliqua cognoſcuntur perinde igitur eſt, ac ſi dicat, in omni diſciplina, in qua ſunt ali qua principia, ex quibus om- nia cognoſcuntur, ex iis omnia cognoſcuntur. Præterea, quum manifeſtiſ ſimum ſit omnem prorſus diſciplinam ſua habere cognitionis principia, non opus erat Ariſtotelis dicere, in omni diſciplina habente principia co gnitionis. Vt igitur has abſurditates uitemus, dicere cogimur Ariſtotelẽ intelligere principia rei,& a' re ad cognitionem argumentari’ ut ſenſus iilius propoſitionis ſit, n omni diſciplina, in qua aliqua ſint principia, ex ꝗ bus alia ſint, ex eorum cognitione pendet aliorum cognitio. Cõprobatur maximè ueritas hæc ex ipſo Ariſt. conſilio, ac ſcopo in eo primo libro, ꝗ nõ eſt agere de principiis cognitionis, ſed de principiis rerum naturahü, ꝗᷓ dicuntur elementa;& quũ in primo contex. collegiſſet de principiis eſſe primo loco agend, poſtea in ſecundo cõſiderat hæc abſcondita,& ignota offerri, ideoq; uia aliqua utendũ eſſe ad ea cognoſcẽda:at principia cogni tionis nõ pollunt offerri nobis incognita, qũo enim cogoitionis prĩcipia dicerentur? Hoc idem apertisſime confirmatur ex eo iplo loco, quem ad uerſarius pro ſe adduxit in primo contex. 6. metaph. quum. n. in arte me- dica ſanitas ſit principium cognitionis tãtum, non rei,nam in arte propo nitur finis non ut cauſa, ſed ut eſſetus producẽdus, ad cuius productionẽ idonea principia qᷓruntur, Ariſt. tamen nõ dicit ſanitatem in arte medica eſſe cãm& principium, ſic. n. principia cognitionis intelligeret, ſed dicit eſ ſe in illa arte aliquas ſanitatis cauſas, quare loquitur de principijs rei. Pa- tet igitur propoſitionem illam Ariſt. in initio primi libri phyſic. ſolas cõ plect ſcientias contemplatiuas, artibus aptari nullo modo poſſe; in hjs. n. ſunt quidem aliqua prima principia,& elementa rei, ut in arte ædificato- ria lapides,& cæmenta; ex his tamen non pendet cognitio reliquorum, ſed potius poſtremo loco hæc cognoſcuntur ex cognitione finis: ob id notandum etiam eſt diſcrimen horum duorum locorum Ariſt. Nam i ini — tio primi phyſic. aggreſſurus traditionẽ ſcientiæ cõtẽplatiuæ nõ ſolum Liber Secundus 67 dixit eſſe aliqua prima principia rerum naturalium, ſed etiam dixit omnẽ cognitionem in ſcientia naturali ex illorum cognitione pendere, hanc in- nuens rationẽ, quoniam philoſophia naturalis eſt ſcientia contẽplatiua, in, qua nil aliud quæritur, quaàm perfecta cognitio rerũ naturalium; in prin- cipio autem ſexti metaph. dicit quidem eſſe in oĩ diſciplina principia ali- qua eſſendi,non tamẽ dicit ex horum cognitione procedi ad cognitionẽ reliquorum, quia hoc de artibus minime uerum erat. Sed dicet ne fortaſ ſe aduerſarius cauſas ſanitatis ab Ariſt. intelligi non medicamenta& re- media, ſed elementa,& primas qualitates, a quibus medicus auſpicatur? non eſt incredibile quòd hoc dicat; ſed certe clarisſimum eſt uerba Ari- ſtotelis hanc interpretationem non accipere; Nam ſi Ariſtoteles dixiſſet principia artis medicæ, ueriſimilior utique, licet omnino falſa, hæc expoſi= tio extitiſſet: At quum dicat cauſas ſanitatis, non poteſt elementa ſigaifi- care, ſed illas tantum, quæ a Caleno quoque in libro ſuo de arte medici⸗= nali cauſæ ſalubres appellatæ ſunt, a quibus nulla ratione poteſt artis me dicæ initium ſumi; Quo fit ut ea ars compoſitiuo ordine tradi non poſ= ſit;omnis enim diſciplina a quibuſdam cognitionis principiis progredi- tur, ſed non omnis a' principiis rei, qui ſolus eſt ordo compoſitiuus. Ad ſecundum argumentum Videtur concedere ſcientiam non eſſe ta- Reſponſio lem finem, qui in diſciplina contemplatiua reſolutiuum ordinem conſti ad ſecũdũ., tuat( quod tamen alibi negat) ſed dicit dari in ſcientiis contemplatiuis. cauſas rerum finales, a quibus poſſumas progredi ordine reſolutiuo; for- ma enim eſt tinis generationis,& propria operatio eſt finis rei genitæ. Sed hæc ſolutio per ea, quæ in poſtremo cap. tertii libri de methodis diximus, Impugna- ſatis infringitur, quando enim in ſcientia naturali cauſæ rerum finales tio. conſiderantur, ea eſt methodus demonſtratiua a cauſa finali, quam alias declarauimus in ſecundo lib. de medio demonſtrationis, non enim prius de fine agere Ariſtoteles dicitur, ſed ex fine rationẽ afferre effectnum na turalium, quod ipſius Ariſtotelis teſtimonio. manifeſtè comprobatur, nam in ſecundo phyſic. declarans quas rerum naturalium cauſas debeat natu- ralis philoſophus indagare& cognoſcere, inquit omnia quatuor gene⸗ ra cauſarum eſſe a naturali philoſopho cognoſcenda, potisſime' uero- finem, quoniam natura quicquid agit, propter finem agit, ut ibi longo ſermone demooſtrat: patet autem Ariſtotelem eo in loco non proponere ordmem in illa ſcientia ſeruandumſa cauſis ad effecta, ſed declarare me- thodum, qua eſt uſurus, quum enim illa ſit comtemplatiua ſcientia, quæ demonſtrare effectus per ſuas cauſas debet, iure uult ibi prius doce⸗ re ex quibuſnam cauſarum generibus ſint effectus naturales demonſtran di; idque ipſe clarenprofitetur in contextu uigeſimo ſeptimo illius ſe- cundi libri, dum de cauſis agendum proponit; illius enim tractationis 3 1 2. Reſponſio ad tertium tri plex. Prima Secunda Tertia intentionis inſeruientem inuentioni mediorum, alterum prodocioni 4 berum, qui inſeruit ipſi produdtioni; ſed ille, qui diſciplinas tradit, pote utrunlibet ordinem imitari, quo circa ita in artibus datur uterque ordo, 7 Liber Secundus 6, „ ralium rerum dirigatur; ideo unus tantum a nobis fit motus, non duo 3 ut ille imaginatur, nempe ſolus motus rationis non motus productionis, quanuis enim conſideremus& productionem,& rationem naturæ, neutra tamen conſideratio in nobis dici poteſt motus productionis, ſed utraq; eſt motus rationis; hoc enim nil aliud eſt, quam conſiderare omnes rerum cauſas, tum illas, ex quibus res a natura ſunt productæ, tum finalem, quæ mouit naturam ad eas producendas;& quia has omnes cauſas ideo conſi deramus, ut per eas cognoſcamus res naturales, ideo totus iſte proceſ- ſus noſter eſt methodus, qua ſcire uolumus propter quid, eaq; eſt Ariſto telis mens in toto illo lecundo libro phyl ut antea oſtendimus; itaq; non debemus ex utroq; ordine à natura in rebus naturalibus ſeruato colli ge⸗ re nos quoque in eiſdem utrunq; ordinem ſeruare, propterea quòd nobis non competit nec rerum naturalium productio, nec illa cognitio, quæ ad carundem productionem dirigatur, nam utraq; hæc eſt naturæ propria. Quòd ſi a natura producente res naturales argu mentari uelimus de no- bis producentibus res à nobis factas ex arte, optima argumentatio eſt, ſi cuti enim natura motui cuti productionis, qui compoſitiuus eſt præmittit mo tum rationis reſolutiuum, quo ex fine propoſito principia inquirit, ita nos productioni rerum artiticioſarum, quæ per compoſitionem fit, præ- mittimus progrelſum rationis, quo ex fine conſtituto principia inueni- mus ordine reſolũtiuo, ex quibus poſtea res artificioſas producamus or- dine compoſitiuo. Ex his itaq; omnibus,& ex illis Ariltotelis uerbis nil aliud co igitur, niſi quod noſter ille motus rationis eſt reſolutiuus in iis 1 tantum, quæ a nobis poſtea ſunt producenda, non in illis quæ cognoſce re tantum uolumus:& quòd natura in rebus naturalibus utroq; ordine ſimiliter utitur, reſolutiuo in inquirendis principiis,& compoſitiuo in re- Impugna- 70 Apologiæ bus producendis. Motus igitur rationis à natura factus ante rerum natu- ralium productionem,& à nobis ante productionem rerum artificioſatũ eſt ex necesſitate reſolutiuus, eaq́; eſt Ariſtotelis ſententia in illo 23. con- textu. Prima igitur reſponſione argumentum meum non ſoluitur: ſed ne que ſecunda. Quia quum ibi Ariſtoteles duos conſideret motus, ut ipſe tio ſccuũdæ. aduerſarius confitetur,& ut negare, etiam ſi uellet, non poſſet, unum ra tionis, alterum productionis, ergo ſi ibi de methodo, non de ordine lo- queretur, operteret utrunq; motum eſſe methodum, ut illorum inter ſe motuum comparatio ab Ariſtotele facta congrua eſſet; atqui motus pro dudionis non eſt methodus, ſed ſolum ordo; nã methodus, prout ab or dine diſtinguitur, ad ſolam dirigitur cognitionem„quam parit, non ad operationem, niſi remotéè& per cognitionem mediam; ergo alter quoq; prior motus ordo eſt. Neque obſtat quòd illationem habeat; iam enim in hbris noſtris oſtendimus reſolutiuum ordinem methodum habere con jundtam, eamꝗ; ſignificamus dum de hoc ordine loquimur dicentes eſſe progreſſum à notione finis ad inuenienda principia. Quare non eſt mi⸗ rum ſi Ariſtotelis uerba& ordinem,& illationem ſignificant. Quòd autẽ Ariſtoteles eos appellet motus, nihil eſt quum enim ordo quoq ſit tran ſitus ab hoc ad illud, cur motus uocari non poteſte idq; eſt manifeſtisſi- Impugna- mum in ſecundo proceſſu, qui eſt operationis. Tertia reſponſio leuisſi- io tertiæ. ma omnium eſhſtatuit enim duos illos ordines à philoſopho ibi tactos iã eſle in rebus extra omnem noſtram cognitionem, quibus reſpõdeant duo alii cos imitantes à nobis ſeruati in artium traditione, ita ut utrunlibet eorum arbitratu noſtro imitari posſimus; ſed hoc certẽè ridiculum eſt, di cimur enim imitari non nos ipſos, ſed alios, ut naturam; quare in- rebus uidem naturæ fingere poteſt hanc imitationem,& dicere nos in natura lis ſcientiæ traditione imitari alterum naturæ motum ſeu intentionis, ſeu productionis; ſed in arte factis nulla fingi, nedum eſſe poteſt huius imita⸗ tionis conſideratio, nam& productio artefactorum à nobis fit,& princi- piorum inuentio productionem præcedens tùm à nobis, tum in nobis fit eſt enim iplamet artis conſtitutio, qualem conſiderat Galenus in lib. de artis medicæ conſtitut. quæ non eſt niſi per reſolutionem figmentum 5e tur aduerſarii eſt id, quod ait, nos utrunlibet artis ordinem imitari polle in artis conſtitutione, quum iam prior ille artis ordo ſolus ſit ipſa artis conſtiturio, quam Ariſtoteles in memorato loco conſiderauit, eamq; di xit ordinem habere ordini productionis contrarium. Nec uideo quomo do aliquis hoc negare audeat in artibus, de qnibus ibi Ariſtoteles loqui tor, nam quomodo uerum erit Ariſtotelis dictum quòd ſanitas ſanitatem fach,& domus domum, niſi artifex docens à ſanitate præcognita ad inuc nienda principia proceſſerit, deinde uerg ex iis ſanitatem in ægro produ Liber Secundus 71 cat?& ædificator prius ex domo præcognita inueniat principia,& hac ra tione doceat artem, deinde ex iis inuentis operetur,& domum faciat? ar- tis igitur inuentio,& traditio idem eſt nec alio poteſt ordine procedere, quam reſolutiuo, quum omnino a fine auſpicandum ſit,& ad principio- rum inuentionem progrediendum: Quare quum operatio non posſit eſſe niſi ex principiis, or dinem neceſſario habet compoſitiuum, proinde oppo ſitum ordini traditionis, ſeu inuentionis, ſeu conſtitutionis ipſius artis.„ .... 4.. Atrcn(. Quod enim uel nobis ipſis artem acquiramus, uel aliis tradamus, hoc cer„ tè accidens eſt quod nec naturam, nec ordinem artis uariare potelt. Sed.,,⁴. ,2 res ita clara eſt, ut digna non ſit, de qua plura dicantur, quum præſertim νμ ☚α declarata ĩam a me ſit in ſecundo libro de methodis. Ad quartum argu νννν mentum meum ipſe multa dicit,& modò hanc reſponſionem adducit, mo Reponde 27 dò illam, nec ſibi ipſe conſtat; aliquãdo enim negat finem ſemper eſſe præ be una/ cogoitum, dicens eſſe quidem ꝑræcognitum fhut di ſed:quandoq; igno rari quid ſit, ut patet de fœlicitate in primo libro ethicorum, quid enim ſit fœlicitas multæ opiniones fuere,& de hoc diſputat Ariſtoteles ia pri= mo illo libro. Hæc uidetur eſſe prima eius reſponſio. Aliter etiam reſpan det dicens non eſſe proprium artium ordiri à fine, quia etiam ſcientiæ cõ templatiuæ traduntur cum quadam prænotione tinis, quod ipſe duplici ter oſtendit, primd quoniam Ariſtoteles in ſecundo phyſic. dicit eſſe præ noſcendas cauſas& præcipue finalem, quare uult etiam naturalem philo- ſophiam tradi quodammodo a notione tinis. Secundo quoniam in proœ- miis ſcientiarum, ut in proœmio primi phyſic. proponitur finis, qui eſt ſcientia rerum naturalium,& ſic proceditur à notione finis. Sed nulla lia lnpuena- rum reſponſionum aliquid firmitatis habet; non prima, quia fateri poſſe- deo pelne. mus detinitionem fœlicitatis oſſerri nobis incognitam, attamen in hocsé ſu dici notam,& ceteris notiorem, quia ex eius cognitione cognitio cete rorum pengdet, elt enim omnis ordinis condicio non ut ab is exordium ſumatur, quæ iam per ſe ſint cognita, ſed ab iis, ſine quorum notitia nul lum aliorum bene cognolſci poteſt; nã hoc quoque eſt à notioribus auſpi cari, ut am declarauimus in primo Iib. de methodis. Ceterùm etiam ſi concederemus finem diſciplinæ moralis non eſſe præcognitum, ſatis ta- men nobis eſſet, per hoc non ſtetiſſe quin Ariſtoteles ab eo exordium ſum pſerit, Quid enim refert dicere non eſſe præcognitum finem in ea diſcipli naꝛ ſat mihi eſt eam tradi ordine reſolutiuo à notione finis; Multo igitur magis ubi eſt notus finis, a fine auſpicandum eſt, ſi etiam ubi eſt ignotus, ab co dodrinæ initium ſumitur; omnes igitur operatrices diſciplinæ tra- dendaæ ſunt à notione finis ſed re uera dicendum eſt etiam in morali diſci plina finem eſſe præcognitum, ut etiam antè declarauimus, quomodo.n. tradita dicererur à notione finis, ſi finis eſſet incognitus? Eſt enim ibi finis Secunda 72 Apologiæ non rei principium, ſed cognitionis, quare oportet eum etiam abſolutè ut notum proponi, uel ſi aliquantum lateat, ſupponi, uel leuiter declara- ti Primuùm quidem præcognitus eſt finis ille quòd ſit, ut patet ex initio — primi libri ethicorum, deinde eſt etiam aliquo modo præcognitus quid lit rudi quadam deſcriptione, inquit enim Ariſtoteles omnes in hoc con ſentire, quòd fœlicem eſſe nil aliud ſit, qudàm bene uiuere& fœlicitas nil . RX... aliud, quam optima uita; de perfecta autem definitione dubium quidem eſt quia in quonam ſit conſticuta fœlicitas non omnes conſeaſerunt, atta men Ariſtoteles nulla efficaci ratione quidnam ea ſit oſtendit, ſed ſolum aliorum ſententias refutat,& fuam leuiter declarat, idq; teſtatur ipſemict in calce capitis quarti dum inquit, debere moribus bene inſtitutum eſſe allam, qui cam diſciplinam ſit auditurus, ut iis, quæ de fine, eiuſq; defini- Impugna- tlo- tione dicenda erant, fidem præberet. Quoniam igitur, teſte Ariſtotele, ad ſtatuendam definitionem fœlicitatis neceſſarius eſt auditoris aſſenſus, orica, licet ratione ſcopi tota ſit ars effectrix. Sed utcunque artis partes nomi-⸗ Liber Secundus 73 nominentur, reſponſio hæc iam a, me in libris meis logicis ita fuit explo ſa, ut nunc ſuperuacuum eſſe uideatur aliquid præterea aduerſus eam di- cere, aliqua tamen breuiter dicam. Video uirum hunc diſtin guere inter ſe hæc tria, cauſas, remedia,& partes ꝑrincipes ipfius diſciplinæ, quum dicat ordinem conſiderari inter cauſas& partes principes diſciplinæ, non inter has,& remedia, quæ nec cauſæ ſunt, nec pPartes principes. Cuperem equi- dem in arte medica hanc diſtinctionem intelligere; fateor enim me cam ſatis aſſequi intelligentia non poſſe, diſcamꝗ; ex eo libentisſime& hoc,& alia, cuᷣm in philoſophia, quam profiteor, tum maxime in re medica; qui enim medicus non ſum, ab ipſo, qui medicus eſt, diſcere multa poſſum. nam ſi medicam artem partiri uelimus, non uideo in quas alias partes eã diuidamus, niſi in tres, quarum primam de priacipiis cognitionis eſſe di- ximus, ſecundam ge ſignis, tertiam de remediis: Quinque autem orientur, ſi primam in duas diuiſerimus,& tertiam adhuc in duas; prima enim di- uiditur in naturalem, quæ cognitionem aliquam fubiedti tradit ex philo- ſophia naturali,& pathologicam, in qua de ſanitate,& ægritudine agitur, quæ totius artis eſt finis: tertia uerò diuiditur in curatricem,& præſerua tricẽ,hæc enim utraq; de remediis eſt. Quas igitur ipſe uocet partes prin cipes ego non uideo, pars. n. prima, quæ de principiis eſt,&, ut ipſe ait, de cauſis, ſeiungitur ab eo à partib. principalibus: ſimiliter tertiam totã, quæ de remediss eſt, ipſe negat principem partem eſſe: ſed neque media, quæ eſt de ſignis principaliores enim ſunt ſanitas,& morbus, quam ſigna ſanitatis, & morbi:adde quoòd tractatio de ſignis propter artem docentem neceſſa ria minime fuit, ſed lolum propter operantem, ut in cap. 12. ſecundi libri de:methodis oſtenſum eſt quo ſit ut in ipſa artis traditione hæc tractatio dici nequeat principalis. Mihi quidem uidetur& primam,& tertiã artis medicæ partẽ dici poſſe principalem, quum in prima de priacipiis cogni tionis agatur, ex quorũ p̃notione cognitio aliorũ pendet; in tertia uero de remediis, ꝗᷓ inuenire eſt ſcopus p̃cipuus artis docentis, ut etiã Gal. ait ĩ principio artis medicinalis. Principem locum in medicina tenere hæc oĩa uidentur, homo ſanandus, qui eſt finis cui; ſanitas ipſa, tanqam finis, cuius gratia;& remedia tanquam cauſæ cõſeruandi uel recuperandi ſanitatem: quomodo igitur philoſophus iſte hoc inficietur non uideo. illud quoque dubium eſt, quod ipſe dicit, ordinem non eſſe conſiderandum inter reme- dia,& alias artis medicæ partes, quum manifeſtum omnibus ſit, nil aliud ĩ diſciplina illa docente quæri, quam cognitionem remediorum:; ſi hæc per ſe nota eſſent, nulla artis medicæ traditione indigeremus, Quamobrem ſi omnis ordo a ſcopo ad quem dirigitur, præcipue pendet,& illius artis traditio nullum alium ſcopum habet, quam remediorum inuẽétionem, ab ſonum rationi eſt quòd nullus ordo attendatur inter remedia,& alia, Cauſæ iĩ ar te medica ſunt ipſa re media, non quatuor e- lementa. 74 Apologia uæ in illa arte tractantur. Sed certe rem manifeſtisſimam hic uir negat, dum inquit remedia in arte medica cauſarum locum non habere, ſed ele menta, e quibus partes hominis,& homo ipſe conſtat; qua de re plura di- xi in ſecundo libro de methodis cap. 11. Iz. 13. 14. quæ hic repetenda non ſunt: addere ſolum uolo Galeni auctoritatem„qui in arte medicinali tractandum proponens de ſalubribus tum corporibus, tum ſignis, tum cauſis, cauſas non intelligit elementa, ſed remedia, de quibus etiam po- ſtremo loco tractat, quum de elementis nulla tractatio, nullum uerbum in eo libro legatur; quum enim ad ſanitatem omnia, quæ à medico tra- ctantur, referenda ſint, ſanitatis cauſæ non ſunt elementa, ſed remedia, im⸗ mo tradatio de elemẽétis in arte medica eſt tractatio de ſanitate ipſa, ut in dicto loco oſtẽdimustãtùm abeſt ut dici posſit de cauſis ſanitatis. Hoc idẽ ſignificauit Gal. in lib. de artis medicæ cõſtitut. in cuius prima parte quũ agat de ſubiecti,& finis pᷣnotione, de elemẽtis ſimul agit, quare tractatio il la eſt de ſanitate, quia ob eius p̃notionẽ agitur de elementis. Immo ſi be ne rem conſideremus, nullus põt orda in arte medica conſiderari inter elementa& reliqua, quũ tractatio de elementis non ſit neceſſaria,& omĩtti posſit,& p̃ſupponi elemẽta iã declarata d pliloſopho naturali quod indi- cauit Gaſenus in arte medicinali nullam de elementis mentionem faciẽs. in libro quoq; de artis medicæ conſtitutione quum de elemẽtis in prima parte loquatur, tamen non putat ordinẽ ibi ſeruari cõpoſitiuum, ſed profl Ad primũ. Ad ſcdm. tetur eſſe reſolutiuum à notione finis, quoniã tractationẽ de elementis nõ putauit alia rõe eſſe inſtitutam, niſi ob cognit ionẽ ſanitatis, ꝗ eſt finis præ cognoſcendus. Eo igitur loco habenda eſt elementorũ confideratio in il la arte, quo habetur ſanitas,ꝗᷓ eſt illius artis finis: argumentum igitur fir- misſimum eſt,& ab aduerſario non ſoluitur, ex eo. n ꝙ pars theorica, ut ip ſe ait, neceſſariò p̃cedit practicæ, infertur artem medicam tradi neceſſaridò ordine reſolutiuo, quandoquidem in parte theorica nil aliud habemus, quam ſubiedi,& finis prænotionẽ, qui ſecundum Galenum in libro de ar- tis medicæ conſtitut. eſt ordo reſoſutiuus, quum ſit a notione finis. CAPDT SEFDT TeM Ve.l. Solutio argumentorum aduerſarcj. R Eliquum eſt ut argumẽta oĩa ab aduerſario pro ſe adducta ſoluamus DAd primum, in quo conſiderabatur progreſſus à naturali ſciẽtia ad metaphyſicã, iam reſponſum eſt ſupra, oſtẽ ſumꝗ; nullã ĩ tractatione de or dine doctrinæ habẽ dã eſſe illius progreſſus rõem. Ad ſcãm ſimiliter patet reſpõſio ex his, qᷓ dicta ſũt tum antea tuùm i lib.de methodis ca. ul. progreſ lus.n. A uiſu ad tactũ,& à tactu ad uiſũ neq; eſt ordo cõpoſitiuus, neq́; reſo- Liber Secundus 2/ lutiuus quia neque eſt àpriacipiis, neque a fine ad principia ſed uterque eſt compoſitiuus, non quidem per ſe, ſed quatenus eſt pars ordinis uniuer ſalis totius ſcientiæ naturalis, qui compoſitiuus eſt; quum enim& Plato & Auicenna,& Ariſtoteles tradant ſcientiam naturalem ordine compo ſitiuo, tam proceſſus a' uiſu ad tactum, quam a tactu ad uiſum compoſi- tiaus eſt, quatenus eſt pars ordinis compoſitiui totius ſcientiæ naturalis, neq; necefſarium eſt ut in qualibet diſciplinæ parte per ſe conſiderata or⸗, do compoſitiuus, uel reſolutiuus inſpiciatur, quum uterq; ſit ordo totius. Ad ceruiũ argumentũ iã uberrimè reſponſũ eſt, nũc ſat eſt ſi dicamus, ne- gaudũ eſſe conſequens, nã ſeruat fusdänaors utrunque ordiné, nos tamẽ co tãtum utimur, quo melius, c facilius addiſcamus„ Qd uerò iquit nos in ſcientiarũ traditioue uelle imitari naturã, oino negandũ eſt, cognoſcere, nãque res uolumus hic finis noſter eſt, nô naturã imitari. Ad quartũ ſimi hter reſponſũ iã eſt. Datur, inquit, in rebus artificioſis uterque ordo,unus z0tétionis alter originis, ergo in talibus diſciplinis utrolibet uti poſſumus. Dico neceſſariũ ẽẽ ut utroque ordine utamur in rebus artificiolis iuxta p ceptũ Ariſt. in cõtex.2 3. ſeptimi metaphyſ.nã in artis doctrina neceſſe eſt uti reſolutiuo,in opera ione ãt neceſſe eſt uti cõpoſiciuo. Quòd ſi ducat iu r. doctrina artis aõ poſſe utrolibet utiihos negandũ eſb nã& nacio,& Ariſt.=,o9 & Galeni& Auerrois teſtiäonmiũ declarat neceſle eſſe cuiuslibet artisac chſciphnæ operatricis tradiionẽ ſolo fieri ordipe reſolutio o;talis ãt dilci pliaæ ordine cõpoſitiuo traditæ nullũ exemplum extat, niſi hæc pliilofo- phia moralis nuper tradita, ſed quomodo non oſſituto ante oia finc utiliter sradi hæc diſciplina posſit ego quidé intell'gene nequeo; etenim Diſciplina niſi prius ſtatutũ ſit quodnam ſit lummũ hominis houũ, nec dé ſemiuirtu ciuilis ordi tbusnec de uirtutbus dicere quidiã, poſſumus; nogabunt n. ſectatores de vompei Epicurune gabunt illi qui fœlicitarẽ in honore cõſtituunt, uirtute opus é non poteſt. ad fœlicicatẽ, proinde alienã eile aſſerent a ciuili diſciplina tractacioné de uirtuse: Quod cõſigerans Ariſtoteles in initio primi hbet de moribus ad Nicomachũ dixit de ſũmo bono ante oĩa diſſerendũ eſſe, ut, quemadmo- dũ ſagittarij faciunt ſcopum propoſitum intuentes ad eum cetera omnia dirigamus; nam ſi ſcopum ignoremus, ad quidgam reſpicientes media ad edm idonca inquiremus? Sed neque mihi uidetur philoſophus iſte naturam rerum imitatus hoc ſuo ordioe compoſitiuo, quum de per⸗ turbationibus animæ priuis, quam de facultatibus diſſerat; prior naa- que amma ipſa perturbacionibus iudicanda eſt tam perfectione, quam origine, quum perturbatio neque origine, neque pertectione, neque jutentione, proinde nullo modo ipüs animae facultatibus prior ſe- cundum naturam dici posſit: ſed neque cognitione prior eſt, uiden- tur enun prius ipſæ facultates, Parteſq́animæ elle coguolcendæ, quam 2. Ad terdiũ Ad quartũ Ad quintũ Ad ſextum — 76 Apologia perturbationes, priuðs enim eſt cognoſcendum ſubiequm quam ea, quæ ipſi accidunt: nulla igitur uel naturæ ratio, uel occaſio poſtulauit ut ante de perturbationibus, quaàm de ipſa anima loqueretur. In has, aliasq; eiuſ modi difficultates eum incidere neceſſe eſt, qui dicat quanlibet diſciplinã poſſe uttolibet ordine arbitratu noſtro diſponi, proinde neglecto illo ue ro ordine, quo uno quælibet diſciplina ritè tradi poteſtalium audeat ma chinari, ut& Ariſtoteli,& aliis, quos admirata poſteritas eſt, præſtare,& ſapientisſimus omnium eſſe uideatur. Ad quintum argumentum iam ſatis ſuperq; reſponſum eſt ſupra. Ad ſextum de arte mexhes incipiente ab ele mentis iam dictum eſt per id non ſtare, quin eius ordo ſit relolutiuus- Quod uerò de grammatica dicitur ſeruante ordinem compoſitiuum ſol- uitur per ea, quæ diximus in cap. ſeptimo ſecundt libri de natura logicæ: grammatica enim eſt ars fabricatrix inſtrumenti intellectualis, quemad⸗ modum etiam logica, quo fit ut productionem inſtrumenti à doctrina ſeiunctam, ut artes non habeat, non eſt igitur mirum ſi in grammatica ſeruatur ordo compolſitiuus, quia omnis produdtio hoc ordine procedit, & dodtrina illius artis eſt ſimul productio habitus grammatici in animo, ad ſeptimũ quemadmodum& de logiea diximus, Septimum argumentum aliquid 5g fortaſſe roboris haberet, ſi concederemus plures in eadem diſciplina ordi nes eſſe poſſe ſed quum ordo uniuerſalis in ſingula unus ſit ſiue compoſi tiuus, ſiue reſolutiuus, neceſſe eſt unum,& eundem eſſe ab initio adccalcé diſciplina; in arte enim una unus eſt finis, à cuius notione ad principio- rum inuentionem utcunq; progredientes unum reſolutiuum ordinem cõ ſtituimus; Quanuis enim posſit in aliqua parte notari progreſſus aliquis compolitionem præſeferensis tamen non eſt ordo compoficiuus ſed reſo lutiuus, quatenus eſt pars ordinis reſolutiui, ut ſæpe dictum eſt de prima artis medicæ parte, quæ phyliologica dicitur: ſic etiam in poſtrema illius artis parte, ubi agitur de compoſitione medicamentotum, compoſitiuus ordo leruari uidetur procedendo à ſimplicibus medicamentis ad ipſorũ compoſitionem;attamen eſt ordo reſolutiuus ratione torius artis, in cu- ius parte poſtrema agendum eſt de medicamentis tum ſimplicibus tuᷣm compoſitis quorum omnium cognitio ſcopus eſt ordinis reſolutiui: nec ob id dicemus medicam artem non habere ordinem unum a principio ad calcem, immo unum habet ordinem, qui dicitur ordo totius nec ua- riatur ob diuerſos ut uidetur, ordines partium ſfeorſum conſideratarum. Hoc idem dicimus de ordine cowpoß ſcientiæ contemplatiuæ) inter cuius principia& remotisſima,& minus re mota,& propinqua& proxima unus ſeruatur ordo compoſitiuus, qui ex apparente reſolutione, quæ in aliqua ſcientiæ parte fiat, non uariatusnec labefadatur, nec multiplex redditur; præſertmm quum nullus in ſcientia tiuo; unum enim eſt ſubrectũ unius — f— — Liber Secundus„ contemplatiua detur eiuſmodi finis, qui posſit agi, uel effici à nobis, iam enim oſtendimus à ſolo tali fine poſſe ordinem reſolutiuum conſtitui. BRie ri ergo non poteſt ut ordo ſcientiæ contemplatiuæ ſit miſtus ex compo- ſitiuo& reſolutiuo, quum reſolutiuus propriè acceptus nullum habeat locum in ſcientia contemplatiua, nec in tota, nec in parte. ob id falſum id quoque eſt, quod ab aduerſario dicitur ſeruatum eſſe ſaltem in ſcientiæ inuentione ordinem reſolutiuum; iam enim in libris de methodis demon ſtrauimus neque in inuentione, neque in traditione ſcientiæ contempla- tiuæ locum ullum habere talem ordinem poſſe: Quod ſi in inuentione ap pareat ahqua reſolutio, ea eſt methodus reſolutiua, non ordo; Quod enim adverſarius ait, illum eundem progreſſum eſſe alia ratione metho- dum, alia ordinem, uanum prorſus eſt,& ab ipſo gratis pronunciatum abſque ulla probatione, uel declaratione, oſtendere nanque debuiſſet quo modo ſit ordo,& quomodo methodus,& mea argumenta ſoluere; ego enim in ſecundo libro de methodis cap. 7.& 8. demonſtraui reſolutionẽ illam, quæ in ſcientiæ inuentione ſeruatur, nullo pacto ordinem dici poſ ſen ideoq; nullum unquam uel in traditione, uel in inuentione ſcientiæ cõ Repugnan- templatiuæ dari ordinem reſolutiuum, quare argumentum hoc aduerſa- tia i dictis rij inane prorſus eſt; immo& in eo poſſumus manifeſtam,& inſolubilem aduerſarit. repognantiam notare, ipſe nanque nullum abſurdum pronuntiare ſe pu- tat in capeiz dum inquit nullam ferè diſciplinam dari, quæ uno ſimplici ordine tradita ſit, ſed in omnibus fermè ordinem eſſe permiſtum,& mulei plicem, in parte compoſitiuum,& in parte reſolutiuum; attamen antea in cap. 20. refurans ordinem definitiuum, quem dicebant aliqui exordiri à medio, contra eum uſus erat hoc argumento, quòd incipiendo à medio neceſſe eſſet modò aſcendere, modo Palere odo componere, modo ſoluere, quare is non eſſet ordo,ſed ordinum confuſio,& permiſtio: eo igi tur in loco ipſe confitetur abſurdam eſſe hãc ordmum permiſtionem, nec nomine ordinis dignandam; Quomodo igitur poſtea dicit quaulibet di ſcipliaam habere multiplicem& permiſtum ordinem, modò compoſitiuũ, modd reſolutiuum? Poſtremum atgumentum ſumptum erat ex uerbis àd od auũ Ariſtotelis in primo cap. libri de ſenſu,& ſenfilibus, ubi dicit inde medi- cum incipere, ubi deſinit philoſophus naturalis: ſed hoc argumentum,& Vbi deſinit Herhe lKelllotele tantum abeſt ut meam ſententiam oppugnent, ut phitoſo- potius eam maximè comprobent.& ego quidem obſtupeo quomodo uir 8 mie hie excellentisſimus auſus ſit locum illum pro ſe adducere; primùm qui medicus ia dem ſi uerum eſſet id, quod dicit, philoſophum naturalem deſinere in ele cipit. mentis,& qualitatibus& temperaturis, hac ipſa ratione oſtenderetur me dicum uri ordine reſolutiuo,& incipere à ſanitate, quæ finis eſt, ut antea oſtendimus,& Caleni teſtimonio comprobauimus, qui docens artis me- — 1—— 78 Apologiæ gicæ copſtitutionem ordine reſolutiuo in principio agit de elementispu tans id eſſe agere de fine. Auerroes quoque in principio ſecundi libri col liget inquit nil aliud eſſe ſanitatem, quam naturalem temperaturami igi-⸗ à tur incipere à temperatura eſt incipere a ſanitate, qui eſt ſinis medici. fed falſum omnind eſt quòd philoſophus naturalis in elementis ac priwis qua — litatibus deſinat; de his emim agitur in libris de cælo, qui in ſcientia natu tali ſecundum locom tenent,& in libris de ortu,& interitu, qui eos ſta- tim ſequuntur,& tertium obtinent locum; hos autem libros plurimi alii libri naturales ſequuntur; igitur non deſinit naturalis philoſophus in ele mentis, ac primis qualitatibus; in quonam igitur deſinite dicat hoc Ariſto ſtoteles in eo ipſo loco, quum enim in illo primo capite libri de ſenſu& ſenſilibus proponat illa omnia accidentia, quæ in ſequentibus libris tra- danda erànt, nominat poſtremo loco ſanitatem& morbum,& inquit de his quoque agendum eſſe in ſcientia naturali, ut etiam de his libellum cõ ſcripſit, qui ultimus eſt inter parnos naturales, quanquam initium tantum )— 5 Deius libri habemus, reliqua deſiderantur. poſtquam igitur dixit naturali philoſopho agendum eſſe de ſanitate& morbo, ſtatim uerba illa, quibus aduerſarius ufus eſt, fubiungit, quæ ſunt hæc lquare ferè naturalium pluri mi,& medici, qui magis philofophicè artem profitentur, illi quidẽ finiunt ad ea, quæ de medicina, hi uero ex his, quæ de natura incipiunt quæ de medicinal quum dicat Ariſtoteles, Quare, infert ergo uerbachæg ex pro⸗ Nximeè dictis, proximò autem dixerat eſſe agendum de ſanitate,& morbo, ergo cui dubium eſſe poteſt qom dicat naturalem deſinere in ſanitate,& morbo, à quibus medicus incipitz Huic ueritati atteſtatur initium, quod extat, eius libelli de ſanitate& morbo ubi ſimiliter dicit nõ folum ad me dicum, ſed etiam ad philoſophum naturalem pertinrre agere de ſanitatę, & morbo,& ſtatim ſubiungit hanò tractationem eſſe continem medico,& philoſopho naturali propterea quòd unde medicus incipit ibi deſinit phi loſophus naturalis, nil certe clarius eſt praæſertim quum de nulla alia na- turali re loquens Ariſtoteles unquam dicat eam in confinio eſſe ſcientia naturalis,& artis medicæ niſi de ſola ſanitate,& ægritudine: aſlerit ergo uerum initium artis medicæ tité traditæ eſſe ſanitatem,& morbum, proin de ordinem reſolutiunm ei eſſentialiter competere. Sed quæret aliquis, quomodo philoſophus naturalis deſinit in fanitate& ne hoc quidẽ declarare ad nos fortaſſe non pertinerer, quum ſatis eſſe uideatur hanc ſententiam Ariſtotelis eſſe, quòd medicus a Lnitate& morbo initium ſu mat) ſie enim aduerſarii argumentum optime foluitur: ſed ut fententiam meam breuiter proferam, puto Ariſtotelem ſignificare conſiderasionem fanitatis& morbiultimum habere locum in tractatione de animalibus nã in primo illo capite libri de fenſu& ſonſilibus non comtnemorat alia ſiuc Liber Secundus 79 tractata, ſiue tradanda, niſi quæ ad animalia, uel uniaerſè ad animantia ertineant,& poſtremo in loco ponit ſanitatem& morbum, quæ non ſo fuus hominis, neque animalium tantum, ſed uiuentium omnium acciden- tia ſunt. Vbi igitur deſinit philoſophus naturalis in conſideratione ani- mantium, inde medicus auſpicatur: itaq; etiam ſi dicamus poſt librum de ſanitate& morbo ſequi tandem libros de plantis, hoc nihil officit, quo- niam in iis non tractantur niſi illa, quæ ſunt propria plantarum, in præce dentibus autem libris, qui uocantur de animalibus, tractantur& illa, quæ animalium propria ſunt,& illa, quæ ſunt iis communia cum plantis, in- ter quæ poſtremum locum tenet tractatio de ſanitate,& morbo; hæc igi tur uel hac ratione eſt poſtrema, uel ſaltem ab ultima prorſus philoſophiæ naturalis parte parum diſtat, quum eam ſoli de ſtirpibus libri ſequantur: quare ſi philoſopho illi excellentisſimo dicere licuit philoſophum natura lem deſinere in elementorum conſideratione, quæ tamen muled propin- quior eſt initio ſcientiæ naturalis, quàm fini,à quo longisſimè abeſt, mul tò magis licet tractationem de ſanitate& morho appeſlare poſtremam, quæ poſtremo libro proxima eſt, præſertim quum reuera etiam poſtrema ſit in uniuerſali animantium conſideratione. Ex his igitur patet quam le uia ſint contra meam ſententiam argumenta hæc, quod ipſe quoque ad- uerſarius opinari uidetur, dum in capite 22.& 24. fatetur magis aptari Repugnan- ſcientiis ordinem compoſitiuum, quam reſolutiuum, contra uero' arti, tia ĩ dictis bus magis reſolutiuum, quam compoſitiuum. Quod quidem nunquam aduerſarii. ab eo dictum fuiſſe arbitror niſi poſt librorum meorum editionem. ſed uideat quidnam ex hoc inferatur, quemadmodum enim, teſte Ariſtotele octauo phyſic. 56.& ſecundo de cælo 34. in natura id ſemper dicendum eſt eſſe,& fieri, quod melius ſit, ita in noſtra diſciplinarum traditione con fitendum eſt, præſertim apud aduerſarium aſſerentem ſcopum ordinis do Grinæ eſſe imitari naturam. Quoniam igitur ſcientiis magis aptatur ordo compoſitiuus,& artibus magis reſolutiuus, melius eſt in ſcientiis uti com poſitiuo,& in artibus reſolutiuo: quamobrem ſi ſemper id eſt agendum, quod melius eſt, tradendæ ſemper ſunt ſcientiæ ordine compoſitiuo, artes autem ſemper reſolutiuo, quæ mea ſententia eſt. Hæc ſunt, quæ ad propoſitarum difficultatum diſſolutionem ratio mi hi,& res ipſa ſuggesſit; ad quæ omnia ſcribenda nec meæ ſententiæ tuen- æ cupido, nec res ulla alia compulit, ſed ſolus amor ueritatis, quam ſi mi hi aſſequi datum eſt, Deo agendæ& habendæ ſunt gratiæ; ſin minus, mu tare ſententiam, ſi mihi ratio perſuaſerit, nunquàm uerebor. Vtcunque ſit, ego quidem Dei immortalis beneficio ita me affectum ſentio, ut meo rum dogmatum oppugnatores æquisſimo animo ſẽper tulerim, ſemperq; laturus ſim; utq; nullius amici tanta apud me authoritas eſt, ut mihi ue- rendum putem aduerſus eum pro ueritate diſputare;ita nulla aduerſum me pro ueritate diſputatio inſtitui ab aliquo poteſt, qua quidpiam de ami citia noſtra ac de mea erga illum beneuolentia detrahatur: aduerſarius appellari in philoſophando non recuſo, inimicus nemini eſſe uolo; hoc ip- ſe animo erga omnes literatos uir os quum ſim, eodem erga me eſſe eos ompes cupio, ut ſalua mutua beneuolentia, posſimus ad communem ſtu⸗ dioſorum utilitatem de philoſophia libere controuerſari. FE I N. I S. Fr. Maximianus Beniamus Inq. Viſa prædicta ſubſcriptione R. P. D. Inquiſitoris ſubſcripſi& ego Petrus Matthæus Coruinus Vic. A, T2 VII Apad Paulam Jrdietum. A., D. LYXIIIII. ——-—— Soeſg ofooſe enun een, e Moſſex u1 u20 5,s Oik eeddea 1 61 81 2l 91 Li 1i Lr 21 91 01 6 8 2— 8 8 1 s0neuueo aeeeeeee ————