De Phyficus cauſis&r veod Poflileu-
tium motborum:.
VBLIGE ARECITATA Academia Francofordians
Marochionum à Decano.
nCiſaaafal MAT.TI O 2EXSIO PHILOSO-
—
eariced ulblt nr — RNoeniämiſtna uem parnr mun
d odſemartem, cin jectumumfunefrt Prccatus, u qut im cancepituũ— upra D05 negdencme
Pphiæ& Medicinæ Doctore, Phyſices profeſſorc:
cum decerneret titulum Magiſterii ali- quot honeſtis& doctis viris Anno 1592. die 12. Octo- bris
Au⸗ ſubfine
Oratiuucula de quæaſtione
An morbi æquè frigidi ac calidi in peſtilen- ti ſtatu graſſentur.
aum aodor älerus de Publicè recitata ab eodemz eyſio, cum renunciaretur Do-
Lrgus, n ſperu; uos, aage Afate
8
ctor artis Medicæ Aclarißimo& excellentiſimo viro Dn. hanne Knoblochiosartu Medicæ Dockore, Profeſſöre, Seniore& Deca- no Anno Chriſti isο3. ate 7. OA⸗ nd. Auguſti.
Typis Sciurianis c Dxcv. . 7„. 7 5 2 1 fr4 F, 0. 7 e-
4 ½ 4* 4 4 4ℳ
4“ 8* 9 a e e
4 5 2 o ra 8.

d.
NI 6
Pr
N Zcyſius
in
GE
s
4
1
ARO BVRG- x anime
iunculas
5 4
— 4—
kt
3 2 im dn⁵⁵
1
.
aA a — aA S 5, 8 —B
cat 4
icium e
inis O LIBERO B
at eshaſet orat
quen donat
(D ded
„
uius anm, au
pu aatu 7,
& Libero Baron D 0 XSO F 4⸗ ,
6.
orſt& Pforten.
grauio
C
roſis Dom
P
c
X NOut
*
Dominis ſuis benigniſs
àBIBERSTEIN Dno. 27 Dn. CHRTISTO PHONO
1
.
„
Dn. VLERI
Fœx
9. 8 —. ““ 3

—4y
oAarie TrerA De(außs C eriea peſtieitium
amnorborum.
VIlla necq́; ſanctior Lex- necs
„præcclarius inſtitutum eſſe he poteſt, Magnifice Domine NF Rector, reuerenda dignitate,
5) inſigni pietate, ſapienti do- o ctrina& multiplici Virtu- tum genere clariſsimi atque excellentes viri: Voſq́; nobi- = litate generis ornatiſsimi& terarum amantiſſimi atq; doctiſſimi
deeniiälen
4 4

ſunt virtutibus, illæ neceſſariò patent, vitiis& ſcele- ribus, cum aliquid omninò ſit agendum.
Hæ rationes omnibus temporibus ſapientiſsi- mos rerumpublicarum conditores ac conſeruatores impulerunt, vt ciues ſuos pręmio laudis& honorum ornamentis ad ſtudium virtutis incitarent: quip-
pe qui hoc ipſum ſine illis quaſi neruis& tanquam
ſtimulis ac calcaribus langueſcere in pleriſq́; adeoq́; torpeſcere viderent. Et hoc ipſum ſapientum gu- bernatorum factum, tanquam Exemplum ad ſe quo que pertinere iudicant Academici patres& Antiſti- tes, vt qui probè ſciant& intelligant, Academias& ſcholas quæ tum Eccleſiarum tum rerumpubl ſunt quaſi Ourevriεα& ſeminaria, diu beatas atq́; floren- tes eſſe non poſſe, niſi impigrè in ſtadio philoſophi- co decurrentibus ſua decora, ſua præmia tribuan⸗ tur, vt& ipſi fructum ſuorum laborum capiant& alii pulcherrimis exemplis ad ſimilia diligentiæ& virtutum præmia ac honorifica teſtimonia conſe- quenda incitentur. b
Quoniam igitur præſentes hi Candidati, iuue- nes honeſtiſsimi, qui in honoratiſsimum veſtrum conſpectum producti,& im medio ad ornatiſsima il⸗ la ſubſellia conſtituti ſupremos in philoſophia ho- nores petunt, præclarum induſtriæ& nauatæ in ſtu-
diis operæ ſpecimen in Examine ſatis rigido& dif-
ficili præbue runt: Nihil aliud nune reſtat, niſi vt pe- titi Magiſtrorum honores, velut diligentiæ autora- mentum& virtutis eruditioniſq́; publicum teſtimo⸗ nium iiſdem ſolemni veterum ritu tribuantur, ideo- que adi pſum legitimum promotionis actum nune paulatim accedatur.ʒ Sed
ſtudia deferatur neceſſe eſt: Nam vbi fores occluſæ toa
Wcgor
late tden
khui ems dleß anin cnha aieg ri A ram gd ett

—
1 * Niu Slum,
5 Sau h di Scand ten däiat nnat t inrn dn Wuua
deſc— pleii
wci ni ſpyt am„alime den arai deel 5. Acah um t r rnn dadh ar mil s Ko pu 7r, Senat rum! Drnan u ad ndlg rihc aa inou
donot umft med e anm mos e llii duft? Sulk- mmin uErii velli Ntentias
4 vantn
caim⸗ omd de,
Sed quia maiorum noſtrorum laudabili inſti tuto, ante quam ipſis candidatis, ſcholaſtici eiuſmodi honores conferantur, promouenti, cuius partes mihi datæ ſunt, aliquid omninò ſit præfandum: Viſum fu- it de cauſis& periodis peſtilentium morborum a- liquid diſſerere: Rogo autem mirorem in modum omnes& ſingulos, vt ſi quid non ſatis ritẽ dixero vel egero, veniam pro ſua humanitate, æquitate&
candore dare velint,& beneuolẽè etiam ea quæ di-
cuntur, attendere: Dabitur à me opera, vt totus hic actus, quàm fieri poteſt,& celcerrimẽ& planiſsi- mè percelebretur. g.“ Etſi autem alij aliam, præfandi materiam ſume- re animaduerti, ipſe quoq; aliam aεεᷣαο& facilio- rem. quæ nullis adeò inuoluta eſſet controuerſijs,& fortè etiam iucundiorem meditari potuiſſem:tamen nunc mihi nonnullis rationibus adducto venit po- tiſsimm in mentem GuaAeyeir de cauſis& perio⸗ dis peſtilentium morborum, qui has regiones ſe- ptentrionales, hancq́; noſtram ſedem ſeu habitatio- nem, ex diligenti multorum annorum obſeruatio- ne, periodo quaſi quadam fatali per lcerta interualla miſerè ſemper vexare, infeſtare& affligere conſue⸗ uerunt. a Dixi autem me de his Qunoy: quia licet tractatio huius argumẽti ad medigcos magis quam ad philoſophos ſpectet:tamen vt iꝑſe philoſophus in fragmento de ſanitate& morbo, Item in libro de ſenſu& ſenſibilibus primo capite teſtatur:Naturalis etiam eſt de ſanitate morboq́; quadantenus dicere, primaq́; cognoſcere principia, Expoſitio huius ar⸗ gumenti eruditis nec non honeſtis& à pietate non 1d 18.2 A; alienis

Mlienis animis ſtimulum veluti addet, vt de his re- bus atte ntius cogitent, tum vero vt Deo optimo Ma ximo gratias agant, quod nos ab eiuſmodi conta-
ioſis morbis iam per annos aliquot benignè cuſto⸗
Fire voluerit,& vt eundem DeumOpt. Max.arden- tibus votis precentur, uo nos de inceps ab ijſdem pernicioſis, morbis clementer tueatur ag conler⸗- uet.“
Peſtilentia, quæ non ſolùm ciuitates exhaurit aſsiduis funeribus, verumetiam totas nationes in⸗ terciuo morbi genere populatur ac vaſtat. vnde fiat & generetur, à doctis& indoctis ſemper anxie eſt quælitum& cauſæ variae à varijs produntur ſeu affe rontur. — Etſi autem cauſa omnium certiſsima, prima, præcipuaq́; eſt, quam Theologi ad Deij omnipoten- tis Iuſticiam referunt:tali enim ſuꝑplicio Deus ſee⸗ jera hominum non rarò vlciſcitur, quod ſatis teſta⸗ tur apud Ezechielem prephetam, vbi comminatur,
tertiam populi partẽ fame& peſte abſumptum iri
Hane vero Deus quandoque ſolo iuſſu nulliſq; a eam paratis cauſis, quas inferiores& ſecundas vo- camds, immittere videtiir, vt qua Dauidis facinus& libidinem mox in Hebræorum gente vindicauit: Frequentuͦr tamen ad aerem corrũpendum adhibet Deus quædam media& quaſi inſtrumenta- quæ philoſophi naturales contemplantur. De his ergo dicturus diuiſionem prius morborum Hippocrati· cam ex cauſarum varietate natam præmittendam
eſſe cenſeo, ve meliùs accipiatur, qui morbi proprie
dicantur peſtilentes& quomodo à cognatis di c⸗
r ant,. 1I ubt Moll
Het
dni

Morbi inquit Diuinus Hippocrates libro 2. de natura himana, alii fiunt à victu, alii vero, aà ſpiri- tuß, cuius attractione viuimus: Vhi duo conſtituun- tur præcipua morborum genera: Vnum eorum qui omaàdes(ræcis dicunturaσν †ι οαπνπν hoc eſt à ſemi- nando, eò quod ceu ſemina diſtincta non confertim vel agminatim ſed hinc inde difiecta telluri eom- mittuntur: ita morbi σπmQπρν:v⁷σ dicti, ſparſi ſunt,& di, uerſi diuerſis in hominibus ſeparatim ſingules com præhendunt,& vnumquemq; priuatim inuadere ſolent: Atq; hi morbi neq; ab aere, neq; ab alia qua- dam communi cauſa proficiſcuntur, ſed tantum à victus ratione, quam ſinguli homines propriam ha⸗- bent& peculiarem. Alterum morborum genus eſt corum, qui græcis 2uν⁶νέάηαα, νσπἀď ννdicuntur, hoc eſt morbi vulgò graſſantes ſeu totius plebis morbi, qui omnes propemodum aut quamplurimos eo- dem tempore corripiunt, nulla habita ratione aut diſerimine ætatum, ſexus, ſortis, eminentiæ, condi-⸗ tionis vel gradus hominum, vnde& ouv a roi, id eſt ceommunes& vniuerſales appellantur, quod abſq; delectu vniuerſum quaſigenus humanum affligant.
Horum cauſa communis eſt, videlicet aer, quem haurimus, qui Spiritus Hippoerati dicitur, in quo verſamur, qui corpora cireumdat, eademque per continuam reſpirationem attractus intrat per arterias receprus, minutiſsimas etiam particulas bermeans, longe quidem communior victu cenſen- dus. 8.
BHoc poſterius morborum genus ſubdiuidi- tur rurſus in Ende mios& Epidemios. Endemii di- auntur latinis patrii„Vernaeuli, ordinarii, quiquo-
1„ UIE

nis anni tempore eundem ſemper locum infeſtant, & abſq; vlla intermiſsionc regionis incolas affli- gunt, vnde& εταάανρι ς rm, id eſt tàm regiona. les quàm locales dicti ſunt,& plurimos indigenas vtriuſqʒ ſexus ſemper vel potiori vitæ tempore oc. cupatos detinent. Hi morbi etſi partim ex victu
prauo oriuntur, cum ijſdem, aquis& victu com
muni maxima indigenarum pars viuat: aer tamen
cuilibet regioni peculiaris longè plus confert ad em
dimiorum morborum generationem.
Epidemii verò ſunt morbi communes, qui non ſemper, continueq́; vt Endemii, ſed per interualla aliqua in regione graſſantur, vnde vulgares& po- pulares ab interpretibus dicti, quaſi per antiphra- ſin, eo quod vulgo ſeu populo in primis ſint infenſi
Epide miorum alii quam maximè pernicioli ſunt, hiq́; peſtilentes dicuntur, quod multos peri: mant, ingentemq́; ſtragem edant, in locis ijs quæ oc- cuparunt: Alii paulo ſunt mitiores, neq́; tanta ma- lignitate præditi, in quibus ſalutis ſpes& euaſionis non prorſus præciſa eſt, ideoq́;& Epidemii ſimpli. ces dicuntur, illi vero xaονεωνακτεε, id eſt pernicioſiſ ſimi& peſtis denominationem proprieè accepere- Peſtilentes ergo morbi in Epidemiis id eſt vulgari bus communibus& paſsim graſſantibus tantùm re. periuntur& aliquibus ſaltem temporibus exorti immoraatur aliquandiu, tandem verò deſinunt, inducias potius quàm firmam perpetuamq́; pacem mortalibus ægris concedunt. Huiuſmodi morbos 25 aere corrupto ac viciato prouenire conſentiunt phi⸗ loſophi& Medici omnes: Nam cum morbi ſint com
muncs, à communi cauſa, qualis aer eſt maximone

om keü in . ctt A iinui titr 11 2 Rrn 8 abäl 1 iuat.a Smen nen,
1 mm Aiethai 1oc pügn 1p ün Grtinüb 11 auin 1 ² wim 4 2 nbnn n Pie 12. hedt 3 5 aier 4 erlcch 3 Ammn. Slü i arbon te! naid 1 Sn 1 R pun- t Biiwu
A E use
G uat,
oriantur neceſſe eſt. Verum qualis aeris ea ſit qua⸗
litas, corruptela ſeu pernicioſa conſtitutio, quæ pe-
ſtem inducit, tum etiam quænam illius corruptio- nis ſeu aeris infecti cauſa vel origo ſit prima, ineo non conueniunt authores. Alii qui propter hu- ius rei obſcuritatem& difficultatem ad occultas cau ſas confugiunt, venenum eſſe putant in aereſſpar- ſum& ab aſtris demiſſum. Sic etenim opinatur, quem hodiè multi ſequuntur; lohannes Fcrnelius Ambianus philoſophus& Medicus doctiſsimus libro 2. de abditis rerum cauſis capite 2. vbi exor- tumpeſtilentium morborum, in cæcam, occultam, & deliteſcentem prorſus cauſam refert. Etſi verò occultæ cauſæ, quæ ab aſtris potiſsimum depen- dent, minimè ſunt contemnendæ, magna enim eſt vis cauſarum cœleſtium in ortu& generatione ho- rum etiam morborum, vt poſtea oſtendam, ea ta- men Fernelii opinio, quæ ſtatuit venena quædam, ſeu inquinamenta ab aſtris quaſi demitti& in ae- rem ſpargi, non ita ſimpliciter recipienda& appro- banda videtur.
Qua etenim quæſo vi, vel quibus modis ccæ⸗ leſtes cauſæ venena eiuſmodi in aerem ſpargerent & demitterent, cum nullas ab orbe Elementari re- cipiant vel admittant viciſsim affectiones, nulla fi- at in cœlo luminis aſtrorum cum terrenis expiras tionibus permixtio? Numquid ſtatuemus, aerem longsè vltra firmamentum extenſum atq; expanſum, eſſe, cœlumq́; peregrinas ſuſcipere impreſsiones? aut cum Epicuro etiam& Cleanthe, vt eſt apud(Cice ronem libro z. de natura Deorum, dicemus& ſta- tuemus, non ſolum extremum mundi Bere. qui
aere

aere nittriatur& conſerue tur, plenum eſſe, ſed et-
iam aſtrorum corpora tota calida ignea& flagran. tia eſſe, alimento& vaporibus nutriri, atq; ob id ex- erementis abundare, à quib. quoties ſe exonerant, toties horrenda eluuione atq; inquinamentis mun- dum hunc defœdare ac penitùs obruere? Hæccum valdè abſurda ſint,& cum ſaniori philoſophia mani- feſtè pugnent, alii præſtantiſsimi quoq; philòſophi & medici per manifeſtas potius cauſas, horum mor- borum naturam& originem explicare conantur.
Habet enim aer manifeſtas immutationis ſuæ cau-
ſas, à quibus ſcilicet vehementer adeò ſæpè immu- tatur& afficitur, vt morbos paxiat& efliciat. Immu- tatur autem aer perindẽè vt aqua duobus ferè modis: Vna eſt mutatio eius in qualitatibus primis, vt cum valdẽè calefit, ſicut circa canis exortum ‚ vel cum val- de infrigidatur: Alia eſt quam vocant mutationem in natura& ſubſtantia ſua,& dicitur mutatio ad pu- tredinem, ſicut aqua tranſmutatur putreſcit& fæ- tet. Intemperies aeris, id eſt exuperantia primarum qualitatum, caloris frigoris, humiditatis& ſiccitatis, morbos parit Epidemios: Sicut enim bona corpo- rum valetudo, quædam eſt temperies ſeu mediocri- tas, vt Ariſtoteles& Galenus teſtantur: ita omnis exuperantia& exceſſus, cauſa eſt morborum: Con- ſimiliter vbi acris temperies& moderatio eſt in ca- lore& frigore, in humore& ſiccitate, cuncta vege- tantur ſalubritate,& conualeſcunt: Si vero horum quippiam immoderatè ac inte mperanter exceſsit, ibi vis morborum gliſcit. b Sed in primis calores immodici ſunt exitiales 7 atq;
G
3c aad Würn nuüm tt relpe i entl eime nan n rahe ta apn felübe ulin. rarau h de
Aſiin Wüicn 1 ar rkub in

nl erim 1o Kun Wonlk dic rm u An
a Srißs um cal en buue mg meum te Ar:H el erun Aee li c c Sim et S3
n bn⸗
atc; ſæpè peſtiferi, hine Solem cognominatum pu-
cant Apollinem, ds dr μηχαπα τν au, tanquam exa nimantem animalia: etenim cexanimat ac perimit
animantes, cum peſtem intemperi ecaloris immit-
tit. Quanquam autem calidior aeris eiuſmodi in- temperies, ad peſtilentium morborum exortum non parum facere videtur, ipſaq́; peſtis, vt motbus omnis acutus æſtu immoderato excandeſcit,& æſta- te circa canis ortum grauius ſemper affligit; ſæpè ta- men animaduerſum eſt, æſtatem etiam feruentiſsi- mam nullum peſtilentiæ genus protuliſſe, interdum verò hyeme ipſa peſtilentiam initium cæpiſſe, quæ poſtea æſtate media vel autumno etiam ſit ſoluta: argumentum plane euidens, cauſam ill ius non eſſe vel fuiſſe ſolam primarum aeris qualitatum exupe- rantiam, ſed eiuſdem potius ſecundum ſubſtantiam immutationem& corruptionem, quæ putredo dici- eur. Aer enim qui nos ambit, quem inſpiramus, in quo viuimus, minimè ſimplex eſt, ſed expirationi- bus ſemper permixtus, atqʒ ob id putredini obnexi- us. Et aerem putreſcerc poſſe teſtatur ipſe philoſo- ſophus libro quarto Meteororum, vbi liquido aſſe- rit omnia Elementa præter ignem putreſcere: Nam hic vnus ſiccitate ſua, velut etiam cinis putredini aduerſatur, caloreq́; ſummo reliqua omnia ad ſe collata alimenti vices ſubire cogit. Etſi autem putreſcit aer, quod ſæpe craſsior, & impurior reddatur, non tamenex toto corrum- pitur,& putreſcit, ſed ex parte tantum putreſcit,& inde putredine illa coercita vel euicta in naturę gre- mium reuerti poteſt. b Cauſa ergo peſtilentium morborum vera& 8 b B 2 manifeſta

manifeſta eſt aer, non tantum quo ad qualitates pri-. mas vehementer alteratus, ſed potius ſecundum eius fubſtantiam corruptus, quæ corruptio dicitur pu- trefactio,& oritur ob permixtionem alienæ, no- biſq; aduerſiſsimæ ſubſtantiæ, halitus nempe putren tis, ob idq́; putreſcit,& peſtilens redditur, natu- ramq́; veneni induit.
Sed hic iam quæritur, quænam ſint cauſæ na- turales, à quibus aer vehementer non ſolum ita als teratur, ſed ſubſtantia quoq; eius corrumpitur,& ad tantam putredinem, quæ peſtem inuehit, dedu-
citur? Immutatur& corrumpitur ſubſtantia aeris partim ab inferioribus, partim à ſuperioribus vel cœleſtibus cauſis: Et inferiores materiam corruptio ni& putredini ſubminiſtrant, ſuperic res verò ma- teriem illam cient ſeu mouent.
Ex inferioribus enimv elut ex ſtagnis, paludis bus vel lacubus inquinatis atq; putridis, vapor ex- pirãs ambientem permixtione labefactat. Ext erra item graui& inquinata, ex antris ſpecubusaut ba- rathris graues interdum expirationes vi ſiderum attolluntur, nobis plurimum infenſæ: animantium etiam, maximè vero ſerpentum, itemq́; hominum non eremata ex bello cadauera& reſeruata illorum
excrementa aeri graues& exitiales plerunq; o ffen-
ſas inducunt.. Deinde à ſuperioribus ſeu cœleſtibus cau- ſis variè quoq; afficitur, alteratur, immutatur ac cor- rumpitur aer: Nam corpora cœleſtia ſemper impri- munt in ipſum aerem inferiorem aliquas qualita- tes Cœlum enim eſt cauſa effectrix primarum qua- litatum in aere, cæteriſq; Elementis. Aer deinde ipſe
ce eit
pali mi

1 Trrk. it h m Kri n touc lu m.um 1212 89 m el ub
pi dii
per motum cœli continuẽ mouetur& mutat locum,
derſum vt pen orbem occupet.
facitq́; varias impreſsiones, ſicut variæ cœli& ſide- rum partes aerem reſpiciunt: vtq́; variatur motus ſiderum, ſic variatur aer, non ſemper eadem cœli
pars eodem modo ad nos conuerſa eſt, nec codem
ſemper modo influit, nec imprimit ſuas influxiones, quoniam ſi codem modo cœlum nos ſemper reſpi- ceret, eadem eſſet ætas, idem tempus, eademq́; acci-
dentia permanerent. Cumq́; aer comparauerit im-
preſsiones cœlorum quaſi impregnatus, varia im- primit in hæc inferiora contenta& in ipſa corpora humana, vnde fiunt variæ ægritudines, eædemq́; vniuerſales, variis ætatibus, variiſq; temporibus, queomadmodũ de his vt doctiſsime ita grauiſsimè diſ ſerit Baptiſta Montanus Italus medicus celeberri- mus, incõmentario ſuo ſuper tertiã primi Epidemio rum Hippocratis ſectionem iuxta finem ferẽ. Me- dici etſi cauſas rerum in materia potius quàm in cæ- lo quærunt: tamen ipſi quoque multa coguntur ad ſiderum conſtitutiones& effectiones referre, ſicut eruditẽ oſtendit lib er ille Hippocratis de aere, aquis & locis, in quo docetur quomodo ex aſtrorum ob- ſeruatione præſcire& prædicere poſsimus, annus quilibet qualiſnam ſit futurus, ſalubriſnè an verò morboſus. b PFPrxortus ergò peſtilentium morborum ad cœ- leſtes etiam cauſas inprimis referri debet: peſtis e- quidem vix vni loco peculiaris eſt, non arctis cer⸗ tiſq; limitibus illius malignitas includi ipatitur, eo- demq́; victu nutritos duntaxat inficit, ſed abſq́; vllo diſcrimine varias prouincias occupat, vrbeſq́;. de- populatur, interdum tàm immaniter ſæuiens, vni-

Etſi autem origo peſtilentium morborum a cœleſtibus cauſis dependet:tamen illæ non agunt ia ſubdita hæc corpora, niſi per medium: medium au- tem illud eſt, vt dixi, aer, quem haurimus,& quem non tantum vehementer alterari iuxta primas qua- litates, ſed etiam corrumpi ſecundum ſubſtantiam neceſſe eſt, quæ corruptio quoniam ꝗà ccleſti origi/ ne quoq́; proficiſcitur, longè plurimis communica. tur& ob aeris ſubſtantiæ corruptionem, atrociſsi- ma,& longè omnium morborum infeſtiſsima hu- mano generi redditur, plurimoſq́; neci tradit. Quando igitur ex hactenus commemoratis conſtat peſtem vulgarium morborum perniciolil- ſimum ab aeris ſubſtantiæ corruptione prouenire: ipſam verò aeris corruptionem& putredinem non tantum inferioribus, ſed etiam ſuperioribus vel cœ- leſtibus cauſis imputandam eſſe, magnopere nuns ſcire refert, à quibus potiſeimum cauſis cœleſti- bus aer ita afficiatur, immutetur& ad tantam corruptionem perducatur, vt peſtis ſubſequatur tum etiam quando& quomodo eiuſmodi aeris cor- ruptio fiat, de quibus breuiter deinceps dicturus ſum:vos quæſo clariſsimi& doctiſsimi auditores& hæc quoq; æquis animis audire ne grauemini- Primùm ſciendum eſt, quod ea cauſa cœleſtis dà qua corruptio illa aeris proficiſcitur, non ad fir- mamentum, id eſt motum octauæ ſphæræ tardiſsi- mum referenda ſit, neq; etiam ad motum illum cœli primum velociſsimum, ſuiq́; ſemper ſimillimum, neq; etiam ad Solis tantùm in Zodiaco, circulooblis quo perennem motum, hyemis, æſtatiſq́; autorem, alioquin continuæ eſſent peſtes, que ma imo an W ſtata
eha
reger ä 1
anr ihe
lahm dak löud
dotili
aucl

ſtata& æſtiua& hyberna tempora cum continuæ
eriodi atq; motus ijdem ſemper ſint, neq; aliter ſe- ſe habeant motus nunc, quàm olim ſed reliquarum potius errantium ſtellarum permixttonibus, quæe pro diuerſitate concurrentiæ diuerſos parturiunt ef⸗ fectus, imputanda ea eſt calamitas. Inter reliquas verò errantes ſtellas, qurarum ſingulæ ſuos vt peculiares ac ordinatos habent mo- tus, ita certis ac peculiaribus quoq; inſtructæ ſunt qualitatibus& viribus: Saturnia potiſsimum peſti- lentium morborum cauſa effectrix& ſignificatrix eſſe videtur, quod hæc ſtella erratica præ cæteris in- ſignes ſeu vehementes adeò aeris mutationes, gra- ueſq́; corruptiones, ſua qua præcdita eſt vi ſeu effica- cia inducere ac periodos quoq; peſtilentium mor- borum motu ſuo periodico indicare ac deſignare queat. Nam primum vt peſtilentiæ qualitas ineſt prorſus maligna, exitialis& pernicioſa: ita Saturni etiam natura malefica prorſus eſſe creditur eſt enim Saturnus vt præcipuus autor frigoris, ita eorruptio- nis& mortis: Et quia tardiſsimè mouetur, ita vt non niſi triginta añorum ſpacio periodum abſoluat, hoc ſuo motu tardiori tempora peſtilentium morborum facilè deſcribit. b Compertum eſt autem ex diligenti multorum
ſt, tertia cœli parte à ſe inuicem diſtant: Semper
4 7 6

tentrionalem infeſtari obſeruatum eſt, quandol eo- nell nem peruagatur Saturnus: cuius euentus hæ viden.
tur eſſe caulæ, quod ſignum Leonis poſt Cancrum in an medietate Eclipticæ deſcendente ad verticem pro- rn iùs accedit, tum quod natura huius ſideris ealore te ſuo& æſtu quem aeri inducit, exitialis, vel etiam dborh per ſe pernicioſa eſt: tum quod Saturno qui duubds a frigidus cenſetur, aduerſatur Leo calidus: tum quod iait cum Leonis ſigno in hoc tractu ſeptentrionali, in; un hoc noſtro horizonte aſcendunt ſimul ſtellæ quæg-(n dam fixæ, quæ aeris inſalubrioris& Epidemiorum a morborum cauſæ effectrices eſſe creduntur, quæ nr omnia vt fuſius& clarius quodammodò declarentur ün neceſſe eſt. nki Primum planetæ omnes cum in borealibus 9
ſunt conſtituti ſignis, in quibus ad verticem propius r accedunt&j directiores demittunt radios in aerem vin & reliqua inferiora, ſemper ſunt efficaciores, hoc eſt dia potentiùs vires ſuas exerunt. Sic enim Sol cumin aaa Cancro eſt, ex ęditiſsima mundi ſpecula, ac tanquam jla ex arce quadam rectiſsimos radios, maximeq́; vehe- mnh mentes in caput noſtrum proicit, qua è re feruentif kine ſimi calores excitati aere m accendunt, fitq́; in his
regionibus ſeptentrionalibus maxima tunc vapo- aa rum in aerem euectio. Sic Iupiter, qui benignus am ai maxime ſalutaris eſt planeta, authorq́; poſt ſolem yt auia caloris& ſerenitatis, ita fœcunditatis& vitæ, vnde ſluiad . 4ℳ. 2— 2— Oasbanraæcis à luce nimirum& ſplendore,& ror au muοτ(εέν ν tPlato vult, dicitur, qued author ſit vitæ mor 3 ſeu vitalis ac temperati caloris in viuentibus; is in- eut quam quoties in Cancro appropinquat noſtro ver nn tioi, ſalutares effectus producit, ventos Porealeroh u, oc

Ioci natirram frigidos, ſuo calore mitigat& tempe- rat:Hinc quando in hyeme retrogadus in motu ob- ijcitur Soli ex diametro, ac ita circa brumam per to- tam noctem, quæ tunc longiſsima eſt, ſupra horizon tem commoratur, frigus boreale nocturnum diſcu- tit& attemperat, vt minus noceat ſatis, vitibus, ar- poribus, ipſiſq; animantibus: In vere poſtea quando ad Iouem Sol inzodiaco paulatim aſcendit, Zephy- ri qui tunc ſpirant multo mitiores molliores ac be⸗ nigniores redduntur: In Æſtate verò cum Soli in Cancro lupiter copulatur, aerem ſerenat, illuſtrat, calefacit, omniaq́; temperatiora& fæcundiora red- dit:in autumno denique quando à Ioue Sol recedit, adhuc aer ſerenus ac temperatus conſeruatur, qui moderato calore fructus autumnales maturat; vnde maxima plerunq́; oritur agrorum fertilitas, fru- ctuumq́; omnis generis vberrimus prouẽtus,& præ cipuè vuarũ etiam ac vini, ita vt compertum ſit, vaſa ſæpè ad vina recondenda defuiſſe, Ioue Cancri ſi- gnum decurrente, teſtes ſunt anni in hoc ſeculo ela⸗ pſi 28.40. 52 75. in quib. icum in Cancro eſſet Iupiter, magna boni vini copia mortalibus ad cerporum re- fectionem cœlitus donata eſt.
Simili quoque ratione Saturnus, qui vt dixi planeta eſt malignus,& author frigoris ac caliginis, atq; ob id ſterilitatis, corruptionis& mortis, quoti- es in Cancro& in vertice conſtitutus, proximus no- bis fit, magnum& diuturnum aeris frigus in his a- quilonaribus regionibus excitare ſolet, quo gene- rationes& maturationes rerum multarum inſigni- ter impediuntur: Nam in hyeme primùm cum circa brumam, quando Soli ex diametro opponitur, per
2 totam
“ “ “

totam noctem quæ tunc longiſsima eſt, ſupra hori. Zontem verſatur, frigora plerunq; maxima, ſæua& inuſitata excitat in aere, vt in phyticis inſtitutioni- bus ſuis meminit quoq; Reuerendus vir Piæ memo- riæ Dominus Philippus Melanthon, atq; id ipſum quibuſdam exemplis præteritorum temporum il nuſtrat, in Cancro autem propter ſigni ipſius humi- diorem naturam producit maximas ſæpe niues& aquas, tum frequentes quoq́; nebulas& caligines: Deinde in vere quando Sol ad Satur nũ propius ac- cedit, ad verticem paulatim aſcendens, ver effici⸗ tur prorſus aquilonium frigidumq́; atque hinc Zet phyri etiam ſpirant plerunq́; rigidiores& horridio- res, vitibus, arboribus effloreſcentibus, cæteriſc; plantis nocentiſsimi: In æſtate poſtea quando circa vel poſt ipſum Solſtitium Sol in Cancro iungitur Saturno, aer redditur maximè inæ qualis modò ca lidus modòè frigidus, turbidus, craſſus, impurus, ne- buloſus caliginoſus& ob id inſalubris ac peſtilens. Nam vt Cornelius Celfus ex Hippocrate inquit in quibuſcunq́; locis& temporibus modo calor eſt, modò frigus, peſtilentia fit. Aer etenim eiuſmodi craſſus, caliginoſus,& inæqualis, corruptioni& pu- tredini maxime eſt obnoxius, quod putredinis cauſa ſit calor debilis, potiſsimuùm humidus& peregrinus
ac inimicus ei quod putreſcit: ſed& quia craſsior,
ideo immobilior eſt aer, faciliuſq́; putreſcit, cum ea omnia, quæ nihil vel parum mouentur, facilius pu-
treſcant: In autumno deniq; quando à Saturno re-
cedit Sol in ſignifero deſcendens, aer redditur maxi- mè etiã inæqualis, nebuloſus, ac inſalibris: interdũ quoq; intempeſtiua excitantur frigora, quæ impe 1 unt maturationes fructuum autumnalium, ſicut id
V teci aunn dun d ä uh uüm
Trn nue
lüni blü nela ſibrn ler

8m 1 Onn
ipſum nos annis his proximis ſatis experti ſumus.
Saturnus vt in motu ſuo eſt tardiſsimus, ita lento gradu ad verticem aſcendit& ab eodem rurſus len- to pede deſcendi t. In aſcenſu, dum per annos ſeptem ab Ariete per Taurum& Geminos ad verticem ac- cedit, in vere potiſsimum magna excitat frigora, quæ nocumentum adferunt vitibus& arboribus, quę maiori quodam opus habent calore, ſatis verò quæ moderato gaudent calore, minus nocet, vnde ſata teſte Cardano feliciùs plerunq; proueniunt Sa- turno ad Boream in Zodiaco ſecundum longitudi- nis motum aſcendente, id quod etiam anni ſeptem proximi ab hine elapſi ex Dei benignitate ſatis de- monſtrarunt. Sic in deſcenſu, hoc eſt, quando idem planeta per Cancrum, Leonem& Virginem in Zo- diaco incipit rurſius à vertice noſtro quaſi deſcende- re, etſi in vere& æſtate non tantum efficit frigus ta- men æſtatem prorſus reddit inæqualem,& ob id pe- ſtiferam auram in hoc deſcenſu plerunq; excitat, in Lceone autem potiſsimum pernicioſus eſt& vitæ animalium aere corrupto inſidiatur: cuius euentus ratio ſimilis eſſe apparet, quæ in Sole animaduerti- tur Nam Sol etſi in Cancro rectiſsimè& valentiſsi- mè in terram ſuos ſpargit radio s. quibus aerem illu- ſtrat& cale facit, nihilominus tamen feruor ille ae- ris tam æſtuoſus& penè ſuffocabundus in Leone potidùs concipitur, vbi idem ferè vſu venit, atque in balneis, quæ poſtquam benè concaluèere, dum de- mum ex æſtuant, vt diffi cile admodum ſit illas tunc pati:nimius enim calor ille& angit animam& ſpi- xitus penè ſuffoeat, atque elidit; nec ſolùm in balne- is, verum etiam in cubiculis, cænaculiſq́; vhi diutidùs b C 2 in

in eis ignis efferbuit, hoc ipſum accidere conſueuit: Diuturnior enim caloris immoratio in locis præci- puè concluſis, æſtum ingeminat: Sic ergò Sol è gemi. nis primùm, poſtè Cancro terræ meatus, caminoſq; ita adaperuit, fumigationibus terreſtribus cœlum ſic impleuit, ex humectis locis vſq́; adeò ſuccos ex- hauſit, vt cum ad Leonem peruenit, perq́; eum va- gatur, aer ipſe tanquam effumare videatur, caligi- neq́; ſpiſsiore conſtare, vt nec auræ fluuiatiles aut maritimæ vllæ, neque venti vſque flatuſq́; vlli aerei ſentiantur, niſi fortè Eteſiæ à remotioribus& fri- gidioribus locis nempè borealibus orti. FEadem fere ratione Saturnus quoć in verti- ce poſitus ẽ geminis primùm Cancrocq; aerem, reli- quaq; omnia frigore, vaporibus& exhalationibus ita replet, ijſq; ceu veneno quodam corrũpit, vt cum ad Leonem peruenit, perq́; eum tranſit, aer ipſe ma- xime inſalubris& peſtilens efficiatur, qnod ſcilicet nimium craſſus, immobilis, impurus, inæqualis, hu- miduſq; ſit vaporoſa humiditate, quæ cum à vapori- bus ſit orta& à nebulis ac caligine, magis penettat
in ipſa corpora, quampluuioſa humiditas; quia va-
poroſa ſubtilior eſt& tenuior, ideoq́; magis quoc; alterat& ſenſus obfuſcat, vnde corpora multo peius & deterius ab ea ſe habent; Nam aer ille craſſus, denſus, caliginoſus, putridus, immobilis, venenatus, & aliena permiſtione inquinatus, ſpiritus obfuſcat,
ſanguinem& humores labefactat, cor meeſticia per-
ſtringit, mentem obumbrat, corpus denſat& op-
preſſo ac debilitato natiuo calore concoctionem læ-
dit, in intima quæc; penetrans contagione quoque
immutat. 6 — Leonis

den eni (u Dn 1* 1 oct A rii dn fit Wmt n A aie m lgl de dn ui us 8, 9eI ec n N 1e K ml Kazſ an uit Hem. d T ee un ur 90 arol!
Leonis ſigno ex membris corporis humani ab Aſtrologis attribuitur potiſsimũ cor:vt.n. Aries ſibi vendicat caput, Taurus collum, Geminihumeros,
& brachia Cancer pectus& pulmones: ita Leo habet cor nobiliſsimum illud viſcus: peſtilentiæ autem fo- cus& ſedes, vt Medici volunt, potiſsimum eſt in
corde, in quo putredo primùm inchoatur, ex quo cenſuit Hippocrates morbos fieri pernicioſiſsimos, qui vires omnes, vniuerſumq́; corpus proſternant.
Saturnus ergò in Leone decurrens, vel ratione exci- tati in aere frigoris& vaporũ· vel fortè occulta etiã quadam vi ſeu qualitate, venenum eiuſmodi in aere excitat cordi& ſpiritibus vitalibus, infenſum atque inimicum: Hine peſtis non malè à quodam videtur definiri, morbus cordis occultus ab aere corrupto& venenato per inſpirationem eflectus.Signum ipſum Leonis, vt Ptolomæus in quadripartito lib. i. ſcri- ptum xeliquit, in vniuerſum eſt æſtuoſum, ſuffocans & peſtilens, habetq; partes præcipue poſtremas (quæ vſq; ad 16. Gradum dodecatemorii Virginis ſeſe extendunt) humeſcentes& corruptionem aeri inducentes. Saturno præterea qui duανe frigidus cenſetur ex duodecim Zodiaci ſignis aduerſatur po-⸗ tiſsimum Leo calidus& æſtuoſus, que madmodum ex planetis: quoque eidem aduerſatur principaliter Sol, qui in Leone domum habet ſeu iuriſdictionem. Vtq; generatio iure ad Solem vt formæ inductorem vitæq́; ipſius datorem refertur: ita corruptio Satur- no vt formæ vitæq; deſtructori tribuitùr: Atque hæ rationes procul dubio impulerunt primos illos re- rum cœleſtium obſeruatores, vt Soli& Saturno contraria, vel oppoſita potius poteſtatum ſigna in 3 cœlo

ccœlo attribuerint. Nam vt Solis domicilium volue- runt eſſe Leonem, quod ceu ipſe Sol calefaceret, in- formaret,& vt propè magis dixerim animaret: lta Leonis ipſum ſignum ſimilis quoq; id eſt calidæ, a- reſcentiſq́; naturæ eſſet: Sic econtra pernicioſiſsimo Saturni numini, qued temperatiſs imæ& ſalutiferæ Solis æquabilitati aduerſum eſſet oppoſita domus decreta eſt, videlicet Aquarius quod Leonem, ſolis domum aduerſo impugnat radio, atq; ex eo quidem cœli tractu, qui ea quæ genita eſſent, vitalibuſq́; viri- bus prædita, in interitum traheret. b Cum Leons tandem in hoc tractu ſeptentrio-
nali ſimul oritur ſemꝑer Canicula, in cuius ore eſt Særius:Sidus autem Caniculæ vũlgò noxium& pe-
ſtiferum eſſe creditur, quod perſæpe peſtilentiam excitet:id quod inter alios multos teſtatur quoque loannes Langius philoſophus& medicus percele⸗- bris libro ſecundo Epiſtolarum medicinalium, vbi Epiſtola ſecunda de medicinæ apud ¶lgyptios, Chaldæos, Græcos,& Arabes origine, ad conſobri- num ſuum Georgium V Yirth medicum Cæſareum ediſſerens, ex Suida inter alia hanc, ibidem hiſtorio- lam adducit: Fuiſſe quondam ait apud gyptios ſpectatæ virtutis& eruditionis medicum, cui no- men fuerit lochen: Is Caniculæ æſtum AEgyptiis noxium,& Qixxx eorum feræ exoſum,& peſtife- ram aeris luem igne expiare ac prædicere nouerat: d quo Ceos vel coos maris AEgæi incolas& Græ- cos eadem didiciſſe, nihil, vt ille ex Suida refert, eſt tum dedita oꝑera obſeruaſſe,& ex eo quoq́; Hera- clides Ponticus aſſerit: An ſalutaris aut peſtifer an-
dubii: quos Cicero prodit, quotannis Caniculx or= J.ir.
nus
b lag
u

1 Anan 2 eun d e ul t am mp un Hrüalr n e 60Stle 31 Denlc M igHt
nus futurus ſit, coniecturam feciſſe ea ratione: Si namq; Canicula vnà cum Syrio ſuo aſſecla in ortu caliginoſa effulſerat, tum œlum illud pingue& concretum, illiuſque inſpirationem peitis conta- gione fore virulentum: Sin verd illuſtris. X& Sole
ALIIISͤSSOIS CO9- ruſca æmiclerat: tum cœlum aut aera tenuem pu- rumq́; fore,& eo nomine ſalubrem diuinabant,
ſusq; domum, Hippocratem, quo cum familiariter vixiſſet, hoc erudiiſſet, in(dræcia peſte, diſ- cipulis comitatus in Illyriam profectus, aærem ignis incendio. A neitid« 7 rgaulit, cui ob id tota Græcia, vt antea Aegyptus Ilochini, diuinos vt Herculi olim, decreuit honores. Hæc Langius. Sa- turnus certè quoties Soli& Caniculæ in Leone per- miſcetur, corpore vel radio, cœlum ferè ſemper effi- eit eiuſmodi pingue, concretum, imꝑurum& inſa- lubre: Nam ab hoc ſtellarum poſitu excitantur fla- tus auſtrini, quibus aer commoueri ſolet,& ſuppri- muntur aut certè languidius ſpirant Eteſiæ, venti il- li anniuerſarii& boreales, qui exurgumt& flare in- cipiunt circa canis ortum, cum, Sol Leonem ingre- ditur, vtq́; libro z. Meteororum docet Ariſtote- les, generantur, quando Sol vertici propinquus in regionibus aquilonaribus frigidiſsimis niues& a- quas, quæ funt congelatæ, colliquat, facite inde mul tas exhalationes, ex quibus oriuntur Eteſiæ maio- res vel minores, ſecundum potentiam caloris Sola- ris& copiam exhalationum. Cum autem Saturnus in Leone conſtitutus cum Sole& canicula exoritur, ſemper in æſtate calorem Solis minuit, vt nequeat
Sol potenter colliquare aquas congelatas, inde mi-
nores

nores flant Eteſiæ, ſæpe etiam aſperiores„rigidiores minuſq; benigni: ſæpe loco Eteſiarum conſurgunt Auſtri, qui propter Saturni in Leone poſitum ac conſtitutionem ſunt ſicciores, ſine pluuiis, diu per- ſeuerantes, vnde& mediei annum peſtilentem prę ſagiunt, quod auſtri omnia quaſi corrumpant, cor- pora reddant humidiora& ob id putredini ac peſti- lentiæ magis obnoxia, vt in problematis quoq; ha- bet Ariſtoteles. Et quia Saturnus vt dixi frigidus eſt & ſiccus, duανμάα, ideo adſtrictionem quandam inae re eflicit, pluuiamque ſiſtit, vnde auſtri licet ſint fre- quentiores.tamen ſunt fer ſine pluuiis,& diu per- ſeuerant vt propter tardioremSaturni motum:mul- ti enim dies, imò duo propemodum menſes tranſe- unt, dum ad Saturni coniunctionem Sol primum accedit& ab codem deindè iterum recedit: Ner hinc æſtiuus efficitur valde valde turbidus, inæqua- lis, caliginoſus, ſępè cum caumare quodam æſtuoſus, præſertim ſiMlars corpore vel radio Soli ac Saturno in Leone coniunctis permiſcetur. Et quia ſæpt᷑ co- pioſior exhalatio à magna ſiderum coniunctione at tracta& in ſublime euecta, à debili calore non ſatis conſumitur:generantur quandoq;& exiſtunt in aere Cometæ, aliæq́; ſtellæ ardentes, hiatus, ardores& fimilia ignita meteora in æthiere per noctem ferẽ conſpicua: Atq; hæc' ipſa quoque viſa ſublimia, inſolita, inſolitum quendam& violentum natu- ræ motum oſtendunt, qui plerunq;& putredinis author eſtſt. b Et tales aeris ſtatus(quales in libris Epidemio- rum ab Hippocrate etiam deſcribuntur)& eiuſmo⸗
di phœnomena in cœlo notauit ætas hæc noſtra, quando
lane h
Tl
bd
dün a na kenne na ee an autam Rle antg, kad lit; mon i

nit twr ae n mnr nod mn nai Wräip i en ne nn In Hiuh 1 uih len N rul- dd Klor di S en
quando proximè ab hinc Leonèm peruagatus eſt
Saturnus, vtpote Anno Cbriſti 1564.& ſequentibus duobus, quo tempore crudeliſsima quoq; peſtis la- tẽ vagando per vniuerſam ferẽ Europam in annum vſq; quartum graſſata,& multas inprimis Germa= niæ, Galliæq́; partes& vrbes miſerè depopulata eſt, hancq́; noſtram etiam vrbem Ftancofordiam nem- pè ad viadrum grauiſsimè afflixit Anno oz.
Sic eundem Leonem decurrit aut pertraanſiit Saturnus Anno Chriſti 1soε.Item Anno 1116. Quibus etiam temporibus peſtes maximæ extiterunt. Nam quod circa annum Cbriſti I406. Quo Academia hæc noſtra primũm cœpit, in his aliiſq; ſeptentrionali- bus regionibus peſtis ſit graſſata, apparet ex libello illo Ioannis Vochſii Colonienſis, Medici de peſti- lentia conſcripto,&vt liber ille aliorumq́; edita mo- numenta docent, 18 1 le quartum:: in diuerſis regionibus hinc inde graſſan- do,& venena ſeu contagia ſua diffundendo: fuit enim peſtis quoq; magna, qualis ferè excitari ſolet, quando in Leone mouetur Saturnus. Sic& ea quæ Anno Chriſti 11 3. quando Saturnus iterum Leo- nem pertranſiit, in his borealibus regionibus pri- mum cœpit in annum vſq; quartum durauit. Nam de anno 36. ſcribit IaannEs- Earnælius Medicals, ex- anthe mata pernicioſa paſsim eo anno in vulgus eſſe graſſata: Si militer de annaaadicit, quod dyſenteriæ graues vniuerſa Europa tanta ferocitate ſint graſſa- tæ,& populatæ, vix vt ciuitas vlla immunis euaſe⸗
rit: Ad hunc noſtrum vero locum quod attinet, is annoe fandem peſte quoq; eſt infectus, cum ex eone iam ad virginem tranliiſſet Saturnus, quæ D vero

vero huius tardioris euentus cauſa ſit, paulo poſt monebo. Ytriuſq; huius peſtis meminit Dominus
Philippus Melanthon in quadam Epiſtola ad cla- riſsimum virum lacobum Millichium Medicinæ Doctorem& Academiæ VVitebergenſis profeſſo- rem ſcripta, in qua inter cætera, hæc;extant: Adhuc quidem nulla eſt ſignificatio peſtis, nec futuram ar- pitror ante coniunctionem Saturni& Martis, quæ erit Anno ſequenti ſcilicet 36. in Leone: Inſpexi ve- ro annum ⁵5Sos. eadem tunc fuit horum planetarum coniunctio, ſed hic non potu i explorare, vtrum Hertzbergæ fuerint co anno, an vero ſequente,&c. Hæcille.
Huc vſqʒ igitur oſtendi breuiter propter quas cauſas in his regionibus borealibus traniitu ſeu de⸗ curſu Saturni per Leonem excitetur potiſsimum ꝑpeſtilentia: nunc de cæteris alloct ſignis quorum ſu- perius feci mentionem, breuiter dicam. Arxietis& ſagittarii ſigna, eiuſdem ſunt naturæ&c qualitatis cum Leone, ſunt enim& ſipſa quoq; calida, igneu, atq; ob id Saturni naturæ contraria, vnde obſerua- tum eſt, Saturni per hæc ſigna dęcurſu, peſtilentiam in his regionibus,& in hoc noſtro quocq; oppido graſſatam eſſe: forſitan quod Solem cum Canicula & Leone in æſtate orientem. Saturnus ex his ſignis triquetro ſemper radio complectatur,& quod ve- nenati quidam vapores ex priori magna peſte ad tempus in aere conſeruati, nouiſq́; acceſsionibus hac Saturni ad Solem ex ſignis eiuſdem naturæ& qua-
litatis amica configuratione adaucti, nouam rurſus
peſtem inuehant. Que madmodum enim quodiuxta
res odoratas aut fœtidas poſitum eſt, ſpiritalem ea- rum

u Sin 4i u 1dm erg rpin a85 ter E M un an lai 1 wit un ot aco drci O 48 An⸗
iec unl 3
A Wa
rum ſpeciem ſeu halitum diu conſeruat: hoc idem vcnenatis etiam eiuſmodi aeris exhalationib. con- tingere poteſt. In Ariete proximè ab hine fuit Satur- nus Anno 1585. que madmodum in ſagittario, Anno
15σ. quibus temporibus peſtem in his aliiſq; vicinis
locis ac regionibus graſſatam eſſe meminimus. Si- militer cum in sagittario idem eſſet planeta Anno 1516.& in Ariete Anno 1526, in his quoq; regionibus peſtis ſæuiit. Aquarii ſignum à Domino Philippo & à Peucero video annumerari- ſignis peſtem cum Saturno ſignificantibus- Sic enim primum Peuce- rus inſuo aureo illo de variis diuinationum generib. commentario ſub titulo zeg ooyvus Asooyias ait: Commoueri ẽτε⁴e1μαιλνναα ε ένμεέεεα, eaq; ſæua, in hoc noſtro circa VVitebergam tractu, Saturni per Leonem aut Aquarium decurſu,& exaſperari eadem atque intendi Martis aut adhærentis Satur- no, aut ex aduerſo obiecti acceſſu, multorum anno- rum obſeruatione didicimus. Idem quoque teſtatur Dominus Philippusin. iſtol. aad Domin. Iohannem Mathefliim. aalagum ſcripta,& à Peucero edita, in qua ille inter cætera fic ſcribit: De ſalubritate hurus ppidi ſcito, nondum hic graſſata eſſe contagia peſtilentiæ⸗ attamen ſuaden nandum hic-mifti. Bohemicuma= ieran mN: Scis meã diligentiam in conſideratione aeris mediocrem eſſe: ſtellarum por ſitus minatur nobis hoc anno peſtilentiam: Cum! enim Saturnus eſt in Lenne vel quario. graſſatur“ hic VVitebergæpeſtilentia, fed magis cum Leo- nem peruagatur: Etexempla annorum ſexaginta annotaui, ſuntq́; initia poſtsolſtitium æſtiuum, men⸗. 120 Dr ſclulio
4*

2
ſe Iulio vel Auguſto. Hæc ille. Peſtis certè grauiſsi. ma, quam metuebat& præſagiebat Dominus Dhi. 1i mox ſubſecuta eſt, quæ& hoc noſtrum oppi- dum grauiſsimè adflixit Anno.Iasa in fugam conii- ciens profeſſores& auditores omnes, atque eodem anno œhiit.quou apoplexia fortiſsima& fortè et- iam pernicioſa cori eptus. in arce Lehuliana, quâ ob
vitandam peſtiferam luem ſe contulerat vix clariſsii d mus& de hac Academia præclarè meritus D.lodo⸗
Sic cum aquarium proxime ab hinc Saturni ſtel- la pertranſiret anno Chriſti 15 80. ſcimus morbum Epidemium ſatis pernicioſum cum febre admodum contagioſa,& catharris ſubitò delabentibus& in fauces, guttur& pulmones irruentibus, cum vocis raucedine& tuſsi valida, non ſolum hic& in vicinis locis, ſed in pleriſq́; Germaniæ& Galliæ partibus graſſatum eſſe, circa autumnum& æquinoctium: ſed cum ſtatus aeris tunc ſiccus& calidior ac ſerenior
eſſet, morbus ille minus fuit læthalis, cum plurimi facilèé euaderent. b— b omus
Aaariaxt Aftrologi volunt, 8 idomus eſt,& Leoni opponitur, vnde Soli cum Canicula& ſtellis Leonis exorienti, ſemper obiicitur ex diame- tro Saturnus in aquario conſtitutus: qui.cœli tus inſignes aeris mutationes: graueſq; orruꝑtiongs xcitat. Et notum eſt quoque quòd Sol aquarium 1 quotannis ingreditur menſe Ianuario: Die autem viceſimo quinto eiuſdem menſis ſequitur dies con- uerſionis pauli, de quo noti ſunt verſiculi: Clara dies Pauli,& c. Si fuerint nebulæ, pereũt animalia quęq;. JQuamquam autẽ vnde petitæ ſunt& extructæ eiat. modl
—
anll aut in
1
rüii
guna deaen
ttikt
Nuü
lni nl tam c ſer nuj dulen
ante ah ertihc
gulen
—
oran
l, gh
ünd dun
dam
Nh

im arm ſol waänn nie N hn mA Peni A birn 5 las
folu 18 de 1 Gu de dus
modi prædictiones caufæ ferè nos latent, tamẽ pro- pterea Sororſus contéẽnendæ ſunt. Na quod ad hoc
de aeris ſalubritate vel in ectionibus Prognoſticon attinet; ratio ali aua ex cœli noſitu dictis cauſis s&
in Ariete velſagittario, ſe per nore Vel.
ne ex diametro eidem obiicitur, in Ariete vero& ſagittario ex vicinis ſignis ſextili- radio Solem cir- cumdatthinc er ſnittcatus friridus ſæpè nehulo-C
Auus, caliginloſus, craſſus& i
Demonſtratum 2 ala. na. eſt, morbos peſtilentes ex aere corrupto& putrefacto oriri, ae- rem verò non tantum ab inferioribus, ſed etiam à ſuperiorum corporum lumine; motu& influxu va- riè alterari& immutari, tum etiam corrumpi: Re- ſtat nunc vt quamodo periodi illorum morborum à cœleſtibus potiſsimum cauſis deſcribantur, breui- ter moneamus& declaremus. Atq; hoc ipſum ſanè euidens quoq; argumentũ eſt, cauſam peſtilentium
morborum ad cæleſtium corporũ motũ& influxum
Ppræcipue referendam eſſe, cum vt Galenus libro tertio dierum decretoriorum c.3. ait: Nihih, quod re- gulare eſt& ordinatum motum habet, ex hac mun⸗ di materia proficiſcatur, ſed omne ordinatum cœle⸗ ſtibus corporibus neceſſariò acceptum ſit feren- dum. b
Docet experientia, ſeu diligens mulltorum an- norum& euentuum ſimilium obſeruatio ac colla-
tio, quolibet fere decennio peſtem aliquam in his
3 regio-
4 eſt: Satur-/ nus enim lige ſit i in enarm ſiue Leone, ſiue etiam
Nam in aquario Soli in lanuario copulatur, i in L 1

obſeruatum eſſe animaduerto
N.— tera diſſerit
regionibus& in hoc præſertim noſtro quoq́; oppi- do excitari& graſſari. Et quod de hoc noſtro loco ex multorum ita vt dixi annorum notatione obſer⸗ uatum eſt; idipſum alibi etiam ab aliis notatum&
Nam de peſti-
lentibus aeris infectionibus quæ circa Marpulgi tra um notatæ ſunt, ſic in oratione quadam inter cæ, di dam Hic(Marpurgi maxima eſt ac-
ris ſalubritas, vt ipſa peſtis, aut alius quidam mor⸗ bus acutus nunquam niſi toto dece nnio elapſo grat ſetur. idem queque teſtatur Petrus Foreſtus Medis cus doctiſsimus lib. 6. ſuarum obſeruationum, vbi de peſte Delphenſi famoſa admodum diſſerit& in- ter alia, hæc verba ſubiicit: Ita vt experientia obſer- uaui,vix vt decem anni tranſeant, quin ciues vel pe- ſte vel peſtilentibus febribus aliquo modo affician- tur. Hæc ille. Atque tantum de periodis peſtilenti- um morborum, ſequitur de cauſis& varietate ſeu differentia periodorum. Saturnus peſtilentium mot. borum, qui Epide miorum omnium pernicioſiſsimi ſunt, ſignificator& author, vt hactenus oſtendi,præ cipuus, quoniam annis propemodum triginta pe- riodicùm motum in Zodiaco abſoluit, trientem Cir⸗ culi, hoc eſt tertiam ceeli ſeu ſigniferi partem decem nio fere ſemper emetitur:Vt ſi in Leonc eſt, poſt de- cennium ad ſagittarium& poſt alios rurſus decem annos ad Arietem progreditur. Nam ſic cum Anno 1506. quo hæc Academia noſtra primum introdu- (ta eſt in Leone cſſet, circa annum5 ⁶. ad ſagittari- um deſcendit& ad Arietem poſtea progreſſus eſt circa annum*56. quibus temporibus& annis oppi⸗ dum hoc peſte infeſtatum eſſe ſupra dixi& idipſum quoq́;
———
Acch
i h M nh
luch aul
aün nbg b nict eile nien
r
lee n

na pen H
„
quoque teſtatur matricula philoſophorum, hoc eſt,
liber ille in quo nomina promotorum magiſtrorum à Decanis quotannis ſemper conſignantur, vbi pro- pter ſcholæ diſsipationem ac impeditas promotio- nes ſtudiaq; te mpora eiuſmodi in quibus peſtis hic ſæuiit, annotata quoq; habentur.
Sir quando nea Lconem iterum per- tranſiit Saturnus, peſtis illa fuit ab euentu dicta à noſtris Magna,& hinc ad ſagittarium deſcendit idem planeta in Zodiaco circa annum 15.2K. ui vndeci- mus fuit ab añ 6ᷣi‧ſicut ad Arictem deinde progreſ- ſus eſt circa annum 8s. Qui nonus irrſus- fuit ah an⸗
naas. atq; iis temporibus& an 1 Atruamte in recẽti hominum
adhuceſt memoria. Sed dicat forſitan hic aliquis, vndè quæſo illa eſt Anomalia, vt nune nano, nunc dgcimo, nunc vndecimo, hoc eſt. nunc. citiiis nunc. ua⸗, ratardius decennio peſtis ingruat, quæ Anomalia maior ſæpè depræhenſa eſt,vt cum Anno3s. in Leo- ne oſſet Saturnus, triennio poſt, id eſt anna 22. Peſtis vrbem hanc vt ſupra dicebam, tandem afflixit,& poſtea cum ad Sagittarium deſcendiſſet anno 46. non ſtatim peſtis ſecuta eſt, ſed cum Aquarium iam decurreret, orta demum eſt peſtis grauiſsima& per- nicioſiſsima Anno ſcilicet Chriſti..— Quod vbi recurrunt iidem ſiderum poſitus,
peſtilentes morbi non ſtatim ingruunt, ſed aliquan-
tulum ſæpè differuntur, vt plurimum etiam antici⸗ pant, neq; pari quoq; vehementia ſemper vrgent, gauſæ præcipuæ hæ videntur eſſe, vel quod, Saturni ſtella tardiſsimo ſanẽ motu in Zodiaco progreditur & ſemper inſigno aliquo commoratur in eiinm
vſqʒ
nis peſtifexa lue lo.

vſq; annum,& in Leone potiſsimum propter ipſius ſideris longitudinem ſeu prolixitatem in annum vſ. que quartum verſatur hinc contagium paulatim à loco in locum, ſerpit& propagatur: vel quod dein- de interue niunt ſæpè poſitus contrarii inferiorum
planetarum, qui Saturni vim& malitiam non eli-
dunt quidem prorſas ſodaatardant tamen ac hebe⸗
tant quodammodo:vel etiam quod ipſius orbis ele- mentaris non eadem vbique eſt conſtitutio aut ha- bitudo aduim.-ccœlitus demiſſam: vel deniq; quod exantegreſsis aliis cœli qualitatibus euidentibus ac manifeſtis Endemiæ& Epidemiæ conſtitutiones ae rem&-corpora non ſatis adhuc præpararunt, ſieut de his cauſis ipſe egregiènos menet pluloſophusli- bro quarto de generatione animalium capite vlti- mo vbiinquit: Natura quidem ita ſibi vult, vt ſide- rum numeris generationes& obitus rerum nume- ret, ſed exquititè tamen id facere nequit ⸗Propter materiæ indefinitionem& quod multa principia ineidunt, quæ generationes diſtinatas ſecundum na- turam& corruptiones ſæpè impediant, atq; ita cau- ſæ ſint earum, quæ veniunt præter naturam. Hæc Ariſtoteles. Inter dictas cauſas, quæ periodos horum pernicioſorum morborum ſæpe variant, notabilis potiſsimũ eſt quod vt dixi, ipſius orbis Elementaris non vbiq́; eadem ſit conſtitutio aut habitudo ad vim
cœlitus demiſſam. Locorum enim ſeu regionum
varii ſitus& habitudines inſigniter aſtrorum vires & effe ctiones ſæpè variant. Sic enim loca maritima, auſtroq́; obiecta, humida, tetris expirationibus in fecta, alta atq; patentia& citius& pernicioſius pe-
ſtilentia ſemper tanguntur& affliguntur, quam me- b b di ter-

hg 1Su 3bang d uw
diterranea aquilonia, ſicca, pura atq conte cta. Sed&e de hoc noſtro loco obſeruatum eſt,& citius& gra- uius eundem ſemper peite infeſtari& affligi, quan- do fluminis Oderæ, quod oppidum hoc præterlabi- tur, magnum aliquod& inuſitatum incre mentum ſimul coineidit vel paulo ante pręceſsit, quam ſi nul- la fluminis eiuſdem inundatio facta eſt, licet peſtem ſemper ferè aliqua huius fluuii comitetur Exunda- tio, id quod plurimis exemplis oſtendi poteſt, tum etiam cauſæ aliquæ horum euentuum ex cœleſtium corporum motu afferri& monſtrari poſſent, niſi temporis habenda eſſet ratio,& oratio etiam noſtra longius iam, quàm fere inſtitueram, excurriſſet. Nucvſque ergò ita proœmium fuit& quaſi aesdννι actus noſtri ſolemnis, quo de cauſis& pe- riodis peſtilentium morborum meam qualemcunq́;
ſententiam& rationes quaſdam ex recondita phi-
loſophia deſumptas ſine aliquo ambitioſo ornatu explicaui. Atq; in hoc argumentum induxit me po- tiſsimum cogitatio præteritorum& euentuum& temporum. cum illud præſertim profeſsioni& ſtu- diis quoque meis non adeò inconueniens eſſe untel- ligerem: Sed& conſideratio harum cauſarum aliâs digniſs ima eſt homine philoſopho, tum etiam Chri-
ſtiano, cum ſit commonefactio quædam de futuris
ſeu impendentibus, quæ Deus tamen procul à no- bis auertat, periculis. Non enim me faciam his ipſis vatem noſtrarum calamitatum, ſed hoc tamen dico, cum anno ſubſequente 153. ad Leonem æſtuoſum ſeſe Saturni ſtella receptet frigida, vt poetæ verbis vtar, in eoq́; Todiaci ſigno vel potius ſub illius ſide- deris in octauo orbe conſtellatione ad finem vſque
96. com-

ↄs. commoretur,& anno deinceps 94. vt etiam 96. omnium erraticarum in Leonis alteriſmo cum Saturno fiat petmixtio ſiue coniunctio, excepto lo- ue, grauiſsima certè peſtis iterum metuenda vide- tur, qualis fuit ante annos vel triginta vel etiam ſe⸗ xaginta, quando ſimiles aſtrorum coœliq; poſitus fue- re. Nam funt& alia plura inditia ac figna,& quo- dammodo nobis propiora& notiora, quæ illam ſe- cuturam præſagiunt In plurimis equidem locis iam iam dicuntur graſſari contagioſæ infectiones; præ- terea in aere quoque animaduertuntur Epidemiæ conſtitutiones in quibus anni tempora naturalem ſuam temperiem non ſeruant, ex qua occaſione cor- rumpitur aer, indeq; varii admodum generantur& exiſtunt morbi pernicioſi& læthales. Nam quod ad præſentis anni ſtatum attinet, is certe totus quaſi tuit Epidemius, quales aeris ſtatus in libris Epide- miorum ab Hippocrate quoque deſcribuntur. In autumno etenim anni ſuperioris mox pott ipſum æquinoctium intempeſtiua ingruebant frigora, qui- bus fructus autumnales inſigniter lædebantur& corrumpebantur: Circa Brumale vero Solſtitium
vbi ad oppoſitionem Saturni Sol acceſsiſſet, ſqualo-
res erant& frigora ſæua: mox poſt Solſtitium niues
ſecutæ ſunt& aquæ multæ, cœlumq; erat planè nu-
bilum& procelloſum, quæ vfque ad æquinoctium extenſa ſunt:poſt æqui noctium vbi Zephyri ſpira- re debuiſſent ſecutum eſt ver prorſiss frigidum, aqui
lonium, nubilum, inimicum arboribus, vitibus, aliiſ-
que plantis florem& germen emittentibus: poſt
Solſtitium vbi ad coniunctionem Saturni Sol ac-
ceſsit, frigora ſecuta ſunt in ſolita, ſqualores, pluuiæ 8— mo
jales nolſt
e i Ner

modicæ& ſubfrigidæ, ouæ omnia ad canemvſque perſeuerarunt: pott Canem vbi è coniunctione da- turni liberatus dol ſtatim ad coniunctionem Martis in Leone acceſsit, ſecuti ſunt calores& ſqualores, qui non ſenlim tierent, ſed tum continui tum violenti eſ- ſent, ne que pluebat, erant auſtri ſine pluuiis, poſt æ- quinoctium autumnalecum Sol ad coniunctionem Veneris& ſextilemradium louis accederet, auſtrina planè cœli conſtitutio exorta eſt, quæ cauſa fuit vt arbores etiam noſtrates præſertim pomiferæ flores habuerint hoc autumno: Nam quia initium æſtatis gelidiuſculum fuit, multa in ſtirpibus repreſſa ſunt, quo minus ſeſe proferre potuerunt, quæ autumnus poſtea ſub initio plus iuſto calidior euocauit, vt tali= omnino aeris conſtitutio effloreſcentiam illam in arboribus hoc tempore ita effecerit, quam peſtis quoqʒ; plerunq́; comitari ſolet. Succedent autem ſe- quentibus etiam annis& temporibus ſimiles Epi- demiæ aeris conſtitutiones,& forlitan pernicioſio- res, quæ aerem& corpora ad peſtem magis quoque diſponent& præparabunt, Saturnus enim decur- rens vltimas partes Cancri pot᷑tendit& minatur ad annum ſequentem niuum& aquarum copiam, vn- de in multis locis magnæ ſequentur fluminum& a- quarum inundationes. Sunt& alia præterea ſigna his iam dictis omnibus quaſi certiora& euidentio- ra, vt pote idolatricæ religionum confuſiones, con- temptus verbi diuini,& comminationum diuina- rum, ſignorum quoq;& miraculorum, ſecuritas& ſuperbia in animis hominum, faſtus in vita, mori- bus, ſermone, actionibus vitæ& abuſu rerum cor- porearum, iuuentutis ferocia& licentia infinita, vt E„ alia

——
alia interim taceam peccata enormia, propter quæ Deus peſte, aliiſq́; calamitatibus punire ſolet genus humanum. b Noſtrum ergo eſt, vt his malis impendentibus obuiam eamus vera pœnitentia, precibus, ſobrieta- te, modeſtia, diligentia in omnibus piis officiis,& vt nos Deo commendemus, eumq́; ardentibus votis recemur, vt hæc ingentia mala procul à nobis auer, tat& depellat. 81 b Etſi enim morbi Epidemiales& horum om- nium pernicioſiſsimi peſtilentes, in materia, ac reli- qua natura ſuas cauſas habent, vt hactenus oſtendi- mus:non tamen ideo ſtatuendum eſt fatali quadam neceſsitate eiuſmodi fieri ſine Dei voluntate. Adeſt enim Deus perpetuò ſiio op̃eri,& naturam à ſe con- ditam liber rime adminiſtrat, Et ſicut fræ nos laxat vel iniicit quandoque malitiæ hominum, aut etiam Diabolorum definitis metis, vltra quas illa efferri aut prouehi nequit: Ita etiam materiæ motus vagos moderatur, atque cohercet,& cœleſtium cauſarum vim quoque vel reſtringit, atque cohibet, vel ineitat atque exacuit, cum ipſe vult, cumq́; id ſcelera homi- num merentur. Eſt enim Deus mens æterna& aliud quippiam præter iſtam cœli circumflexu conclu- ſam machinam, quam oculis cernimus, eſt d-νααννν liberrimus, non incluſus carcere mundi, nec legibus naturæ vinctus, ſed qui liberrime hunc ordinem cau ſarum in natura inſtituit,& quamdiu vult, conſer- uat ac vegetat, qui hoc deſtructo nouum etiam con- dere& in hocipſo vires effectrices à ſeſe rebus ipſis inditas inhibere ac reprimere poteſt. Talem enim ſe
eſſe& ita de ſe quod nos ſentire velit, teſtatus eſt non
8. 3
ieue
G0'
ntſt rword lbai
omtü
5 zwe 4
ardi- mn- aAd
cil
Wln

d eriJ anni t,Et wm eA ümu , N um Am
A d
cu N
8 d a Am aam b 1* 1
tantum patefactionibus nouis, ſed etiam operibus inulitatis extra naturæ ordlinem, vt reſuſcitatione mortuorum, repreſsione ſeu inhibitione curſus So- lis, aliiſq́; huiuſmodi infinitis.
Hunc ergo æternum Deum patrem Domini noſtri leſu Chriſti, ccœli, terræ, luminum, ſtellarum, omniumq; liarum rerum conditorem, omnis deni- que ſapientiæ atque ſcientiæ fontem& authorem ardentibus votis oro& inuoco, vt has regiones& hane noſtram quoq; ſcholam benignè reſpiciat, atq; ex hoc agmine æternam ſibi Eccleliam colligat, ar- ceat Diabolos gloriæ eius inſidiantes: depellat ſe- mina atq; conta gia, vt peſtilentiæ, ſic falſorum om- nium dogmatum, ne vel illis turbato, diſiectoq́; hoc cœtu, voeem doctrinæ ſuæ audientium& agnoſcen- tium, interrumpatur neceſſarius Eccleſiæ curſus, ſtudiorum publicorum: vel his denique oppreſſa
veritate doctrinæ cœleſtis lIaus eius inter nos conti- ceſcat. D I X I.
0AATIS NCVIL4 ſequitur
De quæſtione.
An morbi æqué frigidi atque calidi in pe⸗ Alulents ſtatu graſſentur⸗ 2
Vam difficile ſit, M agnifice Domine Rector, II- Auſtris is& generoſe Baro, reuerendi, clariſsimi, 11. 3 exX-

—
ceflentiſsimi, doctiſsimi, ampliſsimi& priudentiſ- ſimi viri, quam inquam difficile lit, conceptam ſe- mel ſententiam animo deponere,& aliam quan- tumuis meliorem, verioremq́; animis hominum in- ſtillare, præterita ætas noſtra in ſtudio theologico reſtaurando abundeè ſatis docuit: Ac noſtris etiam te mporibus quàm ægrè quis à concepta ſemel opi- nione flecti& reuocari poſsit, vos omnes tuxta me haud ignoratis. Mihi itaque quàm futurum ſit ardu- um, in conſeſſu hoc ſelectiſsimorum doctiſsimorum- que virorim verba facere,& ipſemet intelligo,& vos omnes animaduertere non dubito. Vt enim ad pueri quæſtionem declarandam perueniam, ſunt non pauci, iique quam doctiſsimi viri, qui de peſte plurima quidem, eaq́; quàm do- ctiſsima ſcripſerunt, edque rem deduxerunt, vt ma- xima ferè docentium ac diſcentium pars peſtis vo- cabulum pro certi alicuius morbi ſpecie intelligam, firmiterq́; aſſeuerent, peſtem peculiarem eſſe mor- bum, à tota ſubſtantia veteribus in cognitum, atque vt quidam peſtem definiunt, eſſe febrem malignam ſeu pernieioſam tumoribus inſignitam. Verum(mea quidem ſententia) ſi quis rem hanc altiũs ex Hippo- cratis& Galeni ſcriptis repetere& limare velit„18 ſanè videbit, quantum doctiſsimi hi viri ab ipſa ve- ritate(pace tamen ipſorum dixerim)aberrent Nam a principio liquidò conſtat, peſtem cum communi morbo, quem Græci ⸗donus vocant, in co conuenire, quod vterq́; plurimos ſine vllo ætatis aut naturarum diſcrimine inuadit. Sicut autem eum dem inuaſionis modum obtinent: ita vterq́; genera: tionis ſuæ eſſentiam ex generali& communi præter ““ naturam
nlh
mu
ſſͤͤ
nüt
ch0
(d
nod
fup
vülh proy nui udo
deno

2 2 ceha
1 u Spra idſ e then nêbw nt mp ’b Sd ilt 9 kuendt u3 ihne
naturam agente cauſa conſequitur: Ex quo innoteſ- cit, morbum communem, quem aναιενον̈ Græci vo- cant, cum peſte& modo generationis& modo in- uaſionis conuenire, adeoq́; peſtem in communium morborum appellatione contineri. Eſt autem com⸗ munis ſiue ³νυμι⁵ morbus, alius quidem lerννκ⁵ ſiue patrius, alius vero eπιιτνην‿⁶eτ id eſt vulgaris: Ille quidem aliquibus locis& regionibus proprius: hic verò pluribus etiam regionibus com- munis eſt: Ex quo iterum patet, peſtem, ſub commu- ni& quidem Epidemio morbo, non autem ſub En- demo compræhendi. Cum igitur, quod idem Gale- nus quoque teſtatur commentario tertio in tertium librum Epidemiorum Hippocratis, peſtis vnus ſit de Epidemiis liue vulgaribus morbis,& à vulgari ſeu Epidemio morbo non niſi malignitate diſtin- guatur, non poterit non variis morborum publicè graſſantium tam frigidorum qudm calidorum ſpe- ciebus conue aire. Etenim quod peſtis non ſit certi & peculiaris alicuius morbi nomen, ſed potius con⸗ ſtitutio multorum morborum populariter graſſan- tium, diuerſi generis tàm frigidorum quãàm calido- rum manifeſte apparet ex Hippocrate, qui in libris Epidemiorum eiuſmodi morbos populariter graſ- fantes, eoſque diuerſi planè generis tam frigidos quàm calidos recenſet& deſcribit. b Vtenim ex calidis enumerat febres omnis generis, ſcilicet continuas, ardentes, intermittentes vt quotidianas, tertianas, ſemitertianas, quartanas, hecticas: Item phrenitid s, pleuritides, dyſenterias, carbunculos, Eryſipelata,&c. Ita exfrigidis morbis & corporum diſpoſitionibus recenſet potiſsimum b comata,

comata, id eſt ſopores& capitis grauitates cum vi. giliis& ſine vigiliis, para plegias, lét e‿ααἀενορ, pi. b leplias, apoplexias, hydropes, täIbes, lienteriav,aliaf- que alui fluxiones, teneſmos, vrinæ difficultates, Item oede mata, phiyymata cum acutastum lata,&c. Nam tales morbi omnes nuè calidi ſint tiue frigiauſi homines plurimos inuadunt, eoſq́; confertim necant & iugulant, vulgares& peſtilentes fiunt, recteq́; di- cuntur: Sicut cum Hippocrate Galenus quoque te- ſtatur, libro 3. Epidemiorum, vbi cum dixiſſet Rip- pocrates: Et morbi quidem, qui populariter vaga⸗ Pantur erant hi: ſubiungit ibidem mox Galenus: In ter Epide mios morbos vnus eſt peſtis, vt& in libhro de victus ratione in morbis acutis dictum eſt his ver bis: Cum enim nonpeſtilens morbi modus quis communis populariter vagatus fuerit, ſed diuerſi generis morbi fuerint: Neque enim certi alicuius morbi nomen eſt vulgare vel peſtilens, ſed quicun- ue vno in loco multos ſimul inuaſerit, hic vulgaris ſeu Aidναμρappellatur: ſiverdò morbo huic contin gat in ſuper, vt multos quoque tollat, tunc peſtid it. Et mox ſequenti textu ꝛ1. vbi cum dixit Hippocra- ties: Ex qualibet morborum, quos recenſuimus, ſpe- cie complures ægrotabant,& moriebantur. Aceide- runt autem cuiq́; horum in hunc modum: addit ibi- dem ſtatim Galenus: Ex eo quod dixit& complures moriebantur, peſtilentes populariter vagantes mor- hos fuiſſe oſtendit: quod autem ipſi diuerſi generis fuerint, de vnoquoc; ſeorſim dicere promittit in ſe⸗ quentibus. Ex his igitur liquidò conſtat, in peſte ſeu peſtilenti ſtatu, morbos diuerſigeneris tam frigidos quam calidos vagari& graſſari, qui omnes ex com 3 ſtitutione

8 an She k oche
G 8 dun 1t te hn. qu clan
— —
url atlnch w Tema tus Su ſtt ue nenü pel t3lt ſini tS bi 10 t Tetuie etc rsut lcn ih Mh
ſtitutione acquirunt aliquam malignitatem& fiunt
peſtilentes. Nam idipſum quoque expreſsè innuit
Galenus 3. com̃ent. 3. in Epid. Hippocratis: Vbi in-
uit: Horum affectuum quilibet fit quidem& aſsi- 5 citra malignitatem, vt de Eryſipelatis paulò an- te diximus. Fit autem& cum malignitate, vt nunc, quoniam putredinoſus erat humor: quapropter in omnibus morbis, quos recenſet Hippocrates perpe- tuò huius rei admonebo.
Etſi autem in peſte ſeu peſtilenti ſtatu, om- nes ferè morbi vt dixi facilè poſſunt fieri vulgares& peſtilentes:tamen malignitatem potiſsimum acqui- runt& pernicioſi ſeu peſtilentes euadunt, ij præſer- tim, qui aliàs natura quoque ſunt maligni: quemad- modum de carbunculis illud ibidem teſtatur Gale- nus, vbi inquit: Carbunculorum affectus perpetuò periculoſus eſt, veluti à prauis productus humori- bus, quocirca& nunc rationabile erat, maximè læ-⸗ thalem ipſum fuiſſe, qui ſcilicet cum natiua maligni- tate, malignitatem etiam ex conſtitutione accepiſ- ſet.Et quod ibi ita dixit Galenus, id alio loco videli- cet i.comment.in 1. Epidem. Hippocratis non minus luculẽter aſſerit& explicat, vbi de phthiſicis peſte correptis in hũc modũ diſſerit: phthiiſicos Hippocra tes præter cõſuetudinẽ celerius interiiſſe ait:deinde cauſam ipſe mox affert,vbi inquit: Exercebant au- tem plurimos illorum eiuſmodi pathemata, febres horridæ, continuæ, acutę: Non enim id cum tabe eſſe conſueuit, quod tunc eueniſſe videtur: Cauſa verò cur ambo hæc in idem cõcurrerint& phthiſis& fe- bris huiuſmodi eſt ſtatus antecedentis ad patientia corposa diſpoſitio: Nempè paulò Mer oſtendis illos anu. 9. 90*

eorreptos maximẽè capitis deſtillationibus, qui calt diore fuerant temperamento: In auſtrino enim cælo caput horum maxime repletum fuerat, quibus lon. giùs protenſa nebuloſa diſpofitione contigit, vt ſuc- ci in corpore putreſcerent atque inde contigit febri- um malignitas,& c. Hæe Galenus. Vt ergo morbi ca- lidi& natura maligni ex conſtitutione facile acqui⸗ runt malignitatem, fiuntq́; vulgares pernicioſi&pe- ſtilentes: ſta quoque de aliis morbis frigidis, vtpote de apople xia, Epilepſia, Hydrope& ſimilibus; idem iudicandum eſt. Nam licet tales morbi frigidi ſint, velex his etiam aliqui minus ſint maligni tamen ipſi quoque acuuntur, hoc eſt acquirunt malignita- tem aliquam ex aeris conſtitutione, accedente nimi- rũ plerũq; febre acuta, quę vt Hippocrates in libro de flatibus inquit, ommum ferme grauiorum morbo- rum Comes eſt Sic enim vt Galenus Comment in 1. Epid. Hipp. teſtatur, Hydrops in acutum morbum tranſiit, ſuntq; hæc ibidem verba Galeni: Nonnuk. los& in aquam intercutem acutam decubuiſſe ait Hippocrates, propter redundantiam frigidorum& humidorum ſuccorum. Sic cum idem Hippocrates libro 3. Epide. dixiſſet: plurimis ipſorum Oedemata & in Hydropem circumagebantur: ſubiungit ibi- dem in Explicatione Galenus: Mirum mnihileſt, ſi propter crudorum humorum redundantiam& n hunc affectum quidam incurrerunt: Omnem enim hæc ſcilicet crudorum humorum redundantia mor- bum generare poteſt, alium in alio corpore& præ- ter ipſorum naturales differentias& victus rationis diſsimilitudinem,&.
tur ex Hippocratis& Galeni ſcriptis
ctenus igi

ii WDean R nn g wem 98 mn nd Eu ac mechi un tsiht sun ab hr
ſeriptis luculenter ſatis oſtenſum eſt, in peſte ſeupe ſtilenti ſtatu, multitudinem eſſe morborum, vt ipſe loquitur Hippocrates libro primo Epidemiorum: hoc eſt morbos diuerſi generis tam frigidos quàm calidos graſſari& reperiri, eoſq́; ex conſtitutione fieri vulgares malignos& peſtilentes, accedente ni- mirum malignitate ex communi putredine: Atque ita peſtem non eſſe certi alicuius& peculiaris mor- bi nomen, ſed recte à Galeno in genere definiri Epi- demiam pernicioſam, hoc eſt conſtitutionem vario- rum morborum publice graſſantium, tum frigido- ruin tum calidorum, malignorum tamen ſeu perni- cioſorum, qui omnes malignitatem aliquam ex ae: ris conſtitutione& putredine acquirunt, ac pluri⸗ mos homines vno in loco confeſtim interimunt. Quod cum ita ſit, facilè hinc quoqʒ intelligi⸗ tur, vulgus medicorum in peſtis tum definitione, tum curatione turpiter aberrare, quando non intel- ligit, qui& quales in peſte graſſante ſubſint morbi: Quicunq́; enim peſtis naturam ſcire deſiderat, hunc
vulgarium morborum eſſentiam priùs cognoſcere
oportet: Alia ſiquidem eſt curatio febris, alia phre- nitidis, alia pleuritidis, alia dyſenteriæ, alia phthiſe- os, alia carbunculi,& c. qui morbi omnes non ſolum ſporadici ſeu diſperſi, aut Epidemii ſeu vulgares, ſed etiam peſtilentes eſſe poſſunt, quando ſcilicet mali⸗ gnitatem aliquam ex conſtitutione acquiſiuerunt, vt dictum eſt: ideoq́; plurimos homines vno in loco, eodemq́; tempore Üine diſcrimine ſexus aut ætatis tollunt& perimunt.. Atque hæc ſanè ad pueri quæſtionem breui-
ter declarandam, mihi ita dicenda fuerunt, quando- FE 2 quidem

quidem prolixiorem huius rei expoſitionem tem- pus munc hoc loco non concedit. Quando autem Magnifice Domine Rector, Generoſe Baro, Reue- rendi, clariſsimi, excellentiſsimi, doctiſsimic viri, vos me de hac quæſtione dicentẽ ęquo animo audiui ſtis, amanterà vobis peto, vt quamuis à plurimorum doctiſsimorum virorũ ſcriptis alie na, vera tamen& Græcorum fundamentis, quibus ſemper inhæren- dum eſſe cenſeo, conſentanea de peſtis natura& eſ ſentia, morbiſq́; in ea graſſantibus in medium pro- tulerim: id æqua etiam qua decet voluntate accipia/ tis,& mecum oretis æternum Deum, patrem Do- mini noſtri Ieſu Chriſti, vt veritatem& puritatem doctrinarum in quolibet ordine conſeruare& tueri velit per& propter eundem Dominum& ſaluato- tem noſtrum Ieſum Chriſtum Amen. Dixi.
Morborum vulzarium, Jui hoc anno currenleé
1595. conſtitutionem acris ſequentur aenum
jua ſi quandam nobis proponit, libri tertii. Ppboriſmorum Eipp. phoriſmus vn- Aaechinus, cuius hæc ſunt
Verba.
3 I 8.... 4
2 38 rv, Sgeav,nn 1o s NXXO Av He2S 8 49&) ½ 2 2 2„ ,f F⸗—
n, Tà de&A επνοον ν vnep: AA,ε ε bege G dgs
Tα 5ers, bandlas 2 dvοενννν⁴α Nivedee, AA de 7721
vuodεν, dνερέν dν O„οκι ταμςο νυνααις: Hoc eſt: De ³. 1.
temporibus verò(ſciendum)ſiquidem hyems ſicca ð&
aquilonia fuerit, ver verò pluuioſum& auſtrale: ne-
ceſſe eſt æſtate febres acutas fieri,& lippitudine vu intettit

Sit ban 1 an Pne 1 1 Mann u„ler 1 4 e un b 1 mti d D dr 1 U en nn n Sräm ne Tcun D imnik 4 h Du- 1
1 mh
en N ihn.
Nun
n Bün b
nteſtinorum difficultates, præcipuè verò mulieri- bus& viris, qui natura ſunt humidiores. Cauſam verò, ob quam ſuperabundare ſolent in tali conſti- tutione hiiuſcemodi morbi, ipſe explicauit Hip- pocrates in libro de aere, aquis& locis: Verba au- tem eius& græco idiomate in latinum ſermonem conuerſa hunc in modum ſe habent: Cæterum de
annis hoc modo conſideratione facta quis cognoſce-
re poterit, qualiſnàm annus ſit futurus, ſalubriſnè an morboſus: Si enim ſecundum rationem fiant ſigna in aſtris occidentibus ac orientihus,& in autumno aquæ fiant,& hyems ſit moderata,& neque valdè clemens, neq; modum excedens frigiditate,& in ve- re ac æſtate tempeſtiue pluat, ſic ſanè ſaluberrimum eſſe annum par eſt. Si verò hyems quidem ſicca ſit
& borealis, ver autem pluuioſum& auſtrale meceſ-
ſe eſt æſtatem febriculoſam fieri, id eſt, febribus ab- undare,& lippitudines& difficultates inteſtino- rum aduenire. Quando enim æſtate plenior ardor repentè ſuperuenerit,&terra madida expluuiis ver- nalibus& ab auſtro fuerit, neceſſe eſt æſtum dupli- cari, tum à terra madida, atq; calente: tum à Sole comburente non conſtantibus hominum ventri- bus, neq́; exiccato cerebro. Neq; enim poſsibile eſt, tali vere exiſtente, non inflammari corpus accar- nem vnde febres accidunt acutiſsimæ tum reliquis omnibus, tum præcipuè pituitoſis: At dyſenterias par eſt fieri& mulſe ribus& viris humidioribus. Et ſi Eteſiæ ſpirauerint, ſpes eſt ceſſationis,& vt autum-
nus ſalubris fiat: Sin minus, periculum eſt ne& pue- ri& mulieres moriantur: minimè verò ſenes:& ne
qui ſuperſtites euadunt, in quartanas dennant,& ex quattanis in hydropas. fF; Wer
7 A4, 9— —

———
Akronomiæ cognitio, Ahtrorumd; obſéruatis aa artem medicam plurimum quoa conferat, non ſölum d morbos præcognoſcendos ſédetiam ad eoſaem aiiudi-
zandos& curandos teſtatur idem] Hippocrate⸗
eodem libro de aere aquis& locus: verbus ſequentibus trans- Latus.
CYV M enim temporum mutationes& aſtrorum
ortus ac occaſus quis obſeruauerit, que madmo- dum ſingula horum eueniant, prænoſcet vtiq́;& de anno, qualis hic ſit futurus: Hoe namq́; modo ſi quis rimatus fue rit ac præcognouerit temporum occa- ſiones, maximè de ſingulis ſciet, vt plurimumq́ ſa- nitatem adſe quentur,& recta via procedet, non minima artis ſuæ gloria: Quod ſicui hæc ſublimiora videantur, is ſi ab hac ſententia diſcedat, diſcet ſanè non minimam partem conferre ad rem medicam ipſam Aſtronomiam, ſed omnino plurimam, cum vna cum temporibus& ventriculi in hominibus mutentur. Idem Hippocrates deinceps eodem libro inquit: Maxime vero in morbis obſeruare oportet magnas temporum mutationes, vt neq; medicinas in illis libenter exhibeamus, neq; vramus, quæ circa ventrem, neq́; ſecemus, priuſquam prætereant dies decem aut plures& non pauciores: periculoſiſsimi ſunt etiam ambo ſolſtitia, maxime verò æſtiuum: periculoſiſsimum etiam æquinoctium vtrumq́; ma⸗ gis verò autumnale: Oportet autem& aſtrorũ exor- tus conſiderare, præcipue Canis, deinde Arcturi& pleiadũ occaſum: Morbi enim in his maxime diebus iudicantur, aliiq́; perimunt, alti verò deſinunt, aut in aliam ſpeciem, aliumq́; ſtatum tranſmutantur,&c.
FINIS.
*“
8 8 *
—
—
— —