ORATI † RE S, RECITATEINLVDO FRANCOFORDIANO 3 M CALEBBOTRATGCOPHONO Ludi Conrectore. PKRIM A. De Ptilitatibus liberalium artiunt. SE CVNDA. De Anoelorum natura& officijs. I ER II 4A.. De vixgulto Chriſto d cap. 53. Hoſaiæ. 5 M n N 4* N — 7.. 1 — 9 N — 7n“ — 4 e 8 — 5* * ——— 8 A NNO clo. Io. XC. ERENDO ET SIMO VIRODN. REV R CLARI AN 4 NDREAE VVENCELIO. S. 8⸗ Theologiæ Doctori ac Profeſſori Academiæ,& Su- perintendenti Eccleſiæ Francofordianæ,&c. domino& patrono ſuo hono- rando Caleb Trygophorus 8. P. tati yeritatem. Quis enim æquus rerum æſtimator banc vrbem penitus intro ſpexxit, qui non optimè de re ſacra-, litteraria& publica te meritum eſſe, E in dies ſingulos mereri fateatur? Verum non hoc mihi in præſentia pro- poſitum eſt, yt commemorem ea quæ ad aliorum fructus a munere tuo redundant: de tuis in me meritis nec tace- re poſſum quæ ſentio, nec ſentire niſi quæ cum fummæ A 2 Huma⸗ humanitate coniunkta ſunt, deris, yt alios prudentia,i integritate, doctrina antecellis. E nimuer dum in Vit MNeα antea æ memor iam redeo, ita me confilijs tuis eruditum, veneuo- ſtudijs adiutum, 5 lentia promotum ani maduer 69„Pt non immer it0 te 3 / kren ahhellar 2 Tueéant for ktut 75 ortisc mer itis magis, Judm bene mer erend huiam ate naalmmeie 44 ar etur ninenas pr 2 4 er quem tu 2 imus nu c⸗ venh⸗ 3 Hiuin G4. mea tenuitate, 6,6.4 Ler reera tuo in deſete auhar 2 reret. Droinde, quod ſuperest, vir eximie, oratiunculam hanc meam Juæſo, benigue recipe: quæ Heer eo ornatu non veniat, qui elegantiam tuam& mundiciam decet: tamen ab eo yenit animo Tui te E propter mer ita amid⸗ re, qua ſic te ipſum vincere vi⸗ re,& propterdoctrinam egregiam colere, E propter of⸗ ne ficium venerari nunquam deſinet. Dominum coœli ter⸗ ütun, rahn raæd præpotentem, patrem buman generis clementiſgi- nuluem Rmm mum precor, t R. J. D. tum Eccleſiæ ac&cholæ no- fortuue ſinusm ſtræ, tum mihi etiam quam diutiſßimè incolumem enne mereui bu Horentemq conſeruet. Francofordiæ Mar⸗ t chionum Idib. Maij, Auno Veretur. ann Fauſſe uucquan tmenyehi ti ſcute nmarlij 0 R ATI 0 PRIM A, rum beurfic vennnun 842 5. nr, jualencuulurn De liberalibus artibus. nuu dicre uuſu mn b b drimaa nen zulanar Ifoter apeuſſi:vl un ſaum ennturnn 17590. , Vod eo tempore cum prouinciæ ſchola- SOX.. G ſticæ præficerer à Deo Opt. Max. Patre Domini ac Kedemptoris noſtri IE s v CHRISTI precatus ſum, vt ſi ad diui- ni nominis gloriam amplificandam, ſi u uou emntus aelhu o ad iuuentutis ſtudia prouehenda labo- 1 Tadeatur: aai 8 res ſuſciperem; laboribus quoq; meis di- Achriuus Wiu 2 uini fauoris aura adſpiraret: hoc cùm am doetrnlarhn Wllad non omninò negarit diuina clementia, detuftate munh utuis un.:uG imas. d mbecillitas 4 une tcuuund 69 rum curſum interrupit, nec rerum neceſſariarum inopia pror- e,4 dore tuon 4 ſus impedijt, nec, quod maximum eſt, opera noſtra, quantum perelt vrexnnt, al 1 M ugut nahe maelann dun nun Gmn, w, nirCfnhun b 8 tis obedire,& rebus ſuis conſulere ſtudene quibus ſupina illi & agreſtis negl igentia odio eſt, amoci autem cum anuni attea. tione coniuncta pietas. Quod quidem vt per ſe laudabile eſt mihiq; gratiſsimum; ita vt diligentiores quo cœperunt modo pergant, negligentiores autem de ſomno excitati cætetos con- lequantut opto,& qua par eſt diligentia ac fide moneo. Atq; vt hoc facilins impetrem, nonnulla de ijs literis quibas hæc te- aa initiata atq; cõſecrata ſunt, in medium proferre decreui: vt quid ex eiuſmodi moleſtijs, quæ in ſcholaſtico puluere deuo- randæ ſunt, commoditatis emolumentiq; ſperandum ſit, opti- ma& puriſsima hominum pars, hoc eſt, flos pueritiæ cogno- ſcat, maiorig; ardore ad colendas artes rapiatur. Etenim ſi re- rum bellicarum ſtudioſos laus victoriæ; faturum athletam agi litatis commendatio; zjaliarum artium tyrones earum rerum in quibus exercendi ſunt præcoaia ſtimulorum ianſtar concitant & contra irruentium hinc inde difficultatum impetus armant: quantò nos magis conuenit, in hoc ſapientiæ templo virtutũq́; cheina, uſcipe rre ſtudiorum illorun cauſſam, quæ nunquam tanta laude celebrata funt, vt non ſemper maiori digna videren- tur: Nec verò metuendum ail hi puto, ne inanis hæc& ſuper- uacua liberalium artium cenſeatur commendatio, in qua, ſi nu- merum ſpectes, plurimi, fi ingenis, acutiſsimi; ſi doctrinam, e- rudiciſsimi viri elaborarunt: dum modò confilij mei rationes teneantur. Nam cùm omnium bonorum audtor Deus pium Vrbis noſtræ magiſtrarum in cam mentem impulerit, vt Scholæ curam amplitudine ſua non indignam exiſtimet, ſed quantum fieri poteſt ludil literariſ rationem habeat, ædit kiciumq; nouum noua iam cathedia donarit: nihil mihi viſum eſt commodius, quam ſi daruns artium tractationi deſtinata ac deuota eſt, ea- rundem la udationibus igciperet perſonare. Illud potius ve- rendum mihi eſt, ne quos adeſſe video viros præſ tantiſs mos, lis terarumq; amantiſsimos, oatione parum conueniente offen- dam. ſig nidem qui attibus bell 1110 indixerit video neminem: non neminem au tem, qui ipſarum viiutatibus parem orationè inueniti — na patz,hacct bougun 1colendas antes npantr lar „ 3 d0s laas nori faunadd arum amim Ufrdezernn. Prrcoau ſtinulnn uhr tnc inde difcunuun ma denit, in hoc lapienie tmhe locum ilorun cauid an nt vt noa ſempet oumit dum milbipawogeinuuna. ncenſatur commetcuidi ingeau, cutiöriſttt mat: dum modôcofi omnium bocoann näu miin eum meatem miti aon indignam eiifme atiogem hubeit ritäm, rit. nibdmibidncdas uactaiioii ichumut dcipetaipecbaut 4 adeiſe ſiſco ullo haims ,Oatioge nrag cnna as bellam irdinem 6 d parun luulbuh, inueniri poſſe negetzvt nihil æquè pertimeſcendum ſit ac lauda- toris infantia. Verùm quoniam vela iam expaſſa ſunt: à curſu inſtituto recedere non licet, priuſquam quo intendi perueniam. Quamobrem clariſsime domine Kector, doctiſsimiq;& huͦma- niſsimi domini Coſlegæ, largimini hoc vel meæ erga vos obſer- uantiæ, vel veſtro erga literas amori, vt ne benignitas veſtra me deficiat, ſed venti ſecundi inſtar adſpirans in portum optatum deferat. Vos autem adoleſcentes dilecti, animum veſtrum er- ga præceptorem& liberalia ſtudia attentione, attentionem ſi- lentio comprobate. non vos milium, quod aiunt, terebrare a- gnoſcetis, qui ſub ſignis noſtris merentes vigilias ac labores to- leratis. Agitur enim hic ſalus Eccleſiæ, quæ& opem hinc& or- namentum expetit. Agitur fundamentum Keipub., quæ ſerua-! tis artibus ſtabit, ijsq́; ſublatis eodem labefactata motu conci- det Agitur commodum ac decus noſtrum omnium, qui ſine li- teris non modo felicem, ſed ne hominum quidem vitam agere oſſumus. Enimuero nulla eſt ab omnium rerum conditore profecta res, quæ non ſuum vſum obtineat: nulla hominum conditio quæ ſi officio recte fungatur, colere Deum& res ipſi præſtare gratas nequeat: attamen hoc affirmare licet,& hoc pace dicam omnium, nullius rei ad conſeruationem religionis vſum magis eſſe neceſſarium, quàm qui ex artibus emanat. A- periamus ſacram iſtam arculam, quæ verba ex diuino ore huma- no generi reuelata continet: videamus quàm macularum ex- pertes theſauri iſti aſſeruentur& exponantur. Putabimus ne fu- turum fuiſſe, vt hæc doctrina adeò incorrupta ad fines noſtros adpelleretur, niſi tot artibus tanqua m ſatellitibus atq; admini- ſtris ſtipata diuinitus eſſet prouecta? Credemusne ſenſum ſcri- pturæ tantæ& tam arduæ in his præſertim nationibus florere ita potuiſſe vt nunc floret, niſi linguarum cognitio illius cogni⸗ tione nos imbuiſſet? Nam̃ quoad longiſsime poteſt mens no- ſtra reſpicere initia diuini dogmatis, id non eo quo nos, fed quo Iudæi vtuntur ſermone prolatum eſſe videt, ac literarum moni- mentis traditum. Quis enim eſt ille tam ſacræ hiſtoriæ ignarus, quĩ qui neſciat tum demam linguam noffram vernacuùlam eum pleris alijs& natam& propagatam eſſe, cum ad turrim Baby⸗ lonicam multitudo operariorum confuſa difsiparetur,& cœx. pium ab hominum temeritate opus, diuina ſapientia impedi- tum ceſſaret. ExX quo nemo eſt tam ſtupidus rerum æſtimator, qui non intelligat ijs tantammodo vaticinationes de Melsia promiſsionemq́; redemptionis noſtræ notam faiſſe, quibus hæe lingua relicta erat,& in ſolis Hebræis fontibus ſalutem latuiſſe omnium., Ea autem quod ad nos etiam deriuata eſt, q uod tam veteris teſtamenti imagines, quàm noui res geſtas noſtio etiam ſermone expreſſas legimus; z quod vno ore Dei clementiam fa- temur, miſericordiam celebramus, merita canimus; quod ge- nuinum ſeripturæ fenſum diſcere ab alijs, eundemq; docere a- lios pof fſumus: totum hoc arti illi acceptum ferendum eſt, cu- ius ſcientiam ac facultatem! Dei ſpiritus in Apoſtolos verbi mi⸗ niſtros effudit, quam ſi qua futura eſt poſteritas alet, quam ipi xternitas ſemper venerabitur. Sunt hæ inſignes huius attis com moditates: quid cæteræ? nunquid& cas lcrorum poſtulat ad miniſtratio? admodum ſcilicet, Non enim eam ob cauſam di- uina miracula ac leges datæ ſunt, vyt Verba tantum pateant, ac nude omnia narrentur: ſed vt exacuantur ac ſedulò hominibus inculcentur, In huius autem negotij ſocietatem ſeſe non offe- rut præceptad Brammatices, ſed uts limiribus contenta inter- pretationes vocabulorum ſibi vendicant, quæx præterea requi. runtur alijs artibus peragenda committunt. Succedit igitur ca qux quomodo docendi Unt homines profitetur, quæ orationis inſtituendæ viam monſtrat, quæ quid neceſſarium quid inutile, quid conſentaneum, quid repugnans ſit certis rationibus ad- probat. Etenim non in P hiloſophia ſolùm principia ſunt natu- ræ, ex quibus certæ quædam Kimmotæ demonſtrationes na- ſcuntut. ſed I heologi etiam quamplurimas propoſitiones ha- bet, ſir Deaege conclufionis opera indigeat. Non lobet hocl loco referre, quoties animi noſtri horrendis cogitationum fluctibus obruantur, X& modoò ab imbecillitate carnis, mo⁴ε Diaboli 10d adnos etun beiunt, Sines quim wuiagthnn man, guod rnoore Daiber celedtamus, nenin crin, ſum diſter à- ligantm hoc attiill zcrqun ans atem Dei ppiritun ohta Iqu furunzektwkertui, noditur. Sunt heinlgmabin x a nquid Kes tenna nſcilccet Noncnimemas dat ſunt i fetdaunnp ſedteracmauracſätt dutem negoij Acjetnen atices, ſed ſuis imti er um ſii vendieun, aumr agendi commitugt dur lint homines— 3 ſ at, Jur ruic rettu aid tepugauns f cci Phofopbis bbm enn Diaboli importunitate ad deſperationem gratiæ, miſericordiæ, vitæ æternæ abripiantur: è quibus omnibus procellis quiſaam euadere incolumis poterit, qui non artẽ rationis ad demonſtran- dum in ſicro flamine portum adhibuerit? Quid in ipſis homi- num mentibus? quanta ſæpe durities, quanta deprehenditur pertinacia? quæ ſi ad pietatem incitari, ab impietate reuocari debent, is meo quidem iudico parum efficiet, qui non ita inſtru- us tum Dialecticæ tum Khetoricæ præceptionibus ad expu- guandas eas acceſſerit, vt argumentis vrgeat, eruditione per- ſtringat, eloqueutia rapiat? Multæ ſæpe ac horrendæ tempeſta- tes aduerſus cœleſtem hanc doctrinam ortæ ſunt, ſæuiſsimi venti ad euertendam eam excitati, à quibus tamen non modò non oppreſſa ſed eriam erecta eſt,& contra omnium errorum turbines firma ſtetit,& quaſi altis infixa radicibus euelli nun- quam potuit, nunquam dimoueri loco. In his omnibus ita ſem- per exiſtimandum eſt, fieri non potuiſſe, vt aut pij omnes in ar- ticulis fidei conſentirent, aut tot hoftium copias vincerent, niſi hæc ars tanquam armigera à Promotheo ſeu Moyſe, imò ab ipſo Deo prodita, ſagittas e Bibliorum pharetra depromptas in aduerſarios deflexiſſet,& impetum ipſorum tanta vehementia retardaſſet. Videtis, vt opinor, quàm latus mihi de vſu artium in Theologia dicenti campus aperiatur, ſi in ſingulis inſiſtere atque immorari vellem. Verùm me ipſe continebo,& ſi in al- terutro peccandum eſt, coarctaſſe nimis videri malo, quàm vl- tra modum dilataſſe. Nam in omnium omninò artium contem platione nullam reperiemus, quæ non peculiare quoddam of- ficium in exquiſita Theologiæ tractatione obtineat. Cantibus & hymnis celebrandus Deus eſt? modum nobis iucunda tra- dit Muſica. Mira in operibus diuinis prudentia non exploran⸗ da minus quàm adſpicienda eſt? aſtrorum certè ratio& natura rerum animo comprehenſa non iafimum locum obtinet. Itag; etiam illæ ipſæ artes ab Eccleſiæ partibus tanto labore inuentæ ſunt, tantoq́; ſtudio ad poſteritatem delatæ. Nam ſi eo cogita- tiones noſtras dirigimus, vt quinam primi auctores ſint expe- riamus, ria mur, non Platonem potius qudàm Adamum, nec tam Ariſto. telem quam Sethum„neq; Ptolomæum magis quàm Abraha- mum parentes earum inueniemus. Huius rei veritatem teſtibus quis confirmandam putat? Eſt auctor vir omnium rerum peri. tiſsimus loſephus, qui has artes à maioribus propter duplicem mundi ruinam quam ex aſtris animaduerterant;,„ante cluuio- nem duabus columnis inciſas fuiſſe commemorat,— al- tera ab igne, altera ab aqua eas tutaretur. Eſt bfalmog graphus regius, qui loſephum batriarcham primores AE gypti ad mo- rem ſuum inſtituiſſe, ſenioresq; ſapientia m ab eo deportaſſe ce- cinit. Eſt omnium lapientilsimus Salomon, cuius ſplendidæ pariter& acutæ diſputationes feruntur de arhoribas. de fluu ijs, de auibus ac beſtijs. Eſt iterum ac ſæpius Ioſephus qul Abraha mum in AE X Aſtronomiam publice pra gypto Arithmeticam& legiſle ſeribit, vnde in Græciam quoq; ſint prolatæ. Illi autem maiores noftri pro fua inſigni. prudentia procul dubio tan diligentiam in his artibus non pofuiffent, ſi minus vtiles eas T heologicx. quam ſolam profitebantur, eſſent arbitrati. V des mus ergo num reſiſtere ijs poſsimus, qui D. Pauli auctoritat armati nos adoriuntur: auan Coloffenſes fuos vt à Phi loſophis ſibi caueant hortetur. Hoc enimtelo in artes immiſſo, peda gaſſfe omnes ſibi videntur& e facrorum territorio deturbaſſe. Verùm plaga ita vehemens non eſt, vt maturiore iudicio ſanari nequeat. Innen enim Philoſophiam, ſeu Philoſophiæ abuſum, cum Apof ſtoloomfres Pi jmerito ſpernunt, damnant, reijcit unt, exterminant. Neq; enim negari poteſt, quod eſt luce clarius, multos antehac fuiſſe& eſſe adhuc, Aniattib us aderrores ſuos contegendos abutantur. Sed quoniam nil prodeſt quod non ledere poſsit idem: hinc non conuincitur, vt hominum crimè artibus ſit eriminoſum. Niſi forté ip ſacra ſcripturæ maculam inde adſpergi volumus, quod ad veneficia& cantiones à non- nullis abripitur,& fabinde ad hæreſes defendendas detorque- tur. Quod ſi Paulus mandato ſuo artes Theologiæ ſine diſerimi⸗ dabiudicat, ſe ipſum quoq; abdicer necefld eſt: ſiquidem&X probs V melat kuiſſe comnenen, „ ds manctut. a 4 tancdam driwores Ien uoresg, Kapeeaamhg. Pientiſtmun Sdann an ationes fematurq rbeiu. kitermc krüulalzung medcam rawana fxcum quog ſit nul! ingni pmdegraywlin bus non poluiſcnt,lum. n pronttedantat eenrn 39LL — — — guòd Coloſcnſa ſuunik Hoc enim teioin æxsinai tur& e ſacoorumtervde lens non cft, vtmubxi ehiloſop’iam falfialru ij metitd ſpemnn: Kmn⸗ nim negan portkwliir eſſe idhuc, quinde ir cd quotun iimät c non comuincttl liu Nu ſoneipium ſnmn qnod at reſai Jan, de ui herſe Eäniet uuto ſͤo ntes lccges duog uͦdiet macledic 4 4 du0 probe in ijs verſatus eſt,& eaſdem non rarò ad rerum ſacrarum adminiſtrationem adiunxit. Poſſum proponere Strabonem hi- ſtoriographum ipſi fere coæuum, patriam Tarſum Alexandriæ in AEgypto, Athenis in Græcia cæterisq́; vrbibus ſcholarum celebritate& cultu artium præferentem. In qua non eſt credi- bile cum frequentiſsimi ciues literas amplexi ſint, rariſsimi ex- tranei: Paulum ſummis naturæ dotibus ornatum,& doctrinæ cupidiſsimum, alijs ſcientiæ gloria ceſsiſſe. Poëtas ſanei pſi fa- miliariſsimos fuiſſe teſtantur verſus ab eo citati, Menandri qui- dem in Epiſtola ad Corinthios, Epimenidis ad Titum, Arati in actis. Quid quod Epiſcopum vult certi ſermonis tenacem? qui & ipſe recte ſentiat,& alios commodè doceat, hæreticosq́; con futet. Non ergo prohibereartes vult ne ſacris ſeruiant, ſed co- hibere ne imperent. Id quod D. Baſilius ſapienter ac venuſté declarat, cum Theologiam fructibus, Philoſophiam folijs com- parat. Quemadmodum enim fructibus folia, ita ſacris rebus artes ornamento ſunt ac decori. Quo imprudentior etiam co- rum fœrida& hominibus barbaris digna videtur oratio, qui ne- gant purum ſermonem& elegantem in literarum ſac rarum do- ctore eſſe requirendum: quòd fucus& cinci nni probam virgi- nem, veſtis multicolor honeſtam matronam dedecoret. quaſi verò hoc à noſtra ſententia abhorreat. Bucum equidem in ſacris R leuitatem nolumus: at quæ per ſe puriſsima grauiſsimaqᷓue ſunt, ne ſermone ſordido ac ſalebroſo inquinentur deprecamur. Quod ſi, vt aſino cuculi clamor, ita ipſis hiulca arridet oratio, fruantur ſanè ſuis bonis: modò ne alijs luſciniæ modulationes iauideant, nec ipſum Dei ſpiritum in leuitatis crimen aut fu- candi ſuſpicionem trahant: qui Propherarum ſcripta tot verbo- rum luminibus, tanto ſæpe ſententiarum lepore pinxit, vt nul- lius vnquam eloquentia eam ſuperärit. N eq; enim propheticus ſermo ſine grauitate, ſine concinnitate ſine elegantia ſtagni in morem torpet, ſed tanquam e fonticulo limpidis aquis grato murmure perſtrepentibus profluit: interdum etiam ſumit am- Pullas, vt cum Poèta loquar,& vel in tragicam vſq; vocifera tio- B 2 nem ef nem efferueſcit, tonat, fulminat. Conſideretur ipſum exordium Eſaiæ, quàm fublimi elegantia orna tum ſit. Audite, inquit, cœxli, & auribus percipe terra, quia Dominus locutus eſt. Hæc mihi profectò non vulgati is videtur oratio. Quomodo enim cœlum ac terra aures erigere& recipere ſonum poſſant, cum ijs care- ant? Ac ne multus ſim, vniuerſi ſcripturæ agelli à cœleſti colo- no conſiti troporum ac ſchematum, atq; adeò omanium orna- mentorum vbertate florent. Vt nemo mirari debeat, cum ver- bum diuinum perpetuo duraturum ſit: literas etiam, quibus tantopere eget, in tanto præſertim vulgi contemtu odioq; con- ſiſtere. Quæ cum ita ſint; videte quæſo quantæ impietatis no tam ſubeat is, qui artes lil beralcs non modòo non cot ſeruandas tanquam necefſarias æſtimat, ſed etiam reijciendas taaquam in- utiles contemtasq; diſputat. Hoc enim Dei donum v ituperare nemo poteſt, quin idem Deum muneris auctorem fummis con- tumelijs afficiat. Pro negotij dignitate pauca, pro temporis au- tem ratione ſatis multa verba feciſſe videor, quare ad rerum ſa- crarum explicationes artium ſtudia requirantur: reſtat vt de Kepub., quid ad eius emolumentum conferant dicatur. Cuius verò ea eſt ingenij facultas aut liaguæ vis, qui enarrare ſe, non dicam exornare, laudes literarum in Kepub. pofſe conf fidar! Nam vt ab ipſo capite fiat initium, quid eſt quod Reipub ma- gis neceſſarium ſit, quàm magiſtratus prudentia? aut optatius, quàm humanitas? Ecquis autem inuenietur, qui non ex his fontibus ea hauriri dicat& ſentiat?— enim naturæ dona hac io re plurimm valent, ſine q libus ad illuſtrem gra- dum vix vllus aſcenderit: hoc tamen lahr. mari nequaquam po- teſt, aut artes has eſſe e quibus prudentia comparetur. aut res omninò nullas. Quid enum parti felicitate erudre al liquem ad capeſſendam Kempub.& inſtrue re ad eam recte gubernandam poſsit, atq; clarifsimorum virorum hradendſn: At verò omnia prudentiſ:imorum h kominum facta, omnes clar ſsimorum re- gum res geſtæ iacerent in tenebris, niſt literarum lumen eas ib laſtraſſer. Omittam ea quæ in ſaeris leguntur de loſepho de Dauide 1 1 1 e Hader 9 4 1 ldabo-' a U duraturum li. Pexlenim ruig euam 6 at, ridet quxd zuunein. lidenles don mododon u imat ſedetiam rimkau auat Hoc cuin hedma Deum muneiisucoenin Soti digniut. muaurs rerda ſecille rideot qur an tium ſtucu eguimn dolumentum confczantdtar as aut lagur ris guicuun lirerarum in Nepad jun iat initiam aidck wlli n mugſſtrarusuteiu ar quis autem nrecieu qun & ſcntit!(utguman n valent, ſine qubus diur hoc umea inämi fepu uidus prudenti cnnun nim pan ſclcitut nlat K inſtru⸗ tead cam rlegir n rromm prudentu- na⸗ naum fatt, onns cim ha tenebts, i— 1 garincuögunu Dauide& alijs: ſi eorum ſcripta qui patriæ noſtræ ætatem, qui deſcriptiones temporum, qui maiorum ſapienter dicta& facta commemorant, ignauam etiam naturam ad excellentes actio- nes excitare poſſunt: quid in heroicis ingenijs præſtitura puta- bimus? Adducitur mihi hoc in loco à Pindaro Bellerophontis Pegaſus Palladis freno aureo domitus, qui erudite fidus verita⸗ tem præ ſe fert, elegantiſsimeq́; commonſtrat. Quemadmo- dum enim ferocitatem eius capere nemo præter Palladis frenũ poterat: ita cor humanum contumax, effrene, indomitum, nun quam felicius cicuratur quàm ſi per doctrinam ratio ipſum co- erceat. ſiquidem didiciſſe fideliter artes Emollit mores, nec ſinit eſſe feros. Hinc Hercules ingenio præſtans, corpore robuſtiſsimus Muſi- cam didicit. Hinc Homerus in Achillis clipeo Solis ac Lunæ curſum depinxit. hinc ingenioſiſsimusnè dicam an feliciſsimus Alexander non primas tantùm literas, ſed vniuerſam Philoſo- phiam euoluit: quorum omnium non magis ſeueritatem ſub- diti timuerunt, quà3m manſuetudinem dilexerunt. Non diffici⸗ le mihi foret integram manum colligere eorum quibus litera- rum ſtudia humanitatem, humanitas ſempiternam laudem pe- perit: ſed vnus Bias nobis fuerit loco omnium, qui quoties ca- pitalem ſententiam tulerit lachrymas profudiſſe dicitur. qua de re interrogatus: tribuo, inquit, legibus ſuum calculum, na- turæ verò commiſera tionem ſocietatem ægritudinis. O diui- nam virtutem, licet nonnulli eam reſpuant! Quid inſontes a- pud hunc potuiſſe ſtatuemus: eum ſceleribus polluti lachry- marum vim excuſſerint? Quare dabimus hoc oratori, multos ſine doctrina naturam ipſam ſecutos multa laudabilia præſti- tiſſe, ſæpiusq́; ad laudem atq: gloriam naturam ſine doctrina quam doctrinam ſine natura valuiſſe: ſed ita tamen dabimus, vt quoniamia vita homiaum tanta eſt prauitas, tantiq́; errores: ex magiſtrorum voce veritatem vanitati,& opinioni conſirmatæ naturam cedere nobis relinquatur. Iam verò quàm non decens 3 ſolům ſol˙m& honeſta, ſed vtilis etiam& neceſſaria in Kepub. res ſit eloquentia, quanquam omnes intelligunt, à me ta men hic præ- tereundum nen eſt. Ego enim ſic exiſtimo,& res ipſa docuit, ſæpe quo gladij acies non potuit, orationis penetraſle acumen, ac maieſtatem in dicendo plus valuiſſe, quàm in puniendo ve- hementiam. Quid ia imperio ali iquo feliciter ſine auctoritate efficitur eius qui imperata quid verò maiorem parit autorita- tem, quàm ſi quis ita flectere vulgi animos nouit, vt frænentur; zta verborum fulminibus terrere, vt con aticeſcant,„ita ſermonis vi capere, vt taſſentiantur? Talis enim vir& prinata ciuium diſ- ſidia componere,& publicas decernere cauſas optimè poſſe vi- detur: cui conuenit illud viri grauis, quem, vt Philomela lati. na canit: Si conſpexere filent arreGisq́; auribus adſtant. Et certe aſini non hominis nomine dignus eſt, qui fuſtibus potius & flagris adigendus, quàm verbis& ſermone ado Hiei cultum inuitandus ei. boſſumus ergo conſtituere quid de literis ſenti- endum ſit, quæ tam belli quam pacis tempore Remmpüs fuſti- nent. Nam ſi conſtituenda ſunt iudicia, lanciendæ] leges, pro- paganda virtus, tollenda vitiorum lenocinia: quidea arte nohi- Ihs. quæ quid expetendum fugiendumq́; ſit explicat? quæ cer- ta quædam officia ſingulis præſcribit, quæ docet quid adoleſ centiam, quid cam ætatem quæ conſtans dicitur, quid extrema etiam ſenecqqutem deceat: quid ſt aut domi agatur Teippiam, aut foris cum alio contrahatur faciendum aut omirrendumat lit: quomodo pauperi ferre paupertatem, diuiti diuitijs vti conue- niat: quæ regulas inter patrem& filium, præceptorem ac diſ- cipulum, domnmtn ac ſeruum obſeruandas ſtabilit. E quidem quoties animi oculis luſtro(cogitationes enim libere quxcun- que v olunt ſic intuentur, vt ea cernimus quæ v idemus) led quo- ties mentis acie adſpicio illa m in qua quondam maiores noſtri vixiſſe dicuntur, barbariem: dum magiſtratum à vu ulgo remo- tum, munerum diſtin Gionem fublatam, paſsim more beſtiarũ homines errare, eIadhsinpnncaf agere efingo, neſcio brnomoe 10,vr 4. 1 dg 1jterrere ntcnntieſan d. ti lals eim irkpiun d len üectmertculuga, d4 ii guns,am ke llent arreddiso urdut nomine diznus chguidün am verdis& ſemanezdfi uergo conſiuuer glltln li quam hacis tmpar len enda ſont ludici lntert a vitiorum lenocinia-Guter lum ſagiendum; ktenir ulis preſctbit, qudicrs em qur conſu iiim dit at: quid ſant dumixurt abarur ſaciendun aurmirr paupenuem, dbain däuiübn *. 20 cro cogitstionescuim ben 4& 4* 24. un ilamin qus gul to, vt longe aliter id factum nos afficeret, quod ſictum inani co- gitatione ſenſus percutit: cur non attes in longè maiori ſint exiſtimatione demiror, quarum beneficio homines mutuis of- ficijs deuincti, morum elegantia mentes in ſtructæ, feritas ex a⸗ nimis eiecta atq; exterminata eſt. Sed ſi placet orationem ad belli turbas auocemus. Neq; enim literæ pacis tantum& togæ in præſcribendis officijs ſociæ ſunt: ſed in bello etiam atq; ar- mis plurimum ſolatij præbent. Quamuis enim leges inter arma ſileant: illud tamen fatendum eſt, bella pleraq; non tam corpo- ris quàm animt viribus confici, artiumꝗ; vſum præcipuè ad ea efflagitari, cum ex literis multoties conlilia hoſtium euentusq́; pugnarum pateant: cum ſæpe labantes exercitus erudita ora- tione erecti ſint, ſæpe fugientes à curſu diſertorum voce reno- cati. Quam innicti roboris erat Achilles, qui toties ſocios, toties deterruit hoſtes? Non huius autem Græcorum dux A gamem non, ſed Neſtoris decem ſimiles im expu gnanda Troia exopta- uit. Quamobrem ſint in Rep ub. accepti ij qui im adportandis rebus ad corporis vſum neceſſarijs occupantur: Ferantur qui agros colunt,& frumentis vitam alunt: Præmijs ornentur qui corpora hoſtibus obijciunt: in omnium horum numero, ſi re- cté iudicare volumus, maximam laudem obtincbun t magiſtri artium, qui animum ſalutari doctrina inſtruunt, hominum mentes ſapientia excolunt, iter ad prudentiam victoriæ maxi⸗= moè idoneam aperiunt. Licitum eſt ſingulis, de vtilitatibus etiam reliquis hic meditari,& in his de eorum operibus qui re- rum principia& cauſas tractan t, qui latitudinem terræ& ambi- tum deſcribunt, qui certis tem porum metis nos annisq́; inclu- dunt. Mihi enim hinc recedendum eſt, vt tandem aliquando ad eam orationis meg partem peruenianr, quæ vltimo loco mihi fuit propoſita, onm de literarum ſtudijs eram dicturus. Nam vt publicis, ita& priuatis rebus maximè inſeruiunt. Siue enim vti- litatem ſpectamus, ſiue dignitatem, ſi ue etiam voluptatẽ, omni- bus his abundare artes cernimus. Atq; vt hoc rectius intelliga- mr Conuertamus nos ad quorumlibet ordinum homines: ne- minem — ———— * 8.““ — minem cui honeſtas cordi eſt videmus, qui uon ia peculiati quodam negotio vitam tra nſigat: ſiquidem vrauem ad volaa- dum, equum ad curreadum, ad arandum bolem, Lanemad he dagandum, ſic ad labores exan tlandos hominem diuinum de- ſtinauit iudicium. In omnibus autem excellunt ij- quorum ope- ca victus nobis cæteraq; ſuppetunt quorum vtilitatem cuiut- quam mens aut cogitatio capere vix poteſt. At verò ſunt alia maiora. Nam ſi duæ potiſsimum res homini contigerunt, qut bus à brutis differat, ratio& oratio: ex autem ab his artibus expoliuntur& confirmantur: quid dubitamus? aut cur non duce recta ratione hæc ſtudia tantùm omnibus reliquis ſtudijs 2 nimi ſape- — fuerunt moribus, imperio, poteſtate, proſperis rebus immutem ſiliatur excelſo inuictoq́; animo propugnant. Fortuna vultu blanditur: conſtat, inquiunt, æterna poſitumq́; lege eſt, vt con- ſtet genitum nihil. Ab excelſis ad ima pr xcipitat: ita aleeno vt ſemper deſcendendum mihi putarim. Opes aufert: vtendas accepi; tollas licet quod dediſti. Mortem iatentat: Vixi& quem dederat en rſum fortuna peregi. Breuis eſt impetij illius & nulla niſi quis vtatur occaſio. Quid mirum ſi q ui dueibus literis in hac vitæ ſcena incedit, ſibi omnium animos maximo amore beneuolentiad; deuincit? cum imbecillitatem ponde- rantes ab ambitione nos auellant, ex diuerſo autem digaitatem commanſtrantes ad virtutem attrahant. Quando enim ſtabile & firmum permanere non poſſe conuincunt, quod fragile& caducum imminere ſibi ſentit interitum: abſq; negotio ſuper⸗ biæ fla tibus poſitis ſedatam humilitatem introducunt. quo quid vtilius? quid ad conciliandum amorem aptius? Sup erham Deus exſccratuf, angeli fogiunt, ip ſa den 1, hominu m ſogiern 3 odio ,„f„— dalaimam ahoiticnir atio& oraiio: erantn a aantur: guidcuhiunn a. udia untim oadurriu a cocporit rires i ſineni tam attium coguitioxektin cnlunt, vtreslecundu unt- Cum enim Nleip guimat rrio, poteſtate hraheuthu- t xqua commodhmeargit nomnin ftonten, Klecem „ uimo pmprgu e niant, rtema poliunoige b exceſs adimrxcpir im mihi pauunm Opczulg. ddedit. Murniuer ſortuna peti Kaicir occaſio. Eünmlf iacedit(di cmmu nen deuiacit' cun undecliur odio proſequitur: at verò amatur virtutis penus modeſtia, quæ fupetis probatur, ab inferis colitur, quæ coniunctos hominum animos fœdere roborat, connectitq;; mutuo amore diſſolutos. Quid libido? quàm aſtutè animis nondum conſilio firmatis vias præit lubricas, quibus inſiſtere ſine prolapſione& caſu ne- queunt? imò quod iacendium tantas ſtrages ediderit, quantas obſcænæ voluptatis eluuio? cui nec inuenile robur nec ſenilis reſiſtere valet prudentia. Quid verò artes? nunquid X ipſæ fiũt ſupplices? abſit. Ad harum enim aduentum Cupido contremi- ſoit, arcus concidit, fax exſtinguitur, omnis lædendi occaſio pe- rit. Longe enim alios concitat motus, dum animi excellentiam hominibus occinit: Præclarum cœlum, præclata terra, ſed prę- ela rior hominum aniĩmus, qui ad Dei imaginem proximè acce⸗ dit Diuinus eſt: diuino munere digna præſter. Omnia quæ in rerum natura extant ſubiecta ei ſunt: ad omnium cognitionem peruenire properet. Ad hoc autem non otium ſed negotium, idq́; non exiguum requiritur. Niſi fortè inanem ludum exiſti- mamus virtutis indagationem, falſitatis deprehenſionem rei dubiæ certam concluſionem, cum præſertim& artium ignari aliquid dijndicent. Iudicant autem? imò aliquid, vt dixi, non omnia:& quod afferunt nulllis fundamentis nititur, eò quod in rationis gubernatrice Dialectica non ſunt exercitati. Ne quis obſecro ſi ĩllud rationis efficere lumen cernit, hoc minus in arti- bus elaborandum eſſe arbitretur. Nam perfecta dijudicatio ar- te, ars labore comparatur. Quando autem hæc vna facultas tanto ſudore conſtat: quid ſi omnium non dicam verfanda pe⸗ netralia, ſed vel veſtibulum introſpiciendum elt, nunquid ani- mo vt ſe delicijs, languori, deſidiæ dedat permittetur? Non er- go dominari hac in re libido poteſt. Vbi enim locus ſocordiæ né eſt, ibi cupiditas immoderata eſſe non poteſt. Neq; enim auſte- ritas eorum mé commouet, qui artium ſtudia adoleſcentibus laxare frenum non cohibere clamitant: idq́; ex eo colligunt, quod plurimi qui literarum cultores ſeſe profitentur, adeò im- moderate viuant, vt ipſorum petulantia cum reliquorum cer- — 3* tet al⸗ tet audacia. Etenim quanquam non continuò artes ex feris ho- mines, vt poculum Circæum ex hominibus feras faciunt, ſed tatis ſapientia in rebus ſingul poſitione elucet: quæ vt legentem pulchritudine oblectant, iia aum meditantem de nuis ſi 1 haberi ſordidam, aut ſi am p la, multis fraudationum lu⸗ ſpicio⸗ ertlegeatem pulchrmän io lan nonadſelciatmun emadmodun eünlünr g'aqui modo ſei Kcicuur terat, priuſgrampamana des& fulmim odadeh dis noſſti fedas hxcſuiim dbeatitudinem umqun Er tationi miruſmguilec amalcuaatem ungh ol K erat, mon dolor concoſlin cellt compouiut giiſt 1 aatum maltssum aftten 7. 0 5 er pectandun eld- dgu r nouchi atisfacetet, quxæ hllse, di whüins ba — 4 — — nim pen gium acionumce D, uutHghla ſpicionibus eſſe expoſitam; quorum in hoc noſtro artificio ni- hileſt. Quis claras vnquam vixit, quem non literarum dignia tas euexerit? cuius nomen non idem tumulus qui corpus con- texit, qui non literarum beneficio conſerua tus ſit? Quod niſi Cato ſeaſiſſet inferior, tanta doctrinæ cupiditate non flagraſſet, vt ne in curia quidem dum conueniret ſenatus à Græcorum li- brorum lectione abſtineret. Neq; oratorum Græciæ princeps contra ipſam naturam quaſi pugnam inijjſſet, cum literæ pro- nunciationem ab ea ſibi denegatam lapillis ac vi expreſsit, infir- mitatem laterum labore, tarditatem linguæ calculis ſuſt ulit, ex inepto matris Demoſthene, aptiſsimum induſtriæ Demoſthe- nem produxit. lam ſi forte quiſpiam diuitias artibus præſtan- tiores eſſe ſtatuit, conſulat is Democrit um,& quærat ab eo cur patrimonium ſuum ampliſsimum patriæ donarit? ac paueis ſo- lummodo nummulis ad percipiendam doctrinam& exercen. dam Athenas profectus ſit? quærat ab Ana xagera cur prædio relicto diuturnam peregrinationem ſuſceperit? aut cur reuer-⸗ ſus eius ruinam adeò contempſerit? Se ſaluum eſſe non potuiſ- ſe reſpondebit, niſi illa perierint. Ad ſanguinem autem illu- ſtrem immortalitati conſecrandum qui doctrina non opus eſſe contenduant, vehementer errant. Multæ enim familiæ elim nobiliſsimæ naunc extenuatæ ſunt, multæ diuturnitate tempo- ris abſumptæ, malti procul dubio, quod ad ortum attiner, no- biliſsimi, quod ad opes ditiſsimi homines ignorantur, eò quod ad fortunæ dona literas minus adiunxerunt,& ſtirpis laudem non exornarunt doctrinæ gloria. At verò non modò non abo- lita eſt, ſed indies augetur ea nobilitas, quæ ita gradum ſuum artibus firmauit, vt diuturnitatis metum perpetuitatis literarũ ſpe exemerit. Exiſtat igitur ex nobilibus aliquis& potiſsimum Kutenus literarum ignarus(minimè enim laudare id poteſt cu⸗ ius bonitatem nunquam deguſtauit) exiſtat inquam Rutenus aliquis ac generoſum virum literas non decere diſſerat. Tum tu Alphonſi Arragonum rex huio tam inſulſæ orationi te oppones, & pro inſigni tua prudentia& litera rum amore nobiles ſine ar- 2 tium sium cognitione aſinos coronatos appellabis,& vocem hanc artium contemptricem bouis non hominis eſſe dices. Plato- nem quoq; Dionis, Iſocratem Timothei, Lyſiam Epaminunde, Xenophontem Ageſilai, Ariſtotelem denique Afexandtigr aie gogum monſtrabis, nullumq́; imperium ſine doctrina firma moderatum aut felix eſſe potuifle conuinces. Qua mobrem cum nulla tanta ſit humilitas quæ E dulcedine gloriæ: non tanga- tur: colamus literas; ſimul nominis noſtri memoriam cxcole mus. Verum ad illam nunc veniamus s præclaramartium cunditatem, quæ ingenuo homine eſt digniſsima. Quid enim tam eſt iucundum, quàmi ita concinnare varios ſonos, vt non modò homines delectent, ſed& beſtias flectant,& ſaxa ac ſo- litudines excitentt Ex artibus harmoniæ exil Kunt„quæ ad imum humanæ mentis ſpiritum penetrant, ferarum naturam ſuauitate admirabili transformant, ipſa denique— vtr c nent excitant. Quid tàm ſuaue, quaàm ita demulcere homi num aures, vt ipſorum ſilentium theatri plauſum— tibus debent quicund; grata facundia templum, deocena d. quentia curiain complent iudicioq́;& oratione pollentes lega- tiones publicas cum admiratione obeuat. Quid tàm dul ce, quã ea quæ videntur in terris Dei opera non videre ſolùm, ſed natu- ram etiam eorum viresq́; perſpicere? Hæ artes rerum principia & cauſas tractant, hæ quomodo quidq; gignatur, quoq; modo intereat ediſſerunt: hæ nymborum, fulminum, tempeſtatum or- tus, hæ corporum cœleſtium magnitudines, interualla, progretſ- fones, hæ omnium eorum quæ ex terra naſcuntur naturas ex- plicant. Voluptates omnium rerum ſi cum his conferantur pa⸗ res eſſe nequeunt. Sicuti enim odor odorem tollit, Iux maior mi- norem reſtinguit: ſic harum artium delicijs reliquaram blandi- menta corruunt. Sed bene hæc diſſereres dixerit quiſpiam, ſinõ aut tanta artium dicficultas, aut fortunæ eſſet it niquitas; quæ ob⸗ ſtat quo minus in ſuſcepto literarũ curriculo poſſimus progredi- Ego verò contradicere non auſim boëtæ, qui negat facile emet- gere eos quibus res ſit anguſta domi: quod Ropientia quoq́; ma- iorum 8* 09. 4½ e d nkainnint 2 nh. otaüle canuna) umüutaganx dtasgne duldtigeg 5 6 le goren Amul nomiaig nolbi Dea8 2 n ane Fennmas DRcha. Penuo homine tt gni — Aealimn. 4 — Tutmiea concinmemin Er ntidus humaii dü us(pritum heaerat inr transſormant iä deige u Itim ſunne qummtas nüllentium thati jauina q, grau facunda tmom n 1 5 iudicioo& 4 1 dmitauone cheuat(uil ris Deiopenaonrifrcliu q petipicete Hrmarnt quomodo quiti; qguu aymbotum fuimiuWrEe cſlium maninttasiras orum quxer ternn mlcren. ¹ . ¹ 9(cumbscr Sl anium rerumtclm„ ti cnimoderodntmnlhln arum arium criciseifan ene hre diferetacien tas aut Pruneeſcinſt do lterui cunic„ aoa aufim loetx ql 55 gik doci: ruodlnd— .““ Geigee I jorum eleganti imagine expreſsit, qui pinxerunt puerum alis or natum, quarum beneficio loca etiam ſumma capere poſſet, niſi à tergo impendens pondus ipſum deprimeret. Viderunt nimirum præſtantiſs. viri multorum tamaeria eſſe iagenia, vt montis Ao- nij faſtigium obtinere facile poſſent, niſi duro paupertatis onere depellerentur. Sed tamen ne hoc quidem infirmari poteſt, quod ſcite Theocritus tradidit, artes inuentas eſſe à paupertate, quæ efficax virtutis gymnaſium à Plutarcho appellatur. Vnde Hora- tium: Vt verſus faceret paupertas impulit atrox. Quod ſi tem⸗ poris ferret ratio, plurimos in maxima rerum omnium inopia vixiſſe demonſtrarem, quib. excellens doctrina non morituram nomiais famam omparauit. Zeno egeſtate impulſus clam per poſticum balæmonis ad legentem audiendum irreperet. Zeno- nis auditor Cleanthes de nocte aquam mercede hauriret, vt in- cumbere ſtudijs de die poſſet. Multi alij recenſeri poſſent, verùm notum eſt illud Pboeræ: b Gloria diuitijs claros Parnaſia paucos Paupertate manet preſſos ſine crimine multos. Fortè igitur eſt quod opib. deſtituti adoleſcentes ingemiſcatis; non eit quod animo cadatis. Spem in vno Deo collocate: quo cũ auctore& principe ſtudiorum viam ſitis ingreſsi, eodem etiam duce ad optatum ſfinem peruenietis, ad metamq́; propoſitam fe liciter aliquando pertingetis. Vos quæ veſtri ſunt officij curate, quantum in vobis eſt laborate, euentum Deo commendate. In primo gradu non poteſtis conſiſtere?conſiſtite in tertio, quarto, * 2. 29 g....—— vItimo. Centuplum fructum ferre prohibemini? ferte decuplũ, quintuplum, duplum. Modò ne laborum fracti formidine defi- ciatis. In quanta enim pericula milites ſeſe lucri cauſa conijci- unt? quoties feruorem æſtatis, quoties hyemis frigus tolerant, vt ſtipendium militiæ debitum nanciſcantur? Ili vt corpus a- lant, vigilijs non turbantur: vos vtanimum nutria tis laborem reformidabitis? Vt caducum ac multis expoſitum periculis the- ſaurum mereant, ab ipſa morte illi non abhorrent: vos vt per- enne munus conſequamini, nihil feretis? Quod ſi hæc impedi- 3 menta menta vobis ad Aegyptiorum ædes aditum intercludere nõ po- tuerunt: non eſt quod eorum latratus extimeſcatis, qui canum inſtar abſterrere aduenientes conantur, quo miaus vaſa aurea& argentea inde auferaut,& ad vſus ſacros transferant. Parum n. abeſt quin pleriq; vel irraucuerint, velita conſternati ſint intuitu rectæ rationis, vt ne hiſcere quidem contra exemplorum aucto⸗ ritatem audeant. Si præceptorum deſideraretur induſtria, nihilo minus ſatis cauſæ eſſet cur ipſi ad cognitionem artium conts- deretis: iam cũ Kectoris noſtri clariſs. tanta ſit dili ligentia, quan- ta in hominem cadere poteſt maxima: qua vos decet alacritate agellos veſtros optimo ac diligentiſs. agricolæ ſubigendos, ex- colendos. ad nobiliſs. ſemina preparandos committereine olim in Academicæ luce ſine culturai iaceant, nec fructum vllum e ferant. Ego de me gloriari non poſſum, nec ſi poſſem liceret, ne ſi liceret vellem: quàm ſtrenue cæteri collegæ quæ ſunt parti lum ſuarum peragãt nemo veſtrum eſt qui ignoret, ſola veſtr. tequi- ritur dili ligentia: veſtra futura eſt quæ exartib. proficiſcitur glo- ria& vtilitas, veſter etiam erit labor& vigilia. Quando autcm ſolo numiais diuini auxilio agendi primordia capienda ſunt: ꝙ ſupereſt optimi IE s voptimo patriDeo pia vota faciamus, huic ſupplices manus tendamus, hunc ſamma animorum demiſsio- ne atq; ex intimis cordis affetibus deprecemur, vt tam docen- tium Tuam diſcentium laborib. incrementum adferat, felicesq; fucceſ flus benigne largiatur. Te igitur ge neris humani fu adator ac reſtaurator Deus, cuius bonitas altitadine cœlos ſuperat, ees fundi ditate ad ima terræ viſcera penetrat; latitudine in omnes m di pla: ſe dilatat:— Flerzmaen mitilsims Patsr ani mos no- ſtross 8p im vredn Deſennden ros 645 Hernted& Kionzs en inPn it riga: Di e ſtis aura agros tuos refrigera: ignis diuine frigoris rigorẽ diſfol- ue: vnguentum ab Aarohis capite dimanans pectoris! ſolũ exile, 8 Imacrum obline,& artium vomere perltri inge, quo felicius G8 here heru ſemen, X& ſeogeeh huic vitæ vtiles, æternæ congru entes poſsit elkundere. 1c diligentii mgrode ün maa prepanndaseamnire rultun inceunt,nerlunme ar non polum aer(ialat renne cetei cileg a 11n feſtrum eſ zuiigun uat flutnea cſt quxernà yuiii merit Abor K& igii(uns ilio 1gendiptimactuaga ptimo pauiiDeopumiis aus hunc ſammazmmanübe 3affcctibus deptecerurnun — 44 6 laborib. incremeatugactas- tur. Ie igirr grnasdumn a bonitasaltituäieccbig cordum aconkantanne „enn Curcung,ea npd aürma, Curclli bi Hfermon& Aonis Chle, 3 * pe endiuige fdgon, gerz:! nisdiuigeld, 5 1 ectold nis capite dimamds 98 am romcte ettiaheſ lum foc ties ee9 uges haic tis ſie DIX!, CLARISSIMO BT EXCEL⸗ LENTISSIMO VIRO DN. ME CHAELI BOLFKASIOI. v. D. HOspl. ii& patrono ſuo obſeruando Caleb Try- gophorus S. P. Voties de te, vir clarißime, imd quoties de me ipſo cogito, toties ſingularem tuã GSSe 3 29% beneuolentiam, maxcimag in me merita 1 Precordor. quæ ytinam qudm facile qꝑno⸗ ſco,& quam laudare ad alios geſtio:tam facile poſſem remunerari! nibil me exiſtimarem felicius. Cum verò ab aridis meis riuulis ad yberrimos tuos fon⸗ tes quicquam defluere nequeat:& boni ac ſapientes viri ſapenumero animum benefaciendi cupidum, etiamſi ali= ud nibil conſequatur, amplecti gaudeant: nõ dubito quin apud te virumi praſtantiſsimum, excellenti à natura in⸗ Senio præditum,& ab optintarum artium ſtudijs erudi⸗ tum pro meritis futura ſit benè merendi cupiditas. Quod Hi aut ſumptus bens collati pœnitendi cauſam adimunt; Eccleſiæ beneficium fœneratus es, cui iam priden ſtudia mea Vitamq deſpondi: aut ſi beneficentiæ memoria yo- luptas aliqua paritur; in eum fuiſti prolixus, quem vnd cum Muſis, quoad vixerit, munificentiæ tuæ habebis præeconem: aut fi denid in delicis est pietas; ita tibi per- fuadleas velim, ſi quis ſit qui te amet, yehementerq; cupi⸗ at ſe quam feliciſsimum, eum proximè& ſecundum anloren „‚Deo innante, ope⸗ 9. ſ. non 17 fera tis mea au 8 xni naie Je de angelis: quæ l dit, tuo meibim pore à me hal JuO, 3 nis tui unde nezel ef Shucla uge Knnn— ha 21 4 5 Mi iteras ynicè peneraris. ill. eat ſs elatauris zuam de H. 919 enes 4. Da d10 20 ti imo„C. 99 2Ader et non⁵ were et, n ec. euse est Dii⸗ d a axir entur be— dad ee ceottatiane vey ſa 77en pir l Irf— turaue7 5 0eee Cli 4 vhi⸗ 5 ſa a domo- 40 icfan famii 1A fas 97 he TIO sEOvNDA EANGELISAA. Iquem forté inuſitata æx hoc loco dicen- di ratio admiratione adſicit, is adhibita reca s ratione mirari deſinat; eosq́; potius ſuſpiciat, ſo qui hoc tempus tacendo nonc urare, quàm di-⸗ cendo honorare malunt. Quotus enim quiſꝗ; ram. vel eulufana. eſt, qui(modòô ne omnis iudicij expers ſit) ſi ſacium præteriti temporis, ac vitæ ineuntis memoriam recor- detur vltimam, non plurimum ſe diuinæ clemẽtiæ pro excubijs eleg nri um oum& fida angelorum cuſtodia debere intelligat? Inſedit iam&X in- uaeterauit in Chriſtiana Eccleſia conſuetudo iſta multis modis Ppradicanda, vt frequentiſsimo hominum conuentu quotannis certum tempus angelorum memoriæ deſtinatum celebretur,& Publicæ vtilitatis publica grati animi ſigna edantur. Priftino modti vrbis noſtræ incolæ inſiſtunt, hiſce diebus frequentes con- eret unn hdersyua cionibus interſunt, alta voce Deum Opt. Max. pro ſanctorum ſ juod agratu ni ſpirituum ſubſidio vel præſidio potius laudibus efferunt. In hac r aden Aene isitur omnium lætitia, dum cempla, aræ, ſuggeſta vocum tibia- 94 u ans 1” rumq́; cantu perſonant, noſtrum ordinem tacitum deliteſcere, 4, ex xnno fpech.. nen modòo indecorum ſit, ſed plane impium. Enimueroͤ cum 1 d Sheler and nulla hominum conditio eſt, quæ non inſidijs ac fraudi aduer- ſiſsimi omnium mortalium hoſtis Diaboli expoſita ſit: tum me, patrone beanag nulſi maiori odio vires ſuas& arma intentat quam huic noſtræ: dn G, I cui ed infeſtior eſt, quo maiorem inde iacturam ſe ac detrimen- . tum capere animaduertit. Quoniam enim Scholæ tum Eccleſiæ 19 unn jo tum Keipub. quafi ſeminaria ſunt, e quibus plantæ einſmodi Senerantur& propagantur, quibus venena peſtiferi Draconis ex hominum medio tolluntur,& viperino cius morſui medici- na adfertur: in hoc vno maxime deſudat, vt Dei hortulos di- ſturbet, affligat, com minuat, diſsipet. Itaq; etiam diſcentes ſæ- Peaut nimio feruore ac ferocia co perducit, ne præceptoribus in ludo literario, parentibus& herie intra priuatos parietes ob- temperent: dan ne mertuniſt ſn O R 8‿ᷣ enera Dutmm(qſia temperent: aut nimio torpore ac deſidia à ſcholaſticis ſtudijs auocat, ne pulcerrimis ſanctiſsimisq; m uneribus opera ipforum accommodata olim atq; vtilis eſſe poſsit. Quemadmodum enim latrones non reperiuntur ijs in locis, vbi gramina tantum aut ſpicæ colliguntur: ſed eo potiſsimum confluunt, vbi ſe au- ri& argenti vim corradere poſſe ſperant: ita hic homicida cum ſuis aſfeclis non tam in vulgi latebris continetur, quàm in ſcho- larum officina atq; in Eccleſiæ luce, quam præ alijs occupat, eiq; tenebras ſuas denſiſsimas teterrimasq́; obfundere quoquo modo conatur. Quo magis autem ille ad perniciem, hoc an- geli acrius ad ſalutem cœtus ſcholaſtici vigilant, hunc fouent, hunc tuentur, cum hoc ſi venit veniunt, ſi abit abeunt, huic di ſcenti aſsident, canenti accinunt: pijs diſcipulis felices ſtudio- rum progreſſus pariunt, præceptotum fa uorem, aliorumq́; be- neuolentiam tenuitatis fubleuatricem conciliant: impijs reſi⸗ ſtunt, ne aut exemplo commilitonibus, aut impietate præce- ptoribus noceant. Quomodo quæſo in effrenis(cculi noſtri effrenata audacia docentium non dicam autoritas, ſed vita fine angelorum cuſtodia ſeruaretur integra? Multi ſæpe in præce- ptorum conſpirarunt interitum, pauci autem voti ſui facti ſunt compotes; idq́;, cœleſtium tutorum aſsidua diligentiq; tutela. qui procul dubio etiam nunc huius noſtri conuentus cuſtodes, præſides, propugnatores, omnium noſttum dicta& facta ob- ſeruant; bonis delectantur, praua auerſantur,& quantum in ipfis eſt, impediunt. Quando igitur de angelis angelorumq́; officijs:& cultu Deo pro ijs debito dicendi prouinciam ſuſce- Redlsdaad Eccleſi luce au 4 liſtimas teteriin ſe ig oüman Amiäautem ile dgmin cxtus ſcholiei un i . ſtvenit reniunt ſading jaccinunt: hißcithütin t, Preceptotum fuuctan,an ludleuatricem comiiunn commilitondu mini Bomoddo zurſonckruüin anum non dcamoria muarerur iategn! Nuüichn areritum, pauci wta mlit lium totorum abdudigei aunc huius woſti ewunni 83, omminm noftun dinb nrur, pmun werfunn, A9 aando igitut benxüg ro ijs dedito cicenti geti qaclen in dinini operis ſocietatem adſciuit, ac primæ fundationis mi- niſtros fecit: tamen omnium autoritas tanta non eſt, vt ab vni- us libri Acri auctoritate nos dimouere valeat: qui à Deo factos eſſe non diſsimulanter aſſerit. non eſt in nobis poſitum, vtrum ante altiſsimum Dei domicili- um, an vnà cum illo eſſe cœperint; an verò cum ducibus tem- porum ſole ac luna, qui cœli exercitus dicuntur, primùm ex- ſtiterint? Neq; enim certum quid hac de re in ſacris expreſſum legimus: nec ſaluti noſtræ quicquam aut ſcientia eius condu- cit, aut ignorantia officit. Proinde miſſa hac quæſtione curio- ſa magis quàm vtili, eo potius cogitationes noſtras dirigamus, vt quidnam angeli ſint indagemus: ſummam certe ipſorum felicitatem,& Auctoris bonitatemné dicam an potentiam, maximè admirandam cognoſcemus, Adſpicite quæſo mecum terræ vultum paullò ante floribus, nunc frugibus lepidiſsimis redimitum. Adſpicite cœli faciem infixis ſideribus ſempiterno igne fulgentem., quin adſpicite ipſum hominem; qui vel ſolus omnium eorum quæ in mundo ſunt particeps eſt. Cum rebus enim inanimis corporis craſsitiem, cum ſtirpibus animæ vigo- rem, cum brutis ſenſum, cum Deo ipſo iatelligentiam habet communem. quibus quid præſtantius? quid ſplendidius? quid admiratione dignius? At verò hæc omnia cum angelis nec do- norum magnitudine, nec præſtantia naturæ, nec vllo virtutum genere poſſunt conferri. Decus agrorum nymbis frigoribusqᷓ; interit: mundi ingens hæc machina corruptioni obnoxia ad ruinam iadies accelerat: hominis aſsiduam calamitatem ſem- per noua excipit calamitas. O felices ſpiritus, quibus ex hu- mana ſorte exemptis nec error pœnam, nec rerum viciſsitudo periculum creare vllum poteſt, qui tanquam cœli ciues perpe- tuò faciem intuentur eius, qui terræ fundamenta iecit, mare indo mitum repagulis ita clauſit, vt perfringere ea nequeat: qui videt omnia ipſe abditus, mouet omnia iple immotus, concutit omnia ipſe tranquillus: ad cuius arbitrium clamant ccœli, aẽr diſrumpitur, tellus contremiſcit: felices, inquam, qui ad crea- D 2 toris Illud quidem certè decernere Pſal, r 04 toris ſapienitiam, potentiam iuſticiam, innocentiamq́; proxime accedunt. Abeat ex beatiſsimorũ ſpirituum cœtu ſpiritus verti- ginis, è quo ipſum iampridem arrogans& inuiſa Deo ſaperbia deturbauit. Neq; enim ad iuſticiæ laudem iniquitatis pater admitritur, neq; integer eſſe poteſt is, qui natura eſt improbus, à cuius ſceleribus ac fraude nullum vnquam facinus abhorruit. Quod ſi deformitatem prauitatemq́; ipſius demonſtrandam pu- tabitis: proponam vobis(quanquam animus meminiſſe hor- ret, luctuq; refugit) ſed proponam tamen funeſtum ilum gene- ri humano diem, quo primi noſtri parentes, poſthabito ſeueril- fimo Dei mandato, hnius dolo ac blanditijs inducti frucqum ve- titum decerpſerunt, decerptum comederunt, atq; ita vitam æ- rumnoſam horrendamq́; mortem in ſe ac poſteros ſuos intro- duxerunt. Nolite ſi verba veteratoris aliud habent, mentem ſimulationum innolucris tectam miaus euoluere. Enimuero nihil aliud quæſiuit ſcelus, quàm vt homines à veri Dei cultu abduceret, ac maieſtatem, laudem& gloriam ſacroſancto nu- mini debitam ſibi arrogaret. Itaq; etiam ipſi Dei filio ditiones ac regna detulit, vt ſe diuino honore adficeret. Verum quid in his ita commoror, quæ patent omnibus ſacræ hiſtoriæ notitia vel leuiter tinctis? cur non potius ad Angelorum, vnde digreſ- ius ſum virtutes eximias reuertor? quæ tantæ ſunt, vt meritò omnes nos in ſummam admirationem trahant. Quid enim ipſis potentius, quorum ſingulis exercitum ingentem adoriri, & breuiſsimo temporis ſpacio profligare facillimum eſt? Cuius rei exemplum illuſtre in narratione de regibus literarum mo- 2. Keg. 18. numentis eſt traditum. Cum enim Aſſyriæ rex Sanhieribus lu- dæorum regi bellum& arma illaturus cum maximis copifs ad vrbem Ieroſolymam caſtra metaretur,& conuitiis acerbiſsi- mis ipſum proſcinderet, excidium vrbr atq; adeò vniuerſæ gen- ti minitaretur, Deum etiam ipſum viribus ſuis imparem eſſe iaclitaret: tandem ſuperiorum virtutem expertus eſt, cum de- trimento ſuo grauiſsimo& maximo. Nam qui cœlum armis berritare ſibi videbatur, vnica nocte vnius an geli viribus e Gre⸗ Kus ccerhtum cometennan 2c mortem iſe rcpyten⸗ rerda netentors luidde — tctummiaus eolber. 3 das, quam yt hagincs zri tem, laudem& gorun dan drret. lug ctun püdei muino honote adicett ſan patent omnius Aer län non potius ad Angemm i ins reuenor'qur umin- admimuonemmhn. d n ſinguli rerinnihre ſpacio proflireſtdlinte in namtioge Kerzüulke Cum erim iffiemii K unm llm an cuſtma metuem Konuhn excidum rttian in 1. tiam ipum ritbds lis 6 jorum tirntem erfane Kmuim Naes wiaacct misus, dactus eſt, vt amiſsis centies octuagies quinquĩes millenis mi- tibus, cum terrore incredibili mœnia deſereret,& ventis remisq́= in fugam turpiſsimam omni feſtinatione ſe conijceret. I nunc conuiciator audaciſsime,& iurgij petulantis maledicta in San⸗ Kum ſraelis euome. Quæ te tam demens eo impulit audacia, vt tu mortalis cum immortalibus prælium inires? num multi- tudo equitum/ at hi vnius impetum ſuſtinere non potuerunt. An ludæorum infirmitas? Filia Sionis deridet te,& filia Iero- ſolimæ ſuſpenſo naſo te ludificat. Facere non poſſum, quin ean- dem fere fortunam Benha dadæ hoc in loco commemorem: qui collectis totius Syriæ viribus Samariam obſedit,& in extremas anguſtias adduxit. Fames enim, qua nihil eſt miferius, totam vrbem adeò occuparat, vt qui ab hominum natura alioquin ab- hotrent cibi, magno precio venderentur, magnis precibus eme- rentur. Tum demùm omnia fletu gemituq; redundabant, mœr- rebant ciues, foeminæ cum eiulatu miſerabili liberorum inedia conſumptorum mortem proſequebantur. Quicd multis? nihil niſi luctus, niſi ſqualor, niſi plora tus, niſi querimonia per omnes vicus, per angiportus audiebatur. Accedebat alterius facti dictu horrenda immanitas. Nam mulier quædam eſurie impulſa o- mni omninò humanitate ſepoſita in ſua ipſius viſcera ſæuiebat: non vis ingenita, non grauitatis partusq́; recordatio, non oſcu- la, non vox lamentabilis matris enſem à filioli brachia exten⸗ dentis iugulo auertebat: genitrix parricida ſimul& ſepulchrũ filij, luctus præfica exiſtebat, regi horrorem, vniuerſæ ciuitati metum incutiebat: nihil reſtabat, niſi vt vrbis deditione aut vi- tam ſibi ſeruarent, aut mortem maturarent. Quod hominibus fieri non poſſe videbatur, cœli milites, qui ad Prophetæ ædes caſtra locauerant, nullo negocio effecetunt. Neq; enim haſtis aut gladijs, ſed ſolo adſpectu,& ſimulatione prærlij infinitam multitudinem terruerunt, ac non ſolùm ab vrbe, ſed etiam à ſuo jpſius commeatu, ab auro, ab argento, äà veſtibus auerterunt, fu- gatunt, repulerunt: adeò vt ſpacioſus terræ ambitus anguſtus ipſis ad fugam videretur. Eſt hæe inſignis angelorum poten- 3 tia⸗ 2. Reg. 6. tia: quid inſticia? quàm ſandè ab ipſis colitur? quàm ſtric: obſernatur: Prodeat in medium animo elatus, ſuperbia tumi- A la 41* pam X ap. 10 Ait, vor hæc nan bemiue Dn redreſan 4 0. 44 da repreſiit ſed kumascanig 3 44 iijt. AL aanänn zi iin u eit: u cui nalk ePar deatiümis Wiue tilzimes lupennt: K in eſe moculidun(ugali ui dim zliorum cacanea unte nis ſepann ſunt: yiumin a fuerunt, doqec mcrcumur lorum quꝛit rideismn . Naqh csimzutDanin co aduetſos cqpiunt;t aar eſt totus er inticu cnttn rus: ſed tum temunguie am ſpecant ft docinm 1 dam Giaimm undfehr tempote rethi bai um Chrittus hammntrgt a nos vefiiet fofeaſuns atilumamp nuncumm⸗ tenꝛ facem voinune Fnitim chrunban atta ſunt ilu ephlarnn huntuiu:ruufnia raͤm ijs omiſsis, occutram tacitæ veſtræ exſpectationi, quæ mil iamdudum obloqui videtur: Quid ergo tantus huiuſmodi ſpi⸗ rituum ſplendora quonam ſeſe potiſsimum extendit? quanta donorum excellentia præditi ſint intelligimus: quid verò ea ad nos, nondum aſſequimur. Si id eſſet ingenij mei flumen, audi- tores, ſi ea dicendi vis, vt pro dignitate hæc tractare poſſem: campum equidem orationi meæ vberrimum hic apertum cer- nerem. Siue enim in cœlum altiſsimum conſcendamus, ſiue deſcendamus in abditiſsimas terræ partes, ſiue traiecto mari in extremis oris verſemur; ſemper angelorum operam contem- plabimur. Etenim non duo tantum ſunt, qui cum Sodoma& Gen. 1 9· Gomorrhs vrbes florentiſsimæ cælitus incenſæ deflagrarent, Lothum Lothiq́; filias ex flammis& fati faucibus eripuerunt: non ſeptẽ, qui perpetuo ad Numinis æterni faciem adſiſtunt, ac Tob. 12. ſummum illud bonum intuentur: ſed legiones ſunt innumera- biles, qui Deo aſsiduè inſeruiunt; Deum vnice adorant, Deum laudant, pijsq́; præconijs extollunt. Quod ſi hanc rem teſti- bus confirmandam putatis; teſtis eſt vobis Propheta nobilis Daniel, qui millia millium miniſtrare Deo,& decies centena Dan.*. millia ipſi adſtare conſpexit. Eſt vatum maximus Eſaias: qui Eſa. cum rerum omnium moderatorem IENOvAM in ſublimi ſoſio ſedentem conſpexiſſet; idem chori angelici diuinam muſicam auribus percepit: qui tanta ac tam incredibili vocum conten- tione maieſtatem eius celebrauit, vt limina templi augaſtiſsimĩ concuſſa in vtramq; partem tota vacillarent,& ædes ignea ex- halatione completæ fumarent. Vtinam qui ob hanc rem defi- cientis Prophetæ labia calculo tetigit Seraphim, meam quoque exilitatem ſublenet: Longè enim tenuior ſum, quàm qui tantæ moli par eſſe qucam: atq; vt verum fatear, ingens rerum pela- gus quem conſpicio me non parum commouet. Quando au- tem malum iam erectum, anchoræq; præciſæ ſunt, quoeunque ferar vela ſunt facienda. Rt quoniam ad lætitiam illam, in qua ipſi ſine dolore, ſine perturbatione, ſine metu degunt, nobis non niſi per varios caſus, per tot diſcrimina rerum, vbi ex hiſce cor- b porum Apoc. 12. Gal. 3. Ioan. 17. porum vinculis emigrauerimus, aditus patet: mittemus nuac [rmaos cantus, carmina, quibus domus ſtellifera nunquam non perſonat:& negotia q uibus in hac ærumnarum valleè præ- ſunt, quanta fieri poteſt celeritate perſtringemus. Non enim concreti in aëre vapores ab hominum commercio eos ſeparat: ſed, vt cum Tertulliano loquar, totus orbis illis propter efſen. tiæ ſimplicitatem locus vnus eſt. Eccleſiæ patroni, defenſores Keipublicæ, cuſtodes omnium noſtrum in hoc humanæ cala- mitatis contubernio, à pijs hoſtium impetus arcent, inſidias a- uertunt, damna propulſant. Quæſo, ne moleſtum vobis ſit, ſ ex abſtruſo Ioannis libello fœminam parturientem vobis ſpe- andam adduxero: ex ea ſiquidem Eccleſiæ facies aptè con- ſpicitur. quæ connubio iuncta eſt Altiſsimo,& verbo grauida plurimos parit liberos: cui Sol iuſticiæ Chriſtus veſtis eſt: co- rona autem ſplendor duodecim ſtellarum, diſcipulorum ſeilr cet doctrina, qui orbis terræ lumina ſunt conſtituti: quæ lunam ideò ſub pedibus habet: quod æterna, quæ ſupra eam ſunt am- plexetur; quæ autem infra eam ſunt caduca negligat. Ad hane igitur perdendam, deuorandam, funditus exſtirpa ndã magnus ille, rufus iubatus draco, ſtygis vndas, hæreticarum opinio- num procellas plenis fancibus ſemper euomuit. Illa verò in de- ſertifsima quidem ſolitudine furorem irrumpentium latronũ multoties experta eſt: ſed firma tamen contra omnes ſacrorum prædones, contra omnes religionis furias ſtetit,& preſſa ſæpe, nunquam oppreſſa eſt. Quemadmodum enim, qui in Kepub. boni Principis perſonam tuetur, ne in locis abditis à latronum incurſionibus ſubditi detrimentum capiant, vigiles conſtituit, quorum præſidio viæ muniantur: ita Dux Eccleſiæ& corf- phæus Michael euftodijs vigilijsq; ſponſam ſuam a duerſus o- mnes machinas, fallacias, præſtigias hoſtium ſepit atq; confi- mat. Poſſum proponere ſeptem Eccleſtas A pdcaiyp os, qui⸗ bus ſeptem angeli ſingulis ſinguli præficiuntur, vt curam ipſa- rum habeant. Poſſum è contrario peſtes Reipub. Chriſtians cnumerare quamplurimas, qui tumultus diſcordiasq́; innume- 2 Nns muas ci. Rcaleie des omnium noftun nh. 0,3 2 hoſtiam inpenn unn ppullunt. b wrehe A en E l0 lidello Eaan lrrir zer eiſiguitem kachezn lbio ianct ctt Alim n dos: cui doliuſtcie(diüu or duodecim felunm älnt bisterr leminz urnin bet: guodzterm, ſgelhas niaſta eꝛm luntcadraneg leuorandam fundwseim draco, ſtyg mäus, xrie 8 1 „ faucidas ſemper eumill olitudinefarotem imxe t: ſed frma umen cottisme nes relgonisfrukind ſt. Cemalmdmanne am tueiut,nein beuiin idetrimentum n r muniatur: in MMlr⸗ isc Hoaamdul- 7 Bokiun ncins, pexſtigin hc 3 Mere leptem lccdctsifn 4 tentio, illi errantibus vt recte ſentirent; hi recte ſentientibus vt errarent auctores fuerunt. Niſi temporis habenda eſſet ratio, quanta ſemper cura, quantoq́ ſtudio Eccleſiæ membra protex- erint, multis verbis exponerem. Cum Azaria eiusq; focijs, in caminum decluplo ardentiusaccenſum deſcenderent,& feruo. rem ignis amœnitate roris permutarent. Habacuchum e lu- dæa in Babyloniam tranſveherent, vt prandium meſſoribus pa- ratum Danieli in leonum medio ſedenti apponeret. Chriſtum ipſum ſudorc ſanguineo in horto madentem erigerent ac ſu- ſtentarent. Verum neq; ego omnia commemorare poſſem ſi vellem, nec vos ſi poſſem ſine moleſtia audiretis. Itaque inſtar omnium nobis erit D. Petrus, quem belua iſta, cuius paullo an- te mentionem fecimus, Herodes, poſt trucidatum Zebedæi fi- lium inpopuli furentis gratiam comprehrendebat, comprehen- ſum carceri includebat, incluſum capitis ſupplicio deſtinabat. Ne auteme vinculis euaderèet, ſed exactis diebus feſtis morte afficeretur: addebantur quatuor militum quaterniones, qui vin- tum aſſeruarent. Petrus Magiſtri exemplum ſequi promptus, abiecta mortis iam iam ſibi imminentis formidine cinctus mi- litibus, ligatus catenis dormichat. At nom dormiebat an gelus: qui cum poſtridie producendus eſſet, noctis caliginem,& car- Ceris obſcutitatem clara luce illuſtrabat, dormienrem ſtimiila- bat, excitabat, vt ocyus ſurgeret mandabat. Mox catenæ de ma⸗ nibus vindti excidunt: ilſe iuſſus ſeſe cin git, pedibus calceos, pectori pallium induit. Nihil hic valet carcer, nihil catenæ, ni- hil militum quaternio Præcedit angelus, ſequitur betrus: igna- fus tamen eius quod fiebat. Prærereunr primam& lecundam cuſtodiam, porta fetrea vltrò aperitur, exeunt ecarcere, vicum vnum procedunt, ſubito euaneſcit an gelus, Petrus ad fe reuer- ſus angeli auxilium, ſuamq́; in integrum feſtitutionem agno- ſeit,& ad ſuos hilaris reuertitur. Parum abeſt, quin exclamem ad rem adeò inauditam. inauditam autem: imò vſitatiſsimam. E Si quis as concitarunt. Laborarunt hi, vt religio concideret: illi Vt ſta- biliretur. Illis concordia propoſita fuit: his diſsidium& con- Act. 2. 2. de legib. 8i quis enim in his noſtris regionibus,& i intra hæc mœnia abic; angelorum ope veritatis præconia pro mendaciorum vaditate, & Dei vocem pro hæreticorum vlulatibus audiri æſtimat, vehe⸗ menter errat. Quid enim noſter labor, noſtra prudentia, noſtru robur? quomodo hoſtis experientiſsimi folertiæ, callidifsimi artificio, neruoſiſsimi viribus reſiſterent? Operoſun n et de gnam pugnare cum potentiſsimis: operoſius cum ſpiritidus Difficile eſt obſiſtere mundi dominis: difficilius ſi non videan- tur. Periculoſum eſt dimicare cum Rectere tenedrarum: deri culoſius de improuiſo. Pereundum videlicet nobis erat ſingulis momentis ab ijs qui tanta ira, tantoq́; odio int flammati funt, vt Deum ipſum, ſi lireret, de lolio ſuo deturbarent, ac cœlum ræ miſcerent: niſi minime defeſſum ſtudium vigu lantiſsimi an- gelorum exercitus nos tutaretur. Angelorum cura eſt, ue pro soncionatorum ſermone tubarum clangor prop ræcepto um voce cornuum ſonitus, P concentu muſico tonitrua tormen- torum templa noſtra& ſcholas repleant. Quamdit angelorum turba inter nos verſabicur, Eccleſia Dei florebit,&—— ita vt nunc floret, dodiſwimorum virorum numero obſeſſa, ne cô- mouere ſe Diabolus contra ipfam audeat. Ac ne ill lud du ide:m mihi prætereundum eſt, quod maxims ſollicitos ipſos Reipub. adminiſtratio habeat. Quantum enim fiduciæ in hominum vi- ribus collocandum ſit, pſ Ethnici derſpect um habuerun nec inſcite ille ingenij ac doctrinæ princeps Pl lato, Nlema dmodum boues, inquit, non à bobus neq, capræ à capris reguntut—, ſed à præſtantiore natura: ſic natura humana inemmic. eſt quim vt ſeipſam regere Polait; atq; vbi non Deus ſed mortalis ali iquis dominatur, ibi ma lorum& ærumnarum nullum eſt eftugium. Vidit nimirum vir clariſsimus rationis luce,& exper ientia e- dodus cognouit, aliud eſſe induſtriam, conſilia, prudentis ho- minum, aliud fucceſlum, felieitatem. auxilium àa Deo proma nantia. Kideat hoc viperinus Sa dduccorum partus, ti ideant Epicuri de grege porci: nos qnadec certe Keundum Deum angelos conſeruatores appellamus fortunæ ſortisq́; noſtræ e, ſns quibus tek⸗ 0 kercandam icekeni ltaatdina, undchadhuln , de ſolio ſuo deubunn maime deſcſumckulm in 0i tutaterut Angeumnen moac tadatum cuuga inn us, pro concentumuicounr e 1X Kholas fœpleant(unan 4 1 dicat, Eccleſ Dai ferat t Bimorum ritorumasnenu wotraiplamaudent eni eſt, qnod muimeſdllciuii Quantum caimfciceilr t. ipli Btdnicierhekunki doctrinæ ptidccqs fulyqir dobus acg aget ctütge ſic mtura humamint'onr, atq; rdinen Deuj t m um& xmmmrumadlmnd- ariſsimus ntioni lue,li deſe nduftrun, utlif⸗ um, fclcitutem ulln 4. tviperinus Kdtuccunmht „ auddem cenelth cci: nesguidem“ dri ypelunuiiptum da quibus omnia arderent bello, toga Ma tte, libri clypeis, calami haltis permutarentur. Quis enim eſt ille tam omnis hiſtoriæ ignarus, qui neſciat, tum quanta ſæpenumero vehementia per⸗ fidiſsimus nebulo(quem deteſtandum magis quàm nominan- dum puto) in eo fuerit, vt Reſipub bene conſtitutas euerteret; tum quanto ardore vigiles noſtri contra ipſum repugnauerint: vt certis ordinibus ad munera obeunda politiæ inſtructæ, certis legibus ſubditi ad obedientiam præſtandam deuincti, certis pœ- nis magiſtratus ad contumaciam coëercendam eſfent armati. Non modo vox me, ſed dies etiam deficeret, ſi ex hiſtoriarum aunalibus vetuſtatem exemplorum eruerem. Quare non dicam quomodo angeli imperatores præſtantiſsimos, Conſtantinum contra Licinium, Theodoſium contra Eugenium bella geren- tes adiuuerint: neq; certamen in quod angelus in Perſia cum dœmone aulico deſcendit, renouabo: ſed vnius Arcadij menti- one facta quieſcam. Huius igitur cum ſumma eſſet probitas, ſumma in tuenda vera doctrina obſeruatio: diſfenſionum fons & origo diabolus in ipſum ſummo odio erat, maleuolentiaque fuffuſus prorſus incredibili. Itaq; hominum animos contra eum tanta ira inflammauit, vt qui paullo antè à conſilijs ipſi fuerant, iam in eiuſdem interitum conſpirarent. Dux ſceleris& quaſi fi- gnifer, homo perditus, Arrianorũ veneno infectus Qaianus, qui à Caino tam re quàm nomine parum diſtat, ex occulto conſcri- bebat exerc itum, quo imperatori necem afferret, ſibi impe rium adiungeret Arcadius tale quid minime ſuſpicans animo vacuus in arce ſua degebat. Ceſſerat iam nefando inſtituto diei lux, ne virum optimum luce priuatum contueretur: noctis autem te- nebræ latrocinium deteſtabile prouehebãât: inſtructa eratacies, ardebant faces ad deſperatæ vrbis incendium accenſæ, ferrum imperatoris lateri imminebat. Adtum omninò erat de religione, de reguo, de vita ac falute Arcadij, niſi angelorum turma la terũ oppoſitu hoſti furenti auda cia, ſcelus anhelanti, peſtem religio- ni nefarie molienti, Imperatori ferrum minitanti, ad vrbem adi⸗ tum inter cluſiſſet, eamqꝗ; ſtantem relinquere coegiſſet. Quid? 2 quod Mattli quod vnicuiq; noſtrum ſine præſidio& ſine cuſtodia angelorũ vitæ periculum in ſingulas horas impendet? neq; quiſquam pri uatim aut publicè, ocio aut negotio, pace aut bello, in turba aut ſolus, ſine his comitibus& admiaiſtris aggredi aliquid aut per-. ficere tutò poteſt? Quod ſi ſolum aerem peruagatentur tortuoſi ſerpentes, humi nos ſtrati ab ipſorum violentia eſſemus immu- nes: aut ſi terram tantum occuparent, terrenisq́; aduerſarentur, nos Iocis ſubterraneis aduerſus ipſorum icurſus muniremus. Iam cum ex aëre vim coruſcam fulmiais eijciant: im terris ca- lamitates omnibus moliantur& ſtruant: cum nauigantes ſæ- pe fluctibus obruant penitusq; ſnbmergant: cum in terræ laten- tes vtero hiatus efficiant, funda menta concutiant, ventos flam- miuomos foras proijciant: quis in hoc mundo-locus aut tami natura inuolutus eſt, vt ab oculis ipſorum nos remoucat? aut tantum firmamenti habet, vt. ipſorum latrocinio non pateat? Ve- rum enimuero vt ex omni parte fremant, vt ſanguinem noſtrũ fitiant: tamemab angelis iplorum vis inhibetur, immanitas in- firmatur, rabies contunditur. Hienim omnis ſexus, omnis æta- tis curam ſuſtinent: nutrices ſunt infantibus, pædagogiadole- ſcentibus, ætate prouectis rectores, confectis baculi quibus la- bentes fulciuntur. Hæc ego non dicerem, niſi ipſa veritas Chri- I8. ſtus omni aſſeueratione affirmaſſet, infantum angelos, perpetuo adſpectu frui maieſtatis diuinæ,& ipſi totiens præſentiam ſuam facto declaraſſent, iuuiſſent laborantes, quieſcentes conſeruaf- ſent. An non Tobias iunior Angelum habuit in itinere conſici- endo comitem, in vxore ducenda pronubum, in ſanando patre medicum? Quid autem alienis vtor, cum in nobis ipſis perſpi⸗ cuam eorum opem animaduertamus? Quis enim eſt, qui non multùm& ſæpe ex manifeſtis periculis& ante oculum poſitis angelorum auxilio euaſerit? quis verò qui non ex latentibus ſit ereptus Nom equidem affirmare auſim, quod pietate clari, au- Ctoritate præſtantiſsimi viri affirmarunt, ani mam quamq; à na- Pfal. 1., tiuitatis ortu deſtinatum habere peculiarem angelum: illud ta- men regij vatis teſtimonio freti ſtatuere poſſumus, pluribus non ſtrorum Gagml nücer uar mm mm ſiae Agulas k. Kodhn Codh Wlum zer „ K.* Kalad loru amoccupaneat cis aduerſu pot mollaatur& n DeRlene Pentuz Aat, tun 4 Albet ur Diorum lrnen 4bch vt diorm Aätrocmor, . omoi parte ſtemunt gelis iplorumris lnhoen e tunditur. Hicnimomaätm autncces ſantinfaniayng uectis tcddores, con3 xc egd non dccetemaüjun ae affimmaſſexinfnunu tis diuinx&ipi tieumat niſſcnthdonates, guddensi uniot Aogelamdülin te ducendi pnuum em alicnis voot, amüni mnducnamast Gann aniſeſtis perelli dj 3 aſerit tquis rery qu man n afrmun ulmut rninangt epeculanenuß ni riisfumrun8 am kder oaio ffen nüdi, d dii Rlrea eadt a Xadminiitnsg uar pemgn b m wolenn ke rrach Lm ncur ncotuſcam— er Kruant: n. ludmergrcann. ncamen Dacuna Dunt. qaüöin doc mancoa Itadocais plommm. ſtrorum corpotum animorumq́; cuſtodiam eſſe demandatam, qui nos regant, qui moneant, qui vtcontra fortunæ tela inuicto animo propugnemus, ſermonem ſpiritui noſtro abſq; ſonitu immittendo alliciant. Et quoniam breui admodum termino vitæ noſtræ ſpacium circumſcriptum eſt: ne tum quidem nos deſerunt, cum iam ad extremum vitæ ventum eſt: ſed ne mor- tis metu a gradu deijciamur, verum neceſsitatem imminentem xæquo animo expectemus hortantur: inhiantes animæ exitio Iupos in ſceleratorum ſedem atq; regionem præcipites agunt: ſpiritum corporis ſolum vertentem excipiunt,& in Abrahæ ſt num tranſportant. Quo longius progredior, eò plura angelorum mihi ſeſe merita offerunt: ſed licet illa finem non habeant, no- ſtra tamen ſinem conſtituat oratio neceſſe eſt. Proinde vbi pri- mùm id adiunxero, de quo vltimo loco dicere conſtitueram, ve- la contraham. Etenim ipſos angelos modò ſubiraſci mihi cre- do, quòd verbis meis hactenus laudes ſibi attribuiſſe, Deo de- traxiſſe videar. Neq; enim ex operibus ſuis gloriam affectant aut cultum quærunt: ſed totum illud quod præſtant, quantum- cunq; eſt, quod certe maximum eſt, totum, iaquam, creatori ac⸗ ceptum ferri poſtulant. Itaq; etiam Manoam non ſibi ſed Deo epulare ſacrificium facere voluerunt: ac dubio procul, quod à nonnullis adorentur, non modò ægre ferunt, ſed tantæ amentiæ hominum commiſeratione grauiter ingemiſcunt. Quid ergo? inquies, ſalutis noſtræ auctores inhonora tos relinquemus? hos nonamemus non colamus, non omnibus modis prædicemus: Honotem illi reſpuunt, amorem expetunt. Quomodo enim amore eos proſequantur qui ſe oderunt? aut odio eos qui amãt? Quomodo verò amare poſſu mus eos, quos vel impietate ineũ offendimus, vel inuidia in proximum fugamus? Cum vnus ali- quis, qui à redo viuendi tramite deflexerit, in viam redit, Iætitia ipſos efferri credimus: quid ſi plures. Non minus eleganter quãm vere Baſilius Magnus ille, augelos ſimiliter peccatis abigi dixit, ac fœtoribus columbæ, apes fumo. Videant igitur ne er- xnt, ſi qui voluptatibus obſcœnis dediti, aut faſtu turgidi ab E 3. angelis Iud. 3. angelis ſe cutari autumant. Nam cum omnibus alijs vitijs in. feſtiſsimi ſunt; tum caſtimoniæ buſtum laxuriem, concitatri- cemqꝗ; bellorum omnium ambitionem deteſtantur& execraa- tur. Iam, vt ad vos adoleſcentes me conuertam, ne pulcherri- mo ſanctiſsimorum ſpirituum concilio, quod huic noſtro nu- mero præeſt fores claudantur: agite quæ officij veſtri ſunt dili- genter exequimini. Spernitis magiſtratus? repudiatis parent ¹ irridetis præceptores? angeli vos ſpernunt, angeli vos repudi⸗ ant, angeli vos irrident. Quid verò commoditatis exſpectan- dum ſit ijs, qui vitiorum obſcœnitate pium hunc gregem ami- ſerunt, omnis turpitudinis quaſi ſpeculum Nero nos docebit. Nullum enim flagitium tam atrox, nullum facinus tam turpe fuit, à quo ipſius furor poteſtate armatus abhorruerit. Nũ ciui- um Romanorum cædes ab ipſo perpetratas commemorabo? cum ne ipſi quidem vrbi clariſsimæ pepercerit. quam homo ne- quiſsimus, vt libidini ſuæ in cognoſcenda flammæ magnitudi- ne qua Troia perierat, obſequeretur, incendit,& patriæ funeri ſeptem diebus& noctibus totidem idem ſpectator& auctor ad. fuit. An præceptori ſuo optimè merito,& fratri innocentiſsimo manus ipſum intuliſſe dicam? cum eaſdem maternus etiam ſanguis adſperſerit. Nec verò in profana ſæu’re ipſi ſatis fuit: ſed ſanctiſsimorum etiam Apoſtolorum betri& bauli interitu tyrannidem ſuam nobilitari voluit. Cum ergo ſcelerum imma- nitas angelorum opem exturbaſſet, diabolorum importunitas effecit, vt ſceferatis iſtis manibus, quas in patriam, in parentem, in ſacra conuerterat, tandem ſibijpſi mortem conſciſceret. O miſeros à quibus ſubſidia vitæ ac ſalutis cuſtodes abierint feli- ces autem cum quibus permanſerint, pro quorum incolumita- te acriter propugnarint, quos ſecum in æternam iſtam domum deduxerint. Keſtat vt, quod poſtulat æquitas, requirit pietas, flagitat neceſsitas, votis pijs tanti boni auctorem celebremus, ac ne angelorum præſidio nos carere ſinat, ex intimis cordis af- fectibus precemur. Tibi igitur cunctarum rerum laudanda- rum parens atq; auctor gratias agimus, quantas animo conci⸗- pefe, 1e 11 2 dernun nziin i. d rerd commänd um Odſccninte dum arc 4 dmis Tuan ſpeculun Naum- im tamanar, uulun amn poteſtat: umuius aienmei le abi dſ derpetnu emnaa di clariſume hepercri unn luæ in cognoſccada timn „obſequerctut, nceadt aſ bus totidem idem pecenmtu optime menito Ktanime dicam! cum esldem mun Lec verd in profuaſeurii am Apoftoiotun lRic mitari roluit Lumeplttes exturbaſfet, Cadocrm i V munibus quniu unmye adem ſbijpu monem cd ia vitr ac fdlums aletn perman cit, toan avos lecumil nemm 3 1 Soodoltlnafän 2d dnt boni wcoeni- pls aon. nieir 1o n0s cutere lcal. el e öbi igtar cnncarun ei 4. 4 uaqasae tam 1aW. 1p ite qur cki ſehh 1 ua pere, lingua eloqui poſſumus maximas: quod angelos non ideo fciſti, vt vel per aerem ludibundi volitarent, vel voluptatis ille- cebris deliniti in otio viuerent; ſed vt illis miniſtris vtereris ad nominis tui laudes decantandas, ad ſapientiam tuam celebran- dam, bonitatem divulgandam, potentiam colendam: tum ad protegendum pios, ad conſolandum mœeſtos, ad eripiendum afflictos, ad puniendum improbos: te precamur, vt ipſos im- perio tuo obtemperare, officiorumq́; ſuorum munia diligenter obire facias. Pars caſtra circa mœnia noſtta collocet, pars cum Sathana pro ſalute noſtta manus conſerat: Eccleſtam noſtram defendat, tyrannorum impetus frangat, falſas de te opiniones tollat. Academiam noſtram, curiam, adeoq́; totam Kempub. horum præſidio muni: ne vel ſeditionibus perturbentur, vel bel- lis vaſtentur, vel periculis opprimantur. Quinetiam à ſchola hac noſtra paternam tuam curam ne abijce: angeli tui præce- ptores defendant, diſcipulos tueantur, diſcrimina ab vtrisq;& pericula auertant. Ad extremum, ô munificentiGime bater, ita nos tua potentia flecte, clementia rege, bonitate tuere; vt cum ab hac terrena labe ſeiuncti fuerimus, cum illo bonis omnibus circumfluente cœleſtium animorum cœtu conſociemur. D IXI. RFEVERENDOET DOCITE⸗ SIMO VIRO DN. M. VALENTI. NOBECCERO, verbi diuini apud Francofordienſes Præconi fideliſsimo, Domino& fautori ſuo colendo, Caleb Trygophorus S§. P. D. SSe On inſcite S auctor ad Herennium in omn NW 2 qiſciplina infirmam artis præceptionem G 8 eſſe ait, ſine ſumma aſiduitate exercita⸗ tionis. Quotus enim quisꝗ est(ne tanzam — 3 reliqua) qui, ſi dcendi exercitationes i 2 vb i ſar in ſcholis neglexerit, cum in puluerem, un aciem, in clamorem eft prodeundum, illa quæ audinit af 7 dud, Aidicii fideliter, tenet probé, recté intelligit, yel au- diuiſſe vnquam, vel didiciſſe,el tenere atq auelhe ere videatur? Itaq illud crebrò ludi noſtri alumnis incuka⸗ tur, yt ſi cum fructu in ſtudijs yeyſari,indeg opis aliquid ata; auxili rebus adferre humanis cupiant; ne⸗ quagquam optimum dicendi magiſtrum obſoleſcere patiantur. alg yt quod diſcipulis ingeritur idem facilius per ſuadtatur, Vir praſtantiſs. ludi noſtri Rector dn. M. Abelus,& ipſe aliqjuotios tam liatas orationes quam ſolutas habuit,& à me pro ingenj mei medulo haberi poluit. Drobauit hoc confilium 1 Heuerendus Gclariſs.&cholæ noſtræ inipe⸗ ctor On. D. Andreas Iuencelius,& ita probauit,'t, dum per paletudinem ipſé non poſſet, alios eruditione ac Aignitate præſtantes viros bhuufmodi recitationibusin- tereſſe — — — — — — — — — — — — — — ——— — —— — ——— —— 30 DXNVA- . O eti diuin 1 kan⸗ eram a eriha led Itygophoru Kod iſcit aucty 4i enn plmma infruam an 1 * 1 ſ 9, eaut, ſine ſunns qbauune b dir Quutus eun guizan — ——— r. 1jud) quu d dnu kxehcne cholus vrfexentan an neit yraceanmm illun f ter, tenet zrule jhunn 1Ä 0 1 del didiciſſenelteun add crehnd uimſiim in ſtuchs Tſehauhs tereſſe curarit: quemadmodum& te vir doεiſeime, nu⸗ per dn. Abeli eruditam cathedrarum originem præſenté audire memini. Horum Leitur&o neq benenolentis erga me ignorare, nec auctoritatem afpernari, nec poluntat repugnaré debui; ſed oratinncularum aliquid conſcripſi. non èo gquidem conſalio, yt foras darentur, ſel yt hriua⸗ tis ſcholæ parietibus contentæ diſcipulis vel erudiendis, vel ad ſtyli ſtudium excitandis inhlammandis; grutret. Quando tamen certis de cauſis, quarum potiſaimu tu non ienoras, ſororem ſuam ſuperiori tempore dimiſſam ſequu Seſtiunt: eant ſans& vayia hominum de ſæ iudicia ex- periantur. Iuautem reuerende& doctiſsime dn. Ma wi- ſter(buc enim yt penirem lon ior mihi quam ſtatueram fluxit oratio) quemadmodum me antehac in amicitiam luam recepiſti:ita nunc quæſo Vixęulti huius è ſacro He Jaiæ ſaltu decerpti patrocinium ſuſcipe. Rideatur forta Tferre hnauajisx. ſi qua puella confectam ex herbis asperis G qoroſtibus uagiſtrun öhſakſen nperuur nimm fuin 3 1 noſt ni Dectyn All 9 tas orattmnes uun ſiu 2 medul aben nuh 1as Sdun Khnien dus Tueurlus, ute em ſeuu yjſt zin M uuthufuuu tn 1 coronam donet ei, qui in amaraci, liliorum Hyſsopi, roſe marin, gariopkyllorum& infinita florum copia quod⸗ cunc placuerit eligendi poteſtaté haleat: tu, quæ eſt tua umanitas, anſerem olori obſtrepentem ſpero non repu- diabis, dum annus forté maiora producat. Eale Vir do⸗ ciiſime vnd cum tuis,& amorem tuum mib⸗ conferua, mec;&ſſe eum penitus tibi perſuade, qui in te colendo in- ter multos appetat principatum. Eancofordiæ 6. dus Majj, duno 90. b b H Oratio OCRATIO TERTIA DEVIRGVLTO CHRISTO. On ornata minus quam frequens eſt Prophetatum 5 Qallegorica oratio, qui Spiritu diuino inſtigante cœ- leſtem Philoſophiam vatiis ac iucundiſsimis ſimilt- tudinibus conueſtierunt: nec ipſe Dei filius ab eiuf. W* modi ornamentis alienus fuit, à quo non rarò ad po pulum plures continuæ fluxerunt translationes, quæ doctrinam cœleſtem cœleſtibus etiam coloribus penicilloq́; pinxerunt In- ter alia autem ſacra Biblia amœno comparantur hortulo, in quo arborum vbertas, herbarum viriditas,& frugum copia acceden tem detinet mireq; reficit. Hxems abijt, cantat Salomonis ſa- pientia,& imber ceſſauit: flores terræ apparucrunt: inſtat ver: ac turtur in regione noſtra auditur: ficus oculos, vitis gemmas adep ta eſt,& odorem fundit ſuum. Vnde& ſacræ doctrina helluo Lutherus ſe ſingulas Bibliorum ſententias quaſi ſingulos ramos diſcuſsiſſe, earumq́; fruges deguſtaſſe adſerit. Elegans ſane& tantis oratoribus digna oratio. Nam ſi omnes omninò ſcripturas, ſi omnem monumentorum memoeriam euoluimus; cum his nec ſapientiæ grauitate, nec vbertate myſteriorum, ncc magaitudine conſolationum, nec vllo doctrinarum genere poſ- ſunt conferri. Illic enim diuina fulgent oracula: hic inſomnijs vaniora hominum commenta. Illic arborum fertilitas nos ob- lectat: hic ſterilitas ſpinarum dilacerat. Illic veritatis æternæ li- quidiſsimi fontes ſcaturiunt; hic ab obſcuro rationis capite du- cii eunt riunli. Quando igitur nos, teſte Apoſtolo, non hoſpites ſumus, ſed ciues ſanctorum, non aduenæ, ſed Dei domeſtici, in angulari lapide IE s v Chriſto exædificati: meritò nos ſancta quædam inuadere debet ambitioò, vt poſthabitis terrenis, cadu- cis, incertis, vilibus iſtis, ea potiſsimùm ambiamus, quæ per an- guſtam portam nobis ad Chriſtum viam præcunt,& non niſi ad ſumma generoſos hominum ſpiritus trahunt. Apes iam aeris ſerenitas ahn es u fesu rerlt Nuesethne , 0, Klöpuim tuwnn olofttam misaclunn 1 onucftienn dee gl den amentaleausſti agam 22 Huxerunt rangaüura t etam colondug nilt ir bln ameno tomoarnnrir darum riniditas& lagpdan chelt Hrmuudit and aait: fotes terrx ipeannat doſtm auditut: Hccscculi nſandit ſuum Tade täa aguhs Biblorumſaqtmum amq ftuges deguluſeatn bus digm ocatid. Namitkn a octio,u gir monamtatorum mamaina 4 1 grauitute, aec demtennſt 4 19 4] donum, nec Ilo doctnt 3** 1 9 Ae b. At im Giuins ſolgentoncl3 ua mmenta. llic rdoran t. zaarum diucerat llentät ariune, hic adodlerram, lo igitur nos cke maktne n 4 de orum, non aduere, de h ito erxdicaii Tall- „Chriſto exxd ri:sa, ambitio, r. poliudut b 5 a potiſinum am 5 , mrun ptxeddl3 adChitum umt 9 miaom puius ruut 1 miaa 1mne 8 4 9 8 dae ſerenitas prouocat, vt vagantes ad mel faciendum idoneos flos res carpant,& vt Vitgiliano vtar, liquentia mella ſtipent: homi- nes ad ſuburbanorum prædiorum delicias aura benignior& verni temporis ſuauitas allicit: nobis verò hoc tempus paſsio- nis ac reſurrectionis Chriſti memoriam renouat: in cuius de- ſcriptione Amoſi filius Heſaias ita perſpicuus eſt ac dilucidus, vt comparandos ipſi paucos, anteponendum cenſcam nemins. In huius ergo hortum ſaluberrimum adoleſcentes dilecti me nunc ſequentes, quem hiſce diebus in capitis 3 explicatione præterijmus, vel certè obiter ſaltem adſpeximus, ſurculum in- tentis animi oculis contuebimini. Non deerunt menti paſcua, vbi filij Dei vincula nobis liberta tem, mœrores gaudium, mor- tem peperiſſe vitam perpenderitis. Vobis autem viri doctiſs. Ke- ctor& Collegæ honorandi, niſi breuiſsimi temporis iter mole- ſtum fuerit, quæſo beneuolos in pictum Heſaiæ campum vos mihi præbete comites,& quæ partim ingenij tenuitate impedi- tus, pattim temporis anguſtia excluſus ego minus obſeruâro, Ptro ſagacitate veitra acrius inquirite, ac me redeuntem de ijs admonete. Ego quidem, vt facilius me expediam, primùm de virgulto ac radice cuius mentionem facit Propheta; deinde de eius vi& efficacia dicendum eſſe arbitror. Atꝗ; vt inde ora- tiunculæ meæ oriatur initium, vnde omnium rerum origo du- citur, cum belliſsimum hoc mundi theatrum ſtupendo ordine à Deo procreatum, varijsq́; diuinæ maieſtatis inſignibus exor- natum eſſet; voluptatis domicilium paradiſus orientem verſus exſtructus, varias arborum ac frugum ſpecies, viſu accepras, eſu dulces produxit: inter quas duæ, vna quidem boni ac mali ſcientia, altera autem vitæ conſeruatione nobilis, primas obti- nuerunt. Vtinam verò aut minor Diaboli iauidia ſerpentisq́ue calliditas, aut maior Adami prudentiaac diuini mandati cogi- tatio fuiſſet/ non excidiſſet felicitate iſta in qua collocatus erat, ſed vitæ frudu vſas vitam hanc terrenam legitimo tempore cum cœleſti, omnium omninòô dolorum expers commutaſſet. Verum valuit Satanæ odium, valuit præcox honorum ambitio: .e e ai e laplus Efa. 4. lerem, † lapſus eſt homo,& omnem poſteritatem in eandem ſecum cs. lamitatem traxit. Exturbatus eſt miſer è domo pulcherrima vſibus ſuis addicta, priuatus eſt non modò arbore illa vitæ, ſed iĩpſo Dei adſpectu: quo nemo vnquam mortalium fruiturus fuiſſet, niſi infinita Dei ſapientia miſerrimæ ſortis commiſera- tione mota, ad nouellam arborem commonſtraſſet aditum, euius vires alterius virus tollerent,& morbo mortifero medi- cinam adferrent. Spes nimirum facta eſt, Eſa. 1 1. fore vt de ſtirpe Ieſſæ virga,& de radice cius flos enaſcatur ac germinet, in quo Spiritus Domini requieſcat. Et alibi idem Propheta ger- 23: men Domini in magnificentia& gloria, terræq́; fructum ſubli- mem futurum vaticinatur. Quod ipſum in leremia Deus repe- tit: Ecce dies venient& ſuſcitabo Dauidi germen iuſtum: eo tempore ſalua erit Iuda,& Iſraęl habitabit confidenter. Multis alijs in locis eadem iteraturpromiſs io: ſed inſtar omniũ erunt quæ hoc capite leguntur: Aſcendet ſicut virgultum,& radix è terra ſitiente. Surculo huic nobiliſsimo nobiliſsima etiam Da- uidis ſtirps erat præſtituta: quæ tamen Odtauio Auguſto Ro- mæ imperante, iam ſenex, exſiccata, exciſa& tantùm non etat euulſa: quòd nemo ſine vitæ diſcrimine ſe inde ortum auderet profiteri. Radicum tantummodo fibræ erant reliquæ, inter quas verecundiæ& caſtitatis exemplar Maria frutica ta eſt,& ſurcu- lum hunc emiſit ipſum Dei filium: qui natura inſinitus, velut in arctum ſeſe contraxit,& à Dei ſpiritu huic radiei inſertus, ſuccum inde traxit, ac homo natus eſt:& ita natus homo, vt nec Deus eſſe deſierit, nec ſordium noſtrarum factus ſit parti- Num. 17. ceps. HæE igitur eſt Aaronis virga, quæ olim è ſtirpe exciſa turgentibus gemmis flores, folijsq́, dilatatis amygdalas protu. Exod. 1 F. lit. Hæc eſt arbor illa, quæ amaris Maræ aquis omnem amarum ſaporem ademit, adeò vt peracerba guſtatu dulceſceret,& ene- Apoc. 22. Kum fereè ſiti populum recrearet. Hoc deniq; eſt lignum il- Luc. 23. lud vitæ, cuius folia ſanitatem gentibus pariunt. quod ipſum nomen ipſe Chriſtus ſibi crucem baiulans tribuit. Nihil qui⸗ dem hocilluſtrius, qui ſplendor eſt paternæ gloriæ,& omnes — in hune —-—— Nhen an 1 n. kcch drüh heit feget nuu i r ngt mak. fan rta donn * — —— 4 1— ·elezt. Ftalbiite enite 7& 4. 2 4 5 mecntn. onn, derra 4 G Ah- I matur. Qodglamn bei at& ſaſcitabo Dauign da,& lſn habiatit orite cramrpromibi: ldikra ntur: Aſcendet ien ixaun alo huic nobilitimo nabülin. Rimmta: qux umen Ccauot ſcner, exſiccat, excitaun ſine vux diſcimie eiken antummodo ſibex cruu tsu niis exemplir Mnuͤtmant um Deiſlum: qaimunin mrit,& i Deiiin bi ac homo mtusck: Kiam, 8 in hunc mundum venientes illuminat, quem pſiangeli intuert geſtiunt:& tamen ſine vlla formæ gratia Bethlehemi in hanc lucem, vel noctem potius, naſcitur; natus in Nazareth deſi pici- entibus multis, ſuſpiciente nemine, educatur. Quo quid minus ſplendidum? quid magis à cœleſti gloria alienum dici cogitari- ve poteſt? Quin ſic attendite. Cum venuſtiſsima hæc roſa, ac- quiſitis quodammodo viribus, ſuauitate ſua adflare multos inci- Peret, ab hirſutis ſpinis Iudæorum turba varijs modis peti, in. tercludi, ſuffocari cœpta eſt: qui communi conſilio arborem hanc radicitus extrahere,& e terra viuentium exterminare co- nantur: ſed quam huic machinantur ſibiipſis creant perniciem, & cœlorum Domino riſum excutiunt. Tantum quidem certè effecit teterrima ipſorum diritas asq; immnitas ‚vt membro- rmum teneritas flagellis dilaniata, faciei venuſtas colaphis defor- mata, capitis ſanctitas ſpinis fœdata, totius deniq; corporis ma- jeſtas plagis abolita, nihil humani referret. N̈ eque enim ex Pſal. 2⸗ — F24. Bonauenturæ calculis quinquies millena ducenta& ſexaginta duo tantùm vulnera accepit: ſed totus concerptus cruore ma- duit. Vt non immerito de ſua innocentia,& populi ſui crude- litate in Michæa conqueratur: ac ſapientiſsimus omnium Sa- lomon hane rem animo proſpiciens, filias Sionis inuitet, ad con templandum regem in diademate, quo ipfum in nuptia rum die mater coronarit. Quis quæſo eſt ille tam durus, tam aſper, tam ferreus, quem non moueat acerbiſsima iſta Chriſti querela, q ua Pſalmo 22. non hominem ſe eſſe ait„‚ſed vermem, vel ſi quid veIme abiectius. Nec verò huiuſmodi ærumnarum vates no- ſter fuit inſeius, cum neget ei formam fuiſſe aut decorem, vi- rumq; appellet dolorum, qui omnibus videretur execrandus ac deteſtabilis. Videtis, vt opinor, quomodo ad hanc plantam op⸗ primendam, exſtirpandam, funditus delendam Iudaici& in- fernales horti cuſtodes acceſſerint. At verò nec illud vobis ignotum eſſe aut poteſt aut debet„‚quod contra omnium moli- tiones ſola altiſsimis defixa radicibus ſemper ſteterit,& palmæ inſtar, tondibus nunquam vidua, onerum grauiſsimorum vi⸗ b F 3 Ctrix — Gant.Ze Ezech. 17. vid 9. Pl 48. „— 3 à 4 Arix euaſerit. Neq; enim obſtate potuerunt vepres ac dumeta, quo minus ſublime de medulla Cedri& ramorum eius vertice ſarmentum in ſublimi Iſratlis monte plantatum in germen e⸗ rumperet,& in cedrum ingentem accreſceret, vt ſub vmbra frondium eius volucres nidificarent. Quemadmodum emm inuſitato miraculo iuxta montem Oreb rubus arſit, neq; tamen exuſtus eſt: ita virgultum hoc iræ diuinæ flammis, ac mortis ignibus accenſum, flagrare quidem ſed non deflagrare potuit. De ſurculo a utem in hac quæ mihi propoſita eſt breuitate ſatis multa: iam vt ſurculi vires exploremus, animum& mentem adhibeamus ijs quæ in Heſaia ſequuntur: Vere languores no. ſtros ipſe portauit. Quinam autem, inquies, iſti languores? qui iſti ſunt dolores? Ea ſanè eſt vitæ noſtræ conditio, vt acerbita- tem veram, jucunditatem falſam, certum dolorem voluptatem incertam nunquam non experiamur. Huic cerebri infirmitas vertiginem, inflammatio phreneſin concitat: illi epilepſia cor- Poris partes confundit, aut apoplexia ſenſus præcidit. Vnico Verbo dicam: quot membris corpora noſtra conſtant, tot mor- bis nos ſingulis horis horarumq́; momentis ſumus obnoxij. At verò non hi ſunt cruciatus quos Propheta recenſet; ſeqd ij de quibus ſic Bernhardus: Triplici morbo laborat genus huma- num: principio, medio,& fine. Natiuitas immunda, vita per- uerſa, mors periculoſa. Omnes enim ex ea arbore ortum dueci- mus, quæ x occulto latrocinantis paſtinacæ letali veneno iafe- da, de fluentibus folijs honorem ſuum amiſit& exaruit; nec ſaporem, quo ipſa exhauſta eſt, impertire poteſt traduci. Eadem venenatæ ſuæ caudæ radium noſtris radicibus infixit, vt aut ſteriles fructum feramus omnino nullum, aut ſylueſtres inuti- lem: neq; ad quicquam natura aut vſu apti ſimus, niſi vt in æ- ternum ignem agamur præcipites. Quod ſi euitare hoc peri- culum deſideramus, ad ramoſam hanc& vegetam arborem fu- gia mus opottet: vt radix ſitiens eius humorem imbibat,& fru- us degener generoſo corrigatur. Enimuerò hoc iure lætan- dom nobis eft, Juod Chriltus hæteditatis quidem iure ad ſ delatum, eret accutgt(wnän arn monten ys CPnän ng uem Ordnducn eangee 8* Tlcem ledaod tetnge ucguamlührtinh AES KPlotemas zuinn, in Heſiuſequuru: ſerlen Vimamaurem inun ünd lant eſt vite noſtte caaütnyn atem fillmm cenun daurn non experamut. Hucceit atio phreneſin concint:lles lit, ꝛutapopleria falis grit nemdris cordons qoſa outa hotarumq woments immis iatus quos Pwpden krat 4: Tuiplici motdo aäeung 4 8*.—„nn lio,& fine. Natiuias mmun 4. Omnesenimerensbotte 1 5 pen utrocinantispafiiuct aiti shoqorem luum zmit d b auſta ci impenin Dotelcee aadium roftri nülüemn us omaigonalum in ſe Ame,e 5 t . f 1A zod m aatuna antnlc,- „ 14 9„Aſ 1 Nr geusa m Moc K feSee nhet⸗ mote Jkar 4 * 4 44⁸ deet ſ5 * 1 AW Bnimucrohh. 71,₰ guti fuin⸗ 14 41 delatum, ſed hoſtis infenſiſsimi aſtu à ſe alienatum hortulum redemerit; non auri aut argenti aceruo, ſed precioſo ſuo ſan- guine& morte non merita. vt vere iam ſit Akeldama, cuins in paſsione DoMINI fit mentio. Agellum hunc ſuum cœle- ſtis colonus verbi ſui riuulis irrigat,& Spiritus ſui radijs calefa- cit. O felices nos, qui quondam trunci ſine cultura, infrugi- feri ſteriles tortuoſi, nunc inſitione fructus ferre didicimus,& ſilij Dei ſanguine adſperſi, quauis Hierichuntis aut Hieroſoly⸗ mæ roſa ſumus formoſiores; Quanquam enim Dei ſimia Dia- bolus ſeminis ſui malitiem ſemper admiſcet, interq́; nitentia culta infelix lolium& ſteriles dominantur auenæ: tamen arbo- ribus iuſticiæ ac plantis Domini ſuum quoq; locum velit nolit a0/itar relinquere. Huc igitur maxima curæ& cogitationis noſtræ pars deriuanda eſt, ne ex florenti hoc campo cuulſi ſicut Eſa, 6 1. palmes forâs proijcia mur, proiecti areſca mus, aridi colligamur. P— 8. collecti in ignem comburendi detrudamur. Quo enim maio- ra ſunt Dei beneficia, eo grauiora ſunt eiuſdem iudicia. quentanda ſunt templa, vtendum inſtitutis à Chriſto Sacra- mentis, vt pectoris ſolum exile& macrum cœœleſli hac pingue- dine ſaturetur,& ab acerrima rapidi Leonis potentia æſtuq; de- fendatur. Incolumitatem nos& tranquillitatem aucupemus: propugnacula ac murum firmiſsimum ad omnes impetus op- politum ipſum Deum habebimus. Multoò enim acrius vigilat ille ad noſtram conſeruationem ac ſalutem, quàm lutulentus ex inferni fecibus proruens ſus ad euerſionem& exitium. Acne illud quidem hoc in loco prætereundum eſt, quod nuptam ſibi Eccleſiam diuiaus Sponſus cum roſa inter ſpinas confert; quæ multis modis preſſa, non flacceſcit tamen, ſed ſuauiter rube- ſcens blandimento ſuo magis ſemper ſpectantibus arridet. Mittendus igitur hic liortulus ijs eſt, a quibus tantum mollia, len ia, facilia, blanda quæruntut: cùm in eo ſæpiſsime in nubes induti halitus, repentinas ac vehementes pluuias excitent: nec rarò creſcentes arbores ab Agricola amputentur: ne fuſione nimia ſylueſcant, aut enecentur luxurie. Quid? quod è cœſi gre mio Fre- Ioan. 1 5. Cant. 2. temio in tertæ ſinum immiſſus ſurculus non quaſſatus mods, ſed in mortis puluerem deiectus eſt? Rex tuus crucifixus eſt, inquit Chryſoſtomus,& tu mollitiem ac requiem quæris: Non aliorum relatione tantum accepimus, ſed ab ipſo vſu hoc ſu⸗ mus edocti, ſæpe optimum quemqꝗ; ex conſcientiæ aliquo vul- nere ita affligi, vexari, perturbari; vt voluptatis guſtum nun- quam aut rariſsimè percipiat, Sed reuellendæ ſunt hæ ſpinæ, & Mediatoris noſlri capiti infigendæ. Punget nos Satanas conſcientiæ ſtimulis? bacillo ex hac arbore deſumpta retunda- tur. radices noſtras rodet mordens vermiculus? fraxino non campeſtti illa ſed cœleſti repellatur. Neque enim conſcientiæ vulnera vllo remedio facilius curantur, quam recordatione vul⸗ nerum DoMNII. Sed ad errorum turbines deſcendat oratio: qui exatris ſpeluncis orti ingenti agmine cœlumq́ue diemq́ue nobis eripere,& auguſtiſsimum CukxISTI hortulum fundi- tus euertere moliuntur. Vbi nullum aliud eſt perfugium, quim arbor hæc. cuius radicibus firmiter adhærendum eſt: neopi- nionum flatibus aut humanarum rationum procellis ex huius hortuli fundamento eruti, in labyrinthi ambages rapiamur. Imitandæ ſunt quercus, quæ ſub terra defoſſæ duriores reddun- tur:& quemadmodum arbores aliæ vt plurimum robuſtiori- bus ramis Aquilonem ſpectant: ita& nos conſpirantium hæ- reticorum fremitu non modò non tangi, ſed in fide firmiores reddi conuenit: donec æternus AEolus luctantes ventos tempeſtatesq ſonoras Pnperio premat ac vinclis& carcere frenet. tum verò: molesh& montes inſuper altos Imponat. Fortaſsis non nemo Moyſi tonitrua& fulminum iactus exti- meſcet: verùm is ſub opacæ huius lauri vmbra, omni periculo b vacuus Kaich fugen Chb: 1 lun ku üni rätli ubi cagn dana iſut ren n Gäd exari, per urdan, uhrn, N . Ah dn bnlgerhaatin 24„ et mordens rernicuuh Tleltitepelaunt. Nokan, do tacius cunaut anm Sed ad erommutimi li ori iagenti gminecrinr aguſtiltimam Cxx tér'hr atur. Vbi nullamaladcit adicibus ftmiter charaint at humanarumntiommmgna o eruti, in lbfriatdi magr rcus, qur ſud temceniſttin dum itbotcs iie t guma em ſpectnt: iac Manit non modd nonunai llile nec xtemus Eas entas tenyeftteijun nuat ac Guuli Cauaf- vacuus timere deſinat, in quam legis fulmen fruſtra emittitur: cum Chriſtus ideo factus ſit maledictio, vt abeius maledictio- ne nos liberaret. Quid multis? Nulla vitæ pars carere hoc virgulto commode poteſt. Nam ſi rebus ſecundis volu- ptas quæritur: quid meditatione ſalutis noſtræ queat eſſe iu- cundius? hoc ſit leontopodion, quod nunquam e memoria elabatur. Hic amaranthus, quo nihil nobis ſit formoſius. Hæc euphraſia, qua nihil amabilius. Subeat animum no- ſtrum veſtis coccineæ, vermiculatæ, muricatæ, imò corporis ſanguine atrati recordatio: tum verò, iuxta veterum regulam, crucifixi memoria crucifigat omne vitium. Sin autem, id quod ſæpius euenire ſolet, animæ morbus ingraueſcit,& nos indies grauius vehementiusque afflictamur; hæc panaces id ſola præſtabit, vt confeclis& eiectis doloribus conualeſcamus aliquando,& ſanitati reſtituamur. Ex amputata hac arbo- re aqua profluit, qua non ſolùm originis labes à parentibus ad- ſperſa, verum etiam omnis vitæ deformitas à nobis acquiſita eluitur& abſtergitur, ac plagæ ad ima pectoris viſcera reſi- denti medicina& alleuamentum paratur. Adeſte igitur quibuſcunque è venenato ſerpentis morſu dolor corda conco- quit, quorum oſſa& medullæ cruciatibus æſtuant, guttulas ex his corticibus ſtillantes vulneribus illinite, vt intenſiſsimus calor refrigeretur ac reſtinguatur. Quemadmodum enim capras CGretenſes ſagitta confectas ad dictamnum natura, ita nos peccatorum telo ſauciatos ad hoc virgultum ſcriptura ad- ducit: vbi veniam ſupplices, vires languidi, gratiam rogantes impetrabimus. Neque enim Mediator noſter mortem ex neceſsitate obijt, qpnia omnipotens: neque ex debito, quia ſanctus& immaculatus: ſed vulneratus eſt ideò vt nos ſana- ret, vitam depoſuit, vt mortis metu nos eſſemus vacui. Te⸗ ſtis eſt ſerena cœli facies, quæ horrendæ paſsionis impatiens ſeſe abſcondidit: tuq́ue ad diuinam vocem tota contremiſcens terra, omnia quæ ad humani generis redemptionem faciant im- pleta eſſe patefactis quaſi auribus excepiſti. Quid ergo du- G bitamus bitamus num facere medicinam velit! cum ideo ex altiſsimo Pei domicilio ia infimas terræ partes deſcenderit. aut num poſ⸗ ſit? cum poſsit omnia. Etenim non eſt terræ tantum fructus, ſed germen etiam Domini:& virgultum hoc initio quidem jmbecille viſum eſt& humile: iam verò ſe altiſsimé ſuſtulit,& exijt ad cælum ramis felicibus arbos. radicibus terram implet, frondibus orbem, cœlum vertice. Sed, vt vitæ noſtræ breuitas breui oratiunculæ finem adferat; quàm ea floribus eſt aſsimilis? qui maneè hierbeſcenti viriditate florent, veſperi falce deiecti deficiunt atq; flacceſcunt. Communis ſei Iicet rerum lex ad finem ſuum corporis noſtri viciſsitudinem quotidie accerſit: neque quiſquam noſtrum eſt, qui craſtinæ lu- cis vſuram polliceri ſibi audeat. Et certè telluris ſiccitas& auræ intemperies obſtant, quo minus creſcere,& edere fructus poſsimus origine noſtra dignas. Mutandum ſolum eſt, vt mundana hæc ſterilitas mutetur: per mortem cum Chriſto transferendi ſumus, vt cum eodem vita iucundiore ac magis ſplendida fruamur. Quod ſi nobis dirã mortis falcem intentari cognouerimus, non eſt quod ad eam trepidemus,& va nis men tes terroribus implea mus: ſed potius nos hic euelli,& in Para- diſum ad ſurculum hunc transferri, ibi excoli& ad nobiliſsima ſemina præparari ardentibus votis expetemus. Non enim clau- ſæ amplius fores cœli ſunt, ſed reſeratæ: admota eſt ex arboris huius lignis ſcala, cuius gradibus in ſublimiores iſtas regiones adſcendere licitum eſt, unde in has ſordes ſumus præcipitati- O beatos qui huic ſurculo adhæſerint, impios qui neglexerint, miſeros qui amiſerint? Hæc auertat, illud largiatur æterna Dei propago, de cuius laudibus nulla vnquam lingua conticeſcat: quam precor vt ſui amore nos impleat,& ſine metu tu- tos, ſine periculo ſecuros patulis diffuſa ramis opacet atque conſeruet. DIXI.