0 RATI O DE
CO VGIO, RECITATA
IN SACRO NVPTIALI cCLARISSIMI uiri rTIL EMANNIST ELLE& pudiciſſimæ uirginis Helenæ filiæ honeſtiſſimi uiri Baldaſari Rotermunds Con⸗
ſulis Suerinenſi 18.
AVTORE DaviDr
Chytræo.
EPITHALAMNIONx sORlprTvM
4 lohanne Vuillebrochio.
vVITTEBERGR EXCVDEBAT IOHANNES CRATO.
ANNO M. D. LIIII..

CONIVGIO, RECITATA
A DAVIDE CHYTRKoO, in Nuptiali ſacro
Clariſſimi uiri rILEMANNI STELLR
Pudiciſſimæ Virginis Helenæ filiæ honeſtiſſimi
b uiri Baldaſari Rotermunds Conſulis Suerinenſis.
F
W OTA diuinitas amans caſtitatem admiranda ſapientia& grauiſſima S deliberatione ſtatim poſf conditio⸗ ASNnem in Paradiſo decretum fecit, B quod uult firmũ et immotum eſſe, quo inſtituit& ſanciuit hunc ordi⸗ nem, ut homines in coniugio legitimo caſtè uiuant, & uitatis libidinibus uagis Deo in caſtitate ſer- uiant,& hoc uinculo genus humanum conſocietur & certa lege propagetur. Hoc decretum i pſe filius Dei in Paradiſo DIXIT, ac patefecit in con- ditione ſexus fœminei, quam ipſam uoluit imagi⸗ nem eſſe Eccleſiæ ex ſeſe naſcentis. Sicut enim ex Adam dormiente ſumitur coſta, unde ædificatur Eua, ſic Eccleſia ex ipſo corpore filij Dei pro nobis mortuo, id eſt, ex natura humana quæ eſt ſocia filij Dei& per mortem ipſius redempta, ſumitur. Quare initio filium Dei conditorem maris A ij ac

ac ſceminæ& primum autorem admirandi& dul- ciſſimi fœderis couiugum toto pectore oro, ut con- iugium fœlix, tranquiſlum, fœcundum& ſalutare ſponſo& ſponſæ tribuat. Hæc uota 8& pro omni- bus pijs coniugibus& præcipuè nunc pro uiro do- ctrina, uirtute& bene meritis erga Eccleſiam Dei & Rempub. literariã Clariſſimo, Tilemanno Stel⸗ la,& ſponſa ipſius Helena uirginum decore, faciunt omnes boni& Eccleſiæ Dei ac literarum amantes,
qui ſuam uoluntatem& beueuolentiam perme
huic Illuſtriſſimo coœetui uoluerunt ſignificari.
Etſi autem tanta amplitudo eſt admirandæ ſapientiæ& dignitatis in coniugio, ut eam nulla mentis humanæ acies penitus introſpicere, nec ulla eloquentia poſſit exhaurire, tamen Floriferis uta- pes in ſaltibus omnia libant Omnia nos itidem de- paſcier aurea dicta Aurea perpetua ſemper digniſſi ma uita decreuimus,& quantũ tẽporis propoliti an guſtia concedit, Fontes ueræ laudationis Coniugi indicatis rerum capitibus& præcipuè imaginem admirandi fœderis inter Chriſtum& Eccleſiam in amore coniugali propoſitam delibabimus. Cumc in hac tenuitate mea non poſſim orationis ſuauita-
te ac elegantia politiſſimarũ aurium ueſtrarum ex pPectationi reſpondere, operam dabo ut illuſtrium exemplorum& hiſtoriarum commemoratione ſermonis breuitate tædium ueſtrum leuem.
Indidit
+2 8

Amaxxui ArEren iiid& praummi meer(hriſumaͤlt
11
poitamdelcuin vn polim xe Imaru aunun E
Indidit Deus omnibus Angelis& homi⸗
nibus ut cæterarum uirtutum ita Caſtitatis quo⸗
que noticiam, ut agnoſcamus Qualis ſit ipſe,& in
quotidiana inuocatione eum à naturis malis& im- pudicis ac immundis à Diabolis& commentitiſs numinibus attriburione uirtutum diſcernamus,& cum ipſius ſapientia et uoluntate, cuius radij in men tes noſtras transfuſi ſunt, congruamus. VYt igitur agnoſcis& inuocas Deum ſapientem, ueracem, iu⸗ ſtum, beneficum, miſericordem, liberrimum, qui ſe patefecit talem inſculpta ſui imagine in mentes no⸗ ſtras,& in uerbo ſuo,& hunc unum uerum Deum ab omnibus alijs naturis ſegregas: ita caſtum quoq; Deum caſta et impolluta mente compellato, eumq; hac proprietate à diabolis ſpurcis& immundis qui imbecillam hominum naturam ad ſpurciciem& libidinum confuſiones impellunt, diſcernito, ac ut in ueritate, iuſticia, beneficentia et cęteris uirtutibus ſtudes cum uoluntate Dei conuenire, ita caſtitatem quoq; cognoſcas& ames, quam legibus coniugij Deus ſanciuit.
Eſt enim caſtitas uel in coelibe uita ſine ulla commixtione et contaminatione corporis, ſine flam mis libidinum, ſine impudicis cogitationibus pu⸗ rum& mundum uiuere, uel leges coniugij miran- do Dei conſilio inſtitutas ſeruare,& intra metas quas coniugio Deus circumdedit, manere.
Vt autem ſolæ Angelicæ naturæ& immatu-
A ijj ra ætas

⸗-⸗-⸗-/* 8 4 4 5
ra ætas& aliqui peculiare donum habentes in uita cœlibe Deo ſeruiunt, ita ſeueriſſimo mandato& ordinatione Dei, cæteros omnes niſi iram Dei, ami ſſionem gratiæ Dei& uitæ æternæ, pœenas publi- cas& priuatas accerſere cupiant, in caſtitate coniu⸗ gali Deo obedire neceſſe eſt.
OQuod enim& haec coniugum ſocietas caſta ſit inde perſpicuum eſt, quia admiranda Dei ſapi⸗ entia& decreto ordinata eſt, ut expreſſe ſcriptum eſt, DIXIT DOMINVS, Non eſt bonum homini eſſe ſolum, item Honorabile coniugiũ& thorus caſtus ac impollutus, item Hæc eſt uoluntas Dei caſtitas ueſtra, ut abſtineatis à ſcortatione& unuſquisq; ſu- um corpus uni coniugi caſtum& ſanctum ſeruet. Nult igitur Deus nos in coniugio uiuere, ut caſtitatem intelligere diſcamus& agnoſcamusip- ſum eſſe mentem caſtam& mundam, amantem cu- ſtitatis& horribili odio perſequentem omnes na- turas ſpurcas& pollutas, ac ut in caſtitate Deo ſer- uiamus,& pura ac impolluta mente eum inuoce⸗
mus. Nam caſta Deus mens eſt, caſta uult mente uUocari. 3
Ae ne poteſt quidem in mente impudica&
laxante frenos incendijs libidinum& polluta, quiſ- quam Deo placere, aut ad Deum accedere,& bona abeo petere& expectare. Impudicitia enim totius
lucis ſpiritualis,& præcipuè Inuocationis Dei re⸗
mora eſt, qua remota, neceſſe eſt labi mentes in opi- b nionibus

nionibus.ſententijs, conſilijs, negocijs, fieri uaſa iraes ac ruere tandem in æternum exitium. Caſtitas uero cum cæterarum uirtutum omnium, tum præcipuè lucis rectè agnoſcentis Deum& ueræ inuocationis cuſtos eſt, ut dicitur, Beati caſto corde, quia Deum uidebunt, item Sequimini caſtitatem, ſine qua ne⸗ mo Deum uidebit.
Viderunt Ethnici quoq; ingens totius uitæ & omnium doctrinæ ac uirtutis ornamentorum decus eſſe caſtitatem,& famam libidinum, quanta- cunch ſint ingenij, ſapientiæ, eloquentiæ,& aliarum uirtutum dona, tamen honeſtorum hominum ani- mos alienare. In eam ſententiam extat uenuſtiſſi⸗ mum Bachylidis dictum, Ceteras uirtutes ſine ca- ſtitate ſimiles eſſe pulcræ ſtatuæ, cui caput reuul⸗ ſum ſit, id hiſce uerſibus expreſſit Philippus.
Vt cum de ſtatua facies formoſa reuulſa eſt, b
Non decus in reliquo corpore truncus habet. Sic alij mores ſpreti ſine honore iacebunt,
Ni ſint ornati laude pudiciciæ.
Vix ullus legitur in Ethnicis hiſtorijs pluri⸗ bus Heroicis uirtutibus fuiſſe ornatus, quàm Sci- pio ſuperior. At quàm admirandũ decus eſt et ferè omnibus ab ipſo rebus geſtis gratius, quod caſti pu doris decus inuiolatum leruauit,& captiuam Allu⸗ cij ſponſam adeo eximia forma, ut quocunq; ince⸗ debat, omnium in ſe oculos conuerteret, reddit in⸗
A iiij tactam

———. 1 8 8: 3. 9. 8““— 8 8„.—— ——— 3 2 2„.——.——— .—— ee An 2—. * 3 g
tactam ſponſo, addita hac diuina oratione, Ego cum ſponſa tua capta ã militibus noſtris ad me de- ducta eſſet, audiremq; eam tibi cordi eſſe& forma faceret fidem, quia ipſe ſi frui liceret ludo ætatis& non Reſp: animum noſtrum occupaſſet, ueniam mihi dari ſponſam impenſius amanti uellem, tuto cuius poſſum amori faueo. Fuit ſponſa tua apud me eadem qua apud ſoceros tuos parenteſq; ſuos uerecundia, ſeruata tibi eſt, ut inuiolatum& di- gnum me teq; dari tibi donum poſſet. Hance mer- cedem unam pro eo munere paciſcor, amicus Dopui Roma:ut ſis&c.
b Quaãm pulera eſt Pauſaniæ continentia aſti⸗
nentis à captiua Coa,& addentis hanc memorabi⸗
lem uocem, Sufficit me meis Spartanis placere ſan-
cta dicendo& ſancta faciendo.
Quid pulcrius cogitari poteſt Alexandro, cum uicto ad Iſſum Dario& capta ipſius coniuge & Gyneceo, ne flammis illegitimi amoris ipſe quo- que caperetur, aſpicere eas noluit, ſed oculis in ter- ram defixis mandata dedit hominibus honeſtis& fide dignis, ut eas inuiolatas cuſtodirent. Hic idem Alexander poſtea uerẽè ſimilis eſt ſtatuæ truncatæ capite, cum occupata Babylone& parto totius or- bis terrarum imperio dedit ſeſe flagitioſis libidini⸗ bus ac tandem cum in conuiuio Amaſiæ nimium 1ni hauſiſſet, extinguitur. Plurima ſunt autem in Ethnicorum hiſtorijs pulcerrima continentiæ ee emp

8 cogitan auf
Drod cpa
meess nolduit, edi
1ddt bomünbe-
empla, ut Pelei abſtinentis à Oretheide Acaſti Re⸗ gis Magnetũ uxore, Bellerophonti ab Antæa Præ- eti uxore ſe cohibentis, Hippolyti& aliorum, Sed hæc commemorare nec huius loci et nimis lon um eſſet, præſertim cum materiæ multo illuſtriores& ad inſtitutam orationem de Coniugio magis con- gruentes ſuperſint. Quod ita ordinauit Deus, ut duarum perſo- narum indiſſolubilis coniunctio eſſet, quia uult Eccleſiam eſſe ſocietatem& cœtum aliquem, ide⸗
Oocqh& conſuetudinem coniugalem quæ initium&
fons eſt reliquæ ſocietatis humanæ& ipſam po-
liticam congregationem admirandis uinculis gene⸗
rationis, educationis, officiorum, contractuum, gu⸗
bernationis Sc. colligauit, ut alij aliorum uocè de
Deo erudirentur,& exemplis ad uirtutem inuita- rentur. Vult enim Deus ex genere humano excer- pere Eccleſiam, cui ſuam ſapientiam& bonitatem in omni æternitate communicet,& à qua uiciſſim
agnoſcatur& celebretur. Hanc colligit uoce uerbi
ſui, quod in ſocietate ac frequentia aliqua uult ſona- re, ideo ſanxit coniugium ut duarum perſonarum ſocietas eſſet, ut hoc modo genus humanum coao- mentaretur& conſeruatum propagaretur, in quo ſemper eſſent liqu rectè agnoſcentes& colentes Deum, qui uerã Dei noticiã ac inuocationem latius
ſpargerent ac ad poſteritatem transmitterent.
Non exiſtimemus uoluptatis tantum aut uita com⸗

nem maris& fœminæ inſtitutam eſſe, ſed ideo con-
diti ſunt homines ut Deum agnoſcant et celebrent,
& certa lege ac ordine in coniugio legitimo liberis procreatis non uitam ſolum& patrimonium, ſed præcipuè ueram de Deo doctrinam impertiant,& ad ueram agnitionem Chriſti, ad cultum diuinum, ad honeſtos mores, ad bonas artes eos inſtituant, ut Eccleſiæ Dei, Reipub. priuatæ uitæ ſua pietate, con ſilio,opera utiliter poſſint prodeſſe. Grauiſſime in hanc ſententiam Plato pronun ciat libro vi. de legibus in ærumnis coniugalibus hanc pręcipuã conſolationem omnibus coniugibus debere in conſpectu eſſe. Quod ideo utendum ſit coniugio ut Deo alij cultores& miniſtri noſtrolo- co ſubſtituantur& uita tanq́; lampas tradatur po- ſteris ut ſemper colant Deum iuxta leges. Quid quæſo religioſius& ſanctius de coniugio dici ab homine Ethnico potuit?
Qod ſi natura hominum manſiſſet integra tantum ad neceſſariam Generationem& ampliſi⸗ candum numerum Eecleſiæ& cultorum Dei ho- mines coniugali conſuetudine uſi fuiſſent. Nunc uero etiam remedium eſt aduerſus incendia uaga⸗ rum libicinum, quæ horribiliter diſplicent Deo& horrendas Pœnas publicas& priuatas, præſentes & ternas acderſunt: Manet enim regula æterna & immata, Scortarores& adulteros punit Dne
Ft
commodius tranſigendæ cauſa hanc conſociatio⸗

Ecckiir& cum niuxruiir uih meit acberſ ir
rum hiſtorijs o
Et exempla in zuticlam⸗ uita& omnium tempo-
endunt Deum iuſtum& caſtum grauiſſimis pœnis obruere omnes contaminatos
uagis libidinibus ſiue extra coniugium ſe polluant,
ſiue fœdus coniugij rumpant.
Notæ ſunt hiſtoriæ ſacræ, Diluuij, euerſionis Sodomorum, ciuium Sichem trucidatorum deletæ tribus Beniamin, totius tragœædiæ Dauidis, excidij leroſolymorum&c. Ac apud Ethnicos exempla multo tetriora ſunt. Nec ullus adeò ferreus eſt qui uel cogitatione complecti uel uerbis explicare ſine magno labore poſſit hiſtorias euerſionis regno rum& ingentium calamitatum publicarum, qui⸗ bus occaſionem libidines præbuerunt. Totum re-
num Troianum propter uiolatum à Paride Me⸗ nelai thorum& raptam Helenam deletum eſt. Ro- mæ reges expulſi ſunt propter ui compreſſam Lu⸗ cretiam Collatini coniugem. Poſtea decemuiro⸗ rum poteſtas ſublata eſt propter tentatam ab Ap⸗
Pio ꝑudiciciam filiæ Virginij. V WTotius regni Spartani uires in prælio ad Leu ctra conciderunt, haud dubiè ob flagitioſam libidi⸗ nem, quam eo in loco paulo ante Spartani impunè exercuerant. Cum enim duo Nobiles Spartani per oppidum Leuctra iter facientes, in ædes cuiuſdam honeſti ciuis Scedaſi, qui tum forte domo aberat, diuertiſſent,& à matrefamilias quæ domum& du⸗ as filias cuſtodiebat, amanter excepti eſſent, furen-⸗ ij tes
„

2 2n Eees 1 e ee— 8 e. at.Weri eneeue be e wehive e evednre, e ee„ 1 4 4 5. 1 1, * 1 ö“ ,“* Ser hruee⸗ “——— n ſͤͤͤͤ ———— 3 8 —————— ————— “ 4 54 1 3 3 3 —— ee 8 —*———
tes immani libidine& petulantia duas hoſpitæ fili⸗
as ui ſtuprarunt, eaſq; cum ſe caſti pudoris decus ab ipſis uiolatum ſuæ& ipſorum uitæ antelaturas af- firmarent, in puteum demerſerunt. Hoc ſcelere per- petrato Spartam redeunt, Redit domum Scedaſus, inuenit uxorem mœeſtam, quæ narrans ei filiarum & domus ſuæ calamitatem& ad puteum, ubi flliæ demerſæ erant, progrediens ipſa ſe quoq́; eodem præcipitauit. Scedaſus tanta ſceleris atrocitate&
tragico ſuorum caſu impulſus Spartam profeiſci⸗
tur pœnas à ſceleratis exacturus. Spartæ autem tunc tanta ſcelerum impunitas erat, ut conque- rentem Scedaſum de immani contumelia toti ſua domui illata Ephori deriderent. Aliqui etiam er cognatis Nobilium egredientem per ſuburbium lotio perfunderent. Redit igitur miſer Scedaſus&
& quas à ſuo magiſtratu libidinoſorum pœenas fru
ſtra APeref Deo expoſcit. Qui paulo poſthor- rendo ſuùpplicio totum Spartæ regnum obruit ui- ctis ab Epaminonda duce Thebano Lacedemonip ad Leuctra eo ipſo in loco, qui nefaria Laconico- rum Nobilium libidine pollutus erat. Fuerunt au- tem eo prælio, quod anno ab hinc 19 31. Quinto die lunij commiſſum eſt, Spartanorum uires ita ab E- Paminonda acciſæ& attritæ, ut nunquam amplius colligi& inſtaurari potuerint.
PEſiq; præxclara& ex intimo ſenſu naturæ op- timæ prolata Epaminondæ uox quam parta uicto- ria

drxpolurwars
ria edidit, quæ etſi ad inſtitutum propriè non perti⸗ net, tamen memoratu digniſſima eſt. Interrogatus enim quem caperet fructum præcipuum huius tan- tæ gloriæ& rerum à ſe geſtarum, Reſpondit, Hunc unum& iucundiſſimum, Quod parentes ſuæ uir⸗ tutis et gloriæ ſpectatores et approbatores haberet. Multo hic præſtantior et fœlicior Duce Spar
tano Pauſania, qui matrem non ſuæ laudis, ſed tur⸗ Pitudinis& infamiæ ſpectatricem habuit. Cum. n. Byzantio, quę nunc Conſtantinopolis dicitur, prę- fectus, honeſti ciuis filiam ui raptam ſtupraſſet& poſtea interfeciſſet, in ſomnis ei imago pœnam hoc uerſiculo minitata eſt, rexr Tius&σον ⁸ονυέαι—na andpν eris. Ad poœnam propera, magnum iniuria damnum eſt. Poſtea Byzantium eiecto Pauſania ſe Athenenſibus ſubierit. Ipſe uero quanquam initio lorioſiſſimus fuerat et Mardonium ad Plateas ui⸗ Kum ex Græcia pepulerat, tamen nefarijs libidini⸗ bus& alijs ſceleribus pollutus, poſtea fame mori coactus eſt. Cum enim damnatus ab Ephoris in ſa- cellum Palladis profugiſſet, unde eum extrahi non
licebat, Sacelli fores lapidibus obſtructæ ſunt& ma
ter ipſius Argelia primum lapidem adpoſuit. lbi fa⸗ me extinctus eſt. b
Multa poſſem uirorum ingenijs, doctrina& nobilitate præſtantium exempla uetera& recentia
commemorare, quibus exitium uagæ libidines at⸗
tulerunt. Fortaſſis aliqui ſenes adhuc meminerunt B iij con⸗

—*
conuentus Colonienſis coacti ab Imperatore Ma⸗ ximiliano anno 5 05. ad quem cum alij principes multi, tum uero etiam lIacobus Marchio Badenſis
& Epiſcopus Treuirenſis acceſſit, cuius tantum fuit ingenium, tantaq; eloquentia, ut idem Legatis Don tigeis latinè, Germanicis Germanicè, Gallicis Galx licè, Venetis Italicè magna cum laude& admira- tione reſponderit. Is poſtea per ripam Rheni aſcen- dens Confluentiæ à Sutore quodam deprehenſus apud coniugem interfectus eſt. Meminimus etiam Comitem ingenio, eruditione, induſtria,& fide in rebus gerendis excellentem in ſimili caſu à ſcrinia-
rio ſuo confoſſum interijſſe. Scimus quanta fuerit Dalburgij Vangionum Epiſcopi, qui Rudolpho Agricolæ familiaris fuit, doctrina ac eloquentia& autoritas. Is Heidelbergæ in ædes adulteræ ingre diens in cellam decidit ac ſtatim extinctus eſt. ded
tam triſtes ſummorum uirorum interitus meminiſ
ſe horret animus luctuq; refugit. Quare non recita-
bo plura. Veriſſimè enim, Non urbs non regio, non b ætas ulla ſeueri ludicij exemplis, non domus ullaea
ret. Intueamur autem horrendas libidinum po⸗ nas tanquam conciones de caſtitate& iuſticia Dei et teſti monia uoluntatis diuinę, cui reuerenter obe⸗ n diamus& ſciamus eum hac obedientia in legitimo 1 & caſto coniugio coli uelle,& maiori cura uitemus 2 hæec ſcelera& calamitares quæ ordine diuinitus ſan
cito pollutos ſequuntur. Spar⸗

Sparſit Deus etiam in animantia quædam ſi⸗ mulacra caſtitatis coniugalis, ut columbæ non co- pulantur pluribus neq; deſerunt coni uges, niſi alter uiduus aut uidua fiat. Hæc fortaſſis aliqua cauſa eſt cur in lege Moſis Puerperę par columbarũ uel tur- turum Deo offerant. Et in ſapientũ picturis colum bæ currum Veneris trahiere finguntur, quia fœcun dæ ſunt& coniugij iura ſeruant. Tuentur iura con⸗ iugij etiam Ceyx& Halcyon, de quibus ſcribunt altero coniuge mortuo alterum præ luctu extin⸗ gui. Ciconiæ roſtris occidunt adulteros. Aquilæ ſuos pullos in ſolem aduerſum exponunt exploran⸗- tes, an proprij uel ſpurij ſint. Hacc ueſtigia Deus ideo in naturas animantium impreſſit, ut nos ad ca⸗ ſti coniugij decus tuendum inuitarent& à uagis li⸗ bidinibus deterrerent. b
Sed accedo tandem ad ſplendiſſimam Coniu gij laudationem, quæ à Paulo copioſè illuſtratur. Eſt enim coniugium imago illius admirandi fœ-
deris, quo Chriſtus ſibi Eccleſiam copulauit, ac com
monefactio de ſummo& inenarrabili amore Dei, quo ſponſam ſuam Eccleſiam complectitur.
Lucere autem inter ſponſum& ſponſam& in omni pio ac caſto coniugio hæc quinq; debent. Primo amor mutuus, uerus, ardens, ſincerus, ſuauis, nihil habens ſimulationis, nihil ſuſi picionis, nihil mo roſitatis, diffidentiæ, faſtidij, ſuperbiæ, in quo amo- re mutuo acquiescant& uterq; uelit alteri bene eſ⸗
ſe. De⸗

ſe. Deinde fides coniugalis. Poſtea ſocietas omnium bonorum& ærumuarum, Tum Generatio. Po- ſtremo Defenſio.
Haæ quinq; res, quas merito neruos atq; ar- tus coniugij nominare poſſumus, in Filio Dei& Eccleſia ſimili foedere copulatis potiſſimum lucent & conſpiciuntur. Vt enim ex Adam dormientis la- tere ædificatur mulier, quæ cum ſit os ex oſſibus ei⸗ us& caro de carne eius, ita arctè illi copulaturut ſint una caro, ideoq; ardentiſſimè ſeſe mutuo tan- quam ſeipſos diligant, ita ex latere Chriſti obdor- miſcentis in cruce promanat fanguis, quo Eocleſia ædificatur& ſincera ſponſione ac fide— Chri⸗ ſto copulatur, ut Oſeæi dicitur, Deſponſabo te mi- hi in æternum, deſponſabo te mihi in iuſticia&ſ- de. Ideo paſſim in Ruangelijs, in Pſalmis& Pro- phetis Chriſto ſponſi appellatio tribuitur. Quem- admodum enim ſponſus uero& ardenti amore ſuam ſponſam com plectitur, ita eſt non ſimulatus ſed uerus& ardens amor in Chriſto erga Eccleſi⸗ am, quod teſtatus eſt non ſolum aſſumptione natu- ræ humanæ, ſed etiam morte ſua quam uelut pig- nus ſui erga nos amoris eſſe uoluit, ut in dulciſſi mis Philippi uerſiculis dicitur. Pectus ut in ſponſo flammarum incendia ſentit,
4 Qui uero ſponſæ flagrat amore ſuæ. Naturam ſociam uero ſic diligit igne,
ilius æterno de genitore ſatus.—
Induit

dcm. In mirrri- T
maeu erdigtigr
gl
Induit humano quam fœdere, quo ſibi noſtrum, Fraterno pariter iunxit anore genus. lura thori Deus exem plum cum fœcteris huius, Eſſe uelit, ſancte præcipit iſta coll. Multa autem paſſim in hiſtorijs extant ueri et ſinceri amoris& fidei coniugalis exempla, quæ im⸗ menſum amoris incendium, quo filius Dei erga Ec cleſiam flagrat, utcunq; illuſtrant, quorum aliqua
ſtatim recitabo, prius enim inchoatam collationem
coniugij& foœderis quodeſt Chriſto cum Eccleſia pertexamm. Vt enim in coniugio ad amorem mutuum ac⸗ cedit fides, qua uterq; coniunx ſuum corpus uni coniugi caſtum& ſanctum ſeruat, ac omnes uaꝑos ardores ac commixtiones execratur, ita filius Ber unicã ſponſam et eam ſolam complecti tur, quæ uer bum& beneſicia ipſius amat& puritatem doctri- næ Chriſti ac ſacramentorum retinet, non diligit Turcicos. Ethnicos, Iudaicos, aut Hærericorum coœ tus. Ita uiciſſim Eccleſia uni ſponſo Chriſto fidem præſtet, non polluat ſe idolatricis opinionibus& cultibus, ne à ſponſo ſuo Chriſto deſeratur& in hor rendas pœnas adulterij incidat. Ex hac ſimilitudine fidei coniugalis paſſim in Prophetis ſplendidiſſi⸗ mæ conciones ſumptæ ſunt, quibus Chriſtum uelut ſponſum, Deum Zeloten, Eccleſiam ſi ponſam pu⸗ dicam& caſtam, Impios uero idololatras uelut ad⸗ ulteros& fornicatores depingunt. b Præci-

Præcipuè autem fœderis coniugalis propria eſt ſocietas omnium bonorũ& ærumnarũjI. Quare et filius Dei ſua ſumma bona uidelicet ſapientiam, iuſticiam, uitam et lætitiam æternam Eccleſiæ com municat& in ſe deriuat noſtras ærumnas peccata & poœenas& uerẽè afficitur ſenſu noſtrarum miſe- riarum. Quotidie plura membra Eccleſiæ per uer- bum& ſpiritum Sanctum gignit, eaq; in ſinu Ece- cleſiæ tanquam matris educat& fouet& quanq́; uult eam eſſe ſociam crucis& conformem imaxginis ſponſi, tamen mitigat adflictiones, defendit eam con tra diabolos, tyrannos, hæreticos, ſeruat corpus& inmedia morte dat uitam his, qui interficiuntur. Wi
ciſſim eccleſia ſua quoq; quantulacunq; bona uice-
licet ueram inuocationem, gratiarum actionem, ce-
lebrationem, cum ſuo ſponſo Chriſto communicat.
Ideo. n. Eccleſia electa eſt& deſponſata ac in matri⸗
monium tradita Filio Dei, ut æternum patrem con
ciliatorem harum Nuptiarum,& Filium Dei ſpon
ſum una cum Spiritu ſancto, qui eſt nexus mutui
amoris, ad omnem æternitatem celebret.
— Hanc dulciſſimam imaginem foederis Chri⸗ ſti& Eccleſiæ& immenſi amoris, quo eam Chri⸗ ſtus complectitur pictam in foœdere coniugali con- ſiderare Pijs coni ugibus& uera ac ardenti beneuo⸗ lentia ſeſe mutuo com plectentibus ualde iucun- dum& gratum eſt, ac in difficultatibus, quæ hoc genus uitæ plerunq; comitari ſolent, præcipuam conſolationem adfert. Fiet

Fiet autem illuſtrior hæc c onſideratio amoris & fidei coniugalis, cum exempla intuebimur con- iugiorum fœlicium& ſuauium, qualia in ſacris hi⸗ ſtorijs referuntur Iſaac& Rebeccæ, lacob& Rach⸗ el, Dauid& Abigail. In Græca& Romana hiſto⸗ ria ad poſteritatis memoriam celebratæ ſunt mul⸗ torum illuſtrium coniugiorum laudes, quæ recen- ſere omnia non poſſum.
Notx ſunt hiſtorię Penelopis& Vlyſſis, Ad-
meti& Alceſtidis, Laodamiæ& Proteſilai, Lucre⸗ tiæ& Collatini, Tiberij& Corneliæ, Fuluij Flac⸗ ci& Sulpitiæ Paterculanæ.
Et in Germanicarum rerum monumentis ex emplum ardentis amoris& fidei coniugalis admo- dum illuſtre extat in hiſtoria, Guel phi ducis Baua⸗ riæ, Qui cum à Conrado Imperatore poſt diutur- num et anceps bellũ tandem in oppido Vuinsberg obſidione cinctus eſſet& armis ac fama deditio⸗ nem quibuscunq; conditionibus facere& irati ui- ctoris poenã ſubire cogeretur, 3ibi uxor Guelphi pe- tit, ut ſibi cum cæteris Baronum& nobilium uxo- ribus, quæ una incluſæ erant ſaluis abire liceat Se tantum de ſuis rebus portare, quantum unaquæcq; poſſet. Quod cum à clementiſſimo Imperatore Conrado facile impetraſſent, coniunx uel phi con ſilium pietatis& fidei coniugalis plenum init. Nam hortatrix eſt cæteris matronis, ut omnibus alijs re-
bus relictis ſuos maritos in humeros im ponãt& ur
ij be

be exportent. Ipſa dux agminis per medias hoſtiũ acies& circumſtantia tela maritum effert, accum eo quiduis periculi ſubire potius& ſemel una pe- rire cupit, quam ſine eo incolumis& opulenta fo- rere. Tands autem admiratio fuit huius pietatis& fidei matronalis apud lmperatorem Conradum ut remiſſa iracundia maritos uxorum uirtuti donaret & pacem ac amicitiam cum eis faceret. Similis fidei exemplum ab Herodoto recita- tur de Minyarum uxoribus, quarum mariti nume- ro circiter triginta cum ob ſuſpicionem affectati regni à Lacedæmonijs in carcerem coniecti& ſup- plicio capitali eſſent plectendi, impetrant ipſæ à cu- ſtodibus carceris facultatem adeundi& adhuc ſe- mel alloquendi maritos perituros. Ingreſſæ autem ſuas ueſtes maritis induerunt, eisq; per ſimulatio- nem doloris capita uelarunt, ut in tenebris habitu muliebri egredientes minus à cuſtodibus agnoſce- rentur. Ipſæ uirorum ueſtibus aſſumptis& ſua cot- pora pro maritorum ſalute præſenti uitæ periculo offerentes hac ingenioſa Philoſtorgia& fide erg coniuges ſibi& maritis incolumitatem impetra- runt. Ccelebris eſt Hipſicratea, quæ Mithridatem Ponti regem coniugem ſuum ußs charitatis ha- benis amauit, adeo ut omnibus ipſius periculis
expeditionibus intereſſet et uictum à Cn. Pompeio
Cc per efferas gentes fugientem infatigabili ani⸗ — mo

mo& corpore ſequeretur& ſua fide ac officijs& ſapientibus& amantiſſimis ſermonibus, marito
8
exilij ærumnas leuarit. NMleminimus noſtra ætate ſimilem fidem Chri- ſtierno Danorum Regi præſtitam eſſe à coniuge Elizabeta, quæ omnium mariti ærumnarum& exiliorum comes& ſocia eſſe maluit, quàm in reg- no tranquilla& incolumis ſine marito florere. Nota funt exempla Turiæ et Q. Lucretij, luliæ & Pompeij, Sulpitiæ et Lentuli, ac ualde prolixus catalogus multorũ coniugiorũ, in quibus uera fides & beneuolentia coniugũ mutua illuſtris imago eſt ueri amoris inter Chriſtũ et Eccleſiã, inſtitui poſſet. Sed iam Sponſa adeſt, quæ illuſtri exemplo ueræ pietatis, amoris ardentis erga coniugem, fidei, caſtitatis modeſtiæ, diligentiæ œconomicæ& om- nium uirtutum matronalium, cæteris etiam apud poſteritatem prælucehit. Nunc filium Dei Dominum noſtrum leſum Chriſtum autorem mirandi foœderis coniugalis& ſponſum Eccleſiæ ſuæ ardentibus uotis precemur, ut Spiritu ſancto ſuo, qui nexus eſt& uinculum
mutui amoris inter æternum patrem ac filium,
ſponſi& ſponſæ pectora conglutinet, copulet,& uniat, ut uero, ardenti, ſincero& ſuaui amore in om nem æternitatem& ſeſe mutuo& Deum patrem una cum Filio& Spiritu ſancto complectantur. Oremus etiam ut Eccleſiam& politiam tranquil⸗ C iij lam

lam omnibus pijs coniugibus ſeruet& ſponſo ui⸗ tam proroget, ut eruditiſſimis ac utiliſſimis operi- bus ſuis Eccleſiam, quæ eſt ſponſa Chriſti, adiuuet & ornet. Benedicat coniugio& familiæ ipſius, ur fiat hortus coeleſtis, in quo procreentur, foueantur & educentur plantulæ coleſtes& ſancta ſeminaria Eccleſiæ celebratura Deum in hac uita& omni æternitate. DlIXII.
SCRIPTVM CLARISSIMO uiro Tilemanno Stellæ Sigenenſi& honeſtiſſima uuirgini ipſius ſponſæ Helenæ Roter- munqdè Suerinenſi, a Iohanne Vuillebrochio.
VOr patefacta Dei uitæ ſine labe regendæ, Vnica de coelo regula certa data eſt, Non ſcdr quiſquam damnatis eligat auſis, Aumbiguum uitæ liberioris iter. Sed ſe committat legiq; Deoq; domandum, Affectuſq; pia relligione premat. uin etiam uetito non ſuccendatur ab igni Qui ſua uult ſummo facta probare Deo. aſtus enim Deus eſt:& caſti iura pudoris Sanxit& unanimi iunxit amore duos:

an qmrca Ac hos concordes ſocij pia fœdera lecti dicar cniga d Conſtanti pariter uult coluiſſe fide. n Ergo cum mandata Dei pie Stella ſequaris, nuleainn pſreRet uitæ cuncta pericla tua. atura h An Caſta quod hæc pietas placet,& coniunctio tædæ, DIx 1 Qua Deus humanum copulat ipſe genus. Non impura Venus tua pectora uicit, ut illos, Quos trahit in fœdum ſpurca libido ſcelus: Sed conſtans& firma Deo placuiſſe uoluntas Dulcia coniugij uincla ſubire iubet. 7 4 1 4¹" Ah miſer, impuro quicunq; uacauit amori . 8 Præceps in poœnas irruit ille ſuas. MdC LAh Dum loquor, inſigni tibi ducitur ecce paratu ellr Sgewill Sponſe puellarum ſponſa pudica decus. iponts Pfaat Hac ſocia lætare tua uitæcq́; præcumq́;: Digna tuis Helene iungitur illa thoris. Eius enim multis ornantur pectora donis, Virgineos animos quæ decorare ſolent. Relligionis amans cœleſti uota parenti. PFunqdit, iuſtifica quem colit uſqᷓʒ fide: Et legit à priſcis monumenta relicta prophetis, Quæue recens Chriſti gratia morte dedit. A primis mores annis informat honeſtos

Sideribus ſimiles oculos gerit, orac; tanquam Candida purpureis lilia mixta roſis. Si faciem ſpectet iudex, Paris ille Dearum, Forte nouo pectus ſentiat ze capi.
Nempe tua forma cum nomine Tyndari gaudet:
At uincit mores moribus illa tuos: Eſtq; illi ſimilis, domitis quæ gentibus olim b Chriſtiferæ retulit ſigna ſacrata crucis: Illam fama refert forma, pietate, pudore,
Haud ullas Helenen tunc habuiſſe Pares.
At tu ſi neſcis quali iungare marito, Fortunę neſcis commoda, ſponſa, tuæ. Corporis haud tantum donis, ac munere formæ, Sed mentis ſolidis eminet ille honis. Doctus ab Vrania cœelum metitur,& orbis DVUiſtribuit ſpacijs climata quæq; ſuis: Sidera ſublimi labentia nouit Olimpo, Et quo quodqʒ ſuum tramite ſignet iter: Cur tempeſtates moueat nimboſus Grion⸗ Cur ſiccos æſtu Syrius urat agros: At pluuias uerno cieant Athlantides ortu, Cum dol per tauri cornua tendit iter.
Quin monumenta dedit longũ manſura per æuu,
Poſt ſuprema quibus fata ſuperſtes erit. Iudæas etenim, magno ſacra regna tonanti, Deſcripſit radio conueniente plagas.
Sancta redemptoris monſtrans ueſtigia Chriſti
Promouit ueræ relligionis opus,
83
1d Nunc

l rule aadd Nune celebri tractat deductas arte tabellas
O pectusei, Immortale uiri multa ſcientis opus, ma— In quibus à priſco regnata Tuiſcone tellus nores morda Teuronis ora oculis aſpicienda datur. dam e 3 Wentwal occaſu labeneibue inſonat undis . elgarumq́; ſuas uoluit in æquor aquas: 1 lſge Parte Cdeppofcdroſer qua Phardus brt iar Surgit, et accliuum ſcandere gaudet iter. marie Iſtula Sarmaticis diſtinguens Teutonas oris d wPnemi Coruleis labens Hluctibus arua ſecat: — Inde ſed immenſis tenduntur tractibus Alpes, rrun donsxm Nimboſus pluuias euocat unde notus: dldigenimln Algentem uerſus boream, ſeptemq́; triones
arlam mah Oceanus gelidis littora pulſat aquis.
acps cimau ani Foelicem ſtudijs qui uitam tranſigit iſtis:
cru murimn Huic eſt parta pio certa labore quies. Gſummm Mollia fata tibi rerum iuſtiſſimus autor,
7—— Diſcendi, rerum Stella perite, dedit.
quoq; fatale eſt, ut uellet nobilis heros,
m Ym Sumptus munifica ſuppeditare manu.
errt Atlntichr Heros Naſſouius patriæ pater, inclytus, æquus, taricamumur Quem ſummẽ carum Carole Cæſar habes: taubgmmt Natus ab hoc princeps patre uir uirtutibus ingens,
qubes fa r Inuictis bello iura dat Vranijs.
gums SZaæpe rebellantis repulit qui lilia Galli,/ Dcounen Flandris optatam cum tulit ultor opem. wrirsi Diligit hinc Senior Stellam Gulielmus alummum,
MigeßG lpſius& ſtudijs ingenioq; ſane.
7 Adde

Adde quod& fama Dux lanalbertus& actis, Clarus eum propter plurima dona probat. Cuius ab Eoo terras Tollentius ortu, Finit, at occiduos terminat Albis agros. Suſcipit hic muſas bellis ciuilibus actas, Et præbet ſtudijs hoſpita tecta pijs. luſticia magnus, nulli pietate ſecundus, Ioſias ueterum tempore qualis erat. Quide quod& alterno cœli ſermone meatus, urere te coraàm Stella monente ſolet. Interdum certis diſtinguens tractibus orbem, Gaudet quo ſita ſint oppida noſſe loco. Huic placuiſſe duci tanto non ultima laus eſt, Debita uirtuti laus tamen illa tuæ. Deniq; prouexit ſi quos prudentia maior, Qʒuui caput in ſtudijs exeruere bonis. Illi iudicium ducis, exemplumq; ſequuntur, Ingeniumq; probant officioq; iuuant. Te uero iunctus cognati fœdere lecti, In primis Mylius non ſimulanter amat. Auſoniæ tantum qui pollet munere linguæ, In Latio clarus poſſet ut eſſe foro. Certa uetuſtatis ſequitur ueſtigia:cuius, Rectè dicendi maxima cura fuit. b Nec mirum ſi tanta uiro ſit gratia fandi, Qum ſit ea à magnis doctus in arte uiris. Fabricius teneros& Dabercuſius annos, lim præceptis erudiere ſuis.

te corim Sacl n
V dſiNerndähn 2 unt qpxini
vomſelc flamafimulrr u vole mu mn Spolkt cleim, aunr ufixirn ma tr urſt grrum guis ddctsinn Dan
gulerſii
Hic Tilemanne tuos Andreas inter amicos Pro multis Mylius millibus unus erit.
Sed iam tempus adeſt ſacram quo totus ad ædem,
Facto progrediens agmine coetus eat. Autor& humani generis fidiſſime cuſtos, Quo lex coniugij conſtituente ualet, Sis bonus,& foœlix: præſenti numine firma Que ſunt mandato fœdera facta tuo Sic ſponſum ſociamq; thori ſerueſq; regaſqG; Concordes faciant ut tibi uota, patri. Pace diu populiq; tui, patriæq; fruantur, Et creſcat ſobole læta frequente domus. Quin Deus ingenij Tilemanno ſuffice uires QQui ſanctum thalami te duce fœdus init Auxgeat ut ſtudijs ueras creſcentibus artes, Quæ decus& uitæ commoda magna ferunt.
F 1IN I 8

Non fortuitus eſt pius
Amor piorum afgum. Quos copulat iunctiſſimis
Coeleſte numen uinculis. Abigaelis hoſpitæ lIeſſæus incenſus fide: Et Stella Cattus Saxoni Exarſit hoſpes uirgine. Se terra Stellæ& æquora, Ac ipſa debent ſidera, Quiliteris& artibus Montes celebrat patrios. Ornat Rotermundam pudor, Genus, uenuſtas& uigor: Ornata quæ monilibus Et aureis eſt moribus. Dotate ſponſe nobili Beatus es connubio: Ditata ſponſa coniuge Fœelix es optatiſſimo. Axis guot ardet arduus Stellis, rigetq; æſtas roſis, Sperata tot uobis ſacri Vota expleat Deus thori.
FINIS.
GEORGIVS FABRICIVS.