1 DPiSPVTATIO
7 DE FACVLTATE
MEDIGA MENTORVM PVRGCANTIVM.
In qua deetrina Hippocratis& Ga- leni confirmatur,& contra Philoſophos& Me- dicos clariſſimos Iacobum Schegkium& Thomam Eraſtum defen-
ditur. b
Propoſtta ab ADAM LLCMTENIO, 2EII.
Kalemia 7 2 124 profe Hore publico..
Ad quam reſpondebit publicè M. SA MVEI. SATLE RVS.
Habebitur aA Putatio 10. die Apriltz hora ſe arim⸗ in auditorio publico.
☛
HHIIMAESTADI, Ex officina lacobi Luci, Anno 1 6 06.
3 ᷣ* —
r.

ädͤdͤͤͤ☛ͤ☛ͤ☚☛ſͤſᷣſᷣſά-—ͤͤ..ͤͤ
L
REVERENDIS, GENEROSIS, NOBILISSIMIE
ampliſsimis, prudentiſsimiſq; Ordinibus ac proceribus totius Brunſuicenſis ducatus. Dominis meis omni ſubiectione obſeruandis.
Nnus abhinc agitur trigeſimus octauus Reuerendi, Generoſi, Amplißi⸗
82 miq́; Domini, quo purens méeus éx patrio ſolo VVirtenbergico haſce in ,“ras Brunſuigias, vt fundamenm reformatarum Eccleſiarum ad ſcho= e„„ecens iatta fuo etiam conatu nonnibil firmaret, auocatus ſut: Cuius quidem primo conamini obſtitit partim iuuenilis ipſius ætas, partimmale- nolorum(dt fieri ſolet) inuidia ac liuor donec tandè& atate& gratia apud De. um& homines confirmatior factus, partim propria virtute, partim aliorum gra- tia& fauore Eccleſiaſti cis& ſcholaſticis muneribus praficeretur. Hanc Spartam an ſatis ornauerit parens, non est filij dijudicare, hoc vnum teſtari liceat,, eum nunquam à laboribus& demandato munere vacaſſe, aut quicquam eorum, quæ ad Eccleſtarum& ſcholaru vſum& ædificationem facerent remiſiſe, donec tan- dem ætate ſenili, curis& laboribus plena, propemodu confectus cogitares ſuam in- duſtriam& conatum etiam poſteritati ſuæ probare. Hac ratione motus haens- vi primis ſtatim anuis in doctrina cæleſti educarer atq erudirer, voluit: Varum quia non ex quouis vt dicitur ligno ſit Mercurius, ſhe quidem hac in parte deui- pitur, non tamen in totum fruſtratur: Cum enim non longe inferior ſit conditioe-
ius, qui hene conſtuuti corporus, quhm qui ipius animæ cur am gerit, prop'erearn,
Orandum eſt ut ſit mens ſana in corpore ſano, natura autem facultatem- mihi negaret diuinam illam animæ partis nobiliſßimæ doctrinam, onus grauißi- mu in me ſuſcipere, inſina quadam propenſione& patris auctoritate confirmatus, corporis curationem adaiſcendam ad tratandam ſumpſi, in qua ſi quid virihus meis, quas ſontio quam ſiut exiguæ, conſecutus fuero, quo inſeruire aliquando& prodeſſe communi patriæ poſſem, læinbor. Verum ne more Methodi coru, qui ut te- ſtarur Gal. lib. de ſect. vniuerſam Medicinaã ſex menſibus celerrimè adaiſär poſſe gloriabantur, medicinaæ vmbras captare euanidas viderer, hans diſputationem- de purgantibus medicamentis ex föntibus Medicinæ deſumptam publicꝭ pro vi-
ribus deſendendam ſuſcepi, eamq, vobis Ordines amplißimi dicare ad offerre vo
lui, tum ob illuſtrem ſplendorem, qui qualicungq huis ſcripto plurimum lueis af
Ferre poteit, tum ob egregiam veſtram erga literas literatoſq, beneficentiã& fa.
uorem. D ebui etiam ob veſtra innumera in me bensficia, quibus ceu vinculo vo- bir obſtringor. Accipite ergo Reuerendi, NM. obilißimi, A m pliſsimiq Domini hunc Embryonem(nam fœtum per fectum non dixero) qui förtuna aun inte oThs.
rior& perſectior aliquando prodibit, placida ac benignãâ fronte, meq; veſtro pa.
rrocinio ac gratia fouere nunquam intermittite: V⸗ alett. Ex Academia Iulia pri- die Vonar. Aprilis Auni M. D. CllI. V. Subiectiſs.
samuel Satlerus. b
—————

6☛ ☛ 5. 8 8 S
„
2*„
S
d. X
= morumilluuie liberatur,& expurgatur. Vn- SS le medicamenta ipſa purgantia communi- ter appellari conſueuerunt. 3 2. Horum tres potiſſimum differentiæ conſtitui ſolent. Alia enim emolliendo& lubricando materiam,& vias præ- Parant, vt naturæ excernenti faciliùs obſequantur. Alia a- ſtrictionc euacuant: compreſſæ enim inteſtini parte ſuperio- re: quicquid inferius continetur, deorſum ad exitum pro- pellitur. Vtrumq; hoc genus promiſcuè quamlibet materi- am educit. Tertium verò genus ea complectitur, quæ non quemuis, ſed peculiarem tantum humorem educunt, quæe- lectiuè purgantia ob id dicuntur, quod eum, quem eductura ſunt humoré, quaſi eligere ex reliqua multitudine videantur. 3. Priora duo genera quomodo egerant, neq; obſcurũ, neq́; cuiquam dubium eſt. De tertio genere ſumma eſt con- tentio.
4. Aſelepiades ſtatuebat medicamentum hoc modo purgans, non alia vi humorem quemlibet educere, quàm tranſmutando eundem inſuam naturam: qualem enim me- dicamentum quodq; naturam habeat, in eandem tranſmu- tari omnes quotquot contigerit humores, qui poſtmodum naturam irritantes, expellantur. 5. Quaæ opinio inprimis ridicula& inepta eſt, perinde e- nim factum videtur, ac ſi quis ſibi vulnus infligat, vt habeat, A2 quod

quod curer: aut corpus collutulet, vt habeat, quod purget.
Nam ſi non alios, quàm quos generat medicamentum, hu. mores educet, non alia liberabit corpus noxa, præterquam ea, quam intulit. Ac proinde adtollendam cauſam mocbi- ficam, cuius gratia medicamenta bibuntur, nullam vim ia. beßbit.
6. Deinde hac ratione omnes educi humores vno& eo-
dem medicamento poterunt,& tam vtiles quam inutiles, quorum illud experientia, hoc naturæ prouidentia non ad- mittit: Natura enim in reijciendis noxijs,& conſeruandis, retinendiſq́; vtilibus, occupata eſt.
7. Addo etiamſi noxium tantum humorem, hauſto me- dicamento euacuari ponamus, ab omni tamen ratione ab- horrere videtur, naturam eum tantùm humorem, qui à me- dicamento, non verò illum, qui intra corpus à cauſa quadam interna productus ſit, amoliri. Mirum enim profectoò ſit, Naturam hydropici aquam non conari, aut poſſe eijcere, ni- ſi prius à pharmaco, exempli gratia, in bilem fuerit conuer- ſa: aut Icterici bilem, niſi ante ab hydragogis in aquam tranſ-
mutata ſit. Vix enim cogitando aſſequi licet, quare humor
à medicamento genitus, naturam ad excernendum ſtimulet, ab alià causàâ genitus non ſtimulet. b 8. Non multò melior hac eſt Eraſiſtrati,& eorum opi- nio, qui ſtatuebant, medicamenta purgantia ducere omnes humores, ſed tenuiores primùm, mediocres poſt hos, demũ craſſiores. Ac proinde medicamentum cuius vis purgandi debilis eſt,& citéò euaneſcit, tenuiora tantùm deijcere, ſub- ſiſtenribus reliquis: cuius vis fortior& durabilior, etiam craſiora detrahere: Idem eriam poſſe purgationem, quo venæ ſectio, quæ omnes humores æqualirer elicit.
9. Verum, hac ratione primum quæſtioni non ſatisſit: Quæritur enim qua vi medicamenta purgantia, purgent: be 4 tantu
1
4 *
— 1eiee ule e„ nnn hne—

Itantum ordo exeuntium deſcribitur,& quantum quodque pro modo virium educat, quæ vis verò ad exeundum humo- rem incitet, hinc non liquet. Quocirca, ſi quoduis, cuiuſuis Seneris medicamentum, iſto modo diceremus corpus, quaſi ratione vacui, indifferenter expurgare, eam ſententiam quo- dammodo ratione tueri poſſe videremur. Verùm, cumex- perientia reclamet,& certis tantum medicamentis, certo- rum humorum eductionem fieri, exploratum ſit, vim quan- dam peculiarem iſtis ineſſe, qua id præſtent, neceſſum eſt. 10. Deinde ſequeretur, vt docet Gal. lib. de purgantium medicamentorum facul. cap. 3. Ea medicamenta, quæ atram bilem exturbant, quia fortiſſima ſint,& humor craſſiſſimus, oportere copioſiſſimas euacuationes efficere, cùm, antequã craſſus humor exeat, ſecundum erꝰjnn tenuiores priùs exi- re, neceſſum ſit. Sed ſenſuum fide conſtat Melanagoga par- ciſſimè purgare, cùm is humor in minore quantitate, quam reliqui, ſit in corpore. 11. Preterea, non videtur hinc ratio reddi poſſe, quare, quod docent, ad fortia medicamenta,& tenuia& craſſa ſe- quantur, ad debilia, tenuia tantùm. Si enim ratione vacui, & non vi aliqua peculiari eductio fit, neceſſum eſt, educto propiore, à quoçunq; tandem medicamento educatur, dum- modo loco cedat, ſtatim alium ſubſequi. Ac proinde tam à debili, quàm aà forti medicamento, omnes humores educi. 12. Demum experientia teſtatur, primùm non tenuia, ſed craſſa exire, deinde ſubſequi tenuia& ſeroſa. 13. Conuenientia etiam cum phleboromia nulla eſt. Nam ſecta vena nemini dubium eſtcur ſanguis exeat(rupto enim vaſe, liquor retineri non poteſt, ſed effluit) hauſto verdò medicamento, quare humores proximi loco moueantur,& educantur, de quo quæritur, non liquet. 14. Hippocrates igitur ſtatuit, ineſſe medicamentis pur- A3 Lanri-

gantibus, vim quandam peculiarem,(quam Galenus nihil
referre ait, fiue Jiarasl, ſiue&uν, ſiue ²Axvl Nna- uu vocemus) qua ſingula, quæq; quod ſecundum naturam maximè eſt trahant. Quemadmodum enim ſtirpes,& ſemi.
na terræ mandata,& partes corporis diuerſæ, trahunt ſingy-
læ, pro ſua quæq́; natura, familiarem& conuenientem ſie- cum: ita medicamenta, ſingulari aliqua virtute trahere, alia quidem pituitam, alia bilem flauam, alia nigram. Ad eum ferè modum, quo Magnes ferrum trahit. 15. Quænam verò,& quid iſta virtus ſit, id demum eſ, quod& quærentibus difficultatem facit,& propemodum i- pſam tractionem quibuſdam ſuſpectam reddit. 16. Meſueus dicit, eſſe facultatem cœlitus infuſam. A- uerroës totam ſubſtantiam,& formam ſpecificam. Galenus, & cum eo pleriq; Medici, tractionem hanc fieri ſtatuit, Af- militudine,& familiaritate ſubſtantiæ: item à tota fubſtan- tia,& à ſubſtantiæ proprietate. b 17. Hlinc multi ſibi perſuaderi patiuntur, virtutem pur- gatricem, atq́; adeo omnes rei proprietates, eſſe ipſas terum formas, à quibus ea actio, immediatè profluat. Qua in re valdè decipiuntur. Nam, primò, nulla eſt actio ſubſtantia- rum ſine qualitatibus, vt teſtatur Scaliger Exercit. 1I1.& tanquã pro confeſſo,& ab omnibus conceſſo, aſſumit Pran- ciſcus Toletus, lib. z2. de generatione& corruprione quæſt.. Deinde oporteret vnius rei, vt vna forma eſt, ita vnam quoq; proprietatem eſſe,& ab vno medicamento, vnum tantum humorem educi, cm tamen manifeſtum ſit, vnius rei eſſe
plures proprietates,& plures humores ab eodem medicæ-
mento trahi. b 18. Et perperam illi ſanè tum Meſueum tum Auerroem tum Galenum interpretantur. Nam primùm, quod Meſue-
um attinet, ipſius interpres, per facultatem cœlitus infufam, — b occul

&M
4
occultam quandam qualitatem intelligit, quod& paulò Poſt, ex ipſo Meſuei textu canonum vniuerſalium videtur colligi poſſe. 3 19. Auerroés, tantum abeſt vt hoc ſtatuat, quod illi vo- lunt, vt planè contrarium aſſerat. Nam lib. 5. colliget, cap. 21. ſtatuit eam proportionem& conuenientiam, quæ eſt in-
ter trahens& tractum, non eſſe niſi in menſuris mixtionis e-
lementorum. Et poſtea addit: hæc operatio eſt quaſi acci- dens in ipſis virrutibus elementorum, quæ ſunt infuſæ in re, quæ habet hanc proprietatem,& non inſunt ſubſtantialiter. 20. Galenum ipſam ſubſtantiam& rei formam non in- tellexiſſe, vel ipſa loquendi formula arguit. Nam proprie-
tatem, familiaritatem& ſimilitudinem, vel ſubſtantiæ, vel
totius fubſtantiæ(vtroq; enim modo loquitur) cùm dicit,
non neceſſum eſt, ipſam rei formam& ſubſtantiam accipere,
cum iſta omnia,& quidem mulrò potius, etiam in acciden-
tibus poſſint conſiſterr.
21. Præterea Galenus lib. 3. Simpl. Medic. cap. 25. di- ſtinguens inter ſimilitudinem,& identitatem rei dicit: diffe-
runt enim idem& ſimile: Nam pituita pituitæ eadem eſt,& Cnicus cnico: Cnicus autem pituitæ ſimilis. Ex quibus ver- bis manifeſtè colligi poteſt, Galenum voluiſſe, in alio quopi- am, quam in ipsâ rei formàâ,& ſubſtantiâ, ſimilitudinem con-
ſiſtere. Alioquin enim non cnicum pituitæ, ſed cnicum cni-
co,& pituitam pituitæ, quorum eadem forma& ſubſtantia
eſt, fimilem dixiſſet. Nam ſi per ſimilitudinem ſubſtantiæ i-
pſa rei forma intelligatur, cnicus pituitæ nunquam poterit
eſſe ſimilis.
22. Quinimo ipſe Galenus multis in locis ſuam ſententi-
am ſatis perſpicuè explicar. Nam lib. 3. Simpl. Med. cap. 5.
amicitias pugnantiaſq́;; medicamentorum, proprierate ali-
quã agentium, in qualitatibus conſtituit,& ſtatim ſöbiuneit b milia-

familiaritates illasà totius ſubſtantiæ proprietate oriri. cap. 25. eiuſdem libri qualitatum familiaritatem,& ſubſtantiæ ſimilitudinem pro vno& codem ſumit. lib. 5. Simpl. Med. cap. 17. etiam aperrius mentem ſuam explicat: ſed& aliud eſt, inquit, attrahentium genus medicamentorum, qnod qualitatis familiaritate attrahit, id quod aliud eſt nihil, uam totius eſſentiæ ſimilitudine. Item cap. ſeq. eadem Auib. ſubſtantiæ ſimilitudinem, vel diſſimilitudinem attri- buerat, temperie ſimilia medicamenta, vel aduerſa dicit. Ex quibus omnibus meridianâ luce clarius Galeni mens perſpi- cipoteſt. Nec eſt, quod ſe quiſquam ex loquendi formula male intellectâ, inerrorem duci patiatur. Neet 23. Statuendum igirur eſt facultatem purgatricem, ni- hil aliud eſſe, quàm qualitatem quandam, natam ex elemen- torum certâ& peculiari proportione, ſiue miſtionis proprie- tate. Hanc Auerroës menſuram miſtionis elementorum vo- cat, quam, cum impoſſibile ſit ſcire; per arbitrium, vt ipſe loquitur, etiam ipſam qualitatem probè perfecteq́; noſſe eſt impoſſibile. Ideoq́; meritò qualitas hæc occulta, ſiue vt ali- is placet, indicibilis,& inexplicabilis dicit ur, quæ exeffectu rantùm multiplici experientià cognoſcitur. Ariſtotelietiam eleganti ratione facultas medicamentoſa appellatur. 24. Vnde mirari ſi ubit, quod Franciſcus Valeſius lib. 9. Controu. cap. i. eos qui ad occultam qualitatem hic confu- giunt, reprehendit,& ignorantiæ accuſat, cu mipſe hic poti-· us reprellenſionem mereatur,& arrogantiæ ſit accuſandus, qui id ſe ſcire profiteatur, ꝙ maximè ignorat. Nam, quami- pſe tractionis cauſſam adducit ſimilitudinem, ea nulla eſt,& petit principium. Quæritur enim porrò quâ in re ſimilitudo illa conſiſtut. 25. Etenim, cum ſimilitudo ſit relatio,& enritatem vil
dè debilem habeat, ita vt ſubſiſtere non poſſit, niſi funde- mento

mento alicui innitatur, ex ſeetiam bε nullam habebit, ſed quæcunq; fuerit operatio, illa fundamento debebitur, non quæ in eo fundatur, ſimilitudini. Vnde porrò contra formarum ſubſtantialium pPatronos, ac defenſores, concludi Poteſt, virtutem purgantem, nonà rei formâ immediatè, ſed ab accidente quodam prouenire. Fundatur autem relatio non in alio accidentium genere, quàm vel in quantitate, vel. in qualitate. Verm cum quantitatum nulla ſit efficacia, qualem tamen in purgantib. medicamentis experimur, neq; res ſecundum quantitatem dicantur ſimiles, vel diſſimiles, ſed æquales, vel inæquales, reſtat in ſolo genere qualitatis hancvirtutem quærendam eſſe: Secundum eam enim res ſi- miles vel diſſimiles dicuntur. 26. Prout verò in vnaquaq; re diuerſæ& diſſimiles par- tes inſunt, ex diuerſà elementorum proportione,& miſtio- nis varietate reſultantes, quales in lacte& ſanguine ineſſe manifeſtò conſi piciuntur, ita etiam diuerſæ in vnd& cädem re oriuntur virtutes, ſiue, vt Ariſtoteles quoq; loquitur, na- turæ pharmacorum, ac ob id alia vnum tantum, alia etiam lures humores ducunt. Quam rationem Medici imitati, v- b plures humores redundant, plura ſimplicis naturæ qle- menta commiſcere ſolent. 27. Pacultatem hanc medicamentorum tractricem pro- mouent& iuuant nonnihil, tanquam cauſſæ communes,& minus propriæ, tum natura ipſa partibus inſita, tum calor medicamentorum. Natura enim anted humorum mole ob- ruta, vires ſuas expromere non poterat, neq; ipſa ſibi ad li- berandum ſufficiebat, fentiens igitur ſe quàdam oneris parte demptaà leuari, ipſa quoq; adexpellendum quod noxium eſt, inſurgit,& ſe operis quaſi ſociam offert. Ad quod etiam conſpirat ealor medica menti, qui cum ex ſeſe vim attrahen- di communem,& Seneralem habeat, propriæ tractr Ei me⸗

äſſͤ“
dicsmenti facultati, quaſi in ſubſidium venit. Ipſa tamen me. dicamenti occulta vis& proprietas, præcipua totius negocij cauſa eſt,& tantùm facit, vt non quiuis noxius& moleſtus, ſed certus tantùm humor prolecterur.
28. Qudd hoc modo fit. Medicamentum deuoraeum, ſiue clyſtere aut balano inie ctum, primùm à calore natiuoi actum deducitur: attenuatur enim& ex parte in tenuiſti-
mos vapores reſoluitut, qui deinde arteriarum beneficio pet
totum corpus diffunduntur,& vt quiq́; in ſuccum ſibi fami-
liarem incidunt, eum ad ſeſe pertrahunt. Quam tractio- nem ipſum medicamentum, in ventriculo, aut inteſtinis, ſub⸗ ſiſtens, continuat, perpetuò vapores ſubmittens, donec tan- dem quidquid tractum eſt, in ipſum ventriculum,& inteſti- na fuerit deriuatum. 1 b 29. Trahit verò medicamentum ex eo tantùm loco, quò Virtus ipſius peruenit, vt magnes ferrum,& ſuccinum pale. as, quæ niſiin certà quãdam diſtantid fuerint, vt trabens tractum vim ſuam diffundere poſſit, nulla fequetur tractio. Vnde patet in errore verſari illos; qui tractum ad trahens perfectionis, quam appetat; gratiâ, ſuâ ſponte moueri, di- cunt; eo modo quo elementa deſiderio,& virtute naturali in ſua quæq; loca feruntur. Sienim ea hic ratio eſſet, ium quò ferri maior eſſet moles, eò citius ad magnetem moue- retur, ſicuti maior elementi cuiuſq́, ſiue graue ſiue leue fue- rit, portio, citius& velocius ad ſuum locum incitatur, quàm minor. Deinde, tractio fieret in omni diſtantiâ. nam vt ele- menta ex quaâuis diſtanti, ſi extra ſuum locum fint, ad eun- dem rurſus, ſi nihil impediat, vi innatâ relabuntur: Ita in bis, quæ diximus, attrabentibus quoq́; ficri neceſſum eſſet, cuius comrarium res ipſa docet: mouentur enim tantum cum tractum, vt Auerroes quoq; cenſuit, fuerit in certã qui- dam diſpoſitione&: rahente, id eſt, in tantà diſtantiâ, qua virtus à trahente diffundi poſſit. 30.Dé-

3 geml. Kuklegeit. ai anrauin
30. Deductum autem& at tractum ia ventr: culum& in- teſtina humorem cum natura illarum Partium auerſetur, expultrice facultate excitata, ad moleſtiam excutiendam in- ſurgit,& tum humorem, tum medicamentum ipſum amoli. tur,& expurgat. Vnde Fallopius,& eum ſecutus Augenius, med quidem ſententid, recte cenſent, hæc medicamenta po- tius attrahentia, quàm purgantia appellari debere, cum at- b tractionem tantùm ex omnibus partibus ad communes vias operetur medicamenrum; ipſam verò cuacuationem,& ex- pPulſionem humorum attractorum procuret natura. 31. Atq; hæc eſt Hippocratis& Galeni de medicamentis purgantibus ſententia, eaq; vera& àpleriſque Medicis rece- pta,& approbata, quam tamen Philoſophi clariſſimi Iaco- bus Schegkius,& Thomas Eraſtus auſſ ſunr conuellere,& argumentis impugnare, aliam eius loco fubſtituétes- fieri ni⸗ mirum purgationem à vi quãdam pharmacorum inimicà,& moleſtã venoſum genus ſtimulante,& irri tante virtutem ex- pultricem, ſiue acrimonid ſuâ, ſiue aliàã quãâdam moleſtid donec tranſuerſis ſuis fibris, incitetur ad excretionem humo⸗ rum intra ſe con tentorum, ita vt purgationis çauſſa non ſit Aeës id eſt, tractus pharmaci, vt Galenus cenſuerat, ſed 2mg id eſt, expulſio naturæ. 8 b 32. Hanc ſentenriam vt tueantur, primùm Galeni ſen- tentiam multis argumentis impugnant, poſtea ſuam etiam pluribus adſtruunt. Ex quibus potiora nunc eligemus, & ſingulorum examen breuiter ſubiungemus. Demum v- trum ſuppoſititia illa ſententia acceptari,& meritò iam du- dum receptæ opinioni præferri poſſit, conſiderabi mus. 33. Priacipio ergo ita arguunt. Quod in nullâ generis cuiuſdam ſpecie reperitur, id ne in ipſo quidem genere repe- riri dicendum eſt, cum genus nihil aliud ſit quam omnes ſpe. cies ſimul ſumptæ. Purgationem verò ad nullam tractionis
B.2 ſpeciem

½½½—-——“—
b ſpeciem referri pofſe, factà ſpe
cierum enumeratione probat Schegkius commentatiunculà de purganrib. medic. 34. Verum reſpondemus negando Minorem. Ad iſtm enim tractionis ſpeciem reducimus, quâ trahens quieſcit, & mouetur tractum, quam ille impropriam appellat. Qo modo magnes quoq́; ferrum,& ſuccinum paleas trahit. Ne- ue ad rem facit quod obijcit Schegkius: Si medicamenta co modo trahant, quo magnes ferrum, futurum vt vtroq; ex tra corpus poſito, medicamentum ſuum humorem ſiwiliter trahat, atq; eò etiam melius quòdex proximo facilior, quam ex remoto ſit tractio. Etenim modus quidem tractionis i- dem eſt, ſedeo tamen differunt, quòd principium tractionis vtrobiq́; non ſit æquè perfectum. Nam magnes trahendi vim in actu perfecteq habet, medicamenta verò in poten- ria& imperfecteè. Tum enim demum trahendi perfectam facultatem habent, cum à calore noſtro ex potentid fuerin deducta in actum, quodillis tantum ad perfectionem deeſſe videbatur, neq́; alibi quàm in corpore fit. Deinde aiunt, ſi attrahunt medicamenta purgantia eo modo, quo partes viuentium ſuum quæq́; nutrimentum, neceſſum eſt, vt ob fruitionem& ſui nutricatum trahant. Hoc autem non ſieri omni controuerſiã caret. Nam quæ nu- tritionis gratià rrahunt, omnia viuunt: medicamenta verd
ad humores purgandos apparata, mortua vitæq; expertia
cotpora funt. 3 b
36. Reſp. Par cum ſuperiori error: non enim ſequitur, eodem modotrahunt, eodem quoq; fine trahere. Nam & vterus femen,& veſicula fellis bilem conſimili modo tra- hunt; quibus tamen non nutriuntur. Bt, ſi argumenti huius vlla vis eſt, magnes quoq́ viuet, quod felix fau ſtumq́; Car- dano fit. Nam& is ſimili modo quo corpo ris partes alimenr tum, ferrum ad ſe trahit, quo tamen haud ſeio an eum hhn
2

quam nutriri credere auſit. Si verõ etiam ſcire cupiat Era-
ſtus, quò fnc igitur tandem medicamentum purgans trahat, tum primùm illi reſpondebimus, ſi prius quo fine magnes ferrum trahat, explicauerit. Nam magnetem nutritionis gratià trahere, nec ipfemet auſus eſt adſerere. De modo i- gitur hic qui in omnibus idem eſt, non de finc„quiſquis tan- dem ſtatuatur, queſtio eſt.
37. Præterea arguit, ſi alterutri vel humori vel medica- mento vis purgans deſcribenda ſit, humori portius attribu- enda fuerit, quàm medicamento: quamuis enim non viuat, videtur tamen vitæ magis eſſe particeps quàm pharmacum. 38. Reſp. Vis concludendi hic nulla eſt, quia falsâ vtitur hypotheſi. Nihil enim hinc ſequitur, niſi certum, demon- ſtratumq́; ſit, nihil trahere niſi vel vitam habeat, vel vitæ quodammodo ſit particeps. Quod omnibus modis infician- dum arbitramur,& manifeſtum faciunt exempla magnetis & ſuccini, quæ etiam vità non prædita trahunt tamen.
39. Adhæc contendunt, ſi trahendo pharmaca opera- rentur, tum ventri impoſita, vel non operarentur, vel ad ſeſe magnetis modo humorem pertraherent, quorum neutrum fieri conſpicitur. Itaq; alià quadam vi quam tractrice agunt. 40. Reſp. Verum eſt omnia trabentia ad ſeſe trahere, quantum in ipſis eſt, verum multa interuenire poſſunt, qui- bus hic trahendi conatus vel impediatur, vel etiam fruſtre- tur. Nam(vt de medicamento tantùm dicamus) ipſum qui- dem ventri impoſitum,& à calore noſtro in actum deductũ, beneficio eiuſdem caloris& ſpirituum virtutem quandam per totum corpus diffundir, quâ obuios, ſibiq́; familiares humores ad ſeſe trahit; ſed primùm ipſa humorum grauitas, deinde meatuum incommoditas non patitur eos rectè rectà ad pharmacum ire. Quocirca per commodiores vias, licet obliquas,& anfractuoſas, in ventriculum& inteſtina, proxi-
8 B z ma phar-

“ BEen.—————— —·— 4*— 2—
ma pharmaco loca, delabitur. Quò cum magnãà copid per- uenit,& mole ſuâ, grauitateq́; inſità inualeſcit, adiuuante facultate expultrice, ventriculi,& inteſtinorum, vim mecdi- camenti trahentis eludit,& quà via maximè patet, nimirum
per inteſtina in aluum præcipitatur. Eo propemodum mo. do, ac ſi quiſpiam nauiculam per fluuium rapidiorem funi.
cuſo ad ſeſe in ripam oppoſitam pertrahere tentet, trahit ille tum quidem ad ſeſe quantum in ipſo eſt: verùm tandem na- uicula, mole ipſà adiuta, vi fluuij aliorſum, quàm quò tra- hens volebat, abripitur. b 41. Sed ex eaxeα idem confirmare conantur. Nam medicamentum ſi validius aliquantò fuerit, non trahet illum tantuͤm humorem, qui ſibi familiaris eſt; ſed obuios quoſq́; inuadit, atq; in ipſum etiam ſanguinem naturæ alioquin gra- tiſſimum graſſatur, quod non fieret, ſi certum humorem tra- hendo medicamentum purgaret. Tuùm enim familiari abdu- cto, non amplius ſæuiret in reliquos.
4². Reſp. Vt medicamentum trahat ſuum quodq; hu- morem ex corpore humano felici ſucceſſu, non tantùm opus
eſt facultate quàdam peculiari tractrice, ſed eriã certà quan-
titate,& menſurâ quam natura ferre poſſit. Alioquin, cum pleraq; id genus medicamenta malignam quandam,& ad- uerſam naturæ qualitatem habeant, non tantùm trahent fa-
miliarem humorem, ſed naturam quoq; ipſam deſtruent;
—
quàâ deſtt uctà, vel ſaltem inſigniter læsà, humores quilibet promiſcus, cum amplius retineri non poſſint, diffuunt. Quod etiam in lienteriâ fieri videmus, quando dæſà conco- trice& retentrice facul ate ventriculi, cibi propemodum tales quales aſſumpti ſunt excernuntur, trahente nullo, ſed naturâ tantùm non retinente. Huc accedit quòd medica- mentum auxiliarium calorem ſibi adiunctum habet, cuius
eſt fimpliciter, ſicuti proprietatis, hoc tantuùm trahere, Su- 8 4 pra!⸗

—
pra igitur debitam menſuram calor iſte auctus facit, vt me- dicamentum quoſuis humores trahat, etiam quos peculiaris proprietas non reſpiciebat. b 43. Simile quidaccidit in morbis grauioribus ab initio, vbi natura humorum malitid affiicta, partem eius à ſe amoli- ri tentat, quia verò ei non dominatur, ſæpe accidit vt vinca- tur,& ſuccumbat,& iſto expulſionis conatu vtilia cum inu- tilibus extrudat. Quòd ſi iam natura à malignitate humo- ris intus nati cogi poteſt ad vtilium,& inutilium expulſionẽ, quidni idem faciat medicamenti malignitate diuexata ac vi- cta? Humorum igitur non familiarium expulſio, quæ pro- pinato medicamento accidit, ad naturam,& medicamenti abundantem calorem: tractio verò familiaris, ad medica- menti facultatem tractricem referenda eſt. 44. Demuͤm velim, inquit Eraſtus, intelligere, cur ſi medicamenta trahendo purgant propter operationem eo- rundem quidam exſoluantur? alia tormina& vertiginem Patiantur? Veriſimile enim eſt abducto ſuo humore naturæ amplius moleſtiam non facturum. b 45. Reſp. Id fieri ob qualiratem quandam malignam quã ĩpſi naturæ eiſq́; bonis aduerſarur, ac ob id mollioribus ac delicatioribus potius quàm robuſtis accidere. Tormina & vertigo fiunt ab humorum illuuie, quæ vi medicamenti circa ventriculum& inteſtina eſt congeſta. E enim tum par- tes hæ torquentur, tùm vapores inde educti ſpiritibus tum cerebri tum cordis moleſti ſunt. Idq́; verum eſſe ctiam inde patet, quòd dicta ſymptomata non ſtatim ab aſſumpto me- dicamento accidant, ſed vbi iam trahendi munere probè functum humores circa partes commemoratas coëgit, ac a- ceruauit. b b
46. Poſtremò dicit Eraſtus, ſi fubſtantiarum ſimilitudo ſtatuatur cauſſa purgationis, haud facile dici poteſt, cur non omne

omne ſimile trahat ſimile. Neq́; cur idem medicamentum inrerdum duos, interdum tres humores, naturd diſtinctos, trahat: abſurdum enim eſt vnam rem totàâ ſubſtantià ſimi⸗ lem eſſe, ſpecie ac naturâ totà diſcrepantibus rebus. 47. Reſp. Quod haud facilè fieri poſſe hic cenſet En- ſtus, fit facillimè: neq; enim ipſam ſimilitudinem, vt fupta declaracum eſt, huius tractionis cauſſam facimus„ſed quali- tatem quandam peculiarem„in qu hæc ſimilitudo funda- tur, illa igitur ſimilia tantùm quæ eiuſmodi peculiari quali⸗ tati innitumur, trahent: alia verò quâcunq; qualitate ſimi- lia ſint, quorum infinitę eſt multitudo, non trahent. Alte- rum quod attinet paulò in eo iniquior eſt Eraſtus: longè e- nim aliter hic totam ſubſtantiam interpretatur ‚quàmpat e- rat,& ipſemet facit lib. 2. de propr. medicam. cap. 24. 25.& paſſim alibi. Ibi enim totam ſubſtantiam non pro ipſi rei Forma& eſſentid veluti hic videtur, ſed pro certà, cettarum vnius ſubſtantiæ particularum temperarurâ accipit. Hæc autem cum in vnius ſubſtantiæ diuerſis partibus diuerſa in- eſſe poſſit, vt ipſemet docet exemplo lactis ‚roſarum, alocs, thabarbari, mirum videri non poteſt, neq́; ignorari cauſa, quare alia pharmaca duos, alia tres humores educant. 48. Atq; hæc ſunt tela, quæ in Hippocratis& Galeni ſententiam fruſtra vibrantur, nunc ea argumenta quibus ſu⸗ am ſententiam ſtabiliunt,& naturæ omnem purgandi potem tiam, medicamento verò ſaltem jrritandi vim adiudicant, perpendamus. b S 49. Primò probabile eſſe aiunt, ſic fieri purgationes, quemadmodum ſua quotidie aluum excrementa deponere cernimus. At verò hoc fit propter bilis moleſtam quidem, attamen conſuetam roſionem atq; exterſionem. Quocitca valde probabile eſt, ſi hic natura abſq́; tractione expellere noxium pofſit, tunc etiam poſſe, cumãà phaarmaco exeſtar. . 50. 6 P⸗

i ma otctt gh ig I iauadmandtd e A Kn f
50. KReſp. Vtut veriſimile& probabile ſit, tamen neque neceſſarium, neq; verum eſt. Licet enim ars imitetur natu- ram in ſuis operibus, ſæpe tamen alium,& diuerſum modum operandi habet quam ipſa natura. Neq́; vlla conſequentia eſt, velà naturâ ad artem, vel ab arte ad naturam argumenta- ri, multò minus à modo operandi naturæ, ad ipſam medica- menti occultam vim vel adſtruendam, vel deſtruendam. A- lio enim modo artem, alio naturam purgare, euidenter in dyſenteriâ apparet: Ibi enim vix aliud quidquam, quàm irri- tatio naturæ moleſta eſt, nihilominus tamen medicamento opus eſt, quo ipſe humor irritans euacuetur, atq; ita natura ab irritatione nimiâ vindicetur. Quod ſi irritando tantùm medicamentum purgaret, non fieret, ſed plus moleſtiæ ad- ferretur naturæ.
51. Deinde inquiunt probabile eſt, eodem modo fieri per inferiora quo per ſuperiora excretiones, cum veteres nõ rarius per vomitum, quaàm per alui turbationem ſoliti ſint
corpus euacuare. Vomitus autem tantùm fit moleſtà quãdã
corroſione orificij ſuperioris ventriculi,& ſæpe etiam ab il- lis, quæ citra controuerſiam vim trahendi nullam habent, vt ſunt oleum& aqua miſta, item decoctum rhaphani,& ane- thi cum aceto. Multi etiam cum vehuntur, vel curru vel na- ui, vehementer ad vomendum incitantur. Ergo ſimili ratio- ne per inferiora quoq; purgatio fiet, nimirum factà tantùm jrritatione,& exhibità naturæ ſtimulando moleſtid.
52. RKeſp. Primò non neceſſum eſt, vt quo modo vna quæpiam pars corporis ſeſe ab excrementis moleſtantibus
liberat, eddem ſeſé liberent& reliquæ. Deinde ſi maxime
euacuationis ſimilitudinem admittamus, tamen hic non ſi-
milia cum ſimilibus, ſed diuerſa cum diuerſis comparantur.
Nam vtrobiq́; non vnica, ſed duplex operatio conſpicitur,
quia& in purgantibus,& in vomitorijs ita dictis, primuùm 6 C humor

humor colligitur& coaceruatur, deinde excluditur. Col. lectionem& coaceruationem vtrobiq; ſtatuimus fieri à vir-
tute tractrice medicamenti, ad eam partem, quò medica.
mentum commodiſſimè trahere poteſt: excluſionem verò ab ipſà natura irritatà& moleſtatà vi humoris affluentis. di
feratur, eodem modo omnia fient. Prima enim de
iam prima operatio cum prima, ſecunda cum ſecundã com-
qua hie
quærimus vtrobique attractione medicamenti, ſecunda de
quàâ non quærimus naturæ vi perficitur.
53. Saneè quidem nulla hic eſt diſſimilitudo ratione ipſi- us medicamenti: vtrumq; enim tàm purgans quam vomito- rium trahendi vim habet, vnde vnde& quàâ vi tandẽ excluda- tur: medicamentum enim ſiue purgans, ſiue vomitorium fuerit, humorem ad ea loca, ad quæ commodiſſimè poteſt, pertrahit: natura verò adflicta& moleſtata humorum ap- pulſu, eundem expellit, quà proximè viâ patet, fine per ſur.
* 8.
perna ſiue per inferna: hoc enim non ad medicamentt, ſed ad naturæ operationem tantùm pertinet. Quæ verò exem- pla vomitoriorum allata ſunt, ipſam excluſionem humorum
promouere poſſunt, non collectionem, ac proinde cum pur-
gantibus, de quarum facultate hic diſputamus, perperam
conferuntur. Poſſunt verò, ſi adeò lubet compar
ationem
inſtituere, cum illis purgantibus conferri, quæ tantum al- uum emolliunt,& lubricant, non cum illis, quæ certum quendam humorem educunt, de quibus hoc loco quærimus. Non igitur quod oleum& aqua miſta faciunt in vomendo, idem quoq; neceſſum eſt agaricum& Colocynthidem face- re in purgando: hæc enim humorem vndiquaq; attrahunt:
illa ſaltem attractum vel alio modo coaceruatum, ſtimulan-
do,& moleſtando naturam, excludunt. Diuerſa igitur cum
diuerſis, non ſimilia cum ſimilibus comparantur. 34. Præterea medicamentum, aiunt, in cadaue
re etiam concal-

R wlek n
4
mnrim feriixr.(u 8
ur zumerchiane ir n alecionen zcptonn 1 d Küpurm 3
octum non 3d med 1r n
concalfactum,& de potentià in actum traductum non trahit ad ſeſe humorem familiarem, quod tamen fieri neceſſum eſ ſet, ſi vi trahendi medicamenta purgantia pollerent.
55. RKeſp. Primùm vehementer ambigo quemquam fu- iſſe qui hoc expertus ſit, vt nos de effectu ipſo certiores red-
dere poſſet. Nam neq; commodè in ventriculum inijci po-
teſt, neq; facile eſt ita contemperare calorem vt idem, quod
natiuus poſſit. Deinde, non tantùm opus eſt calore, qui me-
dicamentum attenuet& reſoluat, ſed etiam ſpiritu qui vim eius per totum corpus diffundat,& meatibus vndiquaq; pa- tentibus. Quæ cum in cadauere non reperiantur, mirum non eſt medicamentum ſuâ operatione fruſtrari.
56. Demum ſtatuit Eraſtus, ſecundum Galenicam ſen- tentiam rationem reddi non poſſe, quare in ſanis purgatio- nes ſint difficiliores: ſuam verò ſententiam ſequentibus id eſſe facile: ideò enim accidere inquit, quia pharmaca natu- ram excitant, vellicant, ſtimulant. Cum nihil habet quod
expellat, vel expellere poſſit, peſſime adficitur, nec eluere aut
excutere mordens medicamentum ita facile poteſt.
57. Reſp. Secundum Galeni ſententiam melius eius rei quam ſecundum Eraſti, ratio reddi poteſt. Nam propterea ſanis purgationes ſunt difficiliores, quia ſi praui humores non adſunt, quibus cum præcipue familiaritatem habet, bo- nos eiuſdem generis inuadit, quos quia natura retinere ad- nititur, pugnam quaſi cum medicamento init, altero reti- nere, altero abducere cupiente idem. Praui verò humores
ſi adfuerint, tum medicamentum naturam non tantùm ad-
uerſam non habet, ſed etiam adminiculantem. Ratio verò quam adducit Eraſtus tam frigida eſt, vt ipſam irritationem ſuſpectam facere,& Galenicæ ſententiæ patrocinari videa- tur. Mirum enim profectò ſit, ſi natura valida& robuſta
mordicans medicamentum ſolum difficulter: oppreſſa verdò
C 2 prauis

orauſs humoribus, tum ipſum medicamentum, tum vna cum AIlo noxios humores facilè poffit expellere. Quæ enim vis duobus ſimul expellendis ſufficit, eam vni horum expellen⸗ do non ſufficere, ab omni ratione alienum etft. 58. Qux præterea Eraſtus adducit de cibo largius ſum. pto, de carne ouillà, de doloribus, de odoribus, quibus non. nulli purgari dicantur:& ſimiliter, quòd quidam etiam ad menrionem medicamentorum nauſeent,& purgentur; leui ora ſunt quàm vt examinari mereantur. S1 enim iſta omnia eodem modo quo pharmaca purgarent; æquè in omnibuse- am vim obtinerent, quod fieri nemo ſanus adſeueret. Alio- quin benè agereturcum colicis, qui cum ingentes eriam eru- Giatus fuſtincant, tantùm tamenabeſt, vt pro quantitate do- loris illis aluus ſoluatur, vt eriam de obſtructione eiuſdem vehementer conquerantur. Et vulgo eriam notum eſt cibos largius ſumptos frequentius morbos excitare,& corpori no- xam adferre quam quod idipſum ab excrementis liberent. Quocirca ſi quid ex dictis cauſis interdum euacuat; id fitvel propterea, quod corpus excrementis onerent, quæ poſtmo- dum natura cogatur eijcere, vel ob quorundam certam„&R peculiarem temperamenti proprietatem, non ob vim purg:- tricem. Quemadmodum ille quem Scaliger exercitat. 344. ſect. 6. audito phormingis ſono vrinam illicò facere coactum fuiſſe adfirmat. 59. Satis puto hactenus planum factum eſſe, quàm neq; Galenica ſententia rationibus cuerti potuerit; neq; adſtrui propria. Quod licer ad veritatis confirmationem ſufficere poſſe videatur, tamen quò magis illa eluceſcat, aduerſa ſen- tenria eriam argumentis, eius abſurditatem demonſtranti- bus, impugnanda erit. b b 60. Principiò igitur Achilleum illud eſſe arbitramur, neq; à quoquam hactenus ſolutum, quòd miedicamenta tbe 3— iue

1utris oum
*
ctiuè purgantia certum quemdam& peculiarem humorem educant, non promiſcuè& indifferenter quoſlibet. Vt enim Galenus& experientia multis iam ſeculis comprobauit, i- ctericum parum iuues propinaris hyd ragogis, ſicuti neq; hy- dropicum ſumptis cholagogis: Contrario verò modo ſi ope- remur,& icterico cholagoga, hydropico hydragoga impere- mus, manifeſtum iuuamentum percipimus, adeò etiam vt
Galenus glorietur, ſe quamplurimos regio morbo laboran-
tes vnicã potione, flauàâ bile dettactà, liberaſſe. Quod fieri nullo modo poſſet, ſi ſolã irritatione ſiue mordicatione mo- leſtà purgatio efficeretur, quia irritatà naturã ſine diſcrimi- ne quidquid moleſtum eſſet, expelleret. b 61. Negare planè, quod diximus, Eraſtus non poteſt: proinde non inficior, inquit, pharmaca pro ſuæ naturæ di- uerſitate diuersè virtutem expultricem incitare ac vellicare. Interim conſtanter, quod certiſfima experientia me verum eſſe docuit, adſero, pharmacum quodlibet, humores quoſ- uis interdũ purgare. Alibi enim docet, licet ſatis inconſtan- ter, medicamentum promiſcuè quemuis humorem ex cor- pore educere, modò ad expulſichem ſit idoneus. Quibus Verbis videtur Galenicam ſententiam confirmare,& ſuam ſuſpectam reddere. Si enim ea medicamenti purgantis na- tura eſt, vt quemlibet humorem ducat, id omni& ſemper inerit, non interdum vt hic loquitur: quæ enim à naturàâ in- ſunt ſemper,& omni inſunt. b 62. Sed quis non videt hæc manifeſtè inter ſeſe pugna- re? Si enim verum eſt quod hic dicit, interdum quemlibet humorem duci, ſequitur plerumq́;& ſæpius, non quemlibet, ſed peculiarem duci, quod irritando, vt diximus, fieri nullo
modo poteſt. Nam quòd dicit pharmaca ob temperaturæ
diuerſitatem diuersè virtutem expultricem vellicare, tam obſcurum eſt, vt Oedipo enarratore opus habeat:& quà vi b C 3 tamdem

ine puto intelligi poſſe. Niſi quis tàm a- harmacum quaſi per occultas vias ſeſe ad naturam recipere,& latenter quaſi per poſtieum introire, eamq́; vel admonere, vel rogare, vt in illius gratiam peculia- rem humorem expellat, non eum quem natura ipſa abiectu- ra fuiſſet,& quò forte plus moleſtabatur. Irritata enim na- tura, ſiquidem ſola cuacuationis cauſſa ſit, expellet id, quod maximè noxium,& moleſtum eſt, in quocunq; tandem gene- re fuerit: expultrix enim i
llius facultas non vni tantùm hu- mori noxio, ſed omnibus omninò ex æquo expellendis deſti- nata eſt.
63. Deinde ſi medicamenta, quatenus naturam irritant, euacuant, omnia irritantià corpus euacuabunt: à quatenus ipſum enim ad de omni ſemper eſt valida conſequentia. Ne- mini tamen hactenus, etfi valde jaborarit Eraſtus, idipfum perſuadere potuit. Immò quotidiana hilis in inteſtina ef⸗ fuſio quotidie totum corpus purgaret: primarum enim ve- narum ſtimulatione purgationem fieri cenſuir. Qudòd ſi ve- rò huius irritationem lenem,& nimis debilem aiat, quam vf iſti muneri fafficiat, dyſenteriam illi confiderandam propo- nimus, vbi etiam nimia eſt, nec; tamen id præſtare pote quod irritationi adſcribit Eraſtus. Medicamenta verò pur-
gantia propinata, etiam quorum Irritationem nullam ſenti- mus dyſentericorum corpora vtiliter purgant, quidqui
tamdem fiat à nem mens ſit, vt credat p
Fuchſius ſentiat,& ſimul magno ægrotantium commodo,
pſum humorem mordicantem educunt. Vnde neceſſum
eſt idipſum irritatione, quæ etiam ante ſumptum medica-
mentum nimia erat, fieri non poſſe, ſed alià quàdam vi, quam
nos tractricem dicimus.
64. Præterea argumentum ab ictericid ſumptum quò v titur, commodéè in ipſum retorqueri poteſt. Nam icterico- b rum excreriones ob id ſegniores, nec immexitò, ſtatult,

quòd bile in vniuerſum corpus abductaà, inteſtina ſuo ſtimu- lo deſtituantur. Etenim ſecundum Eraſti ſententiam, hoc minus conſentaneum videbatur: ſequeretur enim porius frequentiores& copioſiores inde ſequi excretiones. Antea enim bilis inteſtina tantum, in quæ naturaliter, paulatim, & modicè effundebatur, ad excretionem incitare poterat, atq; ita naturales etiam& modicas efficere purgationes. V- u Raclton deeng bi verò in totum corpus diffuſa,& ſupra modum aucta eſt, vamnoer Punhe omnes totius corporis partes irritando ad excretionem im- Wlöck pellere poterit,& quidem ſecundum quantitatis rationem
1 vehementius,& quodammodo immoderatius. Atque ita vndiquaq; concitatis humoribus aluum ſuperfluâ,& nimià etiam humorum copiã proluet. Quod ipſim tamen cum ir- ritatio iſta non præſtet, medicamentum verò probè efficiat,
& ſimul etiam ipſum mordicantem ſuccum educat, veriſi-
mile eſt, idipſum longè aliâ facultate fieri quam irritatrice: nimirum eàâ, quam nos iam ſæpe tractricem diximus.
65. Ad heæc, ſi irritatà naturâ ſola cuacuationis cauſſa an wamy eſt, quare virtus cerebri expultrix irritata à medicamento, Fmn ili mpropo- non pot ius per nares,& palatum, tamquam conſuetas pur-
4 gationis vias, ſua excrementa exturbat, quàm in aluum pro- pellit? Probabile enim eſt vnamquamq; partem potius per conſuetos, eoſq́; breuiores, nec impe ditos meatus ſua excre- menta depoſituram eſſe, quàm per inſuetos, eoſq́; longio- res, anfractuoſos,& minus commodos. 1 665. Addo etiam, ſi medicamentum irritando& mole- ſtando tantùm purgaret, tum etiam peſtis venena, res fœti-
daæ,& omnes omninò cauſſæ morbificæ, quia magnàâ mole- ſtid naturam adficiunt, purgarent. 6 z„ʒf/ Tum quò medicamentum quodq́;B validiorem irri- tandi vim& maiorem acrimoniam haberet, eò vehementius purgaret. Verbi gratia, piper, raphanus ruſticus, Arum, ſi- C 4 napi,
31
—

napi,& alia quamplurima vnico ſcrupulo plus efficerent, quam radix Mechoac annæ aliquot vncijs: caret enim omni acrimonid,& propemodum a. eſt. Verùm radix Me- choacannæ drachmæ pondere propinata potenter euacuat, & quidem tantùm, quantum reliquorum decuplum, aut eo maius pondus nunquam poſſit educere. 6 8. Eriam hoc quæri poteſt, quare in initijs morborum turgente materia opus fit adſumpto medicamento. Irrita- tione ſanè natura non indiget: nam ipſa ſatis ab humorum uuie non tantùúm irritata prurit, ſedetiam humorem ſeſe propellit,& quoquo verſum commouet. Medicamentum tamen adſumptum benefacit, quod quâ alià vi, quam tra- ctrice, quà humorem ita commotum, ad ſeſe pertrahat,& & corpore exturbet, ne in partem aliquam nobilem impetum faciat, efficere poſſit, non apparet. 69. Demum conſiderare illos accurateq́; perpendere admodum velim, quid irritando medicamenta, vtiliter ta- men propinata, in Eryſipelate cruris commodi adferre poſ- ſint. Non enim veriſimile eſt, humorem iam parti adfuſum regredi, ſeſeq; iterum in venas recipere, atq; inde porrò per inteſtina in aluum delabi, tùm ob humoris grauitatem„tum quòd natura non ſoleat à partibus exterioribus, eiſq́; igno- bilioribus, adinteriores, eaſq́; nobiliores; ſed contra ab in- terioribus& nobilioribus, ad exteriores& ignobiliores ſua
excrementa deponere.
d. Veruͤm ſi hic obijciant, non eos humores: qui iam
adfuxerunt,& in partem impacti ſunt, ſed qui adhuc influe- re poſſunt,& cauſſa morbi ſunt antecedens, euacuari, ſimi- liter aqua hæret. Nam natura, ſi antiquum obtineat, quò via commodior ducit, ſua excrementa deponit. Atqui ipia ſKbi adecrus viam patefecit, iſtuc iam aliquà parte ablegatà,
edigitur perget porrò, quidquid moleſtum eſt, depos ere. 4 b atio

Ratio enim nulla patet, quare ab incepto itinere natura de- flexura,& aliò traductura ſit humorem, niſi à medicamento trahente is in diuerſum abripiatur, contra naturæ propen- fionem. 7I. Sed vt tamdem concludamus, ipſa horum auctorum titubatio,& inconſtantia, quàâ, rei euidentiâ conuicti, veri- tati videntur patrocinari, facit, vt minus illorum, magis ve- ròô Hippocraricæ ſenrentiæ adſtipulandum exiſtimemus. E- raſtus enim lib. de propr. medicam. cap. 60. interim verò, inquit, cum hæc dico, non illud ſentio, quæcumq́; purgant hac ratione ſolùm purgare, quia acrimoniâ ſuà primarum ve- narum ora ſtimulent ac mordicent. Scio enim alia quoque quædam purgare per occultam proprietatem. 72. Schegkius longé etiam apertius videtur veritatem confiteri. Nam commentatiunculâ de medicam. purgantib. diſtinguuntur, inquit, purgantia differentijs purgandorum humorum: ſuos enim humores quodlibet pharmacum pro- priè purgat: ſed poteſt etiam alium humorem purgare: ve- rùm non taàm proprisè, ſed quaſi per accidens. Vt verbi gra- tia, rhabarbarum propriè purgat bilem flauam,& pituitam, ſed minus proprisè, id eſt, duntaxat irritando& ſtimulando vaſa;& aperiendo obſtructiones, viaſq́; patefaciendo. Et paullò poſt: quando humor melancholicus purgandus eſt, pharmaca ſunt adhibenda, quæ ſingulari proprierate hoc ef- ficere poſſunt,&c. b 73. Et admitrit hic Schegkius medicamentorum ſingu- larem proprietatem,& ex reliquis elicitur: nam ſi irritan- do& ſtimulando minus proprie,& per accidens medicamen- ta purgent, neceſſum eſt, vt alià quàdam facultate id magis propriè,& per ſe efficiant. Quæ cum neq; ab illis, neque à quoquam alio hactenus prodita ſit, neq́; ipſimet, vt apparer, ſatis ſuæ confidant irritatrici facultati, meritò Hippocrati- C6⁶ 5 cam

de vi tractrice retinendam, amplexandam, dis defendendam exiſtimamus. 3
COROLLARIA
cam ſententiam & omnibus mo
An medicamentum purgans magis reſpici at humorem ſyncerum an corruptuun.
4 II.
An in purgantibus medicamentis reperian tur, qus peculiarem humorem ex certà quàdam
parte, puta capite„pedibus; articulis, renibus, tantùm expurgent. N.
III. Apuy medicamentis purgantibus rectè quæ dam miſceantur, partibus quibuſdam familia-
ria, quæ vim eorum ad ipſas deducant. A. IIII. An verum ſit quod Eraſtus ſcribit, tempeta- turas Epatis in diuerſis hominibus, non inæ- qualiter temperatis, plus inter ſe diſtare quam temperaturam Ventriculi& Epatis in eodem
homine. N.

kxdu mal e⸗
is aut
u.
ddqhr. mmlle b
naipusctuucn
Eßt patris, in gnatum magni natura parentis
. 1— 7— * — ☛— 7 89) d 8 * 4—
M. SA MVELI SATLERO, amicorum ſuorum ocello.
EAmorum ſegetes pila minantia pilis,
e(olliſas; acies, per pulnera funen,& arua Arua ſuper miſerum infletas viduata phalanges Vidimus, in patrijs nec fruſtra luximus aruis.
Ric telum hic chpeus iacet,& cum caßide mucro,
(um mucrone viri ſtrati mucrone viritim.
WMos epo ſupremd(harites nunc alloquor horâ Dalanteſc; nouem mymphæ, atg ò pallida Pallas Quando minax rigidus iactans truculentus, amarus Qui tumet indomitum qui formidabile feruet Miles adeft, ſacrum ne detrectate liquorem;
O profugæ quando hæc Veſtri ſunt vltima fontis Exſuccæ captanda ſiti libamina. verum Omnia tu in melius mitis Deus omina vertas.
Quis nam inter ſonitus, inter tonitralia ſummi KEmula tela Iouis vel conferruminet ynum Verſiculum, aut merito te carmine dulce meum cor— Mactet,& in laudes ſe effundat yena, Magiſters
Tu Charitum ſoboles tu lacte Lubentiæ es altus,
Et tibi candiditas, pietas præcordia circum eſt, Seminium hoc patris(quis nam ille vir?) æmula pirtus
Tranſit

7
Tyanſit& ipſe ſen Tam ingenio linguda Lastea pymplæi
TPegaſus elicu Materiem cœli
Quando alluceret
Caniciem(o
ℳ
Pharmaca quâ
Ata redundantem
Cincturas
ex rurſus iuueneſcit in hoc, qui dã catus quam luce parentis. ſatunant te flumina fontis m quadrupedante caballo
Am broſiæx latex, que it, te pulpita noſtra vyiderunt
ata elementa re lucem Leuchtenius ingens.
Eac luce, hoc duce, nu iaffectas dum genua vireſcunt Mente ſenex viridid& Vos quibus inuidiæ ſy Sauallentes neruos quibusè Pectoris, yt quo non Inuideatis ei, cui annis p Qui proauos ſapit& cui baut cano DPollet, G incoctus diuino prorſus
aurite ex illo, quæ Vis occulta Congeneres toto repetit penis emulget amurcam. Conſpicor inten breui Phæbed tempom Lauru.
4*
Lſoluere miſta=,
—„
nc iterum capis æthera menle=s
crudo robore yix vir. mptoma gnobile pungit Ntam ꝛancida fibm
ipſ penetrare poteſtis
is prudentia mator,
canicie mens honeſto eft. pentris ducant pirtute ſaburtan, latenſ
it de corpore ſuccos,
ea ſertum tibi pangere Muſas
loannes Frida.

—
519
————