finr. tin 83 a5„8il 4 d8
GENERATIONEM
C ALC ULI
MANI,
placidæ Eruditorum Cenſuræ,
Auroritate Aumplisſimæ Facultatis Medica in Alma Lipſienſi,
PRASIDE Dr. CHRISTIANoO Langen/ Phil. & Medic. D. Fac. hujusd. Aſſeſſore, Ana-
tom.& Cheirurg. Profeſſ. Pub. P. P.
AUuGls TUsS Gaupemann/ Dreſdenſis D. 2. OQdtobr. borus loco
Wetus
ANNIPræ vulgaris clo loc L.
———
LIPSIE. Impenſis Henningi Schürerii.
Dpis Haredum Timothe: Hänii.

3 2* * 5 4 5 6 3
——
—

—
Ad Honorem D 1, Hlominum Salutem.
Mrus dicterii illius perqvam antiqvi,& latiſſime
2 triti, oppidò hic recordor: Nihil dicitur, qvod
Knon didum ſit prius. Cujus, ni fallor, funda-
9ſmentum Majores credo haufiſſe ex pagina ſan- ☛Aa, in qva Eecleſtaſtes hoc effato aſſurgit cap. i. v. 10. Nihillub ſole novum, neo valer qvisqvam dicere: Ecce hoc re- cens eſt; jam enim præceſſit in ſæculis, qvæ fuerunt ante nos. Adeo indiftincta ſollicitudine hujus rei certitudinem commen- dat paffim Kutoritas Doctoru m, urpræſentisſimis articulis abſter- tere de qvapiam re ſeripturum, dicturumve poſſit.
II Vereor hinc qvippe pariliter egosmihi hoc objici&verti proinde in pa ttem pejorem poſſe, qvod materiam admodum no- tam, qva tot calami ſunt conflictatihactenus, qva de multi tempo- ris,& laboris opera extant capaciſſima, tra ctare, atqve de ea diſ- putare nunc decreverim. Subaudio me aceuſari imo, cur actum a- gere aggrediar, cur decantatiſſimam recantare cantilenam non-
verear.
IlI. Verum huncjudicii gradum ſiſte pauliſper, Lector Be- nivole,& mitiori cenſurâ intentionem hanc meam agnoſce. Eſto hrcrepetitio ſam pridem dictorum, tamen non protinus tibi cul- panda&tejicienda hæc penitus erit.Seis enim, vel me non monen- te, ruminanti pluſculum ſemper aliqvid ſuboriri, qvàm viſum ſpe-
cie prima,& qvidem melius, clariusqve veriusqve. Ad puteum te
remiftofex ed enim dvo plusſumitur, co duleior, qvod dieitur, aqva evadit; ſic qvoqve
414 3; Lertio

LeMhh letla plackt, deciex repetita ptacebir. V. Hictamen non meus jam ſcopus eſt, ſed alius longe. Veniam candor expectat. Vix repetam anteceſſorum de calculo
pla cita„niſi diſſenſus coneiliando,& vetuſtatis devenerandoig-
duſtriam. Animus igitur eſt, novam de hujus generatione ſenten- tiam afferre, à qvatamen Livorabeſto! Novinamqve optime,
qvid velut in aurem ſuggerat Anronius Barbarius:(d.re uxor.1.1.c.a.) Nova notari absqve invidiæ infultuas Pſle Nec ignoro juxta;: Novitatem rerum omnium dici ſuspectam. Qvicqvid; inqvam, ſit;
vim nemini faciam, neminiqve, qvo d ſtatuo, ingratiis crodendum obhtrudam. Depromam rationum duntaxat puncta,& Tibi ſi qrid
commodi& boni ſapiant illa, ut favotem tuum mereri qveant=
grates habebo. Sin ſecusnnformationem tuam implore: Cæterum famæ prædones non curo; acerbitates eorum indulgentia animi p. Eholqvid autumas dicet qvispiam fortaſſis? Turefelle- re ea, qvæ probata diu qvæ credita olim, qvæ dicta& ſcripta ſam- pridem, tu ſubvertere tentas? Tunova& inauditate commemo- Taturum perfvyades? Apagel Num neſciss b
VNihil aleier. 7vo¹ nou aiftumſu peiuu.
5
Num eeſtmonio Sacro derogate Hdem non erubeſeis? Sic in qvam me perſttinget unus& alter. Aſt, placide rogo bonaqve ves- Ba qvæſo;& clarebit, huc neutiqvam datas inſtantias qvadrare. Stat ſua& intemerara Samtte Spripturæ veritas talo firmiſſimo,
Kabitqve xrerno, qvam devoto cultu eriam exoſculor. Niliil ovi fiet ſub ſole inqvit Eceleſiaſtes; Benè eſt;ego hoc eredosneq ve ullus
Caſus nempe humanos inrendit,& mortalium ærumnas, Vi- di⸗ vus, qvæ poſt Proto- parentum lapſum inceperuntſtatim,& adhuec usqve durant durabuntqve eædem: A deo nil fiet hie amplidsno- vi: Alioqvin ipſa Seriptura Sautta teſtatur contrarium: Pro destO- nan èlocis deſertis qvi certe generandorum Mulorum novus fa⸗ it inventor. Producere imo valerem multaexinde exempla novs- zum inventionum, niſi chartæ nominato jam propoſito parce: vem deftinatea..“ FI. Neqreme dehortati patiarilludalterum, qrodiun
mecum ambiget, modo genuinum pronunciati ſenſum capiet⸗
üüduc aihil, ſam yi lcen umac
dges re atinit 1
ſeniti
lgine eslal Chya
mum r.
pulye poner cio re Mech. lim ac
novs
thym
demf
zum e
fume iaud Kapier rilt⸗
1
antu
No pee
eenti dame rum
eum
jusve am, Nals

ninm
n a
dudumomnia&cuncta ſint dicta, uthaeratione jam aovi dicatus⸗ nihil, qvieqvid etiam dicatur. Sed qvidaſſerto huic dederit an- ſam, vide,& aliud tibi conſtabit. Scilicet in ſcena hoc natum eſt, & ſcenico Zelo prolatum, ideoqve ad fabulas applicandum, qva- nom novas inventiones fieri negabat Afer, utodio redderet hiſtti- ones reliqvos; ſbas verè ta nqvam denuo elaboratas,& elegantiori latinitatis pallio circumdatas commendaret.
— 8 8— 4 3
II. ltaqve ut, remortis hisce repagulis, excogitari& adin- veniri nova aliadig non auaita, hoc eſt, ea pr oferriqvæ hactenus ca- liginem mentis noſtræ latuerunt, ob oculos& ratienem ponam, ea ſaltim nunc oggeram; qvæ cuivis non ignoranti fundamenta Chymica eſſe obvia poſſunt. Nonneilla imprimendorum lidro⸗ rum ratio, plane nova,& priſcis igndtisſima? Nonne inventio pulveris Pyrii talis? Qvid de auro fulminante cenfes, numcom- ponere illud calluerunt vetetes? Nonne pesfpicillorum confe- ctio recens repertaibane volumen non ſufficeret,ſi artificioſiſſima Mechanicorum Opticorumqye inſt rumenta cætera, à nemine o- lim adhucfacta, minus cognita, enumerare vellem. Vah! qyam⸗
novs„&nungvyam audita, ſuppeditat maderno ævo, veluniea
chymia, qvam miras adhuc Medieamentorum præparationes, nemini qvondam notas, ſubminiſtrat illa. Neutiqvam ergo abſur- dum eſt, ut præliminaria ad compendium coaddam neqve no-
vam eſt, aliqvid novi à cunabulis mundi fuiſſe inventum; neqve
jnauditum eſt, novi adhuc aligvid reperiri poſſe. Sicnempe jubent Sapientiores, ut qvod deeſtnobis ponderemus ſemper, neqe ac- qviſita. ſed acqvirenda cogitemuzs. rN. Kem iplam RX rei novitatem ‚ſeqveſtrata omni ja- Kanti, qva animo meo nihil profecto odioßus eſſe poterit, Sudi- Mo proſperos ſucceſſus largiente, nu nc pandam,& cumprimis re- centiorum circa vivam hanc in corpore Lapidicinam& ejus fun-
damentum opiniones preſlius confiderabo. In hoc autem Eiro-
rum chors antecedere deprehendo Clarufmum Eelmanlium, qui
— eum inpræſentiarum mihi ut plurimuni etiam erit pegotium cu-
jusve decreta intrepido, ſed modeſto libertatis ventilabro exeuti- am,& ita loqvar velut addecetcoram veritate, cui ſimpiicitas o-
mnis amica eſt, calliditas inimica; ſic agam:& ſi vires ad perrexen-

——
—————.
modernæ im il: Adamo, qvi perfectiſſimo tunc vigore ingenii pollens, non tan-
damhane telam me deſtituerint, vincj aliqvandoeruditione nhn. qvam diligentia, Mi Lector, judices pulchrum.“
. Solemne autem qvum ſit, rei ipſius enodatjoni præß.
gere natales Nominis, hanc Scholarum conſvetudinem& ego de- bita obſervatione continuabo, mo do acu, ut in proverbi eſt, id
tangere liceat! Vana etenim pollicitationehac nunqvam mibi
blandiar, acſi cujusvis etiam denominationis genuinus genjus
perfectioni mentis noſtre ita pateſcat, ut Aebiylaſp
tum rem unamqvamqve adpropriata appellare voce, verum cre- aturæ illius qvoqve naturam, eſſentiam,& formam, aut aliam. qvalitatem ſpecificam, impoſito ſuo nomine potis etat exqviſ-
iſſimo exprimere ſenſu. 5 . Eam ipſam aplli promitto hic A uεε έιαe Ovoniamta.
.. * 2
men poſterorum ſedulitas, vel qvadam imitationis umbta pri- mĩ parentis veſtigia ſeqvi amavit,& noſtratęs in philologies hae laboris jucu nditate, adhuc deſiſtere putàrunt religionem— proin. de occaſionem hos greſſus premendi, nec ego præterlabi ſinam, vi nomina eſſentiarum eſſe vehicula, adéoqve qvantum poſſibi- lesencdandaconſentio 8 N.. In votis nunchaberem, ut vim etyml pro expedatio- ne accuratius daretu ttradere: Sedme expediam; pro urtes eſt: Caleulum igitur, tanqvam poſterius à priori derivatum reperio àcalce: Non qvidem, qvatenus hoc vocabul um poſteriorem pe- dis partem, aut fnem vel metam; ſed qvatenus ma teriam lapidis excocti denotat, qvalem non minus in corporis cconomia, ac in. calearia a vadam fornace generari, plusqva m compertum eſt. Ul. terius progredi„R cunabula qværere Calcis, foret primitivo jäs ſuum ſuffurari. Qyum enim Calce calcemus Calcem, ſeu ex Calce confectos lateres& apillos, qvicalci valde molelti, potius allu- dere hinc libuit antiqvitati. Galenus in mentem hic miht venin b Lri obccurrentes in Etymologiis qvoqve obſcuritates eas a²a- Oovæ uνενραα vocat. 117. Porro in commoditate hac, qva rem illam vel iſtam broptionomine ſalatare poterant priſei, nihilominus non lubli⸗ ſtebant, ſed ur vocabulorum huic fuccurrerepenutiæ, una esdem- qr
XN
ger
ſelm ia.
numt cu atiot
tetdu Klof
hmi
ſuos: cemni eum
qyoq rum
„ dens
ſtea cepte
egeſt Kub kerjp
aller oonl abun
aäjee phrit ſidea lum.

— S g
menedaüd. 4 elnten 1 eleudhnd a u dde nenn ſah 8 1 unn nitrin
dani
la. niet nl e elii ſoiui
3 1 1 et Fäinalan anbe wüm
ma 1o Tcurlalttne . 5
analtateir H m hesfa T auaus n wekkcte üüla
ptondtes et okenorem
Daunowia in apersi luq Ta dmerunelh htgnaneteC 2 orctyübin um Cilecdted e kemſeütil
1
——
1 5*
qve voce, tes alias,& ſæpe plu res indigitarunt: Qyamvis nom raro 4 vel minima vel nulla inter rés ſic appellaras ſubeſſet convenien- tia. Et hoc ipſum eſt, qvod oſtenditadagium: Verba valent ſicut. nummi. Hjs veritatem oſtendere poteſt caleuli nomen, qvod Ctis in vario& diverſo certe eſt uſurpatu: Modo qvippecompu- tationem qvandéqve cognitionem cauſæ,&enumerationem, in- terquùm ſententiam definitivam, nonnunqvam judicis tabellam, & ſuffragidm ejus, alibi pundtùm, veletiam expenfarum articu- lum ilis ſignificat. Aliter etiâm aliis⸗ Sic aleatofibus latrunculos ſuos atqve fritillostepræſentat hoc vocabulum. Medicis vero atro- cem illum affe Cum, maximis erueiatibus corpus ve luti urens, lo- eum tamen familiaritetin renibu s& veſica occupansinterdum, qvoqve partib us in aliis, matétiãm agnoſcens petroſoruüm humo- rum copiam,& cauſam efficientém, qva coqvitur aſſaturqve, ha- benscalorem in proportione febrilireſpondentem, ut caleuli po- ſtea productio fiat: l qva ſignificatione ultima calcnlum volo ac- ceptum, eui operamſic mea Winpoſterum hic p romitto. III Expo ſiteomonymieilli confulü onis matri, qvam egeſtas enititur, ut dixi, ſabjicio Synonymorum qvaſi annonam.,
Kubertarem, qvaà luxutiant paſſim Autores,& hinc inde eircum-
ſerptionibus multiswatiisqve denominant hunc morbum. Pene aſſféruero, tothajusadfe dus adpella tiowes extate, qvot Aulores oonſpiciuntur, qs eidem ſeribendi ſtudiumcon ſecrärunt. Hinc ab und vocatur vitium calculòſuùm, modo Lapis,& qvidem cum, adje tione, microcoſmi. ltem paſſio calculoſa, lapidoſa: Porro ne- phritis àfede affects qvum rõis Dgoic ſeurenibusplerumqve in- ſideat: Der Rierenſtein/ Lendenſtein/ Blaſenſtein: Saburta, fabu- lum, arenula: Grieß/ Sandt. Helmontius in Tradtatu de Lithiaſi, ex Theopbraſto hunc affectum generaliter atqie communiter Düe- lech, item Lithia ſin- υρ ⁴αέιφς, à lapide appellarè conſvevit, qvo vocabulo in generali ſignifea tione pro calculò renali& veſicali uſus eſt. QVvamvis Hepi o ra'es, Medicorum Pater, qvem cæteris ple- ris qve ſpretis uniec qvaſi obſervare ſtuduit Helmontius, in Apor. 79 Sect. a per vocabulum iarcalculum veſicæ,& petis Ogiru venalem intelligat. XV. Specialiter CL. Helmontius ec t. pag. i8, eundem 65 n- rum

8
ſtrum domi natum,& in fine præfationis alibiqve paſſim merua lotit excrementum nuncupavit, qvod calculus nulſatenus ab hu- moribus, ut Galenicis vilum fuir, ortum ducat, ſedà mero lotiiex- crementoſ perqvod eraſſum illud& fæculentum urinæ forſanſa-
dimentum intelligite)proveniat. Hic ſane hæreo, numqve liceat-
Viro contradicere de Chymia tam bene werito, numye id, qvos minus recte definitum, demonſtrare& diſſenſum meum aliis ſta-
tuminare liceatrationibus, vixconſtatts 13T AXV. Nerum ò nonmagis amoris, qvam veritatis vim i.
gneamqve ubiqVve ſe prodit,& emicat ubiqve. Itaqve veritate lo-
qvente tacere non poſſfum, nihilominus Virum d eveneraturus, cu- jas autoritate ſemper ſalva dicam qvicqvid erit,& modeſtis fem- per præſen te. Etgo ſi prædicta Viri Nobilt wi pro poſitio ſirmiter. ſtaret, qvod calculus neutiqvam ab humoribusortum duceret, ſed à mero lotiiſaltem excremento; Undenam qvæſo Calculſor. tus; Feſte Senuerto lib. 2Inſi. c. 9. p. 2. Joh. Scbenckio in obſerv. Kentman- n lib. d. Lapibum. corp. Anſtelmo Hoëẽtio. Plat ero,&& aliiuzin qvo vis ler. me corporis membro? ude in cerebro, aurihus, palpebris& an- gulis oculorum? Undein pulmonibus sorde, mammis, hepate, ſi⸗ ene;inteſtinis, ve ſicula fellis, meſenterio, portæ vena arteriis aliis qve venis, teſticulis, utero, ſeroto,& qvæ ſunt alia? Undenam, di- co, caleuli bi enarrati? Qvamnam illi materiam agnoſcent ma. trem, ſi corum origo excremen to urinætribuen da in genere? Hoct inqva ma eſt qvod me ſu pera mbigenda hujus aſſerti veritate ſolli- citat. 928 8
NVI. Qare huic calcultsynonymo,& inſimul ſcaturigi⸗ ni ejus qvam exprimere ſic veltribus conatur Helmontius, nunti- um mittere, Rin mediorelinqvere cogor,qvum apertilſima tati. one contrarium me doceat Ex perienria,& aliud probatiſſima ex- petientia credendum perſvadeat ſcrurtans ratio: dic ergo eonclu- do, Katuoqve hanc lapillorum compaginem ex aliis utiqve cor- poris humani ſuccis, qvi in qvovis ejusdem membro reperiuntur,
conſieri,& ſichumorem eum, reqviſitis tamen reqvite ndis, in ſa-
xum, Microcoſmo macrocoſmum ſuum æmulante, trausfor- mari. rhf XIIT. Hoc gvidem Aasori Nobiliſſimo diſfculter latgiti non
fon
qrar Vetu
geles
entia
mihl
griec elin
Saliy 68 V. dico jus in jam:
ſente
aa ill
Fra.
von!
græt calen
aſhi ſoro jiar vim, i ſeonti
ſttuer
Adom
utin qvur pon fugi der. rint,
iint
qvic

8 41
e velisuicin
e wnpu
4 1 8 1
6 maeau iu ai
non poſſum, qvod veſicæ& fenum calculis vix aliam materiam- qram lotium(attamen lapidoſum ſeu petroſum) fibidepoſcat-: Verum, qvod ex illo folo,& non alio qvoqve corporis liqvore ri-
geſcere apto-nato progigni qveat calculus, hoe eſt, qvod experi-
entiæ ipſi reclamat, qvodve tendere contra imperat. Opponere-⸗ mihi ſaltim concedatur, qvodab urina eſt remotiſſimum„neqve qvicqvam fere cum ea habet communitatis;& fidem mihi abeſſe velim, niſi luculentam ſententiæ meæ pepererit certitudinem,. Salivam oris, obſecro, contemplare,& qvid illa efficere circa den- tes valeat, juxtim non parvi pende. Certe duriſſimum lapidem i-
bi concreſcere videmus tota die, nec perfunctoriè miramurhu.
jus indurationis cauſam& copiam: qvod lapidum genus, ipſe et-
jam Helmont tus c. i. d. Lit hiaſ.p. m. 26. lib enter admittit. lgitur ſtaꝛ ſententia, alios qvoqve corporis humores materiam pro Lapici-
na illã ſuppeditare poſſe. b—
XIIA. Atg; ſic Synonymorum abſolvi etiam ſerutinium, dvæx tamen ſingula uno&c proprio ſignificatu accipienda eſſe- non volo. Late qvidem ſumta, convenire video apud Aut hores ea, qvæ tamen differentia ſua non carent exactè perputata: Ut enim caleuNs ipſe, ſeu la pishumanus, morbum conſtitnit ſic dolor& paſſio, qvæ exin ſuboritu fſymptoma ſiſtit. Alfoqvin ſatius erit, foro nunc utt Medieo,& ſubtilitatum argutiss„circa erοα οανο Yiav fortè ſe oblaturas adhue, deſerere. Ad ipfam rem Knominis vim, internam nempe, meaccingam, qvidve in penetralibus ſuis contipeat, illud ambagibus millis proponam.
AIX. Proponam videlicet definitionem ipſam enjus con- ſttuendæ iter tamen vepribus qvibusdam deprehendo obſtru-
Aum. lta enim cum definitionibus cunctis aliogvin ſe res habet,
ut in ſuo& completo perfectionis gra du, à nobis vix da rrqveant,
dvum reverauniuscujusqve ſabjecti forma, qvæ defintendo ex-
ponenda, caliginem mentis in eorruptiſſimo hoc ſtatu noſtro fugiat. Hinc forſita a factum, Cujac. in e. M. in præf. eferente, qvod perannum integrum qvondam in aliqva definitione jutis hæfe- rint, neqve tamen cetti aliqvid, aut nihil penitus effectum potue-
rint reddere. Pariſtme qvaſi cetno accidiſſe in hoc negotio, dum-
qvidam calculum morbi genere comprehendere, alij percauſam, — B per

1 1— 4 3 6 4 S48““ ſſͤͤſͤſſ-“ ee““ ——„ 4—„—— 8 8.——
——y— ääöä —— 4+.—————
—————————————— ——— — ·——
—,—
——
éééééééöö Sas, ee 4 1 4 4— — m2“
cæteriqve per corpus ſiccum, durum, terreumqve defnire, ne- fcio, qva moti hæſitatione invicem diſconveniendi, voluerunt. I. Qrieqvid ſit,& qvicunqve difficultatum montes vi.
deantur obſtare, tamen colledo qvaſi ſpiritu inſurgam,& qvam.,
in animo intellectuve meo hac de re defnitionem habeo, iali
modo huc transponam.
S pane& cibis petroſisprimum perconcoctionis fermentum, ad. jumento caloris& Salis, potiſſimum vero Salis petræ, in liqvo- rem ſeu ſuccum reiloluta„Rin longingq vioribus à caloris fonte,
I. Calculus hum anuseſtſubſtantia ſolida& tophacea,
ductibus,poſtcaloris& humorisabſumtionem, ſalisqve depoſi- tionem, iterum coagolata, cryſtalli ſata atqve concreta, immenſos dolores& ſymptomata, imo ipfum aliqvando interens interitum.
1 XXII. Hæc eſt definitio, aut deſeriptio illa, qvæ conſdera- tionem calculi novam, ſed verbis maxime ad com pendium col-
latis, in ſe complectirur. Habes hic pauca mole, ſed profecto non,
pondere; lroc eſt, magna paucis, Iacta igitur eſt alea,& navis eſt ſo- lutazeat illa fävente Favonio. Ut autem pericula,& ſiniſtræ cen- ſuræ evitare qveam turbines, enodationis anchoram ſuspendo
promtam. Suecenſere qvippe poſſes, qvod definitio hæc mea ab
autoribus cunctis& eorum mente aliena prorſus: Verum primo
intuitu hoc tibi videbiturmentem mutabis attamen, ſe ſpeto, ſi
advertere animum explicationi meæ non faſtidies.
ne, calculus(adje Cto epitheto)humanuszut animantia catera hic
excludam, qvibus profecto ſui& freqventiſſimi calculi alioqvin-
non deſunt, veluti evidenter hoc comparet, in ovibus capris, vac- cis,& bovibus,& reliqvis cum primis, qvæ ſalis gu ſtu deledan- tur, qvorum renes& jecinora copioſe his lapillis proin non tato ſcatent. Qvid, qvod pretioſiſſimusille Iapis, qvi offieinis nomine Bezoar notuszin capris ofientallbuscerto generetur. Exeludo,in- qvam hæc ipſa à propoſito meo, qvum medicina noſtra non Ma- lomedicina ft. ſed verſetur circa præſtantiſſimamhu mani ſaltem
corporis fabricam, cujus auxilio qvoniam eaduca, divinitus eſt
inventa ea Morbis prafeéctura. xxlv. Ial-
per ſymptoma alii, nonnulli per omnia tria affe us p. n. genets,
Wua
XXIII. Urexplanationis vela explanem; Dixt in definitio⸗
4
ſola
puto mor ata ſtit t cont kieil tiam daſte ſepit
ſam perq cern nim ſas. jam hoc
mine adre iroſis kant: qva mom imo torh ner rati
mo⸗ Nol gi

2
aucauttai R ruulza an! owgenünn,
ee müc.
d Ittas
GaihunpA n den Rumanush ds An kiKutofet
manam bolta aiumfi m icbunait
21 2 nrrezinaag Sllemm inetnun,
ae dm deärti⸗ näacaxilt
1 dah h eutu dac tanpr aiideseuiin aaraet, i ituat
nun a deinkubh
ugncgn
minare mihi viſum per ſubſtantiam Cujus dicti probationem po-
aunin
TTIV. Tangit poſtea genus proximum ordo, qrod deter⸗
ſtulabit nemo, cum plusqvam in aprico Subſtantiam dixi: ſed ſo- lidam, tophaceam; Ovibus ſpecificam differentiam præclare me puto expreſſiſſe. Soliditatem annoravi proinde; qvamdin enim- morbus hie in ſuo fieri, puta, in ſuo principio adhuc,& ejus mate- ria tantum mucilaginoſa, viſcoſa, limoſa, vel etiam ſabuloſa exi- ſtittantum negotii non faceſſit, neqve patientitam magnas atqve continuas parit moleſtias, imo etiam cura ipſius non adeo fit dif- ficilis: Cum vero in ſolidam atqve lapideam conereverit ſubſtan- tiam, longe majorem& circumſpectam ejus curatio reqvirit in- daſtriam, longeqve ctudeliora importat cruciamenta,&ultimum ſæpius perieuſum. Ae ANV. Addidi tophaceam-partim ob friabilem& areno- ſam ejus formam, qvam cum toph oconſimilem habere ſolet;& per qvam à ſolidioribus lapidibus aliis, filieibus& gemmis diſ- cerni poteſt. Partim vero ob generationem: Qpemadmodume- nim tophus, qvi Lapis eſtaſper, neqve adeo contiguus, ſed areno- ſus. in thermis generatursſicut in Carolinis idvidere datur-Ita et- iam caſculus in corporehumano originem ſuam trahit, prout- hoc paulo monſtrabitur infra. 8 1 XNUI. Cauſam deſignaviqvoqve, qvamtamen non in ho- mine ipſo, ſed extra illum eſſe qværendam aſſevero, utpote merè adventitiam, qvemadmodum patet, videlicetè pane& cibis pe- troſis. Cibis inqvam. Hocenim vocâbulo Autores qvandoqve no- tant alimentum urrumqve, tam eſculentum, qva m potulentum, qva hgnificatione etiam idipſum hicacceptum volo. Cert fli- mom enim elt, aqvas permultas, cereviſias& potiones nonnullas, imo fru dus qvosdam aqvoſos, qvibus omnibus pro potu utun- tuthomines, naturam habere petroſam& multum in ſeſe conti- Greſalis, ica, ut hacratione materia ſfufficiens undiqve ad gene- rationem calculi poſſithumano corpori accedere. XAVITI. Præ ſingulis autem eibis domeſtiens panis maxi- mopete mihi eſt ſuspectus, qvippe qvi à lapidibus molaribus co- pioſam concipit& ſuscipit ſabulum, à nobis poſtea neceſſario&
qrotidie inſumendum. Ridiculum tie tibi videatur, ſi aſſeram⸗
1

8 4 4—— 2 — ————
— 1
paueorum annorum ſpatio molendina ob paſtum noſtrum ſuis privari lapidibus, adeo ut novos, ſumptuè novo,& teties iterato re-
cuperare cogantur molitores. Palpas ergo qvam cum pane tot- devorare lapides neceſſum habeamus Quainde optandum utiqve foret, ut alio farinam parandi modo(ſicut id facilimum) vicdui
noſtro ſuecurreretur: Neq; dubitandum qvin mutatione hacmo. lendiinſtituta,& calculoſis multum levaminis, adjumentiqveh-
eri poſſet,& alii hoc malo nondum affecti, medio præſentiſſimo
præſetvarentur. 3 XXVyIII.Cauſas fubjunxi ulterius, earundemq; primam fejeci
jin concoctionis fermentum, per qvod potiſſimum ventriculi ace-
roſitatem diſcupio intellectam; Ex ea enim omnis concodtio,nu. tritio, atqve generatio in corpore noſtro proficiſeitur primatio. Hic eſt ille Archeus noſter in ventriculo, qvi officii ſui aſſidue me-
mor, beneficio acetoſitatis ſuæ omaia aſſumpta ita præparare la- borat, ut Chylus exinde perfe ctus pro debitò totius corporis nutri menroconſiciatur. In hac igitur præparatione prout chylus bonæ vel malæ notæ, ex aſſumto cibo& potu efficitur, tale qvoqre in- corpus poſimodum redundat nutrimentum, adeo ut qyod ritio- ſum exinde in prima concoctione progreditur, in ſecunda& ter- tia corrigi nunqvam poterit. Qvid ergo ſperandum, ſi materia in- geratur petroſa, cuivis facile clarebit. Nempepariter ex ills for-
mare chylum nititur, qvem nõniſi petroſam, ſubtiliotis qvamvis naturæ poterit efficere; Hic poſtea cum tali genio pradity, omnes
eorporis partes, neceſſario greſſu permeare debeat, qvid præſfate poſſit, nõ opus duco tradere prolixius: Nemoenim dubitabit qvin hoe nutrimentũ in ſingulo ferme corporis membro, cum primis male diſpoſito, animalem calculum progenerareqveat. Inter qyæ euncta tamen familiam q. ducere renes& veſicam aſſero, utpote- qvibus in ſe recipereꝶ& ſecernere ultimæ coctienis fœces ac ſordes incumbit, qvæve per ſe calo re humorem abſumente abundant-: XXIN. Exemplo rem ſiilluſtrem, an probem, haud ſupervaca- neum eritz unimantia eætera produco; v. g. gallinas,& volucrum- genus omne: Noſti; qvam avide glaream illæ,& ſabul um, imo la- pillos ipſos, in ſubſtantia ſa dura deglutiant LNum incaſſum hoc patas? Noli;ſed animadverte duntaxat paulum, qvam Archæusil. le, qvi ventriculis ipſarum præeſt, pro virili ſollicitus ſit,& omnt caloreè contendat, ut reſolvat aſſumpram hane materiei duritie,
qva reſoluta comodiſſime ad teſtas ovorum Parandasurind 1. Me oe ldan adekaßerOrma itaii

enntn „Wiüſeimman
4
t deilaſltten.
miad igraun eünfait ſiennanm
enpriu N
laitmewnen m cicuianfto 19 brnenae
8
bitabit hic qvispiam&e inftabit: ab avibus illos lapides non deglu-
uri obteſtarum cauſas⸗ſed qvod nimis calidum habeant ventriculs
&abſterfionem exinde petamt. Illi reſpondeo qvod non colligen- do hoc ipſum 1. ex eo: qvod gallinæ incluſæ& lapidum eſu propre- rea orbatæ ova ſine reſtis,&e tantum membrana ceu inreguments velata pariãt. 2. Qod bhybetno tempore, ubi ova non pariunt, tam
copioſè etiam lapides non ingutian t, urpote, qvod ll! is non indi⸗
geant. Et qvamvis aliqvi cum exerementis iterum ſecernantur, tune illitantæ fueruut forſan magnitudinis, ut una vice à natura- vinci& diſſolvi non potuerinr. Neqvedubidm erit ullum, rem pa- rili modo ſehabere cum cancris,& aliis nonnullis piſeiculis prær- ſertim lapides im ſeſe gegerantibus; hr enim jugitet glaream absq;
omni dubio degluriunt, ur ex ilia cruſias ſuas& lapillos poſtea ef-
formareinſtinciu naturæ, qveant. Unde& piſcium qvamplurimi, recte On. Helmontio de cautris monente, c. l. u. 19. ſeſe in iis duntaxat aqvis, qvæ ſaxatiles ſunt, continere ſolèt, ut fermento perroſo gau- dere poffint. Rac comparationem jam& adplicationem ad huma- ni corporis promtuarium. Nihil facilius- Qvomodon. pulverẽ pe- troſum inſubſtantia velinſeius homo comedat, ſupra ſat ditum-. xXXX Priusqvam tanten ad reliqvas calculum generantes caufas & alia definirionis noſtræ punctà trã ſitum faciam, de hoc venecri⸗ culi noſtri fermento ſeu aceto ſitate qvædam adhueiut qvavi,(cer- te maxima)polleat illa, ingeneratione calc uli, dilucidius poſſimus inrelligere, fubjiciendavenunt. Sub mittamus ſaltem conſi derati- oni nôſtræ omnes fructus natura ſua præditos acidita te qvadam, & ſane in iisexceptis pauciſſimis, ſi non nucleos, atramen acinos, vel alia granula reperiemus lpidea;velofrin po mis& pytis ſylve- ſtribu smalis perſicis, myrtillis, u vis, ceraſis, meſpilis, ↄcaciis,& nõ diſlimilibus. Qvid acetum, qvid acetofitas citri, qyidve ſpititusaci- di Minersles, in reſolvendis oculis cancrorum, margaritarum, co- ralliorum,& aliorum etiam lapidum& metallorum corporibus valeant, cuivis jam din hoc ipſam erit cognitum, neqve proin ad. dam verbum amplius ullum. XXXI. Hoc tantummodo moneboi(ignoſce, ſimemorem,) qvod ſingula hac reſoluta, lapidea& metallica corpora, fracta a- cetoſitatis narura, qvam facilime in priſtinam metallicam& la- pideam tranſeant naturam, qyod bene nota. lItaq; qvum ventrigu- li noſtri Chylus æpenumero ſit qvam acidiſſimus;(ſicuti præpri- mis illorum hominum, qyi caculo obnoxii, vomitus id fend deo

4— 4 1—— 3 1 4— 8—— ————..——
“ . 4———— 4—— 3 1 4—————— —————————— eee 8. d *————*
2e Sspeeeie e ee ee
3— — 8
adeo ut ænea etiam vaſa corrodat materia evomendo tejecta, K
interram profuſa, inſtar aqvæ fortis efferveſcat atqve ſtuet) cer⸗ te aſſumta petroſa deſubito reſolvet, reſoluta poſtmodum ad ul-
teriores& à ventriculo remotos corporis ductus tranſibunt, at-
qyve in hac via omnem omnino acetoſitatem a mittent. Hine acidi
nihil in urina deprehenditur unqvam naturaliter,(ſi enim fiat,
ſecus, ſtatim Ktranguria ſubſeqvens id digito qvaſi indicat) qvo-
niam, Helmontio teſte, eadem acetoſitas in ſalem volatilem abn,& ita ſetransmutat. Nullum ergo mfrum, ſi corpora lapidea per- fermentum hoc, in ventriculò primum reſoluta, in uno atqye al- tero corporis meatu, ſuam poſtea priſtinam, ſeſe præcipitando
recipiant lapideam formam,& calculus ſic producatur.
AXANII. Circa hoc concoctionis fermen tum, ſeu eirea hanc
ventriculi acetoſitatem dubio ſine cespitabont eidam& dicent;
Qidilla acetoſitas in ventriculo? Ad qvid nam conducet illa- Habetne illa aliqvid peculiare? In qvanam re, velhumore conſi⸗ ſtet ea Reſpondeo, acetoſitatem illam in ventriculo adeſſe omni- no,& eſſe pariter modis omnibusneceſſariam, utpote ſine qva- nulla ingeſterum alimentorum perfecta ſieri poterit elaboratio, aut laudabilis& bene nutrientis Chyli efformatio. Fundamen- tum hoc eſt: Negabit nemo, chylum ad nutriendum corpus a-
ptum, debere eſſe lpirituoſum& ſpiritibus plenum. Bgtegie con-
firmatur hoc ipſum ex ſigno optimæ ſanitatis genuino, qvod ta-
le eſt, ut ferme(cum primis in adultis) per excrementa alvi, uri-
nam,& ſudores egeratur, qvantum peralimenta fuit ingeſtum.
— 21*./.. 8 Ergo non dubitandum ſubtiliorem ex aſſumtis pattem, mhoc eſt,
maxime vittuoſam ſeu ſpirituoſam pro conſervando corporis ha- bitu remanfſſe. Naunc autem cuivis ſpagyricæ artincultori notisſi- mum eſt, ex vegetabilibus ſpiritum præparari aur eliei non polle, niſi prius aliqva fermentatio, per q vem tota maſſa fieri ſolet aci- da præceſſerit, uti hoc ipſum ex ſpiritu ſam buci, cochledrig, fru- mentorum,& ſimillum ſatis ſuperqve eonſtat. Qum itagve no⸗ ſter etiam cibus magna ex parte in vegetabilibus fubſiſtat,& ſpi- rituoſa Chyli elaboratio in ventriculo fieri debeat, tali fermento ad ſepararionem puri ab impuro maximopere opus habebit. Hinc extra controverſiam qvoqve verum eſſe arbitror, qvod ba-

e prachi
ina
gyam ille, qvi ſine fermento.
1
gi
uinnänpat
uſnttun ers. u Peinanguſt nig, gergfen o e alelilun hauſpteulon 1S tgſaen
unipencon amitzgtn 1 adfkke
1 anna 1=ops dä
upntach 1
1
4
*
12 de n Kon,gſe
nis noſter fermentatus facilius elaboretur& melius nutriate,
XXXIII. la qvanam autem te acetoſitas illa in ventrieu- lo conſiſtat, num fortaſſis ab acredine bilis, velab acida pituita- ipſi accedat illa, aum vero eandem ex propria ſua ſubſtantia aut- innata poſſideat virtute, ita ut ventriculus ſuam habeat vimchyli- ſicandi per ſę, non ſecus ac jecur ſuam ſangvificandi eſſicaciam;
numvero à nudo inſito calore proveniat, non tam anxie qvæ-
zendum aur inqvirendum; qvam hoc calore ſolo in vegetabilibus ipſis& rebus aliis fermentandis fermentum cum tempote indu-
catur ſat manifeſte. Sufficit mihi accetofſtatem illam revera dari in ventriculo, cujns rei teſtes lueulenti ſunt acidt illi ructus&talis faporis vomitus. Dico ructus:hujusmodi in bene etiam ſeſe ha-
bentibus corporibus adſurgere ſolentè ventriculo,o bcalorem, in aflumta agentem: ubi enim calor& humor in materia conveni-
unt, exhalationes ſane deeſſe non poſſunt. Dico etiam vomitus: Ihtendens nempe& præſertim illos, qvos ſtudio nonnunqvam, præſervationis cauſa, qvocunqve etiam id modo fiat, provocaa mus.. 4„. XXXIV. Si tamen ex aliqvo principio acetoſitatem hanc producere jubeas, ex ſale& potiſſimum nitroſo prodire eandem ſtatuere vellem, utpote cujus ſpiritus acidiſſimi, præſertimè Ni- tro, vel leniſſimo caloreè fuo corpore exhalant. Id qvod etiam⸗ confirmare videtur, qvod, teſte Helmontio, illa ventriculi acetoſi- tas poſtmodumin ſalem abeat volatilem: Adeout, Natura duce, poſt factam coagulationem deſinar viciſſim in illud, qvod ante diſſolutionem erat- Nec minus etiam hane ſtabilire ſententiam- opinor, qvod omnia ètellure naſcentia vegetabilia, in qvorum- ſubſtantiam Sal terræ ſeu nitroſum ſe iaſimavit; facilimè in ſuo aceſcant humore: Taceo, qvod acetum Vini ſal ſuum cuivis oppi- do opponat tanqvam aciditatis ſuæ Autorem.—
XXNV. Cavſam effieientem alteram pono calorem, cuita-
menopinioni ceu Galenicæ Helmontius de Litbtaſt c. 2. u. 5. refragari
videtur, dum dicit: Galculum fon eſſe ealore, ſed calorem à cal-
eulo, neqve unqvam ealeulum ad induräãtionem hanc ſuam re-
qyirere calorem, alias in matulis urinam frigefactam ſuas adpo- . nere

* 1 4— rh ⅓⅛⅓— ee—
“— C——————„
——. 65 3 8 ———————. — ——.
—
nete eruſtasnon poſſe, Improbare qvidem ſententiam hanedva- tenus indurationem& conſolidationem ejus ſpectat, non preti⸗ nus eſt animus, qvum veriſſimum ſit, tunc frigus magis qvam ca-
lorem reqviri,(calor enim implicite calculum jam concretum- concomitatur ſaltem) qvacirco etiam cum ipſo cauſam hanc fa- eile pro occaſionali& accidentali agnoſcere poſſum. XXNVI. OQratenus vero calorem(d.c. z.n. ³. 6. G. 7. àgene- rarione caleuli, tanqvam prorſus alienum removere eupit, eate- nus, ſalva tamen ſemper ipſius authoritate, cum eodem conveni- re haud poſſum. Etenim ſi omnes generationum tegulas perpen-
damus, ſiqve omnes generationis materiam pertractantes aueo-
&s evolvamus ſingulos& cunctos unanimiter hac in re conſenti⸗
entes habebimus. Qvod ſcilicet abs qye calore nihil in natura ge-
nerari ant prod uciqveat, qvam calor ſit ſemper principium a- dtivum, agens perpetuo in materiam, ſuaque acti9ne eandem ſic diſponens, ut aliqvid ex centroillius educatur. Non dicam hic qvale& qvam inbgneadjumentum huic vel illi acido menſteuo ſeu tali ſpiritui, vel ſalibus ipſis a2ddatur, ſ juxta adhibeatur calor, qvum optime id norint illi, qvi in ſolusionibus, aut cæmentatio- nibus ſunt occupati.ʒ XX XIAHI. Adcauſam generandi celculum tertiam mecon- verto, qvam Sali,& potiſſim um, ut in/ſe*ventibus dicetunſali pettæ aſſignavi. Vahl Qvantæ laudes& qvanta encomia ſalis uſum com- mendant. Neqve immerito: Teſtabuntur id iplam triumfanti ve- luti ore, qvorqvot naturæ benignitatem admirantur& colunt- Qvid eſt ſalzEſt ballamum naturæ, quvodin omnia corpota effun. ditur;adeo enim hoc neceſſarium eſt iis ipſis, qvam necellaria eſt pfiſſima eorum conſervatio: Perillud, enim vel per ejus ſoiritum ſablanaria cuncla à corruptione præſervantur, hac tamen dege, ut principia teliqva proportione juſta inſimula csedant.
XX XIN. Aabigere de certiſſima ſalis in re& corpore qvo- Ubet præſentia, ſi qvis velit, ex bpytrhouiorum ſehola ſit, neceſſ eſt; Qvum Halcujuscunqve rei centrum& naturæ baſis exiſtat, in- qva videlicet omnes corporis latent virtutes. In ſalis enim ſpiritu centrali manifeſtiſſmam habent naturam cuncti vulcania tta-
Gantes Philofophi, qvoniam principium motus in ipſo reui um

5
nata cemu. skanaen om r Aamug m
igumra a
inüt 8 edant.
ee emäruil ea Ncanurm
ie, eukyuhedio er jokall, R 4* enmankt E dulteilki
n Rdeat ioſo cal unt da aißlo cn uunftackan
umtand. amaktont auuna wola HMrmon ckn dlman üsipl H nutcelaincſ ncdderllhd nit 82 nejosinn nnanenabnin at umenlah
a lls eniniü i vulcan 1
duch eomnia cx ipſo generàntur, dumqve elavis eſt totius Naturæ,
ſine qva, nihil poteſt aperiri, reſolvi aut claudi; Imo hatura ipſa “ 3. ͤ)ͤ—ͤͤ 11 3 1
:bsqye ſale nom eſſet natura, utpote qvæ ſine eò nullo pa A ope- ö
*
tari ac perſiſtere poteſt.. 121 2L A ie Ins
AXXII. QCyin imo, abſente ſale, Sulphur ſuum Mercuri- um,& Mereurium ſaum Sulphur tam in animali regno, qvam ve- getabilium prato, qvam mineralium ſpelunca coagelate neqvi- tent. Neqve Mercurius in partes ſolidas, ſive fiecum qvod dicitur
radicale, ſeu rei ſubſtantiam, in qvocunq; etiam ſir ſubje cto, absq;
ſale converti aut transmutari poſſet. Paucisſſimis: Maneret defi-
ciente ſale Natura ſemper manca, imperfecta, neq; ullam genera⸗
tionis pienariam actionem produceret. 4
IL. Hæc ſane utilitas ſumma,& ſum ma pariter neceſſitas ſalis eſt in corpore qvovis, ſed econtra itrſignem qvoq;, noxam& inenarrabile damnum exhiber illud, ſi plus juſto inaliqvocorpore abundet. Sal enim in corpore ſuperflaum, ſua corrodenti acrimo- nia, non ſolum reliqvorum duorum, qvæ ipſi juncta ſunt, prinoi- piorum reſolutionem accerſit, verum totius fubſtantiæ etiam cor- ruptionem, altecius vero, qvod peſſimum eſt, generationem acce- lerat, omne humidum depaſcit, interna demaum ſiccitate ſua,& coagulativa, qva pollet,vi contumacifſimos motbos ſeirrhos, no-
dos, tophos, tunores, pruritum ſcabiem ſcorbutum, ſerpigines,
exulcerationesmalignas,omnisgenerisexanthenrata, carcinoma-
ta,& neſcio qvæ mala, velut ex qvadam Pandoræ pyxide, fubmi-
niſtrat& inducit. ö“
Ni.l. Agdjeci inqvam in definitione datas hæc verba: Dotiſſi- mum Salis petræ; hoc eſt, Nirri. Sed non propterea hæcaddidi, acſi exinde diverſam aliqvam lapides generand)' cau ſam, qvam à ſale
fieri, jam à me diqum, innuere velim; Verum ut modum ſolutio-
nis& coagolationis eꝑ melius esprimere peflm. Neq; eriam ſala
ſale petræ adeo diverſam qvandam pofiidet Nat uram ſi qvid em., ambo ex una radice, ex humido ſeilieet viſcoſo ateis& aqvæ pro-
pullulent. Pingvedo n. aqvæ revera Nitrum eſt, ſicuti ex cujusvis aquæ ſubſtantia id per artem demonſtrari poteſthoc egregie de- manſtrante Het. Job. Sabro, oiroin rebas nataralibus perſpicaciſſimo, vol.
2llib. a!P'aucbym.x. 20 2,1ᷣ ½. In hoc ſaltem diffe runt, qvod illa-
pars, qvæ in humido viſcofoq́; illo aeris&e aqvæ Sulphurea& i- 91 3 C gnsa

Snea fait, in Nitrum, qyæ vero tetrea& adea in ſal ilud tranle- t commune. i 1Aie TLII. Habet ergo nitrum inſuoc;mpoſito plus atris Kignitt Sal vero plus tertæ& aqvæ. Plus ultra mihi eundem:Clariſſ mum⸗ hoc eſtInde enim ſit, ut ſal non ita inflammetur, ac nittum. ‚o volatilior autem nitti qyam ſalis eſt ſpiritus, eo ad ſolvendum et. jam eſt promptior atq́ celerior;& omnia cum impetuoſo ſibilog qvaſi ferventeflagrante q; æſtòsdiſſolvitzecontravero ſpititus ſalit utpote qvi al iqvo modo fixior:non tanto cum impetu, ſed remis. ſiori modosacſvavius etiam in corporibus fixioribus id præſtat., qvæ ille, aiſi de fixi falis ſpiritibus aliqvid participaret, ob volatili- tatem ſuam alioqvin reſolvesè non aded facile valcret, veluti ſunt aurum elapidcceses. AXLIII Tantam ergo ſali, potiſſimum vero nitroſo diſſolvendi pariter& conſiciendi calculum potentiam ineſſe præmultis rati- onibusjam dis(modo ad perſpicaciores has naturæ operationes, aut in rebus manifeſtiſſiwis interdum ipſis talpis cœciores qvaſi dedita opera nomeſſemus)omnis ertoris expers,& fallere neſcia- edocuit experientia. Et hæcipfiſſima eſt ratioscur latetes duriſſi- me etiam cocii& calx fortiter indurata, item ſaxa, pyritæ, rupes atq; ſilicestam arcte ànaturacompacti ut ignis eriam exiiadem⸗ prompre excuti poſſit, viciſſitudine tamen temporis non tantum
—
friabilesreddantur, ſedsrtam ingentes eorundäm partes, rοε‿
pluvia; arq́; nive diſſolvantur,& qvod reliqvum, deiis, in limum. vel argillam rurfus versatur. 3
8*
TLE. Eflecty hujus rationem gris reddere poteſt, niſt adhæcna- turæ arcana recurreret? Certe nulli cauſæ alii, qvam calorid& nitro
is erit adſoribendus qvippe qvodin cloacis, muris antiqvis, rupi- bus atq; montibus qvam ſæpiſſimeviſibiliter e Hloteſcereſoleat,& mediante calore atq; humore ſolidiſſima penetret corporaseadat nõ ſolumreddat ſolubilia, ſed etiam teſte ipſo Helmontiotr alt.dea- pa p. 9.n. 6. in proprios fuos fructus tra nsmutet, hoc eſt, ſaxis ſali- nam naturam qvodammodoconferat. Hic patet etiamcauſa, qya- re gallinæ, columbæ& aves qvædam aliæ, fimeta&c loca urinaria ex naturali inſtinctu inviſantt Nempeurad fa eiliorem concocti- onem& reſolutionem ingeſtorum lapidum participes ſalis& ni⸗ tri, qvæ his locis non deſunt, Seri qyeant. 11 1 XLV. Lo⸗

— mmnun
— a s cator l
2 won tanon 1 Tne b 2 emumum. 1
nauicu Flancdeiin
ne voincdi de usnügfän
—
uh raAnehen
innenüd 2 doie maa eldld Setedthon
1
en
ane muaui a ta Klotau
aa llatektetelon
8
EIITD Loqvatur definitio præſe iipes porrò, in qva hæc etiaal vetba enucleanda nuncveniunt:in liq Forem ſeuſüecum reſoluts: Nempe ècaufishis efiejent bus promanat jpſe generationis cal- culi modus, qvem paucishiſce ſ gnifico. Cum enim cun Kis, qvi penetralia philoſophiæ penetrare aſfudantzin dobitatum ſies nul- ſom generationem niſiin humidofieri poſſe,ideirco etiam tantis elogiis condecorare aqvam luerunt,ut aliqvicorum aſſerere-
non fueruünt veriti, aqvam diei A qva omnia, vel ut ſiasrus vultiz.
4
O7ig. 12.& 20.c. 3.à qva juvamur. Eſt ſanè aqua antiqriſſima illa ac prolifica ſubſtantia luper qvaspiritus Dominiadinitio ferebatur à qvo imponebatur ei primum;, ut anim asproduceret. Gen.. v. z0. Qvapropter ertam nonta mablurden ec adeo inſulſe Thales Mile- m Giæcorum ſapientiſſimus aſſeruĩt, aqvam prineipium re rum⸗ eſfeom niumzcum illapſa habeat principiumimmediatum, exqvo res omnes prodeunt& compon untur Eſt enimaqva totius Natu- ræ menſtruum& veluti ſangvis, in qo omnium rerum ſperma a- uatur, ſuamq́; formam induit,& per qvem omne ſemen nutti- tur arq; augetur. Qvyumitaq; ſine aqvoſa fubſtantia nihil produci posſir, fitmitet concludere licebit, in Lapidum generatione ean- dem qvoqʒ eſſe neceſſariam,& proindein princi pio& ante coagu- lationem ſuam calculum in forma delituiſſe agvoſa. XTVI. Extra hæßtationem ullameſſe verisßmum, qvod jam probatum haud invalidis tationibus dedi, exemplo calculoſi ho- minis luculenter adhuc demonſtrare poſſum: Inſpicias recens col- lectam ejusmodi hominis urinam, certe nihil petroſi in illa repe- ries intuitu primo;poſtmodum vero præterlapfo qvodamtempo- ris ſpatio, matula conſpectui tuo arenam& lapillosſatis duriter- concretos offeret. Verum ergoeſt calculum latere qvaſ reſolutum inaqvofa lublfantia ſeu lotio, poſtea rtfri gerato hocſuo;per exha- lationem præviam, vehiculo,obaerem ambientem frigidum, ſe⸗ ræcipitare, ut evidens Kat,&revera ſabulù aut calculus adpareat. XILVI bergo in definitionis evolutione atq; hæc verba repeto- Etin longinqvioribus à caloris fonte ductibus. Caloris nativi qvi- dem, qvo homo stq; animal regitur proprium domicilum& fon- tem elle Cor, nemo, niſi qviprincipium vitæ in alio viſcere inſa- niat qværere, ibit inficias; unde etiam in medio thoracis areu ſi- tum eſt, præſertim ſua baſi& capite, aleo melius calorem in to- C 2 tum

“
8 2 8 8 4 „——— ee „ 8. 5 1 —————ͤͤ-- 8—
8———“—
—— 4. —— —— 4
—
8 4
ma corporis parte ple risq; judicetur: Id ꝗvę detiam ratione con-
*
anterièrem ventriculi regionem qvædam a djacent, ut ſien, qvadã
TLl, Perlongingriores illos ductus in definitione pramiſ
omnia& ſingula vaſa, omnesqve meatus, per qvos Chylus atqye
Chymusa ven trieulointeſtin is tenuib us,&epate elaborati, ino-
.*
to corpore vsq; ad exitum& ſecretionem ſingulorum excremen-
ZL. la definicione mea hæ qvog; efreumſtantiæ extant:'oſt a- depoſitionem, itetum eo- e aolata

agalataic ryſtalltſata arq; ed ſereta. Videlicet caùſarum efficienrt- um enarratioai Kgenerationis modo ſubjeei effectum ipſam: hoe eſt brevibus paucis in definitione propoſita proxmiorem calcu- lprodudionem, compoſitionem& coagulationem expoſui, qvæ nunc fufius qvodammodo enucleanda mil in ſeqventibus ve- LlI. Hujus coagulationis modum una eum ſuis circumſlantiis negare&rejicere videtur qvidem Helmontius(c. 2. d. lithiaſl n. 7. G& ſaæ.) Verum hognon obſtanre(qvie qvid etiam in contrarium ad- ducat, qvod ſcil: ſemper humiditas ſubſit in corpore, qvodve tam- vehemens& totalis exſiccatio eo manente ſalvo, evenire, adeoq; hæ cauſæ habere locum fon qveant) on qvidem univerſalem& totalem illam, ſed aliqvalem ſaltim humoris abſumptionem,&. qvalem qvalem caloris exhalationem ad hoc negetium utiq; re- qviro,& ſic opinione ratione& autoritate Magui Galeni(ignoſcant mihi manes Helmontii)aitor. Abſumptie autemilla fit per calo- rem internum, ſudorem,& inſenſibilem qvoq; tranſpirationem; ſine illis enim mediis nee Chylus, neoChymus, nec ſangvis; nes feh nec ſerum nec vurina, nec alius qvispiam in corpore humor la- pidoſus, reſolventem ſuum ſalinum liqvorem relinqvere iterum fub ſidendo ſeq; præcipitaudo coagolare poteſt. LII. Evidens hujus rei exemp um habemus, in q* olibet Sale, præcipue tam en metallicis piritibus imbuto: verbicauſa, ſi Vitti- ſü, qyodterreſtri ſub ſtantiæ propius accedit,in liqvore aliqvo re- ſolvatur,& clarificetur:, Mud ipſum ad conſiſtentiam ſuam redite penitus non poteſt, ni Hexhalato prinscalore„niſiqve abſum pto humore..“ 4 LIII. Prout igitur ſeſe Natura habet in ſahibus coagulandis, tanqvam rebusſterreſtei& lapideæ ſubſtantiæ propia qvioribus;i- ta etiam in lapidibusipſis. Dum autem lapid ea ſubſtantia gravi- or,& qvoad reſolutionem omnino durior-ſit, qvam ſalina: Idcireo etiam fi, ut poſt exhalationem caloris& aſſum ptionem humoris illias reſolventis⸗ſalihus adhuc in aqvoſa ſubſtantia inbærentibus- primum& citius fundum petat, atq; ſicconſiſtensiam ſuaamacqvi- rat. Hæc autem conſiſtentia petroſa, cum à ſalibus per reſolutione qvodammodo ſalinam qvoq́; naturam fuerit adepta, fit pariter ut de iisdem aliqvam particulam in coagulatione ſibi adjunctam- C 3 reti-

——
“ 8 ESRkt een eede ee“
3ueisuedueoue eßee ee Aee
hbhhh
1 3 8 48 8.— wan w...é.&é&éö——·· 2 v. een 1— 8 4 8 3 8 1 8 — 1 8.,, 99 8 8 3 A. 3 4 — 3 3 4— 4 6 5 5 8 8— 5 4.——“— 8——.—— b——— 3—— 2 1 7 2*——— 9=————————————— ——— ——— 3—— „
fretineat, qvam ob cauſam, inſiar cryſtallorum, vel etiam cfemoris in fundo& lateribus vaſorum coaleſcit,& eo aſperiorem nanciſ citur formam.— 5
dat, ſed venasetiam ferreas in iisdem contentas, in verum
III. ber ſingulas partes jam deductis plerisq; definitionis me-
æmembrisznimirum materia, cauſis efficientibis, generationis, Productionis& coagulationis modo decſaratis,jam ſuperſedere-
poſſem; Verum unicum adhuc adducam„Jvod dubitantibusali⸗
ud psti vadere poſſit: Remittam illos ad ocularem caſeuli grodu-.
Kionem, qvæ ſuppetit in thermis Carolinis, ubi vel trium dierum
ſpatio totam lapidum generationem& coagulationem videte, Aeuntzwidebnnr feilicenqvomodoin montibus aqvaauxilio e
2*
loris& ſalis, potiſſimum vero aitri, non ſolum lapides montis exc.
2 „
2
iqvo-
rem reſolvat, educat,& in ipſis canalibus(ſopta terram, ubifervi-
daaqva frigidum ſentit aérem)poſt caloris exh alationem& aqya
reſol ventis abſumptionem„ qvod ab illaaqva ręſolutum eſt, pri- mum in lapidem deindein ergcum,& deniq; in ſalia ipla tetum 4 5 2.*
deponat, atq; ſic coagulata relinqvat. Qvem ipſum naturæ ludum
& ſpedaculum haud line inſgni animi delectatione nuper obſer⸗ vavi, hisq; oculis meis ſpeæavi. 9. 14
3 El nde haud opus fuiſſet, tanto labore& tanta ſollieitudine in perqvirenda caula calculi ulteriore uti, qvemadmodum id fa- GCtum concerno à Ck. Ou. Helmont. cui ſal illud inſumeiens plane
fui tvita 4 hinc Sauſam hujusr ei. u. 11. 12.73.16.1./9. itens c. 3. v.). 36.,37.435.& C..n.. ac altts Stribes in locis,potius in peculiari qyo-
dam ſpiritu urinæ&odore fracido ac putreſcente qvi juxta n.ina-
1.incorp orale& inviſibile qvoddam fe rmentum eſt, inveſtigate
tam anxie iaboravit. Egregie autem mihi ſufficit, qvod rupesvt-
„„ W 8e eſe ſatetur c.t,n. o. tamn beneficio artis, qvam ſua ſponte per ſala-
in aqvam tedire poſſint; adeo, ut ſaxa in agris ſint convertibilia-
in ealcem, aqvam& cerealia ſeu vegetabilia ipſa. Et alibi locoes-
empli adducit qvoq;, qvodtantummediaate unico ſale nittobo, Lapides in ſtagma,& ptimam materiam reſolvantur. ETll! Confirwatur hec ipſa ſententia qvoq; magis qvam inſt-
matur, dum¹ 3.„. 13. panit, qvod ſpiritus urinæ ea, qvæ ſemeltoa- gulata ſunt, ampliori& fortiori coagulatione ultra indurare fon
dveat, ſed econtra potius habere vim reſolvendi ea„(qfralia(ant Boluz
—„AnnNf ☛

241¹ nenan. E m äitm.
riemamn
Nutum el.
t leiäm m RN. dens Nant epanana emt.zä.
nam gasag 1e eadiadit eiruae nnnr 1 WNhnanh ihniement Er)aieli
pemuen rüiſt roimher
nicrregn 58tegeti
ies, Kntin gt t ⁵ connni.
daerugubla Nätame aduamaneban t o(ik
ran nurun n 1
3 vueniajyd zis Gce
4 ped 1=Ter ſeie
— 1I indornin oita-euu 1I rindarmit
rtt n hlaa feen anisi k 1, Cnhe
—
Bolus lutum, vel! ipium etiamſaxum) in ſal nitroſum. Ratio hujus eſt in propatulo: Dum eni mm ſpiritus urinæ terreſtreitate& reſolu- ta ſua petroſitate; fi aliqv amin ſeſe habuit, per deſtillationem purificatur de novo iterum coagulata illa corpora ob ſalinam na-
turam reſolvére tentat ac poteſt.
4:.
LVIl. Nec etiam de ſalis præſentia, in corporibus noſtris ulli dubitandum erit. qvum ſal terræ, qvod nihil aliud qvam ſal nitro- ſam eſt,ocunibus èterra provenientibu s,in ſit, comqvibus poſtea- illudqvotidie inge ritùr,&humoribus noſttis aſſidua communica- rione ſie miſcetur. Accediteriam adpriora, qvòd Helmontig t. n. 35⸗
&optime qvidem dicit: Ludu mnempe paracèlſi, qvi fane perdu-
rus ac ſiliceus eſt lapis, qvive à noſtro caleario lapide(ex qvo calx noſtra vivã tonſicit ur,)vix alienus, per continu um bidui ealorem ſeu ignem avolare ferme totum Si vero fal petræ accedat, multo celerius hæe fieri. Qid itaq́; ulterius inqvirendun? 8 TIIX. Circa tameu luii& ſimilium lapidum taman beneficio mitri; factàm exlalationem, oportune hicmoneti potèrit, qvod hæ petroſæ evapotationes aut exhalanones pro fracido illo Hel- monnii odore petrificoq; fermento utiqve, ac qvam optime ſumi qveant, adeo ut illis hac tatione poſſit ſatisfieri, qvi opinionem e- jus retinere amant. Ejusmodi autem exhalationes deprehendere licer in muris,præſertim noviter exfructissqvas ratiöne calcistam fortiſſimo igne cociæ&per aqvamiterum extinctæ, mediante ſale intrinſeco dè ſeſe ſpargere ſolent. 1— LIX. Hinc recte etiam D. D. Faber in ſuo Panehymico eæraunii la-⸗ pidis generationem ſimilibus petroſis adſoribit exhalationibus. Licet enim lapidés& metalla, juxta eundém„& Helmontium ipſum C.„. 29. ruditer ſic atq; crude ſintreſoluta, ut etiam in fumum abe- ant, per naturam tamen& artem in priſtinam ſuam formam, hoc eſt lapideam ac metallicam ſi ubſtantia urevocari poſſant. 5 LX. Adbuc appendicem qvandam poſtulate ſibi videtur Theſir XXVI. cujus contenta, cum alioqvin non ſine aliqvali ſerupulifu- ſpicione&dubii nube, hocmodo præſtäbir ſerenare. Inſtantia hæc eſto: Si verum, qvod de pane& cibo ſupra notatum, cur omues& ſinguli, cum primis pane ſeſcemtes: neceſſario& ſemper non eal- culo laboranti&æ εααη οας teſpondev:Etial largirer, inhominibꝰ
cundis ad minimum aliqvam proindeè dispoſitionem accedere, emor-

— 3 4. 5— b vͤ dee
enbtmis tamen errati haud aecuſari poſſem; cum apud fingulos veſtigia hujus inveniantur ce rto certius. Verum enimvero qvod omnes evidenter& explicitenone xcrucientur calculo, ejus neio in ipſis qyærendaeſt concauſis: Prout enim unusaltera calidiotem, aut magis acidum habet ventricalum eomanifeſtius etiam ſomet exerit ipſe calculus,& ipſius juxta hoſtiles effectus. Unde ipſe Hæ
mon/ ius qvoq; conqveritur, qvod pueri præſertim ac ſenes carnii- cina hac angerentur: Nec absq; rationesqva benivolum lectorée- go non deſtituam: in pueris ſeilicet hoc fit obnimiam ealoris lu-
xuriam, in ſeuibus vero obaceroſitatis in ventriculo abundantis,
aribus tamen cæteris,& prænotatis huc revocandis.
EXÄ Hæ igitur funt illæ ſpeculationes meæ de generatione cal- culi, qvæ ſi à veritate Tibi, candide Lector, videbuntur remotiores,
vigorem doctrinæ tuæ, qva polles, adhibe& informa: Venitete- nim mihi in mentem, digniora fide vulnera eſſe ab amicis, qvam- ultro ingerentiaſe inimicorum oſc ula: Mecum vero exopta fen- tentiæ huic ſpongiam veniamq;. Sin huic opinioni meæ perſvaſio rua ſuccreverit,(magnam ſpem inſinuant ſic mihi rationes) nifal- lor,fondatiſſimæ) age plura& ad dilucidationem ulteriosem pa- rara Bono publico fuppedita: ltatu tuum facito officium, ego ex- hibere meum non deero, hoc eſt, finem hujus diſqviſitionis feu praxin qvæ ſpectant,& adhuncta ejus, qvamprimum ſubjiciam- laq; jam ego nu ne ſtatim cum theſibus meis exſcendo:& dicto Evchariſtico ac Vale, ex ponto me proripiosjubeoqH ut FTerram tenacidente mardeat prora.
RSubEKRPONDIA.
T Sal vola le jugiter& fixum eit. II. In ſale eſt principium ſolutianis& coagulationis.
. 4
III. Salpodammodo incorruptibile& vodammoao corruptilikell.
1 N 1.
4.
——
—————