Syn T I pr0
SopHlAE ET MEDICINAE DOCrORIS. ac Profeſſoris in illuſtri IVrA Oroinarj,
DrcanN:,
Dablie 4 ſautiendam erupanit
THOMAS HOFEMANNVS, Gre. — doviINSIS,SILESIYS.
Fitt di ſputatio 6. April: mans 3 6.
in euellonn e.
HrrMaLSrADI,
Typis IACGo3r LvcIAnno 1 cXI. 1
DN. IOHANNIS ee
— 1
nec non collegij Medici pro tempore

1aVIIIS ugyja Nobil ſimis, Serorikare, Grauitate, Kerum; Vu praftantiſimne
BN. S1GISMVNDO von Loiß/ Simſen in Simſen/ t. rlanrbis
DN. IOHANNI von Loiß/ germanss & Simſem in Gramſchitz/ ꝛc. b DN. VVOLFGANGO von Braun/ in Schepel/ Seifersdorff/ ꝛt.
Proceribus de ducatu Glogouienſi meritißsimis,
T‿ curia ibia. Me Shorib. dignifims. Nrc Nokn
Clarißimis atg Excellentiſsimis piri,
DN. I0O HANNI MENCELIO, PHILO- ſophiæ& Medicinæ Doctori, ac Reipublicæ Glogouinæ Phyſico ordinario celeberrimo⸗, DN. BALTHASARI CARISIO, ME-
dicinæ Doctori, Practico apud Glogouienſes 6 feliciſſimo,
Dominis meis, Mecænatibus& Promoto- ribus Maximis, omui auimi reuereu-
tiæ cuſtu proſequendai
Submiſse
Diſputationem hanc. de Patone
colicà
b Inſcribo THno MAàs HOFIMANNVY Auctor& Reſpondens

alt
*
*
un
en
)
1
Isou:
17gemman
9 s. ald 1
raut N7 Pn.
—
IAAI
ui Sehnis
3
DISPVTATIO MIDICA,
De PASSIONE COLIGA. THESIS T.
Vi Medicinæ operam ſuam dica- runt, in morbis illis, quibus homines ſæpe in- 9311 feſtantur, quiq́; crebrò Medicis curandi offe- Aruntur, ſeſe vt exerceant, non ſolùm Hippo- 2 crates, veruùm& vniuerſa Medicorum cohors ee e hortatur. In horum cenſu cùm quoq; ſit Do- LoR CoIicvs, nos hoc præcepto admoniti, de nomine,
naturaà, cauſis, differentijs, ſignis,& curatione eius, quãà fieri
poteſt breuitate, agemus. b
2. Nomen itaq́; quod attinet, dicitur hic affectus Græcis Aloco adfecto ſeu ſubiecto, quod inteſtinum Colon eſt, ua⁴⁵ν 2n A⁵⁵εεανα: Latinis dolor Coli vel Colicus: quæ vox duplici-
ter ſumitur: latè& ſtrictè. Latè pro omni dolore inteſtino- Gal. de loc.
rum. Strictè verò& proprisè, vt& nos conſideramus, accipi- 4
tur pro dolore inteſtini Coli, quod hic oblæſum eſt. Celſo di- Lib4,*⁵. citur morbus inteſtini plenioris. Germani hunc affectum de- Platerus in
notant vocabulo generaliori, frimmen: proptered, quia æ-
grum dolores atrociſſimi ſolent torquere. Aloco affecto, ap- cap. u.
pellatur, der Kolck oder Colike.
3. Efſt igitur CorlcA PASs10triſtis ſenſatio in imeeſti-
no Colo vehnemens, à causà dolorificà continuum ſoluente
proueniens, cum difficultate egerendi.
4. Acdfectus hiesglusmunis Ghnerls modo accipitur,& qui- b 1 2 dem

— 4.—ͤͤ
““
. 3 6 8 5ene——— 3 Se 85 1 8 3 1 . 1 6.— —— 2..— 2— 2— 25 6 4. 3 4 45—. e ͤ„ e 54--—““ 4— Bee .——— 5 9— 4— ————————————— 3 1
7. 8.15. 7.
dem nunc pro morbo, nune pro ſymptomate: nos tamen, quatenus eſt vitium in genere excretorum& retentorum,& actio deprauata redditur, ad ſymptomata cum omnibusve- teribus referimus.
5. Symptomatis huius cauſas Medici ſtatuunt intempe- riem& continui ſolutionem: cui ſententiæ& nos ſubſcribi- mus; negando tamen 1. dolorem hunc fieri immediatè abin- temperie, ſed interuentu ſolutionis continui. 2. fieri ab in- temperie ſimplici: cùm hæc leuiores efficiat dolores, quàm vt colici dici mereantur:& huiuſmodi intemperies breui tempore perdurare ſoleat:& vix fieri poſſit, quin generetur ſtatim poſt humores& flatus, quorum interuentu dolores fiunt vehementiores.
12 M. M. 3. 6G. Cauſæ horum morborum auveuux vel continentes nu-
Paul. lb. 3. merantur quatuor à Galeno:. Pituita vitrea intrã tunicas in- 84 teſtini, non verò in ipſà cauitate collecta, eas diuellens ac di- Tom 3. lib. ſtendens, vt ex mente Galeni ſtatuit Mercatus.
Secunda cauſa eſt flatus in Colo imeſtino congeſtus: qui ſi propter obſtructionem a duris exſiccatisq́; fecibus alijſ- uè de cauſis erumpere nequit, inteſtinum, magno& ingemi
b cruciatu diſtendit ac diuellit: ita vt brachij amplitudinem
Lib,S pa. adæquet, quemadmodum multories ſe obſeruaſſe Fernelius
thal. cap. io. reſtatur.
Hollerius 8- Tertia cauſa eſt humor acris& erodens, collectus intra
4*
1b.2. de tunicas inteſtinorum, vr pituita: qui aliquando retinetur poſt
morb-in. morbum bilioſum, vt in ictero.
tern-cap. 14 in ſchol. 9.
ererde infunditur: ob copiam vel tenuitatem eò defluens: vel ob do- eap.. lorem inſignem, qui præceſſit, eò impulſus: aut ab alià inteſti- norum læſione concitatus.
10. Humores omnes enumerati, aut generantur& ſenſim
8 eumu-
0 5 3 6 8 4 Quarta cauſa eſt inflammatio inteſtini, proueniensa platerus di. ſanguine, qui è venis meſaraicis in inteſtinorum ſubſtantiam

weipt apuln grenu
dardn rvennu lrs
„„ mtirertern.
trätunicgin. cdleta 1 intlerard. uthle a. r(obi Nancenaeſu. erſcca rreibchaliſ. nünm
cuke a oleäwin 11 deretmeuuu
3
enmedd I:t
9 1 1b lirnt ads 2Ddn
niug= i.
ribus: vel a flatu copioſo, craſſo& frigido: aut excrementis
doloris colici exempla demonſtrant. Legimus enim apud
uentum eſt, vt ſolidum prorſus cenſeretur.
experientia teſtatur. Siquidem iniectis clyſteribus& alijs kigenae aR da a puuänem aoises 21Kkerdeiu
continuitatem ſoluentes: verùm etiam quantitate ſeu copià
mri mt Ri proutim winineli u c. ſobctanin
— ꝓ QDD—*&““
pite, ventriculo, epate vel toto venoſo genere.
11. Præter enumeratas cauſas ſunt& aliæ, quæ prohibent, quò minus flatus& excrementa exire queant, nempe ob- ſtructio coli inteſtini, eiusq́; anguſtia,& tumores præter naturam.— 12. Obſtructio ſit vel à frigidis, craſſis& pituitoſis humo-
cnmulantur in inteſtinis, aut aliunde tranſmittuntur, vt à ca-
nimiúm exſiccatis: aut à corporibus duris, vt calculis& oſſiculis&c.“ b 13. Pituitam viſcoſam, craſſam& vitream, cauſam eſſe
Fernelium de legato quodam Caroli Quinti Imperatoris, cui Lib. 6 pa- iniecto chyſtere, durum ac firmum quippiam, pedis longitu- ⁰esp's, dine detractum eſt. Et de alio ibid. cùm è viuis diſceſſiſſer, colum eius inteſtinum adeò pituità concretà infarctum in-
14. Aftibus& excrementis induratis oriri colicam ipſa
medicamentis flatus diſcutientibus,& excrementa ſoluenti- bus& purgantibus, colica paſſio ceſſat.
15. Vermes qui in inteſtinis præter naturam ex putridà materiâ generantur, non ſolùm qualitate peccant, mordendo
nocent, dùm ſcilicet, vt ſcribit Auicenna, plures generantur, inteſtinum diſtendunt, eiusq́; continuum ſoluunt. 16. Calculos in inteſtinis gigni, eaq́; obſtruere& colicam excitare, non ſolùm veteres, verùm etiam recentiores obſer- uarunt,& memoriæ prodiderunt. 8 17x. Inter veteres eſt Aérius& Galenus. Actius enim ſcri- Sermon.s. bit, calculos ciere colicam, præſertim ſi magni& plures fue- P- rint, ſed rarò. Galenus refert, quoſdam in vehementiſſimis Lit S ds Aà; excre-cap.⸗.

loſos exereuiſſe: fimiles ijs, qui in veſicà generantur.
Lib. z. ·b. 18. Inter recentiores eſt Foreſtus& Capouaccius. Fore- Ccru.4 in ſtus enim refert, hoc accidiſſe domicellæ Vanderanæ: quam ſchol. tamen exhibito pharmaco leniente curauir. Capouaccius Lib.3 de teſtatur, ſe Patauij vidiſſe lapidem magnitudinis oui gallina- morb. ciz cei: quem Exellenriſs. dominus, Franciſcus Friſmelica, qui
colico dolore vexatus fuit, excreuit: eumq́; multis Medicis
taàm Italis quä3m Germanis monſtrauit. Eandem hiſtoriam Iib. z. refert Alexander Maſſaria. Hercules Saxonia tradit, ſe vi- 4ap. z. diſſe plures calculos à fabro lignario eiectos, nimiruͤm nume-
ro quindecim, auellanæ magnitudine, vnã vice.
19. Ab ofſiculis fieri docet Platerus. Refert enim hiſto-
riam de muliere quàdam, quæ, dùm curãâ per diætam vtere-
tur,& oſſicula è pedibus gallinarum coctis, multoties deglu-
tiret, multisq́; annis in inteſtinis illa hærerent, demuùm eiul⸗ modi caſum pepererunt: ſimulq́; addit, ſe hoc ex eo collegiſ- ſe, quòd poſt clyſterem infuſum magnà copiã illa reddiderit, liberataq́; fuerit. 20. Diſpoſitionem adeoq́;H anguſtiam inteſtini quodatti- net: certum eſt, illud quibuſdam incorporibus naturalem diſ- poſitionemf quò ad figuram& magnitudinem non obtinere. Siquidem illud quibuſdam in locis eſt capacius, in alijs angu- ſtius. Anguſtiam vidimus anno præcedenti 1610. menſe De- cembri, in illuſtri hàc Iulid, in muliebri cadauere, præeunte clariſs. domino Præſide D. IIoHANNE SIGERIDO, PrR- ceptore noſtro plurimùm honorando, inſignem: in ſiniſtro la tere: duobus in locis, nempè ſuprà renem& regionem oſſis
ſacri: eratq́; tanta, vt vix digitus immitti, imò ne flatu quidem
diſtendi poſſet inteſtinum. b 21. Deniq; obſtruuntur etiam inteſtina Atumoribus præ- ter naturam: nempe inflammatione, eryſipelate, œdemate,
3 ſcirrho,.
excretionibus, validis præcedentibus doloribuüs, lapldes eal.

dz n
G e e Guccius,Po de 2! kar. ddra*. 8
2 ſnn
a. 34 ilmelle d u Ulti ſin cum hitteium
9 8 A tradit ſei. wcn en irmaumn. do
uem. eteninlild. Kn cai r1iatum ſele. anmäs E diiesckglr. fühers a femimell.
addi e D cocolkgt
ueman 1
mirwn t zun wiri,ed ltld
un olibö
esef= ſn
inteſtini occupent, eamq́; anguſtiorem efficiant. 22. Cauſæ acaeuna) ſiue euidentes, ſunt ſex res no naturales. Aer ambiens nimis intemperatus, præcipuè tamen frigidior: ſub quo comprehenditur regio, tempus anni, vt au- Hipp. ³. tumnus: item idæuats illa maligna aëri permixta, quæ Epi- Apha⸗- demiam colicam efficiunt. Inprimis verò cauendum, ne pe-
des frigore afficiantur. Grauiſſimum enĩm dolorem ſe ex eo
paſlum eſſe, vt ferè in deliquium animi incurrerit, Foreſtus Iib. z.. ob- de ſe ipſo teſtatur. b ſeru)e. in 23. Cibi quoq;& potus plurimùm ad hunc affectum ge- ſchol.
ſcirrho,(præſertim ſi magni& inſignes fuerint) qui cauitatem
nerandum faciunt; qui vel adſtrictionem introducunt, vel fla-
tuum copiam generant, velſtercora indurant: vt ſunt, caſta-
neæ, caſeus vetus, olera omnia, maximè cucurbita, melones, pepones, omnesq́; fructus horarij& legumina, aqua gelida, vinum plurimà aquã dilutum. Inprimis verò vitanda ſunt O- poreſt eod.
12e. 1. I. ib. obſeru. mnia acida, quia ventriculum maximè lædunt.„in hol.
24. Otio verò dùm calor natiuus obruitur, cruditates gi-
gnuntur, excretiones detinentur& coaceruantur. Sic coitu nimio calor natiuus debilitatur. Similis ratio eſt in ſomno im- modico. Et animi pathemata non minuùs quam ſuperiora nos lædunt: quatenus cum impetu ſanguinem& ſpiritum ad in- teriora reuocando, vel ad exteriora expellendo, commo- uent. 25. Excretiones quoq; conſuetæ intermiſſæ, dolori coli- co generando plurimum adiumenti ferunt. Quod eleganter Dice hb- demonſtrat Foreſtus. 1 obſetu. F. 26. Differentiæ præcipuè deſumuntur: I. à magnitudine, vndè dolor colicus eſt vel intenſior, vel remiſſior. 2. à motu: dolor alius eſt continuus, alius per interualla rediens. 3. à mo- re. Interdum eſt benignus, interdum malignus, peſtilens& contagioſus. De hãc colicæ ſpecie Auicenna ſic ſerlbit Cuan⸗
oq;

Lib. 3. fen. 16. tract. 2.
cap. G⸗ Et
doq; accidunt Colica& lleas, ſecundum ſemitam ægritudi.
num peſtilentialium prouenientium,& perueniunt è regione
tract eo in regionem,& de homine ad hominem. Paulus mentionem
Lib. 3. cap.
436
G. pathol,
cap. 10.
Gal. 2* de locaff.
facit cuiuſdam Colicæ ægritudinis ſuà ætate ſæuientis, quam Aà finibus Italiæ incipientem, narrat, per pluraq; alia loca Ro-
mani lmperij inſtar peſtiferæ contagionis graflatam fuiſſe. 27. Quartò differentiæ ſumuntur ab adiunctis: interdum eſtcum febre, interdùm ſine febre. 5. à cauſis diuerſis quoq;
deſumi differentiæ poſſunt. 6. à ſubiecto: Dolor colicus alius Fetnel. lib. eſt verus, alius nothus. Verus qui in Colo inteſtino conſiſtit:
nothus, qui vel in peritonæo, vel in membranis, quæ abdo- mini ventrisq́; partibus obtenduntur, hæret. 6. 3 loco ſubie- Gi: dolor alius eſt vagus, alius fiuus& in vno loco conſiſtens, qui perforatiuus vocari ſloletrt.ʒ
0„ 8
28. Signa ſunt triplicia: an‿ννsiμ da‿ννμα˖έν
ua. Sigua aruνa, quia plurimum faciunt ad affectum cog-
noſcendum, ad ſigna diagnoſtica referuntur: quæ ſunt tripli- cia. Alia enim partem affectam, videlicet colon inteſtinum, & affectum ipſum demonſtrant: alia hune affectum ab alijs diſtinguunt: alia cauſas huius affectus indicant.
29. Partem affectam& affectum ipſum indicantia ſumun- tur, 1. à doloris proprietate: Eſt enim vehementiſſimus dolor ventris: nunc fxus, terebro perforanti ſimilis: aut per quem in dolente loco palus infixus videtur: nunc vagus& tenſiuus,
modè in hàc, modoò in illà parte validiùs vrgens, pungens&
mordicans. 2. à proprijs accidentibus: quæ ſunt, nauſea, vo-
mitus diuerſfarum materiarum, dolor auctus aſſumpto ali-
mento. 3. ab excretis& retentis. Aluus plerunq; eſt adſtricta,
& ſi quid excernitur, idipſum maiori ex parte durum& fiatu- lemum eſtt. b 30. Signa diſtinctiua à notho colico dolore ſumuntur: àparte affectà. Veri enim ſubiectum eſt inteſtinu mcolum⸗ notn
untul
noth
risch ynl
31
gion
gl:: 404
in ini dem
velc
elt v actid tunt run!
potel 32
nont cuty riori coel ei

Lat
2 no conlldi,
lanenl. 11, qpebir
tu k oco ſu.
u 1 worulim
e Khenu
un unr Puee
ulmril jl. rickeicere Mrxeiium
lis hune, hmchtß amiäcn.
ncfemerl 5
miamt mtäaſomaw
cim wedel Memae dot ermülmi: Afecgen dernr:uun—
müii S ua
„out i nad e9 1 almmun g„geltadlrch
miazaßu utis
——
ecclicwamn
n
nothi verè peritonæum, vel membrang, quz abdomini ven-
trisq́; partibus obtenduntur. 2. à iuuantibus: Nothus enim non ſolet deliniri ijs medicamentis, quibus verus aufertur.
31. A nephritide(in quo ſe ipſum deceptum eſſe Gale- ae loc. aff. nus affirmat) differt: 1. Situ. Nephriticus dolor eſt in ipsã ke.3e Item 6. gione renum, quaſi fixus,& ſemper ad poſteriores partes ver-
git: colicus verò plerumq; eſt ſupra regionem renum magis
dem vrinæ impermiſtæ, crudæ& tenues, poſtmodum tamen vel cum lapide, cruoreuè permiſtæ cernuntur. In colicà al- uus plerunq; ſuppreſla eſt, aut ſi quid excernitur, flatuoſum
c l6t. aff.
ad anteriora inclinans. 2. Excreris. Vrinæ in colicà plerung; in initio ſunt rubentes& craſſæ: in nephritide, principiò qui-
eſt, vt aquæ ſupernatare cernatur: quod in nephritide non
b accidit. 3. Proprijs accidentibus: In colicâ eſt nauſea, vomi-
tus, ſyncope, interdùm& ſudor frigidus: in nephritide cru- rum ſtupor, tremor totius, dectendi& erigendi corporis im- potentia. 4. Iuuantibus. 6 lyſteres enim qui in colicà i inijci untur, in nephritide nihil profunt.
32. A dolore vteri diſtinguitur: 1. Situ. Dolor vteri ilia non tranſeendit, inguina, pubem, coxasq́; occupans: coli- cus verò ad ventricuii regionem aſcendit, in partibus infe- rioribus dictis rarò ſentitur. 2. Accidentibus. In dolore coli- co eſt alui magna ſuppreſſio: in vterino verò ſymptomata hy- ſterica, vt ſuppreſſio menſium, ſtrangulatio vteri,&c.
33. Inter lliacam& Colicam paſfionem differentiam con- ſtituit: 1. Situs. In Ileo eſt dolor magis fixus,& magis in cir- cuitu vmbilici: coli dolor magis eltin lateribus,& paulò in- frà ventriculum. 2. Accidentia. In Ileo plerunqh eſt febris,&
vomitus magis moleſtus ſuà frequentiâ, quam in colicã. 3.
Doloris ſecles. In Ileo dolor eſt magis punctiuus, in colicà
verò magis extenſiuus& perforatiuus. 3 4. A dolore ventr iculi differt ſitu. Colicus dolor partes B vel

vel infrà vel propè ventriculum: dolor verò ventriculi partes
vmbilico ſuperiores magis affligit. Colicus dolor magis ad anteriores& laterales partes: dolor verò ventriculi magis ad poſteriora,& ad ſpinam intraà duas ſcapulas pertingere
ſolet.
35. Signa cauſarum ſunt hæc: Si à vitreà, craſsà& viſcidaà pituità malum ortum eſt: dolor eſt fixus& profundus, vt in- teſtinum rectum terebro perforari videatur: ructus, flatus& fecum cohibitio: vomitus pituitoſi, nauſea, cordis anguſtia. Præceſſit crapula, otiumque multum,& alia pituitam gene-
rantia.
36. Siex humore bilioſo, acri& erodente: calor, ſitis, vigiliæ, dolor mordax, cardialgia, vrina inſigniter flaua: præ-
ceſſit victus ad bilem generandam aptus.
37. Si à flatibus. Dolor extenſiuus, errans: rugitus: præ-
greſſæ flatuum generatrices cauſæ.
38. Ab inſſammatione verò malum ſi originem traxerit: dolor tenſiuus, continuus& fixus: vigiliæ, ſitis, febris, vrinæ & ſtercoris retentio: vomitiones, quæ nihil leuant. Sequitur
plerunq bilioſos morbos. 39. Si ab obſtructione
fuerit dolor,& quidem primò ob
induratas feces, aderunt grauitas magna, diſtentio tanta, Vt inteſtina diſrumpi videantur. Anteceſſit aſtringentium vſus, vehemens exercitatio,& calor iecoris adeſt. Si autem à pi- tuità, cognoſcitur ex ſignis prædictis theſi 35. Sià vermibus: deprehenditur à naturâ ægri, cæterisq́; ſignis lumbricorum.
Si à lapide: cognoſcitur per abſentiam aliorum quæ alias cauſas obſtructionis oſtendunt.
ſignorum,
40. Prognoſtica ſigna tria monſtrant: 1. ipſum euentum affectus, an ſcilicet tendat ad ſalutem vel ad mortem. 2. tem-
pus euentus. 3. modum euentus.
4¹¼+ Euentus huius affectus incertus eſt: potiùs tamen ten-
dit ad

nadiſ . 1 dodäu aa 1 d täuak.
* Ndis ngl. niuünzn gehe
he ae: cdl,i, miſtmit Der kauu gkr. Bu Skune
u ²Tugin: he
dmulm Kentum. u: nigiüs Wehrimie
vquweditil
dit ad ſalutem, quàm ad mortem, ſibona ſigna adſint:&& contrà. Bona autem ſigna ſunt: dolores remiſſiores, incon- ſtantes, per interualla redeuntes, non continui, excrementa non prorſus retenta. Contrà pro malis habentur, ſingultus, vomitus, ructus fœtidi, refrigeratio extremarum partium, ſu- dores ftigidi& ſyneope. b 42. Fempus euentus quoq; incertum eſt. Nam interdùm citiùs finitur, interdùm longiũs protrahitur. 43. Modus euentus eſt aliquandò ſimpliciter ad mortem, quando mala ſigna apparent: aliquando ſimpliciter ad ſalu-
tem, quando bona conſpiciuntur: aliquando in alium affe-
ctum degenerat. Sic quibus dolor circà hypochondria eſt, ſi- Hipp. s. ne inlammatione, ijs febris ſuperueniens dolorem ſoluit. A- Apa. taen liquando tranlitus fit in paralyſin. Aliquando in epilepſiam, 3s. be vel hydropem ſiccum mutatur. Aliquando in ileum abit,& Hp. 4. præſertim ſi ab inſammatione oriatur. Aliquando in dyfſen- Pbeur teriam terminatur: præcipuè quando à bilioſis humoribus cauſatur.
44. Colica peſtilens& contagioſa maximè lethalis eſt,
de quà Paulus ſcribit, multos ægros in morbum comitialem, quoſdam in paralyſin,& nonnullos in vtrumque morbum in-
cidiſſe.
45 Auicenna inter exitialia ſigna doloris colici reponit ³. can- fen.
veſtigium quoddam, quod ille Bobor nigrum, alij puſtulam erac3
nigram appellant: quæ ſi fabæ magnitudine ſuprà ventrem Dominicus
Lcons lib.
conſiſtit& exulceratur, atq; ad diem ſecundum aut tertium αρ
permanet, æger moritur. Nafſaria ſt 46. Ad curationem nunc accedendum, quæ duplex eſt: 3 cap. de
ordinaria, quæ appoſità remediorum adminiſtratione mor- bum tollit, cauſas eius omnes è corpore remouendo. Extra- ordinaria, quæ his neglectis vrgentiori ſymptomati, dolori ſcilicet, propter virium conferuationem, occurrit. Vtraq; per- b B 2 ficitur

— 2 6 9 8 3— 6.— 6 1— — 5 2—**—*. „— 2 4 6 4 ⁹Z“ 8 4 6 8 4 4— 4“ 8 4. 2 1 4 See 1 4. 1 “““.— eeeee a 3 1 3— 1— *.. t 3—— 8. 8.—„——— 6 89—— „——*———.—— 7— *— 2 41 1 4—. 8 8—.————.—— —— 4 4 ——————„—
macia,& chirurgid. De omnibus paucis dicemus.
ficitur tribus illis Medicinæ inſtrumentis, ſcilicet diæt phar-
47. Victus ratio pro varietate cauſarum inſtituenda eſt. 49
8i itaq́; pituita vitrea& flatus in cauſâ ſimt: aër vergat ad ca- ch liditatem, qui ſi talis naturd haberi non poteſt, arte præpare- me
tur. Cibus ſit facilis concoctionis& tenuis ſubſtantiæ: vt ſunt alu
ex volucribus carnes gallinaceæ, perdicum, turturum, co- z. lumbarum iuuenum&c. quibus admiſceatur ſemen aniſi& cu
1. 4ph-n. carui: quibus& reliqui cibi omnes condiantur. Et notetur cde generale illud præceptum Hippocratis: In ipſis exacerbatio- qu nibus cibum adimere oportet. Potus ſit vinum album, gene- er
roſum, abſynthites, vt& cereuiſia abſynthitis, cum calamo bi
aromat.& baccis lauri præparata& c. Motus corporis omni 3.
ſtudio adhibeatur antè cibum. Vitentur omnia, quorum in me
theſi 23.& 24. facta eſt mentio. m
48. Si ab inflammarione: aëér ad frigidum& humidum ch
vergat. Cibus quoq; actu& potentiã ſit talis, ob febrim prære- ad
1. Apb. 16. ſertim coniunctam, quàâ laborantibus Hippocrates talem vi- 5 Aum praſcribit. AEgri quieſcant,& quantum fieri poteſt me ſomno ſtudeant. b an
49. Si aAbilioſis& acribus humoribus, victus idem inſti- ün
tuatur. Vitentur omni ſtudio illi cibi, qui in prauam naturam vy
facilè corrumpi ſolent. Inprimis vèerò, vt& in præcedenti 3.
causà, laudantur poma: Item à Paulo AEgineta potus aquæ a frigidæ: hac tamen cautione, niſi principalis aliqua pars ii m NAammationem ſuſceperit, aut vires infirmæ ſint, vt rectéaddd. 5⁰ Lib. 2u. ob monet Alexander Trallianus, referente Foreſto. Maxime ſerun, in quoq; laudatur potus aquæ hordei. 5o. Si propter fecum retentionem dolor accidat, emolxl. 4 liendi vi prædita ſunt adhibenda. Cibus omninò ſit hume- d
ctans, vt ius carnis cum prunis, aut pruna ipſa cum ſacharo.
Potus ſit decoctum prunorum cum ſacharo. Vitetur ſomnus c
immodicus&. 51. Phar-

tler Maücun d
* orun d. müten nennit
reauſtii
dchd e un cim ie Nd e matbeni mmng ee dcnni-
3
Kt 1 ii Lühumidum
ermülttil H binn⸗ räbes Rpn Mrlmſ.
un K gunn igoct.
maid R enäd. Add qum mademn mis wero,ſt& Mcedeni aabuloarg 2 porm R cü gincp N uafädn mrresmäm; aiſtteäi nent ke. Mm
5
varianda. De quà in genere hæc tria notanda: 1.(od aluus
aperta plurimùm conducat. 2. Vt medicamentum potiùs per
clyſterem inijciantur, quàm per os exhibeantur. 3. Vt nulla medicamenta inijciantur vel extrinſecùs adhibeantur, ante alui apertionem.“ 52. Dituita itaq́; vitrea fui euacuationem indicat. Verùm quia materia contumax, incidentibus priùs, coquentibus&
detergentibus vtendum: admiſcendo ijs, quæ partem laxent, quò minus extenſa doleat, vt monet Mercatus. Nunquam Tom. 3. verò in initio nimis calefacientibus eſt vtendum: ſed ijs, quæ lib a cap.3-
ſimul exſiccent& digerent, ſi quid liquarint. 53. Conueniunt ergò origanum, pulegium, marrubium, mentha, hyſſopus, thymum, ammi, maiorana, beta, roſmari-
nus, enula, radix pæoniæ, ſcordium, ſeſeli, ruta, anethum,
chamæmel. vinum tenue, odoriferum, caſtoreum, confectio de baccis lauri&c. b
54. Detergunt verò validiùs, cenraurea maior, vrticæ ſe- men, aſarum, betæ ſuccus, mercurialis, ſal, ſulphur, ius galli antiqui, chartamus, ol. rutaceum, anethin.& alia in quibus ſuperiora coxerint. Maxime laudatur cortex arantiorum in vino albo ſi coquatur.
55. Exhis omnibus parentur clyſteres, ſacculi, emplaſtra, olea, fotus, balnea, inſeſſus& c. quibus commodeè vti poſſu- mus. 56. Attenuata& concocta materia denique cxpurganda hierâ, diaphænicon&c. nec fortioribus vtendum, niſi vbi contumacius malum eſt: tunc vti licebit S3j. pulueris hieræ diacolocinthid. coãctâ in pillulas, cui adijci poſſunt diagri- dij grã. iij.
Sz. Quòd ſi malum hac adhibitâ curatione non cedit, coniectandum eſt, ſenſim illius humoris copiam non leuem B z ſuccre-
51. Pharmacia, vt& victus ratio, pro varietate cauſarum

ſuccreſcere in ventriculo, quæ fomentum malo præſtat. Qua- propter vomitibus ſingulis diebus aut tertio quoq; die factis materia minuenda eſt: quod tanquam peculiare præſidium
conſulit Mercatus, non ſolùm dùm dolor vrget, verumetiam
præcauendi gratiâ. 58. Sic quoq; poſt cibum ſumtum ſi dolor affligat,& æ- er vomitioni fit aſſuetus, feliciter excitatur. At in ſtomacho Toreſt. lib. debiliori& inteſtinis gracilibus debilius, etſi multi humores Je ltpn. adſint infarcti,& ſtercora dura, minũs conuenit vomitus. 5o. EXpurgatd materiâ vehementer etiam calefacientia,
mentorum ad interiores partes magis penetret: in quem fi-
nem exhibentur theriaca, mithridatium, aquætheriacales,
&c. quibus ſudorem mouere poſſumus, quem vtilem hic iu-
dicamus.—
60. 8i à flatibus hoc malum ortum fuerit, eadem, vt in præcedenti, adhiberi poſſunt. Nihil enim differunt: niſi
quòd in priori eſt plus materiæ, flatuum verò minus. Magis
itaq́; ad flatus reſpiciendum. Et quia plerunq; detinentur ob ſtercotum duritiem, ſit primus Elyſter emolliens& fortiter euacuans: qualis ex hydrelæo, melle& ſale modico compo-
nitur. Inijciatur deniq; clyſter flatus diſcutiens; cuiĩ inſer-
uiunt cuminum, ammi, amomum, ſeſeli, daucus, aniſum, fæniculus, petroſelinum, ruta, cariophylla, cinamomum, pi-
per, galanga&c. allium quoq; hic plurimùm prodeſt, quod
w. M. M. tanquâm theriaca ruſticorum à Galeno commendatur.
cap. s. 61. Ariſtolochid quoq;, caſtoreo& euphorbio, quæ for⸗ tiora ſunt, hac in causà vti licet. Sed hic maxima, vt& in re⸗
liquis colici doloris generibus, habenda eſt ratio mulierum grauidarum, ne quid inijciamus aut applicemus, quod abor- Hollelide tum faciat, qualia ſunt amara omnia. Videndum rurſus ne nt- morb. in. miùm aperientibus vtamur. Prætereà nec; emolliendum, tern. ca. 41.. neq;
————————————, . 8 3 8.. ———“——————
5.. 3“ 8 44————*———— 5— ——½.......— e·˙‧ Se eh hesede 8
5 1
attenuantia& diſcutientia ſunt adhibenda, vt vis medica-

³ 1 li humor
1. vomitus
ü Lis ir
eni 3 den,, 4 Nüil 4 d r ni Kruum ren ine ſlgü
gritplerung cdenntod
koret
3 ewol: n eKR dc
— 2 rn.
b. † ded 1 Fis medic.
daßspen Sn ri 3 idmn 1 thetciaa
0cgd. V a aw äͤlc S cie. cun, ſKl, NIS nüm
8 31 mns
tio fit.
ned; relaxandum nimis. Hinc enim diſſolutis Finculis 3hor.
6²2. OmpmfurreFezcimum remedium Galeno, com- Eodem lib.
probante experientid, iudicatur,& incantamenti inſtar lau- datur: ſi priùs ſubtractà materiâ flaruum, cucurbitula magna cum multà flammâ vmbilico imponatur. In cuius defectu vulgare poculum vitreum, ſuppoſità lamin panis, cum cereà incensà candelâ aſſumi lolet.
63. Si veròô bilioſi humores dolorem hunc effecerint, ta- lia exhibenda ſunt, quæ vim detergendi& expurgandi abſq; mordicatione habent: talia ſunt cremor ptiſanæ, decoctum maluarum, althææ, fænugreci, addità pulpà caſſiæ,& duo- bus ouorum vitellis. Si hæc non ſufficiunt, danda quoq; eſt
hiera, decoctum prunorum, tamarindorum&c. Si hoc mo- do humores euacuari nequeunt, propter dolorem, per Epi-
12.M Mc. 4.
craſin hoc malum contemperandum eſt. Quare cùm cibis,
tuͤm medicamentis, prædictum humorem attemperare opor- tet: vt intybo, lactucã, ſyrupo violaceo&c. b 64. Quando verò ſuſpicio eſt exulcerationis, tunc plan-
tago, roſæ, ſumach&c. decocto clyſterum ſunt admiſcenda.
Et ſi ab hepate calido cauſa morbitica fouetur, illam ad ven- triculum tranſmittente, tunc blandà vomitione erit expur- ganda, heparq́; roborandum. b 65. Siab inflammatione dolor originem habuerit, dige- rentia ſunt adhibenda, qualia ſunt clyſteres ex lacte, decoct. fol. maluæ, althææ, violarum, hordei: cui addantur ol. vio- lac. vel amygdalar. dulc. vel roſac. ſach. rubr. aut mellis wio- lacei: pulpa caſſiæ nouiter etracta, adeps. anſerin. vel gal- lin.&c. 66. Accedendum deindè ad ſenugr. chamæmel. ſem. li- ni, anethi. Præcipuè venter boucatur ol. melino ab i däer. adden-
—*———————
—;—xꝛꝛn——— jjÿjÿäÿäÿã]ãäãõã/³aäa⁶–a“m 4 5 8—
— 3———
S— ᷣ—

8 3 8 ——————-—. 8 —— ö—
— 4
addendé deindèol. chamæmel. amygdalar. dulc.&c. Aſtrin- gentia ob meatuum anguſtiam vitanda eſſe exiſtimamus.
1lin ſchol.
nonnunquam ſubſiſtamus. b
69. Nec improbandum auxilium illud Hippocratis, ſi ma- lum ſuperioribus non cedat, qui vult, vt folle fabrili inteſtina inflentur,& à ſtercore ſeparentur: quo facto, ſtatim clyſter
inijciendus, ad difloluenda& excludenda dura ſtercora, æ- gerq́; in balneum eſt locandus. b
70. In materiâ tophaced
rum in theſi 68. facta eſt mentio, vti poſſumus. Vt& in ob⸗
ſtructione Coli factà à conglobatione lumbricorum: admi- ſcendo tamen in hoc poſteriori caſu, quæ vermes necant& expellunt, præcipuè oſeum commune. 3 1. Atq; hæc de legitimà curandi ratione per pharmaca. Qudd ſiverò dolor valde vrgeat; illà neglectà, ſymptomati obveniendum narcoticis ſiuè ſtuporem inqucentibus: intet b aux
& lapideâ, præſidijs illis, quo-

1 2 E antes(n dremrSlete mit un..
omin.
1
cdl T lor ehſp. nbu„T erducheen n d. rm amell. K ateg Rentich atdun en andd B icGenä. cdimas, ta jsqlone
burille et Näcle 4
quæ plurimùòm laudatur theriaca, præſertim ſi à venenata qualitate originem habuerit, athanaſia; opium caſtoreo (quod plurimum inteſtinis conducit) correctum, philonium Romanum&c. In horum tamen vſu tria ſunt notanda: 1. ne vſum horum differamus, donec vires labaſcentes prorſus de- ficiant. 2. Quòd commodiùs& tutiuùs vſurpentur in doloribus
ab humoribus calidis, quam frigidis. 3. Quòd ſit tutius, vti
compoſitis, quàm ſimplicibus.
72. Neq; reijcienda eſſe videntur illa medicamenta, quæ
à proprietate totius ſubſtantiæ huic affectui conueniunt: qua-
lia ſunt, cingulum ex inteſtino, vel pelle, vel chordà vmbili-
cali lapi, fimus lupinus. Laudatur quoq; à Platero auellana
appenſa, argento viuo plena, cormu cerui præparatum&c. Histamen omnibus ità fidendum ſtatuimus, vt ijs potiùs vta- mur, quibus ratio manifeſtior᷑ ſuffragatur.—
73. Reſtat nunc phlebotomia: quæ in dolore colico à pi- tuitA vitreâ, vt& à fatibus, veteribus omnibus improbatur: nos tamen eam non omninò reijcimus, cùm dolor vehemen- V tiſſimè vrget: häc ratione inducti: quod ſanguinis miſſio ge- nerali ratſone in omni dolore acerbiſſimo conueniat. Sece- tur itaq́; baſilica dextra: anguſtoq́; foramine facto, modica fiat euacuatio. In inflammatione verò pleriſq; probatur ſe-“ Gtio venæ internæ, quæ iecoraria dicitur. Et ſi vrina retinea- tur propter inffammationem, ex malleolo ſanguis detraha- tur. Sic etiam in dolore ab acribus& bilioſis humoribus fa- cto, eandem probamus. In genere verò, hoc de euacuatio- ne ſanguinis notandum, quòd paulatim potiùs, quàm con- b fertim fieri debeat, monente Foreſto. Et tan- Ppiao lib.21 tum de dolore colico dixiſſe 0 obſeru. u. ſuchciat.„ cehol⸗
41.I 1 20
1B 3 1

2——— eee —△△ά——ͤͤͤ⅛⅓“ ...
COROLLARIA
I. Anaffectus hic, qui dicitur Doxox Corr- cvs, Hippocrati fuerit cognitus: cùm tamen
in ſcriptis ſuis nullam mentionem cius faciat: Affirm.
II.
Ahn clyſteres aſcendant ſupra cœcum inte- ſtinum,& ad ventriculum vſque ferri poſſint: N egamus.
11 1
Anijs ſolummodo quæ ore aſſumuntur, nu- tritio fiat, an ctiam elyſteribus? Affirmamus.
b IV.
an cherinea aPuerulidt tutò S poſſit ntrà- corpus
exhiberi; 2O..
An philonium Romanum tutius& ſalubrius
detur in frigidis affectionibus, an verò in calidis
Nos afirmarnas de Poſterorl

a wie
un 4 Phn 1
Tolealluu uuu eW N.
J.
7. 51cid
Suuofi Saab
rtrü Eus
VI.
An ſomcntal in colicà paſſione,& alijs mor-
bis, in quibus ca vſurpare neceſſum ſit, poſt va-
cuationem totius, ann verò ante Potius conue-
niant? Affirmamus prius.
VIII. An ex vrinà poſſit cognoſci mulierem vtero gerere? Negamus.
——— ☛ D ANANRSNMS — 2 G* 8 48 äe 2 S
3 7 N 9— 4 5 3 I S— s *- S
Doctiſs. dominum RESPONDENTEM, popu-
larem& contubernalem ſuum, Fraterne amandum.
I coüie cauſas quiſquam vel ſcire labo.
VAt, Velpreſens illi ferre euamuen auet: p 521, gat haſce theſés, relegatq⸗ adtentius omnes, Atq, ſui Vot poſtmodo ocompos erit. Autor quippè catus ſcitè congeßit in vnum,
Quicquid C Hippocrates, Luuidus Calmur
hahet.
62 Ih.

Jnſuper tæ noſtro qua ſant monſtrata Uyed
„ M hoc illi ſedula cura dedit. b Nempè Dii vendunt cunctis ſua dona labore;
Dr quoq, vanumdant abſq, labore nihill.
Derge iter ince tum, Thoma, decurrere, nectes
AAbripiat blando Murcia blanda ſonvno. DPhœbus honorabit quondã te Daphnide, Phæbu
Hoc ipſum hoc-ipſo dixerat ipſe di
Pridericus Ienckius, SGuebuſinas, Sil.
Suebuſinas, Si D
2 ——— 8 85
————
8
2
7. A 2 88 —