Theſes Medice
rHREäITWE.
ad quas b P. O. M. A. .— b erghde. 10HANNE SIGERIDO PHII 0so. PflaAE AC MEDICINAE DOCTORR ET in illuſtri IVI.IA Profeſſore, pro tempore ampliſſi- mi Collegij Medici Decano,& Aca- demiæ ViceRectorer
Pro afiumendoi in arte Medica gradu Doctoratus reſpondebunt: M. G20àR⁶ I v§ AE P LINVS Xitthingenſi Erancu. * IoHANNES MELLING ERVS revenſ Sehe. fulac-
Suu,,
10 H 4 NXN E§ MT L 1VS§ Goltbergenſis 79 liriceuſ, um otyf. tus ord. 12 velcvs a5oLTAT8 AORSTIVS ezveianitenfe.
Citra præiudicium⸗ Eruditionis lor te locati. ru diſpvtatio 4. aguß bora& loce
conſuetaꝛiꝭ.
8 2
nEIMaAkSTrADII
TMis! hæredum lacobi i Luxi'Anno

2
1 8
, e 4 — 3 2 8
4—=
DE PHREN DE. Reſpondebit
eM. G O RGIV S APLINVIL Kitthingenſis Francus. THESIS I. & Rinceps animæ facultas tribus mo- dis, teſte Galeno, lædi& adfici ſolet, aut e- 2. Gapes⸗ nim diminuitur,& auea Græcis, Fatuitas d2e4. hſeu Stoliditas Latinis vocatur: aut abole- SS tur,& dοια‿, hoc eſt, amentia dicitur; aut de- ur,& zaνν ονσσ, hoc eſt, deſipientia ſeu delirium G6al.3. E-
II.
Deprauatæ huius actionis, adeoque deſipientium tres ſunt ordines; quidam cogitatione ſola etiam vigilantes, delirant: alij verbis, qui imprudenter, nullo ordine, nullo- que iudicio multa obloquuntur,& quicquid in buccam venit garriunt& effutiunt: nonnulli opere vel factis ex-
plent, quæ in mentem veniunt. b 1 I I.
Oxterùm deſipientia alia eſt cum febre ,vt Phrenitis O-ν⁶ε³. t
& Paraphroſyne; alia ſine febre couſiſtit, vt Melancholia,“*
Mania. His omiſſis de Phrenitide hoc loco agemus. Phrenitis autem dicitur 2aO τπ eees id eſt, àmente, A 2 quod
———Oę,⏑—ꝛ—ꝛ—:— 6 ————1— —————
——————— 1—————— —yy——⅓/⅓2⅓2ꝙęnu——.—————
———————
————————————————=— — S——ͤͤööhöhöͤöoöoöoͤhoͤöoöoſͤhſͤſſſſſſſ— ——— *— *

quod mens, quam alij:r, alij νεu appellant, in hac ad Karlone lædatur. Vnde ab. Hipp. atteſtante Galeno 9. mnes, qui mente læſi Merint. Phrenetici vocantur. Auicenna duo Phrenitidi imponit nomina. Nam in. terdum Karabitum vocat, Arabica voce, ab accidente,a. — lienatione ſcilicet mentis, ſeu delirio. Interdum perſica voce, Sirſen calidum nominat à Sir, quod eſt caput,& Sen, quod eſt apoſtema. Calidum verò dicitur ad differen- tiam Lethargi. VI.
Li.7.e.3o. Celſus Maniam vocat cum febre. Plinius ægritudi. Gzi, nem ſapientiæ appellat. Latini Græcum nomen retinen- tes Phrenitida nominant, Germani Hirnwuͤten. b VII.
Nomen autem Phrenitidis dupliciter accipitur, ali. quando pro ſymptomate, ipſa nimirum actione leſa, in qua ſignificatione Auicenna vtitur, cum dicit eſſe aliena- tionem mentis:nonnunquam pro Cerebri præter naturam diſpoſitione ſeu Morbo, quem alie natio ſeu delirium ſe- quitur. b b VIII.
Phrenitis duplex eſt, Vera ſeu exquiſita, quæ proprio nomine Phrenitis vocatur,& Notha, quæ Paraphrenitis ſeu Paraphroſyne dicitur.
1X b
Iane Phrenitis vera eſt indammatio Cerebri‚ aut membrana- hm. 2.3. 1um eius cum febre acuta coniuncta, delirium& mentisa-
noc.ad. 7. 4. lienationem inducens. *r134. x.
Pu.. 7. 414 4„ 4„... 124.14. 3,ze. Gignitur aurem Phrenitis cum humor calidus& te 6. Tradd nuis, vel à toto, vel à parte tranſmiſſus, aut ad id attracius
2.5. 13. 8 illus Trucid caput petit, ac per Cerebrum vel eius membranas dind b tur,
—

VIl an khrenitidi eu
2 4.
Kater ee npeompe. ioſ An e
; Aucen
0 1an anceam pro Cerdinenn
Norbo, guem aleumal Nordo, qucm alemiio at
VIII. „ 4 V 5. Mcxck, Veraſeu exouifes qur 8 à u,& Nacua qulm.
.
*„ 4 4 1— ncinkunmro(redeiannn 4 ½„ 6. b Ar der wuta ccniunch deirmtr
AMcn. X
den Dhreritu em Wnt de clinute mnſniſu, mtäl,
mn nitar anag.
tur, vbi ob in anguſto coarctationem& prohibitam tran·
ſpirationem putreſcit, temperiem calidam inducit, ac in- flammationem incurrit. Vnde Princeps facultas Cerebri jta labefactatur, vt eius actio corrumpatur& deprauetur. XI. Pearaphrenitis, quam quidem ſimplex delirium vo- cant, eſt adfectio Phrenitidi haud abſimilis, quæ ob acrium vaporum ad caput eleuationem in febribus ardentibus, aut in inflammatione diaphragmatis; aliarumuè partium
accidit.
XII. Differt hæc ab illa tribus modis: Nam Phrenitis ex proprio ac primario Cerebri adfectu oritur, vt ex inflam- matione, Eryſipelate. Paraphrenitis verò ex conſenſu a- liarum partium, nempe propter inflammationem Pericra- nij, Temporum, retro Aures, Diaphragmatis, Epatis, Vte- ri, Ventriculi, Præcordiorum&c.“ 3 XIII. Deinde Phrenitis cauſa febris eſt, febrim& mentis a- lienationem, ſeu delirium perpetuum inducens. Paraphre- nitis verò ſymptoma eſt, febris, aut alterius morbi grauio- ris. Ad febres enim ſequitur, cum quibus etiam intendi- tur& remittit. b XIV. Deniq; Phrenitis rariſſima eſt. Paraphrenitis verò fre- quenter accidit. Hæc etiam facilè, illa minus facilè cura- tur. XV. 4 Subiectum Phrenitidis ſeu pars adfecta duplex eſt:aut Cerebrum aut Membranæ id inuoluentes, nimirum tenuls Meninx, quæ vulgo pia Mater vocatur,& craſia ſeu dura Mater. XVI..
A 3
————
At verò vtrum Cerebrum aut Membranæ apoſtema 4 eu
Gal. 2. loc. ad Vit.

————
— —yy
—
——ſſͤöͤöoͤöoͤoſͤſͤſſſͤſͤͤͤ —.—
— —
Trad. 3.
416. 1. C.5⸗
14. 24 de
mors.
2 pln. 5.
CGalen. 2.
leuis exiſtit.
ſeu inflammationem ineurrant, vti muſculi& al
.. x partes controuerſia inter Medicos& veteres& recentios haud
XVII. b
Sunt qui exiſtimant, non Cerebrum, ſed Membranas tantummodò inflammationem pati, probantq; ſuam ſen- tentiam ratione& autoritate. b XVIII.
Nam membra extremè dura aut mollia, apoſtema non patiuntur, ſiquidem extendi non poſſunt, ſed quæ medi ſunt, vt caro, neruus&c. Cerebrum autem molle admo- dum eſt, nec extendi poteſt, Ideoq́; materiam adfluentem recipere& retinere atq; inflammari non poteſt.
Rhaſes adfirmat, piam Matrem, cuius ſubſtantia mol- lior eſt, Venis& arterijs plurimis referta ac propterea ca- lidior exiſtit, magis inflammari.
XX.
Auenzoar& Serapio, aſſerunt, duram Matrem, magis inſammat ione tentari, tùm quod ſit capacior, tùm quod magis diſtet à Cerebro,& natura de eius turela minus ſol- licita ſit. 6 b
b XXI. 4
Verum abſurdum non eſt aſtruere, Cerebrum, Pulmo-
nes& alias partes molles inflammari, quandoquidem dum
nutriũtur& augentur præter naturam quoq; extenduntur.
XXII 1 Præterea Hippocrates iudic ia& curationem Cerebri
inflammati proponit; Et ſphacelari Cerebrum teſtatur.
Sic Galenus ſcribit, neq; in Cerebri, neque in membrana-
Hapewaaſ: rum eius inſtammatione, Cucurbitulis in morbi initio v-
7. 11. M..
Ie2
tendum eſſe,
Con⸗

la
4 4 8 5„⸗ Cere eredeam
* ASnEARA and picn S m Qucndoculc
³ 4
e n Arie 42 2ooo(eos. * ³
1 4* XXII
* 5
4* 8 ½4* 5. wcrates indiciu& currioren
4* 13= “(excowwwk 3 k lpaaccua KRUIIK 3
41„ t, occ. mn Cereden reqgenn- 1. Ae * 2 ¹ doce, Cucrbitu Gon
4
conſenſum trahantur.
XXIII. Concludimus ergo& Cerebrum inflammari& Mem- branas; frequentius tamen tenuem, quàm craſſam. Aſſe- rimus et iam hanc facilius ab iniurijs externis, illam verdôà cauſis internis promptius lædi& inflammari, ſeu apoſte- ma contrahere.
XXIV.
Nee ſequitur partem mollem,& quæ plures habent ve- nas frequentius inflammari. Hoc enim ſi verum eſſet, Pul- mo ſæpius& frequentius, quàm Muſculi aut aliæ partes inflammarentur, quod eius ſubſtantia mollis ſit,& plures ac maiores in ſe diffuſas contineat venas& arterias.
XXVVV.
Neq; etiam hoc valet, ſi dicas: pars hæc craſſior& i- gnobilior eſt, Ergo frequentius inflammatur, quia Vnguis eſt craſſior& ignobilior membrana, carne&c. non tamen frequentius Apoſtema patitur. Nam quæ craſſa ſunt haud facilè humores recipiunt& imbibunt. Quamuis non ne- gamus aliquando fieri. Nam& ipſa oſſa, teſte Galeno, A- poſtema incurrunt, vel vt 6. meth. loquitur, adfectũ Phleg- moni ſimilem patiuntur. b
XXVI.
Conſtat Cerebrum inſlammari; at quæritur, an Cere- brum totum, an verò ſecundum partem aliquam, eamque vel anteriorem, vel mediam, vel poſteriorem, adfectionem hanc patiatur; Et, vtrum, ſi vna pars laboret, reliquæ in
XXVII. 3 Quidam exiſtimant, partem mediam magis adfici, quod
faculras ratioc inatrix in hoc adfectu primùm læſa conſpi-
ciatur; reliquæ autem minus lædantur. b
Illam
———— —ÿyöööͤͤöͤ

Fern. lrb..
P5„/,ti.
XNXVIII.. Illam verò primùm lædi, indè conſtat, quia ratiocina- tio ſemper læſa obſeruatur, quod nomen huic adfectioni impoſitum indicat. Nam Phfenitis dicitur, quod qe id eſt, mens adficiatur, ſeu ratio. Omnes eriam Meqdiei Graci & Arabes teſtantur, mentem in hac ægritudine fici. b XXIX. Alij, qui facultates animales, ſenſum communemſeu Imaginatricem, Rationatricem& Memoratricem ſedibus
diſcluſas eſſe contendunt, modò anteriorem, modoòme. diam, modò poſteriorem, adfectam eſſe affirmant, quod
Imaginatrix in anteriore, Rationatrix in media, Memoria in poſteriore Cerebri parte ſedem fixam habeat,& quod hac vel illa actione læſa, medicamenta diuerſis capitis par- tibus, modò Syncipiti, ſi Phantaſia, modò mediæ parti, ſ Ratiocinatio, nunc Occipiti, ſi Memoria lædatur Radä- ciatur, imponantur. XXNX.
Verům facultates hæ nullo modo ſedibus diſclule ſunt, ſed totius ſunt Cerebri, in cuius toto corpore æqus-
biliter fuſæ ſunt, vna eademq́; eſſentia continentur, Wm
ſede firmantur, circa ſpectra eadem negociantur, ſimiliqe vruntur inſtrumento corporeo, quanquam efficiendiratio
eſt diuerſa. XXXI. Quemadmodum enim in alijs ſæpè accidit, vt vna calt ſa efficiens, eodem vſa inſtrumento, diuerſos proqducat cſ fectus, quod diſſimiliter operi id adhibeat, aliterque vifes intendat: Ita princeps ille ſenſus multò facilius id præſta bit; qui etſi in organo eſt corporeo, functiones tamen oc- cultas obit, potius accurata ingenij intentione& obſerus-
tione ad res adhibita, quam organorum ope. Omnes eii un-

M deares hæ uuloo nodb cd nr Cerrdei in cuinnumn ma eademq́; cfemucmm rcaſpecta cadem xaxcumi man corpocco qounqundin
XXXI
dan eriminaipsſchenriiiſ
nrfinruneno, Äieris
miltrr opxniilader, in
functiones in ipſius ſunt poteſtate, quas dum vult exhibet, & perficit.
XXXII.
Quin& ipſa Anima actiones ſuas, aliàs expeditius,
alias ſegnius edit. Animaduertimus enim alios cogitatio- ne& ingènio valere, quibus infirma eſt Ratiocinatio&
Memoria: Alios Memoria rerum præſtare, in quibus aut ni-
hil, aut parùm eſt iudicij vel rationis; Alios ſolum prædi-
tos eſſe iudicio, in quibus debilis ac minus prompta eſt I- maginatio& Memoria. Quas actiones varias efficit, non
Anima ſubſtantia, ſed Corporis& Inſtrumentorum eius varia conſtitutio, ex conformatione& Temperamẽto con-
tracta, quorum conditionem Animæ facultates& mores ſequuntur. XXXIII.
Quod autem interdum quædam facultates& actiones lædantur, alijs illæſis, inde fieri certum eſt, quod quæcun- que facultas natura aut vitio debilis ac infirma exiſtit, ir- ruentibus cauſis& iniurijs minus reſiſtit, promptiuſq́; of- fenditur; quæ verò firma ac valida eſt, magis reſiſtit ac miĩ- nus patitur. Vnde ſi leue eſt delirium, is, in quo imagina- tio infirma eſt, ſola imaginatione delirabit; in quo verò cogitatio ſeu rariocinatio debilis ac imbecilla fuerit, is præpoſterè iudicabit& rat iocinabitur; quod ſi vehemens exiſtat delirium, omnes facultates pariter peruertentur ac
lædentur.
Eadem in reliquis facultaribus ratio eſt; quæ imbecil-
lior eſt, proſternitur, quæ validior occurſantibus iniurijs,
reſiſtit, etiamſi eadem ſede conſiſtant& contineantur o-
mnes. XXXV Hiis addo vniuerſam Græcorum Medicorum familiam, — 4ut

qui omnes ijſdem Principijs informati; læſa Memoria non ſolum Occipiti; aut læſa imaginatione, non Syncipititag 1. sympr. tum, ſed toti Capiti remedia adhibere iubent: id ratum ha. eaſs. bentes, partem animæ phantaſticam& imaginari& ratio-
cinari,& recordari, rerumq́; impreſſiones conſeruare.
4 XXNXVIJI. Dernig; Galenus nuſquam iſtorum domiciliorum men tionem facit, ſed ſimpliciter has facultates in Cerebro T15. 2. e ſuam ſedem obtinere adfirmat,& ex ſententia Hippoer⸗ *r, hotis& Platonis ſcribit, vnam eandemq́; partem cogitare& neminiſſe. 8 b, Ei kela Be 34 enn
S
Refpondebit 9½9 IoHANNES MELLINGERNNS lenesfh pyſicui Hildeſienſis. 2 1 rRNXNXNVII. 1e D'orrò hunc morbum creare poſſunt, omnia qua dan- 1 guinem ac Bilem gignunt& exurunt;, ac Cerebfum eiuſque Membranas plurimùm excalefaciunt.— en Ann NNNXVIII. Cauſæ autem aliæ ſunt Externæ, aliæ Internæ. Externæ ſeu Procatarctieæ cauſæ ſunt, primùm ase Oeoνισι,quæ corpori admouentur, vt ſunt Aer calidus ar- tractus, calor Solis vel Ignis, Cibi calidiores, Cape, hor rum, Allia, Medicamenta calida, Aromata, Vina poter tia&c.“ 8, Deinde ad externas
cauſas pertinent aheaz du
*

“
IXXVII
„„
⸗ 1
nordom creure hoſir irnn 14.
rem e-⸗ 4 k erm dd 8 A.
m larmmercefum. “ † XXXVIII e h makeſent Erteme, ihelum 4 4 4 XXXIX. 0. auf. 6*— 1rK AKT(aulT e nE
- 4 3
4 4 9
ne 1 rAerc „ 1 4 Mwocdenter,t lunt.
l wlgris(bicadr l
ln .—— 4 a ſc
1 18 1 1
ctcruu tufu tiv
fiunt& peraguntur, cuiuſmodi ſunt vehemens& frequens cogitatio, vigiliæ nimiæ, animi perturbationes vehemen- tiores, ira, furor, item ambulationes, equitationes, vectio- nes, longa mora in Sole, balnea calefacientia, motus cor- poris vehementior,& alia quæ materiam calidam efficiũt, eam fundunt& ad caput attrahere valent.
XLLI. Internæ cauſæ aliæ ſunt Mediatæ aliæ Immediatæ. 3 XLII.
Mediatæ ſeu Antecedentes cauſæ ſunt, temperatura Gal. 5. loc. calida& ſicca, præſertim circa caput, ætas iuuenilis& con- 24 5 ſiſtens, ſexus virilis, febris ardens, Pleuritis, Peripneumo- nia, Retentio menſtruorum, obſtructio Hæmorrhoidum, fluxus ſanguinis è narihus repreſſus„fudores ceſſfantes.
Immediatæ ſeu proximæ cauſæ huius morbi ſunt: hu-.)pt. mores tenues fubtiles, acres, vt Sanguis calidior& Bilis, 22 2.
.„ 4... 3 ·Ʒympt⸗ qui ad Cerebrum vel eius Membranas ſublati, velattracti, e, putreſcunt& inflammationem inducunt..
DE DIFEFEERENTIIS. T Alferentiæ Phrenitidis variæ ſunt, quæ ſumuntur à Materia, à loco adfecto, Forma& Intemperie.
Materia eſt, ſanguis& bilis, Sanguis qui tenuis& bi- lioſus eſt, eam Phrenitidis ſpeciem inducit quæ fit cum ri- ſu,& vocatur Phrenitis ſanguinea. 3
b b XIL.VI.
Bilis varietate ſua varias etiam& diuerfas inducit
Phrenitidis differentias, Eſt enim vel pallida vel citrina ſi-
ue flaua, veladuſta, ſiue præaſſata. b B Sibi-
—ᷣ—ᷣ—ᷣ—ᷣᷣᷣᷣ—ʃ.ʃ õõõõ————

Gal. 10. fIimpl. med fuac.
G4. 6. E⸗
quæ tantum delir
Si verò flaua
ſurſum ad Cerebrum feratur, oritur Phrenitis vehemen- tior& febris maior, quæ Cholerica vel bilioſa nominati
poteſt.
iuſt
Ex pituita Phrenitidem oriri apud Oribafium legitu at nunquam aut rariſſimè accidit,& ſi fit, non veta, ſed notha ſeu falſa teſte Trallia 8
Excluditur Atra bilis, quæ nunquam delirium indu- cit ſeu Phrenitidem, quamuis aliquando Phrenitis oritur ex Bilis& Melancholici humoris commixtione, quod cc. ligitur ex caſu illo, quem deſcribit Galenus de vxore Dial- cis, quæ laborabat mixto delirio ex Phrenitide& Melan- cholica affectione. Nam illa interdum plurimum loqpe- batur, quod Phreneticorum eſt, interdum verò nihib& hoc Melancholicum eſt.
Differentiæ à
Cerebrum ſecund aliquam partem.
1 Sibilis fuerit pallida,& Phrenitis& ſebris Pallida enim ſincera non eſt, ſed ſeroſo humor
Si flaua bilis fuerit immoderatius excalefacta,& plus ò aduſta& ad atram bilem proximè accedat, eiuſq;m- turam quodammodò referat, ferina fit Phrenitis, in quu more ferarum ægri ſæuiunt& inſaniunt. Et hæc Phreni. tis Melancholica appellari poteſt, ſed minus propriè: Ali efferatam vocant, alij tumultuoſam.
XLVII.
erlt mitlor, 4 E e permixta, 1um 1
bilis
nferre nequit. XLVIII. b quæ pallida calidior eſt& actior,
no nominatur. LI.
LII. loco adfecto deſumptæ eæ ſunt: ynn um totum adſiciatur, an verò ſecundum
8. Deinde ſi pars aliqua tantummodò ad 8 Hria-

LI ker blis, qux wumnti n amuns dliqrnum aokxidumoricoumnin.
o, gwen ceſcritCiautn
du ninocririo ex rntte mc. Num Auincnium fuumt
hencricomun et, inercun ut
cmecl
1n
1. e f ſub I loco ad'edo de umMcxcell 4* 1 ean oorotumtdäcut, Mci 4* 4** 7 Deude ſ parsaqs i
ficiatur, vtrum ſit anterior, vel poſterior, vel media.
LIII vVerum vt facultates ſedibus non ſunt diſtinctæ, ita nec Cerebrum, quod illarum ſubiectum eſt, commode in partes ſecare licet. Accedit quod inomni Phrenitide me- 1.Oy. dicamenta non Syncipiti, ſed toti Capiti applicantur& cavſ. 8- imponuntur, vt ſupra dictumeſt. Differentiæ à Forma quæ deſumuntur, ſecundum tres Facultates, tres ab Autoribus conſtituuntur: Aut enim 1 maginatrix facultas ſolum læſa eſt, illeſa manente Ratio- natrice& Memoratrice: aut Rationatrix tantum adfici- tur, ſalua Imaginatrice& Memorias aut Imaginatrix&Ra- tionatrix ſimul læduntur& corrumpuntur, Memoria ſalua permanente. aLN.. ⸗ His additur quarta: Nam interdum memoria etiam deprauatur, nonnunquam aboletur& deperditur, quod cum fit Imaginatio& Ratio ſimul pereuntitt. Quibus Imaginatio læſa eſt, rectẽ quidem iudicant ſed deprauatè imaginantur,& quidem ea, quæ nuſquam ſunt,
aut ira ſe habent. Si Ratio offenditur, lImaginatio quidem ſalua eſt; rectè enim imaginantur, ſed non rectè iudicant: Si memoria violetur, ægri præterquam quod nihil memt- nerunt, etiam non rectè imaginantur, ned; iudicant. lic S. ne LVIII. 5 Imaxginatricem facultatem lædi, ſalua manente rati0- natrice& memoria docet Galenus exe mplo Theophili Me- S.. diciægrotantis, q uĩ cum alioquin ſapienter ſe haberetnẽ- que quicquam temerè ageret; omneſq́; præſe emes pulchrè noſceret, ribicines quoſdam in angulo cubiculi ſui eſſe, eoſq́; partim ſedentes, parrim conſiſtentes videre& ſine
—ñ—OQ— —————

4. lec. adf. Aliud huius Phrenitidis exemplum Galenus recitat,
*rloc. aaf. Rationatricem facultatem adfici, manente Imagina-
vlla intermiſſione nocte dieq́; canentes audire, albitraus eſt. Exclamauit igitur arq; iuſſit, vt& cubiculo atq; Jorn⸗ eijcerentur. Poſtquam autem conualuit, omnia quæpræ- ſentes aut dixiſſent aut egiſſent, probè narrabat& imagi⸗
narionis detibicinum tædio meminit. f rcssichehe inta A.VIII.
quod ſe ipſum perpeſſum ſcribit his verbis: Quum pera. ſtatem ardenti febre laborarem,& feſtucas atro colore ex cubili eminere,& floccos ſimiliter in veſtibus elle puts- rem, quos auferre tentans, nihilq́;ÿ ſub digitis eductum in- ueniens, accuratius vehementiuſque id efficere conatus fum. Audiens itaq; duos ex amicis qui tunc aderant, di- centes: Videſne hunc iam& floccos euellere& feſtucas colligere? ſtatim inrellexi, idipſum, quod dicebant, meffe ciſſe. Quum verò ſic animo conſtarem, vt rationalis inme facultas non vacillaret; rectè inquam, dicitis: proindens Phrenitis me corripiat, auxilio eſtote. IIli autem cum t- doneis rigationibus caput fouerent, tota die, ſequenteque nocte,& grauibus inſomnijs turbatus ſum, vt interimè clamare& exſilire viderer. Verùm poſtero die, mitigat
*
ſunt omnia accidentiiäaã. LIN
trice& Memoria, declarat Galenus exemplo cuiuſdam qui Romæ domi cum lanifici puero continebatur. Ise cubil ſurgens ad feneſtras per quas ipſe videri& prætereuntes Vi- dere potuit, acceſſit ac ſingula vitrea vaſa promens& præ- téereuntibus oſtendens, interrogauit, imperarentnè vt pro- ijceret? Ipſi verò ridentes, plaudenteſq́ue, vt ea proijcetet, rogabant, tum ipſe omnia arripiens, deiecit, ac illi magnis
acclamationibusriſerunt. Poſtea iuberentnè puerum 43

. et oueten nüe n
1 S
u mlomaijs turbatuim ſ
M— * ndenct. Verüm faitne
dmn. LlxX
4.; 1 8 em cl, Wn
4 1„—* 34 AccL GikKauscrenpce
Ln Sci pœcro costicdamr.l. ru per quuie ncen&prtr r x ineuh rira riiner dens, merenuih ineere Anter,pluwinrigrentimn 11 4 An eoma mnipies, gictihuln 4 4 1 Irunt. PMksilhcclll
que proijci, cum eos interrogaſſet atq id illi iuſſiſſent, ili-
cò ipſum deiecit, quem ex alto cadentem videntes, ſup-
preſſo ſtatim riſu accurrerunt,& confractum iam puerum luſtulerunn. I1.X b
Vtramque facultatem nempe Imaginatricem& Ra-
tionatricem aliquando corrumpi& lædi idem Galenus
declarat. In cogitandi functione amentia, quaſi reſo- lutio quædam eſt. Stulticia fiuc fatuitas veluti imperfe-
* 8
rans veluti deprauarus. Deniq, Memoriam lædi in hac adfectione experientia
ctus ac deficiens motus eſt. Delirium vocatur motus aber-
demonſtrat. Nam ægri ſæpius matulam petunt& tamen vt
mingant obliuiſcuntur. Galenus exemplum deperditæ me-
moriæ proponit ex Thucidide defumptum, qui ſeribit nõô-
nullos qui à magna illa quæ Athenis fuit peſte conualue- runt, eatenus omnium quæ præſtit iſſent oblitos, vt non ſo- lum propinquos, ſed etiam ſeipſos ignorarent. Idem ſcri- bit ſe quendam nouiſſe, qui ob laborem in ſtudijs& vigili- is Memoriam penè amiſerat, læſa etiam ratione. Item A- gricolam qui ob labores quos vites colendo ſubierat, ac tenuem victum, eodem modo adfectus eſt. Atque hi exic-
cantibus calorificisq́; lædebantur. Ab efficiente Capiuacc ius diſcrimen ſumit. Efficiens
autem eſt intemperies, eaq́; calida cum materia, quæ vel humida velſicca,& prærerea modò æqualis, modò inæqua-
lis,& vel in habitudine velin habitu.ʒ
Si intemperies inæqualis& in habitudine, oritur Phre- nitis tumultuoſa, ſi æqualis& in habi tu, gignitur Phreni- tis hectica, quam Galenus obſcuram Phrenitidem wœcat.
Is
3. Fympr⸗ CA44/. 6.7.
2 Hmpt. 6.37
3. Symps. cauſ-7.
Gal. 1.
prorhr. 3 3.

Ab Hippocrate blanda& contractabilis dicitur, Kabſa⸗ ra, quia cognitu difficilis eſt, non ſolum Idiotis ſed etian Medicssssssssss.
—. G—— b—1—,— 8 — X S 2—— 38 A△— X— 3 215 4 1. 4— 8 5 4 9
Keſpondehbitkt T0HAANNES MTLIV S Goltbergenſia Ligas- cenſium Phficus erc. Clgna Phrenitidis duplicia ſunt, quædam Diagnoliica, Dalia Prognoſtica. LXVWVW. Diagnoſtica ſigna, alia fururam ſeu imminentem ind- cant, alia præſentem& iam factam demonſtrant. Inter hæc verò quædam ſunt propria, quæ perpetuòa ſemper adſunt, ac ſolis Phrenetiçis contingunt; quædam communia, quæ non ſemper apparent in Phreneticis, ſed etiam in alijs morbis deprehenduntur. Signa Phrenitidis imminent is& iam exordientis ſunt, Vigiliæ præter conſuetudinem immoderatæ, ſomnus pob longam exſpectationem leuis, turbulentus& laborioſis, ac varijs imaginibus terrefac iens, nec non ſomnia hotren. da, nunc clamitant, pugnant, æſtuant, fublimesſe eritunt See.(u,& turba mirantur in omni, opes cenſuſq́ iactitant, acma- iorum ſtemmata narrant.
7.
A deſt Febris continua, ſpiratio eſtrara& magna pul
ſus paruus ſed velox&& neruoſus ſeutenſus, aluus dat cta, Vrina tenuis alba& pellucida. on

b LXIN.
Nonnunquam dolor occipitis infeſtat, qui etiam ſe- cundum ſummas vertebras percipitur, quod grandes venæ & arteriæ ibi ſint poſitæ, quæ ſunt viæ, per quas humores ad caput confluunt, tempora ſaliunt, frons intenditur, o- culi micant, hypochondria pulſant.
XN. b
Inſequitur quoque agreſtis ſeu irrationalis obliuio. Nam etſi cibum potumque aut matulam vt vrinam red- dant, petunt, non tamen bibunt, neque locium emittunt, aut ſi mingunt matulam reddere haudquaquam memine- runt. LXXI. Interdum maiori cum tumultu& temeritate ad inter- rogata reſpondent, cum tamen antea fuerint manſueti& placidi, ſunt proni ad iram ſine manifeſta cauſa, ſtrident dentibus, ſunt eaxonims& parùm bibunt.
LXNIII. Hiis additur temperies calida ſanguinea vel bilioſa, æ tas iuuenilis& puerilis, reliquæ enim minus hoc morbo tentantur. LXXIII. b
Factæ iam ſeu præſentis Phrenitidis ſigna ſunt dupli- cia. Nam quædam adfectum ipſum oſtendunt, quædam cauſam morbi indicant.
LXXIV.
Ipſius morbi ſigna ſunt: Intellectus perturbatio, deli- G*⁴ 5. la⸗ rium perpetuum, vigiliæ multæ, febris ardentiſſima, to-3. tum corpus& partes internas adurens, oculi vehementer ſqualidi, lacrhymæ acres, interdum ex vno oculo fuentes, lippitudo, venæ oculorum ſanguine plenæ& turgentes, in oculis qui cruenti ferè apparent tremulæ quædam veluti prominentis ignis ſcinrillæ ſplendent, toruus aſpectus, hæ- morrhagia ſeu fluxus ſanguinis è naribus, lingua Lalebroli
b eſt ſeu

eſt ſeu al pera& nigra propter nimiam exiccationem&ad. uſtionem humorum, quandoque flaua propter bilis abun.
dantiam, vel ſi vapor ſit bilioſus.
n 6 LXXV. n Præterea nihil prudenter reſpondent, floccos aueſ. lunt& feſtucas carpunt, clamant, percutiunt. Interdum funt quictiores, nec ita clamant& vociferantur, nec per. cutiunt, ſed moœeſti iacent ac proſtrati, in audiendo fallivii dentur, ad interrogata vix reſpondent, aut ſubmifla voce loquuntur, vt ab aſtantibus audiri& intelligi non pollint, diſpoſitione dolorifica in aliqua parte adfecti nequaquam ſentiunt, quod ratio læſa ſit, iuxta id Hippocratis. Qui- cunq; parte aliqua corporis laborant& dolorem non ſen- riunt his mens ægrotat. b
Signa cauſam morbi indicantia, ſumuntur à natura humoris peccantis& morbum facientis. I.XXVII.
Signa Phrenitidis Sanguineæ ſunt: temperamentum calidum, febris continua, rubedo in facie& circa oculos pulſus magnus, delirium cum riſu, reſpiratio magna, funns ſanguinis è naribus, lachrymæ ex oculis profluentes, ima- Einatio rerum rubearum ob oculos obuerſantium, lingna primuùm aſpera& rubea poſt nigra, ſunt inquieti, mod ſtant, modò ſedent, calor enim incitat ad motum, graui-
tas verò deprimit& erectionem prohiber.
44 4. ½
Signa Phrenitidis bilioſæ ſunt: febris continua a-
3 ½
8 2. 5 igra. apparentia rerum flauarum ante oculos, rixa, garrͦ
LXXVIII.
dens, complex io bilioſa, delirium vehemens, corporis mo-
tus maior, vigiliæ intenſæ, propter caliditatem& ſiccita-
tem bilis, oculi valdè mobiles, lingua aſpera citrina, mor
litas.

litas, verbera minantur,& quando; percutiunt, nares at- tenuantur circa extrema, frons ad ſuperiora attrahitur& conuulſione quadam adficitur. b LXXIIIII. Signa Phrenitidis à bile exuſta ſunt; febris acuta, oci- lorum obſcuritas, lingua ſtatim arida& nigra, ſymptoma- ta horrenda& ferè dæmoniaca, ſaltus, rixæ, contentiones, anhelitus inæqualis, interdum frequens, interdum rardus. Nam reſpirare obliuiſcuntur, mox neceſſitate coacti ma- gnum emittunt anhelitum, pulſus paruus& creber, ven- tris conſtipatio, vrinæ retentio, conuulſio crurum, iactatio corporis, modò in hanc modò in illam partem, floecos& feſtucas carpunt, interrogati non reſpondenr, toruus aſpe- ctus, oculi lippi, interdum lachrymantes, nonnunquam dma m. extrema ſunt frigida, interiora verò vruntur.
4 4 3 8 80 4.K 2 L— 8 4à½α
n angulner iena tur à Forma, Subiecto& Intemperie.
delriamcrmrilthen. Signa a forma deſumpta facilè cognoſcunturẽ modo b delirij& ipſis actionibus deprauatis, provt Imaginatio,
JVruI„ 9. 22.„ 8—. 3 2. IXXVII sSigna quæ differentias Phrenitidis ingicant, ſumun-
8 4 [ 4 1* 4*—— 4 1 AAn A A Noann *
dumch celleschern aut Ratiocinatio, aut vtraque, ac Memoria læditur. d eeit IXXXII
) IA. 4*
Signa à ſubiecto deſumpta duplicia ſunt: Si enim to- mdrohiiet, tum Cerebrum adficiatur, omnes actiones principales MAemf ſunt læſæ. Si verò vt illi exiſtimant, qui facultates Cere-
Axpll a. pri ſedibus diſcluſas eſſe contendunt, Imaginatiua depra- 22 vc dibolr m. kerser uetur anterior, ſi Ratiecinatiua media ſi Memoria poſte-
1loln, clriun edcrewen rior Cerebri pars adſicitur. Sed hæc ad curationem pa- r nterir, pepter cläun. rùm conducunt. Ahem P4.
„* 1 ſnr 11 4 d ralde robiles bag Äpn0
4 4 1 ⸗ 1„„, o
.
2
4
IXXXIII.. C 2 be I.
1 3 2 8 2 8 1 erun Kamneccih Signa à cauſa efficiente& intemperie hoc modo ſel
7 5*
———————.

A.—— 8—————— j IIſſ m—.— 4. Em — 3 4—— .— 5.
——
4— —yy———
bent: Intemperiem calidam& humidam indicant,ſ anguis delirium cum riſu& alia de quibus ſupra dictum eſt in ian guinea Phrenitide. In intemperie calida& ſicca, ſympto⸗ mata omnia ſunt vehementiora. b LXXXIV.
Si intemperies ſit inæqualis, adeoq́; Phrenitis tumul. ruoſa adſit, maximè delirant, inſaniunt, clamant„rixan- tur, erigunt ſe, ſunt tumultuoſi& inquieti, manibuſq; ge- ſticulantur. Si æqualis eſt intemperies& Phrenitis hecti.
ca exiſtat, quam prægreſſa eſt tumultuoſa, ægri iacent qua. ſi dormientes, nec ramen dormiunt, nunc ſeſe agitant, ma- nus tremunt ob imbecillitatem, pulſus paruus& debilis,
PROGNOSTICA LIXXXV. 14,4 4. Ippocrates& Galenus teſtantur: Vniuerſum Phreni-
1 Aridis genus exitiale eſſe, quod fit cùm ratione lociat. fecti, Cerebri, nimirùm, quod pars princeps eſt, tum tatio- ne eſſentiæ morbi& ſymptomatũ, quia morbus eſt caliqiſ.
fimus& acutiſſimus,& grauiſſima in eo ſymptomata con- ſpiciuntur, tum deniq; ratione facultatis vehementer læ- **‿. ſæ, tum animalis, tum vitalis. Nam ſi pulſus eſt rarusfa- . eue cultatem vitalem debilitatam eſſe arguit. 24. 1.XXXVI.
Phrenitis quæ fit in dura membrana, procul dubioma- la eſt, peior quæ fit in tenui menin ge, ſed omnium peſſima, quæ fit in ſubſtantia Cerebri. aik
b LXXXVII. Galenus acutiſſimam Phrenitidem eſſe teſtatur quæ primò ſtatim die vnà cum febre inuadit, atq; fatetur, qui ita Phrenitide perciti eſſent, intra tertium diem mortuos eſſe, perpaucos autem, hoſ q; raros hunc ſuperaſſe.
3. Sort. Lulg.
Minus
4
7

ngt rckum Nurn
an an ad eſe, aiitenn
e Sn Cau 4
r marzäd
aPeomatügumiat a Kgruiünanna) junn
1Ccnn„† 1. 1424 Odc k. facutan
3 Ram 141 s. Nanit nünt cdatam ell xr Sa
XXXVI
„ 11 ndar mendn n—
1— uog. ſäorer
1
44
UxVII
2
emmi cunf’re imdt, m
xrciti cffent, um i mümn car
—““
4e dolg
Hippocrate, qui ita ſcribit: Deſipientiæ quæ cum rilu fi-
— m lhrrriider cett
Srrosbe h
LXXXVIII. Minus periculofa Phrenitis eſt, quæ cum riſu fit, teſhe 2in,ee 4„ 5. 53.
unt ſecuriores, quæ verò ſtudio, periculoſiores. LXXNXIX.
Grauiſſima ea eſt, quæ ex aduſta bile gignitur, vt Pau-. he. af. lus teſtatur. Si abatra, intenſiſſima exiſtit. Atra enim bi-7 lis maximè à naturali ſtatu decedit.
12 XC.
Viri grauius laborant quàm ſœming,& inter viros periculoſius Iuuenes, quàm reliquæ ætates. Senes rarò cor- ripiuntur& ſi corripiantur non euadunt.
XCI.
Vomitus in Phrenitide malum ſ zgnuw. Vomitus bilis faauæ ad quem ſequitur nullum leuamen, malus. Vomitus bilis Eruginoſæ, lethalis.
XCII.
Vrinæ iibæ, tenues ac pellucidæ in phreneticis malæ Arab.72. Deſignant enim morbi magaltncinen 5 morem praunm vt Galenus docet.
XCIII.
Alui deiectio lieane interitum genuneiat quia bilis non ſecernituri in inteſtina ſed cum ſanguine ad caput fer- tur. XOCIV. Stridor dentium non conſuetus à pueritia, exitioſus eſt& ſig gnum conuulſionis. XCV. Conuulſio Phrenitidem ſ Mbſethnens præſe ertim ob ſic- ciratemplethalis. XCVI. Rigori in Phrenitide criticus, malus non veſt, manifeſts rr n4 3
enim indicat remiſſionem vt per ſudores Phrenetieus libe-“ C 3 retuf,

—-—— —ſͤſſͤͤ —— *
ſymptomaticus magnam indicat vehementiar
—— ——y——— 2*— —.—“—. — ʒ——————.—8—‧8ſſſſſſ——
retur,& tunc apparent ſigna coctionis. Si vero rigor ſit
Sic ſudor frigidus& extrema frigida, vehemenriam in materia morbifica inſignem denotant. Nam calor vn cum Spiritu& ſanguine ad interiora ruens, extrema dere-
linquit. XCVIII.
Deniquè& hoc obſeruandum eſt Phreniſin multis mo- dis terminari. Nam interdum reſoluitur, quandoq́ue per viam criſis euacuatur, nonnunquam in alium morbum tranſmutatur, ſeu alij morbo ſuccedit.
XCIX. Quæ reſoluitur& Criticè euacuatur ſalubris eſt. Inſa-
lubris verò& periculoſa quæ in alium morbum conuerti-
tur. C. Reſoluitur autem morbus ſi calor natiuus fuerit robu- ſtus, materia pauca nec admodum acris,& facultas expul-
trix valiggg, Tʒ.I.
Criticè ſi euacuatur id fit, aut per fudores, aut ſiuxum ſanguinis è naribus, interdum per hæmorrhoidumaper- tionem, quandoq́; per deriuationem materiæ ad glandulas Poſtaures, velalias partes. 4 CII.
Permutatur autem ſeu tranſit Phrenitis vt plurimum in Lethargum, vel Hecticam, vel Sphacelum. b CIII.
In Lethargum mutatur vel quando materia bilioſa ſanguini& pituitæ admiſta per inſenſilem euaporationem reſoluitur, vel quando medicamenta nimis frigida Capiti diutius imponuntur„quæ ſanguinem& Spiritus refrige-
rant.
In Hecticam terminatur, cum materia bilioſa exuſta 8 niml-

4* -* 6 11 —— ab, aut derh ,A 1„
4
4 en rh 1.4 Kraum per danarac
8
Fr Crodem drceen 9
*—. 4 —₰ 1 4 42 5 3 1eeeee ͤ altſtu⸗—
lccuca, mlSpaccun A 1 14 1.
*- 4 1 2 am r d
4½* A₰.1 4„ K adnaa der mlentlem(uapa
3 5 4 3 e r 4 As 2 dxXameEn dnl d
eur, qur ſurguien& Jüu- ¹— · 1.
nimium exiccat membra, eiſq́; febrilem habitum impri- mit, quandoque etiam Hectica Phrenitidi adſociatur& complicatur, quod cum fit lerhifera etet. CV
In Sphacelum permutatur, à materia tam ſanguinea Si 2. 3. quàm bilioſa,& tunc æger intra triduum moritur, teſte Hipp.qui 7. apho.0. ſcribit: Quibus Cerebrum Sphacela- tur aut ſyderatum eſt intra tres dies moriuntur. Si verò hos ſuperauerint ſani fiunt.
CVI.
Phrenitis ex bile aduſta quandoq́; in Maniam tranſit, vel cum Mania complicatur& illi ægri moriuntur, quam- nis Alexander refert, ſe Phreneticum ex atra bile liberaſſe.
— —
*. —— ꝗ————— ——
Reſpondebit
HAENRICVSADOLPHVS HONSTIVS Svveidnicenſis.
CVII. 1IIC morbus cum acutiſſimus ſit, non dat inducias, Aquare ſtatim ab initio huic morbo occurrendum, ne b incrementum capiat, teſte Hippocrate, cum dicit: Medi- 4. A2k. 18. cari in acutis, ſi turgeat materia, eo ipſo die conuenit. b 8 ECVIII. 4
Conueniunt autem non leuia, ſed validiſſima medica- menta. Nam vt Hipp. docet: Extremis morbis, extrema, 2.. exquiſitè remedia conferunt. 4
CIX, Indicationes autem curandi ſumuntur à natura morbi,
à loco affecto& virtute. Mor-

—
—
—
——
8 —————
————* —. — 2* 8 —— 1 — *——— 8.
— 4.— ——
———————— 1———. 2 Tr———— ———— ——————— IZ2qſſſſnͤnͤn— 24 —
G. b
næ. 3 CxXI.
Intemperies calida alteranda eſt contrarijs, nempe fri⸗ gidis. Materia cum è toto euacuanda eſt, tum à parte ad- fecta reuellenda& deriuanda. Virtus recreanda& conſer- uanda. XII. b
At verò vt hos fines adſequamur& morbum facilius propellere queamus, tria remediorum genera inſtituenda& adhibenda ſunt, nempe Diæta, Chirurgia& Pharmacia.
(SXIII.
Diæta ſeu victus ratio conſiſtit in vero& legitimo ſex rerum non naturalium vſu- Aër ſit temperatus vt Spiritus animales ipſius temperie recreentur& refocillentur. Pau-
lõ tamen ſit frigidior,& talis ſi natura non eſt, arte talis ad.
ficiatur, aqua frigida, gramine, folijs Salicis, Vitis, Sola- ni, Nymphææ, Roſarum&c. per cubiculum ſparſis. Alimentorum vſus ſit moderatus. Vt enim immodi- ca Cibi quantitas malum auget, ſic Inedia nimia vires pro- ſternit. Ac ea adſumenda ſunt quæ humectare& refrigera- re corpus valent. Non igitur vt Celſus docet implendus eſt æger ne inſaniat neq; ieiunio vexandus, ne ob imbecil. litatem in Cardiacam incidat. b CSXV.. Cibi igitur ſint, Priſanæ cremor, Paſſulæ maiores& minores, Lactuca, Spinachias Acetoſa, Buglofſa. Prunaa-
cida, Panis int inctus in vino granatorum vel ſucco Citti,
Poma citria in orbiculos diſſecta& aqua Roſarum aſperſa plurimũ conferunt. Alij cibi coquantur cum aceto omnes. In declinatione conferunt piſces ſaxatiles, caro pullo un
4 Ppotu
MNorbus eſt in intemperie calida cum materia pars ve- rò adfecta, vt ſupra dictum eſt Cerebrum vel eius membra.
— —

2 t modexarus. Vten.
4.„.. ¹
1mer hc lneciarr-
3 117 lun4
m KAln
2* 34
h m xa mnt.
CXV.
ar r 15 Dafcer
n(renc, Aen
* P
ca, Spiauchis,KcctaDplä.
— 6
— 4 4 4. veae
actus i rino gtocmdld
rdiculs diſcca Kacun Wan.
1 ge m s
Anſcdicoqxtl a
unile, ang
cofrantpuel;
—
5
CXVI.
Potus ſit aqua hordei, cum paſſulis maioribus& mino
ribus ac ſeminibus frigidis præparata, Serum lactis Capri-
ni, Aquæ deſtillatæ refrigerantes, vt Endiuiæ, Cichorij, A- cetoſæ, Lactucæ, cum Syrupo Violarum, Nymphææ, de Pa- pauere, Vino Granatorum. Si Ventriculus fuerit debilis& natura frigidior conuenit Cinamomi decoctum. Interdũ præſertim ſi ægri adſueuerint,& vires concidant, conce- ditur Vinum ⁴. GꝓG ₰ο,um aqua Roſarum aut Cichorij di-
Motus cum corpus exagitet& exiccet, vires deijciat,
atq; ſomnum impediat& ægros macilentos reddat, potiſſi- 2.A55.z8.
mum delirantes, vitandus eſt,& quies imperanda, quæ corpora humectat& humiditatem conſeruat. b CXVIII. 8 Animi quoque perturbationes vehemenrtiores pluri- mùm nocent, Ira igitur fugienda,& auertenda omnia ea, quæ ad iram commouere, ac furorem inducere valent. Quæ verò gaudium adferunt, vt inſtrumenta Muſica, quæ horri- bilem& magnum ſonum non edunt, conducunt. Amici
etiam vel familiares interdum ſunt admittendi, qui blan-
dirijs ad quieté admoneant, veleriam increpent. Si blan- ditiæ& admonitiones nullum locum habent, ligandus eſt æger. CXIX.
Somnus quoq; conciliandus eſt. Eo enim pleriq́; ſane- ſcunt. Nec vllum præſtantius remedium delirantibus, teſte
Tralliano, reperitur, quod& Rhaſes& Auicenna teſtan- 1. Cont. 14..
tur. Ideoq́; contineatur æger loco in obſcuro, non lucido.
Lux enim Spiritus commouet, Tenebræ verò ſopiunt. Pi-
cturæ quoquie variarum rerum, quæ Spiritus exagitant, E
Cubili remouendæ ſunt. 685 CXX.
D Ex-
Gal. 3. rde Vidk. dcute
lutum. CXVII. com. i.
5 1 1 h 4 2* — 3 4 .
—-————————————————— —————————————— ——————=——— 1 .. 3—

8Z8Z—0——
Gal. 13. me th⸗
. 74. 4 imponendum, ne temeritate aut furore ægri ligaturæ ſäl-
Excrementa alui mouenda. Nam retenta morbum augent, putridis vaporibus ad capurt aſcendentibus. CXXI. b
Præſcripta& conſtituta diæta ad Pharmaciam& Chi-
rurgiam deueniendum eſt, quorum bene ſicio materia eua- cuatur, auertitur, repellitur, reſoluitur& intemperies ca- lida, aliaq; accidentia corriguntur& partes corroborätur,
“ CXXII. b
Euacuatur materia per venæ ſectionem clyſteres& purgantia medicamenta.
CXXIII.
Venæ ſectio(quam Græci omnes ſuadent excepto A- ſclepiade, cuius ſentent iam Celſus quoq; increpat) ſtatim in principio, modò vires conſtent& aliud nullum occurrat impedimentum, inſtituenda eſt. Periculum enim in mora
eſt, nec vllũ præſent ius huic malo remediũ reperiri poteſt,
CXXIV.
Si ſit plethora totius, Vena Iecoraria, aut media ſecan- da eſt. Sin minus& in capite materia conſiſtat, Cephali- ca, poſt vbi inateria fluxa eſt, Vena frontis aperiendaeſi duæ vt attollatur& in conſpectum veniat, faſcia lata col- lum artificiosè conſtringendum eſt. Quidam venam ſub lingua incid unt, alij venas narium aperiunt. Nonnulli Hi- rudines fronti, temporibus& naribus adfigunt.
CXXV. b Tundenda eſt verò vena eo tempore, quo minus furere videtur æger. In bilioſa Phrenitide foramen Venæ angu. ſtius, in Melancholica latius, in Sanguinea mediocre eſſe
debet, poſtea vulnuſculum accuratè deligandum, aut quod
alij ſuadent pice obducendum, vel medicamentum ex A- loë, albumine oui, pilis leporum combuſtis confectum,
uatur
n nl
2 lac
n
kan
ar 4s
ſuiĩ N'
ls
d
ijr

0T. tocun ve cn. akeco
aſpccdun Krir.d kau
eco e adum ci. En
m cr uMA enpor das K nde err. ( I
*
e en “ Nn
D dl 1 b A4—— n d rarn
K— arus, n Sueunat u — uu uum xcrts ceſgnin 1 ccr endum, rel pecicanert-
cui, piks kpor 1.——
— 3—— ſſſͤͤſͤſͤſſſſſſ
uatur,& ſanguis rurſus nrochas,eſnod lbch dettimento
iactura virium inſigni non accidit. CXXVI.
Quantum ſanguinis ſit detrahendum, ex morbi ma- gnitudine, robore& corporis natura, ætate, temporis, Cœ- li ac aëris conſtitutione menlſurare licet. Plusextrahitur in ſanguinea, minus verò in bilioſa, vt Capiuaccius docet.
CXXVII.
Clyſteres ſunt emollientes& alterantes, clementiores tamen, parati ex decocto Maluarum, Betæ, Parietariæ Mer- curialis, Lactucæ, Violarum, Cichorij, Hordei, Sem. 4. frigi- dis maioribus. Caſſia pro Clyſteribus, Elect. de ſucco Ro- ſarũ Diacatholiconis, Hiera picra, Ol. Roſarum, Violarum, Nymphææ, Melle Roſato, Saccharo rubro, Sale& ſimili- bus. CXXVIII.
Glandes quoq; inijciuntur ſeu ſuppoſi toria ex Specie- bus Hieræ picræ, ex melle& ſale, Item ex puluere Centau- rij, melle& ſale præparata, ſiacutiora quis voluerit, Colo- cynthidis& Diagridij aliquid addere licet.
CXXIX. b
Purgantia medicamenta, quæ vſurpantur, quædam to-
tum corpus euacuant, quædam caput tantum expurgant. CXXXN.
Quæ corpus totum euacuant, non admodum ſint cali- da, ne humores multum commoueant, nec febrem& in- ſammarionem augeant, ſed mitigent& languinis aliorum- que humorum feruorem kinguant& leniter expurgent.
CXXXI.
Huiuſmodi ſunt ſerum lactis, Tamarindi, Caſſia, Man.
na, Rhabarbarum, Sena, polypodium, Epirhymum. El. lenitiuum, Indum, Diaprunum ſolutiuum, Syr. roſatus& 2 Vio-
———————————— ————— 2 —ͤ—ÿ—x—x————ÿͤ———— 8———— 2— 2 )
8 ——‧
—————
—————
——— —— à

88“ 3 4 * 6—— 1 3 —yj——
—.—
————ſſͤſͤ .*—
— 2————*.—— 3 -— 8——————*— 4 ————————“— ——3]3 1——o, 4——y—.* 8————— ſͤͤſͤſ—————— 2——“———
Violaceus ſolutiuus, de tribus&c- Pill. Agg reæ, de Fumaria, Troch. de Rhabarbaro&c b b CXXXII. Medicamenta quæ caput expurgant, per os& per nares mareriam educunt, cuiuſmodi ſunt Thymus,Pulegium,O. riganum, Saluia, Maiorana, Piper, Zinziber, Maſtix& alia, ex quibus præparantur Gargariſmi, Maſticatoria& ſimi. liamedicamentaäaä. CXXXIII.
Auertitur à Capite materia Venæ ſectione, Clyſteri- bus fortioribus,& medicamentis dicis purgantibus, quæ euacuant& ſimul humores ad infernas partes reuellunt, yt ex ſententia Hipp. Galenus doget.
CXXXIV. Auertunt quoq; Sanguiſugæ, fronti, temporibus ac naribus adfixæ,& Cucurbitulæ cum ſcarificatione Occipi ti, ſpinæ, humeris& natibus adhibitæ, ſiob aliquam cau-
ſam vena ſecari non poterit: ſine ſcarificatone verò appli⸗
cantur ſi vena ſecta fuerit. CXXXV. Idem præſtant ligaturæ fortes, nec non frictiones ex- tremarum part ium dolorificæ. Item lotiones manuum pe- dumqꝗ; ex decoctoViolarũ, Lactucæ, Maluæ, Meliloti, Cha-
g21 Euacuato corpore& auerſa materiaa Capite, repercu- .
1. ti. In; la⸗ eomp mea. entia adhibenda ſunt, vt materia ruens ad caput repell
Kaca tur,& ipſum alteretur, ne ob immodicam caliditatem
3. 1oe. D. Promptius humores attrahat eiſq́; nimium repleatur.
CxXXVII.
. Hæc autem ſtatim in principio Capiti applicanda, ſine
1 vllis reſoluentibus. Plurimùm autem teſte Galeno valet meg. Oxyrrhodon ex aqua Roſarum Aceto& Ol. roſaceo com⸗ . b 8
regatiuæ, Au-

annlgnrarrſortes, nerrmiih lan(alcridc Item orcan dolnä Lacdacz NMuim, k CXXXVI Drpore K auerſt ncrui(pe aca ſant, n auerumewadcr lecremr cd mmdcm c norei emhar tiq; timmxxe CXXXVII .. 4*. kumin pricipio(nrianh
4
**
8 das. Pharmam uta titl
4 AOl 4
AcwOnn
——
poſitum, vel poteſt parari decoctum exRoſis, Violis, Sola- T
no, Lactuca, Nymphæa, capitibus Papaueris, cui additur Oleum& acetum Roſaceum. b CXXXVIII.
Commodè et iam& cum fructu in Aq. roſarum, Viol. Plantaginis, Solani, Lactucæ, panni intinguntur& collo ad conſtringendas venas& arterias per quas humores ad Caput aſcendunt,& refrigerandam& inc raſſandam mate- riam, inijciuntur& applicantur.
CXXXIXN.
Suffitus& odoramenta fiant ex aq. Roſarum, Plantagi- nis, Acetoſæ, Violarum, Camphora, Aceto,& fimilibus quæ refrigerandi vim habent.
CXIL.
In horum medicamentorum applicat ione hæc diligen- ter obſeruanda veniunt, Primùm ne longo vſu horum me- dicamentorum Cerebrum refrigeretur& contrarius adfe- ctus, Lethargus nempe, inducatur; qui ſequitur, ſi vapores in Cerebro retineantur. b
CXLI.
Deinde vt medicamenta profundius penetrent& Ca- put onere leuetur, Capilli abradendi ſunt, niſi frigus aut aliquid aliud id impediat, tum vt pro diuerſitate tempo- rum, nempe in æſtate tepida, in hyeme verò calida adhi- beantur. CXLII.
Porrò vt in principio repellentia tantum, ita in pro- greſlu nempe incremento& ſtatu diſcutientia ſeu reſol- uentia addenda ſunt, quæ craſſos humores tranſpirare fa- ciunt, cuiuſmodi ſunt Serpillum, Melilotus, Thymus, Al- thæa, quibus in Ol. roſaceo& chamomelino incoctis, ca- put irrigetur& vapor per nares ſuſcipiatur.
CXLIII. b D 3 b Deni-

——
—jy
——
——
— 1—————— ———— E————————— .——— —„—,—.— —— oſſͤſſſſ“—.——. ——— 3 8———————
——— ——ZoſͤſͤſͤſͤIͤIͤſ 4————
Deniq; in declinatione ſolis diſcutientibus, quibus de
anodyna addi poſſunt, vti licet, cuiuſmodi ſunt Malua Me-
lilotus, Anethum, Camomilla, Stæchas, Origanum Bol Lauri&c. CXLIV. f.
Sunt qui ad reſoluendum vtuntur animalibus exente- ratis, eorumq; partibus, vt Gallo, Gallina, Columbo, Ca. tulo lactente, per ſpinam ſeu dorſum& ventrem difſecdis. pulmone Arietis aut eiuſmodi Epate&c. Quæ omniaca- lentia adhuc magno Cerebri commodo Capiti admouen- tur& imponuntur. b b CXLV. b
Veteres ſqualore ſiccitate& vigilijs vrgentibus ægros aquæ dulcis balneo temperatè calido lauabant& perunge- bant. Recentiores balnei loco adhibent lotiones brachio- rum& pedum adiectis refrigerantibus& humectantibus, vr fol. Violarum, Maluæ, Lactucæ, Papaueris, Hyoſcyami, Fl. Nymphææ, Anethi, Camomillæ&c. quæ& auertunt& diſcutiunt& ſomnum conciliant. b SSXILVI.
Sed hæc dum fiunt omnia, alterantia quoq; nimirum
refrigerantia& humectantia ſunt ægro propinanda, nem-
pe Aquæ vel decocta Roſarum, Endiuiæ, Cichorij, Lacu-
cæ, Acetoſæ, Solani, Syr. de Limonibus, Violarum, Ace-
toſa, Portulaca, Cichorio, Granatorum, acetoſitatis Ci- tri, Nymphæa, Papauere, Iuleb Violarum, Roſarum, Oxy- faccharum&c. 1CXLVILI.
Nec permittenda ſunt corroborantia& ſimul refrige- rantia, Conſeru. Roſarũ, Violarum, Nymphææ, Bugloſſæ, Heparicæ, Cichorij. Ex ſpeciebus conueniunt, Diamat- Sariti frigidi, Diatrag. frigidi, Conſ. manus Chriſti, Diaco-
rallium&c. Quxæ aut per ſe aut commixta in forma Fle-
ctuarij, Morfulorum aut rotularum exhiberi poſunr. . enl⸗-
7

cAäIVI
dn kant omai, altermtuünat wmccntiſunt ege 2* Caa Nolatum, Enduuir,Oin dl,§cr. de Limonides ſutn 1 Ccherio, Ctunnorun ra „Ppeucre, luch Viobmmlam
CXLVII
Irrend ſont corrodctntulm
. Actr 4. 5 wolrum, Vrie becif Hi pccichascmnxa,
utras fig'(u n(. r 1ut per ſe mt cmnan-
m aut rotur 1
b CXLVIII. b Deniq; Symptomatum quõque, quæ in hoc morbo val- dè ægrum adſligunt, habenda eſt ratio. Ea verò ſunt Vigi⸗- liæ, Iſchuria ſeu Vrinæ retentio,& Sitis. b CXLIX. 11 Ad vigilias ſedandas ſomnifera conferunt, quæ intrò Rexterius adhibentur. Præparentur igitur decocta ex fo- lijs Lactucæ, Solani. fl. Nymphææ, Violarum. Sem. 4. frig. Papaueris capite vno vel altero, quibus adijciuntur Syr. Violarum, de Papauere, Cichorio&c. Hæc ſi non proficient vel iuuant ad Opiata, quæ ſunt Triphera magna, Requies Nicolai, Philonium Romanum ſeu Perſicum, veniendum eſt, quibus tamen ſemper calefa- cientia adhibenda ſunt vt eorum vis venefica corrigatur& obtundatur. Conueniunt quoq; pillulæ de cynogloſſa. Ab Opij vſu prorſus abſtinendum eſt, ne calor natiuus extin- guatur. CLI. 12. Exterius adhibentur lotiones manuum& pedum, con- ueniunt quoq; temporibus illita, vnguenta Populeonis, A- labaſtrinum: Ol. Roſarum, Violarum, Mandragoræ, Hyo- ſcyami, quibus aliquid Croci& Caſtorei additur,& Opij, ſumma vrgente neceſſitate. b CLII. 2 Alterum Symptoma eſt Iſchuria, quando vrina ſuppri- mitur. Vrina igitur prouocandaeſt medicamentis diure- ticis, quæ tamen calefaciendi vim magnam non habent, ne calor& febris augeatur, vt ſunt ſemina frigida maiora cum decocto Petroſelini, Capillorum Veneris&c. propinata- G CLIII. 3 Alij vt Vrina prolic iatur, ex gutturnio in conſpectu æ- gri in peluim ſuppoſitam ſenſim& altè cadendo effundunt aquam,

aquam, vt vis expultrix ad reddendam& expellendam V.
rinam irritetur. CLIV.
Haæc ſi non ſufficiunt frictiones conueniunt,& exterius regioni pubis imponuntur Cataplaſmata& vnguenta ex Parietaria, Chærefolio, rad. Aſari, Petroſelini, quibus ad mollitiem coctis& contuſis additur Ol. Scorpionum& butyri recentis, q. ſ. vt fiat Cataplaſma vel vnguentum. Fomentationes quoq; fiunt& decocto Parietariæ Chere- folio&c.(LV.
Oleum Scorpionum pectini& perinæo illitum ſua pro- prietate huic adfectui idoneum eſt. Nam veſica pruritum delectabilem ſentiens ad Vrinam reddendam excitatur, Sunt qui in penis vel pudendi orificium pediculum vel ci- micem immittunt, vt Vrina proliciatur. Alij Saponem Venetum ano imponunt.
b CLVI.
Sitis quæ ægros aliquando(quamuis plerumque ſunt
Goaxvai Phrenetici) torquet, extinguitur decocto Tama-
rindorum, hordei, cui admiſcetur Syr. Violarum, Succo
citri, Granatorum. In ore detineantur quæ refrigerandi& humectandi vim obrinent,& ob id noxas à calore protta- ctas mitigant. Confert Rob de Ribes& Berberorum, veleo-
rum decocta, quæ æſtuantem Ventriculum refrigerant, cor-
roborant, Cibique appetentiam excitant. CL VII. Deniq; cum Cor quoq; ob vehement iſſimum calorẽ plu. rimum patiatur, Sacculi& Epithemata regioni cordis& Carpo imponenda ſunt quæ ex aquis ſeu decoctis refrige⸗ rantibus, quibus Species cordiales& alia conuenientià&
corroborantia addi poſſunt parari ſolent.
w F I NII S.