8 41 14 Ceredr 8 1 31* um cei A 4
4 1 8
. ducmh d. 4 4 erOeh d.
n 6
3 4
aagen PE METHODO MEDENDI EI e.
. Kan agexin lr.
4
1
4
umadas ad Anrronich e
Taatu un mcrndroruil
1„*
ö 44*
Menm amen condahn
4
3 4 epfom 1 R A
*
edAn ens e enn. Kehen anahh
Aum. mhn Aum, hltaena. 44 5
18
A
4„ 1 7 ʃ *o feltnectatan
4ree ARcneudorn
⸗ N. N aD Däe
1
2& lne omni noeh
3 V 8 erum dcaao Me
4 3 4» 4 n Asr en
4lmacho edcamn
5 An. Frufr t à urmen n
4
& uunutair unn unn Kn
ramine arnn
“]
11.97
8 5„) Ana
.G
conſeruare, præſeruare, curare,& tres partes medicinæ oppe. 2. Conſeruatrix propriè in eodem ſtatu ſanitatem tue- I Conſer. cta à cauſſis neceſſarijs externis velinternis corrigit. Exter-
næ vero præcipue ſunt, ex quibus conſtamus elementa,& que gignimus excrementa. Nampropter ſiccum elementum quocd
um corpus noſtrum exſiccarur. Deinde ob vim caloris natiuiiji
diſſoluitur, ad quam reſarciendam alimentis neceſſario ind-.j gemus, quæ cum ſimilia planè ſubſtantiæ noſtri corporis non
8 4** 4 6 4 3 3—
Diſputatio Therapeutisal
8. 2 0◻ 8.
Koßondente
☛☚ Edicina authore Galeno lib. de Conſtit. Artisin 5 numero artium factiuarum eſt, quæ aliquid faci-
E unt,& ex parte vitiatum corrigunt. Subiectum
medicinæ eſt corpus humanum quatenus ſanab-
—
le: ſcopus, ſanitas, à qua functionum omnium integritas. Fruitur autem corpus ſanitate vel illæſam conſeruando, vel.
... 2 L. ſſi. bifi„ Tres par- ne corpus in morbum planè labatur& à cauſſis morbificis, medicc. vincatur, præſeruando: vel ſanitatem amiſſam reſtituendo næ Theaa. curandouc. Quare tria præcipuè munera medicinæ erunt, peuticc.
ratricis conſeruatrix, præſeruatrix& curatrix.
8 4 2
uatr icis,
tur ac conſeruat, aut parua minusq; ſenſibilia vitia, contra-
næ illæ cauſſæ ſunt, quæ res non naturales dicuntur: Inter-
in generationis primordio præualet ad extremum vſq; ſeni-
humidum continuo abſumitur& ſubſtantia noſtri corporis 3 kk ſint,
5 8
4

8 eeTpe etenn.—..———— 4 4—— 4 5 8——8Z—bkßbbb—b—bb———.—— 8 — 2——— 4———— 5———— ————————— 13 2 8— 1 2 4—
.—— ..—— 8 3 2
—— 1—=———— 4
— 8— 4 8— 8— 8
— ZöZöZ8Z8ZͤZͤͤſͤͤſͤſͤſſſſſ—— Eäae—— —. 4— 1—–]EůElEſſ1“ ———————— 1 ——————— 3 . 4———— . 3—————— ——————.———4—
————— ———— 8 3— —
—————— 4——.— ———— r 3 3.„. ..———— 3——————— ————————— d— ‿‿— ———ö——— 4————— 3. 2—*. 8—————— ..— — 2—
Partes do- ctrinæ de tuenda ſa. nitate.
II. Præſer. uatricis
munus
111. Cura. tricis mu⸗ Aus.
coaceruantur, quæ ſanitatem immutant. Has mutationcs quantum fieri poteſt, corrigit, qui curam ſuſeipit tuenda g. nitatis. Nam tres eius ſcopi præcipui ſunt. Primus, qpod continuo acorporis fubſtantia diſſoluitur falubri diata ke. ſtituere; Secundus excrementa expellere: Tertius hos duos conſequitur, ne animal præpropere ſeneſcat prohibere, 3. Quod ſt vero in horum vſu error manifeſtus commi- tatur, grauioraq́; vitia morbis proxima naſcantur, aut cauſſe exiſtant quæ morbos fouent& augent, præſeruatrice opus erit: Nam præſeruatio ſiue præcautio ſanis propriè nondi- betur, ſed ægris aut neutris, idq; diuerſo modo; conſerua. mus enim ſana non parata ægrotare, præſeruamus neuta corpora, ſiue ſana parata ægrotare& ægra dum morbiinſe- ri ſunt& a cauſſa fouentur. Nam in morbis fentibus qul caufſfam antecedentem tollit, non propriè curare, ſed quod futurum eſt præcauere& auertere dicitur, ex qua ptæſetua tione ſequitur cuſtodia naturalis habitus. At curatiomor- bum tantum reſpicit,& quantum morbi genitum eſt pro- prie tollit: quare præſeruatio in ægris eſt cum curatione proprie dicta& conſeruatione: in neutris cum conſetuatio- ne tantum: ſola vero conſeruatio proprie ſanis deberur.
4. Oklicia medici peculiaria ſunt ſanos conſeruare, com- Offeia me.
ualeſcentes reficere, ſenes fouere, cauſſas morborumpte-
cauere, ægros à morbis liberare ſiue curare, ſymptomata
omnia mitigare. Verum cum Medicus miniſter naturæ ſit vt hæc ſua munera exequatur neceſſe erit prius cognoſtete naturam, caufſas, differentias& ſigna omnium eorum qus ſecundum& præter naturam humano corpori inſunt, mmt⸗ rum vniuerſa Phyſiologiæ, Pathologiæ,& Simeioticæ fum damenta. 1
. Cauſſi
ſint, mutatione opus habent, in qua excrementa neceſlario
2— — *
nato tanc erit, Mor ſtulit non de qi & 1 medi
tus,
6. lunt quxc ſerua turo Coat llor rurg dig me id

1 bent, inen * antagem reit cornigit une„ Cauſla efficiens illarum operationum eſt natura& ars: Cauſa ope- Lius ſeapigrecn mlln Nam multa natura ſola efficit multoſq́; morbos curat& ettonum. 9cis ſudſtant. 2 mf do. h cauſas morbificas tollit ſine externo auxilio. Multos autem lus ezcrendad Gidclu natura citius& facilius expugnat, excitata, directa& adiuta anmefntaerfeler ſu idoneis remedijs& opera peritorum medicorum. Paucos ero in z. Propere ſeirn vero morbos ſolus medicus curat, parum aut nihil adiutus on horun kluterornan à naturavt alibi dictum eſt. Verum ſi quid curat& auertit 2 ordis proumanaene natura incitata, directa& adiuta opera medici, id medico Don fouent Rraugent e tanquam cauſſæ primo mouenti, naturæ yt cauſſæ proximæ untio ſiue prxragii 1 erit adſcribendum. Nam vt Galenus lib. 4. Meth. c. 4. at neutris, io tee Morbus omnium iudicio ab illo dicitur curatus, qui vel ſu⸗ peran aerdne enn ſtulit impedimenta, propter quæ natura morbum vincere tperataEon, n Keettthzh non potuit, vel ipſe aliquid medicamentis molitus eſt. Dein- Torotere K agachun de quicumq; recta ratione ſanitatem præſentem conſeruat, tui R aà morbo morbificiſq; cauſſis hominem liberat, ſiue per . Alit, nonproptieun mediam naturæ actionem, ſiue ab ea parum aut nihil adiu- ausrnere leitnt am tus, is medicus rectiſſime dicitur. b mturlhabitat an 6. Inſtrumenta per quæ operationes illæ perficiuntur Inctrumen c quntum marbi giat funt ſimilia& contraria: nam duo Medicinæ principia ſunt: aa uPstati- e prrſeruatio in zersctuna qQuæcumq; humano corpori ſecundum naturam inſunt con- erextione: n weursanat ſeruanda eſſe, quæ præter natur am, tollenda. Conſeruan-
tur omnia in ſuo ſtatu ſimilibus, tolluntur& immutantur contrarijs. Modus agendi eſt, cito, tuto, iucunde. Materia gendi. illorum inſtrumentorum triplex eſt, diæta, pharmaca& chei- Materia in, rurgia. Via& modus inueniendi materias auxiliorum, aut ſtrumento-
dus a.
„* eruti roorie ſit ep “ 10 ohlk Uns en. * ¹ 4 4
8 Hr* opfpn “ um noOsContera 6.„ 4 efr ““ 7*4 emorhe Calllas Wocdehe
eine hue umm eligendi ſalubria, euitandi inſalubria duplex eſt, ratio ſiue via'mate. enun eun leätns mtt methodus per indicationes:& experientia a ſenſuum euiden- rias inue. euhannt necel enitfmg tibus: nam cuncta ſalubria alterutro horum inueniuntur. Gend Krentius& bopa ommitmen 7. NVerum Empirici reiecta indicatione, omniumqꝗ; cauſ- Phleorum rurum humand corpaineh ſarum conſideratione, quæ illis incomprehenſibiles viden- Methodi.
2 eir. KLumeiuu- jentiar 1 Ir corum& cologir, Ithologir, éS tur ſolam experientiam& analogiſmum ad ſalubriaeligenda 4ogae
& inſalubria vitanda ſufficere putarunt. Contra Methodici corum, 0 kk 2 con-
1

—
4———————————— e— 6*— 8—,. .——ͤ—— * 3— 854 5
——Zö—ö—ö—ö—ſ“
. 6 1 2 “ 1 4 4 3 4— 2** 4— 4 ———— 4— 4—— 3 . 1 8 8 8 eeeeeae 8 4. 4* 2—* 8 3 8 f 3—— 3.————. 4 ————— 2.—— 1— 8 . 2—2—— 23 4——————— ——— 2 3—————— —— 4 —— 7—— —ä—————— — 3——“—— 4 * 8 4 7———— 1 8— ℳ-ℳ—--3-———“ 6 n———
—— 2 ö ö
—„———————. 2 **„ 4 3—=. .““— 4 4—— 8— 8 —————ö—ö—ö—ö—ö—ö—Zb—bb——— —— 4 5 8— 8 5 — 2————— 8 5 xi Suer — 8—* 3 ———„————— 4—. ———— —„—.———— 2 ——— u———.. 2— —————— 2—“— = 8————— — 3———
—
ueniendi— 4.. 17.*. materias cultatum conſideratione; ſolam indicationem, quæ ab ipſo
remedium. morbo& euidentibus communitatibus, ſufficere ad curatio. nem iudicarunt. At Medici rationales ſiue dogmatici cum ratione experientiam coniungunt,& cauſſarum tam laten.
tium quam euidentium, item ſignorum partium affectanm
& cæterarum rerum naturalium& non naturalium cogni. tionem vt alibi dictum eſt. Iuuant enim ſe mutuo ratios experientia;& cerriores erimus, ſi quod experientia inuæ- nit, comprobet rario,& quod ratio dictat, confirmat expe- rientia, ſemperq; duobus quaſi oculis certius& acutiusyi- debimus quàm vno. Nam experientia ſine ratione temen- ria eſt& fallax, iudicium ſine experientia difficile. Vtitur itaq; rationalis merhodo in vniuerſalibus& experientia im ſingularibus; nam auth. Galeno non licet perfecte medici. nam cognoſcere, niſi per vniuerſalia Theoremata metho- dum habueris,& particulatim in ægris curandis te exercie- ris. Is arte agit, qui non caſu& temere vt Empirici, ſed cer- ta methodo omnia adhibet quæ ad ſanitatem conſeruan- dam vel recuperandam conducere poſſe perſpexit: metho- dus vero per indicationes fit. Hactenus in genere de propriſ . medici officijs, nunc de Methodo medendi.
De Merho. g. Methodus medendi hic non ſumitur pro nudo orgr-
do meden- 2.... r... d. nico habitu communi omnibus diſciplinis, fiue provia&ra- tione cognoſcendi, ſed pro ipfa rerum ſalubrium cognttione legitima ratione& ordine procedente, per intentiones à indicationes ad ſanitatem conſeruandam& amifſam recupe- randam. IIle ordo in arte medica eſt à nobis notis ad ignota, ira tamen vt aliud ſit primum, aliud ſecundum& tertium, atq; ita deinceps, donec ad id peruentum ſit, quod quæf- tumeſt. Semper autem quodvltimum eſt inuentu in metho⸗ o curatiua, id in ipſa curatione eſt primo pergendum. 50
ndc
4
.
pe nia in contenti experientia,& neglecta cauſſarum, partium,&eſac
qua lari nitat dtum fir isa ci

a,&en 8 18s kcacuſim We lolam incieni
8400 tM
86 . ant ci odos quaft ocls cmuga 4 8. Spenenti unr ni um kme expericnti dißit thodo in miueſalidust crrt 4* auth. Caleno noa liet erta un per miuerſali Theorenn rriculatim in zgrscurndura inon caſu& temereit Emnat adhibet qux ad ſinituna lum conducere poſſe perhair des Ht. Hactenusingexrcch de Methodo medend. dendi hicnonſumitur ymm 1 nnibus diſciphinis fex pro ipfa rermfiludrumm ocdunc procedente, per mtni „ndam Kmn tatem conterumdam& Mla⸗ arie wedica cſtanodi mauit „orimom, alod ſccuccmär Eeeenm kt, uoh nec ad id peruentum M
0
1 krimumeſtindemdd,
111 80 4
. 2 . on O pergelde 4 curatoce ckpnc 1 7
methodo medendi continetur methodus curatiua proprie dicta& merthodus ſanitatis tuendæ.
9. Definitur autem methodus curatiua perfecta ratio& Quid me.
ordo inueniendi per intentiones& indicationes certa cuiq; morbo remedia, gratia ſanitatis amiſſæ reſtituendę. Ratio il- la& ordo eſt à primis communiſsimiſq; indicantibus& indi- cationibus ad ſecundas& ſubalternas& hinc ad proximas, donec ad maxime ſpeciales appropriatas deuentum fuerit.
10. Remedia, vt ſupra dictum eſt, morbo contraria ſunt, Aid rems-
cauſſisq; morbificis: nam contrariorum ea natura eſt, vt ſi- mul& ſemel in eodem ſubiecto ſubſiſtere nequeant, ſeſeq; mutuo pellant. Verum vocabulo contrarij hic, non ſolum in- telliguntur, quæ manifeſtis facultatibus inter ſe pugnant, ſed etiam quæ occulta facultate& ſpecifica forma, præterea pri- uantia,& tam ea, quæ ex accidenti& potentia talia ſunt, quam per ſe& actu. 11. Finis Medicinæ in quo acquieſcit actio, autore Gal. eſt ſanitatis fruitio. Scopus propoſitum ſiue intentio, ad quam omnes operationes diriguntur eſt ipſa ſanitas. Pecu- liariter tamen in methodo curatiua eſt morbi depulſio& ſa- nitatis introductio. An vero depelli queat, in præſagijs di- ctum eſt. Nam Medici eſt, teſte Hipp. morbos radicitus ex- ſtirpare aut faltem vehementiam eorumdem retundere: In ijs autem, qui à morbis victi ſunt nihil experiri. An vero vi- cti ſint& morbus curabilis& incurabilis fit, ex præſagijs colligitur, ſi morbus curabilis ſit, conſequens erit, vt de me- dijs conſultemus, ſiue ſcopos ac indicationes curatiuas com- pertas habeamus. Conſultatio vero Medici non eſt de fine, an ſanare debeat, ſed de medijs tendentibus ad finem, ſcili-
cet ſi plura ſint per quod omnium optimè. Sin vnum, quo- modo per id rectiſſimè, donec ad primam cauſſam deuentum
fuerit, vbi incipit curatio. Nam ſemper quod in deliberatio- kk 3 ne eſt

1☛———
———— —“
2 “ 8 8.——.—=— 4— 4*— 4— 4 4—.— 3 d——* 4* 4— 2 8 8 8————————- —— 4—— . 1 es, 4 4 41 —————— 8—— K 286 8““. —.————“ 65—-———— ———ÿy ÿÿ——. 3—.—.— 1 3.——— ——— 2.. 7 4—— *—————**——— 8 2 4— Re——=—— 8——— *— 5 2— 1*— 4 2 8 n 1 8 2 8 1—— ℳCCS=——» 8
—————jjjäͤſſ8I——ſſſſſſſſſſſſͤſͤſͤöoͤͤönͤſͤſſſͤſſͤſͤſͤſͤſͤſſͤ — r 5 2— —— ͤöſſſſ— 1 — 3—— 8 —
—ZZö—ö—— —— Beet ette rer———
——— e A— —
ö — ————— 8 3 1 ———. 1——
Quid inten tiones& ſcopi me- dici& quo- tuplices?
ne eſt primum, id vtimum eſt in euratione. Atq; hac ee methodus curatiua. 8
12. Scopi, propoſita, ſiue intentiones agendi communi- terà Gal. vocantur, omnia illa, quæ in medium proponun- tur, dum conſultamus, vel ad agendum nos accingimus: ita dum conſultamus de venæ ſectione, ſcopi à Gal. dicuntur magnitudo morbi& virium robur. Verum proprièſcopicc ratiui, ſunt intentiones quas medici, jn agendo proponunt ſiue cum ad agendum ſe accingunt, vt ſanitatem aſſequan- tur. Hæ intentiones ſunt, conſiderare 1. quid ſit agendum, an alterandum, euacuandum reficiendum&c. 2. quibus re. medijs an refrigerantibus, bilem euacuantibus& ſimilibus, item an ſolidis, an liquidis. 3. quantum agendum, an mul.
tum, an parum, ac qua menſura vel gradu. 4. quomodo agen-
duman ſenſim, vel confertim, an continenter, vel perviccs 5. quo tempore potiſſimum, an ſtatim in initio, an in augmen-
ro vel in ſtatu, nam non omnia quouis tempore fieri debent.
jadicatio quid
6. quo ordine ſcilicet quid primo ſit faciendum, quid ſecun. do, quid tertio,& quæ cum alijs, quæ ſine alijs. Tandem his addi poterunt locus& via agendi.
13. Qui facultatem habet conſequendi hos ſcopos per- fectus Medicus iudicatur: Empiricus quidem ſe experientia aſſequi putat; Rationalis methodo ex indicationibus ſumpta
à natura rei in ſingulis ſcopis. Eſt autem Indicatio agendiim-
ſinuatio, ſiue ratio dirigendi actionem, ſeiuncta ab experien- tia, ſumta à natura rei ſiue contemplatione ſcopi. Names ſcopis ſiue intentionibus deliberantis ſequitur indicatio ſci licet mediorum electio, proinde quot ſcopi tot indicatio- nes,& vt ſcopi alij generales vel ſpeciales, alij fimplices ie compoſiti, ita indicationes: nam tota ratio dirigendi acti- nes ad ſcopum conſequendum eſt per indicationem: Defii-
tur autem indicatio comprehenſio iuuantis cum 8 enſio

ramm Rdus, dile 4
6 ane 1 3u uacuanrdaa 6. 1. 1„„ „,s. 3. qaantum n, H menlurayelgradd 1 aus ham dlgradu gam
9„ 4„, 4 Qatertim, an anne a
*
41 4
4
8„ 4„ 4 num in ſtarimin inino gi nodomm ni dei I1 4 quOuls decpote kena
1* 4 Ar A 4 4 quid primoſit hciendun ai 1
4 ir cum alis, qux lœc aliß. Ia .
1 41 AKnel. * 5 8* 41* nnne.b 8
zem dadct(oalcquend hos kcoh p anidemſen
Atut: kmpilcus quldemteene △☚ 1 s methodo ex mndicatoaddue coois. ERtautem Indicuor Aaui n 4*
5* 1 4 8 I 441 gendi actionem, ſeiuncaadan
1
henſione illius cui eonferre debet adueniens citra obſerua- tionem aut expreſſfam ratiocinationem, gratia ſanitatis a- miſſæ reſtaurandac«ç.
14. Conſiderantur in indicatione primum duo, indicans & indicatum, quæ ad ſe mutuo referuntur,& ex indicante in- dicatum cognoſcitur. Eſt autem indicans vnde ſumitur indi- catio, nihil aliud quam quiddam in corpore ſecundum aut Præter naturam obſeruatum& deſignatum, cuius gratia ali⸗ quid fieri dicitur quodei conferre deber, ſiue omne quod ſe- cundum aut præter naturam intellectui manifeſtum eſt, du- cens ad rei iuuantis comprehenſionem. Indicatum vero eſt IMud ipſum iuuans, ſiue id quod indicanti congruit, aut con- ſequens agendum gratia ſanitatis reſtaurandæ: hoc conſe- quens ſiue iuuans ex natura indicantis colligitur: nam deber indicatum ad ſuum indicans iuſtam proportionem habere, vnde percepta natura indicantis, an ſecundum an præter na- turam ſit, facile erit abſq́; vlla obſeruatione, ſiue experien- tia, aut expreſſa ratiocinatione vna percipere& comprehen-
dere vtile indicatum ſiue remedium, idq ductu duorum
principiorum, quod præter naturam ſui ablationem, quod ſecundum naturam conſeruationem expetit: Conſeruatur res ſecundum naturam in ſuo ſtatu, vt dictum eſt ſimilibus; quod à naturali ſtatu receſſit, ad naturalem reducitur con- trarijs, proinde omne indicatum vel ſimile vel contrarium erit. b
dicatum?
ſiue contemplatiofe ſcii
15. Hic modus procedendi ab indicantibus ad indicata, Modus pfo wmn fine expreſſa rariocinatione fit,& tamen ad expreſſam redu- ccdendi ab o proine qaot kchme ci poterit. Ea ratiocinatio ſyllogiſmus factiuus eſt cuius to- bus adin- Deralcs vel peciules, Ä- n ta vis, ex duobus principijs depender, cöntraria contrarijs dicata.
— ones:nam tota mi iiimt b curamtur, ſimilia ſimilibus conſeruantur. A ſſumtio fit ex ind ouendumeſtper indcnints, dicationihus, C oncluſio eX indicatis. Proinde ipſa indica-
un tio ſiue proceflus ab indicante ad indicatum eſt Enthymema compteden 7. com-
. aſen zdibus deliberantis lcqplcltmäd
,“,“

8.—* 2— 8— 4 ** —“— 8—. 2 — —————xx————— — 8 1 3—— ee————— —— 1—— 3 2——— 8— 4 ——*——— — 1— 9 7—.„ . 2 4 3—* —— 1.— ——
* er. 8. 4 ——
——. A ö—]ſſ ——— ſſͤſͤſͤſſſſſſͤſſſſſͤͤ ——**——.—— 4 —— .—— g 2 8
8 8 ͤ—— — ee—. 8,
eompoſitum ex antecedente indicante& conſequente indi- cato. Veluti Plato febricitat, ergo eſt refrigerandus. Huius conſequentiæ ratione, à Gal. indicatio definitur inſinuatio conſequentis agendi ex præcedente deſignato. 16. Indicans omne quatenus ad ſuum indicatum refer. tur, rationem effectus habere videtur: nam vel conſeruari vel remoueri debet, quatenus vero conſeruatione vel remo. tione indiget in corpore, rationem cauſſæ ſemper adquiri nam morbus indicationem non præſtat quatenus conſtitu- tio præter naturam, ſed qua cauſſa actionis læſæ, nec vllum ſymptoma, quâ ſymptoma, ſed quâ rationem habet nocen- tis. Ex quibus patet, quod indicare, nihil aliud ſit, quim ex rei natura manifeſtare quid propriè vnicuiq; conferat. Qualede- I7. Omne vtile indicans primum nobis notum eſſe de- ber 5 in bet, deinde permanentiam quandam habere,& proſuans. tura vnum aliquod certum indicare, nam eorum quæ actu non ſunt nulla eſtindicatio. Deinde quiduis de ſe magis in. dicare poteſt, quàm de alio, cum abſurdum ſit, aliud eff quod curetur, aliud quod curationem præſcribat: proinde ſi ipſum indicans ſimplex aut compoſitum generale aut ſhe ciale ſit, erit quoq; indicatum ſiue remedium ſimplex aut compoſitum generale aut ſpeciale. 18. Tres præcipui ſcopi in medicina ſunt, vt ſupra dictum eſt. Curare, præſeruare,& conſeruare. Curatio morbo, præ- ſeruatio cauſſæ, conſeruatio facultati debetur. Sublato
Tres pri morbo tolluntur ſymptomata, quare tres indicationes pti-
ne indic mæ erunt, Curatiua, præſeruatiua& conſeruatiua& tri
prima præcipuaq́; indicanrtia, morbus, cauſſa morbi,& fe⸗ cultas. Morbus primario, cauſſa propter morbum ſubla- rionem indicat per contraria, facultas conſeruationem pet ſimilia. Ab his genenſoa⸗ incipere debemus, in methodo
curandi& ordine per ſubalterna ad ſpecifica delcendeteyue
tiones.

ee, e,hl lut — Tuldproprie micigan cmdicans primum nobu um
wentiam quandam kader, Ny. 4* 14 Icertum indicnre, nam conna
dicatio. Deinde quiduicſu n de alio, cum abturdunſti 1 quod curationem hrzccini nplex aut compoũtun gxxe indicuum file femectun i le aut ſpecille. i ſopi in medicinaſint tl uare,Kconſerunre. Curuipur onſcruatio facultati dedemn. motomut, quafetfes ncj a, pexſeruatiui& cockeum orbus, cuimi imario, cauſh opter und Lrriu, fculrs coateuin
„ r ſubaltem
2 1, UE. ern mci re debem w„ 4 bos X heciiateise
rum indicationes primæ non ſufficiunt, nam indicatio quæ
ſumitur à morbo plebeis& brutis nota eſt, quæ vbi ingen-
tem calorem ſentiunt, frigus appetunt,& vbi frigus ad ca-
lorem confugiunt. Atq; hic apperitus conſeruationis natu- ræ innatus eſt, ex quo conſentanea expetimus vt aliena re- moueamus.
19. Verum hec indicationis pars minima eſt& tantum principium vnde procedit medendi ratio, non autem pars ar-
tis, non enim ſatis eſt ſcire affectum calidum eſſe refrigeran-
dum, ſed quibus, quantum, quomodo, quando& vbi refri- geratio molienda, vt proſis nunquam obſis, quæ omnia abſq; ratiocinatione& conſideratione rerum naturalium in hu- mano corpore cognoſci nequeunt, inter quas præcipuè ſunt, temperamentum,& conſtitutio totius corporis, partiſq; af- fectæ, conſuetudo, ætas& ſexus, aër ambiens, ſymptomata vrgentia. Ab his alijſq; pluribus indicationes ſumuntur, qua- tenus illas primas indicationes promouent vel impediunt.
20. Indicationes quidem primæ& præcipuæ tres ſunt, & tria quoq; indicantia vt morbus, morbi cauſſa,& facultas, quæ per ſe primo quid faciendum ſit inſinuant. Cætera ma- gis, quantum, quomodo, quando, quo ordine& loco ſingu-
la fieri debeant, oſtendunt. Verum quæ id promouent, quod
à primo indicante ſuggeritur non tam indicantia quam co- indicantia à nonnullis vocantur. Nam coindicantia ſunt quæ non per ſe, ſed per aliud indicant; quæ vero impediunt, quod à primo indicante ſuggeritur, ea vel contraindicantia vel correpugnantia dici ſolent, contraindicans autem eſt, quod per ſe primo impedit. Correpugnans verò quod ſecundario, veluti Cacochymia euacuationem indicant, coindicant vi- res robuſtæ conſuetudo&c. Contraindicant vires debiles, correpugnant ætas, ſexus, tempus anni&c. quæ vires fractas demonſtrant. Simüliteracvlasvichum iadleanr, rpinchiezt
ras

8
ſecundum ſuam eſſentiam indicans eſt, in reſpectu adaliud
ætas, temperamentum, quæ quantæ vires ſunt declarant, Contraindicant morbi vehementia, correpugnant ſympto. mata conſequentiuuu. b 1
21. Ex quibus apparet vnumquodq; pro diuerſa ratione
coindicans repugnans aut contraindicans dici poſſe,& quod
nunc prohibens, ſi vehementius, nunc permittens, ſi debi- lius, quare Gal. Meth. c. 7. ſublata nominum controuerſn ſine diſerimine omnia indicantia vocat, quæ conducunt ad auxiliorum inuentionem, ſiue propter quæ curationem mu- tare cogimur, talia ſunt non ſolum morbus ſed omnia ſupra- poſita. Verum in diſſenſu vel conſenſu indicationum illarum 10. Meth. füfficere exiſtimat pugnantes indicationes interſe conferre, ſemperq; eam præferre quæ violentior eſt& ma- Sis vrget. b 22. Diſtinguendi ante omnia ſunt morbi iam facti à mor- bis in fieri, qui cauſſam adhuc in motu habent, nam mothis iam genitis curatio tantum debetur, morbis vero in fieri‚qui à cauſſa antecedente fouentur, curatio iuncta præſeruatione, Primum igitur vt methodi ratio exigit de curatione& indi- cationibus curatiuis, deinde de præſeruatione: vltimo de conſeruatione& indicatione vitali agemus.
De indica—
sione cura- 3.
Prima maximeq; generalis indicatio curatiua auto-
uua. reGal. 9. Meth. c. 15. eſt ipſa contrarietas quæ à morbo ſumi. tur, nam ſanitati morbus contrarius eſt, mutatio igitura morbo ad ſanitatem, quæ ſanatio dicitur eſt per contraria, & morbus ſemper genus remedij indicat. Cæteræ indicatio-
nes ſumtæ à parte affecta, ab ætate&c. magis particulares ſfunt& murtationis illius menſuram modum& tempus deter- Tuaprima minant. Nam quantitatem reme dij ſiue menſuram mutatio- curatiua Iis illius nemo intelligere poteſt, niſi prius cognouerit natu- ſumpta à Tam corporis, partisq; affectæ temperamentum, quanto enim
morbo.
morbus

4
mtes adcnins. 2 1 rrian 1 u nolcata
me omm 4 K
3 1* Ir Ar 4„l disſeron
„„
) 4 nepon O 1 Anciapfaten
41 4 emus. 8 1 * EVRa 8 98
„gencralis indicztiocti 1 contrarietas qqxiren as contrariust et Wttuht 20 icite retper M. Fewe bi licat.(t ern 2 ge. br e Ae ma a er — — remed dij ßue mecſirm
tepotct. n ſ pf us co rnobe-.
ctr uhe nenuff⸗
1 4* ſant 1* 41 tmordlumti
4. 1 4414 4 Oib h Mdend 1 „J
210 exlant decar rorl
dec de præſcruatioue:’
morbus àA naturali conſtitutione longius recedit, eo vehe-
mentioribus contrarijs ſiue remedijs indiget. Quare quanti- tatem agendi veluti in febre quantum ſit refrigerandum, an intensè an remiſsè indicat naturale temperamentum corpo- ris, partisq; affectæ, facta comparatione cum magnitudine
morbi, item ſitus partis affectæ. Nam inter indicans& indi- catum iuſta proportio quo ad fieri queat ſeruari debet.
24. Perſpecta quantitate agendi ex doctrina de fac. fimpl.& comp. med. materia remediorum deligenda erit: de-
inde accommodata materia doſis ſiue quantitas; differt e- nim doſis ſiue materiæ remediorum quantitas, à quantitate agendi; verum cum ille receſſus morbi à naturali tempera- mento, aut proportio indicantis& indicati in ſingulis indi- uiduis diuerſa ſit,& proinde& ineffabilis(nam non curatur homo in ſpecie, ſed indiuiduum vt Socrates Plato) definita agendi menſura,& accurrata in ſingulis naturis remediorum quantitas ſiue doſis, certa ſcientia comprehendi aut exactè præſcribi nequit, ſed ſufficit ea actionis quantitas,& reme-
diorum doſis, quæ ab illa proportione inſenſibiliter recedit,
vnde Medici triplices doſes aſſignant, ſummas; medias, infi- mas. Verum in illa proportione determinanda artificioſa
coniectura locum habet quæ experientia& ratione inueni-
tur. Nam ille medicus optime curat, qui recta ratione pro-
priam vnius cuiuſq́; naturam cognoſcit,& in artis operibus
exercitatus eſt.
25. Modum agendi ſiue remedijs vtendi, indicant digni-
tas ſenſus& fitus partis affectæ, item viresægri. Tempora
opportuna adminiſtrandi remedia, ipſa morborum tempora
&⅞ præſentia eorum quæ poſtulant remedia abſentia eorum
quæ impedire poſſint. Locum cui debentur remedia& vias Fer quas indicat figura& ſitus partis affectæ. Ipſam remedij Lormam ſitus& forma affectus& partis affectæ: tandem or-
Il 2 dinem

8
dinem quid primum agendum, id quod primæ efücientis
cauſſæ rationem haber aut quod violentiſſimè vrget.
Indicatio- nes à parte
affecta, 5.
26. rur, nimirum à parris temperamento. 2. ab actione læſa.3. af. gura. 4. à fitu. 5.à ſenſu. Ac primum à temperamentopartis affectæ facta comparatione cum magnitudine morbi indica.
tur quantitas agendi,& menſura remediorum vt iam di
ctum eſt. Magnitudo autem morbi dignoſcitur ex magnitu.
dine propriorum ſymptomatum; temperatura vero ijs, quæ
alibi dicta ſunt de temperamentis. Item ex ætate, ſexu, con- ſuetudine, vitæ exercitio& diæta, ex anni tempore& ſimi.
libus: à quibus omnibus indicationes ſumuntur; nam gra⸗ uius ille ſemper laborat cuius naturæ, ætati conſuetudini
minus conſentaneus eſt morbus,& vehementioribus etiam remedijs, indiget; igitur vbi ſenex& iuuenis febre laborat, aut vnus natura calids alter frigidus; ſeni& frigido frigidio- ra remedia: iuueni vero& naturæ calidæ minus frigida de-
bentur, vt par remedium morboexſtat, nec multo infirmius aut vehementius; contrarium fieri debet vbi frigido morbo
iuuenis& ſenex laborat. Similis ratio in partibus, quæ inna-
turis: veluti oſſa vbi ſolutione continui laborant, ſicciora remedia requirunt, quam tendines;& tendines ſieciora quaàm caro: cademq; ratio eſt in ætatibus ſexu temporear 1, c. 1
27. Ab actione partis, ſiue officio, indicatur modus ager- di, nam vbi actio partis ſibi ſoli inſeruit audacter& confer- tim alterandum ſiue euacuandum erit, tantaq; ſit remedij vis quanta morbi potentia. At ſi functio partis ad vitamne- ceſſaria ſit, totiq; communis, quæ multo ſpiritu& calore nariuo indiget, qualis eſt primario cor, deinde iecur, venttl-
culus cerebrum, confertim relaxantibus diſcutientibus aut
vacuantibus nunquam vtendum, ſed paullatim benignold
medlo
Peculiariter à parte affecta 5. indicationes ſumun.

Aun. Aeprimumateng ene cum mapnituän
& wenlu
3 rririn 1 bh NK& orr ⸗ dixta, ex muittoyn Aus 4 He. mcteatlodes lumunrn dorat cuius naturæ zrn „ TT, Etau cm b’ 1 D“„*— 1* cn mordus,& nehewernor bi lenex Kiuocns fhe. krigidus; ſchid eite 8 3
³
„ ..1. & naturæ caldæ piuas h *½ 2, nmorboexſtut, ncc wobwrr 4 4. am her debet'di hgcchr
3 4 t. Sumulu rattom partibusau
ne continui laberan,,j
3. 4. 1 tendines;& tendnes!
4**
483] vn tera rano cit in xtatbus len ia
5 4* 6 artis aue Ofcio,ndicatur Wods
„ h nſeruit audacderke 4““. 4. r 4 m ert, tantag An 8 ,„·“‧*“). 5 5 onciO dartube I. Ar ſ functlo
A: dunttn ais, gux malto ſfünnd-
,⁰“
“
1 „ ““
8 8 8„ fertim telu
tcadum,
am krien 4 ün
unocor, deincetcn⸗
„untibusdicuten.
ſcd maullnnte 8
medio pars firmanda& relaxantibus aut diſcutientibus ro-
borantia commiſcenda, ac corde iecoreq; affecto nu mquam valide purgantibus aut vehementer refrigerantibus vtendũ.
28. Tertio ſub figura partis continetur forma, ſuperf- cies, deinde cauitates& meatus. figura autem& ſuperficies indicat remedij figuram& magnitudinem, nam maiora em-
plaſtra ventriculus requirit quam iecur,& iecur quam lien, at q; ſingula peculiari forma, item quæ in veſicam& inteſti- na inijciuntur liquida eſſe debent. Meatus vero& cauitates indicant viam modumq; agendi, nam ventriculus ob dupli- ces meatus deiectione& vomitu euacuatur: inteſtina, caua iecoris deiectionibus; gibba iecoris, renes& veſica(quan- do non nimis copioſo humore redundant) vrinis: pectus per aſperam arteriam tuffi. b 29. Quarto ſitus partis affectæ ſub ſe comprehendit non ſolum poſitum in corpore, ſcilicet an in ſuperficie an in pro- fundo, ſed etiam rectitudinem& ſocietatem ſeu connexio- nem cum alijs partibus. Poſitus autem partis indicat& cui debentur remedia& vim ſiue menſuram remedij, nam quæ in ſuperficie corporis ſunt, leuioribus indigent, quæ in inte- rioribus ſunt aut longe remota à loco cui medicamenta ad- hibentur, ſemper multo valentioribus, quia in itinere de vir-
tutis robore multũ perit. Societas vero& rectitudo indicat
per quas vias pars euacuanda ſit: debet enim humor ex affe- cta parte duci, per vias directas& patentes, ita caua iecoris ob connexionem& ſocietatem cum inteſtinis per aluum ex-
Purgantur, gibba, vrinis ſimiliter dextris partibus laboran-
tibus, ſecamus venas dextri lateris&c. 1 30. Tandem ſenſus acris& hebes partis affectæ vim re-
medij modumq; vtendi inſinuat, nam pars acuti ſenſus con- fertim acribus remedijs aut validis tentanda non eſt, ſed tu- to potius in tempore ſiue paulatim& cum mora curanda, ne
11 3 vires

— ooöoöooöoöohho 3 — 5s 8 8
—
—
—
nes ſumtæ
— 4—— 25 6*—. 1.—— 2. *———— 8 3 EMMarm— 2 1 8 2 8——— 5 8 2*. ——————“ 3——*——— 3.. 8—————— 8— 8—*—— -.— 3 7 ¹— — 2.*. 7— 8 2— 3—* —————————————— ————— ꝛꝛꝛ——— 8——— —————— 4——— 8———.— 5—.— 4 8 8 4——**—— ——“ 8——= ———————— ————————— — 1 5—y 84
—————— —ͤͤͤ— ———— 2— ——————— —.——————
—
confertim vnoq; tempore detergere& erodere tuto liceat. 31. Hæ conſiderationes ſumtæ à natura œgri partisqy a fectæ, ad certa appropriata remedia inuenienda conferunt & vel prohibent vel promouent id quod à primo indicanee ſuggeritur, idem quoq; faciunt conſuetudo, ſexus& atu 2 reb. natu. quæ indicia ſunt præſentis& acquiſititij temperamenti ſni: uibe den metimur receſſum morbi: nam in curatione ad illud tempe ramentum tantum reſpicere debemus& ad illud reducere quo corpus eo tempore habuit, quo ægrotare cœpit, itas- tas& conſuetudo quæ autore Gal. maximam vim habent tam ad victum inſtituendum quaàm ad curationem, perir tercedentem corporis naturam& temperiem indicant. h dicant enim ſimilia& conſueta, quia natura gaudet conſir tis. vnde febricitantibus diæta humida conuenit, Itempie- ris& qui tali victu vti conſucuerunt, contra ſenibus& qi ſiccis alimentis vti conſueuerunt, magis ſicca. 32. Aer ambiens ex eorum numero eſt, quæ fugere non poſſimus ac interdum habet rationem materiæ ſanantis ir- terdum cauſſæ procatarcticæ morbum fouentis, proindei bi rationem cauſſæ lædentis, contraria indicat& arte quan- tum fieri poteſt alterari debet, aliquando tamen probitet id quodà morbo& cauſſa iudicatur, nam ante canem èſi cane difficiles ſunt purgationes. Cum aëre coniunge coœeli ſu- tum& regionem. 1t 72 el In curatione igitur primum principaleqh ndieumis
Indicatio-
„
Aes curati 2“. b uæ in ſin quod determinandum cætera conſiderantur, eſt moni uen Bulis mor dicat autem ſimplex morbus ſimplicia contraria, compolr s Imila-—...p. r.& duk. fus compoſita. Tres funt ſimplices morbi, intemperies,ma
milarib. la compoſitio, vnitatis ſolutio. Intemperies autem que²
bet ſibi contraria in codem gradu& proportione requie,
vires dolore reſoluantur, at ſi partis ſenſus hebes ſit, rene. dia congruentia licèt acria& valida facile ſuſſinet jta yt

1 4 3 A
. ia& valic 3 6 Pore deterawe, h roere
4 is Ke 4
4* N Toen Oncez„ 31
* Umtx anan. 4
„ 8 4*⁰ 4
1 ten xd. 8
12 mbere
¹ 1 0 id 4 A
3 Ou 14
4.
8 ka lodäna „ Coatuetuah 14 3 8* A
2 4* 1
XaCqulfltit Ren
1 2 AA — 1 1* um mc 1„ 1nChrätioden
Dleere .—& Gah NR
4 4b un 000 Toroen. 2 Qux am rnimn
urore Cal. maximan
1 Ouam 10 VW 4II A(rohr ac. 4d(lraom
Apz 7„ 4. 4* 6 Aach 84 Lemperlen nd. ., “
AI pr. & n»GLIInaturanud- 4 ¹ 2us d hnmich ene, 4 GTta hum 4 Coawenn. 1
öJ 3„e⸗
1 4* g 4 1 3. 3 11112121 Uerünt, comcra kw
2 generunt muoie ſie⸗ A unt, Magls DKG
„* . Num Aumero elt, qlek
4„ 8 öb Aep p 1 1 188 K8 18 0 4 ½ I maenen
4* t *„ Marghn bent 8 4 duch 4* en, 4
N M!
“ MIcuando k
„ 1 1 Kh.
4 1 ¹ 4 4“ ALan Aun
5 8„ ⸗ ff( 4 1 1 aam ln 6 3 1 1 4 Hain al
,·“‧“
—* 4„ eAU „ Iim 1 s duuas. purnationes. Cum acrecocl
1 3. 5 ſenut gieurdrimum princlpach „8.–˙–“ 1 1
etee
.. 1 rtera conſiderantur . 4„ 4 4 3 3 mtee ₰ ſune ſmolices mordl m 8“ 4*
1 K 4 foluuno. Intempe— — 1
141 3* ne
4 4 „ NrrArA IHA 4: 14 Krarla nducte 4
*„. rap mord Amollcla ContratW- “
ſed ſi cum materia ea prius tollenda, omneſq cauſſæ antece- dentes, ſemperq; cauendum, ne accidentalis impreſſio nos
decipiat. Tempus refrigerationis tempori calefactionis æ-
quale eſt, ſed calefacere tutius eſt, quia caliditas naturæ ma- gis amiea eſtz in humectatione& exſiccarione æquale peri- culum non æquale tempus, nam ſiccus affectus tardius& difficilius tollitur, quàm humidus, at calida intemperies& frigida minoritempore quàm humida& ſicca c uratur, ſed cum maiori pericuuobd. 34. In morbis compoſitis indicatio eſt per contraria re- ducere corpus ad eundem ſtatum vnde receſſio facta eſt, ita dilatatio meatuum indicat adſtringentia, anguſtia meatuum dilatantia, obſtructionemq; tollentia&c. læuitas exaſpiran- tia, aſperitas læuigantia, aucta magnitudo, auctuſq; nume- rus, diminuens, veluti caro excreſcens, ſepticum: Luxatio repoſitionem&. Diab C e 35. Solutio continui indicat proprie vniens, verum cum vnio naturæ opus ſit, quæ non præſtatur, niſi bene habeat b ſubiectum, corpus& naturaà nullis impedita ſit, oriuntur aliæ indicationes impedimenta cauſſaſq; nocentes tollentia. Incompoſitis morbis, compoſita ratio eſt, ac quoq; in impli- citis, qui vicinis partibus inſident, communeſq; functiones lædunt. Singulis enim ſua remedia adhibenda ſunt, idq; de- bito tempore& modo ſemperq; videndum quid cum quo, quid ſine alio ſanari qucat, ac ab eo incipiendum, cuius cura-
tio alteri ſanando conducit, aliquando plures morbi vno re- Ordo fer. medio eodem tempore ſanari poſſunt, vti iecoris frigida in- uandus in
curatione . 21la Mht kll ci com. ijſdem remedijs veluti vlcus cauum cum inflammatione, nam plicatiſunt
Prius inſammatio ſedatur, deinde eauitas repletur, tandem*fectus.
temperies& obſtructio. Interdum nec eodem tempore nec
vlcus conſolidatur& cicatrice obducitur: Præterea vnius ſa- natio, alteri ſanando non raro conducit, aliquando alteri 21 incom-

—
———— 8— 6—„.——— 4— 9———————— 3 4 ——* 8— 4—88ZIEſſſſſſ 4“— f———.— 5——— —yyy— 8 4——y-——* 4*.. 1. 3 ———+——„ 4 2———. — 8 2— —— 5*— 5— 4— 2— 7— 2— ————— 4—— 4 3 1
8 5** 4— —.————-——— 6 8 8 er. ſſ— +—— 2 2——. —— 2 8.——.——— ..— 8——*——————. —*— 5— 2————— —— ————jjj——= .————
7— 3 8—————— .—.—. ——————. 3*———— 3 2——— 1————.—— .————— 3 1 ——-n———————.. 4 1* 8“ 4 3 2 3 8 4 2— 2— 4 4—— .—— 3.*— 4 4— 3 3— 1———*———— 8 — 1— — 9 ———. ———. 1.——
incommodat, veluti vbi lecur calido ventriculus frigido a. fectu laborat&c. in huiuſmodi caſibus vtriq; affectul& par.
ti conſulendum, ſed primum& potiſſimum ei quod maxim 1
vrget, ſiue plus periculi minatur. VFcgens af. 36. Vrget affectus tripliciter, aut magnitudine propriæ fectus. eſſentiæ ſuæ, quæ ex proprijs ſymptomatibus cognoſcitur aut ob præſtantiam& dignitatem partis affectæ ſiue funcii- nis læſæ; aut ratione facultatis totum corpus gubernamis nam ratione eſſentiæ intemperies calida in 4. gradu mags vrget ſiue periculoſior eſt quàm in 2. item morbus maligtus quaàm benignus: aut ratione partis vt functionis læſæ eadem affectio, ſi præſtans membrum lædat, periculoſior, quam ſ minus præſtans. Omnium autem affectuum periculoſiimas
ille eſt, qui principalem ſiue communem facultatem& vires
totum corpus gubernantes ſæuiſſimis ſymptomatis, ſehe- mentiſſimis doloribus, deliquijs animi, immodicis euacus tionibus& ſimilibus proſternit. Nam virium diſſolutioz- grum maxime in diſcrimen vitæ adducit; cum maxima ii rium dignitas ſit, quare prima omnium indicatio eſt Vt it ribus laborantibus ſuccurramus, mitigando ſymptonmti eaq; prohibendo& corrigendo, quæ ſubſtantiam virium d.
terant& diſſoluunt, mitigantur autem dolores anodynisi-
giliæ ſoporiferis, animi deliquia reficientibus Rc. Verum
hæc indicatio non tam curatiua eſt, quam conſeruatiua,&
hoc modo ſit extraordinaria curatio, nam ordinaria curar
di ratio eſt, vt cauſſæ prius tollantur,& priora poſteriotl bbaus conferant, quod hic non ſemper euenit..
Indicatio 37. Qum autem methodus curatiua analytica ſit, Kd
eeſerues effectis ad caufſas proximas ordine procedat, donec ad pri
mmas deuenerit vbi incipit curatio, poſt indicationem curi.
tiuam ſequitur præſeruatiua, à cauſſa morbi: verum hic caui
ſam morbi non intelligimus formalẽ aut continentem,nu

1 — düduma
d primum Kpa
Kuh munatur. nega 1 rriplicite
„ mllen an
A aobris— mc. 4 Bantatem partuf 8 c taculta 8 d
u it mempeeeee 4 d 4 Keigerles calckan 9
140
41. mor cRqaamina ie 5 4 11 ut fatlonepartism fincdonn 8 memdrum ledat dercllodn— Dmmiam auten 1hAnns n uum autem afeduum xa falem lne communemfilten bernantes(xuiimis ſnp 1dDus, Gcliquijs animi, immoänn dus proſternit. Num riundi dicrimen vitæ adqucit, cmm quare prima omniom indcaue as(accurramus, mitigmid ſm K corrigendo, quæ ludſtantmu at, mitigantur autem olorme mmimi deliquia fefcientibua-
umcuratiuaeft, quim emtm ocdimariu curatio, un crim oflr prius tollantur,& prigaée
d hic non ſemper eleniſt, . ejell mmerdodus cutatuunlſtat
proximasordine hroctdi im
ratit odicuror- incipit curatio, pol nic
39.
his curatio debetur; neq; etiam cauſſas procatarcticas& re- gimen ſex rerum naturalium; quæ ad conſeruationem magis referuntur: ſed cauſſam internam ſiue antecedentem potiſ- ſimum, quæ morbum gignit& fouet, licet cum morbo neq; incipiat neq; deſinat: nam cauſſa antecedens dicitur quia morbum antecedit& mutatione ſua morbum gignit& fo-
In dicatio
uet, ac quo minus curari queat, prohibet, quare præſerua-? cauſa an-
tio ipſi conuenit. Exiſtit autem cauſſa antecedens, in corpo- re vel ſine morbo, quæ ex laſſitudine ſpontanea alijſq; ſignis colligitur, vel cum morbo, morbum augens& fouens, ex priori oritur indicatio nuda præſeruatiua cuius vſus eſt, in methodo Sanitaris tuendæ. Ex poſteriori miſta indicatio; partim præſeruatiua partim curatiua, nam curatio morbo decbetur, præſeruatio cauſſæ. b
38. Verum cum cauſſa antecedens multiplex ſit, pluri- buſq; modis peccare ſoleat, ſcilicet ſecundum ſubſtantiam, quantitatem, qualitatem, motum& quietem: Indicatio præſeruatiua appropriata multiplex quoq; erit, ſed propriè ſumi deber, vel à ſubſtantia cauſſæ, vel à qualitate, vel àa quan-
titate, vel ab vbi; ſcilicet à motu& quiete. Si ſecundum ſub- ſinnpta 3
tecedente.
Indicatio
ſtantiam conſideres, cauſſa ea erit humor, vapor, vel ſolidum ſubſtautia corpus, idq; per ſe toto genere præter naturam, vt calculus, materiæ
vermes, vapores, flatus&c. aut ex accidenti talis, vt humor aliquis naturalis corruptus, caro putreſcens&c: vnicuiq; in- dicatio competit, nam pars corrupta ſeparationem; ſolida contenta in partibus detractionem; flatus& vapores diſſipa- tionem per inſenſibiles meatus; humor corruptus euacua- tionem per ſenſibiles meatus. b
Verum quia quatuor humores non tam ſubſtantia, quam quantitate, qualitate motu& quiete peccant, vitia humorum ſecundum qualitatem à Gal. dicuntur ea omnia, quæ naturali conſtitutioni aduerſantur, vel qualitate mani- mm feſta
peccantise

Iadicatio feſta ſcilicet. Prima aut ſecunda, vel occulta ſubſtantia ro: Auaſäran prietate, quæ omnia ſua determinata contraria indicant, ve. humoris luti humor frigidus indicat reme dium appropriatum calc- Peccantis faciens, craſſus atrenuans; tenuis incraſſans; viſcidus inci- b dens&c. Malignus, refrenans: venenatus, alexipharmacum: Præterea humor crudus, concoctionem requirit; corruptus qui ad benigniorem naturam reduci nequit, euacuationem pro conditione humoris& modo corruptionis, nam purgr tio propriè eſt humorum euacuatio qualitate peccantiuu, Verum in putredine ſi humores in latitudine ſuæ ſpeciei contineantur& adhuc putreſcant, Phlebotomiam reqyui- runt, qua ad alterius cuacuationem putredinis cauſſa cua- cuetur; ſin humores actu putridi ſint& à naturali ſpecie ne.
b ceſſerunt, accuratam purgationem. Indicatio 40. Præterca vicioſa quantitas humoribus accidit ta- b Lanaa e tione defectus vel exceſſus, defectus indicat reſtaurans ſcil. humsris alimenta reficientia: redundantia cuacuans. Euacuans ſhe. dundan cificum& determinatum ſumitur à natura humoris redun- dantis, à modo redundantiæ& à parte affecta. Nam primum redundantia eſt, vel in prima regione corporis, vel ſecunda- vel in tertia, vel in aliqua regionis parte. Deinde redundan- tia vel eſt ſanguinis, vel omnium ſuccorum æqualiter ſe ha- bentium quæ Plethora dicitur, vel bilis, pituitæ aut meſam- choliæ quæ Cacochymia vocatur. Præterca redundantiai- la eſtvel quoad vaſa, vel quoad vires,& quoad vires vel ma- turales dum imminet putrefactio, vel animales, quando adeſt ſenſus grauitatis, vel vitales quando imminere videtur cabo-
kis vitalis extinctio.—
41. Omnis plethora indicat rememedium ſanguineme- uacuans, nimirum Phlebotomiam, ſcarificationem&c. Nom Phlebotomia proprie eſt euacuatio humorum quantitate Peccantium, at cacochymia indicat purgans PProheno.

“
4 4* 1
¹ † Sm. u dd 8 4* 4 Am Kn al Klal. v“ 4 8. — ehe Lne 1 KLA Lall Lan. ö e ee e ne . f. „ 1— 77 Ar' 4 G 4 Nali a N
No fürdor ve 3 1 3 1 1 L(OfpPOrs,
AISS Deince ee
4Ahdalk. Klm 2*
8*
Orum TCua*
1111
„ 4
„ Drun
r. Nlon ditunt
D AAA 4 r prere4 rech 4 K. FrTica Ke 7 AAA 1 18 N 0 0u040 1u 4 8 6 a 4 à veanumas, Gl . 8 1111. ,“‧“ dlal. b S Aatmminere vuk * 1 1 1 4 1. 00“ ⁴
1 dna . 0 emech ang 74 dcat en 4 pecuuc.
*.* riorenà- 1 ri Olen mm, Ka! 1 7' wutio humofum C 44 8 cat purgu S A* 6
humoribus redundantibus: nam purgatio eſt euacuatio hu- morum qualitate peccantium; redundantia in prima regio-
ne per ſuperiora, vomitu,& per inferiora, deiectione: in ſe-
cunda, purgans vel ſanguinem euacuans aut vrinas: intertia regione& in habitu corporis ſudorem prouocans. Peculia- riter vero redundantia in capite, Errhina& Apophlegma- tiſmos, in pectore, bechica, invtero, menſes ducentia&c,
4². Tandem peccat materia in vbi, ratione motus vel quietis. Motus vitioſus materiæ, aut eſt diminutus ſiue im- Perfectus, aut immodicus ſiue ſuperfluus; diminutus motus materiæ, quando non tantum mouetur aut euacuatur quan- tum debet; indicat auxilium adiuuans& perficiens motum veluti,vbi materia in ventriculo ad os imperfecte mouetut, vomitorium, vbi ad aluum, deiectorium; ſt ad vias vrinæ, diureticum. Motus gero immodicus materiæ, generaliter indicat remedium minuens& compeſcens motum illum: ve- rum cum motus omnis à termino ſiue parte mittente ad ter- minum ſiue partem ſuſcipientem, per ſpacium ſiue partes in- termedias fiat, ſpeciatim quadruplex remedium indicatur, nam ratione partis mittentis à qua infHuit, in partem affe-
camentum intercipiens, motum ſupprimens: ratione partis affectæ, ad quam, oritur medicamentum transferens: quod duplex eſt, vnum deriuans, à parte affécta, ad vicinas, alte- rum reprimens. 43. Eſt autem reuulſio tractio humoris cum impetu iam ruentis ad locum directe oppoſitum, remotum à parte affe- cta: trahit enim reuulſio humores ad fluxionis originem, ſiue fontem; ac quod ab alio fluit, eadem qua intercedit via, re- trocedere cogit;, quare pro ratione partis mandantis& reci- pientis, reuulſio multis modis fieri ſolet. Inſtrumenta ſunt Phlebotomia, cucurbitulæ frictiones validæ oppoſitæ par- 1 mm 2 tis,
Indicatio- ſumpta à hu- moris pec⸗ cantls.
ctam, oritur medicamentum reuellens: ratione ſpacij medi-
Reuellen- tia⸗

— — ———— 8—— 2* — 4.—————————:—:;— 4 —-— vͤ—ͤͤ—ͤ—ö——““ſ —————
Intercipi- entia.
Deriuan- tia..
—
catoria& ſimilia veluti in ffuxu vehementi ſanguims per na. res, baſilicam ſecamus, artuſq; validè ligamus,& regioniit- coris cucurbitulas admouem:: in profluuio menſtruorum ſe. nas brachij ſecamus: ſuppreſſis menſtruis, venas malleoli: hu. mores in caput ruentes validis clyſteribus reuellimus.
44. Medicamenta intercipientia ſunt quæ vias claudunt,
& impediunt ne humor in partem affectam feratur, vnde dd- fenſiua vocantur,& intermedio ſpacio adhibentur. Deriua. tio eſt tractio humoris à parte affecta ad vicinas; humor ille conſiſtit vel in ipſa parte affecta, ſed nondum planè impactus eſt, vel in ſpacio vicino: deriuatur multis modis pro ratione partis affectæ, veluti quæ in cerebro continetur, per palatum Apophlegmatiſmis, per nares Errhinis, item ſectione yens
frontis deriuantur: quæ in inteſtinis, iecoris caua& liene
Reprimen- tia.
deiectione expurgantur&c. Tandem reprimentia ſunt, qus à parte affecta humorem tantum repellunt, talia adſtringen-
tia ſunt, quæ admota partibus affectibus, duplicem ulum
Tempus rcuellen- tium de
riuantium. Ke.
præſtant, nam robur partibus illis afferunt, ne nimis prom tè affuxum humorum in ſe recipiant, deinde contentainpar- tibus nondum planè impacta exprimunt.
45. Tempus oportunum reuulſionis eſt quando matenia iam inſuit, ſcilicet in initijs inſſammationum, at deriuatio- nis quando in parte affecta materia continetur, nimirumm progreſſu morbi: vacuato corpore, ſupra partes affectas in- tercipientia applicantur, ipſis vero affectis partibus, in ini⸗ tio reprimentia, in augmento adſtringentia mixta dirigen
..„. I tibus, niſi fluxus Criticus ſit aut materiæ venenatæ. Verum
in omni auerſione humorum cauendum eſt, ne noxius hu⸗ mor per partes principales trahatur.. 46. Poſtremo peccat humor quiete, idq; dupliciter:
nam primum aut quieſcit nondum impactus, qui Feunäun
tis, vincula dolorifica, Iotiones calidæ, clyſteres validi, neſi. b

2 lorionen calide atrin bt Iln fuxu en. L.„ au artuſqg lasd naturam ſuere debet, veluti quando conſueta euacuatio cel⸗ Edlcatio ldmoucm' inren det ſat, per nares, hemorrhoides,&c. ex materiæ craſſitie frigi- A dleete e neekaagnt kate,&evarum anguſtia. Fiulimodi quics nclcat rewenae henhane malids e 4e ahch 2 motum conſuetum promouentia ſeilicet mateéerlam extenu- 8 peccan- da intereie ndu ne antia, calefacientia, vias dilatantia. Secundo humor quieſ- 4 — wmin ſuntgenn cens, ſübſtantiæ partis impactus eſt, vt in tumoribus,& indi- Tnre eMaftcceanfam cat remedia quæ euacuant per ipſam partem affectam. Ea re- mecho ſpacio adien media duplicia ſunt, nã vel ſenſibiliter euacuant, qualia ſunt Panteafcaadſem abſceflus maturantia, aperientia& expurgantia: vel inſenſi- eca, Kd noncun la biliter euacuant, per poros cutis nimirum ſeutieſdis Tempis e erianun malis 47. Tempus oportunum in omi euacuatione eſt vbi ma- 1acuario-
teria cocta eſt aut turget, nam cocta purgare oportet& non nis quam⸗ cruda, nec in initio morborum niſi turgeant, ſiue huc ſiue il- titas&
8 1 - one 4 r Conem Ar . lhetur Rrn A
. 85 H * es Errhinis
r i nre de en Ks luc moueantur; vbi verò in parte materia firma eſt& fixa; nodus. Kc. T. ta primum concoquenda, deinde expurganda: ſi in motu adhuc . memrehndenn ſit, euacuanda, ac à parte affecta reuellenda aut transferen- anempelunmmch da. Quantitas cuacuationis pendet ex magnitudine materiæ Fartidus aktcidu chün morbificæ& viribus ægri, verum ipſæ vires non primo eua-
rparuibus illis aferunt, xernn cuationem indicant, ſed vel permirtunt vel prohibent id
erecipiant deinde cœnem quod à morbo& cauſſa indicatur. Nam ſi vires validæ ſunt Kta exprimunt.& morbus magnus tantam talemq; euacuationem ferunt, m reuulfoniseſtcrmärr quantum exigit morbi cauſſa, contra, ſi validæ non ſint, mi- riis intammationun, Rcr norem, aut paulatim& per vices. At ſi ne hanc quidem fe-
rant Irακννν ſiue contemperario tantum molienda eſt, qua vitioſus humor ſenſim educitur& pro eo quod ſalubre eſt re- „ e ke afrdup ponitur, nam virium ante omnia ratio habenda eſt. Cætera
ae de modo, forma, via, cæteriſq; ſcopis obſeruandis in euacua- nento adfringentu nr- tione ex ſupra dictis facile intelliguntur, ſcilicet ex indica-
4““„ er rf 4 Aterl(Gatnetur, vn * os pu corpore, Iupra partesh-
1 1
5 bx Artdn
. .„m perh penenat?,.—„. 8 3
tccus ht autu nen 5 tionibus ſumtis à parte affecta, à totocorpore, ab ætate, con-
norum cauendum eti te- ſuetudine&c. b oulestrahatur. 48 48. Hæ ſunt præcipuæ indicationes quæ à cauſſis ſumun. Qaando Lccnn bomorquiete;, d tur. Verum nonnunquam ipſa ſymptomata rationem cauſ- Nath un. . ne n. 1 cſcit nondum imf reu mm 3 ſæ haa- dicant.

8 —
8—— 0“—, 1 ——. 4 ——— 8—. ——-——— ——,————— 1 8 .——
Kus.
ſæ habent, nimirum vehemens dolor, vigiliæ, animi del &c. quatenus vires proſternunt vehementer zVrgent: ſcd hac ratio curandi extraordinaria eſt vt iam emonſtratum
eſt. Nam ordinata ratio poſtulat vt primum cauſſas commu. niſſimas tollamus: deinde proximas ordine, tandem; ſum
curatio morbum; ſublato morbo deſinunt ſymptomata& redit ſani. ordinaria tas, veluti in febri tertiana, à febri incipiendo, ſunt putredo,
via
Atchrſa or prohibita reſpiratio, obſtructio, poſtremo redundantia hu-
morum in corpore: quare ordinata curatio requirit, vt re.
dundantiam humorum primo tollamus, deinde obſtrudiiq
nem,& ex obſtructione prohibitam tranſpirationem& pu.
tredinem, hinc febrim, nam redundantia& obſtructio f-
brim fouent& curationem impediunt, quare prius toti dein-
de parti conſulendum- præterea nulla pars validis remediß ſubijcienda eſt non purgato toto corpore.
49. Complicantur interdum morbi inter ſe cum ſuis
cauſſis, nonnumquam morbs cum ſymptomate vehementi
ſime vrgente. Primum omnium, ſi quid vehementiſſimè vr-
get, tollendum, vt iam dictum eſt, deinde ad caufſam ant
morbum, qui cauſſæ rationem habet redeundum, nam ino-
dinata curatione, à cauſſis incipiendum eſt, quæ curationem
morbi impediunt, ſublatis cauſſis affectus ſi in fieri tantum
ſit, vna tollitur, ſin factus ſit per ſe facilius curatur. Plærumq;
autem morbus& cauſſa morbifica eadem indicant ſiue con-
ſentiunt remedia quæ vtrumq; oppugnant; interdum con.
traria requirunt, veluti febris putrida, ab obſtructione ex
craſſis lentiſq; humoribus&c. in huiuſmodi caſibus à cauſſe
incipiendum eſt,& quoad fieri queat ea medicamenta exhi-
benda quæ cauſſam abſcindunt& morbum non augent: ſub-
lata cauſſa ad morbum deueniendum eſt, atq; hæc operatio
Nem An. Mixta dicitur Xcuratione& præſeruatione. um dele 50.„ In ipſis remedijs delectus eſſe debet, pro raibhe us. mor,i,

„
. „* KL h Ddee 844 AUillal 1 1 1 0
„. Anlnn. 1 Ianfe p 44 Cu 1 5 4 “—
8 A 42* L 1
11 * 8* 1 74* 3 efen
RGRD,-
4 34 4 IM Mp i 4 l AKmluchen, 44 * 7.„ O“ n Ankn
8 incick
* A 3 ge Ku
4 1.
8 Nropcor LAA
1
1 8
7, b, ns
45 P
De, Odttrlean 8½
6* 4** 4 ½ nſmad CaIDA 4 Kc. 1 Aululmodl(aAlDcsn
ad Seri queat ea mecicmen, bſcidunt& morbumsonaugr n deveniendumeſt, ziqp Rrxo rrione pexſerustiocc.
4*„ 1 . debe dol dclccaus elle cedei, 4
4 4 49
2 4.„ † deindt adcau-
6 line„ratr 1 8 T
morbi, cauſſæ morbiſicæ& natura ægri; nam extremis morbis ex- trema remedia debentur: veluti in diatetice victus extreme tenu- iſsimus ſcil. inedia: in pharmaceutrice vahdæ purgationes: in chi- rurgia Phlebotomia ad animi deliquium, ſectio vſtio. Quare in ex- trema pleuritide, imperanda eſt media,& Phlebotomia ad animi deliquium ac vbi ad deſperationem inclinat, cauſticis vtendum, latuſq; aperiendum: melius enim eſt anceps experiri remedium, quàm naullum,& melius cum periculo ægros iuuare, quàm ſine ve lo remedio emori: Verum vbi tempus permitrit, ſiue in mora pe- riculum non ſit,& malum vehementer non vrget; lente feſtinan- dum, tutoq; remedijs minus violentibus vtendum habita ſemper virium ratione; quarum maxima dignitas eſt. Nam ipſa vita con- ſtat ex virium cuſtodia. b S1. Quare ſupereſt vt de indicatione vitali ſiue conſeruatiua, III. indies- quæ viribus debetur nunc demum agamus: indicant autem vires tio con- per ſe conſeruationem quæ ſimilibus perſicitur, ſecundario id per- ſerustiva. mittunt vel prohibent, quod morbus aut morbifica cauſſa inſi- nuat, indicant autem vires ſimilia, vt iam dictum eſt, ſimilia illa ſunt, quæ viriũm ſubſtantiam reficiunt ſiue nutriunt, igitur alimen- tum victuſq; rationem virtus primo indicat; ſecundario morbus quatenus id permitrit vel prohibet, quod virtus dictat. 52. Subliſtit virtus in partibus viuentibus,& authore Galeno 11. Meth. triplici ſubſtantia completur, ſpirituoſa, carnoſa& ſper- matica ſiue ſolida, fundatur autem ſiue radicatur virtus in proprio temperamento partium ſolidarum& carnofarum, exercetur& perficitur, debita quantitate& qualitare ſpirituum& calidi nati-. ui. Quælbet harum ſui cuſtodiam indicat pro ſua fubſtantia Materi. quantitate& qualitate: nam ſi virtus deficere incipiat rarione ſpi- victu⸗- rituum, quod confertim accidere ſolet, indicat reficiens ſpirituo- ſum ſcilicet tenue aäreum humidũ quale eft vinum& liquida fra- grantia. Sin ratione ſubſtantiæ ſol dæ vt in Phtiſicis almentum craſſum& ſolidum vt caro caponis, cancrorum, vituli&c ſin ra- tione carnoſæ alimentum mediæ conſtitutionis. Z. Qualitas vietus morbo& cauſſæ morbiſicæ eontraria eſſe Qwalitas debet, ſed temperamento⸗ætati, conſuetudini ſimilis, vnde Hipp. 1. vtas. Aph febricitanti victus humidus conuenit; item pueris& qui tali
vicu

—„.. 8 .—— 3 — ————— “ 6 2
———B———— ————— 8— ————— E
4——* 3—“ 8———— 2———— e 4——.— 2———„— 8—.——— ſſſ— „— 8 G 4 ——.——j——
—
8*— 1
— —
—
△. ——————;——— — —— .. 2—
* 4
—
victu vti conſueuerunt. Vbi vero morbus cum temperamento,⁊
tate,& conſuetudine pugnat, morbo occurrendum& aliqud a
turæ, ætati,& conſuetudini tribuendum. b 3
Quantitas 543.(Quantitas victus(veluti victus plenus, medius tenuis) eli
vius. manda erit, prout virtus magis minuſq́; indiger& morbus peruit tit vel prohibet. Nam autho. Hipp.1. Aph. norma victus in agni eſt extremus vigor morbi, quo tempore tenuiſsimo vidu vtendum erit in comparatione ad alia tempora. Morbi autem alij acuti aij longi. Deinde acutorum variæ ſunt differentiæ in omnibus tan- tum exhibendum, quantum opus erit, vt æger ad ſtatum morbide- ueniat, ſi per inediam vt in exquiſite peracutis, ea vrendum; alo-. qui potius in exceſſu, quàm defectu peccandum, quia exceſſum:. gri facilius ferunt: in minus acutis affectibus pleniori' victu yten- dum& ſemper tantum exhibendum, quantum poſtulant vires a permittit morbus.
Modus.] 55. Quomodo autem ſit cibandum, an ſæpe vel raro» an multum velparum, indicatur ex ipſa indigentiæ& virium magnitudine habita ratione morbi, nam vbi magna vtilis alimenti indigentiaci & vires debiles ſunt, parum ſæpeq; nutriendum, ſin corpus vtil ſucco abundat parum raroq;. Contrariũ faciendum rvbi viresto- buſtæ ſunt cum humorum defectu: vbi vero redundat vitioſorum humorum copia, ijs alimentis vtendum, quæ& vixes reficiunt à humores contemperant. Verum in his omnibus aliquid dandum
eſt ætati, regioni, conſuetudini& tempori anni.
Temp, ci. 56. Tandem tempus oportunum cibandi ægrum eſt ea hora qus
bandi., cibum facillime ſuſtinere poteſt, aut hora conſueta ſanitatisé faci- limè ſuſtinent cibum, quando à morbo minus grauatur. proinde in intermittentibus tempus aptiſsimum cibis eſt, declinatio, aut quod longiſsime recedit à paroxiſmorum incurſu. In continuls vero hora minoris affiictionis, niſi vires vehementiſsimè vrgeant- nam in acceſsionibus cibum præbere noxium eſt. Hadtenus de meth. medendi: De materijs vero remediorum ſcorſim D 20 auxiliante agemus.
8
F INIS
12
3n

ne
Laamcrh
1
8 4 — u 1 D N
6
124
Rlte peracut an
3 1 4 4„„
am Hoe
. ckan Deccancam aa
F* 2**„— 4
Knal Wuti atcc dah dleur u
1cD, Aanan ehu
Ken 4 AnAdan„ aa an epewelerhe 4 N 1 4„ 4 4 icmagal rs lmernm 9 An 4 4* rKndm 4r00 Derein ke 5 Taroq; Cootraru kacxncm
m Cckech votrero kedune
rendum qux& men 8⁴
4 5 4 5 Ahn
rum mn hWomadas aüg
anat “—“—
* 4 ““ 4 ₰
TuM teſt aut horacoclucttun
ndo dword rind guur eroas apsumum(ds h dc ariſworum icuri 13 as nif vites rchementlis
. 95
perdere Doxuc c 1
„·—“„ ¹ run ba tcrijs Nro Temech
3.
FINI
¹ 4 4 AIAA orf 4 44 04 H 141 Dea
Diſputatio Therapeutica SECvNDA.
CONTINENS PRIOREM PAR- TEM DOCTRINAE DE MEDICAMENTIS & Medicamentorum facultatibus-
46 Reſpondente- 8 M.&A ML ALE SAATLEARO b V Volgferbytano.
IuESIS I. b
Vm omnia inſtrumenta, quibus ars medica vtitur,
o(iuc ad curandum, ſiue ad ſanitatem humani cor- S poris conſeruandam, ſub triplici genere compre- hendantur, Medicamento, Diæta,& Chirurgia Iaſtrumen⸗ Deinde medicamentorum conſideratio latè pateat& perple- ta medica xa ſit: De natura& facultatibus medicamentorum primum agemus. 2. Medicamentum& nutrimentum in relatione quadam Quid medi.
ad corpus animatum dicuntur, ſed modò& ratione diuersâ. mentum
& alimen.
Nam nutrimentum dicitur, quatenus in ſubſtantiam corpo- tum
ris animati conuertitur, id eſt, nutrit& auget. Pharmacum verò, quatenus à ſtatu non naturali immutat: ſiue quatenus corpus curatur. Communiter tamen vocabulo Oaguaxs a- pud Græcos,& medicamenti apud Latinos, non ſolùm mor-
borum remedia, ſed etiam venena,& pigmenta continentur.
3. Propriè verò medicamenta vocantur, quæ inſità vi cor- Diſerimen pus humanumalterant, ſed non corrumpunt. Venena verò, lcjsse
quæ ſuâ naturà& alterant& corrumpunt. Alimenta, quæ nenorum: à corpore noſtro alterantur,& in ſubſtantiam corporis con- Aimenns b nn uertun-
¹

eriam ſubſtantiam eius corrumpunt„&
— 8
8
ertuntur, ſiue perfecè ei aſſimilantur. Alterant autem me.
dicamenta pro
tu ad naturalem, ſumto mutationis initio à noſtro ca
8
Venena verò non ſolùm corpus alterant à ſtatu naturali, ſco euertunt. 8ö 1
4. Quare
ànatura nutrimentorum plurimùm diſcrepunj
venena,& inter alimenta& venena media quodammodoſunt medicamenta. Nam alimentum eſt quod ſubſtantiam noſi
corporis reficit,& potentiâ paſſiuà præditum eſt, per accidens vero alterat. Nutritur& reficitur omne, ſibi conuenientis.
limento. Quare inter nutrimentum,& quod nutritur, ſii-
Alimenta
dupl icia.
A
litudo quædam ſubſtantiæ eſſe debet: ſicut inter venenum,i
id cuius eſtvenenum, ſu bſtantiæ diſſimilitudo: Verum inm
nenis omnibus eadem prorſus diſſimilitudo, nec in alimenti
ſimilitudo eſt, ſed in alijs alimentis maior, in alijs minor:
vnde, vt nutriant, alia maiori, alia minori mutatione indiigent, 5. Proinde tam alimenta, quam venena duplicia ennt Alia enim ſunt nutrimenta, quæ corpori noſtro aſſimilantur
& dum concoquuntur nullâ manifeſtà qualitate corpus ale rant, quæ abſolutè alimenta vocantur. Alia quæ& maniſt. ſté agunt& patiuntur aliquid, ſed temporis ſpacio vincuntur, c perfectè aſſimilantur: quæ abſolutè nec medicamenta, lec alimenta vocantur, ſed alimenta medicamentoſa, aut medica. menta alimentoſa. Nam dum à calore noſtro concoquuntur, qualitate ſuà corpus noſtrum non aliter alterant quam med camenta: at peractà concoctione aſſimilantur,& in ſubſtan-
tiam corporis conuertuntur, vt alimenta: igitur& potenti
actiuã& paſſiuà præ dita ſunt. Horũ magna eſt varietas, pron allia magis alia minus agunt, aut patiuntur à corpore noſtro. Venena du
6. Similiter dnàurieν ſiue venena alia ſunt, quænullaſib ſtantiæ ſuæ parte mutata, corpus humanum caloremq́ un
calorem natiuum
prie dicta corpus humanum à non naturali ſa.
—
nn 8 3 9 2

ner nu A . Kc Lanrh . aatir ell deder⸗ 2 3, dſtanrir dcümälirue N km prorius düni ma - Ln b2 alkAlde Ahmentig malor, n din manoci aliawinoti nurxror 7 almmenta, quim fegem ii menta, qux coppon tota t tur nulli maniftſt qualtateen llmenta vocantur. Aluqutt ur aliquid, ſedtempori pruym atur: quæ abſolute tec meciemm Kdalimenta medicamentoſaar Nam dum äcalore noſroconcn
8 Doſtrum nonaliter alterant qau concoctione afmibnrn. Sii gerruntar, it aliwent:: jgineci Chirafunt. Borümagmaettqna us agunt, aut patiunegf 3cogen (ue wnena alaſun onid
uum vincunt, atq; ad eum ferè modum mutant, quo ipſum cibos, veluti venenum viperæ& ſcorpionis, aconitum&c. Hæc niſi ſubitò expellantur,& cum excrementis prius excer- nantur, aut cibis alijsq́; conferentibus miſceantur, in parua eriam quantitate lædunt,& longo tempore poſtquam aſ- ſumta ſunt, interimunt. Itaq́; deleteria totà ſuãâ natura di- cuntur,& alimentis proprijſſimè dictis maximè opponuntur. 7. Alia verò ſunt, quæ à calore noſtro initium mutatio- nis accipiunt, deinde in multifarias mutationes vertuntur, quibus corrumpi noſtram naturam contingit: Quæ deleteria non totà ſubſtantiãâ ſed quantitate dicuntur, quia aſſumta par- uâ quantitate, aut conferentibus mixta ſæpè proſunt: vnde nunc medicamenta, nunc venena dicuntur. In horum nume- ro eſt opium, aliaq́; ſtupefacientia, quæ longo tempore poſt- quam aſſumpta ſunt, nunquam interimunt: item nonnulla electiuè purgantia, vt helleborus alb. elaterium&c. quæ non interficiunt niſi modum exceſſerint. Cætera de venenis ſuo loco proponemus.
3. Hiinc manifeſtum eſt, Medicamentum proprijſſimè di- Pefinitio ctum, vt à venenis& alimentis diſtinguitur, eſſe, quod initium medicamè
à calore noſtro accipiens, corpus humanum immutat, ſed nec corrumpit nec nutrit. At in communi ſignificatione, vt com- prehendit venena,& alimenta medicamentoſa, eſſe, quicquid corpus humanum iaſitàâ facultate alterare poteſt.
9. Cum autem omnia corpora animata vnius naturæ aut temperamenti non ſint:& inter agens& patiens, ſcilicet me- dicamentum,& id cuius eſt medicamentum, nutritum& nutriens, certa proportio eſſe debeat: fit vt quæ homini, ea- dem cæteris animalibus alimenta& medicamenta non ſint: imò vt quædam homini ſint venena,(vt cicuta) quæ alijs nonnullis alimenta,(vt ſturnoh)), b
9 I
is c itis inatis i. De faculta- atata, corpusbumanumcda 10. Hlis definitis& determinatis in genere: conſequens pus me 4. Aaen nn 2 eſt, camenter.

ͤ
— ——— En. LAr r eseeſ
——————— r— r * 4—— 1———*—— 2“ 4 —..—“—————é—, 8—8—8J2Z8—IEſbſ3ſͤſͤſͤſſſſſſſ1ͤ— 3.— e. 8 2..—*——— .—* 4 1 1
—————————,— ſ*——* 1.—— 8 8 —————————— ree— ö“ ————.
—*——— ———
———. 1 ——jj —— bböbö——————— 3— e —————— 2 —-——— 1—— 8— 4——.———„——*——.———— —.—————.—— ——— —— ³———— 1
tas?
cognoſcamus. Agit quidem medicamenrum omne ui iua ſuæ ſubſtantialis,(nam omnis actio ſit à forma)ſed mediante fäcultate ſiue qualitate ſuàâ, ſine quâ nulla forma corporea efficax eſſe poteſt. Quare in medicamentis efficacia agend facultati vt cauſæ proximæ ſemper deberur:& in quolibet medicamento tot facultates ſunt, quot diuerſæ actionun Qusd facul cauſæ: cum facultas medicamenti propriè ſit cauſa proxim aGtionum. Verum facultas per ſe conſiderata qualitas ci conſequens eſſentiam rei: quatenus verò ad actionem reftr tur, cauſa quædam effectrix vocatur, quâ mediante agit i determinatum corpus. Proinde& medicamentum,& facul- tas medicamenti, ad aliquid dicitur, ac à propria ſua faculta- te medicamentum denominatur.
Ialheate⸗ 11. Inſunt autem qualitates quibus agit medicamentum, aliæ poten.& a quibus denominatur, vel actu vel potentià. Actu, quan-. tiã. do idipſum quod eſſe dicitur, nunc, aut actu abſoluto eſtit ignis actu calidus, glacies frigida eſt: nam quod actu dicitur eſſe, id præſens& perfectum eſt. Potentià verò, quandoid- ipſum quod eſſe dicitur, nondum eſt ſed poteſt euadere, ſiex- hibeatur vel corpori noſtro admoucatur, leuiter immutatum à noſtro calore: ita piper dicitur calidum,& lactuca frigida
licet actu talia non ſint. 12. Nihilominus à Galeno 3. de temperam. ea potiſſimum medicamenta vocantur, quæ poteſtate talia ſunt: poteſtate autem talia hic dicimus, non quia ſuo naturali impetu adab- ſolutionem perueniunt„ſicut auem à primo ortu volatilem Quomodo vocamus: nec quemadmodum quorum propinqua eſt mate- Medlcame ria,& facilètranſmutantur; vt ſanguinem potentiâ carem, rur poteſta aut ſiceos calamos ignem: ſed quia pro ſua natura& vatii
eſt, vt facultares medicamentorum, ſecundum quas zgert ent,
tes& à po commixtione inſitas vires habent, quas actu non exerunt, nec tentia in 3
Aum dedu&xerere poſſunt, niſi acalore noſtro aliquo modo immutentur cautur ſubigantur, impedimentaq; tollantur. 13.Ne⸗
3
nec flil inac
alte
delhn jniti ſua ſupe Pro àpo cipi
yt Ii
fuer
noſt
4.
med eſt, in 4 tum. Rc. e lxan .
dens: Itteri laii in 4 toba ddal lntre
ehr—

d Noenne 1 1 marut„Cu Dece. I1I1 4 1 le nGe& medicamenn 2 0 MKdcamennn ancu Gcnur..* 44 4* dro alu acaroxran — 2 PTOpralu Ayr. er nhn— 4 7ates Culdus ao mecier 1 5 A 1 44 ent Potent. 11
„— 5 K AId⸗ 12 Gbod ache
4
ume Sas dum eſt lcd potcſteuc 4
5 8 4 A„ 1 10 mouenor leunter mm
e-“ 4
r z* 2— 4 V. Rur, nunc, aut acuadeap
Potcntiuſtmgn
11 3 rreur fluh K kadent (alldun, 14dnn
13. Veruͤm ed alteratione calor noſter medicamentis nul- las peculiares vires impertit, ſed proprias inſitasq́; detegit: ac medicamentum viciſſim, primùm calori noſtro aliquo modo reſiſtit, deinde lcuiter mutatum, vires latentes exprimit,& in actum perfectum tranſit, corpusq́; humanum pro ſua natu- ralterat. Non enim medicamenta potentiàâ paffiuâ ſed actiuà definiuntur, nec calidum vllum dicitur, quia à calore noſtro initium mutationis habet, facileq́; calorem ſuſcipit, ſed quia ſuâ naturàâ calefacit: nec frigidum, quia difficulter à calore ſuperatur, facileq́; refrigeratur ſed quia inſitâ vi refrigerat. Proinde vt medicamentum vi inſitâ in corpus noſtrum agat,& à potentia in actum deducatur, id primùm à calore noſtro ac- cipit, verùm non ſubitò ſed aliqua temporis mora. Deinde vt ligna citius vertuntur in ignem, quo ſicciora gracilioraq́; fuerint, ita medicamenta in tenuiores partes fracta, à calore noſtro citius in actum deducuntur.
14. Conſiderantur autem à medico facultates cuiuſq; medicamenti non abſolutè, vt in ſua natura medicamentum eſt, ſed ad hominem comparatum,& prout in hominem, non in aliud agere poteſt. Igitur quæcunq; hominem tempera- tum, per ſe calefaciunt, refrigerant; adſtringunt, relaxant;
&c. ea per ſe(à Medicis) calida, frigida; adſtringentia, re- laxantia;&c. dicuntur. b Galenoz.detempermaſat 15. Dico per ſe, vt remoueantur ſemper ea quæ per acci- Facultas a-
dens: Nam quæ per ſe alterant, vi proprià, immediatè ſine lia per ſea
— 1. 1 V:— Sunt.A. 1 3 4 Kee tall. Mn lia Per accl-
nus von quia ſuo naturalilwpen
Im SrA m 4 ut wem 1 Drmo Or
alterius alicuius interuentu id agunt: quæ per accidens, non dens. ſuã vi, immediatè, ſed alterius tantum effectus interuentu: enum wonnuet ira aqua frigida per ſe refrigerat, ac liberaliter affuſa iuueni „ patemum robuſto, æſtate mediâ, laboranri tetano, ex accidente calorem ut en e adauger: nimirum quia condenſando poros cutis, calorem intrò coërcet. Igitùr omne quod facultate aliquid eſſe dici- tur, id per ſe eſt: cui opponitur id quod ex accidente.
1 Pinar. 5 0 0do I„— re nolt aliquon nn 3 16. Cum
„ 1 u,.‧“ 8
4

—————
——————— * 2 5 2— 4 4 1 — —*„ ℳ 7 —
2 d 16. Cum igitur facultates medicamentorum ſint proxi. pifferetie mæ omnium actionum cauſæ, ex effectibus meritò& intelli ſeeulrasd. guntur& diſtinguuntur. Ex effectibus a utem quatuor facul. tates medicamentorum deprehendunt ur: quarum aliæ tem. peramentum, aliæ formam fübſtantialem medicamenti con. ſequuntur. Quæ autema temperamento promanant, quia operationum cauſæ cuidentes ſunt, qualitates aut facultates manifeſtæ vocantur: quæ verò a forma ſubſtantiali, qualiu tes occultæ, aut à tota ſubſtantia. IIlæ ex effectuum ordis & differentia, vt à temperamento promanant, triplices eſt deprehenduntur: nimirum primæ, ſecundæ& tertiæ, i l.
b tius infra apparebit. 4i52 Opiniones I7. Veruͤm de his facultatibus non vna eſt omnium me. Medicong dicorum opinio. Alij enim occultas facultates prorſus ſe- is faculta gant, omnesq; actiones à manifeſtis& ſub ſenſum venienti tum. bus qualitatibus fieri putant„R profluere à primis qualitati. 1 Opinio bus, quæ determinaræ ſunt elementorum cauſæ,& eonm
omnes vi- quæ exelementis componuntur: cum omnis actio per motum
unss qlait flat,& à contrario in contrarium, quod in qualitatibus eui- ibus dentibus tantum locum habet..
3 J. Opinio 18. Altera opinio, huic planè contraria eſt, ſcilicet vete⸗ eſt Empici. rum Empiricorum& Paracelſiſtarum. Nam Empirici, cunctas
orum. medicamentorum facultates nobis occultas eſſe voluerunt,
& quales ſint ſolâ experientiâ& vſu conſtare,& defniri nom debere effectibus primarum qualitatum. Vnde Pelops Em. piricus, præceptor Galeni, medicos rationales ridere ſolitus
fuit, quod ſemper in ore vocabula calidi, frigidis humidi, ſi-
cizhaberent, quibus balneatores quoq; vtuntur. III Paracek Iqg. Verům Paracelſiſtæ opinantur, medicamentorumſr Eſtarum, res conſubſtantiales eſſe adſcribendas non qualitatibus eus-
dentibus, ſed ipſi ſubſtantiæ, viribusq́; arcanis, quæ 8 b bus obuiæ nonſunt. Nam qualitates manifeſtas per ſe 38
Jel
el
gla
Ach
Facl num
ditan conl huin
effie bi f prit vire ver ſed mal
pra
lib. 20. mor tare wmpu dppo 5 reral ball nun pene auit . unp 1
ur

R dn.
wmrm prime ſ4, b. u Prume, ſecuatz a . 4
4
Alij enim occultas facclanan d'oacx amanifeſts Klibſeit, dr putme,& profuere inmit
aatx ſunt clemetotun aui omponuntur cum omaisaciof dincontrarium, quod hquihn
Xum habct.
dic plane contritehſ & Paracclfſturum Nam Eoriu Lultates pobis occutscten Iperientii Kſo conſtar Ecs peimarum qulltatum. Väteſt „Culeni, medicos rtionlét „ore vocabultcaldi fipiib
a bulne tores quoq inl
clüktropinuntur, necem M Chs aan guim ubſtantir, iitibusc nus
Num qrltate mefe
— 1
5 ¹. 1 kacultaribu 4 1 p 4 95 Don 1 M
les ſignaturas, ſiue rellolaceas qualitates appellant,& aeci- dentia innata ſolius corporis medicamenti& non alterius graria vt frigiditas in glacie, caliditas in igne, in quibus nul- la confluentia eſtcum aſtris morborum, nec vlla vis ſanandi. Facultatem verò conſubſtantialem medicamenti eſſe arca- num aut Cherionium naturæ, ſiue vim tincturà ſeminali præ- diram, in qua ſcientia& prædeſtinatio ſanationis viget: hanc confluentiam cum morbœ habere. Ac proinde medicamenta huiuſmodi arcanis& occultis viribus efficacia eſſe, ſicut aſtra efficacia ſunt mouendis his inferioribus. Deinde cum mor- bi fint naturæ Cherioniæ in corpore ſine deſtructione trium principiorũ, medicamenta Cherionia ordinanda eſſe, quorum vires corpora ſua deſerunt& in naturam ægri ſpiritumq; vitæ, vergunt& à morbis liberant, vt frigiditas non ſimplex innata, ſed externa qualis in camphora, quæ in ſubſtantia ſuarũ in pri- marum calida permanet, vt ſulphur licet ægrum refrigeret præſentaneumq; remedium ſit in inflaturis iuxta Paracelſum lib. 2. de gradibus. c. 3.
20. Deinde quemadmodum vires conſubſtantiales, ita morbos quoq; conſubſtantiales eſſe ſtatuunt: ſulphureos, tar- tareos, ſcammoneatos,&c. quorum ſemina conſiſtunt in his impuritatibus adhærentibus balſamo microcoſmi. Quibus oppoſita ſunt medicamenta ſubſtantiæ ratione arcanisq́; viri- bus, trium principiorum, in vegetabilibus, animalibus,& mi- neralibus: quorum maximè proprium eſt, impuritates illas balſamo humano adhærentes ſeparare& diſſipare, ac balſa- mum ipſum conſeruare. Ad has vires, non ſenſu ſed mente penetrare licet,& artificiosà reſolutione& præparatione, quibus cruda concoquuntur, vitioſa corriguntur, aliena& impura nullã ſeminali tincturâ prædita, ſeparantur.
21. Poſtrema opinio eorum eſt, qui vires medicamento- IV. Opinio rum alias occultas, alias manifeſtas ſenſibusq́; euidentes eſſe
putant.

“
2—
—— 8—— — =2ö8ööööͤZ „ 4 3= 3—— ————— ——
tatibus hi putant. Et quanquàm omnis actio àâ forma ſubhz
mis proda ducatur, tamen illarum virium duas proximas Laulis 33 gnant, vt ſuprà diximus: vnam iplam medicament Forn effentialem, alteram 2anr. Proficiſcuntur enim rites lle
occultæ& ſpecificæ immediatè à forma eſſentiali, ſuc ätotn ſubſtantia, quam Galenus interdum totum temperamentun vocat:& non ſenſibus aut ratione, ſed ſolà experientit depre henduntur. At vires manifeſtæ, id eſt, potentiæ materilles àtemperamento immediatè promanant, ac certà clemenu- rum mixtura definiuntur, ſed determinante ac efficiemeſhr ma ſubſtantiali. Forma autem ſubſtantialis primum praii. puumq́; operationis principium ſimplex eſt, ſibiq́ ſemßerſ milis: Temperamentum verò, inſtrumentum formæ, mag aut minus ſuſcipit, nec omnes actiones immediateè produc cum actiones quædã ſpecificæ ſint, quæ qualitatibus euidter tibus nullo modo attribuantur: Licet negari nequeat nirs illas occultas iuuari à qualitatibus manifeſtis, vt in calefidio-
ne ſuccini apparet quod calefactum paleas attrahat.
Traminan 22. Har media opinio, rationi& experientiæ maxime
aes. Dume onſentanea videtur: Nam iuxta priorem illam opinionem,
non ſolum cum Empe docle, cauſæ inſtrumentales pro princ- palibus aſſumuntur, ſed etiam qualitatibus euidentibus ei vis tribuitur, quæ vltra naturam earum eſt,& nulli niſifor- mæ eſſentiali debetur: cum nihil vltra ſuam ſpeciemagitſt agens effectum ſibi proportionalem in materia introducat Nam operationes admirabiles& occultæ, demonſtrant cal- ſas earum non eſſe euidentes, ſed ipſas formas eſſentiales:-ol quòd formæ ſibi inuicem ſint contrariæ, ſed quòd princiyn ſint ad contrarias actiones perpetrandas, aut fundamentax- ctionum, in quibus ratio contrarietatis fundatur. Verum me- dicamenta actionis ſuæ initium ab ægri corpore accipiunbi
reſq; ſuas medicinales exſuſcitatas à calore natiuo inu b eeLxetunt,

dus pruncipium ſimplerc. Pa Umplerct üt memume. nſ* wemum Kro, ltrumentog in A * 4
nec omnes actioac mwecig 1dã ſpecidcxün ran A fpecicælnt, qur uältai
4 r 4 4 1— enbunrur: lictt zcguina
raqualitatibusmmifetisnnt
quod calefactumpalesuniu Hia opinio, rationi& epertu tor: Nam iuxaaptiorem ilam ape docle, cauſæ inſrumeqtas tur, ſed ctiam qualitnibs et eVItra naturam cxum ct, Kul
“ e·⸗.
11.1. e ctur: cum mhuvltra luam Rxcs.
— dmirabiles& occuite ms Cee dentes, Kdipfs ormselkm — wicn int contrvii, ſdqi- . 1cticoss erpetrundis mim⸗
atiocontrarctati5 funduxcr. b ur nitium ad Tgrl corporein
aales erſuſciialas
nibga
oroportionalem in mneuult
ĩ culaxe uis 1
exerunt,& in naturam ſpiritumq; vitæ diſtribuunt tandemq;
ductu naturæ morbos depellunt quod per Cherionium ſuum
Paracelſus denorare videtur. Artamen à Cherionio propriè
dicto, quod ex complexione calidum aut frigidum eſt diſtin-
Buit cap. 2. lib. 3. de gradibus quintam eſſentiam ſiue acci-
cidens elementare, ideſt, ſpecificam formam ſecundum vete-
res. Quinta autem eſſentia ab ipſo dicitur, quia in tribus
primis quatuor eſſentiæ deliteſcunt, cuius natura nec calida
nec frigida eſt,& citra complexionem firmam ſanitatem in-
troducit, ſub qua contineri videntur Arcana Specifica vires
aſtrales ſiue planetares. b b
23. Deinde ipſæ contrariæ qualitates in ſuis alterationi-
bus modum ſeruare nequeunt, nec vllum determinatum effe- ctum producunt, niſi quatenus à forma dirigantur. Vnde
Paracelſiſtis tot vires medicamentorum ſpecificæ, ſeminali
tincturà præditæ, quot ſubſtantiæ aut ſpecies vegetabilium, animalium,& mineralium: reiectis earum qualitatibus, quas
tamen reipſà non reijciunt, nec reijcere poſſunt, vt ex varijs
ſcriptis Paracelſ: apparet potiſſimum libris de Gradibus&
Compoſit: Receptorum; vbi de frigidis& calidis cherionijs
eorumq; gradibus agit. Nam omnem vim euidentibus qua-
litatibus adimere,& ad ſpecifica& arcana tantum confuge- re, eſt non ſolùm cum ſenſibus pugnare, ſed etiam citra ne-
ceſſitatem plerumq; ignotum per ignotius declarare: non c-
nim in rebus euidentibus vel balneatorum iudicium medico negligendum eſt. b 24. Manifeſtum eſt, omnibus aut pleriſq; medicamentis ſimplicibus, ſub vna forma diuerſas ſubſtantias ineſſe, pluri- bus, aliquando contrarijs qualitatibus præditas, in quas ve- lut in partes diſſoluitur, vt in rhabarbaro apparet. In qua diſſolutione excellit ars Chymica, medico minimè negligen- da: quâ partes viribus diuèrſis aut contrarijs præditæ ſepa- rantur, pura ab impuris, ſalutaria à non ſalutaribus ſegregan- 1 9 0 rur,

ͤͤͤͤͤͤͤſſſ--- 8—
. 3 8 2 7— 2—. 8 1 8 8 — 8.. 2 1 4 2—— 8——— . 3— 1“ 4. 8——„— ee—— 4*— 2 3 8.„— 8— 8 —„. 3—*—— 8 2** 8——. 1 *.——.—————.— —.— — 2 3— 15 4 2 . 1—— 1 —. 41 9⁴ 4...—* 3 58. 4 3 3 3 4 4———* 3— 6 2* 8 1 a———y—— 3— . 2„—.——. 3—— — 4 ————— 4——————— 8 1—— * 8———— 2—— 4——————————— — 3.————.—— 2— 8— G———— 2* 2—— 4——.— 8 3—— 6 2—————————.——— 8— 4 2——.—.——.—.—..————— 1 ——ſſ—“——— 1 1 2 2 8 1—*— 4 3 . 5 8*——„ 6 1 1 4—.—— ———“——————————„.—— 8 3*4—— 1 “——.— —.. 2 4————— ⸗——— d 1 . 1—— 7————— — 4— 2 2———— 2 3 4 ———— —— 4.— eeeeee—— 5— 4— 2—.— 5———. —————..—— 5 —— 2———— ———*—————* —— 5———— ——— 1 1——— .—.*———— 4* 4 8—*— 25 — 3———————————*—— —————— 6—— ——— S———— —————— 3 ſ————— ——— d —————
in ea præparatione potentia eſſentialis a ſua ſubſtantia nonſe paratur, ſed tenuiores efficacioresq́; ſubſtantiæ partes: cum
nihil ſeparabile ſit niſi ſubſtantia. Nec etiam ipſa ſepatatio
vires medicamentorum detegit, ſed experientia& ratio,yt ſuo loco apparebit. b
De fuis 25. His declaratis, reſtat vt ſingulas medicamentonm facultates in ſpecie proponamus. Ac primuùm, cum medica- menta ſint corpora compoſita ex calido, frigido; humidoꝭ ſiccos vel æqualiter contemperatis, ira vt vna qualitas alte ram non excedat: vel inæqualiter temperatis, vbi vm ant Medicamé. duæ cæteras vincunt. Igitur medicamentum aut tempen. tum tempe tum crit aut intemperatum. Temperatum aut intemper⸗ temperatu. tum dicimus non abſolutéè, ſed comparatione facta ad canfu humanum: non quod vllius medicamenti temperatura es dem ſit cum humana, nam temperatura hominis non niſiha- mano corpori debetur: Verùm temperatum hic vocamu, quia vel aſſumtum vel admotum corpori humano tempers. to, calorem, aut naturalem eius humiditatem nec auget nec minuit, ac proinde quo ad ſenſum qualitatibus ſimilibus pre- ditum eſt. Nihilominus quæ qualitate totiusq́; ſubſtantis ſimilitudine humano corpori conueniunt, non medicamen- ta, ſed alimenta dicuntur: quare melius temperatum alimenr
tis, intemperatum medicamentis tribuitur.
26. Veruͤm cum de nulla materia certa ars conſtitni qpe- bomnra at, ſine norma aut regula, ad quam omnis inæqualitatisra- emperati. tio dirigitur& menſuratur: neceſſe quoq; erit in medica-
mentis, medium aliquod, id eſt, temperatum ſtatuere, aa
quod medici reſpicientes, omnia intemperata, ommum medicamentorum vires examinare,& in certo gradu colb- care queant. Deinde cum in qualibet ſpecie, peculiariterim humana, detur temperatum& intemperatum, neceſſe—
4
tur, omniaq́; debitè in vſum medicinæ præparantur. Verim

. 1 lunt. larune 4* 8 meGicamcntun A 1 3. m. 1 empernnii di dre, ed comparait lus mcdicament 1
ana, nam
1 4
berur: Vern 23 Kum. tempernon dadmotum corpoti hunm mturalem eius humiditaten 4. 6 equoad fenſum qualitarides ſni minus qux quulitate totuh ano corpori conveniunt, ronr meur: quare meſius temperun mechc amencis tnbuitvr. enulla materi ceraasent gula, ad quam omnsinaqt
*. Rur* MNrtel Q⁵ο ern!
“““
4₰ 1 4 b di mempernurahomndn
medicamentis idem contingere, comparatione ſcilicet per- mutationis quam à noſtro corpore ſuſcipiunt. Veruùm alia temperata dicuntur in omnibus qualitatibus, vt oleum, cera, adianthum. Alia in caliditate& frigiditate temperata ſupt, uæ manifeſtè vel humectant, vt glyzyrrhiza; vel exiccant, vt maſtiche. Alia contra in ſiccitate& humiditate temperata ſunt, quæ calefaciunt, vt ſem. lini; vel refrigerant, vt ſemperui- uum, quod validè refrigerat, ſed nihil aut modicè exſiccat. 27. Intemperatum medicamentum vocamus, quod aſ- ſumtum aut admotum corpori humano temperato, calorem
aut humiditatem eius auget vel minuit. Quod autem auxget plex
caliditatem corporis temperati, calidum, quod minuit fri- gidum; quod auget humiditatem humidum, quod minuit,
medicamentum ſiccum vocatur. Proinde medicamentum intemperatum erit quadruplex,& quatuor facultates primæ, quæ aſſimilantur virtutibus elementorum,& mixtionem conſequuntur: ſcilicet caliditas, frigiditas; humiditas, ſicci- tas. His prima debetur actio, licet pro varia ſua intentione, deinde pro modo ſubſtantiæ ſuæ, effectus diſſimiles produ- cant. Dicuntift autem corpora calida, frigida; humida& ſicca; vel abſolutè vt elementa, vel per exceſſum, vel ad ſym- metrum ſui generis aut ſpeciei, vel ad quoduis obuium colla- tum, vt de temperamentis dictum eſt. Verùm hoc loco talia dicuntur ad ſymmetrum in humana ſpecie, id eſt, ad homi- nem optimè temperatum collata, quem menſuram ſtatuimus
omnium eorum quæ ad hunc modum dicuntur. Eadem eſt
ratio in duro, molli;& cæteris ſecundis qualitatibus.
28. Nam omnium calidorum, frigidorum,&c. vna vis aut æqus valida facultas non eſt, ſed alia magis alia minus nos al- In Gagulh terat. Proinde ex effectibus& receſſuà temperato, quatuor quatuor ordines ſiue gradus ſingulis medicamentorum facultatibus sradus. medici aſſignant: Nam primus gradus vocatur primus receſ-
00 2 ſus àa
1 a p alcuod, d clt, tewperatun la entes, omnt. jntemperata, nires exuminare,&in ceftognt „
de cum m aualibet ſpecte ſen 9 Nal- . icmperatunn,
pcratum&n 4

——— ————““ 2 —— ———nꝛn 4.— —— 1 ———— L — —
ſus à temperato, vbi obſcurè aut non nimis ma
nifeſtè medica.
mentum corpus temperatum alterat. Secundus graduset ſecundus receſſus, quando manifeſte quidem, ſed citra noxam 1 agit. Tertius gradus eſt tertius receſſus„quandoyehemen.„ ter, non citra noxam aliquam corpus temperatum immutz, 4 Quartus gradus eſt ſummus receſſus„quando vehementilſ. ke me& grauiſſima cum noxa corpus alterat vel corrumpit, tes in auole 29. Verùm cum in ſingulis gradibus intenſio& remilſo aut ttes manſt ſit,& ſatis magna latitudo: namomnia ſecundo gradu cali des oßes Spar aut frigida; non æquè nos calfaciunt aur refrigerant: iginu 8 te. mecdici cam latitudinem in tres manſiones aut partes diu. en dunt: ſcilicet in principium, medium,& finem. Namqu 8 in cuiuſq; gradus princi pio ſunt, remiſſius, quæ in medio. 33 hementius„quæ in ſine vehementiſſimè agunt. ten 30. Conſiderantur quidem quatuor gradus, eorum du manſiones, in cæteris quoq; medicamentorum facultatibas m Præcipuè in ſecundis& tertijs: veruͤm euidentiſſimè inpit pe mis deprehenduntur, quæ cauſæ ſunt ſecundarum& terii ſen rum: licet in calidis& frigidis magis accuratè quam in ſiccis nan & in his omnibus magis quam in humidis. Nam cum humi- riti ditas omnium qualitatum minimè actiua ſit, fieri nequitm min cum grauiſſima noxa corpus humanum afficiat, id eſt, qua- pre tum gradum perfectèe attingat. Deinde cum caliditas omni- bit um qualitatum efficaciſſima ſit: fieri nequit, vt vehementiſſi. om! mè calida ſint humida. Veruùm nullum quarto gradu deſiccat, voc quod non vrit: at terrio ordine complura deſiccant, quæ ve. qo hementer adſtringunt, frigidaq́; ſunt, vt galla omphacitis. nm Dücerennie 31. Deinde modus ſubſtantiæ medicamenti triplex elt an rotum ex Nam medicamenta alia dicuntur tenuis eſſentiæ aut ſubſtan. 3a. moda ſub tiæ; alia craſſæ, alia mediocris. Tenuis ſubſtantiæ unrour zgu mue celeriter in partes tenues ſoluuntur, ſiue promteè facileq́; ſcſe quie in corpus noſtrum& humores inſerunt& inſinuant. Ciuls ut
ve

aduu cf teni d verò contrà, quæ ſubſtantiam corporis aut humorum non 1n d
alquam rec 8 penetrant, ſed hærent& ſubſiſtunt. Mediocris, quæ medio f wmer Corpustenee modo ſe habent.. dm nn weellu d 2. Secundæ qualitates communiter dicuntur, quæ 3 De aungr d, orpuualteng n primis promanant,& actiones primarum conſequuntur. Con- tatlus. 4mm hon
1Lnen. ullis Sadides 6 ſequuntur autem primas tactiles in mixtis„triplices qualita- o es: quarum aliæ paſſiuæ dici merentur, quia certà potentiâ
2 aas calkäeiun anh. aut impotentiâ tantum definiuntur, quibus inteliguntur ſub- m m e lecta ijs prædita apta vel inepta eſſe, vt aliquid pariantur non.. Pemccipium me dan nen agant: qualia ſunt, quæ ab Ariſtot. 4. Meteor. cap. 3.& 9. qudlitater V an io funt, remil na enumerantur: Scilicet uasnunn 3 faaA 22), AtraAa& azu- conſequun 1A les gaan Tor, νκννν ˖ Q Ʒνν se; Ar ω⅔ aosee, Anabser RC. tur primas.
mntur quid reru quoo mccis, m 99 cckcawenomnh din& terrig penm enhet Ezftſs. rum euitmt ue Jux caule ſunt ſemenat a4& krigidis magis accurrn 1Amgidum 3accurarrgr. nagis quam in bumids. Ima Mratum minime zciunft, Rit a Corpus humaam ifcin i
„..„ 4 12 de nrmgn. Deinde amcalch
Kxichma ſit: fer quit, tum
2
terrio ordine complura cettem nnr, frig'dacp ſunt, n galaomu dus ſübſhntiæ nedicauen m t aln dcumur tenuiseſemieat mecdocrus. Tenusſibcamxi
. 12, nues ſolunatur, fux— thumores incrum&idimn
nda. Vecrim nullum qumpent
33. Deinde conſequuntur primas tactiles qualitates, præ- ter colores, odores, ſapores, cæteræ tactiles qualitates, vt durities, mollities; tenuitas, craſſitudo; tenſio„laxitas; aſpe- ritas, lenitas; viſciditas, friabilitas, item raritas, denſitas; plenitudo, vacuitas;&c. Quorum omnium reſpectu propria ſenſoria tantùm afficiuntur,& non cæteræ partes corporis: nam per ſe vi alterandi præditæ non ſunt, ſed mollicies, du- rities; tenuitas, craſſities;& ſimiles qualitates, tantùm ter- mini ſunt alterationum, quibus intelligitur ſubiectum ijs præditum nonagere, ſed aliquid iam perpeſſum eſſe: aut ha- bitus ſiue affectus ſunt actu exiſtentes, quibus diſtinguuntur omnia ſimilaria corpora. Hæ à prioribus illis quas paſſiuas vocauimus diſtinguuntur, vt id quod actu& poſterius, ab eo quod potentiâ& prius: nam quod indurabile eſt, id actu du- rum non eſt; ſed molle, poteſt tamen quatenus indurabile, durum facilè euadere. 34. Tertiò conſequuntur primas, quæ viribus primarum agunt,& actiuæ dicuntur, ac potentiâ actiuâ definiuntur: quia ſubiectum ijs præditum aptum eſt, vt certo& determi- nato modo in aliud agat: nimirum vt ſubiectum habile à ſuo 003 b ſtatu

4 4
1
tes, quas habitus ſubiecti,& terminos alterarionum ſuprz vocauimus; durities„‚mollities; raritas,&c. Habile verò c ſubiectum, præditum potentiàâ paſſiuâ: ſcilicet indurabile
extenuabile, ſiue quod ex molli, durum; ex craſſo, tenue U
fieri queat;&c. Igitur emolliens, quod corpus durum mal- Quæ pro- le reddit; extenuans, quod craſſum tenue,&c. ſecundæfa-
rie dican- cultates medicamentorum tantùm dicuntur: Cæteræ quali
tur ſecüdæ.——.—. facultates tates minus proprie. Verùm vt omnis motus à contratio
medic: in contrarium fit;& omne agens in relatione ad ſuum patien dicitur, ac ab effectu denominatur: ita in his actiuis qual tatibus earumq́; alterationibus euenit, ac proinde ex prian- bus intelliguntur& diſtinguuntur. Alterationes verò harun qualitatum, ſcilicet induratio, extenuatio& ſimilia, in p tiente affectiones& paſſiones ſubiectorum appellantur. h affectione verò& paſſione affectus, durities aut mollities n- minus alterationum gignituur. 35. Conſiderantur quidem hæ omnes qualitates inme dicamenrtis: nam potentiâ quoq; paſſiuà præditæ ſunt. Verim cum medicamenti, quatenus medicamentum, proprium ſt corpus humanum alterare,& à ſtatu non naturali ad naturs lem reducere: Igitur in corpore humano ſanabili, euuq contentis, diſpoſitiones aut ſtatus illi conſiderandi erunt, ſi licet durities, mollities; tenuitas,&c. quatenus ſunt affectus præter naturam,& remedium indicant: in ipſis verò medta mentis quatenus medicamenta, actiuæ iſtæ qualitates, mm- rum indurans, emolliens;&c. quæ ſemper à morbo velmor-
bi cauſa indicantur. Nam quod in corpore præter naturam
tenue eſt, indicat remedium non craſſum, ſed incraſſans; u- rum indicat remedium non molle, ſed emolliens.
36. Dico autem medicamentum non tenue,& molle, ſed extenuans, vel emolliens: quod ipſa vis extenuandi& tna
Katu in contrarium alteret. Status autemilli ſunt qualta.

15 ninc ¹ 1 1 8I rar d d
liendi in medicamentis, non proficiſcatur à tenultate aut mollirie eiuſdem, ſed ab ipſis qualitatibus primis pro modo materiæ: aut quod actiones iſtæ ſecundæ, primarum qualita- tum actiones conſequantur, ijſdem veſtigijs inſiſtentes: Nam calidum medicamentum primuùm calefacit, poſt ſi tenuis eſ-
fſentiæ, attenuat, rarefacit,&c. Eadem eſt ratio in cæteris. ne,
Itaq; promanant actiones ſecundarum facultatum in medica- ſecundarã promanãt
8 4⁴ Ur :a um — 4 4 2 euenlt ac prong. .. uatur. Alteratinesn mauratlo, extenuaro kn K 5 21„. * Pachoaes ſpdiccorun mech „ 4 14 1 Dhe aritus cerities urnnn
4 8 j
“]
*4 8 b 1 Luldem hæ omnes quiin
** 1 1.— 4 l Goꝑo rrprectrim
4 6 ¹
4 of N Fp ö 4 MncUm, M 4 1 — 44. 1 4 5 Corpore hummo lumhl
4 8 1 „tntus ull conbderzmden
4
6„ 44 0ad
4
6 4. Arpf epg;; 8 1 21. 45 ⸗ Cuatenusn.
*
1 4 pe! 1 1 3 4.“ dpu 41* p cdu e, K tx qladlc
4.
4 41-do Ollhens, Kc. qur ſempera doch — Ar 7 e!
Num cuodin cocpott re
. f. ſed incrl- 11 crallum, k AIne
„ ,“ n ** fof ſec ewolllen. 11 1 00 molle, Kuen 1 4 nmedcimenm
7 vrt dod ipfa iscrr 4
u ³
249 mentum non tenue,3l „* 4„
mentis, à primis, ſiue ab ipſo temperamento propriè:& re- ipsà ſecundæ facultates nil aliud ſunt, quam peculiares diſpo-
ſitiones primarum qualitatum in materia, aut certi operatio- materia.
num modi quibus corpora noſtra alterantur: in primis enim
qualitatibus pugna& contrarietas conſiſtit. Verùm primæ
facultates earumq́; actiones, quæ temperamentum medica- menti immediare conſequuntur, magis formales dicuntur, quæ per ſe primò nudam intemperiem alterant,& morbis ſi- milaribus ſine materia tantum conueniunt. At ſecundæ qua- litates earumq́; actiones, vt rarefacere, condenſare, quæ primas conſequuntur, magis materiales dicuntur, quia circa materiam propriè verſantur, morbosq́; àmateria& ſecundam corporis compoſitionem reſpiciunt. Odores verò, colores,
ſapores medicamentorum: item durities, mollities;& ſimi-
lia, facultratibus medicamentorum non annumerantur, vt di- ctum eſt: quia reſpectu horum propria ſenſoria tantum affi- ciuntur,& noncæteræ partes corporis à ſuo ſtatu alterantur: ſed notæ potius ſunt primarum& ſecundarum: præcipuè ve- rò ſapores guſtus qualitates, quia viribus primarum guſtum alterant,& naturam ſecundarum præ cæteris æmulantur, vt infrà apparebit. 37. Facultates autem medicamentorum, quæ à primis qualitatibus promananr;, ex effectibus duorum generum eſſe deprehenduntur:aliæ enim ſunt quæ indeterminate, in quam- uis partem humani corporis vel humorem, eodem modo a- b b gunt,
à primis

—— — ————— 1 —=— 2 ——— *
——»
8
kFacultates 36.
gunt, quæ ſecundæ facultates medicamentorum ſpecialino. mine dicuntur: aliæ quæ determinatè, in certum dliquod membrum aur humorem agunt, quæab Auerrhoc& platiſa recentiorum tertiæ facultates nominantur. Taculeates 33. Facultates autem quæ propriè ſecundæ dicuntur, a effectibus, vt ſupra diximus, variæ numerantur, præcipas verò ſunt hæ, quæ oppoſitis viribus diſtinguuntur: emolliens indurans; intendens, relaxans; rarefaciens, condenſanséin craſſans,& attenuans; incidens,& viſcidum reddens, iten attrahens, repellens; vaſa aperiens,& occludens ſiue adlti gens: obſtructiones tollens,& infarciens; detergens,&chl- nens ſiue emplaſticum; agglutinans, exulcerans; exaſperan læuigans; his adduntur: euacuans, replens; dolorem leniens & irritans; flatus diſcutiens,& generans; maturans ſiue con- coquens,& putrefaciens;&. 4 Tertiæ facultates, quæ determinatum membrumaut materiam reſpiciunt, particulares facultates aut qualitates interdum vocantur,& mediæ quodammodo naturæ viden. tur, inter facultates ſecundas& quartas à tota ſubſtantia Nam vt Auerrhoes teſtatur, magna ex parte dependent; forma ſubſtantiali: vnde Fernel. alijq; plures, tres tantum medicamentorum facultates conſtituunt,& has vel ad ſe- cundas, vel ad occultas referunt. Nihilominus quia modo non occulto vt quartæ, ſed euidenti vt ſecundæ, detergendo, aperiendo, attenuando&c. agunt in determinatam materiam, ab vtriſq; non incommodè diſtinguuntur, aut vtriſq; particr
tertiæ.
pant, vtraſq; vires obtinent: nam ſi modum agendi reſpicis,
euidentibus qualitatibus magis annumerantur, ſin materiam in quam agunt, magis occultis. 45. Eiuſmodi facultates duplices ſunt: aliæ enim fe- Ppiciunt contenta, aliæ ipſas partes continentes. Quæreſpi-
ciunt contenta, ſunt lac, vel ſemen excitantia,& compri-
mentiai
——ͤ

eultaces qur detemninann
„.
unt, parricularez lcultacs na . 8— ur,& medir quocummdomm
aecs lecundus& quurts atmi-
d teſtatur, mam ex yun t vndc Ferncl. uljg Nlares, m
facultates cooſttuunt,& Wut
Lultus rcferunt. Nihiomimg artr, ſed euidenti tſccunde n mdo&c. agunt indetermianamu ommode ditinguuntut, utmin obeinent: num i mocum 5 4
1s 1anumer 1 atibus mags umnumermtur,
rocculll.
mentia; menſes, aut vrinas mouentia,& ſiſtentia: calculos minuentia,&c. Deinde quæ determinatas partes reſpiciunt, à parribus illis denominantur: vnde alia medicamenta cepha- lica dicuntur, quia manifeſtà qualitate cerebro proſunt, alia cardiaca: quia cordi, alia hepatica, ſplenetica bechica,&c quatenus igitur vires iſtæ manifeſta qualitate& modo eui-. denti agunt: à ſecundis differe non videntur, quatenus verò non in omnem ſed in dererminatam materiam agunt,& me- dicamenta cephalica, cardiaca, hepatica, ſplenetica,&c. di- cuntur, ad occultas facultates reducuntur. Itaq; diuerſo reſpectu ab alijs tres, ab alijs quatuor medicamentorum fa- cultates enumerantur.
41. Promanant autem qualitates iſtæ euidentes 5à mate-Caufæ ſe.
......„.—.. darum ria medicamenti perfuſa qualitaribus primis, ſiue à primis 2e kem au
qualitatibus: pro modo materiæ ijſdem veſtigijs inſiſtentes: facultatũ.
non quòd materia per ſe ſola aliquid agat, ſed quòd primis
qualitatibus in agendo, maiorem àut minorem aptitudinem
tribuat. Materia autem, vt diximus, vel eſt tenuis„quæ al- tè ſeſe in corpus& humores infert, ſiue intenuia facilè ſolui- tur; vel craſſæ ſubſtantiæ, quæ ſeſe non infert; aut mediocris. Pro modo materiæ qualitas actiones ſuas variat: nam ſumma caliditas in materia tenui& aërea flammæ correſpondet, in craſſa terreaq́; prunis aut ferro candenti, in media aquæ fer- uenti: quæ tria eodem modo non vrunt, licet medicamen- tum nullum adeo vrat vt flamma, pruna, aut aqua feruens. Quæ eſt ratio in ſumma caliditate, ea eſt in remiſſa, at q; etiam in frigiditate. Veruùm caliditas pro ſua intenſione, omni ma- teriæ celeritatem agendi tribuit; contra frigiditas: deinde caliditas eorum quæ tenuis ſunt eſſentiæ vires auget,& quæ craſſæ ſunt minuit, ſiue longius quam pro ſua natura deducit; contrà frigiditas, quæ homogenea& heterogenea in vnum cogit. 14:
Pp 42. Pro-

3 r.—. 8—— ö——
2½ *. 7 1* ———— 9—— 5. 8 8 —— d— 111 * 4 4
42. Proinde medicamentum tenuis ſubſtantiæ vüitempe⸗ ratum fuerit, vt adiantum, nonnihil rarefacit& attenuat, ſec minus cuidenter quàm calidum: ſin euidenter calidumn fc.
niculum, validè attenuat, penetrat, diſcutit, apetit, adtoyt
vrinas& ſudores moueat: ſi validiſſimè calidum vt euphor. bium, lepidium, inflammat, vrit, diſſoluit, colliquat. Ve. rùm ſi frigidum fuerit, qualia ſunt plæraq; acida, foris repel lit, intus humorum ferociam reprimit: ſi validius, partese- netrat, mordet& vellicat.
43 Deinde medicamentum craſſæ eſſentiæ, ſi nonuihi
temperatum, obſtruit, Iæuigat, infarcit, minus tamen quäm
frigidum: ſi calidum ſit, ſed ita temperatum, vt ſeſe infens nequeat in humores& meatus corporis, corroborat, leuiten que adſtringit: ſi vehementer calidum, vt meatus ſubeataqah- radit, expurgat, exaſperat: ſin ſummè calidum, vt calxviua
vehementiſſimeè mordet, vellicat, abradit, exulcerat vt cu-
ſtam inducat. Nam calida craſſarum partium magis vell- cant& mordent quàm tenuium, contrà frigida tenuiumma gis quam craſſarum partium: Interdum enim calida tenui- um partium omninò non mordent, ſed duntaxat calefaciunt & licet aliquando mordeant, non tamen exulcerant: atyebe- mentiſſimè calida craſſarum partium, ſemper vellicant&er ulcerant: Frigida verò craſſarum partium omninò non pene⸗ trant, nec humorem vllum introducunt, ſemperq́; adſtrin gunt; aſſumta, vaſa obſtruunt, humores incraſſant, fuuxio- nes ſiſtunt, foris repellunt, condenſant, cicatricem induunt At quæ tenuium ſunt parrium, ſi inæqualem nacta fuerim temperiem, valenter mordicaut. 44. Poſtremò, medicamentum mediocris eſſentiæ, me: dio modo ſe habet: nam ſi temperatũ vt oleum, leuiter emol lit, maturat: ſi calidum, modicè dolores lenit, relaxat: ſ intensé calidum, rarefacit& diſcutit, ſed minus Cuin ad

10. de nm quam, 4 donütac alnda hu lncai 49 quod tenuis ſubſtantiæ eſt; abſtergit, incidit& expurgat, ſed ee, Näcttt* non valenter abrahendo, vt id quod craſſæ eflenriæ eſt: ſi „s t A waldne 1 calidiſſimum, violenter expurgat& exulcerat. Hinc mani- 2 82 Mummat mit, ciltun feſtæ erunt cauſæ ſecundarum qualitatum,& quomodo à pri- P ſrui Lernt, qraha ſane lleaa mis oriantur, acactiones primarum conſequantur: Nunc in- qualitatib du krracian rnrai. ſpecie de præcipuis ſecundis tertijsq facultatibus agemus. in gpccie. Kwcllcn. Rin 45. Ac primum indurans& intendens tantam affinita- edanennn Ga.. tem habent, vt alterum pro altero plerumque ſumatur: — kna nam quod tenſum eſt, vt plurimum durum dicitur, nihilo- mum minus omne quod induratum eſt, intenſum propriè dici non
t, d i engee deber, nimirum quod ſine ſubſtantiæ ſuæ incremento vel „ eanus corporis ann decremento tactui non cedit. Proinde indurans propriè 4 nementer calicam mnani non erit, quod tenues ſubſtantiæ partes diſſoluendo aut ex- lüeieame⸗ aſ Pprimendo ipſum corpus cogit, aut quod materiæ alicuius in- fam adee fluxu diſtendit, ſed quod manente naturali humido, corpus mollien⸗- minus aptum reddit, vt tactui noſtro cedat. Tale Galeno fri- puim mnaiam, caatufge Sidum humidumq;H eſt, ſine manifeſta adſtrictione Pud lenti⸗ eeee cula paluſtris, portulaca, ſemperuiuum& ſimilia: in quibus a Partium: lnteridn cinu tamen frigiditas maximè dominatur, humiditas verò mode-
mwam 3
„. CIeren. 211ℳ erAlperan un lummecalchn n moeder, vellxat, ahradit, in 8„J 7
41 Wkaclt, enllan 5. Crallarum Ddartun Ue
a motdent, ſcd cuntuncd rata eſt:& plærumq́; ex duplici ſubſtanria conſtant, terrea mordeant, nontameemlam ſcilicet& aquea, qualis in ſemperuiuo conſpicitur. Proinde erum piuun, kmperm enarhua emollientia, quæ indurantibus opponuntur, cale- Aerdcrallarumpememn facientia erunt, ſed non vltra ſecundum grad.(nam intenſa
gem vlom introdocun, ſanri caliditas magis diſcutit aut attrahit quam emollit) deinde d ebüruunt bunas nnmh modicè ſiccantia aut temperata in ſiccitate& humiditate, Dellunt, coadenlint cieim noncraſſarum partium: licet nonnulla emollientia interdum m, i nexubant dicantur, quæ validè exiccant, vt opopanax, ammoniacum, galbanum, iris,&c. alia quæ manifeſtè humectant, vt oleum amygdalarum dulc. violarum,&c. Sed nec hæc perfectè, nec illa propriè emollienrtia ſunt, niſi contrario temperentur. Ex genere emollientium potiſſimum ſunt: ſem lini, fœenu- Sræci, Althæa, malua arefacta. Verúm pauca ſunt émolli-
b PP 2 entia
“ mO 1 dic M. menuum meuortutis ſeum te
dum, wodice dolorc aun 1e„ Aſcutit cd uot rarctacnt& dlkucit, V
³ mcdic.. umf temperatã Mo

————— 1 4 8 ————:ͤͤͤ———— ————
4————,— ——. 4—**——— 3 8 2 2— 1—— 1 4— eee—— 3— .—j— 4—ꝰ—;—.—————*— 6 — v“ 5 L—.* 3—— 2..— 4 2 1. 4.— 4 8 6— e 4 P B.— E 8 4 8————.———õ———— —-—————————yy— 2*——— 8— 3 4:—————.—.————*—— Ar. e. 3— —— 4 1—. 1—“——— —yͤͤͤͤ————— 3————— 9 —*— 3— 7*.————* 8— 88 — 8——————— T 1—.——— ———- 8———————— —*—. d——————— ——— 4— 1—— 3.
— . 4 8
8 er ee a i ...
— 5 2. 3 4 4——— 4——— g— e 1—— 4* 8. 3.——* —————* 4——— 4“— 2 1 — 3 2———..—*—————————— ———— 8.— ..————VBF₰ꝛ—ꝛõꝛ— 4* 3.— ÿĩ.—* 8 4 4— ——*. 8— 4. 5 — 6“ 8—*— 8 4—— 4 8 4 „———“———— 5—. 1————ͤ— „———* 8.———. — 2.——— 1 ——
entia quæ non calefaciunt& diſcutiunt, vt pleræq axungiz.
medullæ, Oſypus,&c. Vnde pleriq; emollientia 1
bus non diſcernunt. 4 AIASr
46. Deinde tenſio partis fit, vel exiccatione, àcalorelu,
latendens midum depaſcente; vel concretione, à frigore congelante
Krelaxans aut tenues partes exprimente; vel replerione ex humorcin
fluente: aliquando ex harum coniugatione. Igitur inten
dens triplex primum erit: vnum exiccans, aliud congelan
tertium replens. Et relaxans, quod intendenti opponitu
triplex quoq;: nimirum humectans, calefaciens, euacuans:
Igitur ſub relaxantib. euacuantia; ſub intendentib. replen⸗
tia contineri poterunt. V erùm quæ intenduntur nimid esie
catione, relaxantur humectantibus, vt ſunt viola, maluan
cens, oleum amygdalarum, dulc.&c. quæ intenduntur fiige
re, relaxantur calefacientibus,& emollientibus, vt anetho⸗
meliloto, camomilla, althæa, ſem: li ni, adipe anſeris&c, qur
intenduntur repletione ex humore influente, relaxantur eur cuatione vel inſenſibili, vel ſenſibili& manife ſtà.
47. Inſenſibili enim euaporatione, materia in habitucor
Poris emollientibus, rarefacientibus, attenuantibus, diſco
tientibus, nonnunquam attrahentibus& abſorbentibusdi-
ſoluitur: verùm aliquando, vt in initi js inſammationũ, repel
lentibus& exprimentib. materia reuocatur: quod ſi vero te-
pelli aur diſſolui nequeat, primùm maturantibus& pus mo-
uentibus præparatur, deinde vomicam aperientibus& abſter.
gentibus educitur. Vbi verò materia vaſa diſtendit aut ob-
ſtruit, primùm attenuantibus, incidentibus præparatur, dx-
inde aperientibus, expurgantibus,& abluentibus educitur-
Si ex duarum aut trium cauſarum coniugatione oriatur temr
ſio, pro modo& diuerſitate affectus, relaxans medicamentum
erit: aliud enim relaxans in phlegmone conuenit, quim in
ſcirrho, vbi nec nimium exſiccans, nec nimium calefaciens
b b au
à relaxanti.

llcems terun. Ve üidntn mrur dame den guainn e idun wt umuma, alatum dulc Kc. qweind Atccntidun, K cwollentdesg munlt, althxa ſemelin zigeai Eracex humote inchente um enfidell, rel ſenfdili& nmifk
d cnim cuaporaticne,natciunt das, rarttacicntidos, utenunnhe anquam attrahentidos K Maher 2qudo Miioitigintarune mxatib materiaresocaur: quii acqocat, primum maturanrbut
atur deinde vomicam perxnüe
ar. Vbivcro materia viſi ditns ienuantiDos, icicentibusr-
exporgintidos, A& ablbertiu9 b
trium caufrum coniugatote i ne aſtctus, relaxis rr
aucrtte
1 bomo werh claxans in pblegmohe(chlln
ium fdan5, bec ai
4ar& attenuant, vt quæ diaphoretica communiter vocan- Diaphore- tur, licet ſub diaphoreticis à pluribus ſudorifera comprehen- ue*
dantur. Diaphoretica autem hic appellamus, quæcunq; hu- mores in halitus diſſoluunt, vel contenta corporis per cutem diſſipant. Talia omnia, tenuium partium, calida ſiccaq́; ſunt,
men
aut diſcutiens prodeſt, ſed quod congelatum humorem fun- dit,& quod fuſumeſt, diſcutit.
Proprijſſimè verò relaxantia dicuntur, quæ rarefa-
non vltra tertium gradum: nam quæ vehementer calida ſunt, adurunt aut attrahunt magis, quam rarefaciunt& diſcutiunt: Omne autem diaphoreticum rarefacit& diſcutit. Rareface-
re autem nihil aliud eſt, quam id quod craſſum ſolidumq́; eſt, Rarefaci-
tenue& poroſum reddere, quod fieri nequit niſi penetrando, aut eà quæ intra partes ſunt diſſoluendo. Horum omnium ſi- milis efficacia non eſt: nam alia leuiora ſunt, emollientibus vicina aut ſimilia, quæ poros cutis rarefaciunt, tenues humo- res digerunt, craſſos tantùm concoquunt, vnde ſimpliciter rarefacientia dicuntur, vt camomilla, melilotus, anerhum re- cens, parietaria,&c. b
49. Modice rarefacientia& quæ his vicina ſunt emollien-
tia, quia contemperando cutemq; relaxando cauſam dolo-
ris mitigunt, Anodina proprijſſimè dicuntur: Verùm com- muniter Anodina funt, quæcunq; dolorem tollunt. Tollitur dolor tribus modis: Vno Anodinis propriè dictis ſiue Pare- goricis quæ noſtro calori ſimilia ſunt, cauſam doloris de- mulcent concoquunt& æquabilem reddunt, tenuitate par- tium rarefaciunt poroſq; aperiunt, vt Melilotus, Camomilla, Malua, Oeſypus. Deinde tollitur dolor ijs omnibus quæ cauſam doloris tollunt: Veluti ſi cauſa ſit ab intemperie ca- lida frigidis: Si à frigida, calidis: Si à materia euacuantibus, &c. Tertiò omnibus ijs quæ ſenſum partibus adimunt nim: Narcoticis propriè dictis, quæ ſua natura vehementiſſimè re- frigerent& torporem inducunt, vt Opium, Mandragora, Hyoſciamus,&c. pp 3 50. Præ-

e ———
——————
4— 2——— 4———————————— 5 9— ———.——.—.——— B..— 1 “ 3—„—— 3*—*—— 8—— 8 8* 2* 1. 1— 2 E 3— 3 6 4 6„— 14 8 82 eu““ ur=* 8 ———.— 2 2—————————„. 6 —— ⸗.-* 4——. B—— 1 —————————— 5—————— —“ 2—.—— ree———— 8—— 8 6— 4— 5 2—————.* — ¹ 2———. 1.* 4——— „———— 1— 4——— —— 2————————— d———— 3——— ———.— 4 4 3 1 8. 1——* ——.————*——
Attrahen- 51. 3 tia.
Attenuan 5 o. Præterea alia relaxantia fortiora ſunt a in aen vicina, ſed debiliora, quæ rarefactà eute crailos humotes- renuanmt;& in halitus diſſoluunt ‚ut per ſc facilè di 99 X& diſcuriantur vnde attenuantia& diſcurientia, dichan fimpliciter diaphoretica dicuntur vt origanum zpolegian Condenſan ruta, laurus ſem: calida,& c. Quare condenſa ntia, quæ rare tin⸗ mnerah facientibus, deinde incraſſantia, quæ attenuantibus oppo. nuntur,& ſpiracula cutis humoresq́;B cogunt& incraſinn frigida craſſarumq́; partium erunt,& modicè adftringente qualia ſunt planrago, myrtus, roſa,& ſimilin. Huc refin poterunt veliementer frigida, vt papauer; mandragora,&e Nam ſi quis modiceè ijs vtatur, condenſant, incraſſant, ſilie ralius, ſtupefaciunt; ſi liberãliſſimè mortem inducunt. Attenuantibus vicina aœeeν ſiue 22hhe lätini attrahentia, quæ foris impoſita, humores aur vaporesexann in ſumma corporis transferunt& diſcutiunt. Attrahentun autem varia materia: alia enim occulta materiæ proprietut aut ſimilitudine attrahunt, vt cancer fluuialis tritus& imye- ſitus tela attrahit, ſcorpius ſuum venenum: alia metu vacuiit cucurbitulæ, de quibus hic non dicemus. Alia maniffeſta qur litate, ſcilicet calore, vel inſito vt ſinapi, vel adſcititioamn contractoex putredine vt fermentum, ſimus columbinusam- ſerinus,&c. Omnia autẽ quæ manifeſtâ qualitate attrahum, euidenter calida, tenuium parrium,& ſicca ſunt: nam inten- ſus calor ſuâ naturaattrahit,& eò magis quò magis intenſs ſiccitas& tenuitas ſubſtantiæ adiuuant. Quare quæ calidi ſunt non ſupra ſecundum gradum, vt propolis; ammoni: cum, bdellium,&c. leuiter tantum attrahunt: quæ 3 gradu calida vt ariſtolochia, calamintha, caſtoreum, tapſia validè attrahunt& diſcutiunt: quæ 4. gradu vt ſinapi, naſtutr le⸗ pidium, euphorb. validiſſimè attrahunt, humores colliquant,
rubificant, aut puſtulas excitant. Ac proinde ſubattrahen.
31 9 tibus
ttrahemib
7 4 8

mage myrnn, mc eta —„
5 A
Remer ℳ Iigida mapen
„
* K 4 1 4. 1.
nlderalichme marwan ant 1 1 904 1
Km Tnmaen fat T torit impoüt: dumosan Nd transtern K cüendan. Rerm kiacnim occultamran Mtrahunt, wenccr tuialmn Korpius ſuum cncnum unn aun bus hic no dicemus. Alamn
1 5 2... p 117 mnto N lnri, mu
Äa
nedmc ve fermentum, immtom i zcté Cur manifeſti quultat
8* 4* „tennium partum,&lccaſmn
eriattrahit,&cômagscn u
odit ant. Ouarean tas ſubitantir adiuuant. Crg ccundom gradun, it ropai 7
c. leuiter tantum attradont:d
““
chis, calumintha, ciſtoram a
eni „ 4 adt l,” uriunt: qux 4. 81 uV 1„
walidime nrrahunt Pundräd ſulas cxcitnt. Ac muusis 4*
ö 42 Natur Con 4 8—
„ 1 1 4
unat d.
m
tibus interdum continentur Dropaces, Sinapiſmi, Phœnig- mi, quæ id quod extenuantibus& attrahentibus attenuari & diſcurti nequit, violenter attrahunt, diffoluunt, colliquant & confumunt: quorum vſus eſt purgato tantum corpore.
aui an een 1 eſ re anri Repcllen- 52. Ex quibus apparet xeses, ideſt repellentia, quæ 64
nonad ſe foras, ſed à ſe ad interiora, ſiue à loco cui admouen- tur, humores mouent& reprimunt, frigida eſſe craſſarumq́; partium. Verùm de repellentibus non conſenrtiunt medici:alij enim ſub reprimentibus comprehendunt omnia adſtringen- tia; alij non ſol˙ùm adſtringentia, ſed etiam oblinentia, in- craſſantia, oppilantia; contrà plurimi ſub adſtringentibus reprimentia ponunt,& alia adſtringentia repellere, alia non
repellere volunt. Verùm cum adſtringere ſit cogere, partes fir-
mare,& motum humorum ſiſtere: repellere verò ſit humores ad interiora reuocare: propriè idem adſtringens non eſt quod repellens, nec omnia repellentia, adſtringentia: nam multa e- uidenter frigida per ſe humores repellunt, quæ non manifeſtè adſtringunt, vt hyoſcyamus, papauer, lactuca, pſyllium: Dein- de nonnulla calida adſtringunt, quæ nõ ita propriè repellunt, vt ſpica, caſſia, aloe, abſinthium. Nihilominus quæ validè ad- ſtringunt, euidenter repellunt, talia naturãâ frigida ſunt, craſſæ ſubſtantiæ, vt plurimùm ſaporis acerbi aut auſteri, vt galla, a- catia, halauſtia,& c. quod enim craſſæ ſubſtantiæ eſt, quò frigi- dius, magis adſtringit. Quæ minus validè adſtringunt, vt roſæ, ſemen coræandri, cotonia, ſantala,&c. viſcera parteſq; fir- Corrobo. mant& corroborant. Verùm nonnulla repellentia tenuis mntia er ſunt ſubſtantiæ, quæ minus adſtringunt quàm repellunt, quia partes- altè penetrant, vt camphora, ſantalum,& fimilia. b 53. Nriihilominus adſtringere, quemadmodum& dilata-
re latè ſumitur: Nam adſtringere communiter dicitur quod cogit, partes roborat, intendit, condenſat, oblinit: humores incraſſat, repellit, refrenat: vaſorum orificia ſtringit, conſti-
pat,

——
——„ 2—* 3 ——— 3———=— . 2“ —— 4 ————y — ——— 1 —— 2
5*³u-
xa&
vdαᷣ
quomodo
diſtinguun tur&c.
pat, aut infarcit. Contrãâ dilatare. At propriè ⁵ Grfuead. ſtringens medicamentum, ſcoundum Auerrh. idem eſt uod 2 Galeno sspα, ſcilicet quod orificia venarum adſtringit Quãà ſignificatione facultas eννα ʃ& aανννauν opponunmm ac vis maxluun à ſtyptica diſtinguitur: Nam adſtringens n modo ſumptum, non eſt quod tenues meatus aliquomoii cogit aut infarcit, ſed quod orificia vaſorum proprie contis hit, totumq́; inſtrumentum vndiq́; conſtringit,& ſenſibila euacuationes cohibet: quo nomine adſtringentia ſiue a*⁵ Lua à condenſantibus& incraſſantibus diſtinguuntur. Medi camentum verò obſtruens, ſiue meatus infarciens eſt, qud orificia vaſorum tantùm opplet: opplet autem, quia ſiſſenqi fluxum humorum,& cohibendo euaporationem, facit im- ſa impleantur,& impleta obſtruantur. Vtrumq; naturæfi gidæ ſine omni acrimonia& mardacitate eſt.
54. Veruͤm quæ orificia vaſorum adlſtringunt, magis ſe ca& craſſarum partium, ſiue ſubſtantiæ prorſus terrenæſum vt galla, balauſtia, cæteraq́; acerba& auſtera. Quæ vetons-
ſa infarciunt& obſtruunt, emplaſticis ſimilia ſunt, ſubſtan
55
tiæ lentæ, viſcoſæ, vt infrà dicemus: Nam vt grificia vao- rum conſtringantur, requiritur vt medicamentum incam- bens, ob ſubſtantiæ ſuæ craſſitudinem, ne exiguos quidem meatus penetret,& propter frigiditatem partes premens,& vndiquaq; contrahens, vicina corpora cogat, vnde toto is- ſtrumento vndiq; ſe contrahente, euenit vt orificia vaſorum claudantur,& quaſi manibus foris comprimentibus, conſirin gantur. Nihilominus nonnulla adſtringentia vehementet calida ſunt, vt calchantum,& ſimilia, ſed ea ex contrari naturis, calida& frigida, compoſita ſunt,& mordacia, qus- re ſtegnoticis propriè non annumerantur. Vis ⸗epuixn& aaseuudeun Opponuntur, quemadmo-
aAlνεν quod tei
8
dum aaxun& dacpeanhun. Eſt autem a⁵

Ikaatum opple opxle* Wm,& cohidendo cuuporni — 1 4& Mpcta 4
Oltruantor. nt 3 nmom d Tdlcitate 2 Tor orifcin raforum adlbuan. perrium, line lubſtantir me us, cxterac acerde Kaulkn 6 oditruunt, emplaiticis Gmili
f 1
3 R..= otx, vt intra ducemos: Namman
intix ſux craftudinem, x cimn tt,& propter trigicitutem qanom
4 amtur, uuur ce
arahcns, vcina cocpora cogt mit
.α̈ contrahente, euenlt onacn
aau manibus foris comxrincni
winus noanulli adlbisgenti e alchuntum,& ſmilia, Kdcaag
pcie no ununcrantul 8 ——. † opponllf K Aaguh een Hutem assee
& tigida, compoſtalunt, Ant b
ſccia vaſorum recludit. dæέανινςινυd materiam meatibus Avasrua impactam ſiue infarctam extergit& euacuat. Cum autem a,& orificia à frigidis nulla mordacitate præditis claudantur, ne- dsax ceſſe erit à calidis mordacibusq́; recludi& deobſtrui. Cali- axα.
da autem quæ orificia vaforum aperiunt, abſolutè tenuium partium non ſunt, quæ promtiſſimè ſubſtant iam vaſorum pe- netrant, ſed nonnihil craſſarum, cum mordacitate quadam,
vt expulttix facultas in paæte excitetur: qualis vis in allijs, cœ-
pis, cyclamine, felle tauri,& ſimilibus reperitur, quæ admo- ta hœmorrhoides aperiunt. Auerrhoes tres gradus opera- tionum in anaſtomaticis ſtatuit: vnum humores abſtergendi, alterum aperiendi, tertium orificia dilatandi. Verum hi gradus non ſunt vnius facultatis, ſed diunerſarum, licet vna al- teri ſubſeruiat: deinde vis abſtergendi in deobſtruentibus, a- Periendi& dilatandi orificia venarum in anaſtomoticis po- tius conſideratur& requiritur. b 56. interdum pro eodem ſumuntur, differunt potiſſimum duo- bus modis: Primò quod eφν ſuperficiem corporis& ex- ternos meatus(vt in vlceribus) expurgat: 2ᷣawkze. inter- nas cauitates. Deinde quod extergens calidius ſit& magis tenuium partium, quam obſtruens. Cum enim exteriores meatus anguſtiores ſint internis, requiritur vt vis extergens altius penetret, quàm deobſtruens: vnde abſinthium intus meatus validè expurgat, foris non nam cum amaritudine a- cerbitatem habet, quæ tenues meatus non ſubit. Vtrumq; medicamentum calidum propriè eſt,& fuhſtantiæ nonnihil craſſæ, cum aliqua mordacitate, qualis vis in plæriſq; amaris & nitroſis deprehenditur; licet nonnullà detergentia ſint, quæ ob partium diuerſitatem frigida dicantur, aliqua dulcia. Craſſitudo autem illa ſubſtantiæ, mediocri tantum ſuà ad- ſtrictione, caloris tranſitum non impedit, ſed promouet&
99 conſer-
Nam ëõνμιν extergens,& es ul deobſtruens, Petergen-

eonſeruat, facitq́; vt medicamentum tam diu moretur. welli cando& abradendo craſſos lentosq́; humores, donec eedan ſiccitas verò cum calore craſſa lentaq́;B diſſoluit, vt facilius abradantur& expurgentur: nam calær penetrando, cralſam materiam ſecum deducit,& ſimul ob craſſitiem, quicquid obuium eſt incidit, ſecumq́; rapit& expurgat.
Ad deawdns reducitur Xeslι extenuans& ranln, incidens: Vr enim vaſa infarctu liberes, requiritur vt craſi
extenuentur, lenta& viſcida incidantur& diſſecentur, énTpeauu id communiter vocare ſolet quod materiam er tenuat incidit& ſimul meatus expurgat. Extenuantiuma- tem& incidentium ſimilis materia eſt, magna ex parte calida ſicca: interdum frigida tenuium parcium, vt acetum: Ve ruͤm extenuans magis tenuium part ium eſt& non ſempereli denter calidum, vt adiantum, aſparagus,&c. Incidens veri magis craſſarum, ſed acalore ita attenuatum, vt longeè pe
netrare,& lentos viſc idoſq; humores adhærentes diſſecare, diuidere& ſeparare queat, vt hyſſopus& c. Sed hæc omniapi
2 8
0
diuerſitate humoris peccantis variant plurimum, ſempere- nim calidis humoribus frigidiora conueniunt, yt cichoracts Xc frigidis calidiora vt chamædris,&c. Poſt materiæ extenua- tionem& inciſionem ſi non cedat, meatus acrioribus expur- gari& abſtergi debent: Verùm pro natura partium alia atq;ë. lia expurgantia& deobſtruentia conueniunt, validiora pro liene, quàm pro iecore,& pro iecore quàm pro ventriculod
*
vias patentes& vicinas: Quare huc referuntur quæ per osaui aluum manifeſta qualitate euacuantur, de quibus& de cæte icamentorum ſequenti diſputatione io
ris quoq; viribus med lente DEo agemus.
FE IN 1 S.

6„ r.— 1 8 1 4 48 4 8 ¹—. 3— 4 5 3 3. 3 3 4
„ 88 N npu e
mataa
d.— ö“
1 3 3 4— 4 am 2 71 8 8 2 8, 3 8 a Aparn nncitn. n. 2—.. 3. k 1—— 3 n 3 8 4 3—— 4 m„ 1 ſpaxuaas K. 4 4 8 2 4* 1.d. 3* 3 8 3— 1 4 re A 464 3.— 1—— 1 244 Ne a teoun un. D..“ 3— . 4 3 4 4 4— 5 4“ 9 m Nes d 4. 3. 4 2 1 ao 5 8 8 1 1— 1 1 Aekea.—.. 5. 1. *& 8 ſſ 6 3— 8 3— 6 1 l pusc KKd n 3— 1—— 1. 5 2 1— 4— * heran u3 varunt plmm.— 1 8— . 3— 2 “—— 3 “* Iconueniun n, p— 3 3 8 „ A—. 4—— H 1 4 2 6— 8 1 4 2 6 ver— S 3 8— 4„Xc. NM 1A 1 8 4— 3— 3—. 8—. 11 —J““ accdut, men 11 Kh w 4.— 8 1 . f 3 5 3— 2——— 5 8—— 4 C m—. 4— 4 9 Ap 0 1 11 4pa- Kle— 3 3 8—— 3— 4* 4 4. coauen dunt 1— 3—— 3. Leml K&M M,— 2.—. 3 4—*— 4 8.— 8— 6— 3 4 —. H gen. 3 3 8 4 .* No! K 1 Ne I uam k ſ 4 4—— 3— urre 5„ mu— 8 K 24— 31 Kren run 9n 1
end ö v“
— 4-d
3 * 8— 8 “— —““ 4.— 4— 7. 3*— — 8 N 8 1. 5 1 ..— * 8 5 4 2 A* — 8— 4

———— ——————
——x.— 5 ——————
———,—————— ꝗ 4————

Diſpucatio Therapeutica 3 IIERKTILA. 4
DE MEDICAMENTIS ET ME. DICAMENTORVM FACVLTATIBVS pars poſterior.
b KRoſpondente 04NXN FRID4
TIESISI. = E medicamentis& medicamentorum facultati-
*
3.... ⸗* dus primum in genere, deinde de primis& ſecun- dis nonnullis in ſpecie priori diſputationedictum
☛‿Ʒò fuir. In hac de cæteris ſecundis, item de tertijs & quartis faculratibus in ſpecie ordine agemus, deinde de
modo indagandi fingulas facultates, tertio de materia me dicamentorum. 2. Deobſtruentibus cognora ſunt quæ per os& aluum ma- nifeſtà qualitate euacuant. Euacuant autem per aluum alia ſpecifica formãâ, nimirum catharctica propriè dicta, de quibus infra. alia manifeſtà qualitate: quæ autem manifeſtà qualita te per aluum euacuant, uruααεαν ſiuè lenientia communiter di- FypeAtn cuntur. Hæc vnius naturæ non ſunt: Nam quatuor modis eua- 44..
5 7
cuare putantut, vndè bxnlexa quadruplicia dicuntur, nimi-
rum huncan ‚abluentia, detergentia& comprimentia. Lubricantia autein ſunr, quæ vias ductuſq; inæquales læ- uigant, vt humores adhærere nequeant; inæqualitas
nim ſiue aſperitasſviarum motum impedit, læuitas vias æ- quales& patentes reddit, vt humores ſine impedimento de- fluant. Igitur lubricantia lentà pinguiq; ſubſtantià prædita
ſunt, modicè calida, cum aliquà tenacitate, qualis vis eſt in

——————
oleoſis& pinguibus: cuius generis ſunt malua manna, iura pinguia, pruna& ſimilia.
1 altheacalli,
3. Lubricantibus abluentia& detergentia conttaria ſ. 4 Abluentia dentur: nam hæc non oblinendo, ſed ſordes diluendo via complanant& læuigant: vtroq́; enim modo læuigatio ſit,&a 1 contrarijs exaſperatio. Verùm ſub detergentibusablueniu t plærumq; continentur: Propriè tamen abluens dicitur quol t ſuperficiem partium expurgat: Detergens verò, quod ajtiu penetrans,& tenuiores meatus ſubiens, ſordes educit. Den. 1
Detergen. de abluentia magis aqueæ ſunt naturæ, minusq́; mordent;. ria. calefaciunt, vt ſerum lactis, aqua hordei, ius galli, hydrona
ius braſſicæ, mercurialis: Detergentia magis calefaciunt exi- cant, altius penetrant, vellicant& abradunt: qualia ſunt, diximus, potiſſimum nitroſa& amara, vt aloe, centaureum minus, ariſtolochia: item nonnulla dulcia, prædita aliqud-- compri. crimonid, vt mel&. Tandem comprimentia non perſeim⸗
mentia-
mediatè aluum erpurgant, ſed dum vaſa contrahunt, itha
mor contentus exprimatur: igitur impropriè aut ex accidens leniunt: talia omnia adſtringentia ſunt, vt myrobalani, mr ſtix, tamarindi,&. Huc etiam referuntur, quæ in iltima menſa exhibita poſt cibos, aluum lubricant, vt cydoneayy-
ra,& ſimilia.
4. Similis ratio in cæteris partibus vt in aluo, veluii faucibus, alia exaſperata leniunt, alia ſordes abluunt, aliame- atus expurgant, alia comprimunt& influxum humorumte pellunt. Item vomitum manifeſt qualitate prouocant ain lubricando, alia abluendo, alia detergenco, nonnulla ſatu & extenſionem faciendo, quatenus fuperius os ventticui irritant, vt compreſſo fundo contenta ſurſum extrudat, Se
de his alio loco plenius agemus.
Smplaſtica 5. Abſtergentibus oppoſita ſunt, Emplaſtica, quæ tens
citate ſuà meatus infarciunt, tenuesq́; humores incraſſant
) 3 anl-

1 M
2 r„ Imes 1„ 5 8„ FoprieMa v
1 MPent loot, vt w
Kc. Hoc ctiam nfnmn A Krntur, chr.
—
di 4 laben
4 4) 41 4 414 laoikKant
f p ) A
rarA Tprer Merhne 4 4 1 11 3 Daortlidus VIna.
8* 1 P
aAKRIn aiperalcnicnt, alia fordeableur
* “„*. 4 a comprimunt& indurmmb
aum mtt qualitate oèi 1
abimendo, ana ccterger.O, dom. „
ciendo, quatenus luperus
¹*. 4„
“ 9 1 .. 1. 2 3 ubc A ar bus oreottalent, mpaal 9 A ar Icnncsch Dumofsl 4
manifeſtè non adſtringunt: aliud enim eſt meatus oblinere& obſtruere, aliud aditringere& coarctare. Emplaſticorum autem duplex eſt materia: vna planè terrea& ſicca, ſine eui- denti frigore& calore, vt amylum, lithargyrum, ceruſſa, tu- thia, terra Samia,&c. alia lenta& viſcola penitus, miſta ex terris& aquis, aliquando ex aëreis, vt oleum dulce, cera po- tiſſimum lota, quod in lacte caſeoſum eſt, pinguedines quæ carent acrimonià&c. His omnibus addunt nonnulli, quæ non ſoluͤm tenues humores exiccant, ſed etiam euidenter adſtrin- gunt, meatusq́; coarctant, quæ propriè emplaſtica non ſunt, vt ſanguis draconis, alumen,&c. b b
6. Medendi rario poſtulat vt poſt repellentia parti, cui materia impacta eſt, diſcutientia adhibeantur: quod ſi mate- ria diſcutientibus non cedat, vel ad cutem attrahenda& vali-
dioribus diſcurienda, vel abſorbenda, velad ſuppurationem
perducenda. de attrahentibus ſuprà dictum eſt. Abſorben- tia autem ſunt, quæ valida exſiccandi& extenuandi vi humo- res frigidos impactos,& tumores œdematoſos& aquoſos,
aliquandoſcirrhoſos ‚ſed præmiſſis emollientibus& attenu-Abſorben- Hæc validè diſcutientibus vicina ſunt,“*“**
antibus abſumunt. ſed magis exſiccantia, adeò vt materiam magis depaſcant ab- ſorbeant quam diſſoluant, cuius generis ſunt ſal, alumen, ni- trum, ſulphur, calx, cineres herbarum nitroſarum: vnde cum aqua aliquando admixta vino aut aquæ vitæ varia fiunt lixi-
uia, interdum cum cera& oleis conuenientibus vnguenta & emplaſtra. b
7. Si materia calidior fuerit& diſcutientibus non cedat Suppurs- toria.
ſuppuratio tentanda erit. Eænvnle, id eſt, ſuppuratorium, em- plaſtico ſimile eſt, eiq́; cognatum erauszss': nam vtraq́;& eu- anοᷣ& maaaue eſt quædamzimos, ideſt, maturatio, conco- ctio, fiue vitiati humoris in conuenientiorem naturæ ſtatum deductio. Verùm ſuppuratio eſt, humoris corrupti extra ve-
rr 2 nas,

3 2— ———*— 8 „——
—“
flas, in pus conuerſio: mou? verõ eſt 8 humorum bälitate
nocentium, intra venas potiſſimum, non in pus, ſed utas gniorem naturam conuerſio: Vtrumq; naturæ opus inſru.
mento caloris. Verùm quod ſubſtantiam caloris natiui a4 auget., nec qualitatem eius intendit, ſed æqualem accenqi ei qui eſt in homine ſecundum naturam, id proprie ſuppurs torium eſt. Proinde medicamentum ſuppurans natura manæ ſimilimum erit, magisq; temperatum quam vlluue
molliens: nam emolliens paululum humoris, qui præftiti
partibus induratis, abſu mit: ſuppuratorium totum conſi- uat. Vt autem ſubſtantiam caloris natiui conſeruet, non qualitatem eius intendat, neceſſe eſtvt temperatum ſtann lentore quodam vt emplaſtica, quo poros corporis obſtrunt & humorum effluxum prohibeat: Vnde emolliientia&nel xantia, quæ humores in halitus diſſoluunt, pus Propriè non gignunt. Verùm cum temperamentorum magna ſit varietas accidit vt idem reſpectu vnius ſit ſuppuratorium, quod alte rius ſit diſcutiens, expurgans, aut farcoticum: vt ficus,n dix altheæ, liliorum, terebinthina,& ſimilia. Suppurato. rijs opponuntur mabixs, de quibus infra. 8- In tumoribus genito pure,& aperta vomica ferrojige aut medicamentis cauſticis, pus& ſanies primum expurgun- dacrit detergentibus, deinde cauitas vlceris implenda ſa. coticis, tandem vlcus plenum conſolidandum inducta cies trice, epuloticis. De natura detergentium iam dictum ct Medicamentum autem perfectè exalese, nullum dici po. teſt, nam carnis gignendæ materia eſt ſanguis bonus, eff- ciens aut opifex non medicamentum, ſed natura illius pauis cui caro ſuperinducitur, quæ conſiſtit in apta temperatura Proinde vt vlcus carne impleatur, requiritur vt pars natura- li temperamento prædita ſit, deinde vt ſanguis bonus co fuuat. Vbi igitur hæc duo concurrunt, prima Lnune 4 nelal
——y—— 4Q—————ſͤ 4
„—ꝗ-—““

“
48
. 1 A„ 4 do nn
6
4—*
““
—“
4 1 4,uo. „Koo poros cah
ludſtar A 1 3 4 AA zn ed atendt, a 6 1 de Lam 4 aid Ma 8 kam. un 4 DeEnnr 3 „f. 9 1 4 Whu. ne 3 Kperarnn 1 1 4 1* fL ppurane a Perancrun KA A 4 Lallu(Odis 4 1 7A 5 Keknt ded 1.n 4
„ *
— 2
4 KAROkummn 4.
44 - dall
5 woere 3 KAe
4 4 † 1 jn Inm Inane A AG e
4 8 4 ryen! nm unc 2 4äAR! 1
* cir er l
4* 1 pon dr 1 n 4 1aDchs D
gentum, ſcd utunb- 38 1 4 p oautut n zpta en
3
Irithr pK , tequuntunma.
8
14 bt.*
„.
1„ie W
da ur anc
4 de vi 141 9 A d.
4 pe! in 1 9 , du. 7
7
geratio contingit ſine ope vllius medicamenti. 1 9. Veruùm cum in ipſa carnis generatione perpetuò du- plex gignatur excrementum, vnum tenue, ichor ſiue ſanies, vnde vlcus humidum redditur: alterum craſſum, ſordes, vn- de ſordidum efficitur. Proinde vlcus ſemper duplici indiget
medicamento, vno humidum exiccante, altero ſordes expur-
gante:& quod vtriſq; facultatibus præditum eſt, ſcilicer exiccat ſimul& deterget, ſed blandè ſine morſu, id aννν propriè dicitur. Eiuſmodi varia ſunt pro natura corporis& partium affectarum: ſiccioribus enim& durioribus corpori- bus ſicciora conueniunt; humidioribus minus ſicca. Nam ſarcotica imbecilliora vlcus ſordidum reddunt, vehemen- tiora exaſperant, fluxioneſq; irritant. Leuiora ſunt farina hordei, fabarum, ſarcocolla, thus&c. vehementiora, farina erui, iris, ariſtolochia,& multa quoq; valide detergentia, exiccantia: nam in corpore duro ſicco, ariſtolochia, aut iris carnem gignit, vbi thus ſordes commouet:& oculis ſufficit thus& ſarcocolla, vbi auribus vix paſtilli Andronis, aut ſco- ria ferri præparata.
10. Sarcoticis oppoſita ahesenuua quæ excreſcentem
carnem, verrucas, callos,& ſimilia, ſenſim quaſi liquefacien-
do abſumunt. Hæc pyroticis annumerantur, quæ vehemen-
tiſſimè calefaciunt: nam ſub pyroticis comprehenduntur ODeouryuòt, KaHesseelad,&,aᷣdunua& aud: addunt nonnulli ru- bificantia, vt dropaces acres,& ſinapiſmos. Omnia νννυ zoalaus ſummè calida ſunt igneæq́; ſubſtantiæ, licet modo materiæ differant, vnde diſcrepantes effectus: namvt in cæteris idem
caloris gradus pro modo ſubſtantiæ actiones variat, ita in py-
roticis: ſummus enim calor in craſſa materia non facilè dif-
flatur, ſed tenaciter adhærens, violenter vellicat& vrit,&
id cui inhæret, ſtipitis ritu infixus, excruciat: contra in tenui
materia calefacit quidem vehementer, ſed ad flammæ ſimi-
rr 3 litu-

Rubrifi. II.
litudinem facilè diſſipatur, nec vehe mouet. 5 Quare rubrificantia quæ ardore ſuo humores attra.
eantia. hunt,& cutim rubore inficiunt, ſed neceſſariò non vellicam )
8
Oouενμμ
*,s- Las.
mrrlaxa-
iq; aoa-
And.
nec exedunt, tenuium partium erunt, attrahentibus fmi-. ma, vt ſupra dictum eſt, vt ſinapiſmi&c. Deinde phoœnigniſ. ue veſicatoria propriè dicta, quæ ardore ſuo humores proi ciunt,& ſupremam cutis partem exulcerant, ſiue puſtuſasꝭ veſicas mouent, minus tenuium partium erunt, ſed rubrif cantibus vicina, vt mel anacardinum, cantharides cum fer mento,& ſimilia. At ανρκνεκνα quæ ſenſim colliquanan carnem conſumunt, ſiccitate cum partium tenuitate pradi ta ſunt, vt tenuitate illà virtus exedendi cito diſſipetur, pr- uſquam longe penetrare queant,& ſuperficiem exiccanda comprimendoq́; ſenſim carnem colliquent& abſuman, cuius generis eſt vitriolum& alumen vſtum, ærugo& ſigilk 12. Quartò aruxa quæ altius penetrant quam phœnisni & carnem teneriorẽ colliquant, inſitumq́; caloré diſſoluuns ſuperiorib. acriora erunt craſſioriſq́ ſubſtantiæ, ſed nonabb lutè craſſæ, vt auripigmentum, arſenicum,& alia, quæ qu- litate quoq; occulta naturæ noſtræ contraria ſunt. uin ,aναω᷑νον quæ altiſſimè penetrant ad ferri candentis ſimiltu- dinem, cutim ita exurunt vt cruſtas inducanr, ac etiam dun calloſaq́; corpora abſumunt,& ea quibus inhærent, ſtipiti ritu infixa, excruciant, abſolute craſſæ ſubſtantiæ erunt omniumq́; pyroticorum mordaciſſima, vt calx viua, cum lixiuio ſaponis præcipitatũ,& ſimilia: quibus poriſſimum eir mur in cauterijs potentialibus. Atq; hæ ſunt diſtinctione- pyroticorum. 1. b 88 b
13. Veruͤm cum ſingula medicamenta wolaue, pro futl- ra corporum quibus admouentur,& temporis mora autbe-
uitate, diſſimiles effectus producant; fit vt idem aunent b b
mentem qolorisſelun

uden zemii Nr a 3 Panium un mchmüimpim e hd Nopric d— * dacn qur ardore ud d lcaus partem em nmn teman uime
cans, nunc ν nunc ea,αεᷣu dicatur: nam ακινο εκεναι aut veſicantia mollioribus corporibus admota, aut longo tempore, idem faciunt, quod andua aut ᷣãe᷑νᷣναν duriori- bus corporibus, aut breui tempore: Imò ſæpè quæ in durio- ribus corporibus ſunt veſicantia, in mollioribus ſunt eſcha- rotica: Similiter quæ in mollioribus ſunt εαν, in du- rioribus ſunt ereαlaliud.
N ce tau 14. Sunt autem ersXadaua, quæ repleti vlceris ſummam π☛ꝙ‿α carcinum 8 d 9 19. 1! ſi 2 ⸗*.
al eadun carnem deſiccant& indurant, in callum ſiue cicatricem cuti 7α.
ſimilimam: nam cutis eſt quaſi in callum indurata caro, eiq́;
ſimilis cicatrix. Eiuſmodi medicamenta neceſſariò ſicca
r A- 9„*. eh Rneirate quczt,& lderdeen t 4 b
1** cnum(argem collcuen t. Unn V Aninolum K alamcn ktten amm. 1½
1 Arta qux altiuscncteams 4
nosd colliquant, nätund dait ocx erunt craspociſij idimiaſä muripigmentum, arſcncum, A t Cahta aaturæ noftræ cootruuin lriüme penctran adfenicmtn
„** iacxrunt yt cruſtas icucam In
oca ab(umunt, K eu qudus iden acrniunt, ibſolute craſe i’br ¹„ n
oticorum mordacifima, t du dereipitanu Kmili: qubespus oentiulbus. Atqp be u
* „ ae u9)
cum ſingul mediczmenta au dorurn
ſunt, ſubſtantiæ craſſæ, vt plurimùm vi adſtringente prædita, ſine euidente calore& frigore, ac etiam ſine morſu, vt humo- res tenues in ſuperficie abſumant, ipſamq́; contrahant& condenſent, vt lapis hæmatites, tutia præp. ceruſſa,&c. Ve- rͤm inter irszaakzxx numerantur multa, quæ ſine euidenti adſtrictione deſiccant, vt cornu cerui vſtum, coralla ceruſa: alia, quæ cum morſu deſiccant,& durioribus corporibus tan- tum conueniunt, vt alumen, æs vſtum,& alia quæ cathareticis
quoq; annumerantur. 8
15. dammodo naturæ eſſe videntur o Xauxa, id eſt, glutinantia tia. quæ labia cruenti vulneris adducta vniunt, deſiccant enim cum adſtrictione, ſine omni morſu& euidenti calore, ac ſubſtantiæ nonnihil craſſæ terrenæq́; ſunt, cum quadam te- nacitate, qualis in plantagine, conſolida, ſanicula, verbena & ſimilibus apparet.
16. Conſequens eſt vt de tertijs medicamentorum facul- Diuretica-
ratibus agamus, ac primum Atsenlus, quæ præter conſuetu- dinem vrinas copiosè euacuant, non ſunt quæ obſtructiones in vijs vrinæ ab humore craſſo aut calculo aperiunt, à qui- bus violenter detinetur, nec quæ vias illas tantum leniunt,
ſed
Inter érerN⁴lodend, euu‿lud& uᷣ⁵αν, mediæ quO- Glutinan-

*
ſed quæ ſerum ita pra attrahatur& educatur. Talia extenuandi vi prædita ſunt,
2* 5
iurerica ſunt, non ſolùm ſanguinem extenuant, ſed etian
fundunt, ac tenue ſeroſumq́; ſecernunt, craſſo in ſe coeun,
non aliter quàm coagulum in lacte: Quod verò ſerofum i
manguine ſegregatum eſt, renes ad ſe naturaliter trahunt. e
proinde vrinas eiuſmodi non ſolum mouent, ſed etiam ciunt,& tota ad renes penetrant, cuius generis ſunt dauchs ſeſeli& ſimilia. Nihilominus diureticis annumerantur, ques extenuant, non ita vehementervt ſanguinem fundant, ſcdit ſerum tantum ad vias vrinæ moueant. Mouent autem di vehementer, alia moderateè: vehementer, quæ cum euidden-
ti calore extenuant& detergunt, vt ſem. calida: modersea
quæ cum calore temperato, vt quatuor ſem. frigida, quæ in diicuntur collata cum ſeminibus calidis,& non quia mauiſe-
K refrigerant. Annumerantur eriam diureticis nonuulla auæ vias vr inæ leniunt, vt glycyrrhiza, althæa& ſimilia: Pie. terea quæ feruorem in ſanguine contemperant, ſedea minm propfie diurerica ſum. t3 e Iffesn E Calculos 1z. Quæ validée vrinas mouent,& ſimul renes ac vai din illei⸗ retica expurgant, calculos& arenas diſſoluunt& expurgit nuentia. Verum non propriè: nam diſſoluitur lapis vel occultã natuns proprietate, qualis eſt in ſanguine hircino, vel maniféſta qua- litate. Oritur autem lapis ex materia terrea, viſcido humo- re coagulata, à calore exiccante& indurante. Quæ hocmo-
diq; præditis, non ſine naturali aut adſciticia humiditate:
uius generis ſunt aſparagus, rad. eryngij, graminis, oxſymck compoſ.& ſimilia. Verùm præter hæc, nonnulla magis ccc
accidente calculos diſſoluunt: vel quia aſperitate ſuã on nte aAlſlo kh
ita præparant, vt copiosè facileq́ à teridus 1
calida, ſicca, cum partium tenuitate. Verum quæ perfec
do concreſcunt, nec vehementer calidis, nec frigidis proyrit reſoluuntur, ſed à moderarè calidis, vi extenuandi inciden.
Eeee— ‚
4 4
ͤ————.„

ade: Ahe *. 45 ded 29 b d ad ſe aaarh. A* 4 dd „ hon 10 “ 4 lom Won⸗ tene pener R. 7 4 M,(Azo⸗ A Hllenne Adau 441 2n 482 doretics e - 4 4 Kryt 9 tlangainenind Doner dar moucam. Noar 4 A Cr- 1 1— 1 ale Khewenter Careh —— 1 S. * dcteror„ N, * Km.(Alchr * 4 en e na Lor lem. KD. o ** v 4 4 & 6 Cag 4 , 4 A n
1„ 1 Anumentur Giin äi *. 41 ede. 4 a Grecnes 1
.. 1 . athV Ffta, althemn
* 4 3 1 1 1. remoerge a u Lan, ha 4 71 19
“.“ Ur. 4 1 4 4 4 nl 1
1
* 4 1 8„ Aze 4 w⸗ 1 & Bolla
em hpu exmaterintems alorecxiccantc& indurantt. c vehementer culidi nxc th „Mcrate cilids, M enenun e nuturali aot adſcitcuh aragus, fad. er)
6
„ 2 wa!
4 orxter hxc 4 doal. ,“ 1„ 1
4 5
1 4
4 1 —„8˖—
.
8* anh or ervel. gr he* „
.* 4 9 u Iherna ¹
rendo& abradendo ſuperſiciem, non parum minuunt, vt vd.
trum combuſtum vel quia nimià caliditate paruam in lapide glutinoſitatem abſumunt,& quaſi in puluerem reducunt, vt cantharides,& alia quæ vrinas vehementer mouent.
18. Diureticis cognata ſunt, menſes mouentia. Siſtun- Menſe- tur autem menſes ob tres cauſas potiſſimum: 1. Ob imbes meuentia. cillitatem facultatis expultricis. 2. Ob vitium ſanguinis, quia paucus, craſſus, viſcoſus. 3. Propter obſtructionem venarum in matrice, aut quia ſanguis auertitur à matrice. Propriè autem quæ obſtructiones matricis aperiunt,& ab- ſtergunt,& ſanguinem ad vterum deducunt, menſes mouen-
tia dicuntur: minus propriè quæ facultatem expultricem ro- borant, aut vitia ſanguinis emendant. Aperientia illa& ab- ſtergentia quæ menſes mouent, valida eſſe debent, non pror-
ſus tenuis fúbſtantiæ, quorum vires breui tempore facileq́;
reſoluuntur, ſed nonnihil craſſæ, ne citò virtus diſſoluatur,&
longè penetrent. Proinde vehementer calida erunt, cum euidente ſiccitate, ſed minore quam in diureticis: cuius ge- neris efficaciſſima ſunt, quæ amaritudinem aliquam acrimo- niãà permixtam habent, vt ſabina, ariſtoloch. pulegium, myr- 19. Quæ menſes mouent, ſimilitudinem cum ijs habere Lac& ſe- videntur, quæ lac& ſemen promouent: calefaciunt enim mchromo- omnia,& vt menſes mouentia ſanguinem ad vterum, ita lac promouentia ad mammas,& ſemen excitantia ad. vaſa ſper- matica mouent, Differunt tamen plurimùm: nam lac& ſe- men mouentia minus ſicca ſunt, nec vehementer calida, vt menſes mouentia: deinde non carent aliquã humidirate: qua- lis vis eſt in anetho& fœniculo viridi ad lac gignendum; in e- ruca ad ſemen excitandum. Veruùm aliud eſt lac& ſemen gignere, aliud prouocare,& materiam ad mammas, vel teſtes deriuare: Generatio enim fit ex optimis alimentis aut me-
9 dica-

—
————. 5* 5 — 1 2 S— —————* 5 4 1 ————‧² 1 5— ————————— —— 282 3 .———— ——— 4 —— 8— 27— ———
Bechica-
Lrr hina.
ſuperfluam pituitam circa meninges& cerebrum per hau
Rma.
—
vel tenues& ſubtiles. Proinde bechica alia extenuat & incidunt, ſed ſine vehementi calore, vr hyſſopus, alis can temperant, modicè incraſſant& leniunt, vt amygdala, aucs pineæ, ſem. maluæ, tragacantha&c. Praterea ista qa
expurgant:& aAνεᷣαναντμ qui per palatum; aliquandh
Corrobo-
tes.
nitrosãâ, incidendo, abſtergendo.
occultà qualitate agunt, plærumꝗq; manifeſta, ſcilicet aci
X
21. Poöſtremò viſceribns omnibus manifeſtà qualitate
rantia par-conueniunt, quæ robur membriconſeruant, ſiue adftringen- docorroborant, inprimis ventriculo, deinde iecori& cotd-
Veruͤm hepatica cum adſtrictione aut aperiunt, ſanguinemq purificant, vt agrimonia, intybi genera&c. aut feruoremſar- guinis& bilis flauæ reſtringunt vt hepatica, ſantala. Splene- rica hepaticis ſimilia ſunt, ſed magis aperiunt& incidunt, ſ capparis, ſcolopendrium&c. aut bilem retorridam refte- nant, vt bugloſſa, ſuccus pomorum dulc. b
22. Cardiaca verò ſubſtantiam cordis modica tantumad ſtrictione corroborant,& vel virtutem ſpirituſq́; grata adſti-
ctione congregant, ut coralli, ebur, roſæ, margaritæn net
1
netum pulſionem
— 4——ꝑ——+₰à————
,—x2*
——————

Su Proiade dechic u. 1 hepenti calere nhin t Tallant K kniunt, aa
. 8 Mer, iragac urha Kr. Nath.
Ram dr menges K ter d
A
40. rc G dalatn.
atc agunt, plærumq manicti
1 1 4„ 4 0, 4bttergendo.
6 4 4 I ¹ emd ende mde Dae.
*
n rodar memdrlconlemant ln
1 at, nprunis Wcnsxiculo, cende kxau
* 4 1 8* 4„„„e 1 L Adluknone 4 Jperont, 4.
* 4 f
b
Emenn, W Anera c. abtan 2. Iol
mn b
4 2** 2 6 2 An
ma unt, Kd as zpenum N
er
1 4„ 1f uccus pomofum ducc. 8
1 riumcord's modad.
D““ ·* 0.–·
n. ant., 1OI,
4 4b 4 ſ4 5 R Kpat-) lan
c. awt bi'em fecons
Lrirtudem ſpirnne
rant,& varun 4 3*— „, char oie, M
to odore prædita ſunt vt moſchus, ambra: vel ſpiritus fra- grantiâ ſuâ reficiunt, vt aqua cinnammoni, vinum aromati- cum: vel tetros malignoſq́; vapores refrenant, vt viola, ſuc- cus citri& pomorum dulc. vel peculiari ſubſtantiæ proprie- tate confortant,& venenum à corde expellunt, vt lap. be- z0ar, theriaca& ſimilia. Cephalica alia peculiari ſubſtan- tiæ proprietate cerebro neruiſq́; conferunt, non pauca mani- feſtà qualitate: vel quia phlegma expurgant; vel modicâ ad- ſtrictione cum exiccatione corroborant,& vapores arcent aut diſcutiunt; vel quia odoris quadam ſuauitate ſpiritus a- nimales reficiunt: eadem in cæteris ratio. b
23. Quartæ medicamentorum facultates à temperamen- to non promananrt, nec à materia perfuſa qualitatibus pri-
mis, ſed immediatè aà tota ſubſtantia,& forma ſubſtantiali,
quæ Galeno qualitates à toto temperamento interdumi vo- cantur. Agunt hæ non euidenti modo vt ſuperiores, ſed oc- cultâ ratione, extrinſecus vel intrinſecus, in bonum aut in malum, dupliciter; vel per motum aliquem localem, vel per tranſmutationem ſiue alterarionem aliquam. Per motum
aliquem localem tripliciter: velrerinendo reprimendousè ea, quæ præter naturam mouentur, in parte aliqua ſiſtunt, vel
expellendo, vel attrahendo è corpore noxia educunt. Nam rerinendo Sardonius lapis ventri deligatus, ætites brachio,
Quartæ fa-
cultates.
peculiari proprietate conceptrm retinent, fimus porcinus
fluxum ſanguinis narium ſiſtit&c.
24. Deinde expellendo mouent, quæ ſubſtantiæ quadam
diſſimilitudine& contrarierate à ſe aliquid propellunt. At-
trahunt verò, quæ ſubſtantiæ ſimilitudine alliciunt ſiue ad ſe
mouent, veluti alexiteria quædam, vt lapis bezoar& ſimilia, diſſimilitudine ſubſtantiæ venenum è corpore expellunt, co- rallina vermes. At nonnulla, quæ totius ſubſtantiæ ſimili- tudine ijs conueniunt, non aliter ferè alliciunt, quam magnes
1V ſ1 2 ferrum,

a2a. ducunt, aut ſaltem naturam ad eorum expulſionem lrritan
3
ſuis proprijs venenis ſuccurrunt: nam diſſecta& ſuis moſ- us admota proprium venenum attrahunt,& ſic demoii
abatu 25. Similiter nonnulla certos determinatos humorese
quæ zabaghæs clectiue purgantia dicuntur,& ab ijs ditt
uuntur, quæ manifeſtà qualitate lubricando, abluendo,a-
tergendo, comprimendo quicquid obuium eſt euacuan. Nam quæ clectiuè purgant, id eſt, certum determinatund humorem educunt, aut ex determinata corporis parte,a omnia peculiari ſubſtantiæ proprietate agunt,& non ned- antibus euidentibus qualitatibus: licet negari nequeat qus
litates primas, præcipue verò calorem, actionem illam hi-
. 2 8 G...—.* 26. Euacuant autem peculiari proprietate vnum huna- b rem determinatum potiſſimum, vt rhabarbarum, ſcamm
4
—
nium, aloè, bilem: agaricus, turbith, colocyncthis, pituitam epithymus, fol. ſenæ, helleborus, melancholiam: ſoldanele- iris, elaterium, aquas. Deinde alia euacuant ex quacund parte corporis, alia ex peculiari potiſimum: veluti mhaba-
barũ ab hepate magis, aloc ab inteſtinis& ventriculo, agini & colocynt. à capite, hermodactili ab arriculis potentiu
—
trahunt. Huc referuntur errhina, apophlegmatiſmi&c.qle tenus occulta qualitate agunt. Præterea purgant aliam. gis per ſuperiora vt aſarum, helleborus albus: alia per int. riora vt ſcammon. Cætera de differentijs medicamenton/m
—
purgantium alio loco larius proponemus-..i 27. Poſtremò per tranfmutationem aut alterationem 34 quam, occultà ſubſtantiæ proprietat e agunt medicamens
triplicia. 1. Deleteria fiue venena. 2. Antidota de
1
ferrum, vt dictamnus& radix arundinis tela& ſpicula, De. inde venenata non pauca vt ſcorpius, vipera, mus araneus 14
—
3

daden nmt venenis medentur, nimirum alexipharmaca& alexiteriæ-
Fm ma mru 3. Queæ peculiari ſubſtantiæ proprietate certas partes hu- „ mani corporis reſpiciunt, eaſq́; afficiunt. Mil. 28. Venena autem medicamentis& alimentis, vt ſupe- Venena
eeee i rius dictum eſt, opponuntur,& potiſſimum cor fontem ca- ectine pans dia loris natiui oppugnant, ipſamq́; ſubſtantiam caloris corrum- nitctt Beleneena punt. Veruùm non omnia venena vnius generis ſunt, nec vno ee ehece modo agunt, vt ſuprà dictum eſt: alia enim manifeſtâà quali- Micquic tung tate interimunt, alia ſolius ſubſtantiæ proprietate. Manife- Pergmt, ck ee ſta autem illa qualitas eſtcalida, frigida aut ficca, nunquam enrniea Proprè humida: Nam calida corrodendo vt lepus marinus, ma ggrient ai Velinflammandovt euphorbium, vel putrefaciendo corrum- qualtatidus:ſicet drin pendoq́;B vt ſublimatum, interimunt. Deinde frigida vel erehug ſend eleee ee congelando cor cum ſpiritu& fanguine vt opium, vel obſtru- endo vias ſpirituum vt gypſum, plumbum vſtum: Sicca vel depaſcendo humidum vt calx viua, vel erodendo vt arfeni- cum, mortem afferunt. Adduntur his quædam validiſſimè ru e nn purgantia, quatens violenter& cum grauiſſimis ſymptoma- man iudithebemh tibus euacuant, vt helleborus alb. colocynthis&c. Verum 3 kar, hcll dorus nebttlin) ex his omnibus plurima cum manifeſta qualitate occultam Deinde aatuang quandam naturæ contrarietatem habent. At non tam ma- Menpeculati pimm h nifeſtä qualitate, quàm totius fubſtantiæ contrarietate calo- ed ntelnkmn rem natiuum corrumpunt,& cor fontem caloris lædunt, ictus
Icapite, Nrmodcill 1d m ſcorpij, viperæ, phalangij, napellus& ſimilia, quæ venena à runnremdinazpcgilu tota ſubſtantia potiſſimum dicuntur.„ 2. aulitate zunt. Nretta uh 29. Præterea, venenis contraria ſunt alexipharmaca ſiue ãehae Abord 1b 4 alexiteria proprie dicta, quæ vel venenum proliciunt, de qui-ara⸗ 1K blus ſupra, vel contrarietate ſubſtantiæ ſuæ vires eius fran- 2. Crterd&8 gunt, obtundunt, planeq́; immutant,& cor confortant: ſub xo litiu ofonenis quo genere continentur theriaca, mithridatium, ſemen citri, no per mmaniocematih Japis bezoar& alia plura, quæ& alterant,& venenum à cor-
angt zurempecniinigrohrenen m zurem pecniiuigroprieten
4 1 mdboihme t da . m, Adam.
4. d differectips Gede
1.* 3 2 euh N. W 162 7. 1 ſobctmtiæ fropciclate m de expellunt. Verùm venena quæ euidenti calore potiſſi- vleterin üinc Kocna. 1 D ſſ 3 mum
6

mum interimunt, contrarijs alexipharmacis curantur, vt calida frigidis, ſicca humidis&c. Agpropria. 30. Tertiò, quæ peculiari proprietate cert 83 corporis partes reſpiciunt eaſq́ tranſmutant, al ſtantiæ familiaritate iuuant, alia totius contrarietate ledunt Totius autem familiaritate ſiue quadam wdu ae heia, ſaluid e piti, pulmo vulpis pulmonibus, ſmaragdus& os de cuns cerui, cordi&c. conferunt. Proinde ſub hoc genere on prehenduntur omnia cephalica, cardiaca, ſtomachica, ha tica&c. quatenus familiaritate ſubſtantiæ agunt: Item qa certis morbis conueniunt, vt pæonia, viſcus quercinus, or- nium hominis, epilepſiæ: ſtercus canis, anginæ: cinis k ris, ſanguis hirci, calculo: cerebrum leporis, tremori, ie rum totius ſubſtantiæ contrarietate ſiuc urrae Jeia, Cantal des veſicam, lepus marinus pulmones exulcerat, argenun. viuum dentibus& neruis infenſum eſt&c, Hactenude
medicamentorum facultatibus. b De modo 31. indtnundi dum inueſtigandi ſingulorum medicamentorum vires propo⸗ camento. namus. Medicamentorum autem omnium noticiam, facul. um. tatumq; cognitionem, duobus artis medicæ fundamenti conſequimur: ratione nimirum& experientia; licet aluſo- läexperientia, vt facultates atota ſubſtantia, alia experien tiä cum ratione deprehendantur, vt primæ& ſecunda facl8 tates. Veruùm ſine experimento nullius medicamenti iies rite cognoſcuntur: Sæpè enim dictat ratio cui non adlipulr tur experimentum, quemadmodum ſæpè experimentumcde. monſtrar, cuius nulla rario reddi poteſt; igitur quantum fe- ri queat ratio cum experientia coniungenda eſt. Verum que ratione inuenta ſunt, ſi experimentum conſentiat proband ſin diſſentiat ſemper reijcienda: at corum quæ experientia inuenta ſunt, ſi ratio reddi queat, ſemper præferenda, ir
2 q
His determinaris. ſupereſt nunc, vt ratlonem& ne
alteranr a
ertas humami la totius ſih.
:—————;,—
——Z—————

4 4 A * 1c 4. 3* 4 . 8 8 1 nh 4L. — 114 8 2D. . 5 . 8 K Caachae. 4. 44r 8 4 A Rae löbne dn . 2 „. ,Rde*. 4 3 om A * 4 4) 1 dll lr * 81„* 8 T 4 „ anlz, JDh 5 ¹ 4 8* r. 5 4 4 Kdrm ledong. 4 3 1 K 3* dn aA , S
4 4 1 5 1 Hulmon gerni⸗ 4 4.* B 4 83 llan, 1 4 1
auc N
5) qax pecuſn nade Areſg akl per
caſn e hin
4 1f 1
* Me iun„† Kanlah. R
anul 2„ M SChr.
uune ſage duas e
41 m⸗ 4 10 3
4
4 4 ½[f 4 4 4 d 3
„. Krmmrris Herett dcm b. Rax 1 J Sulorum mecicanenrdnn, nentorum zuren dan U
4.
nencm, duohus rtis het 4 833. nn 1
. a A„ oH 4 5 4 4 1 4* ö 4 perlente 4 utrSA ArHI OAnE 5 “ 2 11 1. 42 1 Kon k.
u 8 1 4. 4 4„„ deum ſaep 111111 4 K
54* —* n 11 8 U echc.
* 4 ö“ ¾
* †* 4 4 * 8 q 24G pe ctat rao Cau.
1
* 1 1
4* 4 4 1 ½ 5“0 S
K 4 Gu mdmoc 4 peperl 4 4
„ 4
*
* 5
„—(fpe
1 4 1 oreach. DOten 1-un 4
4 A 24
om erpercan Comngencad
4 ½ ℳ
nfenf “ dern m.4. “ 4 Mnc 1(On
96
MA „1 1 ln 5 rrekhe 4 44 comum 1
* 6
14„ 5 2 p
ratio reddiqueu, ſempet Nar 4
AOommm L 1 3
queat non omnino reijcienda. Nam cum medicina cĩrca fin- gularia occupata ſit, magis errant qui ratione ſine experien- tia, quàm experientiâ ſine ratione nituntur.
32. Nos primuùm de modo indagandi& probandi medi- camenta per ratiocinationem, deinde per experientiam di- cemus. Oritur autem cognitio de medicamentorum viri- bus per ratiocinationem, ex primarum qualitatum manife- ſtis affectibus. Promanant autem à primis qualitatibus in generarione mixti duplices effectus: alij priores, alij poſte- riores. Priores ſunt vel meræ paſſiones mixtorum, nimi- rum congelatio, condenſatio, reſolutio, emollitio&c. vel paſſiuæ qualitates, de quibus ſuprà, vt combuſtibile, incom- buſtibile; durabile“, indurabile&c. Poſteriores verò ſunt obiecta ſenſuum, ſcilicet colores, odores, ſapores, durities, mollities, quæ termini ſunt paſſionum,& mixtionem conſe- quuntur. His addit Auerrh. confiderationem loci, regio-
nis, temporis,& naturalium operationum.
33. Exhis omnibus ſumitur coniectura aliqua de tem- peramento medicamenti: Nam primùm ex modo congela-
frigore, coagulantur ſiue concreſcunt calore,& contra: ve- rùm quædam coagulantur à frigore quæ prius inſpiſlata fue- runt calore, quædam non, quædam ab vtroq; inſpiſſantur, Quæ autem à calore tantum concreſcunt, vt ſal, calida ſiccaq́; putantur, niſi terreſtris planè ſint ſubſtantiæ, vt ferrum aliaq́; nonnulla metalla quæ frigida ſiccaq́; iudicantur. Quod à frigore tantum concreſcit, ſine actione caloris, frigidum hu- midumq́; eſt, vt de argento viuo ſentit Auerrhoes. Quæ afri- gore coagulantur, ſi prius à calore inſpiſſata fuerint, tempe- rata videntur, niſi planè terreſtris ſint ſubſtantiæ, vel aqueæ, aut atreæ: ſi terreſtris ſubſtantiæ, frigida, ſicca erunt, fi a- queæ vel aëreæ, calida. De cæterislege Auerrh. Colliger 5.& Auicen.
Modus in-
dagandi
per ratioci- nationem⸗
tionis, inſpiſſationis, reſolutionis&. Quæ diſſoluuntur
34. Ve-

. 85 2
5
VFerum hæc aliaq́; ſimilia indicia non ſolim o
& illa quæ ſumuntur à paſſiuis qualitatibus, ſiue à pote
incaleſcunt, calidiora ſemper putantur: cum inter ea elt. miles habent qualitates facilis ſit tranſitus. At hacn Sula plærumq́; fallit, vt cæteræ, niſi idem ſit agens,& ſihi- cta corpora eodem modo ſe habeant, ijſdemq́; potentij n. dita fint. Deinde multa extra corpus noſtrum facile igrn
concipiunt, vt arida ligna, ſicci calami,&c. quæ ſua matmn 3 5
corpus noſtrum non calefaciunt.
35. Præterea ad obiecta ſenſuum quod attinet, cuni
omni colorum genere calida, frigida, humida, ſicca reperin tur, ſolo viſu ex coloribus, de medicamenti temperament nihilcerti colligere licet, multò minus ex auditu, cum parun referat inviribus indagandis, an medicamenta ſonora an ir-
ſonora ſint: Nec ex aſperitate, lenitate, duritie&c. nn
plurima tam dura quam mollia; aſpera quam lenia&c, opy itarum qualitatum ſunt,& diuerſimodè corpora noſtra af- ciunt. Præterea hec ex odoribus, niſi propter ſapores, cum in homine olfactus obtuſiſſimus ſit, vt nihil penè olfaciutjtd cunm ſenſu doloris aut voluptatis: deinde quod plurima me- dicamenta odore omni careant, ac ex tàm etich quàm beneè
odoratis multa diuerſas plane vires habeant. Nec etimmee
rexgione, loco& tempore, aut ex naturalibus quibuſdamope. rationibus, vt ortu, incremento, fructificatione&c. it Auerrh. 5. Collig. c. 30. proponit. Nihilominus ex his omni- busde temperamenris medicamentorum aliquam iaterdum coniecturam facimus, ſed ea incerta& dubia eſt. b
36. lgitur guſtui potiſſimum confidere oportet ex ſipo-
ribus, cum guſtus tactus quidam ſit,& ſapores viribus ptf- marum tactilium qualitatum guſtum moueant,& naturim
ſecun-
1
minuſq; manifeſta funt, led etiam incerts, quemadanin,
ulla Tua limuntin 1 Balllans ualitatihus, Kue 3 pota & impotentia: nam quæ facilè ignem concipiunt, promptih
— 9„
——

R, led cram 9 4 Ar„ cenr falüuig adlt 4— 4 d 4 . ar tacile ien⸗ uia oxa. 5 mc K aae Kerhrnee 1 5. 8 aAn, lcs facli ad 4, 1 14 Tierx dua. V A modal! 4 o at lls 4 ““'„ 8 e mult„ 1 * aa exrracorpasu 4 en 114—. 4 4 A 1e dcci calan a ctaci—. ekeldat. 2— Odie 8 3 1 ccna kaluum aund d 4 64 d4„ 1d. hn* ddundahin eds, de medicweni w
7 G. mokd mn da gandu, au mcdcmennh. Nc cr alperitate, mand RaRale, n
a qaa mollia algen zuntu unſont, K cuuermodtcmn red dec ex odoridas uüroyein u obtuluümus ſt,uülxat
1 4 2— ocu aut volupcatis: deind́ gaadi
1
8 dorc omni careant, xccxtimicich
* 4 5. 1à ucrſas planc vites hadent. N
rralihesehd & tempore, mmt exnaruraldasqaht 4
er orm, incremento, krweukeaa
* 4* 4
D0 AAomirud. * 4 4 8„ 9 mcdicamcntorum Un
“ mcme
⸗ 4 1n— mus, ſed eaincena& duduct
1 . e ech um Jualtatum gälun d
ufhai potifimam confcer qm ractus quidm ſi& ſpese
1 3
4
1
ſecundarum qualitatum æmulentur, licet magis particulares ſint. Eſt autem ſapor, vt alibi diximus, qualitas orta ex ſic- cotterreo diluto aqueo humore, actione caloris in mixto, de- terminante formâ ſubſtantiali. Nam materia ſaporis in mixtis eſt, pars terreſtris ſicca ſapidaq́;, deluta& tranſcolata humore aqueo. Proinde diſtinguuntur ſapores pro varia
mixtione humidi cum ſicco, per diuerſam actionem caloris. Vnde alij calidi vt acris, amarus, ſalſus: alij frigidi vt acidus, acerbus, auſterus: alij temperati vt pinguis, inſipidus, dulcis. Verùm inſipidus propriè ſapor non eſt, ſed priuatione ſaporis in mixtis intelligitur. Nam octo tantum ſunt ſapores, licet ſub dulci quidam pinguem comprehendant, nonnulli acer- bum ab auſtero genere non differre, ſed rantum gradu putent. Deinde ex tribus, tam calidis quam frigidis,& temperatis,
Prior ſemper tenuioris ſubſtantiæ eſt, fecundus eius reſpectu
craſſioris, tertius vtriuſq́; comparatione tantùm mediocris, & non ſemper reſpectu corporis temperati: ita acris ſapor te- nuis ſubſtantiæ eſt; amarus terrenæ& craſſæ non ſimpliciter,
nec vt acerbus, ſed ad cineris ſimilitudinem; ſalſus vtriuſq;
comparatione mediocris&c. In dignoſcendis medicamen-
torum facultatibus ex his ſaporibus, decet medicum præ-
exercitatum eſſe in ſenſu guſtus,& vniuſcuiuſq; guſtus pro- prietatem exactè tenere, deinde cauſas ſaporum& vires me- dicamentorum ex ſaporibus indagare: verùm oportet ante
omnia naturalem ſaporem cuiuſq́; medicamenti ab adſeiri-
tio diſtinguere, item ſimplices ſapores à compoſitis. 4
37. Ac primùm, vt à frigidis incipiamus: adſtringens ſa- Acerbus se Por, qui linguam conſtringit& coarctat, communiteèr duos Auſteru:.
ſub ſe comprehendit: Primò acerbum qualis in galla imma- tura percipitur, quæ linguam vehementer contrahit,& con- trahendo exaſperat. Secundò auſterum qualis in cydoneis,
qui linguam moderatè contrahit. Cauſa vtriuſq; eſt, domi-
tt nium

2—
2.
4-——————————
..— 5*— 2 23———— 2——— 8—.——j ſ“——
——-— 7———.————————.—
——.————————— 1—————
8.—— 3——*— 2 8 3 3* 5— 8 5 8—-—** 3——*— 3— 8— 5 8 —————“————————— 8— ——— 1 1 4=· 1— 4 3——— 1— 2 3 —— 8IZIZ ſh———ſſſſſſͤſͤſͤöͤöͤſͤIͤöͤöͤſͤIͤIͤIͤIͤſͤſͤſͤͤ11ſ⸗ de— 2 5————— 8 —— 2——— 2— ⸗— 5—————— —.———*.—* 3———— 8—.*—— 8— 8 3
. 1 Ss 3 8——.— 3 9— 2————
*——. 8—— 1——— 8
—— 4——— 3—.
— 2— 14————————— 8 —— 1—:.—— 8— 7 —————8————————— 4 ——— 3———
— 2
Acidus-
nium ſicci terrei, à calore parum attenuati;,& humido han ſatis permixti. Verùm auſterus ſapor fit ex ſicco magis ata. nuato, meliuſq́, permixto aqueo humore, quàm acerbus. Ne. ſoluitur enim acerbitas teſte Aétio tripliciter: vel caleßh ctione, vel humectatione potiſſimum, vel vtraq́; ſimul. 3i calefactioue reſoluatur acerbum, humidius molliuſq́; none uadit,& tamen dulcedinem quandam contrahit, vt in cala neis. Si humectarione ſine euidenti calore, ſenſim mollu- redditur: ſed ſi illa humiditas magis tenuis& adrea fueii acidum, ſi magis craſſa& aquea, auſterum efficitur: aqual enim humiditas omnis ſaporis vim hebetat. Vnqde plera auſterum ab acerbo non genere, ſed gradu tantum diſtens putant. Sin acerbum humectetur,& ſimul euidenter cate. fiat, cum magis aërea humiditate, pinguedinem; cum mags
aquea, dulcedinem acquirit. Quare quæ parum aut nihie
lidi vel humidi admittunt, acerba permanent. Ex quibas colligitur acerba eraſſa prorſuſq́; terrenæ ſubſtantiæ eſſess naturæ magis frigidæ, ſiccæ,& adſtringentis, quam auſtens
proinde vehementius contrahere, conſtipare, vias clauders
fluxiones ſiſtere, reprimere&c. at auſtera magis in vſum- borum venire, roburq́; partibus conciliare. Deinde Wunq ab acidis differre, quod hæc in ſuperficiem magis agant, aci- da longius penetrent, minuſq́;H refrigerent. eM 38. Acidus autem ſapor, qualis in oxalide percipitur, qui linguam ſine ſenſu caloris alte facileq́; penetrat, ac in tertm effuſus ipſam fermentat; oritur ex ſicco terreo permixto co-
pioſo tenui humido, à calore attenuante, ſed non perfectet Jaborante, quia citius calor deficit aut exhalat, quam termt
num aſſe quatur. Quare ſimpliciter acida, cum tenuitatelib. ſtantiæ, refrigerant, deſiccant, ſed non vehementeryt aceoiba. neç ęouſq́; vt interſiciant: non enim ſi ubſtantiæ fubtilis forent
fiextme frigida eſſeut. Vnde nullum venenum frigiduna-
—(1Gl
2

4 1 1 1. 1 4 er,
a“. 5 84 1 m KRder p 3
A „ 4
6
Fuere, ſed aute
dam huncctetar z.— 4“
b b 1
A 8
rex bumicärme pingnc 44 em pinkccatma * 1 4 4 4
u 4 reqazen 6* 3 Kunt, acerda permnem!
44 21 d
1 0 derren lüdtn. * 4 8
4
kepeimere&c. n afenmpi odurc; partidus conciliare Na
, pod bæc iſupertcemmain
cirert, minuſq; tefriexren
4*. antem fapoc, quas m oralce xto 5 4„ niu culotus ake facieq; penerni . „ „ nemat oritur tx ſiccotercoa 4 n 10. caloce atrenunnte, Künhn . 3 us caloc destit aurerMi 4 mol r conteu Quafe püciter acii, enier 2* 3 T 59 78, LGeremt. ednontebecen, RHEnmnnee hERT 4 00 m d. Unm eKlol. N 6 M. 4 0* awllunm
4
cidi ſaporis eſt. Igitur acida incidunt, attenuant, aperiunt non violenter vt amara, humorum ferociam contemperant, craſſos ventriculi humores extenuando ſubducunt, purum ventriculum ſiſtunt ſine euidenti adſtrictione, foris repellunt &reprimunt. At quæ ſimpliciter acida non ſunt, ſed cum aciditate permixtam habent vel acrimoniam, vt acetum, vel dulcedinem, vt ceraſa nonnulla, vuæ matureſcentes&c. non neceſſariò frigida ſunt, vt infrà apparebit.
39. Medij ſapores ſunt dulcis, qualis in ſaccharo perci- Dulcis& pitur, qui cum manifeſta iucunditate guſtum oblinit& re- pinguis.
plet, ad nullum exceſſum trahendo:& pinguis, qualis in oleo maturo, qui linguam cum lentore oblinit,& idem in guſtu efficit quod dulcis, ſed ſine manifeſta iucunditate. Oritur vterque in mixtis à calore proportionato, vt cæteri ſapores ab inproportionato. Nam quæ dulcia aut pinguia reddun- tur, vt fructus, prius ob defectum caloris acerba plærumq́; ſunt, deinde auſtera vel acida, hinc à calore proportionato perficiente& concoquente, dulcia vel pinguia euadunt: at ſi calor modum illum excedat, amara vel acria redduntur, vt in melle& vino apparer. Quare ſapor dulcis& pinguis omni- um temperatiſſimi ſunt, ab optima concoctione& determi- natione humidi cum ſicco: ac ob id naturæ humanæ familia- riſſimi,& alimentis maximè idonei. Verùm ſapor dulcis fit ex ſicco terreo, permixto humido magis aqueo: pinguis per- mixto humido magis atreo. Quare pinguia tenuioris, dulcia craſſioris nonnihil ſubſtantiæ erunt. Vtraq; moderatè cali- da, ſiné euidenti ſiccitate& humiditate: vnde maturant& le- niunt, item emolliunt, relaxant, attenuant&c. Sed pin- guia magis quàm dulcia. At dulcia pro dulcedinis modo, calorem magis euidentem habent: vnde ex vehementer dul-
cibus nullum propriè frigidum. b
40.
tt 2 henditut,
Præterea acris ſapor, qualis in pipere& cæpis depre- Acris.

Amarus.
henditur, eſt, qui guſtui oblatus, linguam cum vychementi.
lore penetrat, infammat& mordet. Oritur in generatione mixti ex ſicco terreo permixto ſufficienti humido, a calos
igneo atrenuante,& ita elaborante, vt efferueſcat pats tan
humida quaàm ſicca. Quare naturæ calidæ ſiccæq; eſt, cn
ſubſtantiæ tenuitate. Vnde acria medicamenta ſt nonselt-
menter calida, rarefaciunt, attenuant, diſcuriunt&c. ſie hementiſſimè calida, inflammant, colliquant&c, ſi aliqii craſſæ ſubſtantiæ admixtum ſit;,: abradunt, veſicas mouen, putrefaciunt&c. Differt autem acris ſapor ab amaroſ mò forti calore& ſubſtantiæ tenuitate, deinde quod acibus permixta ſit humiditas,& quod in vſum ciborum non nan veniant, aur condimenti rationem habeant: quod perfect amaris non contingit, quæ ſquallida& ſicca ſunt, velutit ligo ex aduſtione, ac nullum animal nutriunt. 41 Nam amarus ſapor(qualis in felle& cölocynthich) eſt, qui linguam detergit,& cum grauiſſima moleſtia abt. dendo exaſperat,& contrarium plansè in guſtu efficit ei quoi dulcis. Generatur à vehementi calore humidum totumtfens
exhauriente,& ſiccum terreum adurente. Igitur calidis
ſiccus erit,& ſubſtantiæ terreſtris, ad cineris aut fuliginuiſ
militudinem: verùm non planè craſſæ ſubſtantiæ, ſed multo tenuioris quàm acerbus,& craſſioris quam acris: vnde mins
penetrat, rarefacit, diſcutit quàm acris; at dum penetrat ma-
contrarijs partibus confiata ſunt: in quibus minima aman
teriam craſſam, quicquid obuium eſt, violentius ſecum ii pit. Quare amara incidunt, abradunt, detergunt, meatu- aperiunt, ac immodico vſu exaſperant& exulcerant, inpti mis quæ vehementer calida: nam amara quo minus calidaſe caq́; funt, minus incidunt, detergunt, expurgant&c. Omne autem perfectè amarum, aut quatenus amarum, calidumet licet multa euidenter frigida nobis amara videantur, quii e
Pol t¹
— 8 — ð—Bℳ„
———

vom
1 m 4
1 nm. dut. Afui lae 55.- 4* 4 2 Erergt,& cum gmilnann. * 4⸗ 1 4 *3 ½ mtrar
3.
rium phanein autuch ratur avchementi calore bon
AK KIKalore aum duw.
K becum terreum adarente. Mr
4 4 1
4 8* 8 4 e erK n L T Krrer a0(erßaR
1* 1 4
ö o n Krot 8
1 KAn lod dnt 2—
3 1 4“. 4 nacerbus,& craſhors qmmacgh 4 Aeric Reumt. AN I A M 1 4 8 t AAe h. Cokud Odum eit, rokkatul 6*
8 dradunt dete 1 m,“““ eteran „*
4* 4 4* enr& A modico vſu eiperant& emqfas
4„ ¹ 4 ncnterer du nammanscionm Leronne
ncicdunt, detergunt, eépaen
— „ tenus em rum, uatenls
4 6 1.* 1 ererrfrioich nobis amara ſidech- m ouidu EE *
4
Dus confata lt:
4—. 2 4 r(quals in ſelk Kein
portio efſcacior eſt magnà alterius ſaporis; cum amarus ſa- por omnium ſit ingratiſſimus,& cum grauiſſima moleſtia fa-
cilimè guſtum afficiat.
*
4²2. Salſus ſapor amaro propinquus eſt, vterq́; enĩm lin-Salſus.
guam abſtergit, fed ſalſus magis eluendo quàm abradendo. Deinde vterq; calidus, ſiccus,& ſubſtantiæ craſſioris, ſed a- marus à calore magis præaſſante,& diu multumq́; humidum exiccante: quare ſi ſalſum diu multumꝗ́; calefeceris, ama- rum efficies. Generatur enim falſus ſapor ex ſicco terreo, permixto copioſo humido aqueo, à calore aſfante, verùm non prorſus humidum depaſcente, ſed cum ſicco cogente. Proinde ſubſtantiæ non omninò terreſtris erit, nec prorſus aqueæ, ſed mixtæ, atq; ĩta mediæ: licet reuera magis craſſæ quaàm tenuis ſubſtanitæ ſit, cum valida ſiccitate,& non vehe- menti calore. Vnde ſalſa vehementer exiccant, abſorbent, liquant, ſitim excitant: deinde incidunt, abſtergunt, abra-
dunt& c. minus tamen quàm amara.
4 G..11.. 3. 1„. Inſipidus 43. Tandem ſapor ille qui inſipidus aut aqueusà nonnul ipicaee
lis dicitur, qualis in aqua ſi mplici& cucurbita aliquo modo percipitur, propriè ſapor non eſt, ſed priuatione ſaporis in- telligitur: licet plæraq; inſipida dicantur, quæ obſcurum tan- tum ſaporem habent, leuiterq́; dulcia aut pinguia ſunt: nam
quæ cibis apta ſunt, dulcedinem aliquam ‚etſi obſcuram, ad- mixtam habent: quare pauca plane inſipida ſunt. Oritur autem inſipidum, non vt ſapor, ex ſicco terreo tranſcolato
per humorem aqueum, verm ex materia craſſa, non plane tranſcolata, ſed potius perfuſa humore aqueo, ſine euidenti calore. Quare inſipida aliquo modo temperata videntur,& dulcibus cognata, ſed frigidiora craſſioriſq́; ſubſtantiæ,& plærumq; cum lentore: qualia ſu naturâ exaſperata leniunt, & ſi magis ſiccam nacta fuerint compagem, emplaſtica ſunt, & meatus obducunt, infarciunt, obſtruunt&.
tt 3 44. Hæc

44. Hec eſt natura ſimplicium ſaporum ſcendi ex ſinceris ſaporibus vires medicamentorum, cum omnia ferè medicamenta diuerſas partes habea ſynceriq́ ſapores rarò admodum in medicamentis erun ſa diuerſi mixtiq;; qui omnes guſtum ſecundum ſuam nauutan afficiunt, licet 3 Praſe Prædominante, qui maxime opuin eſt,& vehementiſſime guſtum mouet, medicamentum dieu minat ionem ſuſcipiat, vt in abſinthio. Mixti ſapores mir funt naturæ,& mixtas vires deſignant: veluti dulcis ſapasi acri commiſceatur, vt in melle, magis calefacit, logil penetrat quam dulce, meliuſq́; abluit& abſtergit: ſimilie acidus, ſi acri commiſceatur, vt in aceto, minus refiiga ſed longius penetrat&c. Eadem eſt ratio in cæteris. 45. Nihilominus cum in pugnantium facultatumma tione, ſapor qui guſtui vehementior apparet, vehementis rem operationem non habeat(nonnulla enim euidenterams-
ra ſunt, quæ vehementer refrigerant, vt opium: aliqua guui
n Auſtera videntur, quæ aſſumta calefaciunt, expurgut, Modusin Iquama æris) in dijudicandis medicamentorum viriſbusa- dagandi e nimium no
per cxperi- 1 A 1...— katian, faporibé cæteriſq́; ſenſuum euidentibus inuenta ſunt, erper:
mento ſemper confirmare; non enim in hoc falli potes,&n ſupra diximus, optimum eſt lingulorum vires ab exacio er perimento inuenire. Attamen priufquam experimenti um cognoſcas, de primis ſecundiſq́; qualitatibus multum gulis iudicar, cui atreſtatur paululum odor&c. de occultis ſerd facultatibus nihil plane, ſed fola experientia. Exprimem tum autem hic intelligo non fortuitum, ſed voluntarium aus
imitatorium. 46. Veruͤmexperimenti certitudo non ſtatim ex vno lu⸗ ceſſu probanda, ſed multa ſimul obſeruanda: oritur enimer-
& ratio gigno. Verim It puri
ſtui confidere nimium non oportet, ſed ea, quæ rationea
Perimentum ex manifeſtis medicamenti effectibus, Im 5
— —
— 2.—2—

Anmdemen — Khemcntor d Loat enl.
4 1 — aoco lenwear remene
A Kreram k u.
4 LOdlum a
Se, Kophum a
. 5 4 4 A horfen— 3 Amt KIKlon er
6
1 4 24 — oKmd KdKaentoemm
cc
“ 1 1 5₰ 9 n 64, glen „ 4 4 44 4 4 4
4 a ½ ½ rrdnei. 4
4 1e . 4 434S
.
* Ae h.Ah 3— Ad s 900 no dln
4 1 — ͤ“ mwumen Aneulocum rires da 4—„. puun m ⸗„ K8 Ataumcn pcruſquumenm
4 4
* p* ¹ uAauze rldus ſſſſ 1“ Janan 12e 3 lIn dee de da ö or& K .“*“ nn
3 3 . Kd old epenecan 1
“ 1
4
* 2² 24
³ 4 “ r, 1VO A 1““ lecſo *
4 w 5 4 1 d 7 au 1 imacern Onoal
6-““ 4—
3*““„ da. eitpp
. 4 m4 r
an m 100 eru„n K 44—
T.n 2, d V ſcius Mcdcamcon eteh
8“²“‧²“
4
Ku autem producendo tria conſiderantur: 1. Efficiens, id eſt, medicamentum quod explotare debemus. 2. Subiectum
humanum in quo experimur, aliud ſanum, aliud ægrum: Et
AE-
.
dum facultatis perfe cte depre hendi-
„, 3 1 8 mlls. 2 0 4* 8 8 4b 43 4 14 8 4 91 8 1 1* 82* 1 4— ** * 8
1) 1
48-· Ve-

4
48. NVeruùm cum Medici ſitz ſanitatem propoſitam tahe te,&e ſne omnivel cumminimmo pericula agt, eaie tum porillinum fieri deber in corpore ægro, astcto inai non compoſito morbo. Nam experimentum sorun Ne a guſtui acida ſunt, an fefrigerent, in ſanis magis periculote eſt, quam in ægris, ſimplici intemperie frigica labnranb a S&compoſitoaliquo morho. Si enim quis laborauetitſehjH 5 cumobſtructione iecoris, an acetoſa, aut cichoreum chi c ret, experiri non poſſumus: quia ſi febris curetur, dubin adhuc erit, an quia caliditate ſuà incidendo abſtergenti obſtructiones aperiat, id eſt cauſam febris tollat; an vut giditate ſuà calorem non naturalem, aut feruorem bilon 49. Tandem in explorandis viribus medicamentonm, obſeruandus eſt modus tempuſq́; agendi. Non enim onui vno eodemq́; modo ſemper agunt, ſed nonnulla aliter intid quando applicantur, deinde aliter. Si medicamentum dpm. 0 cipio ad finem vno eodemq; ſemper modo agat, id eſt, clx. 5 faciat vel refrigeret&c. certum experimentum erit, perſà: c vi inſità agere, ac propriè calidum aut frigidum eſſe. Sinin- tiovno modo, deinde alio modo agat, experimentum dube um erit;& incertum vtraà actio ſit per ſe, id eſt, vi inſita& n. i mediate; vtra ex accidente, ſcilicet aliena vi aut mediante alio effectu. Nam duobus his modis agit aliquid ex acci dente: veluti aqua calida admota corpori, primùm dien adſcititia qualitate calefacit, deinde inſita vi refrigerat: t aqua frigida liberaliter affuſa æſtate, iuueni laboranti teis 1 no, primum vi inſitã refrigerat, deinde ex accidente, quiats lorem intrò coercet, calefacit. Dehet autem medicamelr tum, vt ſuprà diximus, omni alienà& adſcititià qualitatecr- 1 rere: Nihilominus ſi medicamentum aliena qualitate iſe.
ctum ſit, actuq́; præditum, vt aqua calida, prima actio eh r. cide
2 4“ 5. 8*—— 3 3.“ 3 8„ 1——-——. 4—— e 2 2 d 1 8 4— ——— 4.“——* 2 ——..————— .* r 3““ 4** oſ“ 8 8— 1 4—— 8 4 .—— 3 ——— 2———“— 2— ——.— 4—— 4— 1 3*— 4———— ——+——— 6—————————.— —* 8 1*——ͤſ 2— ..——ö———————. 4—.— ——“————.— 8 3———„— 1— 4 B 3———** 2—— ,„fß—y———— 2—— PpP,⅛——q——— 8 — La 1 82— —* 2 8—— 8——— 2 Ereer 2—2—E—— ————— .— 4. — —— — ͤſͤ— =————— 2——== —.— ———— — — 5 3 ——————————— —— 1 ———— S ———
*— 4 ,, — 1 ———— —— 7—— .——— 8——— —————
— ͦ— o₃iã“——— — xx ‧ 1 ſſſͤſͤſſſſſͤſ-““ ——— 3— 3—.. 8 —.— †— 2——= —.————— —
i
—--—

11 K Mocem ao n tdrön 1 mnnralem an im
3
m u erplarnas iirde kün
“ 2 V .. ua 2 empalc Pead. Nad odolemper apunt ſetamali Daar, deinde aliter Ancürum oo codemq ſemper madd ea rer&c. certum expenmedumg
3 u propeic calidum an figqcunct 6 a*. 24„— AnR modo zat, erpermen
4 ru räactioht perke üeth ſii
4 4 1*„ 4.— en accidente, Kilccet alen im.
Num duobus bus modi t Laut
aqua cahdi admota corpon, S litate cleficit, deinde initi im beraliter affuſi rſtute, iuciilin uüt. rettigerꝛt, ceinde i ci ercet, caleticit. Dedet memn
us, omnialbenid tiu unus ſi med cunentunt i’uſ rd cum, ſtaruscilctéfaii-
xin AA
cidentaria, ſecunda propria: ſin ab omni aliena qualitate li- berum ſit, prima actio ſemper per ſe, ſecunda per accidens erit& prioris interuentu,& tum remoto medicamento ali- qua actio remanet.
50. Prxæterea ad explorandas& indagandas vires medi- Paracelſi camentorum, Paracelſus nouam quandam Phyſiognomiam ricininse: & Chiromantiam excogitauit;& ex Signaturis rerum, oc- res per si- cultas vires inueniendas eſſe putauit: Nam(authore Paracel- Suaturas ..... rerum,
ſo lib. de Signaturis rerum nat.& libro de Perſicaria,)natura omnia ſignauit& latentes vires certis ſignis expreſſit, nobiſq; manifeſtauit: Signaturæ autem aliæ externæ ſunt vt forma,
figura, lineamenta& ſimilia: Aliæ internæ ſpagirica præ- paratione& artificioſa præparatione introductæ; veluti quæ
partis ſimilitudinem habent, ei potiſſimum conferunt, t he-
patica hepati, eufraſia oculis: halicacabum veſicæ; pulmo-
nes vulpis pulmonibus&c. Item lapidoſa& quæ lapidoſum
quid proferunt vt ſaxifragia calculo: herbæ perforatæ, vt Hy-
pericon vulneribus&. Hæc ratio plane contemnenda non
eſt; verùm an vniuerſalis ſit,& in omnibus locum habeat, me-
ritò dubitatur. Hactenus de facultatibus, reſtat vt de ma-
teria medicamentorum agamus.. b
51. Medicamentum omne reſpectu materiæ, aut ſimplex, Dickerentig aut compoſitum eſt. Simplex comparatione ad compoſitum medicamè. dicitur,& vtrumq́; varijs modis: nam pleraq; medicamenta, konnm re⸗ licet ſenſibus ſimplicia appareant, ſubſtantià tamen ſuâ diſ- eric.* ſimilaria& compoſita ſunt: deinde multa arte compoſita
ſunt, quæ tamen ſimplicia à medicis dicuntur, vt ſyrupus acetoſus ſimpl., oxymel ſimpl. Verùm hoc loco ſimplex
medicamentum id vocamus tantùm, quod ſecundum natu- ram ſuam ſyncerum eſt, aut ſuâ naturà tale, ab arte nihil alie-
ni permixtum habens. Contra compoſitum, quod ſuà natu-
rà ſyncerum non eſt, ſed arte ex diuerſis commixtum. Sim-
un plicium

libus,& animalibus. 1
52. Sub vegetabilibus continentur omnes ſtirpes 3ie
plantæ, nimirum arbores, frutices,& herbæ; earumq; par tes, vt ſunt radices, rami, ligna, cortices, ſtipites, ſurculi ſo lia, flores, ſemina, fructus, ſucci, liquores, gummis teſirs olea,&c. Sub mineralibus continentur hoc loco non- lùm fofſilia, ſed etiam aquæ thermales,& omnia mixta iua mata, contenta terra& aquis. Poſſilia autem ſecundi Agricolam alia ſimplicia, alia compoſita ſunt. Simpiiu iterum quadruplicia: 1. Terræ inſigniores, vt bolusa- menus, terra ſigillata, Lemnia, Samia&c. 2. Lapidesi omnia faxorum, marmorum& gemmarum genera: item qu ſpeciali nomine lapides dicuntur, vt magnes, ætitess ham tites&c. 3. Succi concreti, vt omnia ſalium, aluminin,
atramentorum& bituminum genera&c. Huc reſeruntu quæ à Chymicis ſpiritus dicuntur, quia in igne volatiliaſin, vt ſulphur, argentum viuum, arſenicum&c. 4. Metalh propriè dicta, numero ſex, quæ maiora mineralia vocani item metallorum recrementa, vt lithargyrum, ſcoria, pom-
pholyx&c. Compoſita autem fofſilia, varia ſunt, htou
duo aut plura horum in vnum corpus concreſcunt: vndt U pides compoſiti, alij terris permiſti ſunt, alij ſuccoſi it qit
tes, lapides aluminoſi, ſalſi&c. non pauci metallici, in qoo rum numero ſunt marchaſitæ, vt antimonium, biſemutum lap. pyrites&c. His omnibus adduntur, quæ ex metallic arte compoſita ſunt, vt ſublimatum, præcipitatum, ceru
minium, cinnabaris factitia&c. Tertiò fimplicium rün v
eamentorummateria ſumitur ex animalibus veltotis, n lumbrici, cantharides, cancri, hirundines&c: vel exha
dipes,
bus, aut excrementis animalium, veluti pinguedines, 1 . 1 5 medul-
plicium materia, teſte Galenoé. de Simpl. med. fackc. 1&r de Comp. med. per gen. c. 1. ſumitur ex vegetabilibus, miner. P P 1 9S) mineta.
— ͤ—
,————“

nz 4
Continennr Kacds, Kb
Kd n 1 1 8 3 cl, gnh e- 1 4 uch e. Con
N Alnendrr A 5* ¹ 4
le. 4:
Khh
A . tr
*—
A 14 4 1 71 1. 44 1 4 34 1 8 14(Qapoſtr. 4 1 4 4
Terr 2* 6 A 8 Uern
1,
6 „„
4 en Hucr Soocret,* O kn 1. —1
1* [. I Kuämeom rr Kr A 4 4
1 ege 4 3 4 1 A Mus dacuntur, cuin wrn h. *
* 1 1 4 4 Kach m. arienennkr 3 Ach, mm.
* 1* M ie wer merd 8X, Cu DlOfa * 1
1 „ͤͤ .
2* Tpr 5 4 l 4 o 444 autem 2)
3“ 8* A⁴ 4 m m unum COacrdcl . 4*
3 4* n anrerriz dermlum, l 2.„ err prm A 4 * 54 Le 2e. Don De .
* 1au *
5 1 nimn
4* um rchahtT, 4* anmo. 44 AMp
4 5 Ameifr Dr 4 omadis ddl. D) dm un 2 4
** “
„ .„ „m l“ mtur A anmälc mee 1. 4 1 A 1 AAA 4 1 1 ner biruncues hardcs, Mlh ³ 1*
Sgillata Lemaia Sam.
4*„* N 1b * 8* orum K* 1. 4
medullæ: item oſſa humana, coagulum, cor& cerebrum le- poris, caro& lapides cancrorum, cornu& ſanguis cerui, tu- nicæ ventriculorum gallinæ&c. item lac, oua, mel, cera, fel, vrina, ſtercus caprinum&c. 4
53. Horum omnium ſingulorumq́; vires, viriumq́; gra-
8... d dus, quantùm fieri queat, medico cognoſcendæ& indagan gulis ſim- dæ erunt: obſeruatis ijs, quæ fimplicium vires augent minu- plicibus.
untq́;: qualia ſunt regio, tellus, cultura& ſitus loci vbi pro- ueniunt, item tempus collectionis& ætas, tandem præpara- tio. Nam locus& regio calida, ſicca, calidiora acrioraq; ſemper producit. Deinde plantæ plantarumq́; partes me- liores tum putantur, quando ſucco maturo probeq́; conco- cto turgentes ſunt. Verùm alio tempore ipſæ plantæ, alio Hores, alio ſemina perfecta ſunt. Deinde alia ratio in plan- tis adhuc virentibus, alia in ſiccis aridiſq́; eſt. Præterea pluri- mum poteſt præparatio medicamenti, vt ſuo loc9 apparebit. 543. Doſis autem ſiue quantitas cuiuſq; medicamenti, in humano corpore mediæ ætatis& conſtitutionis, ex faculta- tis ipſius ordine ſiue vehementia deprehenditur. Quæ enim
pari ordine ſunt, eademq́; vehementiâ agunt, pari menſura
ſiue doſi ſtatuuntur: quæ diſpari modo agunt, diſpari doſi. Veruͤm in alterantibus potiſſimum, pro magnitudine ſituq; partis affectæ, doſis augenda minuendaq́; erit, vt in Diſp. de meth. medendi dictum eſt,& latius ſeqq. Diſputationib. di- cemus. b
55. Simplicia medicamenta vbi per ſe ſatisfaciunt ope- ribus efficiendis, nullum peculiare artificium requirunt. Ve- rœm quia per ſe plærumq; minus idonea ſunt, vt id præſtent, quod intentio medica requirit, ars aliqua Daguavm mlaun ne- ceſſaria videtur: quæ conſiſtit vel in debita præparatione, vel in legitima ſimplicium compoſitione, vel in vtraq;. De quibus Deo fauente ſeq. diſputatione dicemus.
1 N 1 H.
torum.

————————— 2oö—.
—-—-·,
“ 5

—— 2 . 1 5
15 p Drpatatio Thetapeutica
(WaRTäaA
bE COMPOSITIONE ET PRAE
PARATIONE MEDICAMENTO- AVM IN GENEREB.
Reſondente- anacaxx SFOLENA NO O Loreua
TIES L 8 I.
8 eue de inſtrumentis& materijs operario-
num ſuarum deliberare: ita medici, vt ſanita- tem reſtituat, prima cura eſſe deber, idoneas 3 materias, nimirum medicamenta, non ſoluùm
ſimplicia, ſed etiam compoſita, in promptui habere, eo-
rumq; omnium vires intelligere. De medicamentis, medi- camentorum facultatibus, deq́; ſi implicium medicamento- h rum differentijs, ſuperiore Diſputatione dictum eſt. Quia
autem medicamenta ſimplicia per ſe, ſine vlla artis ope, mi- nus idonea plerumq; ſunt, vt id præſtent, quod methodus curatiua præſcribit: ars aliqua neceſſaria videtur, quæ; vt a-
liſbi dictum eſt, vel apta ſimplicium præparatione, Kl com- poſitione, vel vtraq; continetur. K 2. Ipfſa autem ars per ſe, licet nullas peculiares vires con ferat(nam vis omnis à natura inſita eſt) tamen, dum ſi impli- cia ritè præparat, aut conuenienter permiſcet, formaſq; ido- neas attribuit: multa aliena& inutilia remouentur, noxia corriguntur, acria contemperantur, debilia acuuntur,& plu- rium permixtione noua, aut recondita vis emergit. Quibus eomnibus medicamentum morbo, parti affectæ,& ægro pro- ſus redditur idoneum. Nam ſcopus artis Saeaaie
X eſt,
Vemadmodum artificis eſt,xt opapr ſamg con-
7

8— 1——* v.“ *———— 8.
“— —— 3
““
— —— ———— ³“ 3y————
corpore.
—— 2—— 1————————— — 1————————— 8—.——“ ————— 8 8. 8— .—=— ͤſſſſſ*—————. 8*—*““ f*‧—— ☛——— 2 9— 4 nas. 24 4 1 1 ———-õ. 3 — 1— 4—* 4—— —————— ‿——— 2—“ —————— ———=. 4 4 — 2. 7——.— —— —
4 — 8— 8 ———— —— —* 2 3“ ———————Z8Zͤſſͤſſſſſſ———— ——‧—ͤ——— 1—— 8 8 8— 4 ———————y—— 8——————— *——— .— 4
eſt, medicamentum idoneum efficere, vt id præſtet quodi dicatio curatiua poſtulat, idq́; citò tutò& Kucunde Cin autem artificioſa ſimplicium compoſitio ſine omni nn. ratione non fiat,& præparatio compoſitioni ſeruiat: nrinn de compoſitione, ſiue permixtione ſimplicium mediaana torum, deinde de præpararione in genere dicemus. 3. Ac primum, compoſitum medicamentum in telktion ad ſimplex dicitur,&, vt ſuperiori Diſputatione dicumd id compoſitum vocatur, quod non natura ſua tale, ſed an ex pluribus ſimplicibus ortum. Quare medicamentumcon- Ponere, erit plura ſimplicia in vnam aliquam formam tedice- re, gratia ſanitatis reſtituendæ, aut conſeruandæ, nimieun vt inſtrumenta idonea habeamus, ad id præſtandum, quol indicatio requirit. Vbi igitur nullum ſimplexaptum mr ritur ad id perficiendum, quod neceſſe eſt: compoſſtio il
qua neceſſaria videtur. Tres cauſæ. 1...— 4 dompoſiti- 4. Non reperitur triplici ratione potiſſimum. Cime onum me- nim medicamentum in relatione ad corpus humanum dica dicamento tur,& id propriè medicamentum ſit, quod morbum è cor
pore depellit: ſcopus& neceſſitas omnis compoſitionis de- pendebit, aut ab ipſo affectu, ciuſq́; cauſa& ſymptomati bus: aut ab ipſa parte affecta, cui curatio debetur: alt ih ipſo medicamento, quo curatio perficitur.
Prima cau-—.—. en 3 Cemnpo. L. Omnium autem maximè neceſſaria componendi cau-
ſitionis res ſaseſt morborum diuerſitas, item cauſarum,& ſymptoma Præter na. tuIm vigentium. Nam quilibet affectus, teſte Galenor. Me-
ruram in 41.—.... thodi, pro ſua natura remedium indicar: ſimplex affecus
remedium ſimplex, ſimplici facultate ptæditum: compol- tus affectus, remedium compoſitum; aut natura, aut arte
ta1le. 5
6. 6 Complicantur primùúm morbi, qui diuerſa, aut con⸗ traria, exigunt remedia, vel in vna parte, vt vlcus cum infam
matlo-

Aun
. iünenn hee⸗ b M 1 R
„ 7
4
4
— 1che A — d Acn mn t matione: obſtructio iecoris cum intemperie calida: vel in di- rrrriocon duh uerſis, vt bhydrops cum febre: calida iecoris affectio cum cal- ſdeperninrin in culo. Deinde, aliud interdum morbus, aliud morbi cauſa Prxparnri... lmd, indicat, vt febris à pituita putreſcente aut obſtructione viſ⸗ »— narder ied ceris. Similiter, aliud morbus, aliud ſymptoma vrgens, vt g N. n un telrae inflammatio in principio cum vehemente dolore: Præterea Rluperiori h durn quæ à diuerſis, aut contrarijs, oriuntur cauſis, diuerſa, aut 8. Cndd non nanr contraria, exigunt remedia. Cum igitur natura ſimplicia n.(anrmn non progignat, quæ omnibus his indicationibus ſatisfaciant, Rnid naaälar*& ſigillatim vnumquemq; affectum, affectuſq cauſam, de- dendd, aüt dohenen pellant: neceſſe erit medico, ex pluridus ſimplicibus diuer- ra Midemmns Hiünan ſa, aut contraria, facultate præditis, idoneum medicamen- Nbiigaar nullun imn tum componere. b 1 minim 7. Secundo ipſa pars affecta, ægriq́; natura,& conſtitu- Secunda — Moc nrccle an tio, componendorum medicamentorum occaſionem Pra. auda om. bent. Conſiderantur verò in parte affecta, vt alibi dictum hatita E. 6 pleimniem paan eſt, quinq;, dignitas, actioniſq́; necefſitas: ſitus connexioq́;: gri partiſq;
1 4 ö ectæ.
ſ 1 40 y⸗ 5
4 A 1 4
1 mMemeum * MAm
* N 1 D
. 8 à temperamenrum, conformatio,& ſenſus. Nam primùm ventriculo, iecore, aut alia principe parte laborante; nun-
apun& neccüüta omns comp quam vtimur ſolis relaxantibus, ne robur viſceris diſſolua-Ia ve d plo afectu, cidich cua ir tur, ſed aſtringentia permiſcemus, aut quæ facultate ſubſtan- TMacscon. parte a, cui curpo ccde tiæ corroborant, vt monet Galenus 13. Merhodi medendi.. Adioni⸗ Kcobur enim partis principis ſemper tuendum eſt ſimilibus dignitas. appropriatis, licet affectus contraria exigat.— b — nan Z. Deinde vis medicamenti ad partem in profundo, aut ⸗= Situs 8, Hcn cmme remoto loco ſitam, non facilè deducitur, niſi admixto ali- paxtis. un cuilidet fcctus teſtebe
„
11 en AAm 1 f 4 1 *.„pA: oluc chlte prTe *½ 1 4 4
83
—. 4 A 1 * 1 00 AM““ 4** Leenn 4— 4
9 7 1 Denl, 3 ““ m 0l., 4* e„—,˙‧“ e 4„ 12 7 te FtIKe „ 2* —— 4
quo, quod tenuitate, aut peculiari proprietate eò penetret,
aut quaſtvehiculum ſit: alioqui in longo itinere, magnoq́;
internallo, de virtutis robore multum perit. Quare Gale- nus in inflammationibus& doloribus capitis, acetum oleo roſaceo,& ſimilibus admiſcet, quod aliàs ſua natura dolori- bus noxium eſt: Et in affectibus pulmonum, bolo armenio,
XX 2& ſi-

——— Reee——— — 5—— ——— 8—————.—1 g ſſ —— 2—————— 4 3— — 2— 15.———.———— 2— 2 3 2 2— —— 4 6———*— 8 4. 2 .————* 2.———— s 1 1 8 4 äb————— — 1.—“—————— 2 4 1 * 2*——.. .—„ 2. b. 5 5. 8———— ee eee— 3—— 2— 8——„ *.——— 7—— 3 A *——— 3— ———y———* — 5 8.. 1.r 3 Be 8—* —. 8—————— 4 4— ¹————— —————— — 2 4 5—— 2 5—— v 8 —— E——— —————— ———— 8 ———.
—— 7— — —— — AA—— ——y———y—————— ——. ——— ‿—‿— —.—— 5— 15— —————————. 4 5———— —.—— — 5
partis.
Similiter frangentibus calculum, cantharides: me
tis cardiacis, bugloſſum, paticis, agrimoniam, cichorium: ſpleneticis, ſcolopendtin &c. quæ ad partem affectam cætera dirigunt
3. Tempe- 9. ramcntũ.
matio.
& ſimilibus aſtringentibus mannam, tragacanthan furr
glycyrrhizæ, permiſcet, vt vis eorum ad pulmones tranleat
rle dicamen- crocum: cephalicis, betonicam
»R ſimul ſeau.
liari facultate confortant. Sub ſitu continetur conneid
Partis cum alijs. Ob conſenſum autem ventricul
icum con
aut cerebro: à validè refrigerantibus temperamus,& meil camentis ſtomachicis admiſcemus, quæ peculiari proptier.
te partes illas reſpiciunt. Præterea, cum actione partis concurrit temperamen
tum à quo primuùm actio. Temperamentum autem can 6. uatione ſemper indiget: igitur vbi cum temperamento mo- bus plurimuͤm pugnat, vt ſi cerebrum Eryſipelate labote, non ſoluͤm vehementioribus indiget, ſed etiam quæ patti
temperamentum,& robur tuentur,& conſeruant, præciplè
ſi pars princeps ſit. Eadem ratio eſt, vbi curatio tempetr mento contraria eſt, veluti ſi iecur obſtructione laboret,qui ſubſtantiæ poroſæ eſt,& diſſolutioni idoneum z Validè exte- nuantia,& diſſoluentia, non ſuſtiner, ſed extenuantibus di-
ſoluentibuſq́;, miſcenda erunt.
4 Confor- 1o. Quartòô, conformatio partis, quæ medicamenti for-
neceſfari
O corroborantia,& aſtringentin
manm, modumq́; vtendi præſcribit: componendorum med-
3. Senſus
camentorum occaſionem aliquam exhibet. Propter formam enim idoneam, multa miſcemus, vt infra apparebit. Deinde propter cauitates& meatus partis affectæ, addimus, quæ per
patentes vias d
ucunt: vt ſi malum fit in caua epatis parte,pui
Samia; ſi in gihba, diuretica, eparieis miſcemus, Tunden
cüm pars acuti ſenſus validis remedijs tentanda non ſirine 44 res dolore diſſoluantur, aut partes in conſenſum trahantur:
reme⸗

8&— „.-„ aneraehn nnert Gmalom ftincauteqa
“. 8 1 K 9 Giureticz, eprtici mfecm
“ *
cnſus ruldstenccis tentm
4
*„ 1 2 8 d 3 1 3 9 Ke
1 1.
. fdeme Len n kllhlaad †*„ A Cerrdrum Pe 8* 84 1 8- SDeum Fnühkk 4 —„ 3 KUan
* 4* ⸗„.* 4 Mnur,(Oaderdm. del F. A 4 4 1 1* Acem ato eit, vo Ca 2
4* 1
„
4 urt Keryr AAen 1 Kcb OOttruchore a * 4 A.4 Maphh Teſt,& dulolntioni idoremn,
„†* 4*
4 A at(„d enn (Reme
. 8 4 ram 9 4 Malnn; a
**** ſormatio pertss qpæ Gccba
* 2 tendi pexicnbit: conporatn * 3
* 4- . 1 Odem mouamexndet. M
—
. ¹ ef , multa miccemes Ititra ppn
... Laen wetus partis afectx, add
3 cocſcuin. wnneur, aut panes
13.
remedia congruentia erunt contemperanda,& ſi acria vali- daq́; ea; miſcenda, quæ acrimoniam obtundunt,& partis ro-
bur confirmant.—
11. Quxæ eſt ratio partis affectæ: Eadem ipſius ægri. In Natura ægro autem conſiderantur potiſſimùm, ætas, ſexus, conſue- ægri. tudo, vitæ genus, temperamentum, naturæ proprieras, quæ omnia medicamentorum compoſitionem interdum variant. Vires enim integræ, ætas confiſtens, validiora ſemper ſuſti- nent,& confuetudo deteriora ſæpè minus infeſta reddit,& propter peculiarem Ioοπιναν εαοσa alia alijs magis accommo- data ſunt,& alij fortiora facilè, alij leuiora ægrè ſuſtinent.
Quæomnia intentionem medici variant,& compoſitionis
cauſam præbent. 12. Tertia cauſa compoſitionis, eſt in ipfis medicamen- Tertia cau- tis, quòd nullum tale ſimplex reperiatur, quale cupimus,& ſe eompo⸗ neceſſitas exigit. Non reperitur potiſſimum, vel ob minus i- in medica- doneam ſubſtantiam, vel non debitam qualitatem, vel non mentis. iuſtam quantitatem, vel minus conuenientem agendi mo-
dum. His addimus duas alias neceſſitates, ſcilicet formam,
& vt medicamenta zobzensa habeamus. b b Subſtantia autem medicamenti varia eſt, variumq́; ap-I. Ratione paratum,& permixtionem, requirit. Nam liquidis. ſicca ſubſtantia miſcemus, ne diffluant;& ſiccis liquida, vt faciliùs penetrent: menti- craſſis, viſcidiſq́;, attenuantia, incidentia, vt acetum: aſpe-
ra læuigamus,& viſcidis miſcemus, vt metallica in affectibus oculorum. Medicamentis tenuioris ſubſtantiæ,& facilè re- ſolubilis, vt oleo cinamomi, carui&c. aliquid craſſioris, viſci- dioriſq́;;, addimus, ne vis facilè euaneſcat. Medicamenta,
quæ facilè putreſcunt,& corrumpuntur, ſacchiaro, melle, a-
8
ceto, ſale, aut ſimilibus conſeruantibus, condiuntur.
14. Deinde, minus apta medicamenti ſimplicis qualitas, ². Ratione inter præcipuas componendorum medicamentorum cauſas qualitas
medica. X X 3 numera-menti⸗

—“ — 1 3“ öööbb— ————,—
numeratur. Qualitas autem, ſiue vis, medicamenti linpli
Aliquando facultas aliqua medicamenti intentioni necell-
ria non eſt, ſed ſuperuacanea,& aliena. Nam debiliora ar
ignauiora vehementioris, aut acrioris permixtione, ita duntur,& excitantur, vt medicamenta primo gradu calti permixtis calidis ſecundo, aut tertio gradu. Vis purgar pillularum intenditur additis granis aliquot diagridij, is
purgandi in turbith, aut Agarico, excitatur,& agendi cht-
ritatem acquirit, addito gingibere, aut ſale gemmæ: iis ir barbari, addita ſpica&c. Deinde validiora, intenſiorad;m
dicamenta, permixtione medicamenti, vel contrarie faul- tatis, vel eiuſdem, ſed debilioris, contemperantur, itaincon- fectione Aromatici Garyophyllati calor intenſus gao.
phyllorum, piperis, galangæ, contemperatur, non ſolim permixtione roſarum, ſandali, trochiſcorum diarhodon qys frigida ſunt: ſed etiam glycyrrhiza&c. Nam remifſum n
mitrit intenſum,& intenſum intendit remiſſum. Ad eun
— 1—.** 1„ dem modum, vbi purgantiũ violentiam metuimo, validiotbo ignauia interdum miſcems, vt ſcammonio mannã- Hiellebon
folia ſenæ, Epithymum&c. Aliquando violentiam purgaan
tium tantm contemperamus contrarijs, vt Scammonipits-
gacantha& malo cydonio&c. Vt enim quorum vis in cnn
materia hæret, qualia ſunt turbith, agaricus, rhabarbarum acrioris extenuantis,& permixtione extimulantur: ita acro- ra,& vehementiora, vt Scammonium, colocynthis, craſp
ris viſcidioriſq́; permixtione, contemperantur.
15. Tertiò, quod maligna qualitate præditumeſ ben gnioris permixtione obtunditur, aut contrarijs contempe-
ratur, aut mitigatur, vt opij malignitas addito croco, dhr
cis aliquando intentioni neceſſaria eſt, ſed affectui non ro. portionata,&, vel nimis remiſſa, vel intenſa, vel cum mali gnitate aliqua coniuncta, vel parti affectæ non approptima
—— 5—— a“——

n K d
oib 3 4 4 *
8 4
. cducament, Rcr
* ͤ 1 3 we
* 4. 5)& Memperur.
. 5*
4 1 8½* 3 aici Ganopbällti dl n 9 4 1 1 44 4 1d 6“* ansr, COotemderur 8 b 8 8 nn 4 4* 1 1 4 4* 1 8 4* am, land troc cotumdr *3 3 1 m 4 Grn 4 18*„ 2- N ¹ M 5. 4 4 —* ö 4*
1 „F 4 1 Feomt “ A 1
“
*
4 A Im Mor 1
„. 1 FK. 1e 4 4 A4n n enn 1 1 2* duandom 1dAA * s 8— fß.5 1 3 e m arM „ AMr 1 d Vtenum quchun 1
; i ““
44 4—-. rumna 1* ccxtn 4 M ‿ mone 4 mn ooin 12 X 71„* amm COocſa f,—,“ „anemh m ½ 4 1 M. contempera 4 * 4„* 4 1 1 04 1 m dant 3. 1 ¹ K dtuod„)„. 1„ Is 4 1963’ „ vrooii we 1⁰⁰ * 11 5— 1
f 84
* o 5. 1. ¹ 4 1 dekahciorz una .
4 1 18 „ rien 1, 42rlG I-
4 A 4 9 DE 4*
aut coqtrna
reo&c. colocynthidis, addito oleo amygdalarum, tragacan tha: Ellebori malignitas, qua ventriculum afficit, addito a- niſo, dauco& c. Quartò, ſi parti affectæ medicamentum ap- propriatum non ſit, adduntur dirigentia, de quibus ſupra- Quintò, ſi medicamentum ſuperuacanea, non neceſſaria qua- litate, ſit præditum, vt ſi ſola humectatio intentioni noſtræ neceſſaria ſit,& detur medicamentum frigidum humidum: tum debita permixtione calidi humidi frigiditatem illam ſu- peruacaneam temperabimus,& intentioni noſtræ ſatisfa- ciemus.—
16. Præterea ſapor, odor, interdum color iniucundus, aſ- ſumptionem medicamenti impedit, vomitum, anxierateſq́ aliquando inducir: Proinde medicamentorum inſuauitas vino, aqua cinamomi, aromatibus&c. corrigenda: Pro odo- ris iucunditate graueolentibus cinamomum: garyophyll. amom. aniſ. addimus. Item moſchum, aquam roſar. quæ
odoris fragrantia ſpiritus reficiunt,& animum exhilarant:
coloris verò cauſa vnguentis ceruſſa miſcetur, vt albeſcant, & pillulæ, boli, aut electuaria; folijs auri integuntur.
17. compoſitio neceſſaria videtur, ſed rarius,& potiſſimùm, vbi
inſta medicamenti neceſſarij quantitas deficit, qui defectus
alio fimplici, eiuſdem facultartis, ſuppleri deber, veluti, ſi o- pus ſit binis drachmis Agarici,& 3 ij deficiant, ſuppletur, addita quantitate proportionata alterius phlegmagogi, vr turbith. b
18.
bet. Intentio enim eſt, vt nunc citò, nunc tarde agat: nunc facilè penetret, nunc ſubſiſtat, aut non deſcendat&. Quo- rum omnium ratione aliquid plerumq; miſcemus. Ita aga- rico, vt citò ad fundum ventriculi deſcendat, ſal DeMme de
ne ad
Tertiò propter quantitatem non debitam, interdum 3. Ratio- ne quanti- ratis.
Quartò modus agendi medicamentorum, vbi inten-4. Fiopter
tioni noſtræ non ſatisfacit: compoſitionis occaſionem præ- Dadem 3- gendi.

8— 1 ö 32 — 2
——— 5— 5 ————“ nn —— — ——
barbaro in dyſentericis, vt tardè agat, puluerem myrobala norum. Emplaſtris,& vnguentis lienis, alijſq;, acetum add. mus, vt vis facile penetret. b“ 5. Natio- 19. Quinta cauſa compoſitionis in medicamentisel ne formæ. formam eam conſequantur, quæ maximè ex vſu nobis fun⸗ ſit. Formæ autem multiplex vtilitas. Nam non ſolm⸗ lij hac, alij illa forma magis delectantur: ſed etiam aliuan aliæ formæ, alijs atq; alijs affectibus, partibuſq́; aketto,i operationibus, magis accommodatæ ſunt, pillulæ enim me gis à capite, potiones aà ventriculo, viciniſq́; partibusn. hunt. Propter formam autem varia miſcemus, vt propte formam Emplaſtri, pulueribus ceram, oleum, reſinam; yu Ppter Electuarij, ſpeciebus ſyrupos, aliaq́; liquidas ytoyis ſyrupi ſuccis,& decoctis, mel, ſaccharum&c. Cum tum coniungi poterunt medicamenta conſeruantia. 6. Lo 20. Poſtremus compoſitionis ſcopus eſt, vt medicaner Powpoſt ta æesxenes ſemper in promptu habeamus, qualia ſunt Ihe torum vi riaca, Diacatholicon&c. quæ varijs vſibus ſeruiunt,&i les tentioni noſtræ promptè ſatisfaciunt. Hæ ſunt præciyu cauſæ componendorum medicamentorum. Conſequemet
vt viam, modumq́; componendi,& proportionem compe-
nentium proponamus.
Moaus es. 21. Modus componendi medicamenta requirit, it pne
Pedicanie. cognoſcamus 1. morbi ſpeciem& magnit udinem, condita
ta Juæx nem ægri, partiſq́; affectæ. Deinde, vt naturam iplorm
Tunae ſfimplicium, ex quibus fit compoſitio gratia curationis uim rum ſingulorum ſimplicium facultates, facultatumq́; gradus
& doſes. Morbi autem ſpeciem,& magnitudinem, ex li-
ſignis,& cauſis indagare oportet; vt ijs remedium contram
um inueniatur, de quibus Galenus in libris Pathologiæ, à
ne ad fundum ventriculi moueatur, ſemen raphani. Mha.
Methodi medendi. Natura ægri, partiſq́ aectr, ere b

logia cognoſcitur. Simplicium facultates, facultatumq́; gra- dus; ex Dioſcoride,& libris Galeni de Simplic. facultatib. alijſq; probatis autoribus. His præcognitis, non difficile erit, modum rationemq́; componendi,& quomodo ſingula ad compoſitionem concurrant, definire,& determinare.
eense n 22. Concurrunt autem ſimplicia in eompoſitione non v- Tartes in pn Tannr. ee 4... ib ſ d d d cõpoſitio- aagh alis Kcäde Ran no, eodemq́; modo, nec ijſdem viribus, ſed quemadmodum uc medica- 44 1 1* 2. 3 2* 2 8. 2—. 8—. 3— in organis humani corporis, nimirum inoculo, vna pars præ- metorum.
— m n cipua eſt humor cryſtallinus, radix,& domicilium, facultatis
drma erſcih videndi Cæteræ partes tantum inſeruiunt,& in vnius actio- manla, nis famulatum conſpirant, vel quia ſine illis non fit actio, vel nden quia tutius, faciliuſq́; vel quia meliùs: Ita in compoſitione V— rnpe aha medicamentorum vna pars principalis eſt radix,& domicili-
Loan mel Hee N) mehlacchamga,. * 4 4 4 8 mwem(Oaleruaota 44 6 4 mpotcnisſcoposch ſu b 1EA 3 er m promptu hadeꝛmas aui 4 4 3 ſ“ 4 4 4 „„ K 17. 1 eudo krnu „ v 1 e lartaciuot. R ur rum medicamenorun.(E
componcnd,,& kxoportm
11
8 1
— 114 n peciem& mao mucnnen *„ Dein 1 vtmen
mtur. z n ... zecompolttiogrtac ,nepn —„ onitucld ꝛem ſpeciem,& Wael ucnre opotteutt ip lemenn
—** 8*“.
*. 1: Den „ aubas Gacawsin ldmin Nuturargipattiqjie
1 991906
*
œpooendi medicnenti eii 1
um curationis, quæ per ſimilitudinem baſis dicitur. Vt enim
in ædificio, baſis eſt columen, ſiue fundamentum, cui totum
ædificium ſuperſtruitur: ita in compoſitis medicamentis, ba- ſis eſt pars illa præcipua, quam cæteræ omnes ſpectant, profli- gando morbo accommodatiſſima. Accommodatiſſima au- tem putatur, ſi morbo plane æqualis, id eſt, qualitatem,& quantitatem, ſiue gradum idoneum habeat. Qualitas au- tem medicamenti idonea ex morbi ſpecie: quantitas agen- di, ſiue gradus, ex morbi magnitudine,& natura partis affe- ctæ, æſtimatur. W
23. Quemadmodum autem affectus, alius ſimplex, alius compoſitus: ita baſis, quæ affectui correſpondere debet, alia
fimplex, alia compoſita eſt. Verùm ſimplex,& compoſita
baſis, diuerſis modis dicitur. Nam vno modo ſimplex baſis eſt, quæ vnum vſum præſtat, licet ex pluribus ſimplicibus, eiuſdem facultatis, compoſita ſit, vt in Elect: Diatrionpipe- reon. Deinde alio modo, quæ vno ſimplici medicamento conſtat, vt Aloe in hiera picra. Ita baſis compoſita erit, vel
quæ plures vſus præſtat, vel quæ ex pluribus ſimplicibus
yy com-
De baſi, ba. ſiſq; diffe- rentijs& qualitate⸗

— 1 1 1—————————— ————.——.—.*———— ——— 2————————— 2—— ——— 3———— 8 ee———————— 2— 3— —2————. 6— 4 .——— 4———*—— 1 5 ——* 2—=— ,:õ:T————.————— — 88 2. 8 2 2 1 1— —..— 4—— 1 2** ———..———.. „—.—*—— 7 ———————————“ ä—— 3 —.——— ——. 2 * 5— 3 8. .—— — 7
8** — 4„ . 8 3 ————““ 4 4 1 2 2 8 1 5 4——“ —————————ZZͤͤſͤſͤſͤſͤſſſſſſſͤ 3—————— — 4 5— 8.— —— 3——jä—,— 3 ———————, — 8———— ——.———ͤ—— ———.———— 2*—————— 3
compoſita eſt. Verùm quæ ex pluribus ſimplicibus, eaien facultate præditis, compoſita eſt, pro ſimplici habetur 1n vni intentioni tantum ſatisfacit. Quæ verò ex pluribus 1 uerſa, aut contraria facultate præditis, compoſitæ ſunt k. ſes compoſitæ potiſſimùm vocantur, quòd varios, diicrenn teſq́; vſus præſtent, ex quibus fiunt medicamenta n)i quæ diuerſas operationes habenrnu. 1 24. A baſi plerumq; rota compoſit io denominatur, ie baſt facultas, facultatiſq́; gradus,& Doſis totius conyali æſtimatur, cùm in curarionibus ipſa baſis morbos aut cule morbificæ, ſemper oppoſita ſit. Nam facultas ipfus hi
ex affe ctus ſpecie; magnitudo verò, ex magnitudine ipſua
fectus indicatur, vt dictum eſt. Proinde magnus morbui magna, validaq́; remedia, paruus debilia requirit, Tana variant baſin alia quàm plurima, vt morborum tempota ſymptomata vrgentia, deinde natura partis affectæ, it luhu dictum eſt,& conſtitutio ægri, fub qua continenturvite,: tas, ſexus, conſuetudo&c. præterea aër ambiens, aliæq; ct cumſtantiæ. Nam alia baſis in principio, non apparentius ſignis concoctionis, alia in incremento,& ſtatu, conueni- alia tempore exacerbationis, alia remifſionis. Deinde ſass
affecta ignobilis, denſa, in profundo ſita, aut ſenſus hebetio-
ris, validiorem baſin& remedia indicat. Eodem modo tits
ægri robuſtæ, ætas conſiſtens, conſuetudo, vitæ genus kbo-
rioſum&c. item aër ambiens, vbi cum morbo conſpirat. M
contraria debilem baſin exigunt. Præterea ob Aemyresaa
ſiue peculiarem naturæ proprietatem alij validiima medi camenta& alimenta facile füſtinent, alij leuifimis etiamfr cilé affioiuntur; alij his, alij illis, magis delectantur.
De czxteris 25. Nariatur etiam baſis pto qualitate,& quantitatẽ
partibus
compoſi.
nionem in. morbis& cauſarum morbificarum, vel partis affectæ. gredientib I
eæterorum componentium, quæ baſi inſeruiunt, vel 4 1
Amol-
* 4 8

4½ n
¹ —„ 102 Com 8 e PAtacanpalti⸗ 141„ ¹ ¹. Padus,& Da * 1 4 Cl dn 1 4 8 8 4 Npouta b- N d 2* am en' 1 K
4 A 8 4 As4* 1 * O An 4,* „ Wna 4* 4 4 5 3 3 1* 4 2* Toc Ao L ecta, paruus dhilanen 3ö Gedalaenau 4 1 n damn rin am „ Dordecu 1 Qnde nr 4.! .* 1 Ke Kl. .* 4 :ur 4 8„ 1 4 4 A Nan 10h h der(Dren 4. rZ r p. 1 . Aerexacr andie 1 1 N“ 3 4 5 1 3 1 4 4 4 3 ¹ha baus mn hancian ung ꝑ““ 1 4 4 1 mCR Dento,& 1. 8⁸ 3* IAU 1 4 9. AemO. 1
„ * 4 4 4 ½ g 1M
4 6 4 ö 4 LOcnn . 1 1
. „* e 4. berno. Wn.
i ArAA L“ d 9 m 0 ö] ,““
erAe 884
4„ epf 3 3 em„ 1 9 4 AMur Neort. 1alele
. 442. 3 uec uu M„˖„
— 5* r 1 Ml. Pra
1 11. eeren
6 n. oc 4 7
8, a9 I mgI Geln N. annitate, äl ha Mo Cüe un ctunm ba pe n: bah mter noomcntium de mnn Hiücu, c enan
8 ¹ 84*
um morbuca!
ſi morbum, cauſaſq́; morbificas reſpicias: baſis aliquando morbo accommodata planè eſt, aliquando non,& inæqualis. Inæqualis autem, quia vel nimis remiſſa, vel nimis intenſa, vel maligna, vel aliena ſiue non neceſſaria qualitate prædita. Remiſſa dicitur, quæ debilis, ignaua, tarda, in craſſiori mi- nuſq́; efficaci materia fixa. Nimis intenſa contra, quæ vim validam& vehementem habet, celeriter& cum vehementia agit, acri& efficaci materia prædita eſt. Maligna dicitur, quæ cum noxa partis alicuius agit, prauaq́; ſymptomata in- ducit, vt folia ſenæ ventris rormina helleborus ſuffocatio- nem, anxietates: Aloë hæmorrhoides aperit. Aliena ſiue non neceſſaria qualitate prædita eſt, quæ intentioni noſtræ non ſatisfacit, vt in Rhabarbaro qualitas aſtringens, vbi in-
tentio tantum eſtbilem purgare. Huc referuntur color, ſa-
por, odor ingratus.
26. Medici autem eſt in compoſit ione medicamentorum
omnem inæqualitatem tollere,& medicamentum morbo,
partiq́; affectæ, prorſus accommodatum reddere. Nam ſi Baſin acu- vis ipſius baſis ignaua, debilis, tarda ſit, aut in materia minus entia efficaci: extimulantibus& acuentibus corrigitur. Sub acu- entibus continentur corroborantia, quæ virrutem medica- menti tenuis ſubſtantiæ in vnum cogunt, augent,& quaſi concentrant, ita camomeli vis augetur,& diutius conſerua- Dirigen der tur, addito modico aluminis, aut alterius aſtringentis: Vis 38 in materia craſſæ eſſentiæ excitatur, additis extenuantibus. Si baſis ſit nimis vehemens, violenta, acuta, corrigitur refre- nantibus. Si maligna, aut aliena qualitate, prædita; ad- mixtis contrarijs contemperantibus benignioris naturæ. Sub his continentur, quæ colorem, odorem,& ſaporem iucun- dam conciliant. Appropriata verò parti affectæ redditur baſis directiuis, ſeu dirigentibus. Sub dirigentibus autem comprehendi poterunt, non ſoluùm quæ familiaritate ſub-
3 yy 2 ſtantiæ

Conſer. uantia.
ſtantiæ parti conueniunt, ſed etiam quæ vias duauũ riunt; humores præparant,& concoquunt.
nonnulla requirunt, quæ corrigentia& dirigentia basi ff. gunt, vel quæ formam idoneam toti compoſito attribuum vt pro internis medicamentis, liquores, ſyrupi, decoca, m cilagines, proexternis, oleum, cera&c. Conſeruantura tem medicamenta, vel idonea præparatione, vt alibi dis mus, vel aliorum permixtione, nimirum ſaccharo, melle ſi & aceto&c. vt ſupra dictum eſt. In compoſitis auten ſſ rumq; quæ baſi affigunt, formaſq́; attribuunt, totam como- ſitionẽ conſeruant. Igitur in compoſitis præter baſin iris 7 tiſſimùm conſiderãtur, corrigentia dirigétia,& conſeruanti Quorũ proportio in compoſitione Medico obſeruandaeit 28. Modus componendi partim ratione, partim aτεeνν vſuq́; conſtat. Ratio autem êxperientiam dirigit. Namus mo verum coömponendi modum intelligit, niſi qui methode curare poteſt. Methodo curare, eſt per indicationes mei- um inuenire vnicuiq; morbo accommodatum,& contus rium, vt dictum eſt. Vis medicamenti iudicatur ex baſi, cu
De propor in compoſitione cætera ſeruiunt: igitur de baſi, baſiſq; ſrs ione baſis portione in compoſitis, ſiue ea ſimplex, ſiue compoſita he-
ſimplicis aut com- poſitæ.
rit, primùm dicemus: deinde de cæteris compoſitionem in gredientibus, eorumq́; ad baſin proportione. Namexdedi ta ſimplicium proportione tota compoſitionis ratio de- pendet..
29. Doſis autem, ſiue determinata quantitas baſis d- pendet ex ipſius faculratis vehementia. Nam ſ baſis ſit- buſta, vt ſcammonium, aut opium, de ea minorem quantita- tem in compoſitione ſumimus: ſi debilis, vt caſſia, roſa, mai rem, Si mediocris, vt agaricus, lacca, mediam. Nihiloms
nus variatur doſis ſiue quantitas pro natura ægri, m 6 8 5
1*
d ape·
27. Haæc omnia vt meliùs componantur& agant, an
—.—

.Stur in conpaltigerii
anremn
Aoaten premumcri rponendmodum mtelig nüa
Merbodo curuc, cipcx ndcn c mordo zccommadum, nck. Vumedicamensiipcksua Rccnera ſemiunt: ipturce del i mpoütis, finc ea fmptei, iix am bcrnus: deinde de cætcri myuii corumi adbaunproportiote. M oportioae tota cocpoitui
autem, ue deteminuta quunm. fcultatis vebementit Nanie m, de er mnre i debiisntu lcca, Wm tun.
4 7 omium, aMt of — iooc lum
*** 1 8., 1 t acr
Cas fuc qunntita Rro h
dine, ſenſu, ſitu,& dignitate partis affectæ, item actionis ce-
„leritate, aut tarditate. Nam vires robuſtæ integræq́;; pars
magna, ignobilis, ſenſus hebetioris in profundo ſita, maio-
rem doſin exigit, quemadmodum vbi actionis celeritate in- digemus. Verùm purgantia tantam quantitatis, ſiue doſis variationem, id eſt, incrementum& decrementum non fe-
runt, quantam medicamenta alterantia.
30. Compoſita autem baſis, pro componentium ratione, Pe ompg. multis modis variatur. Commiſcentur autem medicamen: aicamento- ta ſecundum qualitates primas, ſecundas, tertias aut quar- rum ſecun- tas. Secundum primas autem Juund in vno ſimplici non la al datur gradus, quem cupimus, ſed vel remiſſior, vel intenſior, masx. vt ſi opus ſit medicamento calido ſecundo gradu,& nullum
detur ſimplex tale, ſed vel calidum, aut frigidum gradu pri-
mo,& calidum in tertio gradu dubitatur, non ſolùm ex qui-
bus componi debeat calidum ſecundo gradu: ſed etiam de
doſi ſingulorum. Nam de proportione ordinum, ſiue gra- duum in alterantibus non confentiunt medici.
31. Primùm autem opinatur Alchindus Arabs, tempe- Opiniones ratum medicamentum habere æquales partes caloris& fri- medicora goris, ſed calidum in primo, duplum caloris temperatis ca- dorkrac 4 lidum in ſecundo, duplum gradus primi; in tertio, duplum partibu⸗- ſecundi; in quarto, duplum tertij, proinde calidum in quar-
to gradu quadruplam habebit rationem reſpectu ſecundi; octuplam, ratione primi, ſedecuplam, ratione temperati; ea-
dem ratio eſt in cæteris qualitatibus primis. Verùm hic mo-
dus phyſicis rationibus accommodatus non eſt, ſed errat, audd minimum augmentum præſupponat duplum ſemper eſ- „ Deinde ex hac ratione ſequeretur, gradus inæquales
partes habere, maiores ſecundum gradum, quàm primum,
adhuc maiores tertium, maximas quartum. Item medica-
mentum tertij gradus lethale eſſe.
yY 3 32. Me-

Ratio n
merãdi par- tes cuiuſq; gradus aut tota gr manſionis rus a in quolibet
ſimplici.
1
32. Melius igitur conſtituuntur gradus alterantiun(t
ex ſecunda Diſputatione Therapeutica conſtat)ex rſesi 1 fenſui euidentibus, vt partes ſiue gradus æquales confiinn tur,& æqua omnium partium diſtantia, ita medicamemun remperatum æquales partes caloris& frigoris, humidian & ſiccitatis habebit. Nimirum ſi ſummus gradus ſit aa tuor partium in temperatis erunt; duæ partes caloris u dem frigoris. Si duodecim, ſex caloris totidem frigoris, intemperatis verò, tantum vnius contrarij ſemper coruni debet, quantum alterius generatur. Proinde caliduminhi:
mo gradu dicitur, quia vno gradu vincit temperatũ: in ſam do, quia duobus: in tertio, tribus: in quarto, quatuor.
u- 33. YVtigitur intelligatur in quolibet gradu quot puu
vtriuſq; concrarij ſint, nimirum calidi, aut frigidi:
tim aduum laritudine, ſcilicet quatuor, auferatur nune
ppellationis propoſiti gradus. Deinde dimidium ui- cti numeri addatur numero dati gradus& prodeunt pana qualitatis prædominantes, alterum relicti dimidium, ait quantitas partis alterius contrarij in mixto, ita calidum i primo gradu partes 2 caloris, I ½. frigoris habet. Calidumim 2. gradu tres partes caloris, vnam frigoris. Calidumin ter tio gradu partes caloris 3½ frigoris 1: in quarto gradu omns quatuor partes caloris, nullam frigoris. Quæ eſt ratioingis dibus: eadem etiam in ſingulorumgraduum manſſonibuvin calidum in prima manſione primi gradus habet partes ꝛz Cr loris, frigoris 15. in ſecunda manſione ſecundi gradus patte caloris 25 frigoris 1½&c. Nam vt in compoſitorum, itan
4 1
fimplicium partibus intenſum intendit remiſſum,& temit
ſum remittit intenſum ad medium vtriuſq; proinde gradi in ſemiſſes, manſiones in ſextantes graduum, diuiduntun, 34 Ex hac ratione non difficile erit determinate propo
tionem ſimplicium in compoſitis,& qualitatem, onihans b gra

putan 1 n dentaaa. 4. kartesſde gaüu gradum. Componuntur autem ſimplicia plura vel eiuſdem A paruum dütmna ad facultatis, vel contrariæ, item vel eiuſdem gradus, vel diuer- 1e partes calorie dan ſi. Quando plura vnius& eiuſdem facultatis,& gradus, com-
ponuntur, neceſſe eſt& compoſitum eiuſdem tam facultatis,
Peratis crunt, qumi quam gradus eſſe. Verùm vbi componuntur plura eiuſdem eri, r e e“ facultatis, ſed gradus diuerſi, vt piper calidum in tertio gra- eeeeene h du,& ſpica calida in primo gradu, remiſſum remittit inten- im ſum,& intenſum intendit remiſſum ad mediumvtriuſq;, ori- h. mm Nuaaa turqh compoſitum in ſecundo gradu calidum. Quando verò Sats eö. a meh Plura miſcentur contrariæ facultatis, ſi gradus eiuſdem, vt Lmnaac
roſa,& ſpica oritur compoſitum temperatum. Sin gradus manſione⸗ diuerſi, vt roſa& piper, compoſitum reducitur ad medium compoſ vtriuſq;, ſcilicet ad calidum in primo gradu. Eadem eſtra-
☚‿ ö ndngin 1 . IGgan ar A 1 ½ 1
8 ur NAn „ 1 1 — 1 Gollder 2 un 4 N 6 5* N
5 4
a 4 ac 49 a 4 ¹
4»* 14 4 l K 1 6 00 1ne àAn tar . M) dn
1 6 Ueirce 1 8. Me cm. 8
10 4 1 . 9 1 Aℳe at! AG 8 NK
— 4“ ö
Ar mmm „ 4 A . 1. * OA 2
. 2* 7 3 ½ 4 Iin 8 A⸗ 13e .
tio in manſionibus. Nam calidum in prima manſione primi gradus, reducit frigidum in tertia manſione tertij gradus, ad frigidum in prima manſione ſecundi, at calidum in tertia manſione primi, idem reducit ad primum gradum perfe- ctum. b
35. Veruͤm in his quantitas omnium componentium æ-
qualis eſſe debet, ſi inæqualis, pro ſuo augmento, aut decre-
mento cuiuſq;, qualitas eiuſdem in compoſito augetur,& minuitur. Nam magna vis quantitatis in compoſitis eſt, ve- rum non tanra, vt duplicata aut quadruplicara quantitate medicamenti, duplicetur aut quadruplicetur facultas, deq́; ſuo gradu, aucta doſi, medicamentum recedat, vt Montanus voluit. Nam quantitas medicamenti aucta, actionem qui- dem intendit, ſed ad certum vſq; gradum à natura præfixum, quia quantitas aucta diuturniorem actionem habet, mino- remq́; reſiſtentiam. Propter refiſtentiam enim fit, vt idem nunc intenſiis, nunc remiſſius agat, veluti piperis, aut carda- momi, magn quantitas diutiùs, aut violentiùs alterat,& li- cet aliquando interficiat, non tamen vltra tertium gradum, 1041 agit,

——————. ——— — 4 —
Fermenta- hil aliud propriè eſt, quam per mutuam alterationem vuio
8
agit, ſed interficit, quatenus habitum partium eorpotis an
multumq́; alterat. Verúm ſi minuatur doſis medicameni
ſimplicis; minuitur quoq́; à contrario actio ad minimmn
propè, veluti drachma vna roſarum, drachmam vnam y.
peris reducit ad primum gradum caloris, ſed drachmadis
roſarum, drachmam vnam piperis ad medium fersè primias
dus caloris 15. Contra drachmæ duæ piperis, drachman
nam roſarum ad medium tertij gradus caloris reducunt i
drachmæ piperis, ad tertiam manſionem ſecundi gradus ſe
rùm maxima piperis quantitas totam compoſitionem iina
tertium gradum deducere nequit. De his lege 9. cap.lbdi
controuerl. medicar. Valeſij:
Quomodo.. a.
2gunt ſim. 36. Obſeruandum autem inprimis eſt, hanc rationen
Piicia in tantum locum habere in compoſitis ante vllam fermentati
mixtis. nem, quàm diu vires ſimplicium integræ adhuc ſunt, Nm
medicamentorum compoſitio, vera mixtio non eſt, nec j
ſimplicia, quæ in potentia tantùm ſunt,& actum à cofpar
noſtro recipiunt, in compoſitis agunt, aut pariuntur, nec
inuicem contemperantur, niſi accedat fermentatio, quæ8t
4
eio quidk b.. t. N qua priſtinæ ſingulorum vires integræ non permanent. Fem
theriaca recens alijs viribus, quàm vetus, prædita eſt. Pin ante fermentationem ſingula ſimplicia in compoſitis ſti calore noſtro tantum excitata fuerint,& in particulis com minuta, ſecundum proprias vires agunt, non ſolum in corpn noſtrum, ſed etiam, dum à calore noſtro diuiduntur, inſe mutuò. Atq; ita actione ſua ſe inuicem refrangunt, otituiq ex proportione maioris& minoris æqualitatis, actio. Lu re nulla facultate diſcretrice indigent partes humani corh ris, vt voluit Auicenna, quæ ſingula illa in compoſitis ſecer nat,& ad proprios vſus referat. Agunt enim ſingula ſecur dum ſuas vires, in actum deducta.„ boh

1 3 ddcckenegait. Mäuüd 4 k ed- E* A Kautr. 1 cũr ℳMℳ „ 1 4 * 4. . üm Mem„ 44 d. 4* och a 5 1 90 Fey . 4 u anelud 4 “
4 A— mplicium intcgrr ua 2*
fum compodttio, ſeramnomt
apoccmrid tmrim ſu kih acompoditis gant atauin
4„* 4 4 zmperantur, nil accccatemenn ric cft, quim per wuman atem Mlorum rires integeæwa xam 8 8
** 1943
ns IIis viridus, quimſctus xatrs 5 4 4„ ¹. 4
aationem fiaguli umplci ncot 2* 8 1
8& tantum cxcitaifermt,&n an
— dum proprias vires aoine, Wor
—. olro diuc erim, duma clocc volro dlm
* * 2 4 rt r dione ſua ſcinuicen retn
n„ 4. 4 maiocis K minocis Eqrulfälh —.* retrice indigent drte 1 4„*““ 41*. 8.. r noul Mancoc Agunt cu
*
³ 1 4* rios Vus tcte.
. um ducka
A
8
37. Poſt fermentationem autem noua& occulta vis e- dirfermen mergit. Oritur autem fermentatio ex mutua ſimplicium al- 1 e teratione, ab igne, vapore, acre, putrefactione& ſimilibus. Medici officium eſt, non ſolùm medicamentorum vires viri- umq́; gradus dignoſcere, ſed etiam mixturorum rationes, quid, quale, aut quantum oriatur, ac omnium fermentatio- num vires modoſq́; inter quos excellant chymicorum dige- ſtiones, circulationes&c. quibus non ſolùm aliena& inuti- lia ſeparantur, ſed etiam vires diſcrepantes conſociantur& vniunttr. 38. Qux eſt ratio in primis qualitatibus: eadem quoq; Ratio mi. in ſecundis, tertijſq́. Verùm cùm ſecundæ, tertiæq́; viribus— ſin primarum tantum agant: neceſſe eſt contemperatis ſimpli- dum quali. cium primis qualitatibus, in compoſitis ſecundas,& tertias dede ſecũ. vna ſimiliq́;H rationc alterari, nimirum aſſumpta; in corpore àν, aut ter ſecundum vires proprias, fingula ſimplicia agere propter actionem primarum qualitatum, ex quibus reſultant ſecun- dæ tertiæq́;: quod ſi eiuſdem ſint facultatis, vr roſa,& galla aſtringentis, apium& ſemen melonis diureticæ; intenſum in- tendere remiſfum,& remiſſum remittere intenſum: ſin di- uerſæ facultatis, veluti vnum emplaſticum, alterum epoulo- ticum, pro modomixtionis,& ratione primarum qualitatum nouam plerumq́; ſecundam, aut tertiam, qualitatum oriri. Nam ex debita mixtione emplaſtrici cum epoulotico, aut de- tergente, oritur ſarcoticum: ex ſarcotici cum aſtringente, glutinans: ex aſtringentis cum valide ſiccante, epouloticum &c. Proinde tota compoſitionis ratio medicamentorum ſecundum qualitates ſecundas, tertiaſq́;, dependet à compo- ſitione,& affectibus, primarum. 8 39. Purgantia medicamenta, alia manifeſta qualitate uemcunq; humorem euacuant, lubricando, abluendo,& etergendo aut comprimendo: alia occulta ſubſtantiæ quali- b 22: tate

—
tate peculiarem humorem euacuant: Deinde alia tewili R& leniter purgant: alia vehementer aut citò‚ alia mediocrite Antéquam autem hæc omnia componantur, ſingulorum ii.
res& doſes cognoſcendæ erunt. Doſis longa experlentiase prehenditur, facultates; vt alibi dictum eſt. Compoſi- 40. Miſcentur autem purgantia varijs modis, prinun Sanlium,*ονιπνσσνσ, ſimilia ſimilibus, nimirum lenientia lenienti 5 aut mediocria mediocribus: aut vehementia vehementhe fecundo diſſimilia diſſimilibus, vtlenientia mediocribus a vehementibus: mediocria vehementibus. Quando Änii ſimilibus miſcentur,& alterum alterius actionem promoher totius compoſiti quantitas nunquam excedat iuſtam eanna doſin, tantum enim de cuiufq́; doſi detrahendum eſt Cuar tum reliquorum quantitate ſuppletur: Verum rationen habere oportet facnltatis, quæ nobis maximè neccllatiach veluti ſi maximè neceſſaria ſit facultas bilem purgans,& ui
ſceatur rhabarbarum cum agarico, compoſiti quantitas nan
excedat drachmas duas, quæ vtriuſq́; doſis eſt, verum maie
pars in compoſito ſit rhabarbari, minor ſit agarici. Qumr
do componuntur purgantia, quorum vnum alterius adio-
nem impedit; vt caſſia cum hiera, aut puluere myrobalmo-
rum, ſemper augenda erit compoſiti doſis. Quando lerien
tia mediocribus, aut validis miſcentur, vtriuſq́ ea doſbit
quæ feparatim. Vbi valida mediocribus, vt vires medioeriun
acuant, mediocrium doſis ſit inſitata; vehementium mult
minor, in granis aut ſemiſcrupulis tantum; ſin pari ratione
purgare debeant augeatur mediocrium quantitas fupra har-
tis dchitæ proportionemmnn.
Obſeruada a1. Verum in his omnibus cautio adhibenda eſt, ve pe-
un matl. pendamus, quæ manifeſta, quæ occulta, vi agant. Nam 9
mentorum tils multò eſt plura miſcere quæ manifeſta, quam quæ Ocenl- kecundum ta, qualitate agunt. Vis enim compoſiti, ex lmplieiba

bxc etantc.. eoccen nifeſta qualitàte præd iris, ſenſibus eſt n den8 ratione di zn. JtsRtare riragen n a„Uea dicatur: at ex ſimplicibus occulta facu bate Peeditios ocen— eunn een int dcaa ta, ſenſibuſq; obſcura eſt;& non ratione, ſed lola experien- uiln Se e ami n. tia, comprobatur. Nam in qualitatibus manifeſtis euidens
an nimiun Sn eſt, contraria ſe mutuò contemperare, remiſſum remittere . unocnidan an 2* an intenſum, intenſum intendere remiſſum ad medium vtriuſq;. Dn dürlidun, n d want In occulis qualitatibus talis ratio non datur. Nam comper- cclocrn nirneni na tum eſt, nonnulla ſimplicia ſimiles eflectuscdlere, quæ tamen nern Kaltern S in compoſitis repugnant,& tacitis quibuſdam viribus' diſſi- ganniedumn wecnn dent. Quare ea ſimplicia occultis viribus prædita potiſſi- mim dc C emanhe mum permiſcenda, quæ longo vſu deprehenduntur conſenti- tum gun cf tnina res nec temere noua compofita excogitanda, ſed vetera com- mn lggieur ſan Perta nouis incomperrtis ſemper præferenda. b Acaltatiu qun dobi namn 42. Cum autem in omni compoſitione, baſis, ſi non Proportio rlan lefaraltadienae quantitas, vis ſaltem ſumma eſſe debeat: cum baſi nunquam lelaad 1 brumc grrico, emaltg miſcenda erunt, vehementiora maiori doſi. Proportio au- corrigen-
tem baſis,& cœæterorum ingredientium, ex baſis vehementia, tia,& coa-
— qur mriucq tuusch m acd ht thabardari, mact ſt en Rut purgzmia, aucruwenn Mfacum hiera, me unn
mgenda cricompcutidois. CM d, zm vdlidis micennse tiht n. Vdiralidamediccnbes ſtitet
acnum doüsüt initats ſcxemn 8* 3*. 6 p ſemicpols kantun; M
unc aurratur nedccmena,
T m fhs. „ 7 Mur akccot Jar Ta.
4 un. 4 44 cnim anpain 2
& debilitate, æſtimatur habita ratione morbi, partiſq́; affe- ctæ. Nam ſi baſis vehemens, vt ſcammonium, opium&c. de
ea minorem quantiratem ſumimus; ſi debilis, multò maio- rem quàm cæterorum. Deinde vbi baſis vna ſimplexq́;B eſt,
plus in compoſirione, requiritur; vbi ex diuerſis compoſita,
ſingulorum minus. Præterea quæ partem affectam ſimul al-
terant,& corroborant, aut longe penetrare,& in profun- dum agere debent, aut quorum vis citò facileq́; diſſoluitur- maiori quantitate ſemper ſumuntur: Contra minore; vbi
partemaffectam tantumalterant, aut in ſuperficiem tantum
agunt, aut quorum vis tardè difficulterq́; diſſoluirur. Eo- dem modo& illius, quod facultate aliena,& non neceſſaria præditum ſit, aut quod nullum in contrario oppoſitum ha- beat. 1 8
43³ Corrigentia autem quæ augent, vel minuunt, facul- z2 2 tatem
ſcruantis⸗

tatem baſis, in minori quantitate ſemper eſſe debent, Cun. muniter autem baſis proportio ad minuentia,& a 3 tripla nonnullis putatur: Verum variatur hæc nrcje tio pro natura baſis,& ipſorum corrigentium. Nan lu magis, alia minus, vires baſis augent, minuuntq;, Deine variatur proportio pro varia intentione medici, vt in cnn poſitione Hieræ picræ, proportio aloes ad cætera cotthen. tia, quemadmodum teſtatur Galenus 7. Methodi. East Sanitate tuenda. 1
44. Qua malignitatem baſis occulta naturæ pronriet. te corrigunt, vt plurimum æquali quantitate aſſumun- quæ verò qualitatibus manifeſtis non neceſſaria, aut ſupen canea corrigunt, qualia potiſſimùm oppoſitis viribus ea- ſtant, æquall, aut maiori. D'irigentia fequuntur rationan baſis. Quò enim baſis debilior eſt, eiuſq́; quantitas miio, eò quantitas dirigentium minor ſit, adeò, vt ſæpe octuji
aut decupla, ſit haſis ad dirigentia. Contra quo balts ſche mentior, eiuſq́; doſis minor, vt Scammonium, Oolocynthi dirigentium quantitas maior eſſe debeat, nimirum quantin ti baſis æqualis, aur paulò maior, quemadmodumeſt ſloclas in pilulis cochicis, quæ ob id cephalicæ vocanrur. Nm vis medicamenti dirigentis valida non eſt,& in exiguu dol ad patrem affectam aliorum vires medicamentorum deduce- re nequit.“ 45. Tandem quæ conſeruationis, formæ,& ſuauitati Sratia compoſitis permiſcentur, baſin nec nimia quantitat Pplanè obrundere, nec aliena qualitate peruertere debent, ſa qualitate ſua aut vires baſis iuuare, vr mel in ſyrupis, electus- rijs, alijſq́; compoſitis calidis, extenuantibus,& abſtergen tibus: aut viribus baſis nihil, aut quàm minimum refillee vt Saccharum in ſyrupis, Iulepis, alijſq́; compoſitis frigicis Cera& oleum in vnguentis,& Emplaſtris. Vn a u.
acuentin
3

“ 4—
8 4 4 1 4* 48.( Rrah 8 .. „ Sc⸗ “ 3 4 Imm 4 K hnm(c N ö“““
1 4 cne 188 dead umnarr 8“-— 1 . Cl c
. 6 † † 4 1
p“* As
4 4 0 KpkKE On 4 1 4
3 F 4 ] IiuinA*„ AD et, Kna
rum rs eccamcntcr
* 8 4. 1 iem qur coœoſcmationi Vrre, l
tn pcrniſcentur, beuncc unia
crc, ax lpem qualitalepercnent 4„
7 4 batss iuure, ItDe1ns
8. erteduntd lt
4 4 n0 3 I“ m 4 1 383 Mnl, 4ʃ-unn. * Se“ „ ee IlG. Cocpod * upl. lupe 441 1— 4 Dlal5. E
in acn, 8 mpl
/4
tem nunc cæteris æqualis nunc maior, nunc minor, prout ba- ſisfortior, aut debilior. Quæ c onſiſtentiam compoſiti va-
riant, in diſpari forma: diſpari proportione, ſumuntur. Ve-
rùm hæc aliaq́; omnia neceſſaria,& perpetua, lege definit a
non ſunt, ſcd pro intentione prudentis medici diſcrepant, vt
in ſingulis penè compoſitionibus apparet, vbi plurimum ar- tificioſa compoſitionis ratio& e xeia poteſt pharmacopeis notiſſima. Proinde proportionem conſeruantium medici plerumq; pharmacopæorum iudicio permittunt. Totius compoſitiex omnibns partibus facultas, ante fermentatio-
nem; ex ſupra dictis regulis, poſt fermentationem, experi-
entia,& vſu, deprehenditur. Doſis verò, ex baſi potiſſimum,
& ijs, quæ baſis vim augent. b
46. Cum autem finis compofitionis ſit, remedium inuenire morbo, parti affectæ,& ægro accommodatum; accommo-
datum autem non eſt, niſi quod idoneam formam habet, pro- Diuiſio me inde in compoſitis forma primùm confideranda erit, deinde dicaaenh. vſus. Vtriuſq; ratione diuiduntur compoſita. Nam primò poſtorum. forma medicamenti, aut ſolida, id eſt, ſicca, dura, crafſa eſt: aut liquida, aut mediocris, conſiſtentiæͦ. Igitur compoſita t. Katione alia ſolida erunt, alia liquida, alia mediocria. Solida autem frmæ. vocantur quæ ſicca, vt pulueres: vel dura, aut craſſa, vt paſtil-
li, catapotia, Electuaria ſolida, Emplaſtra, glandes&c. Li-
quida, quæ humidam fluxilemq́; ſubſtantiam habent, vt a- quæ deſtil: decocta, infuſa Syrupi, olea&c. Mediæ conſiſ- ſtentiæ ſunt, quæ media modò ſe habent, vt eclegmata, Elect.
mollia, quæ communiter opiata dicuntur, linimenta&c. Ve-
rům quæ conſiſtentiam mediam habent interdum folidis an- numerantur.
47. Deinde, quia compoſita, formam vſui accommoda- 2. Rationc tam habere debent, pro modo vtendi diſtinguuntur commu- vus. niter in interna,& externa. Iuterna autem medicamenta
22 3 vocan-

Internorũ
medicamé-
ENternorü 49.
Externæ medicamentorum formæ ſunt olea, inar
formæ. enta), linimenta, cerata, empl: ca taplaſ. ſiue malagnata, b
menta ſicca& humida, inſeſſus, balnea, Epithemata,’o- broche, ſacculi, pulueres inſpergendi, ſapones, ſuffitus&c
addunt aliqui cauteria aliaq́; quæ magis ſunt facultatum ac
mina. Verum ex his omnibus nonnulla ſunt, quæ& aps nuntur& inijciuntur, vt olea decocta, emulſiones R lmilu 50. Dilſtinguuntur compoſita non ſolm à forma, ſed er zam ab effectibus,& à parte affecta. Nam ab effectibus ali purgantia, alia diuretica&c. A parte verò cui deſtinaru aut ab vſu, variè diſtinguuntur,& denominantur, vndde qle auribus inijciuntur, unyxum; quæ oculis, collyriaz qu Vtero, ue⁴eeyxus; quæ naribus, Errhina; quæ pituitam 3 os purgant, apophlegmatiſmi nominantur. Eodem mo
0. 0 4 14 te alia cephalica, cardiaca&c. dicuntur, quia cum Heu
Tkr&—

4 8 — Kh, Enalo.„ 5 2 Oe.
* 4
1„* 4 4 mn* 4 8*—*
mac lunt facgltnn, zut
1— Merar medcamentorun rue h enea ctras empb caapbi ſen 4 4 4 4 42 L 81 **, dabe, hit 1. ⸗ rulh Plucres inſperamd Gi Mmcn or Woslo m 8 1 4* rum cx Ris omnibas ncmuk bn An* nt, it Olea decocta emulhr raar compodtancn olinir 3 4 8 ctibas,& a pare lKcc. Ima 4 4 3. 9 1. 1 1 urctica&c. Apare ſha n munm& dcrcmam. cdee„ 7 acur, Pn* qor Ocllh,
11 mu apoptlegmtin. aomiarek. J.
1 Arduca Kc. Gann,
formam talem habent, qualem figura partis requirit. Verùm cum non eadem forma omnia purgantia, vel cephalica præ- ſeribantur: ſatius erit à forma compoſitiones& diuidere,& denominare.
S1. In genere quidem omne compoſitum nomen habet à forma: ſed in ſpecie ſingula à baſi potiſſimùm, vt theriaca à. thirijs, ſiue viperis, dialacca, à lacca&. Aliquando tamen ab alijs compluribus compoſita denominantur,& vel ab alijs ingredientibus, vt Elect. Diaphœeniconis à dactylis, vel ab vſu, vt Elect. Diacatholicon, Lætificans: vel à parte cui con- ueniunt, vt pillulæ arthericæ, ſtomachiicum laxatiuum, vel àpræſtantia, vt Hiera: Benedicta laxat. loch ſanum,&c. vel ab inuentore, vt Mithridatium, Philonium, confectio Ha- mech, vel à loco, vt Syrupus Bizantinus, vel à colore, vt Em- plaſtrum citrinum, vnguentum album, De fingulis compo- fitorum formis peculiari tractatu, Deo fauente, dicemus. 52. Debita componendi ratio, vt ſupra dictum eſt, requi- rit aptam omnium& ſingulorum præparationem. Conſiſtit autem præparatio medicamenti partim in inutilibus, aut non neceſſarijs, remouendis, partim in qualitatibus corri- gendis, partim vt vſui melius ſeruiant,& cum alijs compo- nantur. 33.
alia in mixtione, aut propter mixtionem. Vtraq; præſup- ratione me 3 1 dicamen-
3.—.— w 3. mMrum.
cognitionem, item effectuum, omniumq́; operationum na-
ponit omnium ſimplicium, quæ præparanda ſunt, exactam
turalium. Verum præter hæc præparatio compoſitorum exigit, vt non folum proportionem omnium faculratum&
effectuum cognoſcamus, ſed etiam, ſi fieri queat, omnes
mixturarum rationes, quid, quantum,& quale oriatur, ſi hoc cum illo coniungatur, irem fermentarionum vires, vt ſupra
Præparatio alia ſimplicium tantum ſine mixtiole, De prapa.

— —
——— — 2 1 —““““* ———ie⁰ ½Wy/“g“ f(((( aäzeä11 “— 7—— 3 ————. 3 1 8 ———— 8.“ ——.— —— 8——— 4.— 5———————— ————*————— ———— —.
——— ͤ“— — m—
Commu⸗ z. nes præ-
4. Modi præparationum alij communes, K ltat an lltatiſunt,
par taones. Alij chymici. IIli numero definiti non ſunt„Veruͤmpracipui exiſtimantur infuſio ſiue maceratio, elixatio, alatio, it 1 calcinatio, liquatio, diſſolutio, tritura ſiue puluerikäid læuigatio. Adduntur his expreſſio, percolatio, deſpumat putrefactio, extractio, humectatio, exiccatio, ſectio&èr Chymicz 55. Chymicæ præparationes magis efficaces ſunt n. operstio., giſq́; laborioſæ& ingenioſæ. Perficiuntur enim inſtrunn⸗
Caloris in opcratio-
nibus chy- micis qua. tuor grad⸗.
Operatio- num chy- micarum
7. gradus,
1. Gradus
Reuerbera- tio. Cementa-
io. menté, quãdo metalla illita aqua corroſiua vel ſtrata hülne
to caloris, artificioſa manuum operatione ſiue àνeννν eum finem, vt per artificioſam quandam tranſmutatinen portio fubſtantiæ medicamentoſa vi prædita à terrena ta omnibuſq́; impuris& alienis ſeparetur, vireſq́; melius can ſocientur. Abſoluuntur enim omnes operationes Sparqii cæ quadam tranſmutatione vi caloris potiſſimum, Aliquun b frigoris. Caloris autem in operationibus quatuor ſatun- tur gradus: quorum primus eſt in vapore balnei cui cat. ſpondet calor in ſimo equino: Secundus in cineribus terin in arena aut ſcobe ferri: quartus in aperto igne, cui cous- ſpondent aquæ corroſiuæ: Deinde quilibet gradus prointer ſione& remiſſione ſuas partes habet. Tranſmutationumt- ue operationum modi complures ſunt, à Paracelſ. li de Tranſmutat, rerum natural. feptem enumerantur.
56. Primus gradus tranſmutationis Calcinatio commi-
aleinatio. ni nomine à Paracelſo dicitur, tranſmutatio ſcilicet ſubttu
tiæ in calcis aut cineris formam per ſummum caloris gra dum. Differt autem Calx& Cinis, quia in cinere plus ſicci tatis eſt, quàm in calce;& calx metallorum in metallumredu ci poteſt, Cinis verò non. Ex cineribs cum aqua fiunt lixiuio vnde eliciuntur ſales. Sub calcinarione continetur calcinati ſimpliciter dicta: deinde reuerberatio, quæ eſt calcinatioin
furno reuerberij: Tertiò cemẽtatio calcinatio metalli per d.

„ acero ud 4* 8. Wo loc dnks d 1 4. A. 4 5. p ecattza, diaſereer coorroſiuo reuerberatione in calcem tranſmutatur. Quartò Præcipits-
do, nr Præcipitatio, nimirum calcinatio per reſolutionem in aqua Amalga. lo Rr corroſiua: his additur Amalgamatio calcinatio per mixtio- matio. dcr nem Mercurij viui in vnam maſſam cum metallo..— 1. Muriore e 57. Secundus gradus tranſmutationis eſt Sublimatio quæ, Gradus * ncle. derdci- 5 à nonnullis laté ſumitur pro omni vaporumin ſublime cleua- ſublima. la munm ceee tione. Vapores autem alij ſicci ſunt qui in aquam non re- ¹o Fer urittialam grüa ſoluuntur ſed in materiam ſiccam ſolidam adhærentem o-
mnir mecicuneno 9 5 perculo aut lateribus Vaſis, alij humidi qui frigiditate poſtea mpurd K n in aquam conuertuntur. Eleuatio autem vaporum ſiccorum eeeeeeeiht adhærentium operculo aut lateribus vaſorum Sublimatio —— Dun anes pnmm proprièé dicitur: at eleuatio vaporum humidorum qui poſtea
i in liquorem reſoluuntur Deſtillatio vocatur. Nam Sublima- mhuam tio proprièé dicta eſt ſegregario partis ſpiritualis& volatilis mmit Acorpore concreſcentis in lateribus aut operculo valis: per una Fecunaunat ſublimationem in Mineralibus aliena multa ſeparantur va- Kode ſerr dun ge riæq; virtutes eliciuntur.
rrarralur Deiadeuldegi 58-. Veruũm quia multa calcinantur& ſublimantur quæ: Gradus V N 15
... 7 ſolutio. Rane lann partes habet. Iai Poſtea ſolutione quadam indigent tertius gradus à Paracelſo
zum moch Comolures ir r ſtatuitur Solutio, nimirum ſübſtantiæ ſolidæ in fuidam aut R 4 6 4.466.
leee liquidam mutatio. Perficitur iſta mutatio aliquando per
r ſeparationé partis craſſioris; propriè verò ſine vlla ſeparatione Pres enlmattans(Aim vicaloris& frigoris. Nam quæ coagulantur calore vt ſales eis detun mmh calcinata& fublimata omnia, ea ſoluuntur frigore in aquam
n nen immfe mme mmt oleum. Contra quæ coagulantur frigore vt pinguia ſol-
rratem Culrk Cin qunnamn untur calore. Huc referri poterit fuſio, liquefactio, item
ealce Kelrmenlemmm in mineralibus& metallis Ceratio, quæ à Gebro definitur er ncn. Ercinenb'cmiue mollificatio ad liquefactionem rei duræ, aut ſucci non fuſilis ur lales. Jub culcntonecmimmn quæ per iteratas ſublimationes imprimis perficitur. renerberuio, u do 59. Deſtillatio partes liquidas ſeparat, quæ ſeparatio vt ltiud perfectè fieri queat requiritur prius quædam materiæ præ- cun Paratio maturatio ſiue putrefactio, quæ à Paracelſo quartus mctalla llIIa een b aaa gradus
Ceratio.

—— —ͦ—ͦ————— —“
— 8— — 4, ——. EmneeeeeKe 2 1 8 — 1
ͤEe ——‧—
2
44 Gradus Putrefa- ctio.
gradus ſtatuitur. Eſtautem putrefactio in genere reſolutio aliqua corporis mixti vi caloris humidi in vaſe idoneomnr
primum putrefactio proprie dicta quæ fit in fimo equinc à- Pigeſtio. inde ſimplex Digeſtio à calore tepido materiæ humidaan infuſæ ſiue maceratæ cum idoneo menſtruo vt aqua vitalt in vaſe diligenter clauſo ex infuſione fiͤunt Tincturæ&m ſteria, atq; hinc poſt menſtrui euaporationem Extracta. Ta. Circulatio. tio Circulatio digeſtio in pellicano aut vaſe adid conltuca vr continuo vapores ſurſum aſcendentes in aquam ccanan ſcant iterum; defluant: quare circulatio mixta yidens
actio ex digeſtione& deſtillatione.
Fermenta 60. Der digeſtiones oriuntur fermentationes nimirumit o-—
tutes emergunt. Verùm differt iſta fermentatio ab illaquet interdum per commixtionẽ fermenti propriè dicti mateiin
penetrantis vt melius digeri& reſolui queat; aut peradmis tionem proprij ſalis in extractis, cuius vi tota maſis efe-
ueſeit parteſq́; omnes melius conſociantur. 5. ſGhadas 61. Poſt materiæ præparationem ſequitur Quintusgi enar dus Deſtillario materiæ liquidæ à corpore ſegregatio, dege- gatur aurem pars liquida duobus modis, vno ſine ighe ſe filtratjo- clepſidram aut filtrum quæ Riltratio dicitur: alio per cc tum caloris gradum in vaſe idoneo pro materiæ quæ deſtil- tur tenuitate& craffitie. Quo enim materia tenuiot fuent eò remifſiorem caloris gradum exigit, quo craſſior denſiot vehementiorem, ſemper aurem ſubtilior eſt deſtillatio, qua
tes diſcrepantes, aut purum ab impuro melius ſeparation- niaq́; contemperari& corrigi queant. Sub hac continen
rium conſociationes in medicamentis, vnde multæ nouæ it
fit per remiſſiorem caloris gradum. Der deſtillationem et
.*. 8.. b 0 ciuntur è medicamentis aquæ ſpiritus, olea&c. verum 1 atq; alio modo& forma pro materiæ ratione
1
& illius quod
4 1 †.. 2 2 4 V 21 5 deſtillatione elicitur; in quem vſi um multæ infte umren 4.

. 3 1 0 da L 2 4„* 8 4 Tcnn doncn de d v 4 au
9 ff. e!
. e uh 7 1 4 cucm um 12 8*
in imo pertuſi alteriq́; impoſiti. W rur 1. Rectificatio nimirum liquoris deſtillati nondum ſatis: perfecti in puriorem ſubſtantiam aut præſtantiorem naturam bibitio affuſio liquoris deſtillati fæcibus aut capiti mortuo.
noua quædam deſtillatio ſiue deſtillationis repetitio: per co-
& vaſorum formæ excogitatæ ſunt. Formæ autem& modi 4 deſtillationum tres primario ſunt triplexq́; deſtillatio. Vna Tipler de per alembicum ſiue per aſcenſum vaporum directè aſcenden per aſcen- tium in cucurbita erecta cum alembico: altera ad latus per um retortam:tertia per deſcenſum accenſo igne ſupra caput vaſis ſum.
Sub deſtillatione contine- Ad latus. Rectifica- 0.
reductio per reperitam liquorum deſtillationem: deinde Im- Imbibitio-
Tertio Cohobatio, id eſt poſt imbibitionem& digeſtionem Oohoba. hebationem deſtillando multa figuntur& exaltantur, mul- tæq́; arcanæ virtutes ex mineralibus potiſſimum eliciuntur. Fixio autem iuxta Geberum eſt rei fugientis ignem ad ipſum conueniens aptatio. Figuntur autem metalla imperfecta per calcinationem: ſpiritus vt Arſenicum, ſulphur& argen-
tum viuum per ſublimationis repetitionem. Vitriolum&
ſales per cohobationem. Ad deſtillationem referri quoq; poterit Exhalatio nimirfum euaporatio liquoris in aperto
vaſè. 5 62. Sextus gradus operarionum ſolutioni opponitur? Geaduf Coagulatio, quæ eſt rei fluidæ in ſolidam formam tranſmu- o. tatio. Reducitur autem fluidum in ſolidam formam inter-
dum ſeparatione ſiue exhalatione partis liquidioris: propriè
verò ſine vlla partis ſeparatione vi caloris& frigoris. Nam q
ſoluuntur frigore coagulantur calore& contra. Huc refer- ri poterit fixio coadunatio&c. VlItimus gradus Paracelſ. ⸗ Gradus eſt Tinctura non illa vulgaris per menſtrui affuſionem& di- Tinctura- geſtionem, ſed ſummus& ſupremus omnium operationũ gra- dus, cui cæteri ſubſeruiunt vnde elicitur tinctura illa qua tin- guntur& perficiuntur metalla& humana corpora, cuius v-
aaa 2 ſus

3——
—— 1 13 11 2————* 5——— 1 *————“—— 4 5 1 3 8* —*—*— 8 4—„——— 4—— — 5 4—. ͤ △. ——— e 1 3 r Kr 3—— 54 4„—— . 82—“— r— 3—————— 4 ————õ————————— 1——— 1——— —— 3—“—————* 4 — 8 4 4— S.— 6 35 2—. 8 ———.—— A *„* 66 2. 3—— 4/— 9——— 5 . d—*— f 8— 8— ——.— 3—
8— .——. —— ö — 4— 5 8 9 ———— ſ —————— —— 4.———— ————— öää ——* 2
ſus primarius putatur in tranſmutationibus metallon atq; hi ſunt in genere operationum& tranſmutationum micarum modi. 4 3.A 63. Yerum Paracelſus in Archidoxis in præparationin medicamentorum tres primarias operationes ponit inn rum Calcinationem, Sublimationem& Deſtillationena quas cæteræ referuntur, aut quibus ſubſeruiunt. Perhans dicamenta præparantur variæq́; medicamentorum fin eliciuntur. vt Liquores, Spiritus, Olea Deſtillata,& hal- mi, Tincturæ, Magiſteria Extracta, Eſſentie, Sales, ſ res&c. Verùm quæ Specifica Elixeria,& Arcamy aohe muniter vocantur, magis ſunt facultatum quam formau nomina. De his omnibus præparationibus, deq́; ſingui compoſitionibus alibi Deo volente latius agemus.
—
—
8 DO V

Diſputatio Therapeutica b QVINTA. DE-PVRGANDI RATIONE.
Refpondente-
I0 4ANNE FVCH SIO FIIL.
THISIS IJI. b Vm Medicina(Hippocrati lib. de Flatib.) adie- ctio, ſubtractioq́; ſit: Adiectio quidem deficien- tium, ſubtractio verò redundantium;& Medici officium, vt ſanitatem amiſſam reſtituat, præſen- tem conſeruet, quod deeſt in corpore humano ſupplere, quod redundat, ſubtrahere(Nam cauſæ, quarum conſidera- rio in curatione locum poriſſimum habent, ad inanitionem, vel repletionem reduci poterunt.) Igitur in curationibus requiritur, vt Medicus Inſtrumenta illa cognoſcat, quibus omnis defectus ſuppleatur,& redundantia detrahatur. 2. Impletur autem id, quod exhauſtum eſt in corpore, re- ficientibus& nutrientibus, de quibus hoc loco non dicemus: Detrahitur redundantia euacuantibus. Verùm cum redun-
dantiæ non vna ſit ratio:(nam alia in toto corpore, omni-Redundaa-
buſq́ tribus corporis regionibus continetur, alia in vna re- gione potiſſimum, aut vnius regionis parte, vt in Liene, Ieco- re, Cerebro&c. Item alia humorum qualitate nocentium, quæ Concochymia: alia quantitate lædentium, quæ pletho- ra propriè dicitur:) non erit omnium vna euacuationis for- ma, nec ratio. 3 3. Prima autem regio corporis quæ à gula ad medias Iecoris partes extenditur,& ſentina corporis dicitur: præ- ter fœces, omnis generis excrementitios humores ſuſcipit& gignir; vnde ex crudis corruptis, alijſq́; vitioſis humoribus caco-

—— ——
——— A 3— 2— 8 3 —õyÿ— ———— 4 —— 7—— —„
Euaeuatio-
cacochymia. Deinde ſecunda regio, quæ à medio lecoris tenues ſingularum partium venas pertingit, peculiariter gb. 1 thora infeſtatur, ſimulq́; in ea varia cacochymia gigritur pituitoſa, bilioſa, melancholica, ſeroſa, cum, aut ſine pute dine&c. Tertia regio, quæ Propagines venarum, totunq corporis habitum çomprehendit, ea vitia potifimum lule pit, quæ à maioribus venis deriuantur. nis ſpecies 4. Redundantia autem in vaſis humorum quantitat zinerfales cent ium phlebotomiâ: qualitate nocentium Cathartiche de Pat en uacuatur. Redundantia verò humorum extra vaſa in hab- tu corporis, ſudoribus& inſenſibili perſpiratu. Atq; læx niuerſales euacuationes vocantur, quia non ab vna aliquäe. culiari parte materiam virioſam ſubtrahunt: at qux ab ii aliqu parte euacuant, vt à capite Errhina, a pectore Bechi ca, à vijs vrinæ Diuretica&. Partichlaria purgantia pr- priè nominantur. Nos hoc loco non de omni euacuatione fed de eà potiſſimum, quæ eſt humorum qualitate nocmt um,& uadaeas ſiue purgatio propriè dicitur, agemus. 5. Nam vocabulum purgationis interdum laté ſumitu Pro omni euacuatione humorum, ſiue ea ſponte fiat, ſiuecy medicamentorum, vomitum aut alui deiectiones mouer-
edo⸗
tium. Verum cum Gal. comm. 2. Aph. 1.& 17. Aph.a-1a
a Propriè definimus euacuationem humoris qualitate pec cantis, factam à naturâ ope& efficacid pharmaci cathartici adminiſtrati à Medico in eum finem, vt ſanitas præſens con
Qujd pur. ſeruetur, aut amiſſa reſtituatur. Nam propriè purgare eſ
²o per ſuperiora& inferiora medicamento euacuare: licet u anguſtiſfimà ſignificarione 2a ⅓ erexm purgare dicatur, he inferiora tantùm educere.
uæ con. 6. In purgatione propriè dictà duo potiſſimum conſit ſideraetar rantur: primùm id quod expurgatur, aut expurgari debeti nohe. ipſam purgationem potiſfimum indicat: nimirum bumor ue

1 4
6 umee 1
8
³ L 4„ 44„ 1
46.
4 4„0 RNm IrD) 11
4 4
og 14u15“‧
„] 8,5 4 11“ e 1 4
4 777 MRerd 4 4 ₰)n 4
1n . 1 „5. —
litate peccans, ſiue Cacochymia, quæ multiplex& varia eſt, vt iam diximus. Indicat enim Cacochymia purgationem, ſi vires ferant, conſtitutio corporis, aer ambiens, cæteraq́; con- ſentiant. Deinde in purgatione conſideratur id quod expur- gat. Expurgat quidem natura ſiue facultas expultrix cor- poris non per ſe ſola, ſed vi& efficacià medicamenti humo- rem mouentis& facultatem concitantis, vt aut per ſuperio- ra vomitu, aut per inferiora deiectione ſuperflua expellat. Talia medicamenta Græcis propriè aᷣᷣnuͥs appellantur, licet per excellentiam communi nomine pharmaca interdum dicantur: vnde Qaęꝶνπ ueνν 22. Aph. 1. idem ſignificat quod purgare. 7.
cem ſtimulantes, eam ad expulſionem impellunt. Nam ex- ultrix vis in corpore irritata partim à pharmaco, partim ab humoribus ſecretis, primùm a venis maioribus per meſarai- cas ad Inteſtina humòres ſecretos propellit, deinde per inte- ſtina ſeſe exonerat. Atq; hac ratione pharmaca humores trahere dicuntur, nimirum non per ſe, ſed beneficio facul- tatis expultricis vaſorum,& caloris nariui: aut quia certos humores determinant,& naturam ad eorum expulſionem excitant. b 8. Quare proxima cauſa purgationis non eſt penes phar- macum, ſed penes faculratem expultricem vaſorum, quæ per pharmacum certos& determinatos humores extra corpus
exigit. Quod ſipurgatio tantum fieret, quia pharmaca hu-
mores determinatos ad ſe trahunt: Vnguenta& Cataplaſma- ta vmbilico impoſita ventrem non mouerent, ſed ad ſe ver-
ſus ſuperficiem mouendo potius ſiſterent. Præterea experi-
entiä conſtat multis aluum turbari, dum validè purgantia manibus verſant: nonnullis, dum tantum olfaciunt; quod bbb 2 alia
Ipſa autem pharmaca primò determinatos humores Quomodo ſeparant, aut colliquant: quæ deindéè facultatem expultri- fir purga-
108

— 1 2 ————
“
facultates
8— 8. 4— ſW 2— ———— e 2 ————— — 8— 1 ——.
alia ratione non accidit, quàm quod pharmaca natutam ad expulſionem excitent. Igitur natura purgat, impulſa& d. recta à medicamento purgante. Verum ante quam imgal latur, boni Medici erit, inclinationem naturæ ſpectare, pharmacis adexpulſionem nunquam violenter cogere ſ propenſa ſit,& ad expulſionem inſurgart, iuuare: Si pigra a. citare, rectaq́; ratione ſubuenire; ſemperq́; vbi natura ii cem præſtat, ſub ſignis naturæ contra morbum pugnar i
Partes do. hil temereé, nihilq́; negligenter facere.
Arinæ dc 9. Quæomnia vt ritè fiant, totam de purgandi ration
purgandi doctrinam tribus comprehendemus, I. erit de ipſis med ranonc. camentis, quibus perficitur purgatio: 2. De modoſtend ſiue de methodo purgandi: 3. De accidentibus purauio- nem conſequentibus, ſiue de ijs, quæ facienda ſunt aſumpao pharmaco. In legitimãâ methodo purgandi quinq; obſerun. da veniunt: Primum an& quibus purgatio conueniat: dè. cundò quæ& qualia purgare oporteat: Tertiò quanumn quouſq́;& quoties: Quartò quo tempore potiſſimum:(ui- tò per quas vias ſiue loca. In his quoq; conſiſtit legitinus medicamentorum purgantium vſus: nam his intentionibas purgantia accommodare decet. Targantis o, Acvt ab ipſis purgantibus initium faciamus, ens & differen- Cuant pharmaca, alia manifeſtà qualitate quemcunq́; humo- ve. rem, lubricando, abluendo, extergendo, aut compfimenda alia peculiarem humorem, aut ex peculiari parte. Et lici pharmaca teſte Gal. 5. Simpl. c. 16. caliditatis ratione huma- rem plerumq; attrahant: tamen hunc aut illum humorem familiarem eligere, non à qualitate manifeſta prouenlt, ſc ab occultâ aliquã proprietate, vt Aphrodiſienſis voluit: ſut a ſpecificà formaà, aut rotius ſubſtantiæ proprietate, vt Dau lus lib. 7. cap. 4. Gal. 3. Meth. cap. 6. quæ illi innaſcituri vrture cœleſti, vt ſentit Meſue: vel a proprietate, quæ et 1

* 8* 44“ 4 „ 4 4 6 1
— v A.
cr Ouren ſ. 1 o qro Kcmdoreoeüm.
4 4* 1.
1. m owoc. coad Rp dM
— 4. 4
“ 4.
9u 10 n Ai i 4 9* 8 4 »H8. AA. „ 8 8„* . 14lal 1 1 5 Ae e cwemm * 1—. „ tereer 4 10* CDn hruen en 900, 254 Gor — 1 „⸗ ecm morem, zM ex pecattt pun 1 4 1r s cnlldttsru c. 16. Cadttsr ( I. Aam-““ 4W. 4 8
5 1 [8* M. nRe imn
4 8* I 1 rM: men e.
.. 1 9 don à qualtne mnitckäm
1.— ins ſobtnie Nropre 4 17 On Oe Fhm 4 — crln 4. Cal. 9. Mer. cp. 8 rn * 4 4„19
.nere4 DOClehf
. Mcfberdapopbh
¹ 7“
“
Pre oporten: len⸗
rum.
4 4 1 1 ee n e K “““ 0 5. 0. 14 Aohr ,“‧“* 1
ter phatmacum& humorem ob qualitatum conuenientiam, aut ſubſtantiæ ſimilitudinem, vt Hipp. de naturà humanà, Gal. 3. de Simpl. cap. 24. ac proinde ſolã experientià cogno- ſcuntur, vt de Facult. medic. dictum eſt. Nihilominus quæ cum illâ ſubſtantiæ ſimilitudine& proprietate euidentiorem calorem habent, plerumq́; determinatum humorem vebe-
mentius expurgant.
11. Quod ſi pharmaca manifeſtà qualitate tantum age- rent, aut cucurbitæ ritu humorem promiſcuè attraherent:
primuùm tenuiores& ad fluxionem aptiores, deinde craſſiores educerent. Adexperientiâ conſtat, nonnulla non tenues, ſed
craſſiores euacuare, nonnulla tenues tantum, relictis craſſio- ribus. Igitur actio illa erit nonab euidentibus qualitatibus, ſedà ſubſtantiæ certâ proprietate, cuius vi pharmacum hu- morem appropriatum præ cæteris educit, niſi proprio fru- ſtretur. Nam tum demum pro proprio quemuis obuium,& ad fluendum paratiſſimum aggreditur. b 12. Deinde euacuant ſingula penè pharmaca, vnum hu- morem potiſſimum: aliquando duos, rarò plures, nunquam omnes: niſi natura à violentiàâ& effrenatà vi purgantis ita proritetur, aut tam Janguida ſit, vt nec violentiam pharmaci coërcere, nec impetum humorum fluentium cohibere queat; tum non folum determinatum humorem, ſed etiam reliquos educit: verum primùm tenuiores& ad fluxionem aptiores, dein craſſiores, omnium vltimò ſanguinem naturæ theſau- Ac proinde hæ immodicæ purgationes, quia vtilia cum inutilibus educunt, vireſq́; deijciunt, ρνα έμαν⅔ Græc. dicuntur, de quibus latius ſuo loco. 13. In pharmacis, quæ occultàâ ſubſtantiæ proprietate e- uacuant, 4. potiſſimum conſiderantur. 1. quem humorem pröprium euacuare debeant. 2. per quas vias. 3. à qua parte potiſſimum. 4. quo modo; Ab his omnibus diſtin- b bbb 3 guun-

guuntur purgantia. Namhumores. quatudt purgand 1 nimirum, bilis vtraq;, pituita,& ſerum. Proin
dunt, de medica.
menta electiue purgantia quadruplicia erunt: Chola
99. Melanagoga, Phlegmagoga, Hydragoga. Secundd al 4 ſuperiora vomitu, alia per inferiora deiectione cuac Tertiò alia à ventre magis, alia à Iecore, Splene, Cer &c. Quartò alia blande leniterq́; aluum ſubducunt, alin
Äper dant. chrh
lide, alia medio modo ſe habent.
14.
Benigne leniterq́; bilem euacuant per inferiorana-
na, tamarindi, caſſia, infuſio& ſuccus roſarum, myrobolni citrini& c. Modice, aloë, Rhabarbarum: validè, Scammohi- um. Melancholiam blandè euacuant, Epithymus, thymos polypodium, myrobalani Indi& c. Validius, folia ſenam- lidiſſims, helleborus niger, lapis armenius, lazuli&ec. Pitu- tam craſſiorem leuiter euacuat: Carthamus, polypodun, myrobalani Chebuli&c. Validius, agaricus, turbith, her modactylus: Validiſſimè, Colocynthis, Euphorbium äe Aquoſos, ſeroſoſq́; humores leniter purgant, Ebulus, gan. bucus&c. Validius, Iridis ſuccus, Soldonella&c. Validit- me elaterium, mezereon, lathyris&c. Deinde vomitum k niter prouocant, aqua hordei, ſyrupus acetoſus bydronch oxymel, ficus recentes&c. validius, ſuccus raphani, dlc ctum radic. betonicæ, raphani, ſeminis atriplicis, anethi Item puluis aſari, radix peponis: validifſimè, gratiola, hell- borus albus, antimonium.
15.
Quanquam autem validè purgantia iuſtà doſieshibi
ta, magna vi è diſtantioribus locis ſuperflua expurgare ſofe ant, benigna è propinquis locis leniter aluum ſubducant me diocria medio modo ſe habeant: Tamen ſubſtantiæ proptie tate, agaricus& colocynthis potentius à capite trabum, Aloë à ventre; Rhabarbarumà lecore; Caſſia à pectore; foln
ſenæ à Liene; hermodactyli ab articulis&c. Validiima
pur-

4 4 4 4
due 4 Amen 40b— . chaa
8 1 rm 1
454 3S Dce d
1 8
„ ½ t. 4 8*
W
ö“²“
1 &c. N dh
0 eh 1 1ücddh M
““ Kes er e 85 Knlker Dre. 1 . A³ * ³* 4 8
“
„ 4⁴
84 8 8 1 5 : us kluer 33, Solcocet Wn. . 4 — 4„„ 4— 44½ 1 Ac. de 3 M 8* 4 3 4* 6 ö 4—. JD LKran. f 4 4* Ttes c 1 — 2 1— Heene n 4 VaGIns, Mcum 5 1 3 1 —-⸗ Fnham ennn wut AT 44 ns Ar. — 7— 3 pcpoui rulidtm ar 8 8— 4 4 4 4 4 4 —“ A 4 43“ 1 4 Dure
4 1. 1 ö66 muoeds locu lopertuent 4
4 4
“ 4
4* 6* i n 1* nquts locis lenter amn
habemmt: Tancnltder
is potentiui o r
SO000 „
8* 3 1
1 K U.
4*
4 4]1N
1 8 gre(wum
5 1 171 T 8 2 4* 270
4 5 4 8. h 8 rmoday 1d uncl
41 4—
*
8 1 1hy
8
purgantia ob malignitatem, quia naturam plurimuͤm con- turbant, grauiſfimaq́; ſymptomata inducere ſoleant, ſimpli- citer data, aut non ritè correcta, aut non debitè præparata: vel prorſus vitanda, vel diligenti ratione vtenda; ne, vt ſeri- bit Plin. lib. 29. hiſt. natural. cap. r. animas negociari,& ex- Perimenta per mortes agere dicamur. Lenientia verò, be- nigneq; purgantia,(quia aluum reſiſtentem leuiter ſubdu- cunt,) communia excrementa euacuant, cætera quæ in venis ſunt, magis præparant à veteribus præparantibus magis an- numerantur, quam illis purgantibus, quæ materiam morbi- ficam perfectéè euacuant. Maligna, valideq́; purgantia permi- ſtione benigniorum obtunduntur& corriguntur: Purgantia ignaua& imbecilla acrioris permixtione excitantur. Verùm
de his omnibus, deq́; medicamentorum præparationibus ſu-
periori diſputatione egimus. 16.
vna ratio. Alia enim purgantia compoſira interna dicuntur, quæ per os aſſumuntur, aut per anum immittuntur: alia ex- terna, quæ corpori extrinſecus admouentur. Communiter autem purgationes fiunt medicamentis in debitâ formàâ aſ- ſumptis, aut per anum immiſſis. Quæ autem per os aſſumun- tur, triplicia potiſſimum ſunt; Alia liquida, vt potiones ex Purgantium decoctis, Infuſis, ſyrupis, electuarijs, pulucribus & ſimilibus: Alia ſolida, duraq́; ſunt, vt pillulæ, item electua- ria ſolida: Alia mollia, vt boli purgantes. Per anum verò immituntur, vt facultatem expultricem ſtimulent, humores Purgent, Olyſteres& glandes. Verùm ſi æger nequeat his vti, aut renuat, cogimur aliquã ratione ſupplere per linimen- ta, aut malagmata ventri impoſita: vt ſunt Epythemata,& vnguenta Actij lib. 1. Serm. 3. cap. 135. Irem per poma Rha- fis ex Scammonio, aloë, myrrhã, diu manibus agitata, donec
inca-
Ex hisalijſq́; ſimplicibus purgantibus, compoſita fi- Formæ pur unt, variæq́; eompoſitorum formæ: quarum omnium nom eſt S*ntium-

Purgatio. nis diffe- reniiæ.
13.
incaleſcant: per odoramenta ex validè milia. 41 17. mum longâ experientiâ vires omnes medic. ſimpl.& conpol cognoſcere oportet. Tutius enim vtimur vyſttatis,&ene tis à peritiſimis Medicis, quam inexpertis: licet nouisa Varieras multos delectet. Laudant nonnulli medicaus ſimplicioribus vti: aliqui vernaculis& proprijs cuiuſgn Sionis potius, quàm exteris: niſi extera plurimum ficis experientià comprobata. Tantum in genere de medicancn tis, quib. perficitur purgatio. De quantitate medicana, ti infrà dicemus.
Ex iam dictis manifeſtum eſt, quod purgatio alab nientibus perficiatur, alia electiuè purgantibus, quæ den minatum humorem cuacuat. Purgatio autem deteruini
humoris eſt, alia perfecta plenaue, quà tota materia mait
fica ſimul euacuatur: alia imperfecta& paularina, qui tn non ſimul educitur. Sub hac continerur primò purgni minoratiua quà materia morbi minor tantum redditur, qyo plerumq; in initijs morborum fieri ſolet: Deinde putaui quæ per ezieaon dicitur, quà id, quod vitioſum eſt, paulaim euacuatur,& pro eo quod ſalubre eſt, reponitur. Vein
hæc compoſita operatio eſt, ex euacuatione, quæ paulatim fit,& refectione ſtue nutritione, vt latius in progreſſu dic-
a- pars Di- ſput. de methodo purgandi. An& qui bus purga- tio conue- niat?
19. Conſequens nunc eſt, vt ipſam purgandi methodun
eo, quo diximus, ordine proponamus. Ac primum purgmi
debent corpora cacochymica, nimirum, quæ prauis ſucciii ue humoribus qualitatè peccantibus redundant: potilimm ſi humores tam copioſi aut vitioſi ſint, vt à natura ficle d perari, aut in vtiliorem ſubſtantiam conuerti nequeant. he inde purgatio propriè ſanis non conuenit, ſed neutrism
purgintidur 8S.
Cum autem nihil temerèé Medico agendum a,m.
2gll5)

8 mren Wertennhrine ias par. n.
1 Ahertecda plenahe oaz
1 3„ 1 1
ſneres 4
dul xnar fh
auimn— m Cenene e Amenamordimnermnn. — A Rur das 4 puhe— X ped eo quod Lloder c wann ra qperauo ci, ex cracmnir a oc oc auritoc, i Lru umr
uccnems aunccſh wipfin aari: mus, orciac proponamm. Kr a cxocbwmica, umirum ocen 4 quilitute percun busctndte- ncoouo am ntoi ſint, n inr mcilorem ſubibrtinm conuxnin proprie ſanii E connenis
ö*. 1mens mordorum ſenſbe Da
ægris, in quibus prauorum ſuccorum redundantia. Nam purgantia, præcipuè validiora aſſumpta, cum prauos humo-
resin corpore non reperiant, ſanos conturbant, ſanamq́; car-
nem colliquant, variaq́; ſymptomata inducunt, vt teſtatur Hippocr.& Gal. 36. Aph. 2. Lenientia, benigneq́; purgantia, quæ aluum leniter ſubducunt,& humores nullo modo con- turbant, hic excipimus, Et vbi cum veteribus de purgatione materiæ morbificæ loquimur, præparantibus magis annume- ramus: Hæc enim ritè adminiſtrata, omnibus conuenire po terunt, vt aluum reſiſtentem ſubducant, communiaq́; excre- menta euacuent,& ſimul materiam morbificam præparent. 20.
Purganda quidem ſunt corpora cacochymica, ſi actu Quando
m purgandũ morbo laborent, vt corpora ægra: aut futurum metuant,
Vt vel non
neutra. Veruùm non ſemper, ſed primùm ſi vires ferant, cor- purgandõ:
poris conſtitutio, aër ambiens: cæteraq́; permittant. Dein- de purgare non decet, vbi alijs& leuioribus curare licet. Ter- tiò, vbi natura per ſe ſufficit, ad morbificam cauſam depel- lendam, aut vbi natura ſe ducem non præſtat. Quartòô, ſi humor ad purgationem planè ineptus& inidoneus ſit.
21.
uacuationem deſiderat: Secunda à viribus ægri, quatenus e- iu*.
uacuationem illam permittunt aut impediunt. Per ſe enim
vires conſeruationem ſemper indicant. Accedit tertiò par-
tis affectæ conditio: item aër ambiens, ſub quo tempus anni, regio& conſtitutio cœli continentur. Cum causã morbi-
ficà coniunguntur ipſe morbus& ſymptomata vrgentia. Vi- res demonſtrat, ætas, ſexus, temperamentum, naturæ pro-
prietas, habitus corporis, conſuetudo& ſimilia. Partis af- fectæ conſideratio dependet ex ipſius temperamento, vſu, fi- guraà, ſitu& ſenſu b
22.
ccc in æ-
Nam in purgatione, prima indicatio ſemper ſumitur dicatio- à causà morbificâ, id eſt, humore peccante qui ſuàâ naturd e- nes purga.
Haæc omnia Medico conſideranda veniunt, ſimulq́; Ohenune — a in pur-

AEtas.
b macum exhibere non decet, ſed dilutum Rhabarbari,
in ægris obſeruanda erunt, qualis morbus, an acutus elqn. nus, au cum alio morbo, vt febri, coniunctus. Deindeer quâ materiâ, an quietàâ vel furenti: an cruda aut concod
Si cruda, an concoctio ſit expectanda, an ſola præparaiov a⁵ ſine his euacuatio aliqua molienda. Item quamdita II laborarit: tandem quæ naturæ proprietas, an validis ad., as camentis apti& aſſueti ſint. Hæc aliaq́; Medicum di. lt ter expendere oporet, ne nobis vfu veniat, quod in nonnui 2 reprehendit Hippoc. lib. de Articulis: qui exhibito phana p co, velut manu ſuâ ægros iugularunt. Vnde idem Hiy un num, inquit, medicamentum aliquando eſt, nullum meit. d mentum adhibere. Quare nil temeréè, nil negligenterjih ti dico agendum eſt, ſed ſingulis conſideratis, vbi expedit, auu, m cuare oportet: vbi non expedit, naturæ potius relinqar n aut alid ratione naturæ ſubuenire. b m 23. Ac primaäm vt ab ijs incipiamus, quæ vires denat. üi ſtrant: ætas media omnium opt ima purgationes ſuſtinet: ſe- t
ſimè ætas ſenilis& Infantia, ob virium debilitatem. Pron- de pueris& ſenibus purgantia exhibere non conuenit: ui- vires conſtent,& magna neceſſitas exigat, ſiue magnus mor bus ex cacochymiâ vrgeat; à validis omnindò abſtinendim Nam validè purgantia, rara puerorum corpora difſoluuntà V
colliquant: debilia ſenum corpora, ob boni ſanguinis& ſi
rituum defectum proſternunt. Nihilominus Senibus muli validiora conueniunt, quam pueris. Deinde pueri, quodit ſitam ſibià naturâ quaſi per poros cutis euacuationem habe ant, non leuem prauorum ſuccorum eopiam ſinevllä aliteli
cuatione diſcutiunt. Verùm in magnà prauorum ſucconm
b redundantid, ſi puer adhuc lactans ſit, purgari Hipp. tele6 Epid. poterit, Cathartico nutrici exhibito, quod lachutm
tium vires contrahat: verùm nutrici ſanæ validum phar⸗
fold. rum
8 5
8

4
„ me he 34829 R U
4 8 4* rp 1
— rpm 44
4*. 1 4
½
4 8 M pf
4 4 4 LI. A do 1e NlorinK
imwinne eh
N 1 Al
9
9 11— H . ¹
*
“ 13 s eDcun 4 Jeee
4 2 5 11 8 veiim m brer „ 11“““ 14
. Verumin Maeni rrnce 4
““
1*
4* pere
or b
4* 4 4 4 harticomriicicahibnogeil
* 4 Kom 4
4
AhA . 2 alu
„-— “.“ ᷣ˙
4 4 5 * 1 4 ** Omno 44 mmj 4 * 48 U 6d.
* † 9A ⸗ 8 M 3
„erir wul 8— ain RI 6
*
rum Senæ&c. At ipſi puero, ſi aluus non reſpondeat, man-
na, mel roſarum&c. tutò propinari poterunt: grandioribus dilutum Rhabarbari, ſyrupus diaſereos,& ſimilia.
24.
ſunt, validioracq́; purgantia ferunt, quàm mulieres: licet con-
trarium interdum accidat. Mulieribus menſtruorum fluxu
laborantibus purgatio non conuenit. Virginibus,& viduis caſtis, ob ſeminis retentionem& vteri ſuffocationem, valida purgantia exhibere non oportet: quia vterus acribus facilè
irritatur. Præterea mulieres vtero gerentes purgationes
difficulter ferunt: Nihilominus in acutis morbis, ſi materia turgeat, vt præcipit Hippoc. 1. Aph. ¼. prægnantes quadri- meſtres vſq; ad ſeptimum menſem purgabis; ſed has parcius,
ne violentiâ, fœtus ligamenta rumpantur. Fœtus verò mi- nores& grandiores vitare oportet. Nam primis menſibus
ligamenta tenera ſunt, facileq́; ab externis cauſis difrumpun-
tur: poſtremis verò menſibus pondus ipſius fœtus maius eſt. Purgationes exhibemus prægnantibus; in morbis acutis, pe- riculo vrgente,& humoribus turgentibus, vt maius malum
euitemus. Nam ſi mater ex acuto morbo euaſerit, ſpes ali- qua ſalutis erit ipſius fœtus: ſi mater pereat, ambo perire ne- ceſſe eſt. Tentare igitur debet Medicus, vt ambo liberen- tur: ſed ſi fieri nequeat, vt mater ſaltem. Temperamentum& conſtitutio corporis purgationes rempera: Nam temperamentum& con mentum so conſtitutio
corporis.
25. b prohibent, vel permittunt. ſtitutio media purgationibus maximè oportuna eſt: Corpo- ra verò ſicca, frigida, macilenta, laxa, rara, mollia, aut ni- mis obæſa purgationes ægrius ferunt; contraà robuſta, carno-
ſa, laboribus aſſueta&c. Proinde in his præceptum Aẽtij
lib. 1. Serm. 3. cap. 23. obſeruandum erit: ſcilicet vtendum
purgantibus in his, in quibus vires validæ ſunt,& voluntas
prompta eſt,& qui ſtomachum robuſtum habent,& multam 3 b cec 2 inuti-
4
Deinde viri plerumq; purgationibus magis idonei scxus.

ciles ad purgationem inepti ſunt. Inſuper, qui multola
ne abundant, qui aſſiduò animo linquuntur,& x d
cantur,& qui ex leuiſſimâ occaſione cito vomu
item, ac ſenes,& mulieres quibus menſtrua validè fuunt. 5
qui valdè purum habent corpus,& qui certam habent ſie
rationem,& quibus aluus eſt naturâ aſtricta,& qui dyar.
riã, cœliacâ paſſione facilè corripiuntur, omnes lii adn 4
tionem inepti ſunt. Additur Temperamento dn)43s
& conſuetudo. Nam ob peculiarem ſubſtantiæ proprie
b lliochnern tem nonnulli valida purgantia facilè ſuſtinent, alij leuidu ia& con-
ſuetudo. multùm offenduntur: alij his, alij illis magis delectantu.
Conſuetudo verò purgandi, validé purgant ia minus inſen
reddit; Ideò eos validioribus purgare non oportet, quieu
gationibus aſſueti non ſunt: niſi naturâ robuſti fuerint Atris& té- 26: porũ con- 1 ſtitutio.
na temperata&c.) purgationibus maximè accommodanact
Deinde aër calidus, humidus. Nam aëris aut regionis co-
ſtitutio frigida, hyemalis, borea, humores nimirum cogi,
corpus condenſat: Calida verò humores commouet,&al
cutem euocat, vireſq́; corporis exhaurit. Proinde ſub em
& ante canem difficiles ſunt purgationes. Eadem eſt ini
in febribus ardentibus, ſi mareria non turgeat,& fmilba vt infra dicemus.
Nurhe. 27. Voalidéè purgantia, teſte Hippoc. lib. de lelebor
ia wrgen. non conueniunt decoloratis, ſiticuloſis, flatuoſis, ficcumtu9
ua. ſientibus, raucedine laborantibus,& hæmorrhagid: qui pta-
cordia diſtenta habent&c. Item ijs, qui praua victus ratione
vtuntur. Sed de his alijſq́; in progreſſu dicemus. Tandem
in morbis ſymptomata vrgentia vires debilitantia, vt ſehe
mens dolor, vigiliæ, morſus circa orificium ventriculi t
Purgationes prohibent. 45, N.
Morbi&e
inutilem materiam in corpore colligunt. At pin ues 1
deu. reuo. nt: pueri
Inſuper conſtitutio atris, temporis& regionisten. perata,(primò tempus vernum, deinde autumnale, item 1o.
.—

1n. 4 1 Aunz eß 8 4
4 f e. 4 4
. Fad
4 . 1Dod oynn. 1 k mt 7 s ku naturärabei per coauturio ur de . nhokru. dempor bn emor 1 t 8 1 4 4 n, nace Wr 441LA. 1. purenan b 4 44 Ocldusmame 0
1 AA h 4. 4— 12 ei s, Ramdus. Namaarn b Memals, borca, anchn remals, dorca, umain
4 35 4 ro Aumofes(oor
* 56 D 4 1 6 Aine ep arn. Frou B 1 u„* 4 1 4 3 9 * 444 rnhes. katt o “ 200 Tre” 2 4 3 ä
l. den 4 4 4 4„A 8 ruppocl. e 4* 4
½* *
ant decolocacis, Gticulotss tulob gccdine lborantidus,& xnc ea Aubent&c. kem is quprau dde his abiſq in gogrli dirn aptomata ngraui rfes Adikn ngili T, mociue drca Orc M 4 4
3 u
28. Secundò Cacochymia, ſiue humor qualitate pec- cans, qui euacuarionem indicat, eſt bilis vtraq́;, pituita,& ſe-
rum. Hi humores pluribus modis redundant, variaſq́; affe-& qualis.
ctiones inducunt. Redundat autem velvnus humor, vel duo,
vel plures, ſemperq́;H ſpeciei humoris aptanda eſt ſpecies pur-
gationis;& humor redundans ſiue ſimplex, ſiue compoſitus, appropriato medicamento expurgandus erit: bilioſus chola- gogis, pituitoſus phlegmagogis&c. Deinde humor vitioſus, ſi ratione qualitatis conſideretur, vel eſt crudus, vel conco- ctus: item conſiſtenſtiæ tenuis, craſſæ, mediæ. Præterea quie- tus, impactus, aut furens, turgidus& mobilis. Semper au- tem tam in purgationibus, quàm in ſpontaneis euacuationi- bus, ſi, qualia oportet, purgentur, conferunt,& facilè fe-
runt: ſin minus, difficulter. Nam(vt Hippoc. 2. Aph. 4.) in
purgationibus talia è corpore educere, qualia ſponte prode- unt, vtile eſt: quæ verò contrario modo prodeunt, cohibere oportet. Facilè autem purgantur humores cocti, deinde turgidi, conſiſtentiæ tenuis, aut mediocris: difficulter humo-
res crudi, quieti, aut impacti, craſſi& viſcidi.
29. lgitur præcipit Hipp. 22. Aph. 1. quæ concocta ſunt, medicamento purgare, non autem cruda, nec per initia: niſi materia turgeat, quod perrarò accidere ſolet. Si verò in morbis acutis materia turgeat, vt monet Hipp. 10. Aph. 4. eodem die purgare conuenit. Tardare in talibus, malum eſt: ne vires diſſoluantur,& humor, qui ſuopte impetu huc illuc mouetur, in partem principem tandem irruat,& mortem re- pentinam inducat. Deinde craſſi& viſcoſi humores, licet concocti, pharmaco non cedunt, ſed ſibi, alijſq́; vias præclu- dunt; ſimiliter humores impacti. Igitur crudus humor pri- mùm omnium concoquendus erit: deinde, ſi ad expulſionem minimè idoneus,(nimirum craſſus aut viſcidus,) præparan- dus, vt facilius& commodius expellatur. ccc3 30. Qua-

Sen* ————y— —
A 8 4
“—““
.— 1 ͤͤͤſſſ
*— 6
—— ͦ——— —
4 * * 8
Præpara.
tio humo-
rum du-
plex-
Cruditas quot mo-
dis ſuma-
kur.
Cruditas in morbis.
purgationem locum habet: vna propter concoctionem,qun. do humores medicamentis diſponuntur, vt Promptius& a. lius a naturâ concoquantur, quæ maturatio humorum dti.
tur: Altera eſt propter purgationem, quando humores eu- cuarioni apti-redduntur, quæ præparatio ſimplicitet ia tur. Verùm vt hæc omnia intelligantur, primum deteni
nare oportet, qualis ſit illa cruditas in morbis, cuius cona
ctio expectanda erit: deinde quomodo perficiatur.(tuai autem humor varijs modis dicitur. Nam, qui à calotenat uo ad mediocritatem perductus non eſt, vt pituita, pracia verò vitrea, crudus humor dicitur: Item alimentum incan fectum in ventriculo, Iecore,& venis, crudum vocatur. De
inde quæ concoctionis mediocritatem prætergreſſa ſunt,n
bilis flaua,& atra: Item excrementa alui& veſicæ, crudai terdum dicuntur; ſed minus propriè. Præterea redundanti humorum frigidorum, calidorum, craſſorum, tenuium èa cruda quoq; dicitur. b
31. Verum talis cruditas hoc loco propriè non coniie ratur, nec talium crudorum humorum concocttio ſempar expectanda erit in morbis: ſed præmiſſa, ſi opus fuerit, yte paratione, citra concoctionem purgare poterunt; cum er rum vitia concoctione non emendentur, vr vitriæ pituitæm colicâ, ſeroſi humoris in hydrope, prauorum ſuccotum ſ- dundantia in ventriculo,& primis venis. Præterea conco-
ctio, quæ in morbis expectari ſolet, non eſt humorumproptet
nutritionem; ſed vt natura humoribus dominetur,& inutt lia ab vtilibus ſecernat. 1
32. Droprieè verò cruditas, quæ hoc loco iuxta Hipp.& Gal. conſideranda venit, eſt humorum putrefactio, aut cor- ruptio in venis potiſſimum: dum ſc. humores ſibi diſſimibs
in ſubſtantià& qualitatibus redduntur, ad eam ſmnlini
39. Quare inmorbis duplex præparatio humotun un

K E 1 rde qomoch.N
G K B„
Axnar. N
3 4
8
* 4.. “ 1. A A Keon, A 8 1
K proprie p 4 1 4 4
4 * 4* 4 f get „OTdG 88 M Eml lpbt
oococnonem parame doten
4. 4 Mochoccnon
5* 1 bumorig in Nydrope, xuonni 4 4
—*— 24 urnerune. m Drer 4& 11“
4 Kh
*4
1 4. or wmethunen norhis expectari ſoſet, non etthumoh ½ 4 8 46 † 1 4„ Aumord domace
“
„ ““-
4— ric vcrò cruditis, qu* do ccd I
4 e mda Wcnit, ctt bumrum fentu 4—
* * A .„†.. im i deimum: dmk. dunoe
3 900 1 4 4 4 r 7
& Quatae ndduntl I
4 41
— 4 1. 2 Cdorum humorm unn
5 6. ͤ . Enxntu,* R
nem ferè, vt in tumoribus præter naturam. Nam concoctio, aſſimilatio quædam eſt,& ſiccum cum humido vnit: Contra cruditas, diſſimilitudo. Deinde in concoctione natura do- minatur materiæ,& cauſa concoctionis eſt robur naturæ,& caloris natiui: ac teſte Gal. ipſa concoctio eſt, quæ putredi- nem ceſſare facit, manente ſubſtantid. Per concoctionem enim ipſa natura ea quæ putreſcunt, aur in vtiliorem ſub- ſtantiam conuertit, aut vtilia ab inutilibus ſeparat,& tandem
Qux con.
coctionem
poſtulat-
&corpore expellit. At in cruditate& corruptione non do-
minatur natura, aut natiuus calor; ſed externus, cum debi- litate innati caloris, qui inutilia vtilibus confundit,& humi- dum à ſuo natiuo ſicco ſeparat.
33. ggitur in eiuſmodi morbis, in quibus humores putre- ſcunt, aut corrumpuntur in vaſis,& natura eis non domina- tur, purgare non conuenit in initio, ſed concoctionem expe-
lerum, caldorun, nälma ctare, quæ inutilia ab vtilibus ſeparat. Poſt concoctionem
verò, quicquid putrefacti, aut noxij humoris in vaſis eſt, qui
criſi non euacuatur, pharmaco vtiliter expurgari ſolet. Nam materia iam corrupta& putrefacta, quæ ad vtiliorem natu-
ram reduci nequit, ſtatim, ſi fieri poſſit, euacuari debet: cum
humores perfectè putridi nullà coneoctione emendari que-
ant, ſed tantùm putreſcentes. Putreſcentes autem multis vtilibus permixi ſunt,& concoctio vtilia ab inutilibus ſepa-
rat, totumq́; illud, quod ab vtilibus ſeparari poteſt, excre- mentum facit,& aut per ſe, aut adiuta medicamento facilè&
commode expellit.
34. Quare non ſine causâ præcepit Gal. humores illos, in quibus accenſa eſt putredo, primùm concoquere, deinde eua-
euare. Fit quidem concoctio à naturà adminiculo caloris
natiui: Verum ſi natura debilis ſit,& calor non proportio- .„. 3«2. 4 3. 8 1. 1 natus, Medici erit, certis inſtrumentis illi opem ferre Opem
autem fert, dum vel impedimenta tollit, ipſoſq; humores ad b conco-
8

—“
— 4*———— 4—. 2———— ————. 8———— 8 8— 4 5 2 2——— * 8 8— 8 9——.
4„—— 8 4—
ö 4 2—
5— 2. 8 4* — ——————— 1 — 3 — 1
*——*——— ————— A 8. —.————
——— yyy—ſZZſͤͤſͤſͤſſſ 4——*—— ———=ͤſ 88 2 8— 8 — 3 3 3— .—.— 4——— 4. 8.—— — 8—————————— 8—* 3———————— 3 —*—————— ² ——. 4 2.—**————=— .———— —
tio propter
concoctio-
nem.
xræpara coficoctionem præparat: vel dum vi lorem natiuumauget. b 35. Ac primum perficitur concoctio, dum natura iini & aſſimilat materiam, quæ renitebatur& diſſimilis a
Cum autem diſſimilitudinis& repugnantiæ non vnaſt rati
vnicum remedij genus non erit, quod ipſos humores adan
coctionem idoneos reddit, ſiue præparat. Nam renaas humor qualitate, aut modo ſubſtantiæ non naturali: ſciia
temperie, crafſitie, viſciditate&c. aliquando nimi ih quantitate, nonnunquam ſt impactus fuerit. Vnde Hiys
6. Epid. 2. concoctionem fieri dicit per contraria;& cuna
ctionem iuuare nunc calida, nunc frigida; nunc ſicca nu
humida; nunc extenuantia, nunc incraſſantia; nunc qys tem, nunc inediam, aliaq́; complura.
36. Intemperies autem omnis, humorum concodiiona impediens, ad naturalem temperiem contrarijs reuocau ſc. calida frigidis&c. tenuia incraſſantibus, craſſities un nuantibus&c. impacta, obſtructiones aperientibus. Crall
autem extenuamus,& viſcida incidimus, ſumptaà indicato-
ne ab operibus naturæ: licet iuxta Ariſt. quæ concoquuntu, ſeĩpſis craſſiora reddantur. Nam natura, dum diffcilia er
coquit, prius craſſa comminuirt, attenuat,& fundit, quinim
conuenientem ſubſtantiam conuertat; vt in nutritione ayps ret. Attenuata enim facilius calori noſtro cedunt, Wt Gal. 4. de Sanit. tuend. Oportet, inquit, primò humotesi
cidere& attenuare, deinde concoquere.
37. Pituitoſus autem, craſſus, frigiduſq́; humot conto ctioni aptus redditur calefacientibus, extenuantibus, incr
dentibus: vt Syr. de betonica, capill. Ven., hyſſopi&. Me⸗ lancholici humores, humectantibus, modiceq́; calefacien-
bus: Syr. de pomis, borraginis&c. Bilioſi acreſq; humofeb refrigerantibus, humectantibus,(vt Syr. violarum,
res naturæ teſcit, x.
Ijr phax,

4 4 e c emenmen den n aunc- M 5
444 4
ö — 2, 17 12, Lcp complurn ͤͤ en, * Aeoar “ xm
. 3
4 3 n(orr 4* 14.
e 3
46
3 4..* et. kKer ree 8 44 4 AI M *„ 4 d r r O0tt„— 4 — d Kooe Tper —
44. 4
1 ö* ⁵ 8 um& rucida m
du r: MKetiun Lik owem 1, 3 wrarcddmtnr. Nanmrrä ant¹
ch comminai, nteun, Kr hm fad tantum comenat tnmn duna cnm faciliss calcri mtmatt ant. Iend. Oportet, iaqut, xh temunre, deinde concoquat.
. AreE
„ 85
Aeeo eoius antem, cratſus, trocli e 2 n. CI 1149 1 4
aarur cukcficientidu cr rUan““) P 6 1 ve.
„ 4„(l.,I Jyr. de betomci, dpul. Ielen 1 3. we wocac„
worcs, me 1. Dbous
aarhes,(Vt 5ſ 1
phææ, granatorum dulcium&c.) ad motus effrenes com. peſcendos, vt contemperati, facilius à naturâ vincantur. Item malignitas contemperanda Syr. acetoſit. citri, limo- num&c. Obſtructiones; aperientibus; humoreſq́; impacti
attenuantibus, pro naturà humorum. Nihilominus validè
irritantibus,& extenuantibus vtendum non erit, quæ humo- rum concoctionem perturbant. b
38. facilè ſuperare nequeat, ſed vires premat,& euentilationem caloris natiui impediat: ante omnia, propter euentilationem caloris natiui,(quæ concoctioni potiſſimum ſeruit,) vtile eſt, ſtatim in initijs morborum illam materiæ copiam venæ ſe- ctione, aut leni purgatione imminuere; vt reliquam materiæ partem natura facilius vincat. Vires autem& natiuum ca- lorem augemus in concoctione alimentis potiſſimùm: ali- quando medicamentis, quæ ſpiritus reficiunt. In tumoribus, pro maturitate vtimur quidem emplaſtris, quæ calorem na- tiuum perſpirare non ſinunt: ſed hæc ratio, vbi humores in vaſis continentur, locum non habet, nec etiam purgationi- bus ſeruit. 39. Concoctos humores purgare oportet, non crudos,
Veruùm vbi tanta eſt humorum copia, vt eam natura
nec initio: niſi turgeant. Turgere autem dicuntur non ſo- Turgere
lum humores, qui huc illuc in corpore inordinato motu fe- quio Pro- runtur,& dolores, anxietates& ſimilia excitant: ſed etiam!
ipſa natura propriè, quando feruet deſiderio expellendi id, quod noxium eſt. Igitur quando natura excitata, excretio-
nes appetit, tum euacuare conuenit& non tardare, vt dixi-
mus: licet ipſa materia cruda ſit. Verùm cum perſpicuum
ſit, multis humoribus purgationem conuenire, quibus nulla concoctio: Item ad purgationem non ſufficere, humores
concoctos,& à naturaà ſuperatos eſſe; niſi facilè cedant,& ipſa corpora purgationibus idonea 6 Proinde, vbi ido- b dd b nea
*

————ſſ 5 8 — 4——„ 1
——— ſ .— M— e⸗ 32—„—„·—— . 3 1 4 8 .——
4——— 3 2———— 2 8 8*
8“— — 4—— 3 ————— 7.
— 8 — 3——— 2—— ——————,———— *“—“—— 3——————— ———- 3—————
nea non ſunt, præparatio neceſſaria videtur Træpara- tionem. Sed differt hæc præparatio a priori T10 propter nem& e. temn magis requirunt,& ante concoctio nacacüno. aut turbanda non ſunt. At præparatio hæc non ſolumigln modo dif humores commouet, ſed etiam facultatem expultriceman ſerum debitum tempus ad expulſionem irrirat,& ipſam cancoi nem conturbat. Quare cum priori confundi non debet.Na quo tempore natura concoctioni intenta eſt, ei ſeruins ohn tet, non irritare& commouere: peractã verò concoui quod redundat, expulſioni aptum reddere. Igitur, qu expulſionem requiruntur, magis expultricem facultateni- ritant: quæ verò ad concoctionem, ſiue maturationem m gis facultati aſſimilatrici ſeruiunt. Fræparan 49. Præcipit Hipp. corpora ſi quis purgare voluerit iu 1a e nas da facere. Fluida aurem redduntur, quando humoresade res ad pu- pulſionem idonei& prompti ſunt: deinde viæs pet quas pu. gationem. gantur, liberæ& patentes. Humores autem ad fuxioles idonei ſunt tenues, calidi, turgentes& mobiles: Inepti ſeni ſunt craſſi, viſcidi, impacti&c. Viæ præcipuæ ſunt, fenui culus, inteſtina& venæ. Nam ſi inteſtina duris fœcibus aun humoribus craſſis offarcta fuerint, aut venæ obſtructz u- gatio,& humoris fluxio prohibetur.
41. Quare præparatio propter purgationem reqpvirit ei mum, vt viæ liberæ& patentes reddantur: clyſteribus iuſar lis emollientibus,& ſimilibus, aluum ſubducentibus: olar- Jaq́; venarũ aperiantur. Deinde, ſi materia craſſa ſit, extenuan- tibus attenuetur: Si viſcida, incidentibus diſſecetur, prom turâ& qualitate humoris peccantis. Vt ſi pituita: deco cto hyſſopi, origani, pulegij, betonicæ, centaurij minori
quinq; radic. aperientium&c. cum oxymelite, Syr. beton- cæx&. Si melancholia: decocto radic. capparorum, un klleh
— 8
1,Cuæ concod .. A.. b concoctio. nis Grarid fir. Nam quæ concoquuntur, vt diximus an
nem commodend,
—
—

8 1 z8 d *— H 4* 1 4 4 4 d* ad 1 8 4 8 4 4 49 arr 1 ½ 4 Ae 4* 4 4 . lohem Uoe
* 4„ 4 11 44 4 4mt 4 4
4 on 1 4 1. COrdorne 4 NACnn “ 1t m kec 4 e. 1 Semnlk guaneo Ade mrik 4 mn. nceſa, 121. ¹ n Falentes. Hanocc nnn * † 4 uc,(ald, urgentes& Dahäe 4 Meze Dole. pact&c. Vir macinast e. Ncpar r 2. 9 1 nr. Namü iateinunn
„ 41 o5 2 ꝑs, aut nt 1
noen 3auo prouuhctar. rPo pfopeer peraxtcrrn aderr& patcntes redcantur: In * 3 1
1501,& ümalidus, aloum ſuddbcem crntor. Dcinde ſ nateruccte KnKidi, incidentidusdifer Itr humors pFeccaeus. Ntünm
„
7 40 en ]. 41 1 7 7 4 44 uxa 1 ronT,(ea 1
e oericntium Ac. m orneir J Aucholi: decocotadt. pan
43. cilè determinatur:(nam alij vehementius, alij parcius eddem quantitate eiuſdem medicamenti purgantur:) Deinde quan- Quantitas tum humoris, quouſq́;& quoties purgandum ſit, exactè ſeiri
4— riſci, thymi, cuſcutæ, polypodij, fumariæ, bugloſſæ, cum ſyr. ſcolopendriæ, fumariæ&c. Sibilis craſfa: decocto ci- chorij, endiuiæ, radic. acetoſæ, graminis, 4. ſem. frigido- rum&c. cum ſyr. de cichoreo, acetoſi.&c. Tenues verò hu- mores, qui facilè cedunt fluuntq́;, talem apparatum non re- quirunt; licet ea, quæ ex pectore tuſſi euacuantur, non te- nuem, ſed mediocrem conſiſtentiam requirant. Nam in pur- gationibus his nullus renixus, nullaue craſſities requiritur: ſed quantò tenuior, tantò facilius cedit,& educitur. 4². Cum autem purgationis non vnica ſit ratio, nec vnica via per quam, ſed alia per aluum, alia per ſuperiora: non erit per omnia vna præparandi rario. Nam in purgationibus per
aluum requiritur, vt inteſtina, primæq́; venæ pareant, vt iam
diximus: at in vomitu à valido medicamento, præter humo- rum attenuationem conuenit,(teſte Hipp. 43. Aph. 4.) prius corpora relaxare fomentis, inunctione, balneis dulcibus, ple- niori cibo& quiete, vt humores facilius ffuant. Verùm, dum vomitum modjemus;, ijs vti conuenit, quæ leuiter irritant, hu- mores fundunt, leuioreſq́; reddunt,& ad ſuperiores ventri- culi partes eliciunt. Quantitas ſiue doſis medicamenti purgantis non fa-
nequit. Nihilominus artificioſa quadam coniecturd aliquo: modo deprehenditur,& ſimul quantitas medicamenti ad quantitatem humoris peccantis: habitâ ratione virium ipſi- us ægri; deinde naturæ& ſitus humoris peccantis, interdum acris ambientis. b b 1
44. Genus quidem medicamenti ex humoris ſpecie æſti-
matur, vt diximus: at quàm validum eſſe debeat, non tamex
naturâ, quàm ex ſitu humoris peccantis. Nam, vt dictum

——
—
——
—
eſt, benigna medicamenta à primà regione corporis maoin. cria à mediâ regione; validiſſima à tertiâ euacuant. Verun quâ doſi ſiue quantitate offerri debeant, ex viribus xpti h
tiſſimùm colligitur. Proinde Medici vnicuiq; purganti ti plices doſes aſſignant, comparatione factdad vires: niminn robuſtis maximam; debilioribus minimam; medio mogl habentibus mediam. Sed infantes pueroſq́; hic excipimg quibus ne minima quidem doſis vſitata debetur. Itaaesi cus& turbith, teſte Meſue, in ſubſtantiâ daturà 3j. ad zi maxima doſis erit 3ij: media 3jſ. minima zj.
45. Quare quantitatem& doſin medicamemti detemi namus in comparatione ad vires,& quantitatem augenus vel minuimus pro ratione virium. Cognoſcuntur autemſitas vt diximus, ex ætate, ſexu, temperamento, corporis coult tutione, conſuetudine& cæteris. Augetur quoq;&miaui-
tur doſis pro ratione aëris ambientis, de quibus omnibusſi
pra dictum eſt: Item pro conditione humoris peccantis Nan tenues fluxileſq́; humores leui medicamento facilè ceduns Contrà, craſſi, viſcoſi aut impacti vix maiori& validiani Tandem pro modo purgationis. Purgario enim plena, co pioſa aut ex remotis locis, maiori validioriq́; pharmacoiid Zet: contraà purgatio quæ per vices fit. b
46. Semper autem nimis parua, aut magna purgantium quantitas vitanda erit. Nam nimis parua quantitas nonſi- luùm parum, aut nihil euacuat: ſed eriam humores plerumq; perturbat, ventris tormina, anxietates, aliaq́; Symptomats
inducit. At multò grauiora mala excitat vehemens med- camentum nimis magnã quantitate. Nam non ſolumappro- priatum humorem copiosè educit, ſed etiam cum vehemer- ti perturbatione alios quoq́; humores; primuùm tenuloted dein craſſiores, tandem ſanguinem; vnde anxietates anm
deliquia, conuulſiones incurabiles, aliaq́; p anife
—„—„—·—
,8d

l - den
¹ orer d
d. Cedean 1agenr, Mec. 62 hg„ m
4 Ptatnone 4- “ 4
1 Kdbr 81 9s 3
„ A
2 Tner unn. Ndiüfated
. ates pderd 8
.. andem Gog g
eX 1 lllc t doktandaca
* Ah. 4 2 3 6 dech 4 mn 4 1
1„
4 Kem.
I iu 44 8 à Cle 4 wuMad. R e 4„ 4 a mcm. Oerc 21 Kerrp AK * 8 8 4. 82, kem
Lacrche— ruchee& cztern r. Aoer Mrrra 4. ehen 4 Hcemind 41“ 4 1 4* Amftoconchmoe Dumoränen
— xRr w Xru zmbien 4*
d— ferunt,& natura ſeipſam ducem præſtat: nimirum in mor- bbis, humoribus iam concoctis potiſſimum, aut turgentibus. νQ Q10 Tum enim naturam adminiculantem habemus,& minori paulatim aaaammi negotio noxia euacuamus. Euacuatur quidem materia co- e
„ho qar perucestt. cta vnã vice, ſi vires facilè ferant: ſed præcipuè, ſi tota ſimul audum.
namupmmmumg ſir aur parata ad expulſionem; alioqui paulatim pluribus vi-
mnehn N mpn cibus, inirio facto à leuioribus, præmiſſis præparantibus, ſi
nut nn cnacunt: fichan um neceſſitas exigit.ʒ 5 1
mann runmima, anetuteh uchr 48.—Sumitur enim indicatio in purgationibus, quæ pau-
ued Sics mah caciu m latim fieri debent, à naturâ ipſius humoris peccantis; à ſitu
. aamtituc. NanmR. b cdetunant
b„es. in 5
gc alros Quoc Hceten 3 4
1 anem; Vnde 20. 3
tandem ſingufcm; 1 4
¹ 1
1 e 1 4
ulfoncs incurables, 1,
— ö“ 4 4 * † 8 4 * 4827
4 m„.–“
ſymptomata. Proinde in hoc caſu obſeruandum erit, quod monert Hipp. lib. 1. de locis in Homine: pharmaca fortia à naturàâ immorbis, debilioribus danda non eſſe: ſed fortibus naturâ, fortia: debilibus, non fortia. Deinde, vt iam dixi- mus, artificiosà coniecturâ quantitas cuiuſq; pharmaci deſi- nienda erit: tandem æſtimandum, quantum, quories& quo- uſq; euacuandum. Ee 47. Ipſa autem purgatio ex copiâ& multitudine eorum, quæ euacuantur, iudicari non debet, vt monet Hipp. 23. Aph. I. fed ſiea, quæ oportet;, euacuentur,& æger facilè ferat; quæ duo ſigna ſunt bonæ purgationis. Nihilominus magna pra- uorum humorum redundantia maiores euacuationes indicat, ſi vires ferant, cæteraq́; conſentiant. Purgationes autem aliæ
Quantum
purgandũ
& quotiers!
vnâ vice totam materiam educunt, quæ plenæ, perfectæe di- cuntur: aliæ pluribus vicibus per partes, vt ſuprà dictum
eſt. Medicamentum plenam purgationem faciens, ſine ſum- maconſideratione exhiberi non debet,& tantum vbi vires
eiuſdem à condirione partis affectæ;& à viribus ægri. Nam ſæpètota materia morbifica ſimul non eſt, nec eodem modo
in toto copore, omnibuſq́; vaſis, ſed in varias partes diſtribus
8„ 47* 3 4 4 0— 4— 1 2 ꝙ taz vna ventrieulo contenta,, quæ vomitu euacuatur: alia in Inteſtinis, quæ clyſteribus: quædam in venis, quæ porione:
122,G dddz aliqua

2** ——— —“
1- 1 —
——
4 2ſ
—
————
—— —
————ͦ——
— 1——— 6 1— ——“— 2.—————————— — 8*—* 9 1 5— 4 2—*** 4 8 —* 5* ———* 8 2 ₰ 3 9—— 4— 2.— —-———————————*———.—— .— 8———-“—— 4 3. 4 3 2— 8— 2—2 3 1 f—*— —„ 4—.—*——— —* 4 6——— 5 6— —————*— 1. —.— 8——.———— 4—. 8————— —— 1——.—.———— 8— 3—— — 8. 8— 4 2 8— 1.—— —— 5— 4—— eee s——— ..—.—*
——— 8—* ͤ— 5 ——
aliqua in capite, quæ pillulis facilius educitut. Dainq-
rarò vna pars materiæ cocta, alia cruda: vna ten
ſa vel viſcida: vna quieta, altera turgida& in matu. Cu
omnia nec vno tempore, nec vnâ vice euacuari debent 7 materia concocta, tenuis aut turgida, fuxioni idonea win ſemper expurganda, idq́; vnâ vice, ſi vires ferant: Alioquim.
lius eſt in partes diuidere& purgationem iterare.
49. YVerum ſi materia cruda ſit, concoquenda eritꝛcl extenuenda&c. deinde per interualla cuacuanda. Vadei
qualitatem humoris, præcipit Gal. in quartanis& quorich nis febribus purgationes ſæpius iterare. Et Hippoc. 1⁰ Morbis, in ſpleneticis& melancholicis ſæpè modicumeni bere, quod multum educit: At in acutis, 24. Aph. 1.nn purgare& id facere, diligenti adhibito indicio. Deindem dum purgandi variat conditid partis affectæ. Nam pats cmn
munis,& acuti ſenſus, copioſas& ſubitas euacuationesm
ſuſtinet. Similiter quæ à ventre longé diſſita eſt, aut en Ventre per anguſtas tenueſq́; vias communionem habet en
fertim euacuari nequit, ſed paularim,& per vices: tinna bis pectoris,& articulorum. Item pars, quæ ob debilitaen
e Continuò noua excrementa generat, crebras euacuaionn deſideratMt. ua SeMch
59. Virium autem conſideratio prima,& præcipusi omni curatione eſſe debet: nam vires,& modum purgandi vim purgantis medicamenti non rarò præſcribunt. Bt li humoris natura, copia,& ſitus validum purgans requirat: u men, ſi vires debiles ſint, cogimur benigniora,& pet iia exhibere. Eadem ratio locum habet in ſenibus, in puerbè Prægnantibus, in ijs, qui ſtomachum debilem habent, abi occaſione animo deficiunt.& ſimilibus vt ſuprd-..
D. n. lgitur ſi vires ſatis robuſtæ non ſint, ſiue cacochymi ſit multa, ſiue pauca, nunquam confertimè ſed ſenſim he
artes
e
is, alia enſ.

¹* 1 5 4*LCO A f. 4 49 4 1
ine G Kau ſenüun, copiaag uhia eun Denluter gax à emr ores älnt aPelts tenuciq fis counmm ar eeJa, led maulatin Kyriin K nxulacum. keme ge etrmcnt grer, arua
* 5 4 rum mnem coaüdermo deim ly
mnc ailc&cdet aam rires Kroin, *
83 8 1 b“ urr Nn 1 Sod Toht 8*
1
1**
Ku 1.* 0011. 84½ R rada ure 4 4—
1
4„— 1 3 60 8 dchilci Hnt, cogmar
Edem rauo locun udct n aiel
dmxcdondedi2. 4s, in iis, qœi tomacdom M mo dcüciunt. R inilbo h 48
*
wircs ſitu rabutx osſchR e 4
4*
c, aunuun cacfa
K 3
1 84 I. 4 n M
53.
partes euacuanda erit; maxime, ſi in ventriculo, aut primis
venis non ſit, ſed diffuſa per totum corpus, quod in cachexid
euenit. Deinde, qui prau vtuntur victus ratione,& pauco fruuntur bono ſueco, multiſq́; ſeatent vitioſis humoribus: affatim validis purgentur, ſtatim exſoluuntur,
Quanudo ſi eni εοα vt teſtatur νεν 2ᷣeαᷣα
Hipp. 36. Aph. 2. Tales ergò per nixexon paulatim euacua- ber?
re conuenit,& pro eo, quod ſalubre eſt, reponere. Nam in
his copia humoris, indicat multum eſſe euacuandum: ſed
quia vires non ferunt, ſæpius purgamus, vt vitio humorum
requentiâ ſatisfaciamus. Vnde, quod ſemel validum medi-
camentum vix, ac non fine detrimento aliquo euacuare po- terat: id tutò,& ſine omni incommodo perficit purgatio per
vices. Melius autem eſt tutò, quàm citò& cum periculo pur-
gare: plurimùm verò,& repentè aut euacuare, aut replere, periculoſum eſt, teſte Hippocrate. t ſitti Sis 52. Veruͤm in purgationibus, quemadmod
um in phlebo- Quo ordi-
tomid, refectione, cæteriſq; operationibus, ordinis quædam uopulgam
rario habenda eſt: quid in curatione primùm, quid ſecundùm aut tertiùm eſſe debeat. Sæpè enim neceſſaria tam phlebo- tomia, quàm purgatio: non rarò præter purgationem requi- ritur refectio aut confortario; Vbi haud facilè eſt determi- nare, quid primùm, quid ſecundùm fieri conueniat. Nihilo- minus legitimum adminiſtrandorum remediorum ordinem indicat ordo cauſarum,& id ſemper, quod maximeè vrget. Incipiendum quidem eſt ab eâ operatione, quæ alteri condu- cit, tollendo id, quod cauſa eſt conſequentium: ſed ei, quod maximè vrget, omnium primò occurrendum erit. Veluti in morbis, vbi cum cacochymid adeſt magna virium debilitas, omnium primò reſic iendum, cum virium ſumma ſit dignitas: & ſine viribus ipſa remedia nihil conferant.
dum!
Simili ratione, ſt in venis ſit magna humorum redun- Quando dantia: primuùm venam ſecare, deinde purgare ex venis con- Purgstio-

—
d 3. 4 4 1 8——. 4 — 6.——„ 2 —. 1——— 1 4. 1— 4 2— 4— —— u——— 8 4 2—*—— 1 ——— 8. 8 3 E 8———— 3 ———— ——————————;——-———* —— 3. 3 4— ö“ 1 G—.—. 3 8— ö“— 2 heen— 4—— 8... 1“ 1—— 1—— 1 3 1 2 5“ 4— 4 8 8—————— 3 1— 1 4 2*——— 3*—— 4 *— 2
..—— 8———— m 1.
5 ———— 2—2322 — 8 4———„—————* 5 8— 8————————*—* 8.— 4* 4 —*— 8 3„—— .„ 3 2 8 3——=.— 8 8 ——— A—— 4“ 1 ——& 1 3——— 3 ———=ꝛ—— 2 dee. 5 —.—— 4 24—— 1** 2* 4 1 1 1 1* 4. 3 2 28 4———. ————y———————————— 8— 8 8 ———8———. ———————— —— 1———— —*—— 8—— k4 8 2.*
—— 4, w“““ ———— —————ſſZ8Zöͤſͤſ ͤöZ—ö—ö—ͤIͤ—ö—G————ſſͤſͤſͤſWſ 3—*———— — 8. 4 1 2 —— 2— 4— 2“ ————32Vb—n— 4——. —. 8 8——— 4————— .—.———.— ————————————*—— ——— — 4————
De tempo-
nem phle⸗ uenit, tandem quod reliquum eſt, Contemperare. Nam whi venæcopiã diſtentæ ſunt, poſt phlebotomiam pur
ræcedere
botomia
debcat
re purga. tionis.
—
pharmaco euacuare: ne in venas rapiatur,& ſud labe Gag. nem inficiat. Attamen ſi mittendi ſanguinis neceſſitasl. rimum vrgeat,& omninò tutum non ſit differre,(vtinlii & caſu ex alto, in anginà& phrenitide, interceptionibus gularium& ſimilibus:) citra moram ſecare venam enpei quia ſubitò auxilium adfert. De ordine purgationisune parationis ſuprà diximus: de ordine verò cæterorum i- camentorum ad purgantia, in diſputatione de Methodol- dendi. b b
54. Conſequens eſt, vt de tempore oportuno purgnis nis nunc agamus. In genere de anni temporibus ſupra diämm
Hoeſt: diei verò tempora, correſpondent quatuor anni tem
ribus. In ægris autem peculiaris ratio temporis locum k bet, quo motus morbi menſuratur& determinatur. Nami ipſum motum cauſarum morbificarum reſpicias, tenpan morborum quatuor erunt; principium ſcil. quuùm matit morbifica adhuc cruda eſt: augmentum, quùm manifeltein
cipit concoctio: Status, quando maxime vigent concodio
Quando
tim pur- gandum, quando non?
nes: declinatio, quando peracta eſt. Deinde diuiditut o
illa duratio in dies criticos, indices& intercidentes. Verüc diſtinguendi hoc loco ſunt morbi, orti ab humoribus huts
ſcentibus,& qui concoctione emendantur: ab ijs, qui 1b b.
6„. 2 a: moribus iam corruptis gignuntur,& concoctione emendar nequeunt.
55. His obſeruatis, ſi humor vitioſus ſit in ventriculo b inirio ſia. miſq́; venis tantùm, ſtatim expurgari poterit: præmi 3 17 taxat præparantibus, ſi lentus, craſſuſq́; ſit, viæq́; obſtrieee.
Similiter humor iam corruptus,& qui concocti
„.
⁸—
1. 3 X 0 ⸗ 5 atioeke. nis facilius ſuccedit: Verum ſi impuritas aliqua ſit in nin corporis regione, ante phlebotomiam conſultum erit, lai
one emendaè ine
2— —

S 1.
BV *
1 de ene d
rinequit, quacunq; parte aut regione corporis contineatur, protinus, ſi fieri queat, euacuandus erit: at ſi humor adhuc ſit putreſcens, in vaſis concluſus, licet viæ per ventrem libe- ræ& patentes ſint, ſtatim purgare non conuenit, ſed tempus oportunum expectare. 64 b
56. TLempus autemoportunum,(autore Gal. lib. 4. Acut. comm. 76.) æſtimatur non çerto dierum numero, ſed ex ſi- gnis concoctionis invrinà& ſimilibus: ex humorum turgen- tià, quando periculum apparet, ne in partem principem ir- tuant. Plena autem euacuatio humorum putreſcentium,
ante concoctionem tentanda non eſt: deinde,(vt præcipit Tlens hnr⸗ Hipp. lib. 3. de morb.) quo tempore cum impetu fertur mor-§ 10dun
— bus, Medicum& ægrum à curatione quieſcere oportet, ne habet?
aOctus norbi mcnſuraxnr Kcetm Kum Ganfarum morbiäcmn nim 2 qannor crunt: fruchim t 3 3 4 aA crudacſt: warermm qunr
4 1 4
aurio, qunndo pericaeſt. Nucti On dxi criticos, indces& ntritt d
2 boc loco ſmnt wordi, vn vn
V cocene ependur I3 1. 4 ,.“„
rur, Kcmrät
4 4 corruptis pgruntul,
nrim, fa Gebra radus, l knc caſſa 8 wor um cormpeu
quid mali inducatur. Igitur initio morborum, quo omnia cruda ſunt, purgare non conuenit, niſi materia turgeat: nec in augmento perfectè, neq́; etiam in ſtatu; quo tempore con- coctiones maximè vigent,& cum impetu fertur morbus.
57. Quare ſi materia non turgeat, purgatio perfecta ple- nauè differenda erit ad finem vigoris, quando omnis conco- ctio peracta eſt. Tum enim materia ſecreta eſt,& beneficio naturæ facilé euacuatur. Nam Medicus naturæ motum impedire non deber, ſed, vbi neceſſitas exigit, iuuare. Quod ſi natura per ſe ſatis valida ſit ad morbum, cauſamꝗ; morbifi- cam perfectà criſi expellendam; Medici erit, tantùm ſe ope- rum naturæ ſpectatorem exhibere; Et, vt Hipp. 20. Aph. r. quæ iudicantur,& iudicata ſunt integrè, non mouere, neq; nouare vel purgantibus, vel alijs irritamentis, ſed ſinere: atq; hic iterum bonum medicamentum eſt, nullum medica- mentum adhibere. Verm, ſi natura tam potens non ſit, tum
demum neceſſe erit, motum naturæ iuuare,& in ine vigoris,
ſi quid poſt criſin relictum ſit, purganti medicamento educe- re. Nam, vt teſtatur Hipp. 12. Aph. a. quæ relinquun- b ecee tur

———
—
—
— —= 8— — 1 — 5 —
——:—.—— 2—j .—— ,——— 8 r. 2 .———— 3————. e—————. EEſſſ“——*—— ———— 3 4 4.* — CE— 4— —— E“ 4 2 —————.—„„—.— 2——, 2—.—.—— ————— 5— 3— 3 8—— ** ——— ————— 8 1—— — 2— 9— ———
5— ☛‿—— ——. — 4 4„— 4——““ 4* 1— 8— 8 8. ——V—3—““ſͤſͤ“ſͤͤſſſſſſſſ— 4 4———— ——————————— 4 24 3— —— 6..—„ 1 ——.———————— 2——* 9. “„., 8—————— ͤ . 8.—.——
58- Igitur cum vniuerſa materia non nĩſi concocaa aiti. tus exturbari queat, ante finem vigoris plena perfettagh pu. Wara gatio molienda nonerit: attamen minoratiua aliqua locom tio vb; lo. habere poteſt, quà materia morbifica minor tantum taai- cum habet? cur, in initijs morborum potiſſimum. Nam primum, i morum crudorum, putreſcentiumuè tanta ſit copia, Nn tus ſit, ne natura ante integram concoctionem deßciatin ceſſitas exigit, partem aliquam materiæ leui pharmacoſi ducere, vt natura ſupra reſiduum potentior reddatur, 3c. liuſq́; dominetur. Similiter vbi humores malignd, auis nenatà qualitate inquinati funt, qui ſubitò interitum adtn ſolent: ſtatim purgari debent, neglecto incommodo, qu- crudorum humorum purgationem conſequitur. 59. Praæterea præcipit Hippocr. 4. Acut purgandumci aut initio morbi, priuſquàm humores conſirmentur in ſan aliqua, aut poſtquàm ad maturitatem perducti funt. Na in morbis ab influxu,(vt ſunt pleuritis, angina&c.) inii ſttatim purgantibus, cæteriſq́; inſtrumenrtis humorem intuas tem à parte affecta reuellere& auertere decet: quemadus dum in luxatis, vulneratis& ſimilibus, ne humor in patten affectam decumbat. Quod autem in parte iam confme- tum eſt, ante maturationem educi nequit. Idem faciendun materia præcipuam partem obruat, vireſq́ opprimat'qui in apoplexiâ, catharro ſuffocante& ſimilibus accidere loler 60. Verùm inacutis morbis rarò,& non niſ necelltar vrgente, periculo purgare conuenit: In diuturnis ſepiu nonnuquam, vbi nullum adeſt periculum; modo adſint ſen quædam concoctionis. Nam in diuturnis, quia humonss craſſi, lenti& impacti ſunt, ante concoctionem viilectom-
.. 4 28.. 4- noratiuo vias ductuſq́; aperire: Deinde ob inæqualitatemm.-
..—. nes teriæ, quia natura inæqualiter mouetur, ſæpe concocim
—=—
tur in morbis poſt criſin, recidiuam facere confueurnun
On

4* 8. 1 4 Lug 8 A. r rge⸗ 4 8 Rem 9
2 4.. ½„„. 4 219. 4 d 7KTIS, W 2 .„. 1 21 4 6„* fi 5— 8 8 r r ie Kcta ue re e e, 8 4 Mren Kan * 3 1. 4 AD, R a 1 4“ D aue oe - 90 aucn l Mi 4 1 1]— 1 8——. 1 4 1 AAmReR! RNüll. 1 8* 5½ 4* AGr aerrpem partem odrut lo. 4 4 l 1... 2 1* 4 * 4* *[ mee& bonldon 1 Ounn 4
927 n verum mxurn wordu nr Knt
. l 88 41
8*
4 1 iom , 1bi nullam adeſtpenchnias
— 4 1
menrn. mococtonis. D’un in danun 8.. a. ſunt. mute cordaee & mn t, M 5 4*.. Auſc e heindeodunf
1ℳ
el ac M 3
*
„ 4
aus ductuſq; apcn
. . G rCo 8* n e
occultantur, Igitur in talib. vtile erit id, quod concoctum
eſt,& excrementum factum, e corpore euacuare,& initium concoctionis tantũ exſpectare: aut, vt monet Trallianus lib.
12.cap. 7. nunquàm permittere, humores in vetuſtatem abire. Attamen, vt diximus, ante concoctionem totius materiæ morbificæ, finemq́; vigoris, perfecta plenaq́; purgatio ten-
tanda non eſt.
51. Adtempus determinatum quod attinet, quando cum(uit, d4ic impetu fertur morbus, ab omni purgatione abſtinere con- bus maxi- uenit: præſertim in continuis& acutis Morbis. Quare in Lc Re pharmaci exhibitione monet Hipp. lib. 4. de Morbis, cauere à diebus imparibus ſius criticis, quibus humores maxime turbantur. Et ſubiungit, in febribus continuis, qui diebus paribus, ſiue non criticis pharmaco vſi ſunt, nunquam ni-
mium purgati fuerunt: qui verò diebus imparibus forti me- dicamento vſi ſunt, nimiùm purgati fuerunt, multiq́; nimià purgatione perierunt. Eadem ratio eſt temporis paroxiſmi
in febribus, intermittentibus, ſi vires debiles ſint. Igitur
tutior purgatio diebus paribus ſiue intercidentibus, quàm imparibus aut criticis. At ſi vires validæ fuerint: in quar- tanis& ſimilibus febribus intermittentibus, in quibus hu-
mores ſuàâ naturâ ægrè commouentur, expedit interdum ipſo
die paroxiſmi, quo humores maximè turbantur, purgare. Quo enim die exaſperatur morbus,& materia in motu eſt, faciliũs detrahitur: alioqui, ſi vires debiles ſint, conuenien-
tiſſimum eſt in morbis, qui paroxiſmum habent, tempus in- termiſſionis exſpectare. b
62. In morbis, qui carent paroxiſmis, æſtate tempori- Quib⸗ bo- buſq́; calidis, horæ matutinæ potiſſimum conueniunt: frigi- duht? dis verò temporibus, tempus meridianum magis. Proinde decet medicamenta ſumere tanto ante tempore, quanto ipſa
egent, vt inactum deducantur,& prædictis horis purgatio-
eeez mem

—* 8—— ——— T— 4 2 2 8 3— ——— 1.——„“ ——————.——————— 1e 3 Be“ .———————*———* 8*———— .*— ☛—*—————— Se 4 8— 9— 3 3— — 8— 6. 8 *——— 8. 4“—“.—— —————————— 8— 1 r——— 4 G 8 8 2 2 2 E—— 2 8 1— 4“ 8 6 — 4.“ 8— 4 8 n 1 B.—— ———— 88— ————— 4 1——— — 7———— ———————— ———
“ —————
— 2“——“ —— õ————Dͤͤͤſ C— * 3. 4— —————— —=———
—=— 4
——
De vijs, per quas inſti- tui debeat purgatio-
Purgatio triplex-
zurgatio tutior& commodior eſt: tempore calido& hn
do copiofior. Dantur interdum purgationes veſpenit
horis: vt pillulæ lenes vnâ hord ante cœnam, ad euacuaso. nem è ventre: aut tribus horis à cœnaà, ad euacuationen, capité. Veruùm validè purgantia aſſumenda non ſunt, ilſe iuno ventriculo: leuia verò, vt eccoprotica, dantur& a cibum,& cum cibo interdum.
63. Reſtat nunc vt oſtendamus, per quas vias punqas commodiſſimè inſtitui debeat,& quibus remediorun ſh- mis. Via autem, vt ſupra diximus, eſt vel per fuperionase- mitu, vel inferiora alui deiectione. Indicat viam partim cus, quem humor peccans nunc occupat vel occupatunac partim inclinatio humoris,& motus ipſius naturæ. I ii
per quas expurgatur humor, conſiderantur quatuor anci
fſuetæ: an patentes& liberæ: an vicinæ loco, quem occliu noxius humor,& cum eo communionem habeat: an matlii
liter diſpoſitæ ſint, nec ne. Ipſa purgatio reſpectu locis cit
gratid humor educitur, aut eſt euacuans tantuùm, aut reuel lens, aut deriuans: vt in Diſput. Methodi Med. diximusle cum aurem affectum occupat humor, quando actu in eoenn tinerut: Occupaturus veroò eſt, quando aliunde infuit De inde à loco, quem actu occupat, euacuari aut deriuar deeer à loco verò affecto, quem influxu ſuo occupaturus elt, w nelll b 64. Occupat autem humor noxius vel totum corpus
onmnneſq́; eius regiones: vel vnam regionem, aut vnius fego⸗ anispartem, vt ventriculum, caput&c. Semper autem n da eſt via per quam, illi Ioco potiſſimùm, quem humor pi
aimè occupat. Nam commodiſſimè euacuatur humot 4 vias proximas, patentes, conſuctas& naturaliter dlſ d9 Auare quod ventriculo continetur, vomitu: quod Intefinis
nem perficiant. Deinde tempore tranquillo E terpennd
deie-
——jj——jj——“—

1.— ee eiectione: quod in toto corpore, vtràq́; vià euacuari ſoler. r lener in drm Sed maximè eligenda eſt via conſueta, per quam facilè pur- den Horirz, gatur æger, ſi naturaliter diſpoſita ſit. Eadem rario eſt in particularibus euacuationibus: vt anterioris Cerebri, per nae palatum& nares: renum& veſicæ, per vrinas&c. Forma q; medicamenti aptari debet loco, à quo,& per quem. A Nam quod in capite continetur, pillulis: quod in ventre& ve- b muma nis,porione: quod in Inteſtinis, clyſtere commodiſſimè de
⸗ 6 25 4— trahitur..
65. At vbi materia adhuc in fluxu eſt ad partem affectam, ora hi dexccaone. dän Medici erit omnibus remedijs auertere,& longiſſimè à parte 8 Kſ
Rrcmcc affectà reuellere. Quare oculis& cerebro laborantibus,
8½ 4 f 4 3 1* ADm e ½ 8 1un
5 8 Ta 1 Ar
uncris K mar d niſi ex conſenſu ventriculi,) purgationes per ſuperiora non eatur mcr r. n conueniunt, ſed per inferiora: Contra vbi fluxus adcrura, u t inferiores partes decumbit, per ſuperiora magis; ſi natu-
8 4 * 4 4 1 3 7 Wco, A
ra& conſuetudo ferat,& viæ naturaliter diſpoſitæ ſint. Nam, YI, n quando pars, per quam ducitur humor noxius, naturaliter affecta non eſt tranſitu illo humorum, qui ab alijs partibus ammm expelluntur, vehementer labefactatur. Quare inteſtinis la- pun lleautt borantibus, humores in alijs partibus exiſtentes educere per rnpn han anch inteſtina non licet: nec ventriculo affecto per ſuperiora. At- e anhlut tamen, quod in ipſis inteſtinis, in dyſenteriàã& ſimilibus comtinetur, per inferiora: quod in ventriculo praue diſpoſi- , per ſuperiora euacuari poterir. Quod ſi aliunde ad par- tem non naturaliter affectam inclinet humor, Medici erit, omnibus remedijs auertere,& nunquam per partem affectam
5 3
1
41 meen 5 commpacxnär.
444 K
a d „ 91 3 corpus purgafe. 3 3 5 66. Deinde, vt præcipit Hipp. 21. Aph. r. ed molienda purgatio, quò à naturà humores potiſſimum vergere viden-
ln
41 6*
5 Kerden 11 7 R 4“ cee 84 1
ce mmſen tur, per vias conferentes. Viæ autem maximè conferentes
m eammümn funt, per quas ſolet ſe natura vtiliter euacuare. Inclinat au- rrutes, confucts& n tem humonbilioſus leuitate ſuà ad ſuperiora magis, quem-
dococtinctut, o(ee z admo-
„5

“ ———— —— 2 —
————*— 8.— 4 —,—.——————* 4, — v““ .— 1. , 4————— - 8 1 8 4 8 —. 8ö—ö—ö—ö—öbo—ſſͤſͤ— 4—— 19* 8— ——— 2——.————— — r———— —83ſͤſſͤſſſ“—— ———--——— ——* 9ee e 4— 5—* ——— 3—*— ——— 7——.— nͤI ₰—*— 5—— ₰ 8
De vomi-
admodum etiam humores in paroxiſinis pituitaſe
melancholicus humor ad inferiora magis decumbit. æſtate,(4-·Aph. 4.) quotempore in corporibus maxims. minatur bilis,& initijs paroxiſmorum, per ſuperiora re
purgare conuenit: hyeme, magis per inferiora. Item aai jes, quia bilioſi, facileq́; vomentes, per ſuperiora: diffult
verò vomentes, obæſos& melancholicos, per inferion,
67. Per ſuperiora quidem æſtate bilem, hyeme pex in riora pituitam purgare conuenit: ſi totum corpus ſit eua- andum. At ſi humor pituitoſus& melancholicus tanaui ventriculo contineatur, aut ad ſuperiora feratur,(quuti acceſſionibus febris quotidianæ& quartanæ accidit) ſelbn, malibus menſibus; per ſuperiora pituitam& melancholin purgare decet, vt teſtarur Gal. cum Hipp. lib. 1. de Salui
diæta. Verum plena& perfecta euacuatio pituitæ& moln-
choliæ, per inferiora tantùm perficitur: paulatina pet ſi-
riora plerumq;,& potiſſimùm pituitæ.
68. Difficulter vomentes,& qui non conſueuerunt per te ſuà vomere: ad vomitum nullo modo cogendi ſunt, tur primum videndum eſt, quid conſuetudo ferat; deind- quò natura& humoris inclinatio viam affectet. Nam 1 his, alij illis euacuationibus idonei ſunt: Vt qui anguſiin pectore, longo collo ſiue phtiſi obnoxij, teſte Hipp. 8. Arh“ Item qui prauè diſpoſitum ventriculum habent, debile cete brum: mulieres, quæ ſuffocatione vteri afficiuntur&c yu-
gationes per ſuperiora non ferunt. Attamen in multis di
turnis affectibus ſæpe tollit vomitus, quod purgatio per ar
uum non potuit.
69. Veruͤm vomitus, euacuatio minus naturalis, maxiſc
ſuſpecta eſt, quam alui deiectio: cum ipſa inteſtina ulcai ni excrementorum ſint deſtinata, non ventriculus, 1 tus robuſtiorem naturam requirat. Vnde pr cjpli ſn
—
—— 2& 8ſ

ern„ 41 8 2cka kaneum pericinm zälr
.-- dot. 6 1 4 4 4 Dkuuex.
*
1 8 Er d rowitum rullo nodo cen 4„„ 1 ell, 4e(Oatdero A 1 4* ½*. 4& bumocis inclmatio nim c *** Scaxmtonidus dorei ent Riaun 4 4* 1 4½„ 2 2O Olo noc parhodoor) ketetnn „ 3— 1 rc poaram cncrcue den
. iode rreriafcir 8⁴ X 4 8 1 11
. 1
er lapcrcaoner. Attawenb 4 Aibauſrpe toliit omitus qodh
ge uit. „um oOmitus cuacuniomindhn im AMai cexccho cum puire — 9 4..„ 41„„ 5 Fertae socrum ſiat deſtrats, 100 ſ aun um Daturmm feiin. ItEe
ncuter vomenrca Kqmn
buſtos ſuprà, debiles infrà purgare: cum vomitus omnium naturalium operationum ſit vehementiſſima. Nam fit vo- mitus, quando ventriculus re moleſtà irritatus, compreſſo fundo, totus impetu ſurſum fertur; vt id, 6 noxium eſt, peros reijciat& excutiat. Hoc motu non ſolùm ventriculus aà ſuà ſede dimouetur: ſed etiam vicinæ partes; quibus anne- ctitur, magnàâ vi concutiuntur. Proinde vomitus violentiâ non caret, ſed alijs facilior, alijs difficilior eſt, vt diximus. 70. In ijs igitur, qui difficulter vomunt, vtendum po- tius medicamentis, quæ per inferna purgant, quam corpus fruſtrà torquere: In ijs verò, qui facilè vomunt,(niſi adſit virium robur& ſumma neceſſitas exigat,) valida vomitoria vitare, præſertim veterum, quæ periculo non carent. Præci- piunt veteres duobus aut tribus diebus continuis, ſingulis menſibus vomere: rarius tamen natura ſiccos, quàm humi-
dos. Verùm, vt teſtatur Galen. receſſit hac conſuetudo:
nam corpora continuis illis euacuationibus plurimùm læ- duntur,& malam conſuetudinem acquirunt. 71. Euacuat autem vomitus primùm ventriculum, pri- maſq́; venas: deinde, ſi validior, Iecur, lienem, maioreſq́; ve- nas, ac tandem totum corpus; reuellit verò fluxum humo- rum à ventriculo, aut ab inferioribus partibus. Proinde, (16. Aph. 6.) alui profluuio laborantibus vomitus ſuperue-
niens, bonum eſt. Auxiliatur eodem modo Iſchiaticis, po-
dagricis, nephriricis, veſicæ& ani affectibus.& c. Deriuat vomitus humores à partibus vicinis ad ventriculum. Vnde hypochondriacis hydropicis, alijſq́; meſeræi, iecoris& lienis affectibus interdum confert: potiſſimùm ſi materia ſurſum ad ventriculum feratur, quod ex amaris ructibus, dolore, mor- ſu aut grauitate præcordiorum deprehenditur. De præpa-
ratione corporis ad vomitum, aut alui deiectionem, ſuprà di-
ctum eſt. 7² 6 For-

—
.““ “ 5 2 -—— —x * 8
—
3 4 “ 8* ———— * 2——-————— —— — 1 — 6*— ⁄—— 5
Forma me. JzZ. Formæ medicamenti ratio habenda cſt,
dicamenti-
netrat, promptius agit, potentius detergit, oolkragicd b aperit: forma verò folida,(vt pillularum,) contra, dinin
raleninin
alui deiectionibus. Nam forma liquida altius faciliuſg:
in ventriculo hæret, tardius operatur,& à ſuperioribus
tibus melius trahit. Sed naturis aut morbis ſiccis eld tempore calido minus conuenit. Deinde medicamen
lida, formà liquida, debili puroc ventriculo non co niſi diſtantis alicuius partis a ectus exigat: quia
5 5 ducdin,
ventrin.
lum vehementer debilitant. Danda tamen ſunt, mintsohh ratis ſuauibuſq́; ieiuno quidem ventre, ſed eo potillwim tempore, quo cibus concoctus deſcendit. At ſirobuſtuim.
puruſq́; ſit ventriculus, expedit ſimpliciter dare, id
4. no, q lonxt
ſimnè à cibis: vt altius ad remotiores corporis partes as
trent. Hactenus de methodo purgandi. And agen. 73. Supereſt nunc, vt paucis conſideremus, quid dum aſſum pto phar.
agencn
pot iſſimum ſit, aſſumpto pharmaco. Afſumpto medicana
macos to per aluum purgante, licet aquam hordei, mulſam aut iui le quid paucâ quantitate ſtatim bibere: vt reliquiæ à fuus bus& gulâ detergantur,& faciliùs deſcendant. Deindecsr pus in quiete primùm continere:& ſitimeatur vomitus yur
lulum mali aeidi aut cidonij, vel miuæ cidoniorum deguſtare; naribus acetum roſaceum, aut cum toſta
& lcile panis 46.
mouere, ſummos manuum digitos in aquam frigidam in
mergeré, faciem aquà frigidà ſubitò aſpergere. Pi tem aſſumptis, ægris ſomnum aliquandiu permittim
Ululis a. us, vt Wr
res earum citius in actum deducantur: à potione, aut bob non item. Incipiente verò purgatione per aluum ab omnici
bo& ſomno, ac etiam ab omnibus animi perturba
tionibus
abſtinere oportet, ad conſummatam vſq; purgationem: uim cibus& ſomnus vires medicamentorum obtundunt.
74 Aſſumpto vomitorio conuenit corpus mouer
e, cibum
aliqua

A
4 4 1 . Sctdodo purgmd. wer 5 8 4 9 3* A 1 1 pgeu chabcceme 2 24 mnoc 4 A — 1 02 3 c N* 4 4 Daarmacd Aürn
“ ** 4— 3 da fergunte, licer zgnn daa nt 3
44 en*
ne ſutim dien: ſnt 4 4 1**.*„ ¹— Mergaor,& facilius deſtem. —. afrmancontincre: K ſitmeaxm 4 1 n mn Monij, Wl miax cämm ambas ctum waacxum ataan
nmoi uman doicsn aun
emagaiſtigdi iditd ihexr ptin, Tgruſamnan liqunn pent eius in actun dcducntur: i ir lacipicate crd puretor mm O. acctium ¹b omaidds nfer
werrcr, ad cnimarm,n
mus virci mcdiczmcnommmch npeo vomitctio cuncuitorey
onn ³
rit aquam hordei, ius pul
aliquando exhibere, aut aquam calidam cum oleo,& ſimilia⸗ vt faciliùs ſuccedat cuacuatio. Deinde fauces irrirare, cæ teraq́; facerc, vt præcipit Auicenn.& Gal. lib. de Salubri diæ- tà, Paulus lib..Ʒ cap. 10. A vomitu faciem& os abluere aquâ ex aceto temperatâ, cibum non ſubitò dare: ſed ſi neceſſitas exigat, paululum facilis digeſtionis, boniq́; ſucci& ſaporis. At in purgationibus per inferioras euacuato corpore, vrtile e- li aut ſimile quid exhibere: vt id, quod in wentre adhuc hæret, facilius deſcendat. Deinde ſen- ſim ad cibos accedere, ſed non ſtatim copiosè aſſumere, nec quaàm diu ventriculus ex purgationibus languidus eſt.
75. Dignoſcimus purgationem vtilem ſomno, muratione deiectionum,& ſi ſeipſo æger leuior appa- ret; appetentia redeat, ſymptomata cuaneſcant. Siti qui- dem, niſi vim purgantis pharmaci conſequatur, illa præceſſerit. Nam vehemens ſitis, ſubtractà materiâ ca- lidà, plerumq́; à purgatione miteſcit. In cæteris,(vt præci- pit Hippoc. 19. Aphor. 4.) qui purgati non ſitiunt: non quie- ſcant, donec ſitiuerint. Verùm excipiunt nonnulli eos, qui humidam ventriculi diſpoſirionem habent. Somnus verò ſuperueniens non ex virium debilitate, aut turbulentus, nec eriam in omnibus, ſed in his potiſſimum, qui vigilijs infeſtan- tunab acribus humoribus: perfectam, bonamq́; purgationem deſignat. Præterea deiectionum mutatio cum tolerantià ægri completam purgationem illius humoris potiſſimùm ar- guit, quem purgare intendimus. Vnde Hipp. 14. Aph. 2. In profluuijs alui, mutationes deie ctionum iuuant: niſi adma- lum fiat mutatio; ſignificant enim corpus perfectè purgari. 76 Veruͤm vt ſuprà diximus„bona vtilisq́; purgatio non eſtæſtimanda ex copiã eorum, qu æ euacuantur: ſed ſi purgen- tur, qualia oportet,& æger facilè ferat. 1
fft
finitam eſſe, ſiti, Vtilis& perfccta
aut ſi fitis gnoſciture
M ala igitur 5& 12 Mala pur-
commoda eſtilla purgatio, quæ mouet quidem humores, ſed grio quc. 1 4 6— non tuplex-

lia cum inutilibus: vnde ſuperpurgatio, de quä ſupri. R rum ommium cauſa eſt incompetentia, ſiue vitium prim mentis, ob facultatis debilitatem, aut quia humore
rati non ſint, aut viæ obſtructæ:
tiò, ob errorem in victus ratione.
lib. 7.&c. quæ breuitatis causâ Particula 77. ria pur- gantia.
non expellit: aut expellit, ſed non le rum humorem, verùm cum moleſtid, bus&cc. aut quia expellit plus, quam expellere d
Secundo, ipſius medicuan ti, quia vehemens, malignum, debile, His malis omnibus a gulis Medicum ſubuenire decet, vt luculenter oſtendi ſue in Cano: Intent. 3. Auicen. lib. I. Fen. 4. doctr. uh. nunc omitto. Hactenus de vniuerſalibus purgationibus, quæpuhi cis noſtri corporis regionibus deſtinantur. culares, quibus è priuatis ſedibus, vel peculiaribus corponi partibus humor noxius medicamento educitur. Hæ tatiu tur provarierate partis, à qua& per quam euacuatio petſi
A 1 Sitime, nec determinz,
grauibus ſymptomat.
ebet, K zü.
§ prepe.
noön correctum, la
W M.
Ulus
Superfunt pan.
„„““
tur. Perficitur autem euacuatio à capite, à pectore& pul- monibus: à renibus& veſicâ,& à matrice potifimim. Aa pite verò, vel per palatum apophlegmatifmis, vel per nar errhinis& ptarmicis, vel per aures anyxorce: à pectore ien & pulmonibus per os tuſſi, bechicis ſiue arteriacis. At- bus& vijs vrinæ, diureticis: ab vtero, hyſtericis illis, qus
usrws xνααν dicuntur.
De quorum omnium naturaà& viribus
dictum fuit in Diſput. de Pacultat. Medicamentorum. h omni particulari euacuatione, duo potiſſimum attendende funt: Primo ne corpori non vacuo adhibeantur: Preæmit- tenda enim eſt ſemper euacuatio vniuerſalis. Deinde ne hu-
moribus influentib aut fluere paratis admoueantur, ſed qui- eſcentibus morbo tendente ad declinationem, pof cehi reuulſiones; Nam ſi fluente adhuc humore adhibeantur
Partem affectam attrahent. . 1 1 A28

L iguckſe anan 6— e cum di chir: in —— r r cit h
—— antii danper os roſd bechih ſ rrin 1 ar— D ma, hii Neqpannn ami um u ImnM put. 6 de Facuka.! lien
27 eaxuntiocc. deo pocnm- o ne corporinon vacoo Amper culcusrio miccrfis. N. bentid⸗— r50 tendem eut cechmtane min
Numt 6 Aoente lchoc,
4 343 ttr nt. II

— ** ——õxõmõmõmõi
——— 1—— ———— 2. —j——————
—
—⁴———
24

ſputatio Therapeutica
DE PHLEBOTOMIA, HIRVDL
NIBVS, SCARIFICATIONE ET CV- curbitulis. ſpondente b 4NNE MENCELIO AACENSI Vm medicus naturæ miniſter& imitator ſit, natu- ræ opera ante omnia cognoſcere deber, ſimulq́; de- S inire quæ natura integrè& perfectè proprijs co- ᷣ☛ο 2 natibus incitata,& quæ morboſis cauſis præpedi- ta diminutè agat: Nam eiuſmodi ratio teſte Galeno aduerſus Eraſiſtratum libro de Phlebotomia viam ad inuenienda re- media ſuppeditat. Ipſa autem natura per ſe multos morbos ſanare ſolet,& à multis præſeruare, ſola ſanguinis euacuatio- ne. Nam fœminæ quibus menſtrua bene fluunt,& viri quibus pro conſuetudine ſuperfluus ſanguis per hæmorrhoides eua- cuatur, affectibus à plenitudine rarò aut nunquam infeſtan- tur. Quare euacuationis ſanguinis magna vtilitas eſt. Verum cum natura impedita fuerit, aut defecerit in ſanguinis eua- cuatione, medici erit naturæ opera imitari, naturæq́; labo- ranti ſubuenire,& ſi ipſa nihil per ſe moucat impedita cauſis morbificis, totum illud ſuggerere, ſi in aliquo deficiat, ſuper- addere. Præſtat medicus hæc omnia phlebotomia ſiue venæ ſectione, quæ euacuationibus vniuerſalibus annumeratur, vt alibi diximus. 11n. 9. 2. Definiri autem poterit phlebotomia(vt eſt inſtrumen-
—
tum medicum) euacuatio humorum quantitate nocentium Quia phle. arte facta per apertionem venæ aut arteriæ, in eum finem„Vt botomia?
vaſa multitudine diſtenta, aut vires onere grauatæ, leuentur; vel vt materia noxia, à parte affecta auertatur. 388s 3Con

——— ——Oj ͤnͤöſö— “— 8 4 2* ———‧‧ 4 *—— — 3 2*
—————— ————————————— „— ç““ 3. „—
3. Conuenit phlebotomia& purgatio, quod vtra
2 2. 5. ena. 3 cuatio vniuerſalis ſit,& magnum remedium, ac nori m.
gnis conueniat. Differunt non ſolum inſtrumenti qubdu
perficiuntur, ſedetiam formâ modoq;,& quod purgatioc.
tos ſelectos humores qualitate diſtinctos educat: phlctan mia verò qualitatis rationem non habeat, ſed quanttaxä tanrum. Nam ſimul quemcunq; humorem venis contena detrahit non eligendo certum aliquem:& quamuis ein- b corpore detrahat, immediatè tamen à venis proximbt propinquiori parte, ſecundario à toto corpore. Namm
ſibi inuicem continuæ ſunt. Deinde cum ſecatur vena inm.
ſtra poteſtate eſt quantum detrahimus,& euacuationemlit
re, quando volumus: quod minimè euenit in purgatione-
4. Cum autem magnis remedijs hoc communo ſit ta Gal. Com. 47. Aph. 6. quod ritè aut tempeſtiue adhibitam gnam breui tempore vtilitatem afferant; intempeſiinè mi adhibita magnorum malorum cauſa fint: vt igitur intens ſtiua rectaq́; ratio inſtituendi phlebotomiam intelligaum tam de venæ ſectione conſiderationem 5. partibus praciui comprehendemus, 1. erit quibus corporis affectibuspilebe tomia conueniat& quotuplex, 2. ex quibus venis& antaſs potiſſimum, ac quomodo, 3. quæ corpora ſuſtinere iia fuſtinere phlebotomiam qucant, 4. quantum quouſq;un quoties ſanguinis euacuatio inſtitui debeat, 5. quo tempoe
scopi in ve 5. Ac primum cum morbi magni magnum expoſcant ſe næ fectio- medium: phlebotomiam quidem magnus aliquis motbisir
ACe
dicabit, vel præſens vel imminens, modò vires ferant ætasce
teraq́; conſentiant. vnde Gal. lib. de Cur. per venæ ſechN
lib. 4. de Rat. vict. acut. tres præcipuos ſcopos— u guinis conſtituunt: magnitudinem morbi, virium ro 3 Tratem florentem. YNerùm non omnis morbus magenl 4
1“

4
tim venæ ſectionem indicat(ſola enim phlebotomia magunum remedium non eſt.) Sed tantum morbus magnus qui ex ple- nitudine ortum habet, pro modo plenitudinis, vt infrà appa- rebit, cum phlebotomia propriè ſit euacuatio humorum quantitate nocentium. b
6. Diſpoſitio autem humorum quantitate nocentium ple- thora dicitur. Plethora enim propriè dicta eſt redundantia boni ſucci, vt«aus xoαν praui. Verùm nihil impedit manen- te plethorica diſpoſitione vitium in qualitate eſſe, ſicut in ua- xwuias vitium aliquod in quantitate. Eſt autem plethora primariò affectio venoſi generis à redundantia ſanguinis, ſe- cundariò habitus corporis. Sanguis enim primùm in venis&
arterijs redundat, ab his deinde in habitu corporis. Afficit autem plenitudo duplici modo potiſſimùm, vnde duplex ple- thora, vna quò ad vaſa ſiue capacitatem vaſorum, quando ob nimiam ſanguinis redundantiam ipſa vaſa ita tument, vt ma- ximuùm tenſionis ſenſum inferant, metuſq́; ſit ne vaſa diſrum:- pantur, aut ægriſubitò ſuffocentur. Altera plenitudo quo ad vires vocatur, quando tanta adeſt ſanguinis redundantia, vt natura eam gubernare nequeat, ſed vires premat, ſenſumq́;
grauitaris inferat. Nam uon raro exigua plenitudo quæ vaſa non diſtendit, debili naturæ& viribus grauis eſt. Vires autem
intelligo non ſolum animales, ſed etiam naturales ac vitales,
licet ſenſus tenſionis& grauitatis à facultate animali propriè
percipiatur. Vtraq; plenitudo non ſolum ægris, ſed etiam
ſanis(plerumq; cum laſſitudine tenſiua aut phlegmonoſa) ac-
cidit. Verùm in ſanis diu conſiſtere nequit: nam ſpatio tem-
poris humores vel putreſcunt, vel vaſa diſrumpuntur, vel flu-
xiones concitantur, vnde varia morborum genera.
7. Deinde omnis plenitudo ratione contentorum vel eſt
exquiſita,& ſimplex, ex ſolius boni ſucci redundantia, vel no-
tha quando cum bono ſucco aliquid vitioſi accumulatur, quæ
8882 ob id

ob idplethora cacochymica dici ſolet, ſicut quando cun 1. uo ſucco redundat nonnihil boni, cacochymia peethanee ſimplex autem plethora duplex viciſſim eſt, vna proprüſlin dicta, quando omnes 4. humores ſeruata ad inuicem proyor tione augentur, alia ſanguinea dicta, quando ſolus ſanaaii purior redundat. Præterea plethora ratione corporisſtai aut eſt vniuerſalis, quæ per totum corpus diffuſa eſt„althr. ticularis quando in determinata parte redundantia conlii Item alia in ſolis vaſis, alia ſimul in habitu corporis: Tanta alia actu, quæ totum corpus aut partem aliquam nuncorn- pat, alia poteſtate, quæ occupatura eſt, vt cum ex ſupnsal conſueta ſanguinis euacuatione, plenitudinem in toto ne mus, vel quando ex fluxu humorum ad determinatam yr tem partis inflammationem, putredinem, dolorem&c. §8. Euacuat plenitudinem vel in toto, velin parte, ſen ſectio morbo magno præſente vel imminente. Morbuna tem magnum hic intelligo non ſolùm ab ipfius affectumaan tudinem, vt magna inflammatio aut vulnus, ſed etiam bya- tis præſtantiam aut malignitatem. Parua enim infamman in ignobili parte licet ex redundantia fanguinis ortum hile at, phlebotomiam aut magnum remedium non exigit:ſile uioribus curatur, nimirum medicamentis digerentibus us- ta& ſimilibus: Ac parua inflammatio in nobili parteiim iecore quia magnus morbus eſt, non ex affectus magnitudie ſed ex partis præſtantia, venæ ſectionem requiritä. 9. Cum autem auctore Gal. lib. ad Eraſiſtrat.de Sectile venæ multi ſectione venæ indigeant, qui actu plenitudine r rent, veluti in initijs infammationum, in dolore, ietu V rinis du- nere& ſimilibus, non erit vnus phlebotomiæ ſcopus, Ii-
ͤ„„—
in—. 3..A.„yt Phlebor n. mur enim venæ ſectione non vnius finis gratii: plerumn b mia. per ſe proſit, quando plenitudinem euacuam⸗saut aueru
— 9 b, 5 a us finis gratia, quilo nonnunquam propter aliud ‚aut alterius finis g Jücud

aliquid præſtare cupimus, quod ſine ſanguinis euacuatione fieri nequit, vt quando initijs morborum, venam ſecamus e- uentationis gratia, vt concoctio melius procedat, putredo reſtinguatur, cæteraq́; remedia commodius exhibeantur vt
ſuperiori diſputatione diximus.
10. Per ſe, ſuiq́; operis gratia, phlebotomia duplici ratio- ne vtimur(vt ex definitione apparet) primò vt vaſa multitu- dine diſtenta, aut vires onere grauatæ leuentur, ſiue vt pleni- tudo iam facta in toto aut parte euacuetur. Deinde, vt hu- mor à parte affecta auertatur, ſiue vt plenitudo particularis futura prohibeatur. Auertitur autem humor duplici modo, 1. quando cum impetu confertim influit, ſi à parte affecta in contrariam retrahatur. Deinde cum ſine impetu fluit aut plenitudo partim in facto, partim in fieri, ſi ad proxima deri- uetur. Proinde phlebotomia propriè triplex erit, vna eua- cuans, altera reuellens, tertia deriuans. Euacuans autem a- lia ſimpilciter ex toto corpore, alia ex determinata tantum parte, ſi parti inhæreat humor citra affluxionem. Veruùm ſi aliquid ſimul affluat auxilium poſtulat ex reuulſione aut de- riuatione coniuncta cum vacuatione. 5
Phleboto-
mia triplex
m. Vacuatio ſimpliciter dicta vt vult Galen. 13. Merhod. Pulehooe mm humorem reſpicit non qui mouetur aut influit, ſed eum qui auer anb
citer eu a-
m miem permanet, aut in parte firmatus eſt. Phlebotomia verò cuans quid
danck nmaimn fimpliciter à toto corpore euacuans reſpicit ſolos humores in ehihti⸗ 4 1 8*½ 14. 2 3 9- toto corpore adauctos citra alicuius particulæ affectæ conſi- ueniat.
„ne KAe „1 reri
*½ 5 43 er oe
4 4 er Gllhakalte derationem,& propriè morbis vniuerſalibus à plenitudine n conuenit, ſecundum plenitudinis modum: ſanis verò quibus morbus vniuerſalis à plenitudine imminet, aut ſingulis annis , ha aut certis temporibus in vniuerſales morbos decidunt non particulares. Nam qui in proprios partis alicuius morbos Phlebot. à nin enn decidunt, ſanguinis miſſione indigent, non tam propter ſim- Deh s opienmmmemme plicem cuacuationem quam reuulſionem. Secamus etia
8883 venam

——
— ůb—P.
ö
————————y—————— B er—“ — 5— —y—y——õ————— 3*— 2—— — 4.—— 3 4 —. B4 3 8 .
—
8öoöoͤoͤoͤöſͤoͤöoöͤöoöh“
————— —ii ——— —— es
——„
venam in plethoricis adhuc ſ anis, licet nullum determinarun morbum deſignet vt(3. Aph. r. im athletarum habituibima aut vaſa periclitantur, maguuiad imminet diſcrimen. Secz.
tur quoq; vena ſi vires ſatis validæ in tenſiua affectione potl
ſimum magna, magis autem in phlegmonode.
12. Plethora fimplex purauè venæ ſectione tutilſms. natur, notha, non æque tuto: quo enim plethora impurius ed minorem ſanguinis detractionem deſiderat. Verunal
da bilioſaq́; plethora tutius quàm melancholica venæ tin ne cuacuatur,& melancholica quam pituitoſa, quia pilehn
Phlebot. c. Uacuans à Parte-
tudine locum habet. Particularis autem plenitudo fi inteni
tomia non ſolum plenitudinem detrahit, ſed etiam refiigeus Proinde ſi notha fuerit plethora potiſſimum ab humoti frigidis, aut à natura ſanguinis plurimum diſtantibus gin debiles fuerint, à venæ ſectione temperandumerit: ſinilia vbi ſanguis bonus in venis fuerit paucus, humores autemns li multi. Semper autem in plenitudine ſi vires feran dens Hi debet aliqua ſanguinis pars, quò natura premituraſtins
onere leuentur, tantumq́; relinquatur, quantum natuna fac
lè gubernare queat. Vnde præcipit Galen. Com. 29.Anhe
in principijs febrium putridarum venam ſecate, ad demolts-
dam multitudinem vt felicior fiat concoctio. 3. Simplex euacuatio à parte affecta in particularipenr
auerſionem, ſi in facto, euacuationem ſimpliciter indict:
quod enim parti affectæ inhæret citra vllam fluxionem he-
partem ipſam aut maximè vicinam euacuari debet. 8 per vicinam plerumq́; deriuatio dicitur: ſi per ipſam 5— fimpliciter cuacuario. Vnde ſimplex euacuatio ret pro deriuatione ſumitur, ſæpè ſub deriuatione iſta 4 eu continetur. Nam euacuatio particularis proprie de en 3 quod per partis ſubſtantiam diſperſum eſt: deriuatiop
a 5 inetur. ua- mum quod in venis partis affectæ aut vicinis contine uann

4 1 hn. f “ gg. 40 üſe. 8 4 3„ 8 r„ dn.! M **
. —- dan cuatur autem quod per partis ſubſtantiam diſperſum eſt, ef Se, Reee fluxu vel inſenſibili medicamentis attenuantibus diſcutien- ibus, vel ſenſibili ſcarificationibus poriſſimum, aliquando ie ſectione venæ præcipue poſt reuulſionem aut deriuationem, in inflammationibus vbi maius malum imminert quam ſuppu- eaatio, veluti ſi pars in gangrænam degenerare videatur; vnde wara etien gain e in carbunculis, peſtilentialibus tumoribus,& ſimilibus, ſæpè 6e mekuachann— wennc id quod parti impactum eſt, ſcarificatione euacuamus, ali- quando venæ ſectione ſed rarius, dum iterum in venas remea- re cogitur. Igitur phlebtomia ſimpliciter à parte affecta
.* Nerdoer) tünat euacuans, affectus remedium eſt non fluxionis: contra reuul- ſio& deriuatio magis fluxionis quaàm affectus. Nam ſi vim naa vocis ſpectes tam reuulſio quàm deriuatio, ipſos humores flu- entes zeſpicit: reuelli enim dicuntur, quæ eadem qua mouen-
tur via retrocedere coguntur, ſiue ad fontem remeare, vnde fluxio oritur. Deriuatio verò idem eſt, quod riuos in alias
8 8 1 4 4 8 riruäw int 4
[ 8 3 4
1, Gdo re partes ducere. 1 8 14. Alliarans reuulſio generaliter ſumta omnem auerſio- Plleboto mia reuel.
— d lrachulänla nem humorum ſiuè inpartem contrariam ſiue vicinam conti- lens, quid um net. Vnde Galenus 6. Epid. Secti. 2. Com. 31. fHuxiones oculo-& quibus rum ad nares vel palatum reuelli poſſe ſcribit, vbi deriuatio- morbis de ahmmanm nem intelligit. Propriè verò reuulſio Gal. 5.& 13. Merhod. me eſtillabentis humoris in contrarium tractus, ſiue auerſio hu- ammn morum cum impetu fluenrtium, aut qui fluxuri ſunt in par- rr mamdmtlmh tem contrariam, vt impetus fluxionis quàm citiſſimè cohi- mrmeee beatur: per contrarium hic intelligimus non ſolum ad con- mlmm trariam partem ei quæ laborat, ſed etiam ad contrarium — au motum ſiue verſus terminum à quo fluunt humores ſer- uata rectitudine& venarum communione quantum fieri que- at. Contrariæ autem partes omnes illæ dici poterunt, quæ ſufficientem à parte affecta diſtantiam habent; contrarietas verò in motu eſtſurſum, deorſum, dextrum, ſiniſtrum, ante, 4. b retro,
Va 434 1 eacbud. de dmotel elln
* 5 — 5 rn 40 3 - oe lud cernl 6 l 4 1 4 3 9 * 4 eucntio perticulrsae N 1—, 4 ) * 4 1 mel.
4. 4— rll — 4 1 2 11 4
1 „ ꝙ 4 ricu K 9 acu

⸗———
8 — 4 — —
—— ,., — ö“ 14 2 4 ———
retro, intus, extra. Verùm in reuulſione æſtimandaent trarietas ſecundum motum humorum lluentium per F partes affectas. die 1 15. Iafuunt autem in partem affectam nonnunquama to corpore omnibuſq́; vaſis, plerumq; à parte aliqua macda te, aliquando li. vna parte potiſſimũ& ſimulà toto. Namaca. dit non rarò, vt ad partem debilem aut affectam ,omne tes ſua excrementa deponant. Hæc omnia in reuulſionenn fideranda erunt,& ſemper ſecundum quam rectitudinen influxio, eadem via in contrarium inſtituatur reuulſio:m inde ſi fluxio ſit à toto, reuulſio fiat ad partes maximaèdita tes, ſià parte mandante recurſus ad originem fHiat, autadpu. tem ei proximam, euacuando primum tranſmittenten, Nam reuulſio primum partem mandantemreſpicit deins recipientem aut affectam: contra deriuatio. Cætera de mo do& ratione reuellendi infra proponemus. 16. Conuenit reuulſio potiſſimum affectibus illis, inq bus fluxiones ſunt vehementes& humorum copia maguin inflammationibus initio potiſſimum. Proinde in anginap. thalmia, phrenitide, hepatitide& ſimilibus affectibus, qun ſanguis aut eruptio calidorum humorum progenuit, Cans- nit etiam non ſolum humoribus cum impetu fluentibisſt etiam præſeruationis gratia, quando fluere in partem aliqi ſolent, præterea vulneratis, luxatis, fractis&c. reſpiciemts ad id quod futurum eſt, ſi metus fit inſlammationis pattis fectæ. Item in profluuio ſanguinis ex naribus, vtero hæmor rhoidibus&c. in ſpuro ſanguinis, ne copia confiuat ad locmm affectum. b b b phleb⸗ deri 1T. Deriuatio propriè eſt humorum citra impetumi
uans quid, k. ⁴ t, ſed nor- & quib. af Partem affectam defluentium, aut qui deſtuxerunt,
1
*.— 8 2 1 ſectib. con. dum impacti ſunt, auerſio ad locum vicinum, vt pars f zu— ueniat: anoxio humore liberetur. Nam deriuatio partema au

, ai duren rimò reſpicit,& à reuulſione& vacuatione differt, quia de-
* ü riuamus(te ſte Galeno 6. Epid. tex 7. Com. 3. humores fluen- 1 2. parre dotig. ud tes, aut non impactos„nec per Partes remotas vt in reuulſio- Saeee atmn nes nec per partem affectam, vt in ſimplici euacuatione, ſed racn* n Pen propinquas ad latera exvenis vicinæpartis, eiuſmodi ve- eru, X ckmn. ller an na neceſſario communionem habere debent cum parte affe- er dain cta, nam optima deriuario fit à venis deductis ab his, quæ in
ipiis partibus affectis ſant vt infra dicemus. 1 do nruulofg n 13. Vtimur phlebotomia deriuante in affectibus ortis à eee debili aut diuturna fluxione: item poſt euacuationem à toto
eurluz z, 5.„„... 4 3 dren e an ad reuulſionem, in magnis inflammationibus ceſſante impe-
*4 Cnd 4 3..—..* 24 e 12 Nre tu fluxionis: præterea in affectibus qui alijs euacuationibus in non cedunt, duplici modo: vno vt id quod in venis affectæ
al partis continetur per eas detrahatur, alio vt id, quod in man- dante aggregatum eſt per ei vicinas extrahatur. Tandem in ſanis conuenit deriuatio, humoribus quieſcentibus, ſed fluere aſſuetis in partem aliquam debilem, quando cum impetu flue- re nonſolent. Ex his omnibus apparet, quibus affectionibus ride, Mqatnice Klmidart phlebotomia conueniat,& quæ qualisq;. Conſequens eſt, vt do cderum umm con ſideremus ex quibus venis in quolibet affectu ſanguinis mmiſſio fieridebeat& quomodo. am umandetanmt 9. Vbi primùm obſeruandum eſt venarum nomine duo Secund= mamimn vaſorum genera ab Hippocrat. 2. Epid. Sect. 5.comprehendi hus ven m kaen nimirum quas propriè venas vocamus& ipſas arterias. Venæ inttitui de- nne ümamtntmmn autem quæ ſecantur certo numero definitæ non ſunt, nec in bene Phle⸗ prdannnermbm mnibus eodem modo perſpicuæ, vnde alij plures alij paucio- nlngaan,zecpum res enumerant. Maximeè verò conſpicuæ ſunt venæ cubiti de- 1 inde crurum, manus, pedum& capitis. Arterias verò Gale- nus inſomnio admonitus ſecare non dubitauit, hodieè verò u desacndan, nt gi ctu ꝑpauci arterias ſecant, quia grandes ſecare periculo non vacat, minores conſpicuæ non ſemper ſunt: ſecantur tamen non- n nerldad ſrun nn nullæ vt infraà dicemus in certis affectibus, vhi materia cali- lberetar. Naucentaſfte. hhh da&
6 “
RMnemcncsKh . cmez Auoreme
4 1
10 pocdthnun. Nwae.
4
**
ario proprie cſt hunoxn cau-
—

——
———— — 8— e
ööööoöö 3 8 ——ͤͤ ——
5 3 9 4 a 8 “ 8. 5 — 4 — 8————— 4—— 4— 2 3 8 1.— 3 8— E ,“ —““ 2 3* ——. 4—-——— 8 4— ———— e——— ““ ——y——jjj—— k ““. 4— — ——— ee————— ——*—— —————.— — g—
da& ſpirituoſa eſt, aut dolor diuturnus aut pulſatorius.
20. Acec primumvbi requiritur phlebotomia ſimpliciter
toto euacuans, quauis vena ſecta effunditur ſanguis. Com. modiſſimè tamen plenitudo in toto detrahitur, ſeciiscbii venis, præcipuè interiore vena cubiti dextri lateris quezas ua plurimum, à iecore validiſſimè prolicit: maximoè ſipſann do ſimplex aut bilioſa fuerit, quod ſi melancholica, inta
ſiniſtri cubiti potius ſecari debet. Euacuat interior qii
vena quæ baſilica dicitur, non ſolum à toto corpore, ſtt iam à partibus infrà collum& renes cito validec; reutli
tardius& ſegnius eius propago quæ ſaluatella dicitur mn
minimum digitum& auricularem. Eodem modo euacuai mulq́; cito& valide reuellit à partibus ſupra clauiculas ſa cubiti exterior ſiue humeraria, vnde cephalica dicituriu- dius verò& debilius vena illa brachij quæ funiculus diciu Item vena quæ inter indicem pollicemq́; excurrit. Atm communis ex baſfilica& cephalica in aur circa medin iuncturæ flexuram deducta, quia ab vtriſq; deriuata eſt tim à ſuperioribus partim ab inferioribus euacuat& teueli 21. Sub renibus ſi affectus conſtiterit ſecta vena crum
citius& perfectius euacuatio efficitur, tardius ſecti ſs malleoli: Renes medij quodammodo ponuntur inter ans ſuperiores& inferiores ob initium& productionem venamm, Proinde Galen. 11. de Compoſ. ſect. loc. cap. z. renibus Inlar ne matis à cubito,& cruribus venam ſecare jubet. Sempeta-
tem à ſuperioribus ad inferiora conuerritur humor ſecarcit crurum& pedum, contra ab inferioribus ad ſuperioraſtl vena brachij. Proinde fluxus menſtruorum aut hæmonio‘ dum ſiſtuntur, ſurſumq́; retrahuntur ſecta vena cubitikcan tra fanguis deorſim conuertitur menſeſq́ ſuppreſſ nn tur, ſecta vena in poplite aut in talo interiore quæ ſaptenn citur: potiſimum inſtante tempore menſtruæ purgatt 3

a er daclacz K cepdal 1„ rurm d⁴⁸ 1 5 N tc uram decacta, guuah migen ver das partim ditnids enn uden afccctus cantitert e recdus euacuntio efcciur, uch ewi ned & mferioteiod initiumK prodhcdm alen. u. Ce Compeſ. Kct oc. cam dico,& cmridos enm kemeue „oridos ad infcriora conueniurhn
F
pedum, cootriad iafcronba un
1 quocummodo pohunr.
1 4 5 Proinde furms enroocd
5
der lurſum kerrüennrfae Kefm conncnitn penfif i Am popüte autintloigtenn kſtante tenpore ein,
In Iſchiade ſecatur vena cruris aut exterioris malleoli&c.
Verùm vbi cauſa partis alicuius detrahitur ſanguis, ſecanda
vena illa erit, quæ parti affectæ maximè congruit. Nam opti-
ma euacuatio partis fit, per venas vel ipſius partis, vel deductis ab his quæ in partibus ſunt. b 22. RKeuulſio verò humoris fluentis à parte affecta in con-
trarium fieri debet, ſeruata quantum fieri queat rectitudine, & communione venarum: Rectitudo autem venarum eſt ſe- dcbeat-
cundùm longitudinem potiſſimum. Namà dextris ad ſiniſtra & contra non eſt tanta venarum rectitudo, nec etiam commu-
nio, quanta dextrorum cum dextris, aut ſiniſtrorum cum ſi-
niſtris. Communicant quidem omnes venæ prima commu- nione, at priuata communione partis communicant per pro- ximas venarum diuiſiones, quæ ſunt vni trunco communes,
quo modo baſilica dextra brachij cum omnibus venis& par-
tibus dextri lateris, baſilica ſiniſtri cum omnibus ſiniſtri late- ris communicat. Magis adhuc propriè venæ illæ communi- eant, quæ ab vno eodemq́; trunco deductæ ſunt, vt vena hu- meraria cum venis capitis. Communicant quoq; venæ ſuperi-
ores& inferiores per ſua orificia, ob quam communionem
cum rectitudine in pleuritide eiuſdem lateris venam ſecamus, licet vtrumq; latus à vena ſiue pari recipiat alimentum.
23. Veruͤm quia defluxiones potiſſimum à locis commu- nibus fiunt, ſectio communis venæ reuulſiones ritè com-
plent, licet non ſatis perfectè à qualibet parte vt infrà appare-
bit. Rectitudo autem in omni phlebotomia temeréè negli- genda non eſt, licet nonnullis caſibus ſolam communionem Obſeruemus: ſicuti contra corporis rectitudinem non habita ratione priuatæ alicuius communionis: cum rectitudinis ma-
Ena vis ſit. Nam partes quæ ſecundum rectitudinem fitæ ſunt plurimum communicant,& teſte Galen. lib. de Curat. per phleb. eruptiones ſanguinis quæ per rectitudinem fiunt, ma-
h 2 gnum

.—“ —— ——ͤͤͤͤͤ
Reuulſio ſimplex aut loca- lis.
A 1½
gnum emolumentum adferunt; quæ contra nullumaut ei. Zuum. Et in pleuritide phlebotomia quæ à contratiolata fit, obſcuram vtilitatem aut longo tempore adfert, nanl-
niſtræ in finiſtras, dextræ in dextras ſeſe facilius exoferant ob rectitudinem vaſorum, ſiue attractio iſta intelligaturi ſecundum rectitudinem fibrarum vt Fernelius arbitrau; ue potius conſecutione ad id quod euacuatur vt plerign
lunt, cùm ipſæ fibræ rectæ euacuationem non perticiant
24. Nrizhilominus vbi humores à toto corpore cum ima tu in partem affectam irruunt, vtile erit vt præcipit Galenſ de Fractr. cap. 10.& lib. 1. de Humoribus cap. II. ad conn rias& diſtantiſſimas partes, imò ad oppoſita latera concie tas fluxiones retrahere, atq; hæc reuulſio ſimplex dicipen-
rit. Vbi verò fluxio à certo fonte aut determinata partec
fluit, ſpectanda eſt ipſa origo,& laborandum vt reducan ad originem aut ad partem proximam, vnde localis reuuli àAnonnullis dicitur. Vbi verò pars mittens per ſe debiliei aut proprio affectu Jaborat, aut ſimul fluxio à toto ſit, nu quam adoriginem fuuxionis reuellendum erit, ſed ut impen fluxionis ſiſtatur, ad partem ei proximam.
25. Inomni quidem phlebotomia rectitudo quædmd
ſeruari debet: verum in deriuatione, euacuare debetpatè- rectum ex venis deductis ab ijs, quæ in parte affectaſuntiin habito reſpectu partis mandantis: at reuulſio contras pattmm mandantem primò reſpicit, deinde recipientem, requitu enim in reuulſione vt illam venam ſecemus, quæ tranſmitter tem proximè cuacuere queat,& partem mandantememaa
antes ſecundarig à parte affecta abducamus. Quareinten
ſione locçali tria requiruntur, I. vt per venas fiat quæ 5. te,& propter demandantem cum recipiente. Deinde— ſuffcientem diſtantiam habeat à parte aflecta 3tig onn
am pal
—————

derr a. 8 tena 2 43 Kxra 4 orun g ken — Uhe ur S 9 Wrach; H⸗ A drarun N A 3 4 6 1 Knc 40 7 aoc a 8 h 3 . Mcte eracun da 4 4„ Loa; M-
am partem humorumretractig fiat, aut contrario motu agi- tentur, vt impetus fluxionis ſiſtatur. b
8.
26. Nam ad contraria retractio in omni reuulſione neceſ- ſaria eſt& vnice vtilis ad cohibendos impetus fluxionis, licet magis ſit fluxionis quam affectus remedium. Verùm nec re- tractio ad remotiſſimas partes, nec ad originem recurſus, in omni reuulſione neceſſarius eſt, ſed retractiꝑ ad partes diſtan- tes his potiſſimum affectibus ex vſu eſt, qui fomentum ex toto ſuſcipiunt: at recurſus ad originem ijs, qui ex aliqua certa par- te fontem trahunt. Plerumq; autem recurſus adoriginem non
1eeeee e fit ad partes remotiſſimas, ſed interdum ad propinquas. neuue 1— 7. Quare quando pars fluxione periclitatur ob humo- ibus mo- na dare ar ane res motos aut moueri ſolitos, reuulſio triplici modo fieri po- dis inſtitui 4. dDen... 8 4 1/. 4 4 4 4 2 1 1. 4.. ei ip arigh. eraidn terit. Primò retractione humorum ad partes contrarias ma- olet. 4.*.* 9
⁸
„ 40 prren— 1
men Prouman mbh
1 33
ur* 3
“ 4 re 4
1.. keropanz namwmi 1„ 4* ¹ 4** 6 B
eru ldorat, zut ünal kauain
4 Kwem 4 ö“] 4
4 lals cucllendadern
aiem„
ANO
mm 4 ͤ ö A. 4 KdoOcomun 4
*
8„[s Ae 4 Doe ecaec 44— 9. 4 CoTp * 6 ͤ. 4. d:RKudodr . 1 v 4 d peen en. Ccidckh FCDhener. 1 4 mmernim Leren w A A 1* 1 N KccmS Wen 4 r K arte cr- KSAnn Oel, Mrlen Tdee 1 5 “
4 14 1ddoce C 4 8 44 484 400K. 4
1 2 4 en amm, l. 1¹ Merſenie b 2 man Lrectitudinem hadcnt pemen De 4 F 9 gee ſ
r mndanen n reelplche.
8„„ 5 Fecau 4 4. 4 4 AKantum kübcat4p W
44,
ximeq́; diſtantes ſecta vena in oppoſito latere: vt excitato contrario motu impetus fluxionis tandem cohibeatur, 2. re- curſus ad originem fluxionis ſecta vena quæ in partem man- dantem inſeritur aut vicinam, vt inde recurrant humores vnde prodennt, 3. retractione in directum ſecta vena commu- ni ſeruata rectitudine cum parte mittente& affecta, vt non ſolum humores influentes reuellantur, ſed etiam aliquid à parte affecta euacuetur. Optimè enim venæ communes vt ſupra dictum eſt ab eodem latere reuellunt, ſimulq́; euacuant, Thi⸗ defluxus à communibus locis per directum vt plurimum aunt. Hæc non ſolum fluxioni, ſed etiam affectui aliquid con- fert, at retractio ad partes maximè diſtantes aut oppoſita la- tera etſi fluxionis idoneum remedium ſit, longius tamen di- ſtat, quam vt affectui gratiam aliquam præſtare queat. 28-. Quapropter vna horum trium modorum ratio in o- mnibus non eſt. Nam quando magna fluxionis cauſa adeſt, vt vulnus ictus, magna plenitudo&, aut àtoro confluunt hu- mores: ſecatur vena non ſolum in recto, ſed etiam in diſtanti (17 hhh 3 ſitu,

—
— 2. 4 .——— ‿—. 3. ————— 8 5 g 69=—„* 3— 4 ——*“——. 4 4 5. 8— .—* v“ d———————————ͤſͤͤſͤſͤſͤöͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſſſſ .— 1. 2—. 2—»—„—* 4— 8 —jjj——-——— K— * e———„——„..— ———— 4 4 4———— 2—— . 9———.————*——— . 4— W—— 1 ———
—— 6 —— n1 —. 2 ——— B—— 1 4—
Regule ob-
ſcruandæ
in reuulſi- one.
ſitu,& aliquando in oppoſito latere. Deinde ſicbhiche uacuatio ſanguinis fieri nequit; ex vieino loo Fena ſeci, d
Rirui nunquamn debee, ſed ex maxime diſlan un., ciens loci vicini vacudatio maiorem concitat duxionenäd
partem affectam. Quare fluxiones quas citius aut tutiusagr
tere conamur, per proximè diſtantes partes reuellimusdgs verò citius quàm ſecurius per propiores partes,& ex ſi 1 communibus ſeruata rectitudine: cirius autem reuellit f quo magis vrget affectus. ic ilt e an t 29. ggitur in pleuriride quæ vehementiſſimè plenu 1 vrget, ſecamus venam ab eodem latere contenti recittudi & communione venarum; vt non ſolum influxus humora reuellatur, ſed etiam ab affectà parte quàm plurimumenn hatur: licet interdum ex vſu ſit, potiſſimum ſi humorenm 8 confluat, aut in annua plenitudine præſeruationis cunha
contrario latere ſanguinem mittere. Verm ex contrands- tere venæ ſectio tantum reuellit, ipſam inflammationem in imminuit, nec à parte inflammatàâ euacuat. Præcantiani verò gratià monet Hippocr. lib. 2. de Naturà Humanas ſecie nes quam longiſſimè a locis illis facere, vbi dolores ſenit
ſanguis coaceruari ſolet. Eadem eſtratio inflammatioibi-
ſerarx.
oculorum, aurium&e. b. 30. Veruͤm quando datur pars mandans, communitasie narum cum mandante obſeruanda erit: deinde vbi fuxio i
tra corpus cum magno impetu in partem affectam irruit ſtin
inflammationibus quia cito ſubuenire oportet, vtilecim iores venas ſecare, ſi partis affectæ conditio ferat: Vbi ſen extra erumpit vt in hæmorrhagiaà, ſatius erit minores nem eligere, potiſſimum ſi vires debiles ſint, vt minus ſpiritum difſoluarur:& ſæpius miſſionem ſanguinis repetere, ſt un- ra aſſueta crebris motibus reuulſorijs locum affectun
310e⸗

Träoemn.„ 4 8 4 4* ene 1 Mam kcuclli plan iaen
dm
* r ꝛ parde iachm 6 44 Anoner füppocr.Id.* KNun 8„.Id. 1. 4 rah
Keruiſaet. Euknckuunn 8, urian Kkc. ranqamdodaterp mr m ndate odſcumdtert dence scum nago ipet n gerren nir toon bos quiu cito ſubucnir per. gſecare, rurti far emän. pit vt in Mxmondaxi, Tuucnr xumom ſ niss cedixs in ſ r& fepias mioden ſingunsm axbciu motides mufsß êe
31. Deriuatio propriè fit, ſectà eà venâ quæ in partem aff ctam inſeritur, aut ſectà venà deductâ ab his, quæ in parte af-
fectà ſunt. Vtimur vt diximus aliquando deriuatione per ſe, citur?
aliquando poſtreuulſionem aut euacuationem à toto, ceſſan- te impetu fiuxionis. Itaq; in morbis capitis ex plenitudine, vena cubiti exterior reuellit, at deriuat fluxus ſanguinis na- rium,& in dolore anterioris capitis, ſtupore&c. ſectio venæ frontis deriuat: verùm reuellit in dolore poſterioris capitis: deriuant quoq; in inflammationibus oculorum ſectio venæ in angulis oculorum: In angina oriſq́; affectibus ſectio venæ ſub
lingua, item in vehementt angina, peripneumonia, catharrho ſuffocante ſectio iugularium: in lienis affectibus apertio hæ- morrhoidum: In inflammationibus ſub renib. primo ſecatur cubiti vena interior, deinde pedis eiuſdem lateris non tam
ob deriuarionem, quaàm vt ĩid quod ſuperat exhauriatur, de-
orſum conuertatur. 32. vt in venarum:licet arteriarum ſectic periculo οeiaεds non careat, potiſſimum ſi maiores fuerint. Galenus tamen inſo-
mnio admonitus in diuturnis laterum doloribus arteriam dextræ manus inter indicem& pollicem ſecuit. Secantur ar-
teriæ iuxta aures vt vertigine, in diuturnis capitis doloribus, in rubore faciei& c. licet Hippocrati ſuſpectæ ſint. Secantur quoq; arteriæ iuxta malleolos in antiquis coxendicum dolo- ribus&c. Verùm in his omnibus magno iudicio vtendum erit. b
33. Perſicitur venæ ſectio vt plurimum phlebotomo ſiue Modus ob-
ſeruandus
ſcalpello: tutiſſime lancetta ſiue gladiolo: interdum admota;
hirudine ipſi venæ. Venæ tres cubiti ſupra flexuram potiſſi- aione.
mum ſecari debent;, ne tangantur arteriæ& nerui, quæ ſunt propiores in ipſa iunctura quàm ſupra. Deinde dum tundi- tur phlebotomo baſilica, periculum eſt propter arteriam po-
b tiſſimum
f= Deriuatio
Eadem propemodum ratio eſt in arteriarum ſectione aau

8
—
—
3 4————— ÿ. 4*
riſſimum, aliquando neruum: dum medianaproßtet iernn quare pro verà medianà, alij ramum baſilicæ alij rrnin 4 phalicæ ſecant, paulò ſupra medianam„quæ Db errilgaen uata eſt. In cephalicæ ſectione tantum periculi non el bän b men obſeruandum eſt, ne ſectio fiat in initio muſculi Mhi do ſub digitis durus ſentitur. Quando venæ confuſan aut vna non ſatis conſpicua, vt Cephalica, aut Balilica ſaas proxima nimirum ramus proximus vnde deriuata eſt mau- na,& alter remotior digito arctè comprimatur. Venænin res aliquandiu in calida aqua mergantur vt intumeſcant, tequam ſecentur, deinde in calida iterum detineantu, vires non ſatis firmæ ſint, aut ſanguis tenuior, ſectio aan- fieri debet, vt paulatim ſanguis exeat,& pauci ſpiritus e lent. Idem quoq; in reuulſionibus fieri conuenit, aut bim- teratio ex vſireſt. Vnde nonnulli foramini digitum alichas diu admouent, vt retractio à parte affecta quaũi per vicains lius procedat, verùm amplior ſectio magis accomodatacie uacuationi,& craſſum ſanguinem facilius educit. Tcrtis bas 34. Conſequens eſtvt demonſtremus, quibus ſanqüni nisQui ſe miſſio conueniat. Nam in ægris non ſtatim quicquidaftaiu dtionem requirit faciendum eſt, ſed primum videndum an ſuſtinevun Peee hüi⸗ non ſuſtinere queant. Oſtenſum ſupra eſt morbum magymn ſuſtinere Præſentem aut imminentem phlebotomiam indicare, iiin poſſunt? ferant; ætas, anni tempus cæteraq́; conſentiant. Nam fin validæ ſufficientem ſanguinis miſſionem permittunt: wedi cres mediam: debiles aut planè deiectæ exiguam aut nullm Verùm non omnis virium debilitas ſanguinis milſionempto- hibet. Nam debilitantur vires duobus potifſimum modi dum opprimuntur aut diſſoluuntur. Vires autem qphtele ſiue afflictæ in ſua ſubſtantia nihil patiuntur, nec euacuat nem ſemper prohibent, ſed diſſolutæ ſiue languidæ. 35. Opprimuntur autem vires ab humorum m
ultitudi⸗
ne uid

4 5. 2 3 2„
„un 8. *
44—* Benn,
A. * 2 an 1—— . omda der. 8 4— 4 T 2 2 e 1 dr — 8 3 1 re n * L : 1 — 4. 11 E Rrumamplocſcaionpunm „ —. A 42* xcn . “n, 21 * 444 ecr. . 4 4 „1 ir 71 Gemocttren 8 m „Glol
4 1 4 2 22
** 3 m. OKememtmeretore 4
1 4 8 N 4 Knn NdoOoc 4ll 1 4
„ u. mm temdoscrtera coctnm.
„ 4 8
1— p
rrra manm oe K cn A Doem Nrn
*
4 1 4 n 4
p ⸗vfonn
Kbiles aut plane ccxcteer-
4* 9„
** 4 A e —½⁶☛1I 4 1 oravu Ccdu
6 4 1 1 i 1 410d95 DOl un dcbicanen vitcs cuodes e
— 1e
1 1
muntur mut Eibunnt Ntan
nil datturr,E
11 luditmn addlpah 9
1„ 7 ducue dcoc
4 rProon M, i 1 u 1 ormuntur utcn! ³
4 ſ 9 nuenmt. Namin xers don ktmuin- 8 4*½ 4 44 KEDowka 8„* 4
4 5 6
2* 4 4 3 r
A Fcocama
ne, aut infarctu, vt in plethorica diſpoſitione athletarum, in- terceptionibus venarum, vehementiſſima ſynocho&c. Diſ- ſoluuntur verò diſſolutione ſubſtantiæ ſpirituum, partium carnoſarum& ſpermaticarum. aut labefactato eorum omni- um temperamento; quod accidit in phtiſi, atrophia, hectica, febribus malignis, magnis cruditatibus& ſimilibus. Nam
conſiſtunt vires in temperamento ſpirituum, fubſtantiæ car-
noſæ& ſpermaticæ; ac æſtimantur ex facultâtibus, vel inſi- tis ſingulis partibus, vel influentibus à corde, cerebro,& ie- cOre.“— 11 E) 21111 36. Vires autem cordis ſiue virtus vitalis, quæ maxime neceſſaria eſt ex pulſu iudicatur: Vires animales, ex functio- nibus ſenſus& motus: vires naturales ex ſignis concoctionis
&⅞ cruditatis, vt in Prognoſticis demonſtratum eſt. Galenus
ſolius virtutis vitalis in ſanguinis miſſione mentionem fecit, quod relinquarum faculratum fundamentum ſit,& ea deiecta cæteræ facilè collabantur. Verùm in ſingulis morbis, qui e- uacuatione indigent, conſiderare oporter, quæ facultas mor- bum debellare& finire potiſſimum debeat, vt eius robur con- ſeruetur, nec immodicis euacuationibus ſuccumbat; ſed vir- tus vitalis imprimis ſpectanda erit, an ſibi& cæreris ſufficere queat. G 37. Vires variant res naturales, non naturales& præter
naturales, Nam primum temperamentum calidum habitu
denſo ſolido firmoq́; præditum cum laãtis venis, copioſiſſimas euacuationes ſuſtinet: contraria conſtitutio, aut nullas aut exiguas. Deinde corpus calidum humidumq́; molli raroq́. habitu præditum, ex quo continuo plurimum diſſipatur, va-
lidas euacuationes nullo modo ſuſtinet. Calidum verò mo-
dice ſiccum cum latis venis, liberalius quam corpus frigidum
humidum, aut frigidum& ſiccum euacuari poteſt, quia vtraq,
conſtitutio anguſtas venas habet. Semper autem corpora
iii quæ

—
· 2**„* — 2————— 3 B— 5 6 ——*———— nes 8*— 6 8—.* 4 8 g—
r 3*—— 3———*— 3 8 4 5 A ——=. 5 4 „. 8 3* q 4*—.——————5
— 2 2 3 3 1———— ö—yy——*————* e—————. 4 ———————.———-——— ,————— ——— 7
— ———— —— 1 —————* 4—;——.——— —— 8 8 2— ..— 3*———,——. ——————————— ——. 8————383ö—ſſſſſſſſſſſͤͤͤ— .——————
quæ tennium ſunt venarum& pauci ſanguinis, aut ntilan quàm minimum extrahi ſinunt. Plerumq; autemin 1 1 habitu venæ anguſtæ ſunt, quod ſi latæ fucrint, facililsen. cuationes ſuſtinent quàm graciliile. 38. Deinde cuiq́; ætati ſuum robur à naturaeſt. Nans dia ſiue florens ætas, naturaliter vires omnes robuſtas ſi tuum& ſanguinis copiam habet;& copioſas ſanguiniis cuationes ſuſtiner. Contra, ætas decrepitaob viriumain tatem omnem ſanguinis euacuationem metuit. At etaſn rilis(ante annum 14.) licet ſubſtantia virium abundesn men quia corpore humido molli& tenello præditaeſtena cont inuò plurimum diſſipatur propter inſitam à natunaas cuationem, reſpiciendo non tam ad vires præſentes quinii turas, fanguinis euacuationes aut nullas aut exiguss ſit net. 9 e 39. YVeruͤm ex ætate non abſolutè virium robur caſe. re oportet, ſed iuxta cuiuſq; corporis naturam& condi nem. Nam eadem ætate alijs corpus robuſtum, alijs däni eſt. Quare vt præcipit Celſus lib. 2. cap. 9. ſi iuuenis inbeii lis eſt, aut mulier non grauida parum valet, malè ſangii mittitur: emoritur enim vis,& quæ ſupererat hoc mohr repta eſt. At firmus puer& robuſtus ſenex,& muliergau-
——õͤͤ
—
da valens, tuto curatur. Puer autem firmus præcipu im
lactans habitus denſi& multi ſanguinis, ſi graui morbolt boret, vt interiturus videatur niſi hoc modo adiutus fueit non erit cunctandum ſanguinem mittere: condonantes 4 quid ætati, tempori&c. Quare Auenzoar filio trimo vtilte in rali caſu venam ſecuit. Eadem eſt ratio in robuſtis ſenib
Lrauianonbod plenitudine laborantibus, vt longa expelts
Aa.! iViti plerumq; fanguinis miſionem melius tnee quàm mulieres præcipuè quæ habitu molli laxo& Ii- h
—

.„ 4* candocc; aa
A
.
Emernne noabar 44
X K
5 1 nig cerpors una 1nrrue zlft cpunth
r f(ckuzl nes nt prxcijit(cliuldacnalm
3— Mnuncr don erad dru n 4 * 4
arder cmm u, Ager am d
A demus pucr K todaiw en r
an crar. Dyer urn insg
Ab denü& mati ſneuns ign
tmtcruumurideztar uü dec wuu
4 4 z ffe 1 A 4 IMen Eem MKtere. 1
*
em n
u, tcmpor sc.(Ere Aucwrüir
8———
— e Eademcknone 2 1 1 M. ademck!!
abod plend lernbo n
ditæ ſunt cum venis anguſtis. Quando autem menſtrua na- turaliter fluunt à phlebotomia abſtinere conuenit. Mulieres quidem grauidæ teſte Hipocrat. 31. Aph. 5. ſi ſanguis mittatur
abortum faciunt: attamen ſi magnus morbus vrgeat aut im- mineat à plenitudine, cum virium robore, medici erit potius anceps auxilium eligere quàm nullum. Verùúm minus extra- here quaàm vires tollerant, potiſſimum primis& vltimis men- ſibus; vt dictum eſt in Diſputatione de Purgandi ratione.
41. Præterea aër ambiens temperatus, euacuationes fe- liciores reddit, contra intemperatus difficiliores. Nam ca- liditas vires& corpora diſſoluit, frigiditas coercet. Proinde ver omnibus euacuationibus magis accommodatum eſt, dein- de autumnus: minus accommodata eſt æſtas, deinde hyems.
Quæ ratio eſt in anni temporibus, eadem in regionibus& lo- cis ac eœli tempeſtatibus. Præterea qui non aſſueti ſunt ve- næ ſectionibus,& qui parſimonia vitæ vſi ſünt,& multis curis &laboribus torquentur, minus ſanguinis euacuationem ſuſti- nent. Contra, qui aſſueti ſunt venæ ſectionibus,& liberali- us pleniuſq́; viuunt..
4 ²½. Tandem res contra naturam quatenus vires debili-
tant aut diſfoluunt, euacuationem ſanguinis, prohibent, vt morbi ab humoribus prauis aut crudis ſine plenitudine, vt hydrops,&c. magnæ intemperies partis principis, grauiſſima vulnera&c. Item neruorum diſtenſiones, morſus aut dolor in orificio ventriculi, ſyncope, diuturnæ vigiliæ, fluxus alui immodicus, ſpontanea ſanguinis euacuatio, quatenus vires diſſoluit, aut mareriam morbi ſufficienter demit,&c. Opor- ret autem non ſolum in ægris vires præſentes obſeruare, ſed
etiam futuras proſpicere. 3V iie
3. Ex his omnibus iudicamus non ſolum quibus vena tararsoai, ſecanda ſit, ſed etiam aliquo modo quantum ſanguinis extra- Quantum
ancatirale M anud mle lieoann 9. Acuanr hendum, fiue quouſq; ſit euacuandum& quoties. Quanti- an Suouig, na 111 2 tas& quotics?
H L..„f ti Perum ſasSuns— crci pcxr vus 2 Mditu Wel “““ 1

““ *
tas autem ſanguinis euacuandi correſpondere debet qunnai. tati illius quod multitudine peccat, modo feratura iribuu
—
Ktratas. Vires robuſtæ perfectam, mediocres imperte
„ 1
—
)
Veruͤm cum nec mulritudinis nec virium ſit certamenſi ¹
1
neq; etiam perſpectum ſit„qualis ſit futura acris conſituig
Xc. quantitas ſanguinis mittendi incerta erit. Nihilomins
quia cum ſecatur vena in manu noſtra eſt, quantum detus mus; ſi comparatio fiat virium cum maxnitudine mai aut plenitudine, ex vtriuſq; proprijs ſignis, non prorſis i cile erit, artificioſa coniectura ad iuſtam quantitatem qu proximè accedere. Verùm ſi res adhuc incerta videatun tius erit in defectu peccare,& ſectionem repetere, quint
Virés autem validæ copioſam ſanguinis detnadi nem facilè ſuſtinent,& ſimul cauſas morbificas facilè encnt unt; at ſi vires deficiant relicto morbo viribus ſubuedina portet; nam auxilia per ſe morbos exſtirpare nequeunt ſi naturæ auxilium requirunt. Veruùm ſi vires nec ſatis fintn prorſus debiles ſint, ita curatio inſtituenda erit; vt necii nec morbũ contempſiſſe videamur. Proinde quantitatemen- cuationis ſemper æſtimare oportet ex quantitate requiteni
& tollerantiũ miſſioné; requirit enim morbus, tollerant uin
47s.
Ex mutua autem compararione inorbotum tent rentium& virium tollerantium ipſa ſanguinis miſſio trii
cem differentiam admittit alia enim phlebotomia perkt
magnauè eſt, quæ totam aut maximam materiæ morbifes
periculum ægrum adducere ſubito& inopinatovirium hyt 44 V
⅓·——— A——— 8
partem detrahit; alia vtilis ſed imperfecta, quæ portiont
.... 1 4 liqua detracta, reliquam leuiorem facit, vt a natura facilu regatur: tertia non ſolum imperfecta ‚ſed etiam tam eib⸗ eſt, vt inutilis videatur& nihil laborantem leuet. Qum
modum phlebotomia) ita vires& morbi diuiduntur. f autem in integras ſiue robuſtas, mediocres,& debiles ſien
fectan Kilec
3

. annacine e 8 dr. umcia vtilem, deiectæ autem exiguam aut prorſus nullam ſanguinis e pals ſt detractionem ſuſtinen 2** minrnäine 46. Morbi verò alij magni, alijparui, alij mediocres ſunt. Reulee ee Semper autem morbi magnitudo cum virium robore confe- in quanti.
nis detractionem requirunt yt ſupra diximus. Morbi verò ta magni à plenitudine, magna remedia ſcilicet phlebotomiam m urerrcdac indicant, ſed pro modo magnitudinis& virium robore. Nam
A.. 5 5.
ee,& bconde ſi morbus extremus fuerit cum virium robore; quia vehemen-
4„ 6.. 8 1 1 2— W 4.. 2..
cncere ſeditok mai tiſſime vrget, cito ſubuenire oportet, plena integraq: fangui-
8 11T codicin n. A An l *arolas madän.— ſemel 1 en mls e ursVt tuto magis quam cito curemus. Nam ſemel& vniuer- muun per ſe nocda ernnn 1n Kounrunt. Verumämmn r vices ſanguinem extrahere,& intermedi ant mnn per vices ſanguinem extrahere,& intermedio tempore ante- nin mamn quam fit reiteratio vires ſemper reficere. mhnemn 47. In acuris verò morbis quia periculum magis vrget, murem ſanguinem pauloò liberalius mittere oportet modo vires fe-
maant rant. Nam ſi proſtratæ fuerint omnino abſtinendum erit„ ſi
. mm magis oppreſſæ quaàm languidæ nequaquam ſanguinis miſſio- nem omittere decet, ſed iterato ſanguinem detrahiere,& per 4 nn vices reficere. qualis phlebotomia per Meaen dicitur. In
n ant mnrm n chronicis verò quanto morbus diuturnior, tanto minus ſan-
Luinis detrahere oportet, ne ſubtractione ſanguinis natura in mtktnnmnn via deficiat. Namin chronicis potiſſimum, non tantum vires reoumm knorem tct, ſ2 441Ag.4Ien
„ mn imperteckt,Klcta. 9
AAAe 8 2 1... deutur X nM udofant l nente morbo à plenitudine 3 neceſſitas nondum exigit, vt tan.
cborumin ti nies K nad 2 tum ſanguinis detrahamus, quantum plenitudo poſtulat; — ive todokunccoon quemadmodum in phlebotomiagratia curationis. Namvr- ui wbaſtr perfecusGed 4 111 3 gente

Menſura gente morbo& plenitudine, vtile eſt quam plurimun eue vad⸗ ſumi. re. Præcipit Hipp. in talibus vſq; ad animi deliquiu 2
triuſq;:veluti in pleuritide omnium facultatum tabun 3
nec omnibus qui animo deficiunt ſat ſanguinis dettadhn neq; ſi plurimum derrahatur omnes ſtatim animo deltnai; ſed nonnulli interdum poſtminus copioſam ſanguiniseèn, ctionem, in ſubitum& inopinatum virium lapſum incite 49. Deinde ſatis certa detractionis menſura nonctan
ſumitur à mutatione coloris ſanguinis, ſi pars aliqua intu
mata fuerit: aut incæteris, à mutatione coloris faciei&
lorum: neq; etiam ex fluxionis impetu, ſi ſübſederit, in
nulla harum contemnenda ſit; ſed potiſſimum ex conftas tia& ægri tollerantia. Confert enim euacuatio quæ mothun manifeſtè minuir, tolleratur ſi viribus moleſta non ſſt. Ril- cet non videarur phlebotomia morbum ſtatim imminurr tamen ſiviribus moleſta non ſit, proderit ſemel aut itenn
potius reiterare, quàm ad extremum euacuationes ductt Nam vt conſulit Celſus, parcendum ſemper eſtremedißsou
& vitæ cuſtodes vires demunt,& medico* gloria deden
conciliant. Verùm in deſperatis vbi nulſa ſupereſt ſpesi in ſanguinis miſſione, iuber AErius viq́; ad experimem procedetrfe... i 50.
Tollerantiam æſtimat Galen. ex pulſu, qui vitaiin. boris ſignum eſt, cuius conſenſu ſeruato vitali robore cettm
b aliquam quantitatem extrahere licebit. Verùm vt ſupramo
nuimus, cum vitalis conſideratione, coniungere oportet?- ſtimationem illius facultatis, quæ morhum debellare dedent cauentes, ne immodicis vacuationibus robur illius ſuccun- bat. Nam præter robur virtutis vitalis, quidam morbi po ſtulant robur virtutis animalis, aliqui naturalis, nonnullt-
uf,
lum äucen ſi æger perferre queat. Vetùm ſmplieiterad animi del 3
um ſanguinem detrahere, nec certa nec tuta menſuraeita
ö—
1
———

. rer Jaum 10 errenn ern un Caln, dercencunſenderthn adei rirei demunt. 4 redoman e. Verüm in deſpenuidi hn au wiHone, iuhet AEtu i ud Tolermtim imn(Gden ctnlhg um ck, cuius confenſufmromn mantitatem enribewlicdt Kenu n nita condderatiode,(oucge 2 as Kukitsur nadtnct r jmmochcu— mten rrer robur nrtri ſttib tt rrutis mminals,ddi un
5. run cig Hcuritid arninn Kalli
ratur, vt vitalis propter diſſolutionem ſpirituum vitalium à dolore, febre,& c. naturalis ob concoctionem materiæ in pe- ctore: animalis ob expulſionem ſiue expectorationem. Cum
viribus coniungere oportet conſiderationem temperamenti, Ertatis, loci, temporis,& cætera vt ſupra dictum eſt. Nam auantitarem debiram non ſinunt euacuare, ætas puerilis, aut
ſenilis, ſexus fœmineus, regio, aut tempus nimis calidum, aut
frigidum, vigiliæ, inedia, cruditas, morbus ad ſyncopen incli-
nans, orificij ventriculi debilitas, aut nimis exquiſitus ſen- ſus. 51. 19 Tamil tur non ſolum quantum& quouſq; ſit euacuandum, ſed etiam quoties, ſcilicet an ſimul& ſemel, an iteratò ſiue per vices& partes. Vbicunq; enim ſemel miſſo ſanguine, omnibus ne- ceſſitaribus requirentium ſatisfactum non eſt, iteratio conue- nit. Requiritur autem phlebotomia graria euacuarionis ſim- pliciter, aut reuulſionis, aut deriuationis, quæ omnia nec ſi- mul& ſemel, nec ex vna eademq́; vena perfici poſſunt, vt ex ſupradictis patet. Deinde vbi vires periclitantur tam reuul- fiones& deriuationes quàm euacuationes partiri decet, imò teſte Galen. lib. de Cur. per venæ ſection. cap. 12. quanto ma- iorem in numerum particulares detractiones auxeris, tanto? efficatiorem reuulſionem effeceris. 52. Pręterea vbi vires periclitantur vt in debilibus con- ualeſcentibus qui recidiuam patiantur, aut qui facilè animo deficiunt, optimum eſt detractiones iterare,& per Aνανν euacuationes inſtituere: idem aliquando requiritur ingraui angina.& affectibus ſuffocantibus,&c. Item ſi fanguis ſim-
Plexnon fuerit autin plures partes diuiſus, aut partim in va- ſis partim egtra. Verum in reiteratione ſi negęſtiras plurimum non vrgeat
5Ge Niresægrinondum expertas habeamus, melius eſtà pausa quanritate ingipere, at ſi vrgeat neceſſitas,& con- 503 Aer
Ex quantitate requitentium& tollerantium æſtima- Quoties

4 pars 110 53. Supere tempore in. ſtitui debet
phlebo to- mia-
45.
Phleboro- mia elect
ſtet de viribus, ſatius eſt prima vice
cunda,& ſecunda quàm tertia.)i= Ins Supereſt vt de temporèé oportuno agamus, quo 4 „—o 9 dike. botomia inſtitui debeat. Tempus autem oportunum a ſcribit neceſſitas vrgens& virtus tollerans. Neceſita maxima eſt, quæ ſanguinis miſſionem tardare non ſiii ob imminens periculum ſtatim venam ſecare cogit alus nor quæ non tantopere vrget, ſed diem aut ſaltem hormn, eiaccommodatam eligere ſinit; vnde alia phleboromian cta dicitur, alia electa. b uitur phlebotomia aut gratia curationim
lledether din
Inſtituitur p ægris aut præſeruationis in ſanis. In ægris autem conſden tur morborum tempora non ſolum vniuerſalia, ſedetiamm ticularia: In ſanis& ægris anni tempora dies& hotæ,qun ſecurior phlebotomia. De temporibus anni ſupra dièiinch
d
quando in Vhi necefſitas magna non vrget vt impræſeruationesſerun.
ſtitui de- beat.
præcipuè matutina.
Phleboto
mia coacta-
quando.
4
me oportunum phlebotomiæ, deinde autumnus; diesn magni caloris nec magni frigoris, hora diei temperaiilns Commodiſſimè enim inſtituitur ſi botomia mans, vna aut altera hora àſomno poſt leuem êe bulationem, ſtomacho vacuo, concoctione celebrata,&i- is excrementis in inte ſtinis primiſq; venis, ne Vaſt enins ta aliquid virioſi ſugant, correcta etiam ſi opus fuerit um orificij ventriculi ſenſibilitate aut debilitate Rc.. . jn morbis verò fi neceſſitas vehementer vrgeat in vehementi ſynocho aut interceptionibus venarum)& lle ferant, ſanguinis miſſio tardari non debet, ſed ſtatim nonte bita ratione diei& horæ aut præparationis corpotis wein ſecare oportet; cum in mora perieulum ſit. Nam in ſetian venæ tempus morbi aut numerus dierum non ſemperol d. uandus eſt, ſed neceſſitas vrgens& virtus tolletans. 37 enim die teſte Galen. hos ſcopos in ægrotante muens 3
*
„

“„. 4 4 u n poenz dorr Gad
4 A9, 8' 4 Le mAn 4*
. v 12121 O rdet
.* no wn 7 3— b„ KoOonece
“
In mefms Nc gen E * 4 2.** aant, corrcct etim(af
4* mdedi* 4
“ t m dae
2 3
xerdò f xcccfits wteren *
oCho mu merceperondu em
4. 8 12
vrmis mfo urchri aonceder
ge chei& borr ut perprns
4
eo auxilium illud adhibeto, etiamſi 20. is ab initio morbi ex- titerit. Igitur cum neceſſitas vrget quam celerrimè ſangui- nem mittere conuenit modò vires ferant. 2
56. Ferunt autem vires quo tempore minus exhauſtæ ſunt. Exhauriuntur verò in morbis duobus modis. Nam Primum in plerisq; morbis exſoluitur virtus tractu temporis, quare mittendi ſanguinis occaſio dierum numero deperdi-
u tur,& differenda in talibus non eſt ob virium diſſolutionem, ſed vt monet Hippocrat. inchoantibus morbis ſi quid mo-
uendum ſit, moue, cum conſiſtunt melius eſt quieſcere. Igi- tur ſi quando vel ſecundo die ab initio morbi vires exſol ui vi- deantur, à phlebotomia abſtinebimus. Deinde in morbis qui certis quibuſdam periodis mouentur,& exacerbationes
remiſſionelq́; habent exſoluitur virtus in acceſſionibus quo empore ægri maximè affliguntur.
Proinde in febribus con- cinuis differtur phlebotomia, ad rei iſſionem; in intermitten- eihus ad intermiſſionem, quacunq hora diei aut noctis cue- nerit: Nam hoc tempore maxima morbi tranquillitas eſt,& vires facilius ferunt. 1
57. Veruùm vbi propter dolores, inſammationes alioſqq;
affectus citra febrem hoc auxilio opus eſt, non oportet remiſ-
ſionem aliquam exſpectare, ſed magnitudinem doloris aut af fectus tantum intueri,& in ipſa vehementia, ſanguinem de- trahere.(ſed quantum vires ferre queant) vtaà parte affecta ſanguis retrahatur: quia ad partes dolentes cæteræ ſi piritum cum ſanguine tranſmittunt, doloreſq́; vehementiores exci- tant..
58. Phlebotomia ſimpliciter euacuans à toto„ in
pio morbi adhibetur, vt multitudine detractà corpora libera- ſtiui debe-
et cumi werreramnſt W net cumin wafcmmd ur mocbi mt aumereS— cd accrſtas I 3 A Calen. MMs ſccpmit e
lius tranſpirent: vnde conſulit Galen. o. Method. med. initio- phlebo-
. 7.„ tomia cua. febrium putridarumvenam ſecare. At reuulſio& deriuatio cuans re.
affectibus rheumaticis conueniunt, ſed reuulſio initio potiſſi- uellens aut erluans,

mum, aur quamdiu cum impetu fluunt humores. Deriunih verò poſt reuulſionem aut euacuationem à toto, ceſſant 4 petu fluxionis&c. vt ſupra dictum eſt. b 59. Välida exiſtente virtute tantum ſanguinis euacut oportet, quantum poſtulauerit morbus; Sinminus tepeiin Deheie v- ne vtamur. Repetitio verò in quibus fimpliciter euna beat phle. conamur magis eodem die eſto, ſi vires ſufficere quean; botowia. minus ſequente die, donec toto illa ſanguinis copia qut pra mediocritatem eſt, fuerit prope euacuata. At reitns Tempu, gratia reuulſionis, melius iudicatur ſi duobus diebus aan as. ceps fiat& frequenter. Nam vena pluries apetta uchera rius reuellit, quia natura aſſueta crebris motibusreuullan eo humores mittit& locum affectum deſerit. 1 60. In inflammationibus laterum aliarumq́ panin quando materia è vaſis ad locum confuuit, repetitio conm de in diem ſequentem aut vltra defertur, vt materia ſiii jnterim ex affecta ſede in venas exhauſtas ſubeat. Venni peſtilentialibus tumoribus ne violenta contagio duutini hæreat aut latius ſerpat, reiteratio procraſtinanda nulbm do eſt, ſi vires ferant. In omni verò ſectione vires ægriſent obſeruare conuenit, manu arterijs illius admota it lut Galenus,& ſi confertim euacuationem ferre nequeatnn die tantum reficere expedit, ſecundo detractionem reitein Tantum de phlebotomia. cætera de forma& modo apeni nis venarum: de regimine à ſectione venæ; de ſanguinis em- Tartienla. Obſeruatione, breuitatis cauſa omittoW. d GaL. 61. Quia verò ſanguis qui parti affectæ inhareſcit,m atinoncs. ſemper venæ ſectione detrahi poteſt, non enim facile velas ſubit aut in venas exhauſtas remeare ſolet. proinde wigl particulari euacuatione indiget, ſi tanta eius copia ſte m. ſenſili euacuatione diſcuti nequeat Particularis autem n. guinis cuacuatio eſt, quæ ab ipſa parte affecta ſanguiel 3

lnoac n uen. n aat cuac 8 dnin Nadaenne Tudch Ner nc 1,ene. levian 4 Ae 82 8 nur... Aluerit. d Acperir 2
lnenn n raus ad loc„ dradlocamaati ae Kruneemn, — 4 Ira Ceterder Ar 4 4 1 2u 1 Rnaserau dr
adus maocidar ne wiclen o
8
* 3 4 4 21 4⁸ Krp, 35 9 3 4 Keraoprocraa
n Arm. lo ommſer lchodem „»„ 4 3 7 nbemt, nr ens LeS n 1 4. AAcnterim cuacutoxamn
1 4 3 3 mnnerreirpecht, kec rerracder
1 7 d palcdotomia. czterade emta
4¼ un dreg micc i ſectioce mces
wo, drru Omnto.
4. 11 „ 8 AA 72 1 4*
** „* * 4.—·—
8*. d n ſectvone detrahi dotet Whe. 4—* 9 „ nAs cxhaun fncas ſlt.
e cucunticne iocucth 1 uut one dicutioxcu m
ct dur fufuxiise
nifeſtè educit. Manifeſtè autem educitur vel per hirudi- nes, vel per ſcarificationem ſine aut cum cucurbitulis. 6²2. Hirudines autem eligere oportet non nigras, aut vi- rides, aut quæ magna capita habent,& in aquis putridis& cænoſis degunt&c. vt docet Auicenna& Raſes. Deinde ſta- tim vt captæ& ablutæ ſunt, vt omnem virulentiam deponant aqua limpidiſſima mergantur, ſæpeq́; aqua permutetur, addito interdum pauxillo ſacchari. Hirudo præparata par- tiq́; admota, morſu ſuo, trifidum vulnus primum infiigit, de- inde ſanguinem à vicinis partibus ſugit, donec copia turge- ſcens decidat, Anthillus iubet forcipe caudas earum incide- re. Nam effluente ſanguine trahere non deſinunt, quouſq: ſal aut nitrum oſculis earum inſpergatur. 4 63. Hirrudo in calamum vtrinq; perforatum demiſſa,& vena legitima ratione admota, ita plerumq; attrahit, vt poſt ſuctionem ſanguis confertim erumpat. Proinde vniuerſalis ſanguinis euacuatio per hirudinem fit affixam venis maiori- bus vt ſupra diximus. Reuellunt autem in pluribus affecti- bus hirudines, ſi brachijs adhibeantur, venæ ſaluatellæ&c. Deriuant verò à liene meſeræo& vtero, ſimulq́; melancho- liam euacuant, ſi venis hæmorrhoidalibus admoueantur, nam præ cæteris auxilijs putantur optimè melancholiam de- trahere. Item venæ frontis affixæ à capite deriuant. Ve- rùm cuti aut parti admotæ cui venæ amplæ non ſunt, eam po- tiſſimum exhauriunt,& à remotiſſimis partibus nihil allici- unt. Proinde cutis vitijs conueniunt, vt ſcabiei, lepræ&c. 64. Deinde ſcarificatio cutis pro ratione loci,& prout magis minuſq́; alte ſcalpellus adigitur, magis aut minus co- pioſam ſanguinis detractionem facit: vtilitatem autem in terdum non minorem præſtat quàm ipſavenæ ſectio: Euacuat enim non ſolum humorem parti inhærentem efficatius multo quàm phlebothomia, ſed etiam redundantiam à toto quo- dammodo, Item reuellit& deriuat, tutius quidem quàm äkk 2z Ppbhle-
De hirudt. nibus.
De Scari. ficatione

De eucur. hitulis.
phlebotomia: verum ſegnius tardiuſq́;& citra winoremchn poris commotionem, aut virium iacturam etiam in ſiae, morbi: licet in pueris tam vehemens auxilium ſit, quim a grandioribus venæ ſectio. Vrimur autem in tollenda fbe tudine ſacrificatione brachiorum& crurum, cum cuenh tulis plerumq;, quando tutum non eſt venam ſecare, lai baſius ſibi alijſq́; in peſte Aſiatica crus lacrificauit, duas, bras ſanguinis fere detraxit, atq; ob eam cauſam periit vitauit. Nonnulli in talibus affectibus nates ſcaritan Conducit potiſſimum ſacrificatio crurum in plenitudn. ſuppreſſione menſtruorum aut hæmorrhoidum. Neusi quoq; ſcarificatio& ad partes diſtantes ſeruata recitnin autcommunione:veluti in inflammatione cruris dexttiſuu ficatio manus dextræ, aut cruris ſiniſtri. Item ab inteta bus adexteriora reuellit& ſimul deorſum mouet ſcarifenn crurum. Deriuat verò in ſuppreſſione menſtruorum ſat catio femoris aut ſurarum. At humorem parti inhem. tem qui alijs remedijs non cedit efficaciſſimè euacuat ſint catio partis affectæ vt diximus. Proindè cutis fœditata conuenit, item ſchirrhis inueteratis, inflammationibur grænis, tumoribus peſtilentialibus, morſibus venent rum&c. b b 65. Verum in ipſa ſcarificatione diſtinctio quadam ui benda eſt; magnæ enim profundæq́; ſcarificationes, mun euacuant,& è longinquo facilius trahunt, meliuſc; dur corporibus craſſoq́; ſanguini conueniunt; contra temnest ſuperficiariæ. Semper autem ſcarificatio largius&e di rioribus penitioribus partibus ſanguinem euacuabit, 4 tim adhibeatur cucurbitula: attrahit enim cucurbitule ſ tiſſimum cum multa flamma pro ſui magnitudine& ſons b vt deſcribit Gal. Auic.&.. Aht 66. YVrimur autem Kcarificatione aut fine cucutinis

2n ſoooref
4 dorn au: wenc — A nn. A nd- Em rrmedi non cecit ehgihn, „*— 6 lünr tdfcce i dermas Pruince a 4, Kem Kharrhis innerern:
2herhis innerernis uimnn morde petblentialde, ur
ermio ipſ ſcaridcniode dinen nmnr cum profunäng(rüm ,&e bagiagno facins mmn r 2 craſo ſemai comxxnm e vir. Semper antem ſeniesioee xmiticribas partides nerigen carur cucurdituli: umaMenn or um molrz Lummu pro ſi Benn r(l. Ao. Ac.
aurem Kricrior— A
„ 8
aut cum cucurbitulis:& viciſſim cucurbitulis, aut ſiccis ſine ſcarificatione, aut cum ſcarificatione. Scarificatione autem ſine cucurbitulis vximur, vbi attractione magna opus non eſt, nec copioſa euacuatione,& potiſſimum in pueris& corpori- bus mollibus raris&c. Cucurbitulæ verdò magnum vſum præſtant, non ſolum cum ſcarificarione, ſed eriam ſicca ſine ſcarificatione: vtroq; enim modo euacuant, attrahunt, loco materiam mouenrt, reuellunt, alterant, dolores mitigant. 67. Euacuant autem ſiccæ, tantum inſenſibiliter,& fla- tuoſos ſpiritus diſcutiunt, proinde colo inteſtino aut ventri- culo propter flatus dolente teſte Gale. 12. Method. cucurbi- tula magna cum multa flamma admota incantamenti inſtar iuuat. Deinde ſiſtit quoq; vomitum& ſingultum, ventri- culo impoſita: ac menſes fluentes, mammis. Præterea cu- curbitulæ deſtillationes in ſtomachum, ſuſpendunt: ſangui- nem attrahunt,& profluentem rurſus ſiſtunt, obiectis parti- bus admotæ, ſed vt monet Paulus cum ſcarificatione effica- ciorem perſpiratum præbent. Nam cum ſcarificatione ſenſi- biliter ſanguinem cæteroſq́;; humores euacuant;& à remo-
tioribus altioribuſq́; partibus eliciunt. Quare in nonnullis
locum phlebotomiæ implent, cucurbitulæ cum ſcarificatio- ne cruribus, natibus, aut brachijs admotæ. Reuellunt etiam ad longiſſimas partes,& in febribus malignis ab internis ad externa humores euocant. 68. YVerum authore Galen. purgatis in primis corporibus vtiles potiſſimum ſunt, non plethoricis. Nam vbi tam cu- curbitulis quàm venæ ſectione aut purgatione opus eſt; ſem- per venæ ſectio aut purgatio præcedat. Deinde initio in- flammationis, parti affectæ nunquam admouendæ erunt, ſed partibus diſtantibus laboranti in directum coniunctis, re- uulſionis cauſa. Ipſi verò parti affectæ aut vicinæ, tum cu- curbitulas admouere conuenit, cum nihil amplius affluxerit, kkk 3 totum-

———— — 8
——— 2— ——
en e
. 8 ————jüü— ————
—oooöoooöſ ————y—
—— ———
———
5 1 5— 4 4 1 81 ³ 4 3 15 4 4 4½ 8 4 4 3 I 11 IH 1 6 1 4 4 3 1 81 1 6 4 1 4 4 4 1 3 4 1 1 7 1 3 4 t 1 4 3 1 1 1 4 1 * 4 6 4. 8 1 † 4 f 1 1 8 8 4 6 4 1 11 1 4 1 3 1
rotuḿ corpus exinanitum fuerit; vt indlammationisme teria è loco moucatur, velà parte nobili ad ignobilem trang feratur, vel euacuatione ſenſibili aut inſenſibili amoliatu, vel ab interioribus ad exteriora trahatur, ſed de hisa. lijſq; legendus erit Oribaſius lib. 7.& 8.& Paulus jib. 6. cap. 11. Celſus lib. 2. Auice, lib. 1. Fen. 4. Doct. 5. b
I N IA
——-——
————
——
eade⸗ 8
—
1 D—
5 9 4
N Rmme⸗ X — 22— 8 * 4 8 8 1 „ —
1 . 8
— — ———
— n vuu
DO
——
4 44 1 8 8 5 5 3 3 4 k. 1 3 1 4 34 ¹ 4 6 u 4 4 6 4* 4 I 4 1 ¹ 1 3 4 ½ 1 3 1 4 4 ¹ 1 4 ¹ ¹ 4

———

b Diſputatio Therapeutica 26. ATIONE IN SA nns u4srchls.... Ke fhondente.
A R
CRH X IS5TOPHORO QVARTO GE oGoy. rL2.
S Vaecunq; adhibentur à Medico ſiue ad corpus humanü curandum, ſiue ad ſanitatem conſeruan- dam, ſub triplici genere comprehenduntur, diæ- ta, medicamentis& cheirurgia; inter quæ omniũ Vetuſtiſſima eſt chirurgia, poſtrema exculta fuit victus ratio: nam vt teſtatur Plato 3. de Rep. veteres Aſclepiadæ nullà factâ mentione victus, chirurgiâ& medicamentis vtebantur, deinde reprehenduntur ab Hipp. Gnidij Medici, qui conten- ti medicamentis omitterent victus rationem, cuius ipſe pri- mus autor fuiſſe videtur, iuxta Gal. attamen credibile non eſt veteres illos nullam prorſus victus rationem habuiſſe, ſed ab ijs minus excultam fuiſſe; nam conſideratio diætæ ſanis neceſſaria eſt, deinde in omni curatione morborum, quia v res morborum medicatrices tuetur: quare ſine idoneà victus ratione nullus morbus curari poterit, at ſine medicamentis & chirurgiâ multi perſanantur ſolà diætâ: De diæta igitur
ſeorſim nunc agem1us.
2. lIpſum autem vocabulum diætæ in eddem ſignificatioo ne non ſemper ſumitur: nam apud Ariſtotelem 3. Polit. digg ta pro conſilio iudicum accipitur: verùm Hippocrati cæte
8.——.
riſue Medicis idem eſt, quod latinis victus ratio. Eſt autem Quaid Diæ- dicta ſiue victus ratio, recta adminiſtrario, ſiue legitimus v-ta commu. ſus ſex rerum non naturalium gratiàâ ſanitatis conſeruandæ“
&w amilſæ reſtaurandæ: ſex illæ res non naturales ſunt, ſine 27 8 ll jquibus
4
.

3— — R E 3*——„ ——————— 5— ꝗ——— 3 4 ͤſ. ————— 4 5—“ —8öö—ö—bö—ö—eeceteee—— 3— 3 8 6—————————— 8 —»— ——— 3*— —.*——
- ,·—·
—
— 2 3 —— ———õõÿÿ: ñ-ↄ— 5 —“
4 —————— ————.—— ——————— b“
————„ 5 A=— ern ———*
——
“
“—
— 4** 2ee en —————— 5*—— A—— — 4—.. 4—. ——— 3 — 4— 8—.—— ..—— 8 7*————————————. —————— 4———————————— ** .—*————..— —————— ————— 82 2
nid pro excitantur& augentur: Verùm ab Hipp. 1. 4 prie Diæta? Ii. 8.. 41. b iæta in maxime propria& ſpeciali ſignificatione cciyte
De verò ali. mentorum
Vſu.
Mimentä uiplex.
quibus vitam ducere impoſſibile eſt, nimirum cibus aer, motus, quies, excreta retenta, ſomnu pathemata, quæ ob id non naturales dicuntur
atur, quia pere
nec ſecundum, nec præter natarum humani corporis & naturales aut non naturales efficiuntur, pro ratione h maleuèe vtentium: nam illarum dextro vſu& adwinitrann fanitas conſeruatur, morbiq́; à naturã facilius depellun contra minus dextro vſu ſanitas corrumpitur, varijc; mi
Ph. Ke. R
4
pro legitimâ alimentorum adminiſtratione.
3. Nos verò de victus ratione prout vſum 6. rerum in naturalium comprchendit agemus, initio facto à techa mentorum adminiſtratione quæ proprijſſimè diæta diciiu cuius conſideratio omnium latiſſimè patet,& cuius adſimn conſeruandam ſumma neceſſitas eſt: Nam ſubſtantuutnr.
Porum animatorum duplicem tranſmutationem fſuliter
quarum vna omnibus mixtis communis eſt propter itr
tionem, ob contraria, ex quibus gignuntur elementa dt veròeſt, quæ animatis propriè accidit, ſubſtantiæ fuor 5e diſſolutio, quam calor natiuus continuò excitat& depati cum igitur tota moles ſubſtantiæ animatorum in aliduot au ſit, niſi loco eius quo defluxit alia ſimilis ſpecie ſubſfni reſtituatur, neceſſe eſt corpora quam citiſſime deſiccai? interire: quare omnibus animatis à natura inſitæ ſunt rin rei deficientis& deſideratæ ſemper appetentes, id auten quod deſideratur ad reparandum aſſiduum ſubſtantie dett-
xum alimentum vocatur. 1
4. Verùm alimentum 0 e*εs aeds& dicitur: nam tiiple
Hippocrati eſt: vnum futurum alimentum quod ab otein
ventriculum excipitur: aliud quaſi alimentum, nimirum lar-
guis in venis: tertium verè alimentum, quod app aſteun b
24*
—
1 , Vigilia, mimi

21,. Kgog 4
1. dar hne N. ee ian uan ‧ n tibus agglutinatur& aſſimilatur: Verùm hoc loco per ali- amn an wn mentum non ic intelligitur quod verè alimentum eſt, nec en e dl ehe quod futurum alimentum, ſed quaſi alimentum, quod per os di danlanne, Propriè aſſumitur ex qua actione facultatis naturalis, primũ 49 dn adi 1mea in ventriculo chylus, deinde in venis ſanguis, tandẽ in habitu ee ee Corporis verum alimentum generatur quo reſtauratur ſimilis nn len ſpecie ſubſtantia illi quod defuxit: Quare alimentum omne de hr ſubſtantiæ corporis noſtri ſimilè eſſe debet, aut aptum vt ſi- milem ſubſtantiæ ſpeciem ei, quæ defluxit reparare queat:
Aui
nam alimenta ex 4. Elementis componuntur& idcirco refi- cere poſſunt quod à corpore noſtro abſcedit: Quare propriè Quid ali alimentum erit quod in ſubſtantiam corporis noſtri conuer- nentum? titur,& à corpore noſtroalteratur non alterat; quo nomine à medicamentis diſtinguitur. 1 5. Aſſumuntur autem virium reſtaurandarum gratia quæ comeduntur& bibuntur; verùm cibis, id eſt, alimentis, quæ comeduntur quicquid ſubſtantiæ ſiccioris defluxit impri- mis reſtituimus& famem expleimus; potione verò ſiue ali- mentis, quæ tantum bibuntur, quod humidioris ſubſtantiæ eſt: reficimus& ſitim reſtinguimus,& ciborum diſtributio-
4 . dr ork erid. 6b 4 1 7— . A Ae 414, 4 4
nn nem iuuamus;ſorbitiones mediam naturam plerumq; obti- 3
“ ⸗ 2 Mep p 481 I!
». uum gent, additur alimentis, à Galeno 1. de Sanit. tuend. c. 2.
n Ger cian gaocetuntaalnhi reſpiratio, quæ aëris inſpiratione& exſpiratione perficitur,
Eerrle cit cacgen amn qua aéreæi gneæq́; ſubſtantiæ modum& Symmetriam, ac ar- anmmmm teriarum pulſum tuemur Materia alimentorum ſumitur pO- Materia ennn kh deldenn enee tiſſimum ex animalibus& ſtirpibus: Ex animalibus nimi-“limento-
era rtamiltmt rum terreſtribus, volatilibus& aquatilibus: Ex ſtirpibus
— vt ex Cerealibus, leguminibus, fructubus, oleribus, radici-
nn thtgeaäte Dhus ſewinibus; lcciszcrc. de quorum omnium facultatibus
praæparationibus in ſpecie non eſt huius loci peculiarem
de nn eiaſcn, rraciationem inſituec.
m ccipitur line„ 9 5. Sanitatis autem ſtudioſos ſi quid aliud alimentorum
2 tcrtuum Terecee golc b 112z eoomnium

1 3 3 ö . 5 2 2— 14— 1 8„— ñ—— ——“ 4 5 5 3——— 8““ 4 88 1 h 3— 2 8 4 “— 4 1— 8 3 1“ 1 ²“ 3 8 8 6 2 8 ——“ 8 8— 5 3 8 2 2 7„.— —— 1————— 2— —— ſſſſſſͤſͤſͤſͤſͤͤͤͤa“ 2————— B— ½—— — 9————————— 6 74 8 1 8 4—“ 4 ———*————— 3— — 3. 1 4 ZͤIEͤſͤE..— 1 8 we. 3 8 85—. e——— ,.˙ ree 6“ 4
8— 4 eaas ———.———— *— 3——. —— 2— 84* ö
4 ——— — 2qb“ ———yZ———ͤͤſͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤͤſͤſͤZZ—8—E—Sſſſͤſſſ1———— 3.— 2——— 4. 3 3 3————- 1 —ö— 1—= ää—— or 3 4 1 ——*— 3 8— 8——.„———— 3 8 1———————. 8* ——— 4 3—.———— 8——.— — 5——————————————* 5—— — e.—— 2——.— 4—— ..„—— 4.—— .———.— 1.*——— 4.———— 4 ————————————— 3—
pifferen. omnium facultates& facultatum différentias nolſe dyorie⸗ tir aumen. quæ variæ ſunt: nam primum omne alimentum ſie din potus aur ſorbirio duplex eſt: aliud ſimpliciter tae, un Aiaunm tantum virium reſtaurandarum&t uendarum pratia esähd. daln tur, aut in ſubſtantiam corporis conuertitur,& nihil fer ad curationem confert; nec qualitate aliqua morbo aut n
bificæ cauſæ reſiſtit aut iuuat, vt caro aut iuſcula pullaa
gallinæ&c. aliud medicinale, quod non tantum ſubſtnia
vVirium reſtituit, ſed ſimul etiam morbo& cauſæ mactit
reliſtit, vt in febribus aqua hordei, iuſcula pullorum galin Alimenta alterata lactuca&c. quæ alimenta medieamentol dien
Sea cunt tur, fub quibus continentur victus aut alimenta caleſäcius tia, refrigerantia, attenuantia&c. item obſonia, quren cibis aſſumuntur vt guſtum excitent; ac condiment, miſcentur cibis, vt eorum vim excitent, vt fal, acetum m. mata; aut vt leniant& contemperent, vt buty tum oſeimtt. nlimenta 7. Alimenta calefacientia ſunt cibiaut potus condinn. Kalelzedn matibus; vt vinum fuluum vetus; cereuiſia potens, cafat gerantia. Phanus; allium,&c. Refrigerantia alimenta cibiextofäe milio, ptiſana hordei, alimenta decocta cum lactuca in
m 5
8
0)
rennzu. bo&c. Attenuantia ſunt panes hordei aut tritiei na fermentati& præparati aut lori, auiculæ montaneht li columbarum, gallinarum, perdices non recens mactat, ad vnum& alterum diem ſeruati, piſces petroi& qu mn.
ſ1em friabilem carnem habent; cibi, aceto, mulſo aut nr- ceamenris attenuantibus conditi, amygdalæ amart, hüt Pus piper, ſinapi, cappares; vinum album tenpe, Eereün BPibecentss kydremel, acerum, wulfum Ke..... mmilhginei iuc ex futidu ſecalis non fermentati nec beni 1 cti, placentæ ex ſimilagine ſine ferment, 9¹ ra, amn) 5 b
14,* U Mentes füble frictæ, Mmilium, br aess varö käprinn, bun

* * —
44
. re *
5* ¹
4 5 1 n 4
3 1 A Koel 1 4
f
44
— * *
4 † 3 4 Mne p NMcs 8 1 w 2
NWr
3 1 4 8 3 4 v 8 3 3“ 2Ad A
4 ½ 4 1 4 1 5 A
4 1
** 4* 9 4ʃ 9 ¹ 4 4 4 8 ff—5—“
“ Q 4 4 1 4
* 4 **
„ 1 l 1 711 d.
w wreri .* 5*
Mhue er cenbrnnkerert r re n
4 4*— 9. K d E
8 3 en
86† Peb. nn: 1
alba, craſſa&c.
bubula,& potiſſimum ex animalibus ſenio confeciis piſces teſtacci, cruſtacei aut cetacei, anguillæ, caſeus, oua dura aut
fricta in ſfartagine, carnes fumo induratæ, fimgi, rapæ, dacty-
li, caſtaneæ, vina crafla, nigra, deinde craſſu, rubra, aut craſſa
dulcia: Verùm ex alimentis craſſi ſucci alia rantum craſfi
ſucci ſunt, vt lentic ula: alia ſimul craſſi& viſcoſi vt caro te- ſtaceorum. Mediæ naturæ ſunt, panis triticeus fermenta- Aimenta tus, beneq́; coctus, caro columbarum, gallinarum, caro ill- turg. nmiorum animalium, potiſſimum quæ non duram, craſſam aut viſcoſam carnem habent, piſces qui vifcoſitatem& graueo- lentiam in cibo non repræſentant, oua recentia tremula, vina
9. Deindealimenta quatenus alterantur in corpore, a- Alimenta
facilis con-
ir r. lia dicuntur facilis concoctionis, alia difficilis: Facilis au- codionis.
tem concoctionis ſunt panes triticei, fermentati, benè cocti,
oua tremula, piſces petroſi, caro volucrum magis quam terreſtrium,& omnes augeſcentium magis quam ſeneſcen-
tium;& animalium in ſiccis locis degentium magis quam in humidis,& paludoſis. Deinde alia facilè corrumpuntur, vt Alimenta mala perſica, fructus horarei: alia difficulter, vt caro can- aue kaslſ crorum: Præterea alia boni ſucci ſunt, quæ in bonum ſan- culter cor- guinem facilè permutantur, vt panes triticei potiſſimum umpun- ſimilaginei bene fermentati& cocti, oua recentia, volucres“
& piſces ferè omnes, potiſſimum quæ carnem friabilem& mollem habent, exceptis ijs, qui in paludibus, ſtagnis,& Huminibus limoſis degunt, lac animalium bonæ habitudinis
F&c. Alia mali ſucci ſimt, quæ in bonum ſanguinem non facilè Alimenta
boni aut
permutantur, licet quædam eorum difficilis concoctionis mali ſucci.
aut diſtributionis non ſint; quorum alia conuertuntur facilb in funguinem melancholicum, vt caro hircina, leporum, omniumq; anſmalium non caſtratorum& ſeniorum;, carnes & piſces fumo indurati, aut ſale conditi, braſſica, caſens an.
111 3 tiquus

—
—2 —
.——— 5. —,---—————— — 7———— *.* 8 8—* ———— — 3— —„
————— *— 2 94
8—— 2 8 1 8—* —*.—*.—— 3— ——— 4 84 3—— “ 4 8 8— 4— ——-r-yõ 2 ———— 4 4 Lehm ———
4 ———. 22—— —————— 4 —ö—ñöᷓ— d——— ——————,—————— — 5— 2——— 4— ———————
lucrum degentium in aquis paluſtribus& limoſis, pilces c.
Indicantia victum.
Quind; in-
victus ra- rione con-
fideranda.
tiquus gec. Vel in bilioſum ſanguinem vt fliqte, nte
Vel in pituitoſum& excrementitium, vt caropiſciuma 19. tacei, caro animalium otiosè viuentium, caroan uida pen furfuracei&c. vel in corruptos humores; yt bohe dn cæpa, oua in ſartagine fricta: vel in flatulentum ſan urn vt legumina, caricæ, rapæ&c. Tandem alimenta 8 A tum nutriunt, alia parum, quædam medio modoſehaben quibus paulo poſt dicemus. Hinc compoſitæ alimentan facultates intelliguntur, nam ex alimentis tam boniqu mali ſucci quædam tenue quædam craſſum alimentunſa ſtant& quædam multum quædam parum nutriunt. Yanit nuis& multi alimenti ſunt oua tremula ſuccus exqti carnis gallinæ&c. Boni tenuis pauci alimenti ius paliin num album tenue: Boni craſſi multi caro ſuilla, cancronn, oua dura: Boni craſſi pauci vinum nigrum: at mali cult
*
multi, caro ceruina, bubula&c. mali craſſi pauci carofia
mali tenuis pauci raphanus, allium: Verum in genen qu craſſæ ſunt ſubſtantiæ& magis nutriunt& ſubſtantiam ſ dam reficiunt quam liquida. 10. Cum autem finis nutritionis ſit virium fubſtanta reparare& conſeruare, proinde victus ratio quatenus las mum alimentorum vſum præſcribit vna indicatio per ſen vnumq́; proprium indicans, virium ſubſtantiam conſerun ex accidente verò in ægris, morbo aut cauſæ morbiſca ne ſtere, ſiue ita vires morborum medicatrices debitis aliner tis tueri, vt morbus non augeatur: nam virium gratià nute- mus ſiue legitimum alimentorum vſum præſcribimus ſun morbi, niſi ex accidente, quatenus permittit ac prolibe. quod vires inſinuant, vt infra apparebit. Conſiderantun 6 tem in legitima victus ratione quinq; Primo ſubſtanti forma alimentorum: 2. quantitas, 3. qualitas, 4. ben
2.- 1 3 pus& occaſio, 5. modus exhibendi, quæ omnia nethi4

Lor u —„ W. ⁸ dal 52. —, Ool ruü „ K au Hacc. FD Lee V 4 ddanns illmn. lan unc udckane K maern nurki Xk „ 4 umr. 1 4 1490. c. 4
“ 5 4 3 ½ 1 NVM⸗ “ 5 9 e 1
3
“ 4 Aeeen N
e, 6 oale *„ 4 -8»H8» Dumhe . rIdRvRn 2
1 4 Lͤ m ASm Aüt 1
4* nron rn dken .
4 *
4 4.. 5 8 9 1 c re doc e
4 8„ 1— geum un I. 3o! 4 8.. 4 1 eLricimuan 1ocun ln n „* 4 1
4 “ a 1 4 1* nh
5 1*(r inumt, n fta portddt.(M.
84*. 4 wun victus rrricoe qunq; M.
,·.·.
bemus in ſanis penes virtutem& exigentiam virium; in ægris penes collationem virtutis ad morbum: nam vt monet Hipp. 9. Aph. 1. coniectari oportet, an æger cum eo victu ſufficiat perdurare ad vigorem vſq; morbi, an prius deficiat& cum ta- le victu ſuccumbat& hebeſcat morbus.
II. Subſtantia aut forma victus conſideratur ſecundum rorma alimentorum vim& efficaciam maiorem aut minorem ad vidus. corpus nutriendum,& proprisè eſt ea victus ratio, qua vires conſeruantur iuxta diuerſam ipſarum virium rationem. Sub-
ſtantiæ autem virium, quæ alimentis reficitur triplex ratio
eſt: nam ſtudemus in nutritione, vel plus ſubſtantiæ appone-
re, quàm deperditum eſt, atq; ita vires corporis augere; vel
tantum apponere quantum deperditum eſt,& vires in eodem
ſtatu conſeruare: vel minus apponere, atq; ita ſubſtantiam
virium imminuere; quare victus forma triplex primum erit;
vna augens ſiue exactè plena, craſſaq́; victus ratio, alimentis pleniſſimè nutrientibus, quæ ſubſtantiam virium adauger
& plus apponit quàm deperditum eſt: alia media ſimpliciter
pPlena, quæ tantam præſtat refectionem quanta eſt diſſipatio:
tertia tenuis victus, quæ minorem præſtat refectionem, quan-
ta eſt ſatis pro eo reſtaurando quod amiſſum eſt: atq; eo re-
ſpectu victus minuens vocatur; Tenuis verò victus, iuxta
Gal. comm. 4. Aph. 1. in tenuem& tenuiſſimum diuiditur,
quorum vterq;, vel ſimpliciter talis eſt, vel exquiſitè.
12. Quare in vniuerſum ſex erunt victus formaæ, nimirum Sex formæ exactè plena, ſimpliciter plena, tenuis ſimpliciter, tenuis ex-"dus⸗ quiſitè, tenuiſſima ſimpliciter, tenuiſſima exquiſite: qua-
rum ſingulæ ſuam debitam alimentorum adminiſtrationem
requirunt: Hipp. lib. de Priſca medicina, victus formam ra-
tione alimentorum diuidit in ea, quæ comeduntur, quæ b ſorbentur,& quæ bibuntur; quibus quartam addit Gal. ex Alimenta Hipp. comm. in lib. 1. Aph. nimirum omnimodam abſtinen- he aliun. .— tlam. tur.

—
.— —— 2 8 12—— 2— *——— 2.—— 2—— 4— 2 —————— 4———————“ „— e———————————=—— —— 5 1 8 3—— 2 4*——— 1**— ——*. 3— 12— 2 2 4—“—.— 1—————— 8 85 ————— 2 4»* 4 n“— 8* —.—— 4 ——*.—— 4———*— 1 —————— 2* 4 3 — 5—-— ——— 2 8— . 3,
—— ——— ⁄— 4— ——— 4*“ ——————
tiam: ſub victu per ea quæ comeduntur contineti potan acté& ſimplieiter plena victus forma: Derca qua ae
tur rietus tenuis ſmpliciter& exquiſite: nam lahiind duplices ſunt: aliæ tenuiores, qualis eſt cremor aut lna hordei, ius pulli cum modico panis: aliæ cralſæ ut fiiu
hordei non colata, panatella craſſior ex iure pulli&c. Vin
ſimpliciter tenuis per craſſas ſorbitiones: victus exacteta
er tenues ſorbitiones perficitur. Sub victu per ez quas hantur„vt ſunt aqua hordei, aqua panata, ius prunona aqua mulſa&c. ſimpliciter tenuiſſimus victus conuin
ſub inediâ extremè tenuiſſimus.
13. Verum quia hoc tempore& in his locis ſeptenties libus potiſſimum homines pleniori& frequentiori vicunn tur, quàm veteres illi medici, ac ob conſuetudinem ian
ctuum materias difficilime: Proindè pro extrema teuit
4 . 8
8
ma diæta loco inediæ cogimur aquam hordei aut man
ton exhibere,& aliquando ad ſorbitiones tenues traiu pro ſimpliciter tenui loco craſſarum ſorbitionum, eaqung meduntur& non multum nutriunt, vt olera, piſcesſasant auiculas montanas& ſimilia pro conſuetudine concedasi infra latius dicemus. b 2
14. Alimenta autem quatenus conſiderantur ſecuus ſubſtantiam ſiue vim& efficaciam ad nutriendum aliadin tur paucum nutrimentum præſtare, per quæ perficitut 1
enuis: alia multum, per quæ exquiſité plenus: qiis na-
Victus te-
nuis.
Plena vi-
modo ſé habent, per quæ perficitur victus mediuo danple ter plenus: Alimenta autem pauci alimenti ſunt, it giän eſt ſorbitiones tenuiores deinde craſſiores hinc panls Nor- deaceus aut triticeus, fermentatus, lotus olera fructusomns
ferè vinum album tenue piſces petroſi, auiculæ montma Kus ratio Deinde victus ratio media ſiue ſimpliciter plena deber in
per alimenta quæ boni ſed non craſſi ſucci ſunt& ünie

eilis digeſtionis& diſtributionis, vt panis triticeus aur
a⁴ ꝙ aut non puré ſimulagineus fermentatus benè co-
ckus, oua recentia ſorbilia, lac animalium bonæ habitudinis,
piſces faxatiles,& quæ carnem mollem& friabilem habent,
vt lucius perca&c. caro pullorum gallinæ, columbarum per-
dicis, caro animalium, quæ non duram viſcoſam carnem ha-
bent,& in ſumma omne volucrum genus, minus alit pedeſtri-
um genus comparatum,& caro animalium ſeneſcentium mi-
nus bonum ſuccum præbet,& difficilius concoquuntur, quam
augeſcentium. His adduntur ficus, paſſulæ; ex plantis aſpa-
e Tagus. Victus rario exactè plena quæ plurimum alimenti Exade ple- prabet fit ex alimentis craſſis ſed boni ſucci, vt ſunt panes pu- na vidus
ee ſimilaginei benéè cocti, oryza, piſa, piſces teſtacei aut cru-
un ſtacei, vt cancri, item limaces, cochleæ, ac nonnulli cartila-
n ginei, vt rhaia: Item caro gallinarum, columbarum, magis ad-
huc caro porcina, bubula, veruecina, mediæ ætatis, oua dura,
recentia, caſeus: Ex fructibus potiſs. nuces pineæ, piſtacia,
a amygdalæ&c. 15. Vt autem idonea victus forma conſtituatur tam in ſa-Ratio coa-
nis quam in ægris vires primum intueri oportet: nam vires a- iruend.
limentum propriè indicant,& non tantum genus formamꝗ; 44
24
ctus primũ non éeo- in ſanis.
4 3
4 4
1 3 I E ““:3 rär 4 M * 11 4 A
4 4 * 1 ½
nun, her qat ecaubeſa 1 A
4 4“„ e 4 4 4. 4 44 93ℳ ““ 3 1 4.
4 4
*4** 4„ ““
5.* anf ein. 4* 8 ℳ4 AA 8* e 241 500. 2
„„-
4* 1 A e 1 “ Auc.
6 4 4 38 4— 4 4 17173 Kb TOn 4 A„ 2
*. 9 „
—
4 puces feltoch he * 1 4„ 4
4 eee N 8 A
„ 4.4 a 9. A
* 1*
““
„ ane Aee P, l XO
alimenti, ſed etiam quantitatem& modum: verùm
dem modo in ſanis vt in ægris aut neutris: ſed in ſanis ſimpli- citer pro môdo virium, in ægris curandis, aut in ſanis qui ad
morbos inclinant, habita ratione morbi aut cauſæ morbifi-
cæ. Nam in ſanis potiſſimum dècet vires roburq́; corporis
augere exactè plena aut in eodem ſtatu conſeruare media vi-
ctus forma. Deinde quo ſanorum vires maiores ſunt, eo ple-
nius nutrire,& copioſius nutrimentum exhibere conuenit;
quo minores, eo minus plenè; quare iuuenes qui plurimum
habent caloris natiui iuxta Hipo. 14. Aph. x. plurimo egent a-
limento, plenioriq́; victus forma, alioquin corpus abſumitur; mmm J ſenes
3

Ratio con- vt forma victus conſtituatur, vires oportet cum morboai
ſtituendi formam vi Kusin xæ-
ſenes verè contra. Demonſtrant autem vires, xtas ten ramentum, corporis habitus, conſuetudo, riteinlinn aër ambiens, vt infra de quantitate deinceps dicemus. d 4 plena craſſaq́; victus ratio debetur ſanis, benè valentibus 1 ſuetis, robuſtis, qui exercitijs dediti ſunt, beneq; dorwun temporibus primum frigidis, deinde temperatis. 16. Veruͤm in jjs, qui ad morbos inclinant, aut in rii
ſis morbificis conferre,& videndum an id permittat& hibeat morbus, aut morbifica cauſa, quod vires inſinuan
gris& neu. luti pro fanitate conſeruanda in ſanis, non bendè valentin
IIS⸗
rariſſimè& non niſi poſt euacuationes vires debilitanes, cet vires corporis pleniori victu augere, ſed aut in eodent tu conſeruare, aut minus exhibere, tenuioriq́; victus min vti, quàm vires inſinuant, potiſſimum in diſpoſitione ſi rica aut cacochymica, aut in ijs, qui cruditatibus inti tur& non benè concoquunt, nec conſueto modo domm, aut a ſolitis exercitijs deſiſtunt. 17. Similiter in ægris rariſſimè morbus permittitih ſtantiam corporis maiorẽ reddere quàm accepimus yleuin nutrire, ſed aut in eodem ſtatu vires conſeruare medisſte forma, vt in morbis chronicis, aut nonnihil debilitataii ad ſtatum vſq; tenui victus ratione, vt in morbis acutisimi morbis pleriſq;, ſi tantum exhiberemus, quantum vites ii nuant, diſtraheretur natura à concoctione materiæ wotit cæ,& pugna cum morbo,&e cauſis morbificis, ſimulq; a retur morbus,& cauſæ morbificæ, nimirum humorum en ditas, plethora, cacochymia,& eo magis copia alimentonmn di ſtraheretur, quo acutior eſt morbus,&humoribg concoqlt dis magis incumbit, ſiue quo magis morbo reſiſtit aut mäe ei pugna naturæ&morbi. Quare ia ægris ictnsormamim cant vires pro conſtitutione& modo morbi, quæ konihi b
„.

4]
** 4 4* 8
4 8 2* 4 5 2
,.“
4.640
2 pe T „ 4 nr 8 1 4. K d —; 8 4„ 8 4:„ Kn gram nen 4 4.
—
E„ 4 46*9 gee SCoen
4* 8 1„ 1 7 1„
5 84*3 OdeRe 4 5 4.“ 4 DEr„ A NS,
* —“- Kri Coocochan
* 4* “ 9 .. 8 Hu T0 A
Dor
öö “
f 44
4. 4. f 4 60 TeMcn.
-
1 8“ * 1e 1 ur 3
o conitutiooc à nodoead-
ana ter peracutis, qui intra 7. deſinunt, ſimpliciter tenuiſſimus:
. ordenn
intelligenda eſt ſecu ndum diſpoſitionem quoad ſymptoma- ta,& prout morbus tardius aut velocius mouetur cum ma- gnis ſymptomatibus, an acutus, peracutus, aut chronicus: nam quò acutior morbus eſt celeriuſie mouetur;& ſympto- mata magis vigent, eò tenuiori diætà vtendum erit; quò mi- nus acutus, eò pleniori, vt natura diuturnæ obeundæ conco- ctioni ſufficiat,& non planè ſuccumbat; cum enim in peracu- tis citò futurus ſit vigor,& ſymptomata vehementiſſimè vr- geant, vt neceſſe ſit in pugna aut naturam ſuccumbere aut
morbum, laborandum erit, vt dum natura tantam vim pati-
tur, pleniori victu à pugna nullo modo diſtrahatur, ſed omni- bus viribus reſiſtat,& concoctioni materiæ morbificæ in- cumbat.—
18. roinde in morbis extremè acutis qui intra 4. diem iudicantur, exactè tenuiſſimus victus requiritur: in ſimplici-
in exquiſitè acutis qui intra 14., exactè tenuis: in ſimpliciter acutis qui intra 20. aut 21. terminantur, ſimpliciter tenuis vi- ctus: in morbis chronicis pro longitudine, plenior victus ratio conuenit, tribuendo ſemper aliquid, non ſolum ætati& tem- peramento, ſed etiam conſuetudini, tempori anni, regioni& ſimilibus. b
19. 2 0 pore grauiſſima ſymptomata ſæuiunt,& error maximus in vi- ctus ratione commitritur: igitur in victus ratione conſtituen- da ſemper oculos ad ſtatum dirigere oportet,& conijcere, an eum tali victus formaà vires ægri ad ſummum vigorem perdu- rare queant, an prius deficiant, vt ſtarim tenuiorem victum corrigamus, atq; ita vnum oculum ad vires, alterum ad mor- bum dirigere, vt vtriuſq; vi perſpectâ, eam victus formam conſtituamus, quæ vires conſeruet,& morbum non augeat: veruùm in his oportet non ſolum vires præſentes conſiderare, mmm 2&
Victus for- ma in ſin- gulis mor-
bis. b
Nam norma victus in ægris eſt ſtatus morbi, quo tem-

rium oppreſſionem, ob morbi aut ſymptomatum vchenan am: alio ob diſſolutionem ſubſtantiæ virium ex vtilisainn. ti defectu. Si debilitas virium oriatur propter oppteliua
Modus re- ficiendi.
& potiſſimum vitales ex pulſu, ſed etiam imminentes baei 1 turas ex temperamento, ætate, conſuetudine, inedia f aut difficili tolerantiâ, ſanguinis tenuitate& haucitaezt V milibus: nam ætas puerilis, habitus rarus, laxus„tenpern ra calida, ſanguinis tenuitas& paucitas, conſuetudo malit limenti, plenius quàm pro morbi ratione conueniat ſraui cogunt: accedit his immodica euacuatio, vigiliæ, morlun, ficij ventriculi, lumbrici& ſimilia, quæ vires vehementa ſoluunt, igitur cum propter ea, quæ vires debilitant, di mus, an æger ad ſtatum cum tali victu perdurare queat, i recedemus ad magis plenam victus formam, cum yiriun ma ſit dignitas,& ſcopus in victus ratione virium defecuit currere.— 20. Debilitas autem virium dupliciter accidit: nochy-
ob morbi aut ſymptomatum vehementiam, humoruman. tatem, copiam&c. victus plenior concedendus nouch ſed portius tenuior: ſin ob defectum ſubſtantiæ virium, euns
lis alimenti defectu, victus augendus erit.
21. Conſtat autem ſubſtanria corporis noſtri immeli triplici ſubſtantià, ſpirituosà nimirum, ca rnosâ& ſolidagn
rum ſingula per ſui ſimilia reſtaurationem inſinuant, igiu
vbi virtus incipit deficere ex defectu ſpirituum, quod conte tim accidere ſolet, ſui refectionem indicat per reſpirationem tranſpirationem,& per eum qui ex ſanguine rrauüiſn vaporem: ſed vt vapor vtilis tranſmittatur, refectio felid² bet per alimentum ſpirituoſum, id eſt, tenue, aëreum vbum. dum, qualia ſunt liquida reficientia, vt vinum, iurar eiir tia cum aqua cinamomi& ſimilibus: ſi ratione ſubſtantiæſon
.. 4111,, 114111117895.4 J. gr VITLUS deſic lat,VtI nphthi ſicis. indicant cuſtod la Mheng

u een Lndedd trimentum ſolidum, vt caro caponis, vituli, cancrorum, mor-
ulxex pincis, piſtaceis, amygcdalis& ſimilibus: ſin ratione en Carnoſæ ſubſtantiæ, per nutrimentum, quod in medio humi- .e e abima dorum& folidorum corporum eſt, pro modo affectus,& pro- urmorbus magis minuſüe urgeat, celeriuſdl; moueatur. Peeeee 2. Nam in victu ægrorum conſtituendo conferendæ ſunt rger a4 4., kterea ae vires cum morbo,& obſeruandum, Vtru mor bus anvires ma- isrrgeant'vt ci, quod maximswrgeat, primim occurramus, 2 pennc pd altero non neglecto. Virium defectus alimentum indicat,& Kapgan de. n quò debiliores ex defectu boni alimenti, eo magis vrgent, ſi- . n ue maiorem refectionem requirunt: morbus quidem alimen- eee tum non indicat, ſed paruus id permittit, quod vires præſcri- TPrrenonen dnn häüda bunt, magnusprohibet,& eò magis, quò magis vrget& Ve- 4 onardinr un hementius ſæuit: quare in ægris virtute maximè vrgente ob
4. 4— Mem ſadcame man virium diſſolutionem, ſed morbo non vrgente, confeſtim ple-
4
im nior victus ratio conuenit, quò vires deficientes refici queant: ccoontra virtute non vrgente, morbo vehementiſſimè vrgente, vt in exquiſitè peracutis, victus exactè tenuiſſimus: at nec 4. 1. A L
morbo, nec virtute vrgente, vt ſi morbus paruus ſit,& vires eeee validæ, media victus forma: morbo& virtute mediocriter rrgente, victus ſimpliciter tenuis: morbo mediocriter vrgen- ſme, virrtute non vrgente, victus exquiſitè tenuis: morbo vehe- mentiſſimé vrgente, virtute Daululum victus ſimpliciter te- m niſſimus: eadem in cæteris ratio. Sed in his omnibus decli- im nare oportet potius ad exceſſum quam defectum, quia virium mmiam eſt præcipua dignitas,& ægri defectum grauius ferunt, potiſ- nem, A gereen al ſimum in principio& augmento. b ee unln 23. Statusuntem morbi à Gal. tripliciter ſumitur. 1. in li- n birnein K bris Criſium quoad concoctiones, nam in ſtatu viger conco- m ctio, quo tempore potiſſimum fiunt criſes, in principio omnia dtemi alimim crudiora ſunt: 2. libro de morborum temporibus, quoad diſ- politionem affectus, vt quando inflammatio diſtinguitur ſe- 1 bini mmm z cundum
4 8 3
1“

— ——— —
—— 6.
— —ZöͤöͤͤZZöZö—ö—ö—ͤ“ 2— 8—
—“—
Aquo Ratu cundum magnitudinis incrementum: 3. comm. in
ſumenda
forma.
1
tio morbo- rum quo ad
ſympto · mata.
ſit victus
ad ſymptomata& ſymptomatum ſæuitiam: enmie
ſumatur pro materiæ morbificæ concoctione, quia nallum
certum definitum tempus habet, ob materiæ diuerſitatemx virium inæqualitatem, ac varium motum in morbis, abar
non poterit ſumi menſura victus: eadem ratio eſt, ſiſtatuong criſi ſumatur: Nec etiam à ſtatu quoad affectus diljai- nem ſumi poterit victus forma: nam diſpoſitio per ſenti præbet indicium, niſi quatenus actiones lædat; telinquini
gitur, quodvictus norma ſumenda potiſſimum ſit àſtau
ad ſymptomatum ſæuitiam, quo tempore maximeſeutna bus,& id prohibet, quod vires inſinuant: cirea prinehus nim& finem, teſte Hipp.& Gal. omnia imbeccliora lunh a-
ca ſtatum ſymptomata maximè vigent, quo verò tenmn
maxima vis morbi eſt, victu tenuiſſimo vtendum erit: ſuiia
cum ſtatu quoad ſymptomata vtile erit coniungere cultt. rationem concoctionum& diſpoſitionum morbi, itſiiu omnibus collatione facilius certiuſq́; queamus debitmt
ctus formam præſcribere. 24. Status autem quoad ſymptomatum ſæuitiam anis
rripiex ra- non ſolum quando vigent concoctiones, ſed etiam in yin
pio, quando materia cruda& copioſa eſt, ac etiamin purs ſu morbi, quando incipit concoctio: nam vt Hipp. lib.hl ſect. 3. morberum triplex eſt ratio quoad ſymptomatu q
dam ſtatim vigent, id eſt, cum grauiſſimis ſymptomatibisir
cipiunt, qui deinde paulò poſt incipiente concoctione m.
untur, quod accidit in pleuritide& peripneumoniiia 1 que inflammationibus neruoſarum partiunin febribus 70
nullis tertianis& c. ob ſummam materiæ copiam ctuditatem
craſſitiem, acrimoniam&c. in ini concoctione paulò poſt miteſcunt, veluti in
2 A
tio morbi, quæ incipimr leuritide&pet
pneumonid, dolores ſenſim deſinunt, vbi ſputa heres

21 Mo
2
Rih
Em 4 AA. 3 r 4 1. 4 4 1 4 1. Aarione facnes rnn 2 1 ½ 1
4 m r Aum 84 1 M 1 484
1 rr 4 A. er 1 5 4— Qad ymdeo⸗ 4 ½„
ö 4— A— 1
4 „ Aen ³ 2 Noäe 1 * 1Gacdedones kle 4 e. ah ateru cruda Kcopnüth ra , **
ANe 1 MMmRo Mocho unch
Norperun triylex ef nitio quauiir rim Werr id cit, cam gmifrn nui gemde paulo pod npen ir pod ccidit in glcwinde kpecpamn unnat andas neruofrr en trriunis Ac. od ſommm mene , Krimooium Kc. i to 1 one uulò pot miteſent xm
ai, dalores ſenin deimt e
liquid affatu dignum expurgare cœperint: nec alia eſt cauſa, uod mors in principio acceſſionum interdum accidit, vt te- ſtatur Gal. 3. de Criſib. c. 9. mors verò in deteriori parte paro-
xyfmi accidit. b 25. Deinde alij morbi contra leniter incipiunt paulatim augentur, aut ſub ac in criſi maximè vigent, nimirum quorum materia ad vnam criticam excretionem reſeruatur, vt pleræ-
ue febres continuæ, vnde quo tempore complentur conco- Sienes ie vigent ſymptomata, tum ob materiæ putre- dinem, tum ob maximum certamem naturæ cum morbo. Ter- tiò aliqui morbi mediam naturam habent, leniter incipiunt,
augentur, vt vbi ad vigorem ſymptomata deuenerint, rurſus ante criſim paulatim ſeſe remittunt; quod euenire conſueuit in morbis vbi mali humores cum bonis commixti ſunt, ex in commotione humorum: nam in progreſſu ſæpe vi morbi con-
citatis humoribus vehementiſſima ſymptomata oriuntur, quę circa criſin ſedantur aut mitigantur.
26. Cum autem autore Hipp. Aph. 3. lib. 1. tenuiſſimo victu vtendum ſemper ſit eo tempore, quo morbi maxima vis eſt, i- gitur in morbis qui cum vehementiſſimis ſymptomatibus in- cipiunt, quæ poſtea ſeſe remittunt, victus ſtatim in initio te- nuiſſimus eſſe debet,& remiſſis ſymptomatibus nonnihil au- gendus, vt vires reficiantur,& concoctio melius procedat: contra in morbis, quorum materia ad vnam criticam excreti- onem reſeruatur, aut qui circa criſin maximè ſæuiunt: nam in principijs alere conuenit, in aut circa ſtatum parcius multò. At quando in progreſſu ſæuit morbus,& circa criſin ſym- ptomata ſeſe nonnihil remittunt, in principio plenius, in pro- greſſu, vbi ſæuiunt ſymptomata tenuiſſimè: circa criſin, me- dio modo ægri alendi ſuunhtht.
28. titate ali-
Secundo quantitas alimenti in vietus ratione ſæpè II pe quas- ſumitur pro formã victę ſiue efficariâ alimenti maiori aut mi- menti- AoDimaſll ue earle almen nors

nori ad nutriendum: propriè pro copi maiorin
menticui 1 aiori vel minasſa limenti cuiuſcunq; formæ; non rarò pro forma vicqus bath
Norma autem quantitatis propriè dictæ eſt viri lanis abſolute, in ægris, prout permittit aut prohihet natn & morbifica cauſa: ſemper enim in ſanis quo virtus robuliy & vis caloris natiui maior, non ſolum plenior riggus ſtin b maior ciborum copia exhibenda erit. 5 28. AEſtimatur virium robur ex ætate, temperama habitu corporis, conſuetudine, vitæ inſtiruto, acris coyſi tione, tempore anni, regione&c. Nan qui creſcuntit ſn & adoleſcentes plurimum habent calidi innati,& tona habitum rarum, ideo plurimo egent alimento,&potiliniis naturaâ viuidiores ſunt, alioqui corpus abſumitur ſaiu contra parum caloris natiui ineſt, ideo inediam facite l- nent,& paucis fomentis indigent: à multis enim calor nn uus obruitur: Qui mediæ ætatis ſunt inter ſenes&euai creſcunt, medio modo ſe habent,& quò magis ad ætatenie nilem, eò minori, quò ad iuuenilem, eò maiori alimenam copia indigent, ſi temperamentum, conſuetudo& inii concurrant: nam in qualibet ætare, qui viuidiores ſunt peramenti calidiores, difficilius inopiam alimenti fetunta dem modo, qui pluribus alimentis aſſueti ſunt, aut mutiir boribus& exercitijs dediti: nam vbi fames, ibi labornqn non eſt. In temporibus anni& regionibus eadem ratio eble V ut in ætatibus nam hyeme primum ventres natura calidiim ſunt,& ſomni longiſſimi, ideo eo tempore alimenta copiol- ſimé exhibenda erunt, ſecundò vere, pauciora autumnopi- ciſſima æſtate, comparatione aliorum temporum fimils 4 tio in regionibus; Nam in regionibus frigidis hominesmo- rem copiam cibi requirunt quàm in temperatis,& in terpe
um rodoryi
ratis quam in calidis. ſͤ 29. Commune præceptum in ſanis eſt eam cibi 1.

„ o. ,2 4 1 21 r- 1 Nr. 8* 1 1 Nan. 2 di 5 45* 3 4 8 „ 8— 5 4 A ee e 4 1 roa d * 5 4 Mhera. Idanft r fedan er per „.8 2 3. m . 41 „ 8 4* 9 d NW 5 * M A 8 9 1 4 5 1 Men. . fum 4 dra 1 doane 8 dd 1„ ll 9 1 — B“ d * 4 kedid 1 4„ odekr N b .„ 1— To b Fmn 8 1 1 le menn d Rca 1 X „ ꝓ e enen 4. . Ra ¹ 1 A. ℳ or 4 1aAe Mal 4 4„ 6 4 u 4 4. l* 1, 8 4 8 4 4 7 W 6 AX A me 1 2 AGgen⸗ Inn * 8 4 der Mer imar 8 GDecte n eeeen X 18 2 4„. 4 . 4 r A 4 7. 0G N ede a 1* .* oc. 3Gr h. 4*„ 1.— — mr dOn N * 4 kt perre 6 N,(o 811. m 81 alder 1 ͤ. 4* Arn , 1 1Ä 4 4 1. o 3 1 4 T 8 6 . Ir mem enn.
4 4 4 F* ö 1
“ n “ ¹ Ke 1
„k*— 1— Aun 4 Neloa „ FKoc 3*
äe Arem rm
F
4
8 4ν Joro rr
4 Woe kerd 4K L *
. 1 “ A 4 4 o„Naue
³ z„ üre, comermwoc cren erer
8 4
1 4 4„ 1 ncibi rccuirm cuntnee
,²:.
4 4 8 mm cllidis. n[nklc 4 nns orxceptun *.
—-* 6
4** 1³ 3. 46 IIA rrou i 4 1 42* 4“ 4 4 8 8 * 1
ingerere quæ grauitatem ventriculo non inferat nec reſpira- tionis paruitatem; cum ſanitatis ſtudium ſit, non ſatiari cibis & ad labores impigrum eſſe cibi verò tantum ingeratur quan- tum par laboribus; quare peccant, qui vitam ſedentariam& in ocio literarum agentes plurimam variorum ciborum copi-
am ingerunt, idq́; præter conſuetudinem; qui parum laborat
minus comedat: verùm in ijs qui naturaliter frigido ſunt ven- triculo, minus concedendum erit quàm appetitus poſtulat,
qa plus appetunt quàm concoquunt: At ſi quis prauà conſue-
tudine aut ciborum illectamentis pluſculũ ingerat, optimum
aexiſtimatur vnica die in ſeprimana aut à meridie in meridiem aAcibo penit⸗ abſtinere, ſimulq́; ſomno,& quieti indulgere: ve- rum vbi ex copiâ aut prauitate alimenti cruditas oritur, ſati- us putatur parum alimenti ſed boni ſucci concedere, quàm à
priſtina conſuetudine multum recedere, imo in robuſtis aſ- ſuetis poſt crapulam veſpertinam manè vinum indulgere. Ve- rùm ſani benè valentes non tenentur ita exactam victus ratio-
mnem ſeruare, ſed ægri aut valetudinarij. 30. Inagris aut ſanis non benè valentibus debita quanti-
tas alimenti æſtimari debet non ex ſolis viribus, ſed ex com- Quantitas 3 1 1„ in ægräs.
paratione virium cum morbo& morbificis cauſis,& quan- quam virtus quo corrobuſtior, eò maiorem quantitatem in-— dicat, ramen eam quantitatem magnitudo morbi minuit,& eò magis, quo magis vrget morbus& morbifica cauſa. For- ma autem victus in morbis, manente eâdem conſtitutione, mutanda ſtatim non eſt, ſed potiſſimum quantitas prout mor- bus incrementum ſuſcipit; vt enim ſe habet victus tenuior& craſſior ad morbum magis minuſue acutum, ita ſe habere de- bet quantitas maior minorq́; eiuſdem formæ ad diuerſas eiuſ- dem morbi diſpoſitiones: nam maior quantitas eiuſdem for- mæ minus graui eiuſdem morbi diſdofr om conuenit; minor quantitas magis graui; igitur virtus valida cum paruo morbo
nnn magnam

III. Quali-
tas victus.
cat: debilis verò virtus, licet paruam quantitatem indicne videatur, tamen quia cum tali victu vires in certanineaden
parumq́;; Impura verò corpora fiue in
te conſuetudine; ſi enim puer fuerit temperamen
32.
nagnam alimenti copiam, cum magno mor dee mas nti copiam, cum magno morbo paruam inii
tremum morbi perdurare nequeant, igitur vt defectui ſiiun occurramus, cogimur maiorem copiam exhibere, aut 8 1 ægris ſiue neutrisye. nius nutrienda non ſunt. 31. Tertio qualitas victus ſumitur ex qualitate ſiue prietate alimentorum: alimenta autem vr ſupra diuim alia tantum alimenti rationem habenrt, alia alimenta int ſunt& medicamenta, quæ calefaciunt, refrigerant, catn aut tenuem ſuccum gignunt&c: Idonea qualitas invidun tione ſumitur in ſanis ab ipſa natura, quæ vel ingenitach dignoſcitur ex temperamento& ætate; vel acquiſit pail mum longa conſuetudine, cum his coniunge regionem, uni tempus,& cœli ſtatum, quorum omnium eadem rationon eſt; nam regio& cœli ſtatus ſi temperata, ſimilia indicateü intemperata, ſemper contraria: at ætas& temperameim licet intemperata, non ſtatim indicant contraria, niſi medin to huniss ac humidis aſſuetus, humidum victum concedemus: ulu ſit ſicci temperamenti, ſed aſſuetus humido victui, Im non dabimus, ſed potius humidum;: quia conſuetudinisnt- monſtrat Gal. cap. vlt. lib. g. Meth. tanta vis eſt, vt indind ſumpta à conſuetudine potior multõ ſit indicatione ſumpui temperamento& ætate: conſueta enim alimenta licet nonſt tis boni ſucci minus moleſtant faciliuſq́; vincuntur& ucur diora ſunt; iucundiora autem ſed paulo deteriora meliorbé ſed ingratis præferenda eſſe cenſet Hipp. 38. Aph. 2. quiulir uiora ventriculus melius complectitur& concoquit. In non benè valentibus qui pituitã aut crudos hunb
res coaceruare ſolent, ſecurior eſt diæta attenuans quan 1 E

a 82 e lcrr 8 n. dinen craſſans, nam obſtructiones aperit, craſſaxxtenuat viſcoſa in-
cidit& expurgat, ſed modicè alit& firmitatem corporibus
er naoren„ non addit, quare ab attenuantium ciborum vſu bilioſos ab- ſerdccnhar A ſtinere conuenit, quia ſeroſa& bilioſa coaceruant, randemq́;
t.. a ſanguinem atrabilarium: Cibi verò incraſſantes multum a- lunt ſi in ventriculo& iecore probè concoquantur, verùm di- lenaan. i uturnitate temporis iecur& lienem obſtruunt, tamen illi aen en a craſſà diætatutiſſimè vti poterunt, qui exercitijs dediti ſunt, benéq; dormiunt taliq́; victu vti conſueuerunt: qui verò ante auna, cibum ſeſe exercere nequcunt, alimenta craſſi ſucci vitare debent’optima igitur ſunt alimenta quæ inter attenuantia in- Mpannnr. der craſſantia medium locum obtinent: verùm à cibis praui ſuc- „ eee ci& à magnà varietate ciborum diuerſæ naturæ, quorum alia Matueruciae canneenen Celerius, alia tardius conficiuntur, abſtinendumerit, vnde en eeeeee, mültæ corruptelæ& cruditas oritur; Malum quoq; eſt tem- 3 1e eeeeee Pus cœnæ aut prandij ad multas horas extendere, vt primus — cibus digeratur quain aduenerit vltimus. e 3. Præterea in cibis ordo obſeruandus eſt, vt ea præcece mamam dant, quæ facilius ſuperantur,& longâ morâ in ventriculo Ordo inci mman corrumpuntur, citiuſq; deſcendunt, vnde præcipit Gal. 2. de quida& te- mamn Aliment. fac. mala perſica, ceraſa& ſimiles fructus horareos, nuia ſem alalmh quia facile deſcendunt,& facile corrumpuntur in primâ men- dere ebe. abamlumalde ſà offerre: nam in ſanis quibus ventriculus temperatus beneq́; ant: conſtitutus eſt, confultiſſimum videtur, liquida aut tenuia nn ſolidis præmittere: verum ijs quibus ventriculus laxior eſt Præſtiterit in prima menſa ſolida& aſtringentia exhibere de- inqde robuſtis, aſſuetis craſſioribus alimentis initio prandij aut cœnæ(vt paſſim videms in Saxonia) cogimur aliquid conſue-
7 r. tucini indulgere: ac præterea in ijs qbus ſtomachs calidus eſt peneeme Sbilioſis humoribs refertus, aut alimenta inbilẽ aut fumoſos anmemnefn vapores corrumpunt, præmittere ſolida tenuibus aut ſimilis akrE aerpi nun 2 natu- uucſolcat, frnior cidaan

Qualitas
victus in xægris.
naturæ cibos exhibere, qui non facilè corrumpuntur deid.
ri natiuo nonnihil reſiſtunt. 34. In ægris indicatio qualitatis victus à tribus dotilimi ſumitur, à morbo, à conſuetudine,& à naturali tempernan to: quibus additur aër ambiens; morbus contraria, colte tudo& naturale temperamentum ſimilia indicant, atr ſnh- bocontrarius, è præſidiorum numero vnus eſt; ſi ſimilens temperiem habeat, contraria vt morbus exigit. Quodina Hipp. 16. Aph. lib. i. victus humidus febricitantib. accona- datus eſt, maximè verò pueris& alijs qui tali victu yti coni uerunt. Hæc indicantia interdum conſentiunt in vnum,; liquando diſſentiunt poriſſimum morbus& conſuetudo na naturale temperamentum ſemper coindicat morbo, qulſ ablationem indicat, vnde reducitur æger ad priſtinum ta peramentum:vbi autem in vnum conſpirant indicantiaſtuin exhibendum erit, ſi diſſentiant morbus& conſuetudo,hni ſi morbo calidus& ſiceus ſit, qui expoſcit victum frigiduni- midum& æger calido ſicco aſſuetus, conſiderandumein tali victu aſſuetus ſit quòd frigidorum humidorum umt
haberet, aut deterius quàm calidis ſiccis, aut à frigidotun.
do nihil incommodi percipiens; ſi prius contingat median
temperato victu vti debet, ſi ſecundum morbo contranii ctu occurendum erit, ſed ſimul aliquid dandum conſuetudn- minustamen, quàm in tertio caſu. 35. Conſulit Hipp. lib. de Morbis, laborantes taliitt V vti, quali tempore ſanitatis vti conſueuerunt, ſed primumad hibita correctione, iuxta affectus naturam, deinde quiaſnt: ora ſunt, detracto nonnihil ipſorum vigore pro magnitudnt
affectus, vnde Celſus monet; cauendum eſſe ne in eeucce letudine aduerſi præſidia conſumantur, quod euenire con le
uit, vbi ſani nimis molli& delicati victus ratione vtuntu-
0 9d. 4 2 4 Tandem in morbis vbi ardet appetitus cupiditati almniu 4

7 8 8⁴ * 1 6 14 4 ¹ a d 8 4 Ter. — K 3 1 4 orb. Palirer f 4 17 ¹ 3 1. aleetue A 4 4 4 ddde 1 * 3.» ** 4 cranhien * 4 er 4 1 derd. ber W 1 . 44Eyer 4* 4 4 M 5 141 M. 3 Nhm 5 L 1 Lr “ abenn, oe edeh 4 Rrari A — 12 2 9 8 ſtnand 8½ NA 8 d e 5 41— Rerdd rrbe 1 A 7 4 a 4 8 2 4— u.(oe 8 8/) per 1. 1 4 NA 4 4 1 4 1 IMenenn? l . 2 mw. 3 4 Anhe 4 .. N Ghcat, nach e 4* 8 KKKlrur 44 2 . h ¼ 4 8 1 4 — 2. 8„ 3 4(ol* 88 Dr» Mi⸗ b. A DOrdesn Akal „ * 8„ 1„ 4 1 po I 1.* 1 8 1 3 4 4 4— 1 perc 4ℳ cCo em e 4 3 68 4(Gauer .. 4 844 8. 41 1 4 eym w n rd Nxr . d 1 4 . KD(s r. 4 1 4 4! „ 4 4 ä⸗ 5 „ N 1. 4 . 4 8“ M MAr 8 4 4 2 3 n A * 3 8 4 143. 4 8 4 3 3 4 8 4 4 3“* 56 4eln 4 1..— 4“ * 2 1 7 4 4 2 1 21 4 24h † 4 NOfnn T Ee
4 4„ 4 8 m 34„on o(cUrs mooer Ctecneek-
- Js idi corſunmrr. ele
““*
4 4 1 4. 3* n n Im m woll 4 cela en
oertwe norbiu vbi xcct peuudich
* 3 -
bi etiamſi non ſatis boni ſucci, rariſſimè denegandum erit: nam cibus quo magis appetitur, melius concoquitur,& mi- nus excrementi relinquit.
36. virtutis conſueto tempore potiſſimum vrgentis, quæ ſemper conſeruanda eſt ſi nihil eius actionem impediat; impedit in
eægris morbus, in ſanis& ægris cibus prius exhibitus nondũ
concoctus, aut excrementa quæ nondum excreta ſunt nec de- ſcenderint, quibus dum natura intenta eſt, nouos cibos per- fectè concoquere nequit; quare in ſanis tempus cibandi opti-
mum eſt hora conſueta ſanitatis priori cibo confecto& ven- triculo exonerato, fameq́; nonnihil vrgente: nam vt horam aillam anteuertere cruditatis cauſa eſt, ita tempus protrahere a X diu famem tollerare ventriculũ prauis humoribus replet:
at ſi conſueta hora oportuna non ſit,& ob vitæ inſtitutum& negotia vacare nequeunt, conſultiſſimum erit, conſuetudi- nem ſenſim pro vitæ inſtituto mutare; veluti qui varijs reip- negotijs interdiu impediuntur, manè leui ingeſto cibo veſperi
plenius cœnare,& à prandio potius abſtinere, quam nunc cir-
ca meridiem nunc poſt horam 2. aut 3. pomeridianam pran-
deère: dandus autem cibus non eſt quo tempore à naturà ela-
borari nequit, ideo anhelantibus ab exercitijs cibus aut po- tus offerri non debet, ſed ſedatâ prius turbatione corporis. 37. In egris tempus cibandi æſtimatur ex viriũ præſentiâ,
iuxta ægri conſuetudinem tempore ſanitatis,& virium tolle- Teudei b
ægris.
rantiam; tollerant vires ægri facilimè cibum quo tempore
minus à morbo grauantur; proinde in morbis qui typos non habent, tempus ſumendi cibi ſit hora conſueta tempore ſani-
ratis: In continuis hora minoris afflictionis: in intermitten-
tibus tempus declinationis, aut hora quæ longiſſimè recedit
à paroxyſmorum incurſu; nam in paroxyſmis cibos præbere noxium eſt: ſemper autem ſi quis certo viuendi genere quam- nnn 3 pluri-
Quarto tempus offerendi cibi ſumitur à præſentia IV. Temp-

3 5 SiestaSe e n*. ——————— 6 4 8 6——* 4— 19n—— ———. 2„ B5
—— —
plurimo tempore ſanus permanſerit ad aliam conſuetudinen nullo modo reducendus eſt, quia ſtilla victus conſuetuq 3 turæ conueniens non fuiſſet eam tollerare nullo modo u iſſet: at in ægris mala conſuetudo& naturæ— Lvr monet Gal..de Sanit. tuend.) mutandæ non ſunt tenno re ægritudinis ſed ſenſim tempore ſanitatis.
Mloqus ei.39. Tandem modus cibandi, an rarò aut ſæpe,& ſnai
bandiin Vicibus, an parum aut multũ exhibendum ſit, æſtimaturun
nis ex viribus tantũ pro modo indigentiæ, in ægris habitan tione morbi; ac in vtriſq; condonantes ſemper aliquidta pori, regioni ‚xtati,& conſuetudini, vt præſcribit Hipy Aph. i. Verùm ſani benè valentes vt monet Celſus nullbo. ligare ſe legibus debent, nullum genus cibi fugere quo lus vtatur, interdum in conuiuio eſſe, interdum abeoſenm here,& bis in die potius quam ſemel in die cibum cayeu ſemper quam plurimum, dummodo id concoquamt ſe frequentius exercere queat: verum robuſtis plus ſme exhibere conuenit, debilibus parum ſæpeq́;,& hyemeu regionibus ſeptentrionalibus pluſquam æſtate&in meiiit nalibus, offerre,& iuuenes plenius ſæpiuſq; quàm ſenss aſſuetos, quàm non aſſuetos nutrire oportet. Modus ci. 39- In ægris verò comparandæ ſunt vires cum mih bandi in æ. Vires aut ſunt debiles, mediocres, aut robuſtæ:morbus i gus. aut cum humorumi defectu, copiâ, aut corruptela:vires rodr b ſtæ copioſa debiles pauca, mediocres mediocria exigunui morum defectus copioſa indicat, vt deperditum reficiinn, humorum copia, pauca: corruptela,vt malignitas omniscor temperetur, copioſa alimenta: quare in mordbis ſivirtus ütir lida cum humorum copià, vt in plethoricis, raro paucin. triemus. Simvires validæ cum humorum defectuaut onn- ptione ſæpe multumq́;, modo paroxyſmi& fymptomata un prohibeant, tum enim parum ſæpeq́; dare conuenit at lin
ſanis.
X

8 4
„ 3
8 “
1
14
“
* — den 6 t*
ͤn
3
d 4„*
8 5 ccocres ir ““ TD
4
4
4 tcor 1 1„
56„ “ RGG
1 8* 4 8 1 den “ 1 4 AA
1
* —“
1 —
1 „* 1 4 1*½
*
† 4 8
4 —
42
A Mae 4
4
AAA
rA A
1 4 K
4 n 4 A.“ 1E—„—
* 1 rrrrim 8 NIAS vO. eoſ 4 4
u lrpei eie un lrne
M.
debiles fuerint cum humorum copia aut mediocritate aliqua rarò& pauca offeremus,& eò minus quo maior copia: ſin vi- res debiles cum humorum defectu aut corruptione parum ſæpeq́; exhibere decet,& in corruptione humorum epicra-
ii aliquãâ vti ſiue paulatim euacuare& paulatim reficere: nam impura corpora quanto magis nutries tanto magis lædes, ve-
rùm in his dandum aliquid tempori, regioni, ætati,& com- ſuetudini.
40. Ad tempora quod attinet, æſtate pauciora offerre conuenit, quia vires debiles ſunt ex defectu innati caloris, ſed ſæpe, quia corpora plurimum diſſoluuntur: contra hye- me in ſanis multa, ob vim caloris natiui,& rarò quia corpora parum difflantur: in ægris verò licet poſita morborum inæ- qualitate virtus hyeme robuſtior ſit, quam in æſtate, tamen quia virtus naturalis membrorum non ita operatur in ſanis vt in ægris, vincet indicatio ab ægritudine indicationem ſum- tam à viribus, ideo Auicenna in ægris hyeme minus exhibet quam æſtate:& Gal. Com. 44. lib. 1. Acut. minus exhibet temporibus minus calidis, vbi ex proportione defluxus, cibi quantitatem definit; vere medio aut æſtati proximo, pauca & rarò offeremus, quia eo tempore ægri aut plethorici ſunt, aut ad plethoricam diſpoſitionem proximè accedunt, ob Huxionem aut reſolutionem humorum, qui hyeme concre- uerunt. Autumnalis conſtitutio aſſimilatur morbis ex cor- ruptione humorum, ideo ſi vires validæ ſint, multum& ſæ- pe cibandum erit, ſin debiles parum ſæpeq́;, verm ſani æſta- te& autumno cibos difficilimè ferunt, hyeme facilime, vere
medio modo. Eadem propemodum ratio eſt in regionibus
xtatibus& conſuetudine ſumptâ indicatione à viribus& corporis diſpoſitione; nam ſingula aut fortes aut debiles vi- res& vim caloris natiui efficiunt aut arguunt. Deinde ipſum
corpus diſponunt velad humorum copiam vel ad corruptio-
nem,

nem, vel ad vtilis alimenti defectum; robur virium& multam corporis difflationem plus ſepe dandum quam ſenibus;& ſeptentrionalibus, n innati, quàm meridionalibus;& aſſuetis obrobur ritu quàm non aſſuetis;& exercitatis ob multam difflatia quam non exercitatis. Temporum interualla in ſanis dependent potillinn à conſuetudine: In ægris magis incerta ſunt: vt ſupta
quare iuuenibus oh
ob vim cdori
„. Nem
monſtratum eſt. Deinde certa quantitas fingulis vicibun
curatè determinari nequit, ſed a viribus dependet, ſnn rietate concoctionis& diſtributionis alimenti per copus diſpoſitionis corporum& humorum in ventriculo aut ſeni concoctio autem quiete perficitur& potiſſimum calore aas uo ad interiora retracto vt in ſomno: digeſtio verò maln motu corporis& exercitatione; corpora autem alia nelu comparata ſunt ad concoctionem quam diſtributionem an magis ad diſtributionem vt calida ſicca, rari habitus, quab tas venas habent, multiſq́; laboribus dedita ſunt mulunn difflantur: proinde qui melius alimenta concoquunt qin digerunt, vt diſtributio melior fiat, plus cibi in prandioqun
in ccena aſſumere deberent; contra qui melius digem
quàm concoquunt, vt melius concoctio procedat, ſun
cœna: qui æqualiter digerunt& concoquunt, tantuminis- Prandium na quantum in prandio, aut paulo plus, quia plus tempotiin ancœna tercedit inter cœnã& prandium: plus etiam in cœna affumat
largius ef- ſe debeat?
bene valentes, aſſueti plus veſperi ingercre ac qui multuns gotijs interdiu occupati ſunt; Veruùm diſpoſitionis partim & humorum in ventriculo& venis, contrarium interdum
fieri ſuadent: nam qui catarrhis, epilepſia& ſimilibus mot bis capitis obnxij ſunt, quia ſomnus caput replet, imprim
ſi adſit redundantia crudi humoris in ventriculo, tales ã 4 b pioſa cœna abſtinere debent,& plus in prandio alſumere,
colr

n no,. aulba n conualeſcentibus aut extenuatis qui longo tempore exte-
. 3 nuati ſunt lentè reficere oportet, imprimis alimentis ſolidis:
„ rriratig Anacha qui breui, breuiter, alimentis magis humidis. Hipp. 7. Aph. z. Ponnninteni. 44. Exhibetur autem potus, vt ex ſupra dictis conſtat, De potux
eanang Primum pro ſiti naturali reſtinguenda; Sccundò ciborum umet. De es ida. gratià,(licet ex vſu ciborum ſitis etiam naturalis reſultet) vt
as Gerermian, tccnaan in ventriculo commiſceantur; deinde elixentur, tandem vt
e nhylus ad iecur per venas deferatur; tertid pro ſiti non nath eana,en
ali vel morbosa: Potus pro ſiti naturali quæ ex humidæ ſub- i n eee ſtantiæ defectu prodit, multi& citiſſimi nutrimenti eſſe de- beet, quale eldzinum; cereuilia bens cocha,aliuando ſucci termra zec ,. d ex cibarijs confecti, ſi ſitis ſit ex naturali marcore: exbibetur eeeee Potus iſte quocunq; tempore, ſiti vrgente in paulo maioti m quantitate, quàm pro conſuetudine; ſed ſi vires debiles fue-
rint, ſatius erit parum ſæpeq́ biber.
m 43- Deinde potus pro deſcenſu& commixtione aut e- Potus pro-: lixatione alimentorum in ventriculo commodiſſimè exhibe: diſtribu: E. Fromdc qui nchas nen m tur, dum cibus aſſumitur, pro quantitate ciborum, itaq; qui one d
melnri laenn opioſum cibum aſſumit, copioſo etiam eget potu, ſed non ne ciborũ
anere Eedere carr dn confertim, aut ſimul quàm plurimum, niſi virtus valida fue- in genert. unt, ne nn it: nam qui robuſti non ſunt,& parum per ambitum cor- — Pord diſſipantur largum potũ vitare debent, ne vis ventricu- — jilædatur& fluctuationes oriantur: In calidis biloſis naturis, maur dum alimentaleuia ſumuntur, quæ in calore facile diſſi- anüpenm pantur aut corrumpuntur, potus ſit vinum tenuiſſimum ce- ehh breuiſia tenuis&c. quæ ſuà qualitate calorem contemperant: eerdu Gernn ſ mmnn ontra in frigidis naturis, aut dum aſſumuntur alimenta, quæ l mm Adifficulter ſuperantur, potus ſit vinum, aut cereuiſia poten- er, gicält tior, quæ calorem natiuum: Pueris cereuiſia aut vinum 0bcf ſant, quin cmucpur renuius, ſenib. meracius conuenit. Hyeme plus edere expedit minus ſed meracius bibere At vere paululum cibo demen- dum adijeiendum potioni ſed dilutius bibendum potiſſimum xſtate. 000 44. Ve-
4„
4. „ 11 . 4 82 4 1 87 2u' r
1 45 R. K-MsL- ,
—
.

.. —— ——. 3 4
A
465a Verùm poſt concoctionem eiborum in fentziel vt alimentum ad iecur per venas deferatur, aliqui potu ul- lo indigent, quia amplos meatus habent,& ſatis Kalld vim expultricem ventriculi,& attractricem venoſ Tred aut alimentum ſuâ naturãà ſatis liquidum: alij quia contat potus pro modo ſe habent, potu aliquo indigent, qualis tenuium deii diſtibu eſſe debet, vt ſecum facilius alimenta deuehat; exhibetuta wone ali, potus potiſſimum poſt integram concoctionem cibont- per venas. Ventriculo, vbi ructus nullam qualitatem ciborum teſenn ad minimum poſt 4. horas aut 5. à cibo, quo tempote3t moleſtentur& grauitatem circa ventriculum ſenſerintpin re commodiſſimè poterint; dum verò elixatur cibus lima triculo, aut abſtinere aut parum aſſumere potus conſtein cibi in ventriculo fluctuent,& ea minimè amplecti quen. Potus actu 5.
An verò actu calidiores an frigidiores potus an
5
“
5
ſligidicsca niant dubitatur? nam actu calidiores teſte Gal. z3.dedn tuen. appetitum ciborum minuunt, faſtidium pariuntimn
lidi Auib- conueni
viſcerum obtundunt, torporem mentis inducunt gee tint
frigidus ſpirandi difficultatem, tuſſes, hæmorrhagian e
actu verò frigidus potus melius ſitim reſtinguit, aphetina
Nihilominus in ſanis corporibus potus actu frigidior ns rendus ſemper videtur,& poriſſ. in illis qui calidum ſn qui verò calidum ſpirant magis frigidum appetunt; oise gidum ſpirant, ad menſuram frigiditatis calidum deſdens
a porrigendus erit potiſſ. iuuenibus, robuſtis, exercitati- b datâ potius turbatione corporis, ac calidis tempori p cius ſenibus, pueris, debilibus,& qui viſcera imbecil 1n bfnteac eriam frigidiſſimis temporibus⸗ nunquam hleuti
excitat, viſcera roborat, natiuum calorem auget: quate
dis aut inſammatione viſceris alicuius laborantibus, nmi-
libus potus repidus aut actu calidus debetur, attamen u potus frigiditas ſanis interdum obeſt, potiſſ. ſ eanſin u
ℳ

A kcike däxna 21„— — d05 tn uo. 1 1 Amunn mn er. 1 e. dan r m Lächa ale, a den, umhem
emmſnm hläm mmanm äderumminune füten rmdenndhnt oefortn nend pirnnd aden nen, dieh br mmmiſinncafdufmaat rdlMHam ur nees digeam m pirmt, 1d wenirm fwütrscit nrd Pdas ota erin ſin din aar, vücera rodorn, mrunncdatae grddi erit oti iucnò&; ndan veius terdttione corpors x alai mibus, pocrit, cedide 4 uiirt x erim figd fn termxritim rmmaroce rütrrsuürnisb oeus trpidus mt acu— —
ſubitò ingeratur, læduntur etiam frigidæ aquæ potu qui aſ- ſueti non ſunt, aut parum ſanguinis& carnis habent, quibus ventriculus& neruoſum genus debilia ſunt, aut multis cru-
ditaribus referti, ac tumore, infiammatione, aut obſtructio- ne viſceris laborant: laudatur tamen potus aquæ gelidæ dul-
cis optimæ qualitatis in vigore febrium acutarum, apparen- tibus ſignis concoctionis, in aſſuetis naturà robuſtis, qui viſcera firma habent& ſucci plena.
46. DPotus pro ſiti non naturali vel morbosà variè admi- Potus pro
8
niſtratur, pro varietate cauſarum: nam ſi ſitis oriatur ex axi-
conſueti detrahantur& actu frigidum bibant: ſi à totius cor- poris calore, potus ſit poteſtate frigidus ſimulq́; tenuium partium vt per totum corpus celeriter permeare queat: ſi à bilioſis acribus humoribus in ventriculo, potus actu frĩ- gidos poteſtate calidos: ſi à ſalſis humoribus, potus nonnihil tepidos ſæpius& paulatim aſſumant, vt qualitas acris con- temperetur. In morbis autem potus, præter quod ſitim re- ſtinguat& vehiculi vicem gerat, non ſolum vires tueri, ſed etiam morbum eiuſq́; cauſam deſtruere aut ſaltem nulla te-
nus adaugere debet: vnde potus alius ſimpliciter corrobo-
rans ſiue nutriens, vt potus conſueti ſanis; alius curans ſiue medicatus qui morbo aut cauſæ morbificæ contrarius eſt, quales ſunt aqua hordei in feb. acutis, vinum aut cereuiſia ex ligno ſancto in morbo gallico&c. Verùm ſanis benè valenti- bhus non ita conueniunt vina medicata, ſed neutris gratia
præcautioniss nec ægris in acutis, ſed in diuturnis morbis.
47- Inter res non naturales numeratur aẽr, cuius præ cæ- II pe atre. teris ferè rationem habere oportet, ſiquidem aër continen-
000 2 ter
1. naturali ditate ventriculi, potus ſit conſueto tenuior magiſq́;y hume aut mor-
ctans, vt vinum dilutum, aqua hordei&c.& paulatim ſæp iuſq; bos. niann bibaat: ſi acaloris copia ſine vlla inſammatione viſceris aut tenn aeri materia contenta in ventriculo, primum cibi& labores

g— 3“ ,.“ 2— 4 1 —ͤ —*——=“——
loris natiui contemperationem, præterea contactu ſuo cor
pora noſtra afficit: Conſiderantur in aere ſubſtantia t.
Conſiderã. jitas: ſubſtantiâ autem ſua aër purus tenuis, nitiduſczeg ubſtantia debet, nullis impuritatibus inquinatus: qualitate 1e aqualitai ſanis corporibus aër temperatus vtiliſſimus eſt, pro ægriua naturis intemperatis, aer ad contrariam qualitatem dis nans, aut à natura talis, aut arte præparatus: aër purusu dus tam ſanis quam ægris conuenit; at craſſus, impurusi quinatus, omnibus inimicus; inquinatur craſſiorq́ tedtinn prauis exhalarionibus ex terravel aquis, ex cadauerumen ruptione, praua cœli diſpoſitione&c. putreſcit vbi concſus tur, caretq́; perflatu ſiue priuatur ventis. 4 48. Qualitas verò aëris oritur ex diſpoſitione caliain tiſſimum ex motu ſolis: deinde ex poſitu& natura tegeans nam ſol motu ſuo 4. anni tempora, diem& noctem conſiiut vernum tempus& inprimis medium, naturà calidum tum. dum eſt: æſtas calida ſicca: autumnus inæqualis ſed ad tan ratem& frigiditatem vergens: hyems frigida humidasb- dem ratio in partibus diei, ſicut in temporibus anni:u tempus matutinum reſpondet veri, meridies æſtativeſmn num tempus autumno, nox hyemi. Afmilantur eriamts ptimanæ menſis lunaris, 4. anni temporibus. Hæc oun tempora qualitates ſuas aliquo modo mutant pronatunai poſitu regionis; frigidiores enim ſunt quæ ſub zona fii,i ſunt,& ad zonam frigidam declinant, calidæq́; magisad a nam calidam, temperatæ in medio ſunt. Deinde montes loca montoſa frigida ſicca ſunt, valles calidi humidi, panit es temperati; maritimæ regiones calidiores, mediterrane frigidiores: ſimiliter& loca quæ ad ſeptentrionem ſpecame perlantur ventis ſeptentrionalibus frigida ſunt, quæ ad mr riem calidiores&ee&&... 75 oa 4.De
ter attrahimus& emittimus ad piritus generationen b
6

haan 7 un 49L. Decet autem medicum aëtrem accommodatum pre- . la 8 ſcribere aut vitia in ſubſtantia& qualitate corrigere. Cor- Modut cor rigitur aëriscotruptio&inquinatio, perflatione ventorum,& eua d 2— nn muratione locit venenata qualitas»vt in peſte„Vapore aceti, ſubſtantia e aut fumo ex baccis iuniperi, myrrhæ&c. ſimiliter frigiditas& quali- — 1elanreatala, uer i foco& ſimilibus calefacientibus; caliditas refrigerantibus, kade * e veluti vt nimia caliditas æſtiua contemperatur ægri domos mben iamia mac frigidiores eligant; quales ſunt ſubterraneæ aut ad terram mdeere, une verſüs ſeptentrionem ſitæ& perflatæ, extra radios ſolis,& a a cans Pauimenta affduo conſpergant aceto cum aquaroſarumsaut earerch perurn oirwe e ndi kternant folijs ſalicis vitis roſarum&c. ꝓræcipit Gal. Comm. . ins. Epid. calidos loco frigido dormire vt frigidum aẽrem . llras werdtennentden inſpirent ſed contextis ſtragulis calefacientibus, vt calor ab mumer maenlala. deinderine interioribus adcutim reuellatur. In aëre calido concluſo, vel d Doeu oo 4. rperrten in vaporarijs dormire nec ſanis nec xgris ſatis expedit. 11 um npunt ayrins netu u 50o. Fertio electa commoda acris temperie docer homi⸗ ni pe mo. rn cahdh becr— nem ſanum& ægruiu in motu& quiete modum ſeruare. Sub na Jus Adenen en motu continentur primum motus leuiores vt leuis deambu- — dden dem ran latio vectio& c. deinde validiores ſcilicet exercitationes quę i anhelitum mutant& tandem crebram reſpirationem indu- fmmm cunt. Exercitationes autem aliæ ſimpliciter tales ſunt, vt Exereitatj. mhe Uem curſus, ſaltus&c. aliæ exercitationes ſimul& opera aut labo- Khuiin Aif mnn menn e mn mnain ves in vſus vitæ, vt cum quis fodit, remigat, onus portatvena. Ge enhannen ſa m tur&c. Deinde exercitationes aliæ fiunt cum robore ſiue peemamis, Kirdhares cum man contentione& connixu; aliæ ſine roboreitem aliæ celeriter, & 14 onum fwdm teclirrnt cdir⸗ aliæ lentè; Exercitatio cum robore ſine celeritate valida di- eieim l citur, vt ſi quis magno onere ſublato in eodem loco conſi- —»— alstütb ſtat, vel paululum procedat: at exereitatio robuſta cum cele- ennd drren mae ritare, vehemens vocatut, vt graui armatura pugvare, re- persti maritiur fegcas. migare ac in ſumma omnis valida exercitatio ſtaecedat cele- xri ümiliter& loci qrr aig ritas motus. Exercitationes quæceleriter fiunt ſine robo- ur vncu ſeptentrionaidet re, ſunt curſus, paruæ pilæ luſus&ec. Tandem exercitationes doccs&c. 2u! 900 3 allla
* 8 1
4 „

— 5. eERee——— —— 1“ *———————
————
—— 3——.
—————ÿ—— 4—-——
——————
2
.—
———— h——
—
aliæ cont inuò aliæ cum intermifſione fiunt, tempore, aliæ longo,& quædam totunx dorpus æ
vr ſaltus& curſus, crura& lumibos, remigatio brachiakm nus, magna reſpiratio& vociferatin pectus& pulman bant quædam ſubſequi, antecedebant frictioſpreparaui De frictio· eguebantur hbe n id eſt frictio recuratoria: aliqia nibus. Balnea, licet frictio& balnea ſine exercitijs wtilter a rriaionum queanlt. Frictiones differentiæ præcipuæ ſumunturdan differentia titate& qualitate: ratione qualitatis frictio omnis vel in Adiocris: ex his ſfimplicibus nouem coniugationes oriunan Dura autem frictio corpus indurat, cogit, denſat:malliuca tra emollit, laxat, ſoluit: media mediam rationem chits necn at multa carnem minuit diſſoluit& gracilitatem indu
pauca eadem quantitate relinquit: mediocris carnenu
quare dura mèdiocris carnem duram auget: mollis mrid cris carnem mollem auget: multa dura carnemmiauitii durat&occ. h zn
2
Gse ki 52..Exhis facilè erit æſtimare qualis frictiovnichin
Aig wni. pori conueniat: nam ſi quis ſanus mediocri corporis lin
ucnla Præditus fit, ei nec qualitate dura aut mollis, nec quaniis mulra aut mediocris conuenit, ſed pauca&e qualitate mi- ocr
8
hibita mediocri frictione in quantitate&s qualitte:
craſſius emaciare frictione multa& ſimul mediocriin 4 tate ſi corpus mediæ qualitatis, alioqui ſi durius mulac
molli, ſi mollius multa& dura ee. 33. Inſtituatur frictio potiſſimum mane poſtco lipe
7
qamdem breä 2„— 5„ 41. 3 ͤͤ quabiterer. ercent, vr paruæ pilæ luſus„aliæ peculiares partes potii ni
51. Exercitationes veterum quædam antecedere ah
nis cu. vel mollis vel media: ratio quantitatis, multa, paucaaum
eris at ſi corpus molle& ſupra modum reſolutumi riter fricare oportet: ſi corpus durum ſiccumuũe mollitet:— gracile ſine qualitaris alteratione decet reficere&e außeteas

dant mperfluitatun Ix 4 ſiccatis autem Sreneidnen aliquando 1 ne man 8 tis Tiaeerwc hhtlefenin nnde e perigare eibosete. r daar. Adlegu dan go oleo er argen ere volumus, mhabent,& CIserer nodbich a— aurise dulci; at in rarit dumus, mollisfricti Squibus cu. fiaiod r Ler⸗ paucis Sat inraritatecutls frictio ſi fricdionis. en benr choc eic le irquideg Saleajeehr eehrmei, Sbanxner. dee oadſtringente⸗ is frictionibus vt 2eeneet veneris Sec. ür in Krictioni gente: in ſolaicuti vtemur primòs po¹ s&c. nh Ealin us cum linteo. atis humiditate folis ſicc cum o- ner mentis non ſẽ O. Veſ ertina e 0118 ſicci 7. da dium 2442 Inſentientib ſpertina fr ctio 15 duris arnecame— bennanan edſeasfand 3 Hiichin allanin ellccaube tr r utt tur cumoleo dulci tione&e ſubductis eſt poſt parcur 4 ess -- un fuſo ofeo oSaleineare nen ductis cibis 2e eers nrane m carnuj frictione i ino aut abſinthiie init o ſed pr„ rleen- — 4. 1 ne intumeſci ab linthij« 5,,. 8 P ius tantu Ln ſalur. eſEir oſtea ſif jsinitio au tantum per- — mrce trahitur: quare it poſtea ſi per 3 2 autem Corpus 38. —— 5 acllenris orpusas es eerert ee Serrycaee — 4ai mum intenellis, c ercendi ſint Mriusd orem tantum frican nedocr etten 54. Cum contra inob rius deſiſtend A Carden 4 4 um ate 4 eſis um& Ot ſſi 2. Ar— eoveteres antee at ex improui* Ac. wruem Parato 192 v antée exel 4 uiſo valid ddn faciaen eatus corporis olidæ emolliantur hum nt frictione 4 4 k,3 onis ſinu xcun eatus obſtr ſolidarum rumpatu tus erit ne violant 7ioie 8, G ner qual a blandi uantur: fricanta mpatur aut conu- violanto 11 nech ndius, deinde tricant aut con 2 mme nechoc amalt risrob 2 einde ſenſi tautem co nuellatur aut „—— eredere lnterr⸗rnce e Kdehde linteo pri 5 — molle K tnci mann S oleo tepid orne 3 dandem matb Dnecintaleſ he Ee Su⸗ xier oportex ĩcoroui crari experientiar 54 e ra ſtatim accui us medio modo: 77,4— . 1 24 9 23 4 m— 1 aCC 8 modo adhi 4 M crrancon 1i ſint— 12 iquamn 1 W uratè definiri loadhi- ĩe quulitti nterxi itxxxxr 17 9 24 455 Eearenunn ala illius ais desebeineetun aoen f'ctione n qxrtx! de dor 138 eruit exercita 14 acrlores, alij ſe. 15 uerti, cum a- fricion min bimm gexercitando mcorporis habi ementorum i idic —— minſiti calori porè tria erficiun omparand 1„ i molbui Ia— den nnern e ciunrur. nt andum: Nam Vüus exer. multa K cunkt hurities&er larissisieituumccjtarior atur, nim dn udenn dus ne imentorumlmn ex mutuoa tatior motus nirum augmenm ir. lmentorum melio autuoattritushi tus,& membr Maen 6I42fi melior attractio, c ee30 inc cætera ſe ror unn Aio, concoctio,& m quunturias
Lubtuinut fricto xcune mento-

quaàm obſcuros meatus expurgantem, actionum ommiun a bur&c. Nam ocium, natiuum calorem obtundit, ſitesc
poris eneruat, excrementorum copiam gignit&cc. Nein motus& labores immodici bilioſum gracileq́; corpun
mentorum expulſio ob fortem ſpiritus motumtam ſaſa
dunt; remiſſi& pauci ignauum; celer motus corpus aua
at& diſſoluit, tardus rarefacit& auget; robuſtus indun muſculos validiores reddit; imbecillis emollit; vehemen tenuat ſimul& indurat:& quia exercitatio diſtributionii Tempus
exercitati- onis, 8 282 2*
na apparuerint: quare qui crapula laborant crudis huna bus referti ſunt, aur cibi inconcocti copiam in ventriculi
bent, aut alui& veſicæ excrementa non depoſuerunt, i
Verminus r. &xercita- 7„.— rioni. ſudor calidus vapori permixxus per totum corpus erunfa- ceſſandum ſtatim ſi vnum liorum remittere videatur ſiin moles corporis contrahatur, foriditas contabeſdati motusſeſe remittat, ſudor frigidior pauciorq́; erunſtst etiam ſi reſpiratio ad magnam ceelerit atem& denlitums b ſcendate Quo tempore veteres pædotribæ è veſtigio chas 4pethera unxerunt& apotherapia id eſt, recuratoria frictione vils
Pr3. 3 7. 2. 2 1. 4 runt, quæ poſtrema pars eſt exercitationis robè petacee
1 eum finem vt laffitudo quę exercitijs ſuccedere ſolet prolie
atur,&e nonnulla ſub cute excrementa expurgemur, cliſn fubſeruit calor& mollis frictio, nanibnepaie
Oſo oleo: deinde magua exſpiratio ſpirituſe b ſpiritus cohibitione, tenſis qui in thorace funtmu
miſſisq́; in abgomine, iecur, ventricus, lien gecaäſpitit b
56. ENuercendum corpus donec in molem eleueturie idum euadat, motuſq́; exquiſitè validi&e æquales titm
affiſo ct qq ‧colibitio:Nan muſcui.

Ke
1nc. Na A — luntur,& excrementa facilius deſcendunt vt latius Gal. cap. — 4 ne eee en a.lib. 3. de San. tuen.
a n— 7. Exercitatio licet ad ſanitatem conſeruandam neceſ- L daiae un— faria ſit, tamen omnibus eadem non debetur: aſſuetis primũ l ade mekaei d deinde robuſtis validiores& vehementiores conueniunt; — hdcche aiee nam teſte Hipp. Aph. 49. lib. 2. aſſueti ſolidos labores ferre etſi
— adunnn Kaui ia imbecilles& lenes, non conſuetis quanquam robuſtis& iuue- 2 un her venas oh nibus facilius ferunt: conſueta enim licet deteriora minus 4.
— Moexerit mee cde nn moleſta ſunt, attamen vt Hipp. præcipit vtile eſt ſanis ad in- eß rerene kenna conſueta tranſire: nam vt monet Celſus ſanus benèualens 4 diderrdad 2.... 2— pernerat gug, a ſuæ ſpontis, nullis certis legibus obſtrictus eſſe debet. Ve- e an rüm frigidæ humidæ naturæ magis exerceri debent quàm
8 n 1 4* A nm temperatæ,& temperatæ magis quam calidæ, qui verò in o- Cio viuunt, aut propter certum vitæ genus exercitijs vacare — idchaege Ahen. nequeunt, victu tenuiori vtantur,& vt præcipit Hipp. 1. de Excrcenda enpu donriune Diæta, alimenti tantum offerendum, quantum par ſit labori- meuackhe, noruſq eigmite nii bn bus,& labores cibos præcedant. 3 nalicasnedipermpn mue. Adhibetur quoq; balneum poſt exercitia vt apothe- pe helwen am katm mam enn mainn kapeiæ pars, ad partes duras denſas relaxandas, excrementa a. dalne — diſcutienda, ſudorem aut puluerem detergendum, Balneum orum mum autem omne ſit aut ex liquoribus, aut ex vapore, aut ex ſoli- — nr igm min da ſubſtantia vt calida arena, ſale, vinacijs: liquor potiſſ. eſt mul nuan aeim aqua dulcis, aut ex medicatis fontibus ſulphureis nitroſis&c. Mert zetem eiurder aliquando ex decoctis herbarum, ex oleo, lacte aut vino;&c. n h pehernpudch mm duorum omnium vſus eſt vel corpus euacuare per ſudores, vel Auerneeredmi 1 habitum corpus implere, vt in gracilibus, vel intemperiemal- —— msereriistene terare ſiue contemperare. Temporis mora in balncis eſt bre- denelluſh cne exme ve, longum aut madjoere. Veruͤm balneorum apud veteres 4. Balnea ve- „eice nnbe u præcipuxæ Partes uerunt 1. hypocauſtum ſiue laconicum aut terum eo. uis cfſor& mofis ficio Enn ſudatorium balneum in aëre calido à vaporibus ex igne ſuc- umq́; par. demde niat erhid cenſis: deinde triplex ſolium in vaſe, primum ex aqua calida, des eohibet'one, tenus qu ub alterum ex aqua frigida, tertium ex aqua modicè temperata ſemine, ecnr e b PPP Pro

—
3 1———— — E 8 8— 5.
— 3— —— —,——
Vires ſin gulorum alneorũ.
2
* 8* 8 *
e * 4
ſtibus exuendis a⁵οιο vocatur. 3, ee lasſ 9. Acr balnei, præcipue ex vaporibus aqua quieisaa mum calefaciendi humectandi&relaxandivim laber and de liquores concretos liquandi& ſudores eliciendi, 9 ſi diutius in eo morentur exiccandi: aquæ ex medicatisi, tibus pro ſua qualitate partes alterant, vt— cant, calefaciunt, reſoluunt: nitroſæ exſiccant, ſordesa’i gunt&c. Aqua calida dulcis per ſe quidem humeqaandin habet, ſed primum adhibita calefacit, deinde exſpirantie calidis vaporibus, refrigerat, attenuat& exſiccat; Agud pida ſiue modicè calida calefactos refrigerat reftigeraicia lefacit ſimulq́; relaxat& mediocri tempore adhibita inii guat& excrementa ſub cute coquit, longiori tempotis na reſoluit& diſcutit, quare naturis gracilibus calidiss ut bus calor mordax eſt, mediocri temporis mora conheni,- tem melancholicis hecticis ac febribus ſiccis, ſitientibusi terea laſſitudines arcet, dolores mitigat cutaneis adeli
pro detergendis ſordibus: additur his quinta dars qi e.
conuenit: Aqua frigida reBerat ſed ſimul meatus eul- pat, denſam duramq́; cutim efficit, totumq́ corpus tdhns
calgrem 38 interiora reuocat, vnde coneoctiones inat bonu præſidium eſt contra læſiones ahextervis cauſttts dicè rectad; ratione utamuri verum qui augentur,&eban ctus ratione ac exercitijs non vtuntur, aut cruditatiud conſtipationibus oportuni ſunt,& acres vapores gigaun frigida lauatione abſtinere debent, potiſſs frigidis temmm hus oportet autem iuuenes robuſtos non afſuetos diis dam lauationé paulatim aſſiusfacere, primum aſiatemii Pgidam ingrecdis deiade paulatim ad Higidiorem arnin ſedſemperpræmittere frictiones; deinde poſtegrefimt pus oleo fricare donec cutis incaleſcat,. e
“ 17.. n blh 60. Nerum hoc noſtro tempore Aaplutimi trgorie
1“* 2 11

nch balneorum non tam frequens vſus vt olim, nam qui aſſueri e un funt; ægrè ab vſu balneor deſiſtere poſſunt, deinde frequens * anete balteorum calidorum vſus corpora eneruat; ſiue molliora „ aalen ae E debiliora reddit: attamen tam ſanis quàm ægris non rarò ö oneerunt ſed poft ciborum concoctionem ſubductis commu- nibus excrementis: ſani autem euacuato corpore balneum in- rediantur,& in eo tam diu commorari debent, donec non Ran acdadn e a amplius delectarioné ſentiant, craſſiores& obeſiores ieiuno entn Kamacho potifl. poſt leuem exercirationem,& primum cor- AGcacnenanted pus debito modo fricetur, poſt in vapore ſudor eliciatur; de- an nde follum àquæ calidæ ingrediantur ad quartam ferè horæ mn Partem, hine linteis amicti ad lectum deducantur, vbi iterum
Kacn ncgi an. dormire& ſudare poterunt, tandemq́; ſudorem linteis deter-
tis aut hecticis ſudorem vitabis& poſt balneum aquæ auulcis repidæ in aquam nonnihil frigiclam mergès ſi vires fe- nt; tandemt eductos olco vifarum aur amygdofarum in. du rebir büln unges, talibus etiam comuenit balneum lactis dulcis, item vt
Gal.* Simpl. c. 25. teſtatur, balneũ aquæ dulcis cu moleo: Ar- Acialir bames bonſzciunrur en decoctis varlorumm wechiea. entorutn nqüaprotar is vüibus r calefaclentesex decd. W rfgani hyſſopi pulegij&c. emollientes ex decocto maluæ unhen Kc quæ breuiratis cauſa nunc omitto. r Gaatto ereret nonnulla de retenta ad commüneim peer em omnium aimaliumhertinent, enimomniaalunturz eeiiee mne ahlaenn dhan zali ita in omnibus rerineri debet quo alantur& aliquid expel- e em Ali vel quod toto genere præter naturam vel multitudine amumm licham gerrripler anrea limenei concoctioin ng. aerſgeeee hellöeephoees In Beie oheeh gene einerut ehylus exbelluntur feces: in ſecunda retinetur ſan- u bnu Goacc cuis mnn Buinis maffa, expellitur ſerum& ſeparatur ad lienem melan-
Nenm b nalt epek ppp 3. cholia
*
—

cholia; ad veſiculam fellis& duodenum inteſtinum ſaua i b lis: in tertia congoctione dum ſanguis conuertiturin yen alimentum, expellitur naturaliter primum materia ct 1
vnde ſordes,& diſſipatur tenuior in vapores, vel efſcinut i. dorz adduntur his nonnullæ conſuetæ euacuationes mae t
quantitatem excedentis vt menſium, eminis, lactis, hauu, b rhoidum, ſputi&c.—* 62. Si ſecundum naturæ modum quæ accommoduiau adalendum retineantur,& quæ expelli debent debitona excernantur, ſanitas conſeruatur; i retenta à naturæ m- diſcedant, veluti ſanguis in quanritate aut qualitate peten aut conſuetæ euac uatJones fupprimamtur lethanaſan mia, obſtructiones conſtipationes aliaq; mala oriuntur us ſanitas labefactatur: Simili modo læditur ſanitas ſ hun res expellantur qui retineri debebant, aut inutiles an vtilibus, aut inutiles non naturali via, quantitate, mab tempore, quibus modis variæ concitantur fluxionesii tra corpus manentes, vnde arthritis, angina&c. veleunm rumpentes, vt in alui, vrinæ, menſtruorum, ſeminis yut nio, hæmorrhagiàâ&c. vel partim intra, partimernani coryza, raucedine, catarrho ad pectus&c. Medici igiunm his omnibus malis ſubuenire,& primum plethoranſt bothomia; cacochymiam purgatione; cæteracq́; retenuaſ er naturæ modum debita ratione euacuare, vt vrinasdi ticis, menſes medicamentis eas mouentibus, ſudores babti exercirtijs, frictionibus, medicamentis diaphoreticis,&cend ſcto ligni ſancti, ſarſatras&c. Semen tempeſtiuo veneris ſid cibi abſtinentiam imperare, omnes conſuetas euacuatimna reuocare, obſtructiones aperire vt in ſuperioribus dippuna nibus magnà ex parte demonſtratum fuit: ſimiliter äunn nes præter naturam concitatas legitimo modo conhele⸗ conuenit, vt in genere demonſtratum fuit in diſput. d ſen

. 7. 8 41 cannne dun 8 4 Codu
8 63. In Veneris vſu quemadmodum in cæteris excretis& De Venere
*
1 4.Al 1
— aeg. retentis modum ſeruare oportet, retentum enim ſemen cor- 4 4 4 8 8 2* 6 0 11. 8 n(pun Ac. d ruptum, varia inducit ſymptomata quæ viduæ nonnullæ in- vſu.
KKr terdum experiuntur; verùm inmultis nimia abſtinentia con- Gendane— aarei inentiam parit, dum humorem ex quo generatur ſemen in a- a* ecanter, e lias partes tranſmittit, vnde mearus ſeminarij areſcunt, mem-
bra genitalia ad ſuum munus inepta redduntur: Nam mode- b in ratus venereorum vſus, vegetas illas partes reddit, immodi- nlaerr runcnn anüma cus venereorum vſus mares magis quam fœminas lædit,&ſpi- draccecn caad hprdanr ritus diffoluit, corpus refrigerat, caput, neruos, oculos& ar- en ldetacaner He an ticulos potifſimum debilitat, cruditates parit, mentem ſen- „» daanl ſfuſq́; obtundit, oris fœtorem, ſanguinis mictum, phthiſinre- eri Gira a nalem e ſimilia parit: moderatus& tempeſtiuus vſus mul. a ann tis prodeſts nam non ſolum ad prolis meliorem procreationt (, udanoch miee Heruit, ſed etiam plenitudinem coaceruare non ſinit, calorem ui nanentei ad nüriuul natiuum& ſpiritus excitat, corpus agile reddit, cor confor- Wenen w in alu, mnr tat&c. AEtas veneri aptiſſima eſt iuuenilis& virilis, reliquis benccrdagi Kc. Prrnin, nocet, poriſl. ſenibus& naturis ſiccis& debilibus. Ad tempus J nncrcnc, caane uixe 8 quod attinet, vere venus tutiſſima, deinde hyeme minus au- nhas mal labuaig, a,n umno; omnium minime æſtate quo tempore, ſi fieri poteſt, *. e Efinng abſtinendum: Oportunè venus inſtituitur manẽè aut poſt pri- emnmfm mum ſomnium, peracta concoctione ciborum in ventriculo, mmmim non ſtatim poſt cibum, crapulam, exercitia valida, nec tem- nen nelrmn pore inediæ aut poſt immodicas euacuationes, nec tempori- , Frchanda eccmenücnim bas nimis calidis& frigidis. Ordo moduſq́; ille obſeruan- rtul enenen dus eſt quem Hip. 6. Epid. præſcribit, labor, cibus, potus, — um imperut, canm ſomnus, venus, omnia mediocria: præcedant exercitia ci- blruchcnen pennnalfn Hum,& potum, hæc ſomnum, ſomnus venerem,& iſta omnia fiant moderatè non ſupra naturæ vires, ſed vt alacriores& mghl er fun enmmnt viuidiores reddantur. A erner tuturam coacti hn 64. Quinto vigilia& ſomnus animalibus ſecundum natu- De Somns ue, n agenett dencaltum 3 ppp 3 tam* vigilia

b 4 3e —— — p=— ———————* —
———*
— 1 3——— 4— .*—*————— 7— ————* 3 2 4 e.“ ————„— 3*— 4 1 4— 3 ———— 3*— 4— ¹ 8 8———— 4 1 2—— ſſͤ* 2 e e—————— 3 6——— 5—„ 8— — 9-—————.—— 5—.—. 4—— 5 —————— 2——— r .— 4——-—— — ſ— 3. d*—— 5—* 5—* —————————.*.— 4*. 3—. ——. E
————————— ———.—*
eorumq́; legitimo
vſu.
tatis, ſomnus quiete vt vires mulris laboribus defagar 1 ficiantur, deinde vigiliæ ad diſtriburionem allmenti iten pus ſomnus magis ad concoctionem confett: rssteret ſt.
ram conueniunt: vigilia perficitur functione animialn
1
liaadexpulſionemi excrementorum, ſomnus magis ad ntt tionem: nam cunctæ excretiones naturales ſomno m eue parte retinentur excepto ſudore; verum in vtroq́; inodit ſeruare conuenit, nam immodicæ vigilia corpora eiſe &attenuant vires euacuant&c debilitant&c. immoden ſomnus nimium humectat, calorem natiuum obrult ens mentorum copiam gignit, mentem ſenſitſq́; obtundi 8e nus maximè naturalis eſt nocturnus, verum vt ab cieti, tione cibus ſtatim ſumendus non eſt, ſed prius ſedat tu ris turbatione, ita non ſtatim in cœna dormiendum eſtê teriecto tempore, nimirum poſt horam vnam ad mitinm Ppræmiſſa leui deambulatione, vt eibus ad inferiora dſtu. dats dormire à prandio minus conſultum eſt, quia imn diurnum non complet eoncoctiones; proinde à ſonmh. ctuant cibi in ventriculo, veluti& alijs à ſomino nocuti tempeſtiuè expergefactis: non aſſuetis à prandio damt noxium eſt, inprimis qui catarrho, epilepſia,& ſimilitna pitis affectibus laborant. S ban 5„Spacium temporis nocturni ſomni ſit quo confs tur concoctio eiborum in iecore& ventriculo, verim d actiones omnes pari tempore non perficiantur, noner ſien dormiendi tempus in omnibus: inſanis benè valentibts i- minuß dormiendi definiri ſolet ſpacio 7. hotaruf Si dorſum dormire non expedir præeipuè znitio lonnit
* 8
*
Per latus: ah ſupra dextrum aut ſihiſtrum, paruim re
8 2
Aertur, niſi aſſueti fuerint, aut partis affectus impediert li
b*„..“ ſatius eſſe videatur, initio ſomni ſupra dextrumi doft
te, deinde ſub finem concoctionis in finiſtfum ſeſe conu
19₰ tele

4— 4 5 4 1 * 4
a. tere: Veruùm cum vigiliæ exiccent, ſomnus hiumectet, ægris mma 2 8 laborantibus calidis aut ſiccis affectibus ſomnus paulò lon- 2 d G giorconfert, niſi adſin viſceris alicuius inflammatio, quæ ini- —— aoninner 8 tio per fomnumn longiorem plerumq; augetur: in frigidis hu- rn, midis affectibuspræcĩpuò cerebri; quia ægri ad ſ omnumim- —— meade é modicum procliũes ſunt, fomnus ſit ſolitò breuior,& à ſom- —— 4 no diurno prorſus arceantur, ac ſomnus nocturnus tantum — cciend concedatur quantus virium reſtaurandarum gratiâ requiri- Mua eapingien tur: Deinde initio paroxyſmi febrilis, quando calor natiuus 1mre— 1 nmieh ad interiora refugit, decet ægros à ſomno abſtinere,& in de- clinatione aut ſub finem Yiggristantum dormire. —, nchn 66. Poſtremo inter res non naturales numeratur pertur- Vvi. n mnſemna batio& tranquillitas animi, quæ motui& quieri corporis 2 —— dmmnn ſchnad comparantur, ac non minus quam illa corpus afficiunt: nam rumq́x mo- — Kardalnene eid a animi tranquillitas ocio& quieti correſpondet, quæ aptiſſi- dera tio. àœrud 1 ao ninni— ma eſtad concoctiones perficiendas: perturbationes verò a- mnnn a dämpten cräenäden 5 nimi calidum innatum cum ſpiriru& ſanguine variè mouent, mncbi ani nt* corpuſq́; afficiunt, vt in vltima Diſpuratione phyſiologica di- Sehat ener ctk unn Arh tum fuir: nam ira in corde calorem natiuum vehementer eA eene ei 2ene e 18 accendit, ac proinde totum corpus calefacit: metus,& mœ- ſcia calorem ad interiora retrahunt& marceſcere ſinunt,& 1aba bdoemn. externas partes frigidas relinquunt: contra gaudium profu- unnhenai m ſum calorem tum ſpiritu in ſumma corporis ita effundit, vt nn eammin nm m partes externæ calefiant, internæ refrigerentur&c. Hæ per- anen ennenparhrempereteneti rurbariones, ſi vehementiores fuerint, morbos, aliquando ana emperineeeben mortem inducere poſſunt: nam non pauci graui mœſticià ormiendh desnri ie buir Paulatim; multi puſilanimes confertim valido timore,& ni- u aas dpeit mmun mis perfuſo gaudio, extincti ſunt: per ſolam iram nullo inter- — n ueniente morbo, licet nemo extinctus ſit; tamen quia ira ve- — Aeperdeum f5 hementercalòrem in corde accendit,& in corpus effundit, Duud ulheti fueriat, nff humores conturbat&c. varios morbos excitare ſolet: quare efe videatur,— tatm fani quàm ægri immodicas ani iones b
4
*
* 3
mi perturbationes vi tare
A

debent, ſed qui calidis morbis laborant, aut ad calidos mor- bos inclinant, iram, vt hoſtem potiſſimum fugere, ani. moꝗq́; tranquillo eſſe: verùm in ſoporiferis affectibus,& in alijs omnibus, in quibus calor natiuus elangueſcit„Viile eſt, ægros ad iram concitare: in melancholicis à metu& moſti. ci animum ad hilaritatem& gaudium conuertere&cc, Cætera de victus ratione ſiue de recto vſu ſex rerum non na- turalium breuitatis gratia nunc omitto.
F INTIS.
Errata corrigenda in ſuperioribus Diſputationibus
———— —————— .——.—.— — 2——.————
2*— — r —————„— 4——— ———————— ————.———— 3 ————————=
In Diſp.de Medicina th.;†. ponitur Quæ aliquid noui faciunt& ex par- te pro: Qu non tam aliquid noui faciuut, quàm ex parte&. th.⁰ canſide- rundi ꝑro operandi. th. 1. neq, pro arg. In Diſpa. Phiſtolog.i·. Voca. dula proyocabulo: ſimplice pro ſimplict. th. 8. permaneat Pro permaseant. In Diſp. Phyſ. 3.th. 17. dele corpus Phyfecum eſſe poteſf. Diſp:. th. 6. paribas pro partibus. In Diſp. 6. th. iij. ponitur MNutraitio pro nutrito eh. 39 Hiri. ium pro ſpirituum. Diſp. 7. in Paradox. 2. vnumq;, bolum, Pro vunum- fuemq, bolum Et in margine oſſa pro eſſe. Diſp. S. th s. poft formam tatius bumani, ſubiunge, corporis, T h. 25. Eormatricem vteri dele uteri. Th. 33. ponitur delineatis pro deliniationi,& carnis generationis, caruis pro gene- rationi. Iu Paradox. z. Inuicem conſeruare pro Iuuicem indiuiduis anſas. ri. Da. 9. th. A. Iuuidia pro inimicitia. In Diſ- Patholog.i. th. 29.& e- Siuifibili pro& in Indiuiſibili. th. 30, ſtrabiltmo pro ſrab h In Diſ.Path. a. th. u. cedunt& reſſtunt pro cedit& reſtit. Daſp-r. thb. 7. Auem Pro aute:m. T h. i. ꝓrogreſſa pro prægreſſa. Th. 27. bumorum luxu pro humo- rums ab effluxu 7 p. 36. proceſſum pro proceſuum. Duiſp. PBathol.. thaiz. Quanti tutem pro Qualitate. Ia Diſp. Path. th. ẽ. tunicias pro tunicau. th. 16. effectus pro affectus. In poſt. Diſb. de prafag. h. 39. ſudoret pro ſudora. Diſß. Therapeut.. th. 26. Iucundam pro Iucundum: tb. 40. Incitzta Pro 9-
pro continentur,& addunti pro adduntur. Diſp. T herapeut. 5. ch. f. babeat pro haber. th. 2. concochymia pro cacockymsia. th. uI. at Pro 8 W. ꝛ2. vfu pro vſu.“ CKIytera errara candidu: L a c ro* per ſe corrigere poterit-
———————
—,———— 2 3 2———————
8—————————— 8 2 1.
—— ee
—
Rata. th. 1. Oexulis pro oceultis. rh.. medo= pro medio. th. 4. continetu
2
— —