8
* 3
8 — * 5 4 2 S 3
4 4
—
“
3

d
I
„29112 a
l
Rm
ILAII
— 5 4 —. 3 8 4 —„— A . 3. 4 1— — 2 1. .——— 8 ——— 3 3.—..— 3.— . 4 4. — — 4. 3 2 .*„..— 8 5 —**— 4— „ 5 *— 4 K .* 3 2 3— . — .. 8. 1 4 1 *.— . 4— 8—— 4. —. 3 8 —— —* 8.— 8— 3— . 8. 3—— 2 —„ —. 8. 3—. 4 2 4— 1 3. 3 2 83 4. 4 4 3. 3 1 3 9. 5— 4.. b 3 1.— —*—— 3 4 . — 2 3— 4 8. 4—. 4 8—.. 4 4 3*— . 2 3 . . . ’. 4 2——. 3 —* 2*.. 3— 3— 8— . 3* . ₰ — 4 3 — 2 —* . 4. 3 3 A — 8 4.—. 1 8 8 13 88 G—... — 4 8 5* 4—. — 2— 8 . — 4 8.—. ———— ... — 3. . 8. „ — 4 4 S ..— 5—. 4 —.— . 1 3. 6 . . 5 8— 1 4— 3 6 2— *—— 8— . —— 8 8 4 —. * 2. 3 4 8 3 — 3 4.—— 2 5 42. . 3 — —— —— .— 1 8— 6 3„ 3 2 5. — 1 2 4„— / 5.4 4— 5— —— 2— 3— 3——— 5————— —.* 5. — 4 —... ——— b 3 8— 1 4

6 S— S) b 4 7 3 N 4 9 7— 45 8* S—— 8 —““ E ·,¼
6—
———— *
2

441(GtKANRAESSrRKrN
—
8 8 A
mEEEEEEEEEAREE
ℳ
— 9
5 9
8
A
—
4 RRNR M
CIVILIS, ET CANONICI, SIVE POTIVS THESAVRVS, DEVERBORVM, quæ ad lus pertinent, ſignificatione, P. Prateio ex variis Collectore.
Idem ad luſtinianum Imper. de Officio Iudicis.
Adiectæ ſunt Veteres Dop. To. Leges ex V. Zaſoo, & F. Hotomano luriſcoß. clariſ.„=&Sm
M 9— 4
7¹ 4 17—₰ Am
2 ☛
nn. - 07 N Vee
PRIVILEGIO.
7 5
WGFlyrrte
6 27
1
Seee
5
= A
7.
5
APVD GVLIEL. ROVILLIVM, A. D.
* ¹ S ₰
A,—
8 ſ, 2 A AAAK 3
—— 3 5 9.— S— 8 7) 3 ſſt 71I7,s W 8 ☛. 2—. 11 h /7,t, Se
3 I Sh c 7 7 3 3 Bis 3 A N ☛ EEE ee 4 n Ws 4

cD a lanr arerr,
—
5 4
e. Hah IA 1r poßdee b
In ked vegße
luu vp 1 9 Guulus 9 5, aan, V Aoo, F Euib
encptiovus uß.* A 22 P 22 h 2 4 b
EPxtrault du pr— Kay.
95 AX grace& priuilege du Roy eſt permis WL) 2 à Guillaumc Kouille libraire de Lyon, b d'imprimer, ou faire imprimer vne foys ou pluſicurs, ce preſent liure intitulè Lexi- b NM con Iuris ciuils& Canonici, ſiue potius I heſa: arus— ““ Aven quæ ad tus pertinèt, ſi 71 gnificatione, P. Prateio ex yariis Cae “ lectore. Lequel liure il a recouuert auec grans fraiz,miſes & deſpenſes:& pource eſt faict defenſe de par ledict Sei- gneur, Atous autres libraires, imprimcurs& perſonnes
quelconques, de non imprimer, vendre, ni diſtribueren b
ſes pais ‚terres& ſeigneuries, ledict liure nouuellement 1
imprimè par ledict Rouille, b ce n'eſt par ſon conſente-
ment,& ce iuſques au temps& terme de neuf ans, à com- b
pter du iour& datte que ſera paracheuée la premiere im b 4
preſsion: ſur peinec d'amende arbitraire& de confiſcation S. b
des liures qu'ils auroyent imprimez. Et afin qu'aucunne
puiſſe pretendre ignorance du preſent priuilege, ledict
Seigneur veut& entend, que l'extraict d'iceluy eſtant
mis au commencement dudict liure ſeruc pour toute no-
tification, ſauf en demander copie audict Rouille,(ſi bon— 1 Ieur ſemble,)& ce à leur deſpens. Car tel eſt ſon plaiſir, b non obſtant oppoſitions& appellations quelconques, 4 comme plus à plein eſt contenu& declarè par leſdictes b lettres depriuilege, ſur ce données à Paris, le deuxieſime 1 de Decembre, mil cinq cens ſoixante trois,& de ſon re- gne le quatrieſme. 1 Dar le Toy, à Voftre relation, b b— 17 signé, de Vabres.“ ku Et ſeelẽ du grand ſeau en cire iaune à ſi jmple qucue.. m

Maie,„ 7 14 b
j
rmis Fon, toys Lexi.
txrus
8 CA
1 hanirn 1 1 4ee. 1
7 5. 58 & 9 8*— 8 1
ISSPRAESIDI
KENATO DE BIRACGVE V. C. CONSILTARIOOQEREGIO IN SANCTIORE CONSILIO
PARDVLPHVS PRATEIVS AVGVSTOBVCONIAS SZ.
9 K„ 8 4 lann
NTICVIIV Sab meunte atate nilhil mihi fuit, ampliſsime Praſes, IyRISPRVDEVTIAE flu- jÿi aiio, cuius perdiſcendi gratia ad pleraſque Galliaru
Kacademias, caſque celeberrimas iuuenis proféctus
ſ d ſum=lliic conſultiſsimos præceptores audiui, ſcripto permulta excepiqua ad luris C iuilis, Cẽ Pontificij wnitionem, atque interpretationem pertinent. NLs autem rectiſsime, jideliſsimeque explica- ee RKeipubl. intereit qua ſi perperam enucleentur, magna incommo ex equo illo Troiano, ſeſe proment. Sed enim recia ver- borum explicatio vt ex libris Domitij Vlpiani,& I. Pauli‚ quos ad Edictum ſcri pſerunt, didici) ad iuris cognitionem vel maximè confert. Ea itaque ratione cuu— rayua hoc conſcribere in anmi induxi meuquod I EXIc vel potius THEsS Ay- a.I nomine, M. Fab. Quintilian-admonitore, inſigniui. Quum autem omnis ſcien- tia theſauros in te reconditos intelligerem, hæc mea ſtudia celſitudini tuæ nuncu- pare veritus non ſum. quæ pacato excepturum te vultu perſpectiſsima tua in iuris ſtudioſos humanitas perſuaſit. E o wolentem me adegerunt æquiſsimum in negotuüus omnibus indiciumpiuris,&õ rerum cognitio ingeniique tui dexteritas. Quibus ad- ducti rRAXCISCVS huius nominis primus, C EE NRICVYS ſecundus Valeſij Galliarum Reges potentiſcimi,&s inuictiſsimi Taurmenſibus vytubia te prafece- runt. omnia prudentiſsimo tuo conſilio gerebantur. cum de rebus permagnis age- retur, conſulebat te aduocatio Regia.cAROLVS VIIII princeps etia noster Chri-
Hianiſimus auitæ, patriſque prudentis Sudsoes Tridentum ad ſanctum patrum
Concilium, indeque ad FERDINANDYM Imp. ſereniſcimum maximis de rebus legatum te miſit,&õ quòd eſſes omni virtutum, co' diſciplinarum genere inſtructiſsimus atque ornatiſsimus, Lugdunenſium moderatorem te deſtgnauit
rectiſsimè quidemitas Yàf apds vt ex Polibio conſtat)wis de eus Ienas ey. quidi
* ij

quod grauitate Catonem, con ſilio f. abium eloquio ceronem rerum cognitio ne Thaletem Myleſium, IVRISPRVDENTI A14 ceuolam, ingenij acumine Se pinianum pe ruincts. quid memorem ceteras animi tui dotesannus recenſuro i hi deficerei. Qua cum tales, tantaque ſint,eo lubentius laborus mei monumenta tili conſecraui: quæ ſi celſitudini tuæ probata intellexero, peritir omnihus factum ſatis putem. Scio permultorum, eorumque erudinorum Xeud extare: at in his ple- raque iuris antiqui, medij E nouiſsimi verba deſiderari constat. Ex om- nibus icitur, quotquot extant luris exicis vnum hoc collegi. cui etiam pernumeroſa ex Vetuſtis claſgiciſque rerum
ſcriptoribus interieci. Jale, DPraſes ornatiſ ſimi. Lugduni, Kalend. Decemb. IIo6. +
4—
—
ͤͤͤ“=——
—

8 232 K — 8 1 1 4 8 4 5 x* rrr— 8** 5 4 4 ₰“ 4 4— 1 4ℳ— 35 8 8 S 4. ℳ 8⁴ 4 4 1 ₰ 4- 42— 1 8 —.* 4 3 3 2 4. A. 3 3 9 5* 8 3 1. 1“. 3 1 24 2— 3 A 1—* .» 8 85 8——.— 8„. 5. 7 8 z.“— b5 G 8
Ap IVRIS OCANDI. DATOS PROOEMIVM.
36 1 1 9 ℳ 2 3
ee de. ERBA rerum notas eſſe rectè ſcribit M. Cicero in To-
(& pic. ad Trebatium luriſcos. Illis enim hæc ſignificantur,& ℳ explicantur.& rerum cauſſa verba reperta fuiſſe nemo ibit (2 inficias. Rebus igitur conuenire verba debere prodide- runt luſtinianus Imp§. eſt& aliud. Inſtit. de donat.& M.
NAn-0. Fabius. Sed& perſonis congruere ea oportere VlIpianus ˖ eeen noſter non ſemel cenſuit: vtnon immeritò creditum ſit di- = o dtiones pro re accipi,& in aliam atque aliam ſignificatio-
8
₰ℳ
nem ferri, idque in libris Iuris Ciuilis„& Pontificij animaduerti. In quem, autem ſenſum ferantur, cognoſcere permagni intereſt. Exigitur verborum cognatio fide-
liſsimãque interpretatio in omni diſciplinarum genere; vel maximè in Iure no- ſtro Ciuili. In cuius explicatione permultos verborum ignoratione erraſſe liqui- dò conſtat. His non decrat acre iudicium, ingeniive dexteritas: ſed tum delite- ſcebant bonæ literæ, non ſine magno rerum publicarum incommodo. Nam ſi iura non rectè ex plicentur, perperaàmve intelligantur, contemni ea, eorùm que auctores
decretalis Pontificum epiſtula docet. Porrò in dictionibus explicandis ea via pro- Fciſcendum exiſtimaui, vt earum origines, acceptiones, generalium,& commu-
nium ſignificationes, verborum officia, fines,& effectus( verbis enim opus non eſt,
niſi ſequatur effectus l. f. Q. de donat.) aperiam, tametſi non ignorem verbaex le-
ibus(vt ait Paulus I. 6. D. de verb. ſign.)tam ex legum ſententia, quàm ex verbis ac-
cipienda eſſe. Verborum autem acceptio variè dignoſci ſcribit A. Alciatus lib. i. de
verb.ſignifica. proprietate, improprio vſu,& per interpretationem quæ ſingilla- 0 uplo
tim explanat. Proprietas verò non ad nomen, ſed ad vim ſignificandi, nec auditu, ſed intellectu perpendenda eſt. Ceterùm verborum vſus non ſemper idem fuit. Ve-
..—.—„„7 I 1.. teris enim Iuriſprudentiæ auctores aliis verbis vſos fuiſſe, quàm mediæ, conſul- tos cõſtat. Aliis Decemuiri in XII. Tab. aliis Imperatores, Prætorcs, Iuriſconſulti
viſi ſunt. Exempla ſtudioſiſſimo, cuique obuia ſunt, idque Horatij teſtimonio certiſ-
ſimo comprobatur in hæc verba, Dt ſlua foliis pronos mutantur in annos, Prima caduntita verborum vetus interit ætas. b Tamctſi verò vetera verbaceciderint, vſüque recepta non ſint, cùm tamen eo- rum cognitio perneceſſaria ſit ad iuris Ciuilis interpretationem, ca rHESAVRO
noſtro, veteriſque iuris formulas interieci. Hunc autem potiſſimũ collegi ex Bar.
Briſlonio, E. Hotomano luriſcoſs. noſtri temporis coryphæis,& aliis quos ſubiecta ——.—. 3 b 2 8*
iij

„
nomenclatura indicabit. Ridebunt fortè me eloquentiæ maſtiges reſponſum Cel-
ſi ab eis nõ ſatis intellectũ obtrudentes: Scire lepes non eh Verba earum tenere, ſed Vim,
.„.... fh. X— E poteſtatem: ſcio mentẽ, ac ſententiã dicentium, ſcribentiumve potiùs, quam ver- ba ſpectari debere. Obiicient iterũ Leges non verbis, ſed rebus poſitas, principali
cõſtitutione. Sed nec Celſus, nec lmpp.(dicã verborũ ſggniſicationécognitionem explicatio nèmque reiecerũt. quid? qu Od plera que verba explicuerunt. Non igitur aliter à verborũ ſignificatione recedendũ ait luriſcoſ. quam cùm manifeſtũ eſt di- centem aliud ſenſiiſſe. Ecquis mentemi verbis declarari pernegabit? ne vllus qui- dem ſanæ mentis: nam eorum ignoratione in errores prolabi manifeſtius eſt, quàm quod dici, ſcribique debeat. Verborum igitur ignorantia periculoſa eſt. Ingenus tamen fatebor non ita verbis hærendum, vt à ſententia diſcedamus. Verba etenim menti,& ſenſibus ſubſeruire debent: quorſum enim nomina, niſi vt dicentis(vt ait Tubero)voluntatem demonſtrent? Verùm vt verborum curioſitas effugienda eſt, ita eorum ſignificatio, vis,& poteſtas exactiſſimè excurienda eſt. Captanda etiam in aliàmve ſignificationem contorquendad id quod à rabulis, aduocatulis merce- dulæ inhiantibus factum nouit tempeſtas noſtra)verba non ſunt. quod I. Paulus do- cuit his verbis. Non oportere ius ciuile calumniarineque Verba captari,ſed qua mente quid dicereturanimaduertere conuenit. quod vtinam)obſeruarent, qui iuri dicundo præeſſc volunt. At Zoilos mihi non defuturos certo ſcio. Nam Baoxavia accinctos aduer ſus me huicnegotio incumbentem iam peruidco. At cùm virginem Aſtræam luſti- tiæ antiſtitem ne à limine quidem ſalutarint, plumbea eorum tela minime perti-
meſco. li clàm, abſentéèque me, latrantes, ſuperiorem viribus meis prouinciam ce-
piſſe, Latina barbaris com miſcuiſſe, nulléque adhibito iudicio confudiſſe, triduo
ſine delectu us ⁊eες collegiſſe me efflant, veriuùs quam dicant. Audiant, audiant
(obſecro) Celſum luriſcos. ita loquentem:Inciuile eſt, niſi tota re perſpecta, iudi-
care. Audiant, inquam, Peniam Ariſtophanicam, 8“ Ou e ‿X‿õSev, 19 Boa„MeAy r A.̃s.
Magnam quidem prouinciam cœpi, at quod vulgò iactari ſolet, oM NIA ST V- DIO IVvVvARI, animum reficit. Aiunt Latina barbaris confudiſſe me. Ex ponti⸗ ficiis,& feudorum(quæ vocant)ſcriptoribus verba, quæ Latinis auctoribus diſpli- cent interieci, quoniam ita res, caſuſve ferebat. quòd ſi barbarorum verborum La- tinam explicationem efflagitent, ea non dceſt. quam fortè apriſsimam cenſebunt candidi lectores. Sed& ſi barbaris barbara( rarò tamen) explicui, eo lubentis jis vſus ſum, ne auctorum, ex quibus interpretatio petenda fuit, verba vſu ferè iam re- cepta immutarem. quid:verborum fucum vi,& poteſtati præferemus? hunc qui ad- mittunt, mendacio veritatem poſthabent. Scio quædam Latiniùs exprimi potuiſſe,
at Latiniora vſu in eum ſenſum recepta non ſunt, ſed nouòè finguntur. Triduanum
Poſtremò opus hoc non eſſe exiſtiment Prateiomaſti ges profligatiſsimi, verùm an- te amos viginti à me Toloſæ, quo tempore iuri operà dabam, inſtitutum, cœptm- que. Sed hæc hactenus. miſsã faciam Sαοιμα: vela nunc ventis dabo, negotioque incumbam. Quod antè, quàm fecero, commonefactos vos velim decreuiſſe me le- 8 capita à Lexicographis præciſa, verè, ac rectè adlata, citatavc eſſent, nécne ex- herbenar Kitenneenafawnztrlhants ane oro perede
lſc ru sis effectus, cãve vtilitas eſt, vt res ipſæ, earmque tractationes faciliùs eme ndentur. quod aliàs non ‚niſi conicctura diui-
naci
2—— 4 8 24 6 — 4— 8 8 8

1
MNIA 51— nekr pon=
ribus diſg— erborum 1— n cenlebu=
unc quia. mi potuill- Triduanul werumat cœptün egotioqu ulleme l necheex preltabc rres pla dura diut nac
naci fieret. Arqui reipub.intereſt Iuriſprudentiæ libros rectè emendari, quid: quod emendatio potiſsima ſtudiorum(vt ait M. Fabius) pars eſt. Valete. b
Commonefactos vos intered velim, ſi quas dictiones, formulãâsve ad ius perti-
nentes(non enim omnes ab omnibusLexicographis collectæ, expliciræve
ſunt) pretermiſcrim hoc Theſauro, libris IIa λμκένεεμμυσυν es coaceruaturũ me, volente p E 0opt. max. Eos autem ſcribere cœpi, ad vmbilicum perductu- rus Ges ouueyeudes. Intc-. rim his frua- mini. X
& iiij

GLARISS VIRVM
2 8 — 2 2 2 8 Q 2
1„.
bAod IEbAr z2t. ic De e eca aldein P. Prarei Elegir. Alitruſit quondam theſaurum Astraa decora Qus leges poſuit hnceritaris qper. llrelictis terrismox reuolauit ad aftra, DPoftquàm ilum claris pandidit alma Virls. Hunc etenim doltis effodit rectus Athenis, Optimus& princeps dexteritate Colon. Siſſenistabulisexemit oma perita Legihus E&h alusd exteriore manu. His etenim peruaftus reclè obremperat orbis ndd lutes fniant turpia falta notent. Fas luriſconſultos explicuiſſe perite, Occultas Vires, abdita Verba liquet. Ilus namque latet vis Significantia rerum Derba docent illm Hic formula ſcita fluit. Conſcriphex praclaris doltiſqne omnubus Vnum Atuxανν, G Varius arte, Volente D E O. b b Ad ſpiret cæptus ſemper tua gratia, CH RISTE,. Obſcura ct ſiudiis pandere Verba queam. 7 ceſſare maluml)me pesſis acerba cosgit 1 faæc qperis tardati abdita cauſſa futr. Sæuiit hæc adeo hic(certum)dt, Plance, tuorum Conciderit miſeros jmaxima par hominum. Eeliquiæ populi interuſſent(aut ego fallor) Hunc ni ſeruaſſet gratia, O HRIST E, tua. Noxia poſtquam peilis dirajque in Trbe quicuit, Ad opus inceptum muſa redire iubet. Excipiaſgue Velim hac nastri monumenta laloris Perpetuum ſaquidem pignus amoris erunt. Nomine namque meo charu reſponſa dedifti. b Conſilioque iuua(qua licet arte)tuo. Ataue in eo genere inter omnes clarus haberi, lanſclium ſapiens expetit Dſque tuum. (auſbidic umn ſapiens em rectum iurt Docamus,, b Qu tractat cauſſas tramitelcrede pio
. AD

9
AD AMPLIS S. VIRVM Nicolaum de Langes G& u⁷ S ſuppræfectum.
Deſpiciunt lud Ant que malignilſat liqauet)ilum Obſcuras XAeEis quem explicuiſſé Vident:
Aſtcv'eteres totos hus inculuſſe Tidemus, Etmeritb Dis hinc eſſluit ampla vocoy.
Sic quoque Dratorum edicta explicuiſſe feruntur Turiſconſulti dexteriore Via.
Ergoꝛintenta iuri mente ſequamur eoſdem. Nam leges ſanctæ commoda magna ferunt.
Interpres quarum in placitis iam fidus haberis Qui finis lites legibus Vſque pius.
AD ELOA N. BALLLY 1. C. Uerba mouent animos terrent ſenſuſque latentes Pandunt,& rebus lumina clara ferunt. Quod ea ſgnificãt perſpecta, hocnamque tenendi eſt Sed nec ab lüs cedasinch'ta iura Volunt. Hocni mens aliud dicentis ſentit apert, ad-Marcelluus nofter& iyſe docest. AD GVID. CHARLOTIVM b 7ν σᷣρκακ intimum. Incaſcum liquidum iactatur in athera verbum, 4 Ejſfettus rerum himod onullas adeſt. Quid uat ille ſonun ni res comitentur eundemt Tu rebus Veris iungere Verba ſoles. Teque fidem Video certam liberaſſetuorum Dyerborum teftem(qua licet arte)mihi. IVRIS SIVDIOSO. Aetherias quanuis ſoleant Volitare per auras Verbaxamen pandunt intima ſenſa animi. Theſaurum iuris ſanlli perlustres in hanc rem. Inde ſciesqua ſhint accipienda via. Eis iey. Zoile quid mea carpuscum nec-iſa,nec vſeuam Copnita ſint tihileyte impuli inuidia. Quinpotius caco trittis mens alta furore ſudicium vanum contulit ila tibi. H A ln ror Tbrcn 2eAluch. A A raro

EX QVIBVS HOC AcE,εμο col legi. b b
r 3
LEXICOGRAPHI.
GAσ1
Iulius Pollux. Suidas Lexic. Bud. R. Conſtantini.
LAI1N
Albericus Roſatius. B. Briſſonius.
F. Hotomanus.
I. Spiegelius.
J. Oldendorpius.
IVRIS AVCTOREsS.
GæAeE cI. Solon. Modeſtinus de excuſa. Iuſtiniani Nouell.& Edicta. Leonis& luſtini Conſtitut. 7Ta œi X
LA1NI,
8. 3 I. Tabul.
Vlpiani tiuli. I. Pauli ſententiæ. Gaij Inſtitutiones. Voluſius Mærianus. Q. Septimius Tertulianus. Pandectæ I. C.
Codices Greg. Hermog. Thccod.& Iuſtiniani.
Inſtitut. Iuſtiniani.
INTERPRETES.
GCX᷑AECI. Baſilici. Theophilus.
C. Harmenopulus. Fuſtarhius C. P. anteceſſor.
A.
Iulianus Patritius. I. Frontinus. Agg. V rbicus. Hygenus. Anianus. F. Martinus. Aelo. Accurſius. I. Beluiſius. Speculator. Cinus. Dinus. Bartolus. Baldus. P. Caſtrenſis. Ang. Aretinus. P. Decius. Iaſon. F. Ripa. A. Alciatus. F. Duarenus. Io. Coraſius. I. Cuiacius. G. Budæus. L. Baifius. A. Auguſtinus.
V. Za
ͤͤſſͤſͤſͤ
— †ᷣ——

V. Zaſius. b Viglius Zuchemus.
Simon Schardius ad leges Rhod. na-
uales& militares. Petrus Faber. Berengarius Fernandus.
LX IVRE poNTIEICIO
Decretales. Sext. Decret. Gratiani Decreta.
INTERPRETES
Bernardus. Abb. Panormit.
1I. Andreas.
Felinus Sandeus. Ang. Clauaſius. G. Benedictus. ALII 1EXICOGRAYHI
T. Varro. Eeſtus Pompeius. N. Marcellus.
EX MEDICIS.
Hyppocrates. Galenus.
SCRIPTORIBVS.
Xenopho n.
Homerus.
Plato. Demoſthenes. Plutarchus. Ariſtoteles. D. Halycarnaſſæus. Diodorus Siculus. Dio. b Iulius Firmicus. Symmachus. Heſychius. Moſchopulus.
M. Cicero.
T. Liuius.
C. Tacitus.
Suet. Tranquil. Aſc. Pedianus.
M. Fab. Quintil.
Sid. Apollin.
Caſsiodorus.
Vegetius.
Iſidori Erymol.
A. Gellius
Lib. qui Cæſarum vitæ inſcribitur.
Er alios præterea citaui, quos recenſere
infiniti eſſet operis. Superiuùs autem no- minatos eò lubentiùs huc retuli, vt te-
* ſtatum apud lectores relinquam quid
EX AILIIS cLAsSSIGIs — ixauerlard candidati, omnia boni„x-
S uldur conſulere.
ſcrip ſerim. Veſtræ intereâ erit huma-
Eyxeεεοp

. 8——— ꝗↄ——õÿÿ 3——————————⁄⁄⁄ 8 4————————— ——————*
b Eyx⁵⁵ρμηαιο Iuſtitiæ,& Iuris.
4
Luſiitiæ templum eſſe altum, Ianctißima iura b Credimus: his praclare inclyta percolitur. b 5
Ingreditur caſtus ſantia hæc in templa Sacerdaos Jacrati iuris ſynceriore via.
Eſfugite hinc miſeri procul, ò procul eſte maligni.
Hlinc abeant etiam ades àεεueiſoc.
H APETH TGN ONAN KpPITIKI.
THESAVRI
ͤͤͤſ
☚——
* 4 4—“ 3——ſ—-

elee
rHESAIL
THESAVRI
Siuce DICTIONARII MACNI IVRIS
CIVIILIS, ET CANONICI, DE
VERBORVM, QVAE ADIVS PERTINENT, SIGNIFICA- TIONE, DEQVE EIVS FORMVELIS,
LIBER PRIMVsS.
SS, LITERA, de qua Gn M.Cicero lib. j. de Di- uinat. Sus(inquit) ro-
Græciam è Phœnice à Cadmo adlata fuit, vt Plinius lib. 7. cap. 56. hiſtor.natural.ſcribit,
pudiare rogationem ſignificabant. Nam duæ tabulæ
0
dari ſolebant: quarũ in altera V. K. id eſt, vti rogas,
quor, noua non placent. Erat&, vt aliæ permultæ, rænominis nota, vt ex Valerio Probo Epigramma-
ſtum ſignificat in inſcriptionibus,& ſubſcriptio-
nibus conſtitutionum C. Theodoſ.& Juſtiniani,&
Nouel.
A quoq; præpoſitio eſt, quæ prodonec, Alciato lib. 77.
Parerg. cap. 21· accipi debet apud Jerentium Clemẽé- tem l. ſed ſi hoc. 6 ².§. 2. D. de cond.& demonſtr. ibi, ſi Aliberis non nupſerit, id eſt, donec vel quandiu fi- lios habuerit, eos non deſeruerit. Sonat etiam idem quod, pro: quo ſignificatu vſus eſt M. Cicero in Cluẽ tiana, Non modò dicendi à reo ſed ne ſurgendi pote- ſtas&c. id eſt, pro reo- Sumitur quandoque pro, poſt, apud Pomponium 1.2.§. 8.& 13. D. de orig. iur. à regi- bus, à cæde, id eſt, poſt reges, poſt cædẽ.& apud Pau- lum l. pater. 30.§. 1. D. de adulter. Interdum loci pro- pinquitatem denotat, vt à theatro venire, id eſt, à lo- co, qui eſt iuxta theatrum. Aliquando ponitur pro, per, vt in diui Antonini conſtitutione I. 1. C. ad leg. Fab. de plag. ibi, à quo, id eſt per quem. Interdum ſu- mitur pro, de, vt à Caſtro Nouo. Sic ali quando non indoctos loquutos fuiſſe ſcribit Thom. Linacer in- dicans etiam pro, verſus, præpoſitione vſurpari. Sed& ſeparationem ſignificat apud pomponium 1.z.
§. fi- ibi ABrundeſio. D. de acti. empti. idq; Bartol. in
1. ſi ex duobus. D.de duob. re.& Bald. in l. à caligato. C. de nupti adnotant. Priuandi quoq; vim habet,&
ſignificationem verbi, cui iuncta eſt, immutat, vt in dictione aréx des, qua vſus eſt Vlpianus in l.1.§. hi, quibus. D. de leg.3. quãve extorres ſignificantur.
ſtro humi A, literam
impreſsit. Eadem in
Dardulpho Drateio luriſcos. Auguſtohuconiate(ollecore.
A
A, quoq; præpoſitio cauſat iuè accipitur apud d. Augu- ſtinum,& Iidor. c. coniuges.& can. cõiunx. 27.. 3.
Sunmitur etiam pro ex, apud Gaiũ, l.adeò. 7. S. quod
ſi vno. D. de acq. re. dom. Significatiua eſt etiam pri- mi termini à quo, ſicut dictio, vſq;, termini ad quem. Hic terminus à quo ſignificat excluſiuè, vt ſi cauea- tur ſtatuto, A pulſu campane veſperi nemo per vicos incedat. Incluſiuè autem, veluti, ſi cautum ita fuerit ſtatuto, R& pulſu campanę cuique domum mansè exire liceat: quia ſic ſtatuens intellexiſſe videtur. A, Prrpſie ali quãdo ſubauditur à iure apud Macrũ, I milites agrum. in princip. D. de re iudic.& apud Pa pinianum Iiliberto. 31. S. litem. D. de neg. geſt. Offi- ciorum quoq;& dignitatum nominibus præpoſita ſignificat, qui iis officiis, dignitatibus fungũtur, vt Aſiudiis, àmanu ſeruus. Suetonius in Claud.& Cæſa re. A libellis, à ſecretis, quos magiſtros libellorũ ſup plicũ,& ſecretarios appellamus, idque claſsici ſcri- ptores probant. Sic dicimus à rationibus, id eſt, com putorum magiſtros. A punctis verbo aquariorum re- ditui præfectos ſignificamus, Frontino libr. 2. de a- quæ duct. Idem de Ab, cenſendum eſt, vt, ab actis, ab epiſtolis. Sueto. in Claud. 2* A capite ducere, vide infrà Caput- b A Duumuiro dimitti intelligendus eſt, qui iuſſu, per- miſſu, mandatüve Duumuiri dimittitur apud VIpia- num l. ſi quis vxori. ſ².§. 6. D. de furt. itãq́; accipien- dum rectè ibidem ſenſiit Bartolus. A filio legare dicitur is, qui iubet legatum à ſolo filio, à ſubſtituto nõ item, præſtari, vt apud M. Ciceronem clarè liquet. b A me vi poſsidet, qui vi me deiecit, apud Vlpianum l. 1.§. qui à me. 19. D. de vi,& vi arm. A mepoſsidet, qui poſſeſsionem meam iniuſtè nactus eſt, VIpiano, I.3. in princi. D. vti poſsid. Eodem ſen- ſu dicimus, ab aliquo poſsidere. I.1. D. eod. A B
AB, aliquando accipitur pro cStra. citãt Alber.& Ol- dendorp. l.14. D. de publi.& vecti. ſed ibi ad, non ab legitur in P. Flo.& vulgar. vbi ad, pro contra, accipit
Accurſius. b Ab, etiam pro ob, ſumitur in conſtitut. Theodo. Arc.& Honorij, l.vnica. C. ſi quis Impe. maledix. Equidem ro, ex, illic accipi deberę putem, vt indicio eſt ver- hum proceflerit äbidem poſitum. Quandoque verò ſumitur pro, per, vt in c. ab eo. in princip. de appella. lib.. Interdum ſeparationem ſonat Accurſio I. ſi ex duobus. in princ. D. de duob-. reis. Solet in hanc rem citari l. neminem ex iis. ibi ab initio. de Decuri- lib. 10. C. Accurſius tamẽ ibi pro, poſt, accipi exiſtimat. Tu textum expéde. Sæpe etiam ponitur pro, ſine, in
a

—
—
— —— ———
A B B
conſti. Juſtiniani I. ſi quis ſeruo. in fi. ibi, ab re. C. de
furt. Ab etiam propoſitio cognationum gradus pro-
mouet. Nam proaui paterni, vel materni patrem, ma-
A B E
quæ à luftiniano in Nouel. 133. 1 νκαο½ adpellatur. Prę Aci autem non debet niſi ſit ſexagenaria,& virgo. c. iuuenculas. 22. q. 1.
... /..«2— ſ ld d tris facto 0- —-— A e(inquit Nonius)nõ ſolùm de pa trem, abauum, abauiâm que adpellamus in linea ad bdicare(i qu ius) P P
ſcendentium: in linea verò deſcendentium pronepo tis filium, filiam, abnepotem, abneptem, apud Gaium 1.1. S.-D. de grad.& adſin.,
Ab aliquo aquam ducere, id eſt, ex eius, qui cu eſt 9. Ae trouerſia, prædio ducere, in edicto Prætoris l. 1.· D. de aqua quotid.„
Ab 1llo Nitut qui alicui rei ſuæ vſum ademit, in edict. Prætoris I. r-in princ. D. de itin. actüque priuat. W
Ab hinc anno,& ab hinc centum annis, verba, ſignifi- cant, nunc agitur annus vnus, vel centeſimus, apud
„2„—...— Alphenum 1. proponebatur. 76. D. de iudic. Cicer.z. & 4. Verrin. Hinc Chariſius, Ante(inquit) annos ab hinc decem natus, veteres dixerunt, quod eſt, ante an nos decem natus.
Abomnibus heredibus qui legaretur, docet VlIpianus l. ab omnibus. 104.in princ. D. de leg. 1-
Ab reo, verb. defenſor,& patronus ſignificatur apud auct. Rhet. ad Heren.vbi de vitioſ. arg. loquitur. Abacus Alciato lib. 4. c. 2. Parergan,& Budę. l. quod ſi ſeruus.§. ſed ſi. D. de in rem verſ.tabula calculatorũ, ſiue logiſtarum, eſt& coquorum: quod& Julius Pol- lux in dicat lib. 10. c. 24.& lib. 6. ca. 13. Eſt etiam ſcri nij genus, ſuper quo vaſa argentea reponi ſolebant: de hoc ſenſiiſſe mihi videtur Varro li. 8. de lin g.lat. Porrò non, abaces, vt falſd autumant Accurſ. Nebri- ſenſ.& Spiegelus in Lexic. uris ciuil.(quamuis vul gati codices ita habeant) ſed&ασα‿,vt in P. Flor. le- gẽdum res ipſa docet apud Jauolenum. l. heres meus.
100.S. fi. D. de leg. 3.
Abalienare, antiquæ Legis XII. Tab. verbum eſt, cu- ius commeminit Boètius in Topic. M. Ciceronis ex quo quid ſit, diſces.
Abalienare eſt à ſe remouere, ex Feſto li. r. apud quem abalienatus dicitur quem quis à ſe remouerit.
Abalienatio(inquit M. Cicero in Topic.) eſt eius rei, quæ mancipi eſt, aut traditio alteri nexu, aut in iure ceſsio, inter quos ea iure ciuili fieri poſſunt. Sed mo- uet quod VIpianus ſcribit in Epito- titu. 19.in hæc verba, Nec mancipi rerum dominia ipſa traditione adpræhend imus. Hæc pugnantia videntur, quæ qui dam ex Bocëtio ita conciliant. Traditionis verbo mancipationem contineri putant apud Ciceronem. Sed& illud dubitationé mouet, abalienationis ver- bum latiùs, quàm M. Cicero crediderit. Nã eo man cipationems traditionem, vſucapionem(quod& Pau lus probat I. alienationis. D. de verb. ſignific.) in iu- re ceſsione, adiudicatione, lege. Quod ad vſucapio nem adtinet, eam fictam traditionèm interpretabi- maxoffi enim capere vſu patitur, tradere intelligen- dus eſt, ex Iauoleni ſententia l. fi. D. de ſeruitu. Adiu
dicationem traditionis verbo comprehendi perito- rum vſu receptum eſt.
Abalienationem lege putem. Lex enim ſetur.
Abamita, eſt abaui ſoror apud Gaium. l.z.
Abäãnatio annuum exilium ſignificat G. B I. aut facta. 16. S. euentus. D. de pœnis.
Abbas, Syra vox, patrem ſignificat Alciato I.1. C. de in ius voc. idem etiã apxiavdirus dicitur in Nouell. Iu- ſtiniani ſæpe,& I. reddétes. C. de ſum. Trinit. Mona chis,& cœnobiis præeſt: vnde& Cœnobiarcha meri tô adpellatur Alciato in d. l.1. Porrò Abbatis offi-- cium explicatur in. can. nullam. 18. q. z.& in Nouell. 1— Aiaſaf. e. A Budæo Hetæriarchus dictus eſt in
orenſib.
Abbatiſſa dicitur aſcetriarum, ſiue monialium antiſtes
ad traditionem etiam pertinere caduca& ereptitia tradere cen-
D. de gradib.
udæo in adn.
teſt dici, quod eſt familia abiicere, ſed rem quamli- bet negare. Abdicare, acci pitur pro abire,& deponere: vnde abdica re ſe magiſtratu apud Pomponium I. 2. S.& cum pla- cuiſſet. ⸗de orig. Jur. Aliàs abdicare ſignificat aba- lienare, ſicut olim Græci abdicare ſolebãt filiosſuos volũtati paternæ, ac honeſtis moribustenaciter repu gnantes: vt, probata apud iudicem abdicati onis cau ſa, omni ſpe alimentorum ac ſucceſsionis deſtitue- rentur. Impp. in l. abdicatio. C. de patri. poteſt. Abdicamus filios viui, h mni iure ſilij: exheredamus, hoc eſt, ſubmouemus tantùm ab here- ditate, poſt mortem. Itaque qui ſquis abdicatus eſt, idem eſt exheredatus, non contrà: abdicamus ſinc le ge, exheredamus lege. Abdicando filium, bonis omnibus eum expellit pater, vt ex M. Fab. declamat. ↄ. colligitur,& ex li. z. Inſtit. cap. 6. Abdicare ſe tutela, eſt dicere ſe nolle eſſe tutorem, VI piano in Epitome titu. 11.§. ſi capite. Abdicatio opponitur adoptioni, ſicut in ea re teſtis eſt Plini. li. 7. ap. 45.de Agrippa poſthumo loquens.& transfertur etiam ad alia. Generum abdicat„qui re- pudiat ſponſum. Abdicationi contraria eſt„& dedi- catio, ſiue dicatio. Dicat, qui alteri propriũ ali quid facit. abdicat, qui alienat, Et abdicatio proprièerat abalienatio liberorum, Græcè&mτοιουμε dicta l. ab- dicatio. Plutarch. in Themiſtocle. Abdicere eſt abiudicare apud Pomponium l. 2.§. 3. D. de origin. iur. Scio in veteribus libris legi, abiudi- caſſe: quam lectionem probat Zaſius. P. tamen Flor. habent abdixiſſe: cui opponitur, dicere. d. S. 13. Abducere, eſt à loco ducere. Paulus. in l. Imperator. D. Qui ſine manu. ad libert. perue. Abduci mulier dicitur, cùm à ma ito diuortium fit, Do
—
nato in Terentij Hecyram. 8
Abduxiſſe videtur, non qui abducere comitem cœ- bit, ſed qui perfecit, vt comes cum eo non eſſet. Ab-
duxiſſe autem non tantùm is videtur, qui pervim ab- duxit, verùm is qu oque, qui perſuaſit comiti, vt eam deſereret. Vlpianus l. Item apud Labeonem. 15.§.13. D. de iniur.& famoſ. libell.
Abeſſe variè pro re, ſubiectäque materia accipitur, id quod te docebit auctorum lectio. Alciat. 1.13. D. de verb. ſignifi.
Abeſſe quem propriè dicimus„Vt ignoretur vbi ſit,& an ſit. Pau. in l. ſi ita pater. 10. D. de ritu nupt.
Abeſſe intelligitur pecunia fideiuſſori(qui ſoluit) etiã ſi debitor ab eo delegatus ſit creditori. Paulus 1. in- ter cauſſas 26. D. manda. A
Abeſt is, qui extra vrbis cötinentia eſt, Vlpianus I. ab- ſentem. 199. D. de verb. ſignifi.
Abeſſe credendus eſt& is qui in eadem prouincia non eſt, luſtinianus Imp. l. f.§. ſin autem non in eadem. C. de præſcrip. longi temp.
Abeſſe cenſetur& qui etſi corpore præſens ſit, mente a- lienus ſit, ex ſententiaFlorentini l.nihil. 26. D. de ca ptiuis. Vnde furioſum abſentis loco eſſe Iuliano re- ctèplacuit I. z.§. z. in fi. D. de iur. codicil. quod& Pau
lus probat 1.124.D. de diuer. reg. iur. Pupiſlum etiam qui tutorem non habet„‚in eadem cauſſa eſſe Vlpia- nusſcribit I. ſi pupillus. 10.D. qui. ex cauſ. in poſ. eat. Sed& tutorem, qui ſomno, aut morbo comitiali oc-
cupatur, abeſſe putat Vlpianus 1.1.§. fin. D. de aucto. tuto.
Abeſſe etiam videtur id, in quo obligatus quis eſt, Iauo
leno I. ſi quis mandatum in fi. 29. D. de neg.geſt.
Ab
—
. 8 ö
a
—*
„*
—
1
—
“
—
—
8
1
*☛△*
4

cut nez ret 7
humo loqy mumabdicat
mutraria eſt, n.
teri Propriü a Adicatio prop hit
Lie. aponium l. z.4 2n. zldris legi,z M⸗ aftus. P. tamer r. dicere.4.§. Lin Llmpera
to diuortius
—
mmeo non è etur, qui pet zs uaſit comiti Labeonem 5
10 cere comit er 9 11
ateria accij 1 . 1 1 ). Alciat.
gnoretury D ſe ritu nuppſ ri(qui ſol i ditori-Paul r
eſt, Vlpins A
em prouiq* — ¹
em non in 5A
dnmaßefr dié u.
A B1
Abeſſe intelligitur pecunia ei, qui onera matrimonij
ſuſtinet Iuliano apud Pomponium 1. 47. D. mandat.
Abeſſe intelligitur qui à tribunali abeſt Marc iano l. nõ tantüm. 5. 5. z. D.de ſd.libert.
Abeſſe videri poteſt qui exaudiri nequit. VIpianus I.1.
D. de verb-. ſignifi.
Abeſſe mihi res hactenus videtur, quatenus ſum præſta
verne apud Vlpianum l. planè 34. 5. quòd ſi rem. D. e leg..
Abeſſe Selaie res, cùm ſic redit in poteſtatem, vt amitti
cins Foſſelsionon poſsit. l. mulieris. 13. D. de verbo. ignifi..
Abeſſes res videtur, inꝗt Paulus l. Labeo. 14. D. de ver. ſign. ſi veſtimentum ſciſſum reddatur, vel res corru- pta reddita ſit. Item, ſi eam Dominus rem, quæ ſibi furto aberat, ignorans emerit.
Abeſſe( inquit idem)res ei videtur, cui pretium abeſt.
Abeſt& ea res, quæ in rebus humanis non eſt. Vlpia nus l. Mulieris. 13. D. de verb. ſign.
Abeſſe autem videtur,& qui in iure non eſt. VIpia. l. 4. 5. prætor ait. D. de dam. infect.& de ſuggrund.
Abeſſe ex iuſta cauſa eos dicendum eſt, qui non habent
iniuſtam cauſam abſentiæ. Vlpianus l. ſi eum ſeruũ. 6.z. D. de fideicom. libert. 3 Abeſſe non videtur, qui ab hoſtibus captus eſt, ſed qui Alatronibus detinetur. VIpianus l. abſenté. 199.. de verb- ſignifi. Abeſſe reipubl. cauſa intelligitur& is, qui ab vrbe pro- fectus eſt, licet nondum prouinciam exceſſerit, ſed & is, qui exceſsit, donec in vrbem reuertatur. Mode- ſtinus l. abeſſe. 32. D. ex quibus cauſ-maior. in integ. reſtitu. Abſentia, eiüſque genera, vide infrà Abſens. Abfuturum eſſe, verbum pleniſsimum,& ad omne tem- pus referri Venuleius ſcribit l. noui ſsima. 19. D. iu- dic. ſol. Abgregare eſt àgrege ducere- Feſt. lib. 1. b Abigei propriè funt, qui Pecore ex paſcuis, vel ex armẽ tis ſubtrahunt,& quodammodo deprædantur Vlpia- no I. 1.§. 1. D. de Abig. l. fin. C. de cond. ob turp. cauſ. Iidem Abactores dicti ſunt à Paulo li. ſ. recep. ſent. tit. 18. Impp. l. conſenſu. 8. C. de repu. à Græcis æmea- rau-Nouell. 22. Ii à furibus quantitate diſcernuntur I. aut facta. 16. 5. quantitas. D. de pœnis. Hinc diſces quis abigere dici poſsit. b Abigere etiam is dicitur qui venenis,& medicamentis partum expellit. l. 4. D. eextraordi-crimi. l. 8. D. de ſica 1.39. D. de peenx. Abigeatus, crimen ipſum lenon omnes. 5. 5. qui deſer- tioni. D. de re milit. l. 2·D. de abig. b Abactus venter dicitur fœtus venenis,& medicamen- tis eiectus Paulo lib. 4. Sentent-tit. 9.
Abacti magiſtratus dicebantur, qui coacti depoſuerant
imperium, Feſto lib. 1. b Abiicere rem videtur, qui exiguo pretio eam vendere cogitur, Iauoleno l. ita vt omnes. 36. S.1. D. man- Abiicitur vxor, cui renũtiatio mittitur. Dimitti an La tinè dicatur, docet Rhodig- lib. 16. cap. 18. Abiiciens partum necare videtur l. 4. D. de agnoſc-. lib. Abire in creditum non omnino idem eſt zu credere, ſed tantùm eas res credere, quæ accipientis fiunt ¹ hoc eſt, qui functionè nõ in ſpecie, ſed in genere re- cipiunt VIpianus l. Procuratoris-.ſ.§.8. D. de tribut. actione. 4 3 Abire magiſtratu eodem ſenſu dicitur quo abdicare ſe magiſtratu, deponere adminiſtrationem
Abire rem longe, pro eo quod eſt, infinitatem reſpi ce-
re, pulchro loquendi modo ab VIpiano vſurpatum. in I. à diuo. S. fed ſi emptor. de re iud.
Abiudicare,& adiudicare contraria ſunt. Nãabiudica-
A B O 2
re eſt iudicio aliquid auferre, M. Ciceroni Verrina 2. Liuio lib. 4. Hoc verbo ſæpe in orationibus ſuis v- ſus eſt M. Cicero. 3
Abiſſe pro obiiſſe veteres dixiſſe ſcribit Feſtus lib. r-
Abitio mors antiquisdicebatur Feſto lib- i-
Abiurare eſt creditum periurio negare, Salluſt.in Cari, Cice. lib. i- ad Attic. eſtqᷓue iudiciarium verbum Ser- uio lib. 8. Enei. 1
Abiurare etiam eſt iuramento renuntiare-. ca, audita. de
reſtit. ſpol. in antiq.
Abiurare he efin quid ſit, diſces ex ca. ad abolendam. extra, de hęretic.
Abiuratum pretium in Conſtitutione 4.C. de veſtibus holoueris& aurat. li. 11.id eſt,(inquit Accurſius ad
eandem)pretium, quod pro ea re dederat, amittit: li- cet iuret ſe dediſſe: Accurſij ſententiam probat ibi- dem Odofredus.—
Ablatini abſoluti variè ex re, préque materia ſubiecta accipiun tur Alciat l. cùm quærebatur. 240. D. de verb. ſig.
Ablatiui abſoluti in quibus caſibus diſponant, docet A. Alciat. in rubr. D. ſolut. mat. 1
Ablatiui abſoluti refoluuntur in conditionem, vt in 1. 1. C. de iur. Emphyt. l. ab emptione. D. de pact. l. Ate- ſtatore. D. de cond.& demonſt. l. euictis. D. de vſur. &Kibi Bart. 1—
Ablatiuis, SOLVTO MATRIMONIO,& mortis,& diuortij caſum comprehendi Paulus ſori- bit l. cùm quærebatur. 240. D. deverb. ſignif.
Ablocare, eſt denuò locare fundum tertio lIocatũ. Zaſ. in§eitem Seruiana. Inſtitut. de Action. Abmatertera eſt abaui ſoror. l. ſexto gradu. D. de gradi. Abnepos, abneptis, pronepotis, proneptiſque filius fi- lia. l.vltima- D. de gradib. Abnoctare eſt foris ꝑernoctare, noctüque abeſſe, apud
Abolere eſt in deſuetudi nem abire, Iſidoro c. fuerunt. „.diftincc. Abolere eſt tollere,& infirmare,& delere. in conſtitut. Iuſtiniani l. 1. in princ C. comm. de legat. Aboletur nomẽé rei, accuſatione inepta perempta apud Paulum I. z.§. 1. D. de accuſat. apud quem reus ſolùm inſtant ia, quam vocant, abſoluitur& ab obſcruatio- ne iudici)j, non quòd crimen in ſpecie Pauli peri ma- tur, vt quidam autumant: alioquin non ſubieciſſet,& ex integro repetendi&c. Aboletur accuſatio, ideſtperimitur,&extinguitur apud
Marcianum l. 1. S. accufationem. D. ad.§. C. Turp. Abolitio criminis, ſiue accuſationis inſtitutæ extin- dtiol. generali. 34.§. 1⸗D. de ritu nupt. l. 14.§.1.D. de- bo. lib. l. 1z.§. 1. D. de accuſ.& paſsim alibi. Abolitio num quædam eſt generalis vt in rub. de generali abo lit. C. quę& publica dicitur ab Impp. l.2. C. eo. Paul. lib. 5. ſent. tit. 7. Huius exempla habes apud Papinia num,& Macrül. 8.& 9. D. ad Turpill. Quædam vero eſt priuata, quę fit actore poſtulante l. 0. D. eo. Addit ibidem Papinianus tertium genus, nempe eam, quæ lege fit. 1 Abohinari eſt omen auerſari apud Scæuolã l. Lucius. 85. D. de hered. inſtit. apud Papinianũ l. 41.S. fi. D. de vulg.& Plinium lib. 6. Epiſt. ad Tyronem.& in Ale. xandri conſtitutione I. 4. C. de impub.& aliis ſubſti. Abominatus, dicitur qui ſacris interdictus, excommu- nicatüsve eſt Alciato l. pecuniam. 36. D. ſi cort. pet. Is Budæo in forenſib. dicitur abdicatus àmagna ma- a ij

—,————“ ———————————— * 1 8——
—=——
1 4
A B R
tre. in l. reddétes. C. de ſum. Tri. abeccleſia extorris. Aborſus ille dicendus eſt, qui eſt in primis menſibus, cùm conceptus exordium factum eſt. Abortus prope tempus pariendi, Hæc Nonius Marcellus. Aborſus venter Paulo lib. 44. Sent. tit. 9. partum facere non videtur.. Abortus vel abortũ, vel abortio(his enim omnibus ge- neribus hoc nomẽè ſubſtantiuũ variatur I. 30. S. quod dicitur. 2:D. de 0 heteaa I. z8. S. qui abortionis. D. de pœnis.) fieri dicitur cùm mulier ante tẽpus par
tum edityvi ventri illata apud Vlpi anum I. i.§ fed&
ſi incertum. D. de vent. in poſſeſ.mitt. grad.& ad fin. Abrogare eſt deſtruere, vel delere in toto,& infirmare Feſto-lib.. Vnde dicitur lex abrogata, quando pror ſus eſt ſublata, vel deſtructa. Sed der ogatur ei, quan- do pars tollitur, vel ei detrahitur. D. de verborũ ſig. J. derogatur. Abrogari etiã dicitur prior lex cũ tolli- tur Vlpiano in Epito.tit. I. Obrogare eſt prioris legis infirmandæ cauſi aliam ferre Feſto lib. 13. Abrogare etiam publicare,& auferre ſonat in Conſtantini Cõ- ſtitut.j. ſi quis ad ſe. C. ad leg. Iul. devi public. Et etiã Abrogare interdum eſt addere aliquidcd. Abrogationis variæ ſunt cauſſæ. Prima conſuetudo con
traria l. dequibus. D. de legib. can. in iſtis. S. leges. 4.di
ſtinct. Secunda, conſtitutio contraria, exempla repe-
ries in multis luſtiniani Nouellis. Tertia cauſſæ ceſ-
ſatio c. Neophytus,& ibi gloſ. in verb. cauſſa. r. diſtin. l. adigere. S. quãui 6. D. de iu. pat. Quarta, loci varietas ca. fi.31. diſtinc. Quinta tépus. c. non debet, de cõſang.
2
& adfi. Sexta, rigor gloſ. in c. fraternitatis. 34. 1diſtinc.
Septima in ſpecie ca. legi. 16. q.j· Octaua, maius ma- lum inde ſequens. c. verum hoc. 14. diſtinet. Abrogatas leges, conſtitutionéſve recitari aut oſtendi, citari vetuit Juſtinianus l. 2. C. de vete. iu. enucl. earum tamen neceſſaria viderur notitia Iſido. ca. fuerunt. 7. diſtinct. e⸗ b“ Abruptum lucrũ, cuius cõmeminit Vlpianus J.1. S.3. D. quar. rer. act. nõ det. interpretatur Accurſ. ibid. ſubre- ptũ. cuius ſententiam probaſſe vidẽtur Albericus& Oldéẽdorpius in lexic. explicãs abruptũ id eſt, turpi- ter acquiſitum. Sunt qui interprætẽtur præceps,& prę ter ſpem obiectum. Tu vide Gręcos interprætes in eũ VIpiani locũ. Budæus tamẽè abſciſſum,&præciſum 1‿ν ændroop videtur interpretari l. 4.§. S. D. de re milit. Abrupta, dura, præciſa, abſciſſa. c. de viro. 12. q. z. AB S præ poſitio àA Græco ducitur à+, ſignificat autem retractionẽé in partem poſterioré. Eadé M. Oice. tẽpo- ribus in accepti tantũ tabulis manebat ſicut in ea re ipſemet teſtis eſt in eo, qui, ORATOR, inſcribi tur libello. PDõponius tamè in facti ſtipulatiõe vſus, ea vſus eſt in l.ſi ita ſtipulatus.14. D. de verbo.oblig.& in nominis emptione Saluius Iulianus l. multùm. 19. D. de hered. vel act. vendd-. I.S Abſcedere eſtrecedere in l.vnic. de colõ. Palæſt. li. rr. C. Abſcedentem vſumfructum hoc eſt uexuiatvop„id eſt, ſeiunctum,& det ractum interprætatur Theoph. S. ne autem. Inſtit. devſufigx... 1I. Abſilè idem valet quod Græcis enorduus, id eſt, nõ ex- a0tè, præciſè, non advnguem: quoſenſuvſus eft Cali- ſtratus l. femper.ſ. 2. D. de iur- immunit. Abſecta,& coniuncta contraria funt I. eis quidem. qui milit. nonpoſ. lib. 1. 0. irne Abſens ſecundum diuerſos tra ctatus ſumi ſolet Accur- fio. l. præſens. D. de procur. IW. Abſs ens accipi is debet, qui nõ eſt in locovbi petitur VI piano l.abſentem. 199.0. de verb. ſign. id quod ad va- rios actus iudiciarios pertinet. Abſens habendus eſt qutinvigilibus, caſtrisve vrbaànis
Abpatruus, abaui abauiæ frater Gaius I. Sexto- D. de
de regul. ſib. s...
AB s militat l. ſi maritus. 11. D. de adulſtä. Abſens dicitur qui extra territorium ius dicentis eſt I. hares abſens,& ibi glo. D. de iudicW. Abſens etiam is eſt in legum diſpoſitione, qui longè ab- eſt Alciatus in l. mulieris. S. abeſt. de verb. ſignfi. Abſens etiam quibuſdã exiſtimatur qui facilè inuemre nequit: citant auth. præſente. C. de fideiuſ. 1 Abſens, vel ob neceſſariam cauſam, vel lucti ſui gratia, quatenus ſit reſtituendus, leges eleganter diſtinguũt. J.vlt. D. de in integ. reſtitut. l. 1. C. quibus ex cauſis ma io. I. quia abſente. Q. de procurat. l. nec non.& l. ſed et- ſi. S.. D. ex qui bus a maior. 3 Abſens per cõtumaciam, habetur pro præſente. l. in cau= ſæ cognitione verſabitur. s. çauſa. D.de minor. VI pia- no l. Imp. Iuſtinia. properãdũ. s. cũ auté. C. de iur. dic. Abſens reus cauſas abſentiæ per procuratorem reddere poteſt l. abſens. D. de Procurat. ei Abſentem eſſe aliud eſt, quàm haberi pro abſente. Barto. in l. ſi maritus. 2.§.⁊. D. de adulte.& quæ abſentia pro- deſt. Bart. i bĩ d.& quæ abſentia iuuet abſentéẽ aduerſus geſta contra eum. Barto. in l. abſentem. C. de procurat. Abſentiarum genera quinque conſtituit Accurſius 1. vl- tim. D. de in integ.reſtitut. Prima eſt probabilis,& ne ceſſaria, vtin milite, qui reipub. cauſſa abeſt. Secun- da eſt probabilistantum vt ſtudiorum. Tertia, neceſ- faria tantúm, vt in relegato. Quarta, voluntaria ſine contumacia. Quinta, vt per contumaciam. Budæus ta men tria tantũ genera referre videtur in forenſib. iu- ſtam,& cauſſariam probabilem,& liberam.
Apſides, verbum zo«boνεορ eſt: quo vſus eſt Paulus J. pedi culis.;2. S,. C. de auro& arg. jegat. puto ibi accipi pro fornice, vt& Sudas indicat. 1115 Abſiſtere Budæo in forenſib. eſt ſuperſedere: quo ſigni⸗ ficatu videtur etiam T. Liuius lib. 8.ab vrb⸗Cond.ac
cepiſſe. G Ie Abſoluere forenſe verbum ſignificat iudicio liberare apud Iulianum. I. ſi ex duobus 14.§.1. D. iudic. ſol.&
2
vſus eſt& Terétius in Adelph. act. 2. f. qen. 4. Iſch.
id eſt Iuere: Sunt tamen qui ibidem, lilat, legant.
Abſoluere plerunque eſt abſolutum oſtendere,&odecla-
Abſolutoria eſſe omnia iudicia Juſtinianusſcribit. S. fi⸗
in fl. Inſtit. de perpet.& temporalib. act. quod ita ibi-
dem explicuit Theophilus„7 gip E1 7 l58 279 ud lacis euνeε ovoud ra 0p glop d Pee Ryſg....
4 „
Abſque negationis notã eſſe li quet ex conſtitut. Impp.
Abſque pro præter accipiunt quidam in c. clericis. de jimmu eccleſ. ib.. utr gat tIS. Abſtinere dicũtur ſui vel neceſfarij heredes, Vlpia. l.z.
5. ſ. cio. D. demi. l. 8. D. de acq. her. Abſtinere etiãdi citur emãcipatus. eids I. 21§. 6.D. ad Terty. Sed& ex- traneus, puta vxor. l. Lucius. r 4.D. de fideic. li. Porrd abſtinere ſe hereditate,&retinere hereditatẽé ſunt cõ traria. Dicunturtutores abſtinere pupillum, hoc eſt, ſi eis auctoribus pupillus ſe abſtineat hereditate. Pa- pini. l.cùm tutor 18. D. de tut.& rat- diſtra. Scæuol. l.
penult. D. de auct. tut.& 1. 44.D. de re iudic. Hinc Abſtentus apud eundem Scæuolam d. I. penul.& Vlpia-
num I. penult. S. fi. D.vt in poſſeſ. leg.& Africanum.l. tutor.
ieeen 2 3
ewrreereeeee
—
A
*
AAAKAd
——

Abſtinere etiam ad alia pertinet ‚exempla habes apud
. Cer A C A
c. 1 8 D486 v b A C C 3
tione, gui turOf. 19.Da Velleian. Hac etiam voce alio ſi tur, teſtis Cicero ad Quint. Fr. vnde Bud. l. fin. D. de
de ver A gnificatu vſus Cyprianus: apud quem pro excommu- jur. immu.—, d d nicato accipitur.
Accenſus,& Præco in hoc conueniunt, quòd ambo Con
ekde; o„e. ſulis, alteriuſve magiſtratus dicto, ad imperium. nu- eiuf. n Vlpianum. l.vnic. 5.i.D. nihi! 1. ci ic, evelluul- VlIpianum. l.vnic. S.i. D. nihil innou- appel. interpo. tũm que præſto eſſent: at ille, vt ad concionem, hic, vt e criſt 34& Imp-Antoninum l. 1. de iis, qui non implet. ſtipen. ad comitia Quiritesaduocaret. Alexan. ab Alex. Gen. anierd 3. libr. 10. C. dier. lib. ꝛ. cap. 27.. 4 us ex a Abſtuliſſe dicitur qui aliquid, auctore iudice, recepit Accenſi officium docet Cicero, ad Q.fratrem.
cnon. 8 apud Paulũ l.venditor. 21. D. de hered. vel actio. véd. Acceprilatio eſt(vt Modeſtinus definit l.1. D. de aece-
1 Abt umptionem pro con ſumptione accepit VIpianus l. ptila.) liberatio per mutuam interrogationem& re-
Præſente 4. 5. S. 1. D. de vſuf. ea. rer. quæ vſu conſum. ponſionem, qua vtriſque contingit ab eo nexu abſo- demino 79 1 Abſi urdum idem, quo dGr æcis à' onop,& Axoyop apud Ga- lutio. vt, Habéſne acceptũ quod tibi promiſi?& tu re- auté. C.de ¾ ium 1.7. D. de bon. libert. Hondtislabeo⸗acccprumque fero. iam acceptilatio Wuratorem 4 Abundare ad ea pertinet, quæ fruſtra adiecta ſunt, aut acta eſt. Vlpianus l. pluribus. D. de accept. ſuperfluo l. 95-D. de diuerſ. reg. iur. Acceptilatio,& Apocha hoc differunt, quòd acceptila- ipro abſem 14 ex Abundanti, formula Papiniano familiaris pro fru- tione omni modo liberatio contingit, licet pecunia quxabſa 4 ſtrà,& ſuperuacuò I. 9. D. de ſupel. leg.& alibi ſæpe. ſoluta non ſit. Apocha non alids, quàm ſipecunia ſo-
Abuti,& vti contraria eſſe cõſtat ex M. Cicerone in To
net abſen 11 4. atem Ce 1 picis, vbi de vſu vxori legato loquitur.& VIpiano l. itnſr 1. 1 plenum. 12.§. 1. D. devſu Khabit.
Kult Accur 1 5
eſt probahn au Abuti etiam perdere,& dilapidare ſonat Vlpiano l. ſed probabil ahn& ſi. 15. S-conſuluit. D. de pet. her.
dauſſa abeſt. 2 orum. Terti an. aarta, volunt amaciam. Bu At letur in fore
& liberam.
1
†
vſus eſt Daulu 4 i
t.puto ibi acc 2
ee cut indicio l au
S..D ndi
3* 40 1. 1G.
† uxit
luli
81 ro co quody 3 4
—
2A
d
* 6
act. a. ſoen A luam. a. ſent. rec em, luztsleg ⁸. aoſtendere]: de ſmon. n
dicimus inſ Mr c Fde inſtru 8.b oſtprine.
ucrſum.c.b eü.
ninianusſcr v i
2
2 4- 1b.act.-quod
Abuti aliquando ſumitur pro vtendo conſumere. Cice. z. Verr. Abuſa N. Marcello dicuntur, vtendo, vel in vſum con-
ſumpta apud Plautũ in Aſinar.
Abuſus per vſum conſumptio V lpiano 1. fedſ poſſeſſo- ri. 11.§. 1j.verſ. ſed ſi. D. de iufeiur. Abuſiuè eo ſenſu accipitur apud Marcellum. l. non ali-
ter. 69. S.1.D. de leſar 3 de h piomum l. item apud. 15.
§. 29.verſ-verberaſſe. D. de iniur. quo& adlaæ xasν⁹ε id eſt, impropriè apud Gaium l. licet. ſ8. D. de verb. ſi gnifi. Eodem ſenſu etiam, per Abuſionem apud lulia- num I. fideiuſſor. 16.§. 2. D. de fideiu.& l. item Prætor. 8.D. de ſuis,& legit. b 4 A C ACcopulatiuè accipitur pro atq́, α VIpiano l. ſi quis. 4. D. de cuſto. reo. Quandoque pro, id eſt, ſumitur in conſtitut. Impp. Leonis,& Anthemi). l. decernimus. in princip. C. de ſacro.ſanct.eccleſ· Aliquando pro, ita, poſt perinde.§. itaq;. Inſtit. quib. non eſt permiſſ. facere teſta. l. qua ratione. õ. literæ. D. de acq.: rer. do- mi.&apud Paulum l. quæro. 14-in fin. princ. D. loca. Albericus tamen ibi pro deinde ſumi autumat. Academia Sudæ, locus eſt nemoroſus(vbi Plato natus, docebat magna laude,)mille ab Athenis paſsibus di ſtans. Aluuß quoque gymnaſium erat non ita procul ab illo, in quo Ariſtotelici diſputabant, Lyceum di- ctum. Inde etiam nunc appellamus Academias, Gym naſia, ſeu Scholas inſigniores, in quibus maiorum di ſciplinarum ſtudia exercentur. Academia etiã prophi loſophorũſchola poni ſcribit Budæus in prioribus. Academiarum auctoritatem ab Imperatoribus conceſ- ſam, vt profeſſores hodie ſolẽnitate declarẽétur, quos vocabulo recentiore Doctores appellant, à docendo:
met. cau. v Acceptum ferre,(Metaphora à rationibus tracta,) eſt ſcribtre ſe accepiſſe, hoc eſt, in acceptorum paginam
referre. l. 89. D. de ſol.& Tre aleetneer lrgte ſu-
ſcept.& arc. libr. 10. C. duæ enim partes rationum
—
ſunt: Prior accepti, poſterior expenſi eſt.& vide Pſau- tum in Ciſtelar. qui ait, Nunc quod reliquum reſtat volo perſoluere vt expungatur nomen, ne quid de- beam. Superiores formulæ ad creditorem pertinent: quæ ſequuntur ad debitorem.— Accepto liberari, hoc eſt, ſic liberari, vt creditor conff- teatur, à debitore accepiſſe. Vlpianus in l. metum au- tem præſentem. s. fin. L. quod metus cauſa. Accepto rogare etiam ad debitorem pertinet apud VI- pianum l. c. D. de acceptilat. l. 8. S. iD. eo. Acceſsio dicitur quod alteri ſiue perſonæ adiungitur 1l. 1.§. 4.D. depoſ. Acceſsio etiam adpellatur fide iuſſor Paulo l. ſi ſeruum. 91.S. nunc videamus. D. de verb. oblig. Acceſsio fit aut perſonæ aut rei. Perſonæ, cùm mihi, aut Titio ſtipulor- rei, cum mihi decem, aut Titio homi nem. idque idem Paulus refert l. obligationũ ferè.. acceſsio. D. de oblig.& act.
a ifin 2 2l hinc emanaſſe colligunt, quòd olim Juriſ- conſulti pu Acceſsionis cauſam apud Vlpianum l. generalit er. ein 19e. blicè reſpondendi veniam à principibus peterent,& princip. D. de fideiuſſo. accipere debemus fdeiuſſo- ex conſtitut 8 1. ex auctoritate illorum reſponderent- l. z.§. PDrimus riam. n Keccleſ. diuus Auguſtus. D. de orig. iur. Academias auctorita- Acceſsionis locum hrinere ess res ex Paulo diſ. cimus in c⸗clel te Imperatoria vel inſtitutas, vel confirmatas, recte quæ non principaliter per ſe conſiſtunt, ſed aliis ad- m. nuncupauimus leßum nutrices. plicantur l. nam quod. 4. D. de penu leg. l. 19.§. perue- zes, VI z. Acadamiæ autem inſtitutionem docẽt Impp.l. vnic. C. niamus. D. de aur arentochue lo bſtinen 1 de ſtud. lib.vrb. Ro. lib. 11.& 1.1.C. Theo. eod:tit. qua Acceſsionis loco promittere eum dicimus; qui fideiu- r.Abtei 8 ☛ ½⅓ les,& qui deligendi ſint profeſſores Iulianus Imp. l. bet apud Paulum k. hi, qui acceſsionis. D. de fideiuſ- ad Tenh 1 2 magiſtros. 7. C. de profeſ-& medic. lib. 1i. ſoribus. . de deic- 5 Accenſi dicebãtur, qui in locum mortuorum militũ ſur- Acceſsionum nomine intelliguntur non ſolùm quæ ex hereditne S rogahantur,& ad cenſum legionũ eſſent adſcripti, Fe re, qua de agitur, orta ſunt(vt fructus, partus, vſu- b pupilluns Ko li. i. At Varro, miniſtratores magiſtratuum, ait, ræ,& omnis cauſſa VlIpia. l.z. D. de imdiem addict.1. eat hetecit 81 ab acciendo dictos, id eſt, vocando. Nam accẽſus in- Imperator./. D. ad S. C. Trebelil. ſi ſeruus. 51.§. his t. diſtta- 7 V ſtar præconis acciebat iuſſu Cõſulis Quirites ad cõ- etiam illud. D. de furt. ibi acceſsiones& fructus, vbi re uci— 8. cionem: quod munus nemini niſi libertis defereba-&pro, id eſt, vt ſæpè alibi Ponitur-Es enum pertinet nul. Lafhs. 5 11

————
4* 4 4
4 7
io Alciatol. edita. nu.. Cde cdend.
A Gc titulus, de vſuris, fructibus, cauſsis,& acceſ sioni- hus,& mora)ſed etiam quæ extrinſecus accellerunt, veluti, quod per adluuionem accedit, aut vſus fru- tus. ſeadem
Acceſſorium,& Acceſsio ſunt, vox illa interpretibus,
b& pontificiis, hæc veteribus Iuriſcoſ recepta. Acceſ-
Sonenn ecdereprineipals Vlpianus ſcribit. d. S. perue
niamus. Acceſſorium ſequitur naturam ſui principa-
rium eod. titu. lib. 6. Sed hæc reguſa variis modis re-
ſtringitur.
Accidere veteribus Juriſcoſs. ſigniſicabat mori,& fato
oncedere Pomponio l-in vulgari- in fin. 162. D. de
verb. ſignifi. Iuliano I. quidam ita. 25. D. ad Trebell.
A C I lium Pollucem lib. z. ca. 29. Onomaſt. Accuſare iure mariti, eſt in accuſando habere certa ſpecialia. de quibus tractatur in l. iure mariti.& l. quã uis. C. adl. lul. de adul. 8* Accuſaſſe autem eum dicimus, qui crimina obiecit,& cauſſam perorari vſque ad ſententiam effecit. Cæterũ ſi antè quieuit, non accuſauit. VIpia. l. qui cum.§. ac- cuſaſſe. D.de bonis libert. Accuſare igitur VIpiano eſt crimen obiicere legitimè. Accuſatio igitur eſt legitima criminis obiectio. ex eod. VIlpiano. Accuſare etiam intelligendus eſt qui nomen detulit.l. eum patronum. 10.§.1. D. de iure patr. Accuſatio aliud eſt,& aliud actio. Accuſatio propriè eſt
&⅜ M. Ciceroni lib. z.de Inuentione. cLx qua imponiturpœna mortis, vel corporis coërci-
Accidit& quid viuis d. I. 16 · quando quid eis cõtingit.
Accipere aliud eſt, quàm capere VIpiano l. aliud. 71.D.
de verbo. ſignific. Capere, cum effectu accipitur: ac- cipere& ſi quis nõ accepit, vt habeat. Hinc rectè con cludit P. Decius I. non videtur. ſ. D. de diuerſ. regu. iur. antiq. Accipere verbum nom ſignificare dominij
tranſlationem.... Aceipere etiam dicitur non ſolùm manu alterius: ſed & à ſeipſo · Decius in d. l. non videtur. Vnde rectè con
cludit Bartolus in l. Centurio. verſ. primò quæro quis
ſit effectus. verbum, Accipere, directum eſſe. Accipiens apud Marcianum l.vnic. D. de lib. dimiſſo. ſu- mitur pro accipere volens. Accipere,& recipere diſtant in ſpecie apud VIpianum relata 1. 2.§. mulier. D. de dot. præleg. Accipere iudigium eſt litem conteſtari. Paulo l. 2.§. 1. D. ſi ex nox- cauſ. ag. Prætori apud VIpianum. l. filius famil. 8. ũ.procuratorem. 3. D. de procurat.& alibiſæ- pi(simè. Porrò iudicium accipeęrè actiuè,& paſsiuè ſu mi, hoceſt, ad eum, qui agit,& eum, qui conuenitur, referri Vlpiano placuit l. redhiberc. 21.§. idem Pom- ponius. D. de ædil. edict.
Acceti appellatione non contineri acetum, quod pater-
familias vini numero habuit, VIpianus ſcribitl. ſi quis vinum.. ſi acetum. D. de vino, trit. oleque leg.
Accola non eſt, vt exiſti mauit accurſius ‚qui ali quo in
loco domicilium conſtituit, ſed qui prope ali quem lo
cũ ſimpliciter habitat. Et propriè iuxta flumina ſunt —
—
accolæ. Vergil. innxX. amniſque dadoſi Accola Vulturni. I 3
Hi& accolentes Nlpiano, in l. 1. 6. ſunt qui putent. D. ne quid in flum. pub. vbi Accurſius legit accolarum in P. Flor. accolentium. Alciatus in l. 2 39.D. de verbo. ſig. Accola eſt qui prope ali quem locũ ſimpliciter ha- bitat.— 11 Accommodandi verbovtuntur Juriſcoſs. cùm quid beni gnè, ex æquo,& bono,& contra ſummi iuris regulas
conceſſum ſignificant Vlpian. l.eleganter. 24. D. de
ꝑigact. bapinianol. fin. D. de tranſact. Terent. Clem. l. filio. 48. D. derit. nupt. eodem in eundem ſenſum vſi ſunt Impp. Seuerus,& Antoninus. 1
Accommodare etiam in Gordiani Impe. conſtitutione
pro interponere& adhibere acci pitur l. ſiqua.⸗. C. fa- mil. erci ſ.ex Nonio Marcello. Accommodare nomen, eſt nomen alterius ſui loco appo nere,& velut nomen commodato acceptum contra- ctui inſerere in conſtitutione Impp. l. cùm propria. 5. Accumbere dicitur, qui iacet Proculo l. hæc verba. 124. * D. de verb. ſignifi. nln 7I
Accumulatio eſt plurium actionum iu
dicialis adiun- nd. recenſenti ca-
ſus quibus ei locus ſit. 1 Accuſ⸗ 7 renon à cuſo, aut cudo vt quidam putant, ſed à caufig quci Græcum verhum, aris indicat apud lu-
tio, vel pecuniaria fiſco adpli canda. Actio eſt ius per- ſequendi in iudicio, quod ſibi debetur, Angelo in ru- bric. Inſtit. de public. iudic. Bartolo in l. Prætor ait. 3. D. de ſepul. viola. Acephalitæ hæretici dicti ſunt hoc eſt ſine capite, nul- lus enim erroris eorum reperitur auctor, ex quo or- ti ſint. Hi capita aliquot concili) Calcedonenſis im- pugnabant, duarum in Chriſto ſubſtantiarum pro- prietatem negantes, Iſidoro Etymolog. S. ca. ſ. quem refert Gratianus c. quidam autem. 24.. 3. Acetabulum Alciato intit. de pond.& menſur. menſuræ genus, éſtque pars quarta heminæ. Acinaticum, vini genus apud VIpianum l.9. D. devin. tritic. ex acino: id qui ſiat, docet Caſsiod. libr. 12. Epiſtol.. Acquiri ei accipiemus, ad quem rei commodum reſpi- cit Vlpiano l. ſi extraneus.in fin. D. de iure dot. Acquirere eum dicit Accurſius qui acquirere nititur in gloſ. fin. l. ſi per impreſsionem. C. de iis, quæ vi met. geſt. ſunt. cuius ſententiam probat Albericus. Acquirere etiam eum cenſuit Accurſius, qui acquirere velit 1. 1. D. de auct.tut. Acqui rẽdi ſpeciem eſſe liberare quem obligatione Pau- 10 I. ſpecies. 11. D. de acceptil. A*oc uεo dicebantur Ariſtoteli libr. c. Ethic. qui ijus adliterarum anguſtias reuocabant ſummo iu Ig ni.
tentes. Bud. l. 1. D. de iuſt.& iur.
Axtosueuop, ius ſummum, exaGtius& durius Ariſtotcli
ibidem. 25 Acta, res quæ in commentariis pri neipalibus relata eſ= ſent Ciceroni Philippica 2.& blinto libr.. Epiſtol. ad Valerianum. Liber(inquit hic)princi pis ſeuerus. Leges ipſum: eſt in actis publicis: 1⁴ eſt, commenta- riis. Hæc Au‿αα voa⸗so Eſehines vocat. Acta igi- tur libri, ſeu tabulæ erant in quibus ſeribebantur res geſtæ, principis, aut populi, aut etiam leges, idque ex Cicerone. 1-& 2. Philipp.& Plinio libr. ſ. Epiſtol. diſces& 1. 2. de delat. lib. 10. C. Die fII 42 h24. Acta luriſcoſs.& Imperatoribus libri erant forenſium, ſme iudicialium ſcribarum in quibus iudicum rd · nuntiata ſcribebantur, apud Paulum J. acCta. 45. D. de re iudic. He rmogenianum l. aGtorum. 46. D. eo. Seue- rum& Antoninum l. is apud. C. de eden.& alibi ſæpiſ. ſimè. Hæc ixopevutaſa H. Modeſtinus I. 13. 8. oiche ae- Tuuorſa. D. de excuſat. Galli regeſtr vocant quaſi re geſta„‚malè& ineptę efflan tregutres etiam ipſi prag- martici,& fori rabulæe-. IIZFt 1, 5. †. P 5 4 Actorum genera duo çonſtituiſſe videtur M. Cicerd phi lip. 2. publica& priuata. publicis leges& ſimilia quæ Aprincipe Bererentur, continebankur priuatis fta Benta⸗ AMiayc Priharottin Veſta ht. in ke,. A3 Acta etiam plerunque locum, vbi lus dici ſolet, ſigni- ficant. 2.C. de cuſſtod. reo.& l. O. de fatifd. 18 45 Actaà geſtis vt diſtent, Iaſon diſſerit in I. 2. C. de eden. Quanquaàm geſta elegantius dicuntur res geſtæ. In- terdũ tamẽè, Koterod-teſte, Actus pro geſtis legimus. Acta
N
ök—ö—ö—ö—ö——
8
8

, d'.ca gha 14..;. Kmenlur.1 ast⸗ x.
danuml.). 1 hr cet Caſiod.
1.D. de iured acquireren
1, I dat Albencau cdurlius, qia
uemoblign amn. 9 8
libr.„. Ethi 1 dant ſummd.
& durius 1 1 ineipalibus. 1 libr. 1 ☚ –
10 l1 1.ſ 1
ic)principit*-. b
s:deſt, cot- ines vocat.] ☛&ν*
bus ſerideh
gretiam legs 1
linio libr. K
bri erant fo e 0
wibus ntic 4
e cen 1 i- ſinus 15 ſtr vocint 81
A C T
Acta circumducere, id eſt, anti quare,& delere- Paul. de re iudi. Acta apud ſe habita, ſi partes conſentiant, iu-
dexpoteſt ea die iubere circumduci, niſi vel nego- tiumavellis terminata ſit. Gnnl en Acta diurna, quæ per ſingu los dies fiunt& ſcribuntur. Acta& actitata formularij adpellant ſua feriptorum vo lumina: de his textus eſt in Clem. ſæpe.S. ſententiam. de verb. ſignif. h1 EnRtI..
McCTIONES, QYTAE TERTIA PARS aunt Juris I. I. D. de ſtat. homin.
4
Actiovtab agédo ducitur, ita id, quod agimusſonat. Var ro lib. 4. de Ling⸗Lat. actio, inquit, quod in agitatu
eſt. Actio generale, ſpecialéè que verbum eſſe ex fubie- ctis liquebit. e
8.
Actio quicquid agitur, ſonat. Exempla legenti obuia v.
bique fient..* Actio contractiùs, ſpecialiũſve Jhanidocus ſonat que- relam: ali quando verborum formula ſolennis& cer ta quibus agendi modus præſcribi ſolebat: quæ legis actio, dicebatur, id eſt, legitima actio Pompo- nio l. z.§. 2. verſ.deinde ex his legibus. D. de orig. iur. Actionum etiam verbo orationes conti nebantur Ci- ceroni lib. 2. Rhet.& Aſconio eius interpreti in Cor- neliana: quo ſenſu accipi poſſunt M. Ciceronis Ver- rinæ: niſi dicas eas pro accuſationibus accipi quod ex). actione in fine liquet ibi, Hæc inea accuſatione. ſic quoque accipitur apud Papinianum l. 1. D. de cri- mine ſtellionat. vt ex l.3. in princip. D. eod. liquidò conſtat. Actio exempta ſic erit accipienda, ſi deſiit agere poſſe, VIjlpiano l. ſed& ſi. S. ait Prætor. 4. D. ex quibus cauſis maio.in integ.reſtitutu. Actionem dare, dare iudicium, hoc eſt, admittere iudi- ciariam diſceptationem de quolibet negotio,& acto
rem ad intendendam actionem admittere. Non dare,
veldenegare actionem aut iudicium, id eſt, non ad- mittere inſtitutam alicuius perſecutionem. l. Prætor edixit. S. 1.& S. ſed& ſi- quis. l. item apud Labeonem. S. Prætor ait.31.D. de iniur.& alibi ſæpe in Prætorum edictis.
Actionis verbo non continetur exceptio. Paulus l.ver-
bum oportebit.deverb. ſig. H. dr Actio autem ex peccato eſt, quoties ex eo teneri quis in cipit, quod ipſe admiſit: veluti ſi furtum; vel iniu-
riam commiſerit, idque ex Modeſtino liquet l. obli-
gamur verſ. ex pec cato. D. de oblig.& act.
Actio in factum dicitur, qualis eſt(ex empli gratia)a-
ctio, quæ datur patrono aduerſus libertum, à quo con- tra edictum Prætoris in ius vocatus eſt. VIlpia. l. actio-
Actionem heredi alicuius concedi,& hereditariam eſſe
differunt. Actio enim reuocatoria, quæ patrono da-
tur, nõ eſt hereditaria, id eſt, exbonis liberti: ſed pro pria patroni VIpian. l.j.§. hæc actio. D. ſi quid in frau.
Aclionem ineptam, impertinentem proponere dicun- 5 atione, illotis(quod dieitur) manibus ad tractan⸗ 5 cauſas poſiliunt. G.I.. Actionumſpecies, quæpropter imméſam negotiorum dinuerſitatem variantur, commodis diuiſionibus; ex
quatuor rerum cauſis, videlicet, efficiente, ma- teriali, formali& finali, productis ‚ ſummatim ex:
Actiones omnes, ſegimdum cauſanm efficientem, aut ci-
uiles ſunt, aut prætoriæ. Vlpianus in l. actionum. s.
*
vlt. D. de obli-& actionibus, aut directæ, aut vtiles..
aftiones D.eeoo i Actiones ciuiles cẽſentur, quæ ex legibus XT I. Tabula
AOIEI 4
Actiones directæ dicuntur, tam quæ ex verbis; quàm —— 1—
nis.§. 1. de verb. ſign. D. Actiones vtiles, ſeu indirectæ cenſentur, quæ non ex verbis legum proficiſcuntur, ſed ex ſententia,& in- terpretatione, propter ſimilem rationem receptæ ſunt. text. in l. 3. S. ſed ſi quid. D. de negot. geſt. Bart. in l. Curatoris. C. eo. nam(vt ait Pedius) quoties le- ge ali quid vnum, vel alterum introductum eſt, bona goccaſio eſt& cætera quæ tendunt ad eandem vtilita- tem, vel interpretatione, vel certè iuriſdictione fup- pleri, referente Vlpiano in l. nam, vt ait. de legi- bus. D. b 13ef er Actionum quædam, ſi cauſam materialem ſpectes, in rem ſunt, quædam in perſonam, quædam mixtàã cauſ- ſam optinent Impe. s. quedam autem. Inſtitut. de act. & ibi vide Aug. quædam ad rerum proprietatem per- tinent, quædam ad quaſi proprietatem, quædam de- nique ad poſſeſsionem, quędam ad quaſi poſſeſsioné: de his eſt tex. c. cũ eccleſia Sutr. de cau. poſſeſs1o. quę dam ſunt populares, ſeu publicæ, aliæ priuatæ ſunt, de his extat titul. de popul. action. libr. 37. Dig. titul. 23. Priuatas appellamus, quæ ad rem priuatam dan- tur:& ei ſoli, aut heredi. Quædam directæ ſunt: quæ- dam contrariæ, Accurſius in I. z. D. de obliga.& act. Bartol. in d. l. curatoris. quædam conceduntur here- dibus,& in heredes: quædam verò heredibus, ſed non in heredes, quædam denique neque heredibus, ne- que in heredes conceduntur. Exempla diligenti le- ctori facilè fientobuia. Actio in rem, quam vendicationem dicimus, eſt per quam rem noſtram, quæ abalio poſsidetur, peti- mus I. i. Dde rei vindic. Et ſemper aduerſus eum eſt, qui rem poſsidet.§.. Inſtit. de actio. Et harum actio- num alia eſt directa in rem actio, vt rei vendicatio: actio confeſſoria,& negatoria. Alia eſt actio in rem vtilis, quæ ſunt actiones de dominio non directæ, ſed vtiles, quæ ex æquitate dantur quandoque non dominis, vt ſunt Publicianæ, quæ ex diuerſis cau- fis competunt. d. S. ſed iſtæ. Et actio per quam quæ ri- tur, an actor iurauit:& actio in rem de ſuperficie:& actio Fabiana,& Pauliana,& Caluiſiana:& actio in rem, quæ competit inter Dominum tabulæ,& picto- rem. Sunt& aliæ in rem actiones, in quibus non de dominio, ſed de pignore agitur, ſicut Seruiana,& quaſi Seruiana„de quibus vide loco ſuo. Et nota, quòd actio perſonalis non ſequitur fundum: D: de contrahend. emptio.& vendit. l. Litius. S. Lucius Ti- tius. Dlad Trebel. l. 1. s. ſi heres. ff. de iudi. l. ſi fidei- commiſſum. S. tractatum.& D. de alien. iudi. mu. cau. fact.I.z. S.opus. in gloſſ.per Dy. in I. final. D. de noui oper. nunc. item actio perſonalis eſt ita adfixa perſo- næ creditoris, quòd in alium transferri non poteſt, niſi fictione iuris. ff.de pecu. l. quis ergo. Actio fdilitia competit multis modis,& primò, ſires vendita ſit redhibita propter vitium, ſiue morbum, nec tamen à venditore reſtituitur pretium emptori cum actionibus,& aliis, quæ ædiles inhibent,& in hoc caſu eſt perpetua. de Hac habetur D. de ædili- tio edict. I. Ædiles. in princip. s. i-& fina.& I. illud. z. — a iiij
iuncta eneD A quad. paup.& Vlpianus in l. nomi-

——— 4— ———— 4 5 5 8—*—————— 3 3 5 8 —————.—— 1. *—————— —————*————— —————
1
A CI.
reſpon.& l. redhibitoria. eo. tit.&! f. C. de ædili. act. Secundò competit, quando conuenit, vt ſires vendi- ta non placet, intra præfinitum tempus redhibea- tur: ea cõuentio rata habetur, ſi de tempore nihil con uenerit, in factum actio intra 60. dies accommo- datur emptori, ita Vlpianus l. quod ſi. z1.§. 19. D. eod.
X vide l. cum autem. 23. D. eo. Tertiò cõpetit, ſi ven- ditor non vult tradere ſeruum, velmancipium, vel iu- mentum cum ornamento, cum quo oſtenderat tem- ore venditionis, pro ipſo ornamento: vel vt fiat red abitio rei principalis propter acceſſoria„& tuns cõ- petit etiam vſque ad o. dies. D.eo: titu. l. Kdiles. in princip.& S.vendendi. Quartò verò competit; quan- do eo loco, quà iter eſt vulgo, habet quis canem, lu-
pum, vrſum, aprum, verrem, pantheram, Leonem&c.
vel animal aliquod„quod nocere poſſet, ſiue ſit liga- tum, ſiue ſoſutum. D. eod. titu. I. hi enim.& l. fequen. & ſi homo liber ab illis damnum patiatur, ſeu perie- rit, ſolidi ducenti præſtabuntur. vt l. qua vulgo. D. eo.tit. ſed plenius vide de his Guill. in ſpec. in tracta. libel.de emptio.& vend. S. nunc dicendum eſt.
Actio confeſſoria eſt, quæ competit ei, qui ſeruitutes ſi- bi competere contendit, hoc eſt, ei qui dicit ſe habe- re ius, vel ſeruitutem per fundum vicini eundi vel a- gendi, vel altiùs ædes ſuas leuandi, vel quamcunque aliam feruitutem in re ipſius, etiam inuito eo. Hæc
autem actio in rem dicitur, vel realis, quia rem tJuam corporalem, ſcilicet ius eundi per fundũ peti s: quam-
uis ipſa ſeruitus ſit incorporalis. vt D. ſi ſerui. vend. l. 2. in princ.&§. æquè. Inſtitut. de actio.& dicitur con- feſſoria, quia verbis affirmatiuis concipitur,& eius contraria verbis negatiuis proponitur, quæ dicitur Actio negatoria ſecundum Placentin. D. ſi ſerui. véd.
l. ſi quando. S. cùm in domo.& ibi not. per illum text. vnde actio negatoria competit ei qui negat, hoc eſt, ei, qui dicit aliquem non habere ius, vel ſeruitutem ad aliquid quod facere volebat alter,& ipſum per hanc actionem prohibet: vt quando dominus fundi intendat aduerſus te ſolitum ire per fundum ſuum, di cens: non eſt tibi ius eundi per fundum meum.& hæc actio fimiliter in rem dicitur, quia dominus fundi vendicat libertatem, dum ipſam intendit verbis ne- gatiuis, dicens, quòd alter non habet ius eundi vel a- gendi per fundum ſuum:nec altiùs tollendi ædes, ne luminibus ſuis noceat. Et ſic per hanc dominus fun-
di ad hoc agit, vt fundus ſuus declaretur liber,& al- ter deſiſtat,& prohibeatur, ne eum de cætero inquie- tet. ff. ſi ſerui. ven. l. 2.& l. loci corpus. S. competit.& Inſt. de act.. econtra. Et hæc actio non competit de dominio, ſed de iure prædiorum: ſicut& confeſſoria,
vt in pręalle. l. 2. in prin.& licet ſecundum Placé. dica tur ided negatoria, quia verbis negatiuis intentatur, tamen contrarium notat. in l. 2. S. econtra. ſup. alleg. nam quælibet earum ſcilicet actio confeſſoria& ne. gatoria poteſt dari per verba affirmatiua,& etiam per negatiua. Non ergo ſumunt differentiam performam verborum, ſed differunt ratione materiæ, Vnde, bre- uiter concludendo, ſiue per affirmationem„ſiue per negationem dentur, tantùm in hoc differunt„quia confeſſoria datur ad tuendam ſeruitutem debitam:& negatoria datur adtuendam libertatem ſüam. Et no- tant doctores exempla, in quibus confeſſoria inten- tatur verbis negatiui 85& negatoria verbis affirma- Ktiuis. in c. cum eccleſia Sutrina. de cauf.poſ.& pro- prie. vbi honagl. de his. Ext. de iud. in c. examinata.&
in d. 1.2 P.ſiferuivendd.
Actio de ſuperficie quaſtin rem, competit ei„eui ſu per- fic iem habet in alieno ſolo nomine conducti ad repe- tendu m ſuperficiem, ſi poſſederat. D.de ſuperfici JJ. r. §. 8 ſuperfciem. in fin.& S. quodait. ver.& ſane. Por
13 hæc extraordinaria eſt: quia interdictum adpel-
.
A4 Cr
latur. d. S. qui ſuperficiem. iuncta rubric. Actio Caliſiana eſt ‚per quam reuocãtur ea, quæ in frau dẽ creditorũ patronive libertus alienauit, vbi etiam locum habet actio Fabiana. D. de iure patronat. 1. f1 libertus. ſecũdum Placent. l. 1.s. ſi pluribus. D. ſi quid in frau. patro. l. z. C. eo. FilE Actio Fabiana,& Pauliana, ſic dictæ ab earum auctori- bus, Pauliana quidem à Paulo prætore, habẽt locum„ quando debitor in fraudem creditoris alienauit ca, quæ alienata fuerũt creditori, vt reuocetur ipſ. a alie- natio. Datur etiam actio Fabiana patrono ad reuo- candum alienata per libertum. Paulus lib. 3. ſent. titu. 3. ex quo& lib. 9. tit. 14. C. Theo⸗ſic legas, non Fauia- na. In hac veniunt fructus etiam poſt lit: conteſta. per cepti, vt no. D. ſi quid in frau. patro. l. z. per illum tex. & ibi per tot. Pauliana datur propriè creditori ad re- uocanda alienata in fraudem per debitorem. de qua D. quæ in fraud. cred. I. 1.§. final.& l. hac in factum.& expreſsius in I. videamus.§. in Fabiana. D. de vſur. In qu etiam veniunt fructus.vt eo-tit. I. ait Prætor. s.
per hanc.&§. Præterea. quod intellige vt docet Vlpia
nus I. fi.§. non ſolum. eo. tit.
Actio in perſonã eſt, quæ cõdictio adpellatur, per quam cum eo agimus, qui obligatus eſt nobis ad faciédum vel dandũ& ſemper aduerſus cũdem locum habet VI- piano l. actionum. 25. D. de oblig.& actio.& harum a- ctionum quædam naſcuntur ex cõtractu: quædam ex quaſi cõtractu, quedã ex maleficio,& quaſi maleficio. Inſt. de obli. S. ſequẽs. expreſsius Inſt. de act..omniũ. Actiones exſcontractu. na ſcuntur ex pacto cõuentioné- ve, ſiue obligatio ex re naſcatur, vt cõdictio certi, de numerata pecunia, cõdictio ob cauſam dati, actio cõ modati, depoſiti, pigneratitia, de quibus omnibus ſuo loco dicemꝰ:ſiue etiã oriatur obligatio exverbis, ſicut in actione ex ſtipulatu, quãdo res certa in ſtipu- Jationẽ deducta eſt. Siue etiã oriatur obligatio ex li- teris, de quibus cõdictio odio deſidiæ datur in eum, qui cũ ſpe futuræ numerationis ſcribit ſe debere, qd
ei nõ eſt numeratũ, numeratione auté nõ ſecuta poſt biéniũ nö repetit chirographũ. I. in cõtractibs. C. de nõ nu. pecu. ſiue etiam oriatur obligatio ex cõſenſu, veluti empti, venditi, locati, cõducti„pro ſocio, man- dati, præſcript is verbis,& actio conſtitutæ pecuniæ: necnon actio in factum de iureiurado. Et de his actio nibusin propriis locis ſecundũ ordiné patebit. Et iſte
ſunt ſpecies actionũ in perſonã, quæ oriũtur ex cõrra-
ctu, ſiue re, verbis, literis, aut conſenſu obligatiooria tur, de quibus vide D. de actio.& obli. l. 1.& z.& Inſt. de obli. S.-cum§§.& tit. ſeq.q. vſque adtit. de obli. duæer quaſi contractu nſfſf. Actio cõmodati eſt triplex, ſcilicet, directa, vtilis,& cõ traria. Directa cõpetit ei, ꝗ rẽ aliquã cõmodauit; cõ tra cõmodatariũ, ad repetendum ipſam rem, vt ei res
& eius acceſsiones reſtituantur facto& expleto vſu,
G propter quẽ cõmodata eſt. D. cõmod. l. 1. l. 7.§. ſicut. Actio cõmodati cötraria ei cõpetit, qui cõmodatum ac cepit, in eũ, qui cõmodauit,& impẽſas in rem cõmo-
datam factas repetit, idq́ue ſecundum diſtinctionem
Gaij l. in rebus. 18.§. poſſunt. D. cõmod. quod autem Contraria competat, docet Paulus l. in commodato. 17.§.1. D. eod. o stan ee. Actio cõmodati vtilis cõpetit, vbi nõ eſt verè c6moda- 43 tum, ſed interpretatiuè, aut ſi is cõmodauit, ui com- modare, aut commodato accipere non—
pla patent apud VIpianum,& baulum. Actio depoſiti eſt dupiex.ſ.directa,& ctraria. Actio de poſiti directa cõpetit depoſitori ad repetẽdũ depoſitũ R acceſsiones eius,& competit in ſimplum, niſi for- teè res ſint incendio, ruina naufragio depoſitæ. Hoc enim caſu qui depoſitũ ſic receperit, fi inficietur,& de 2 hoccduincatur, in duplã cõdénabitur. Hæc probitur b D. depo
—
—
8883ͤſͤ-
“ AA v

rubric. Lätur 6 . 41 e2 4
Mac in f 84
abiana. D. co.tit. l.ait! 4 ellige vt doc ſni.
adpellatur, t nodis adt*
* dem locunb l 8-K actio.& a
m0.
côtractu: q er cio,&quaſſh. Kquaſin akeo.
Inſt deach WMii expacto cöt m
„vt cõdictigq 122 cauſam dati Sach „de quibus mus
urobligatio 5, ldo res cer Emu- riaatur oblig WWl. deſidiæ datu min, sſcribit ſe d Sca ne autẽ nõ ſi
ü. l. in cõtra&d. x
obligatio er u
ducti proſi ir o conſtituta=t
aurldo. Etd— 1
ardinépatecſ ih
quxoriütut n daſenſu obli r um Kobli.l..8— E. eſque adt e 1
e directa,yt E ili
liqui cömd N.410
nipſam rem—ins rfacto&ex= fl 3mod..l-J.-— cl.
*
14A4 G T
D. depoſiti.l.j.õ. Prætor ait. Sed actio depoſiti con-
ntraria competit di ſens quem res depoſita eſt, ad pe-
tendum impenſas, ſiquas circa rem impenderit,& il-
las repetit, vel damnum datum per ſeruũ depoſitum,„ n el& alia ex ſtipulatu actio, quæ pro dote cõpetit etiam ſtipulatione non ſcripta, Imp. l. vnica. in principio
ſecundum Placenti. De illa contraria actione habe- ntur.. depoſiti.! actione. Eſt& Actio depoſiti ſeque- aſtraria in ſequeſtré data l. ſi in Aſia. 12.§. 2. 0. eodem. Porrò pretium operæ facturus videbor, ſihanc rem diligentius iuuenum gratia excuſſero. Prætermiſſa igitur depoſiti de finitione, quam inferius lib. 4 ſuo 10co interiiciam, huius genera duo videtur A. Aléia- tus conſtituiſſe 1. 2. in princip. nu. 20. D. ſi cert. petat. efformatis magiſtraliter(ſic enim cum vulgo inter- pretum loqui Hcebit) nominibus. quoddam eſt regu- lare, quoddam irregulare. Vtriuſque exempla ab eo petas velim,& ſivera dixerit, expende. Quo autem modo contrahatur obligatio in depoſito, videamus. & re contrahi Gaius ſcribit I. 1.§. is quoq; D. de obli- gatio.& actio. Gaij ſententiam probat. luſtinianus
Imp. in. præterea& is. Inſtit. quib. mod. re contrahi-
tur. oblig. idquod Græcus eius int erpres Theophilus ibid. expreſsit his verbis dwνν νν εεονα troxln, 1 75
lewoo ſovs. ap vdν Gον mεαρααε οGν⁶αα ννεμ⁵μέν*Qeρνεαα, eoxes eoh
„ E. Proximus articulus erit, in quibus rebus conſiſtat depoſitũ.& Pratoris edicto generaliter lo- quentis res quaſlibet ſiue mobiles, ſiue ſe mouentes, Aus ſint ſoli, compræhenſæ vidẽtur. Extat autem edi- ctum illud I.1. D. eo. Azo tamen in Sũma C. eo. de de- poſito s. cõſiſtit. ſ.in rebus mobilibus,& ſe mouenti- bus tantùm confiſtere ait, cuius ſententiam veriſsi- mam putem.& comprobari poteſt ex l. 1.§. 4..&l. penul. C. co.& l.. in pleriſque§§. D. eo. niſi(ait) for- tè apud ſequeſtrũ deponatur& hoc cõprobari poteſt ex l.licet D. depoſiti& l. intereſſe puto. D. de acqui. poſa. ſi acutè introſpiciatur,& expendatur verbum,
poſſeſsionis. Hoc loco apliſ. simè ſequeſtrum excute-
rem,& quãdo ei locus ſit: ſed vide infr. lib. 18.& Bal- dum in I. vnica. C. de prohib. ſequeſt. pecu.& fuſis ediſſeram in commentariis ad Conſuetudines Mar- chianas ſub rubrica des Iur:ſdictions. S. ſequestre ne com- laincte.quos quidẽ cõmẽtarios paucis ab hinc diebus
excudendos curabo, volente Deo Opt. Max. Sed ad
rem.Cui datur& hæc depoſiti actio:& ſuperiùs depo- nenti competere diximus: quod& Azo noſter probat in Summa C. depoſi.§. datur iſta. 9.& probatur in 1. bona fides. D. eod. idquod bona fides exigit, vt rectè ibid. feribit luriſc. Tryphoninus. Nec intereſt, præ- do vel fur ſit, qui depoſuerit, hos enim depoſiti rectè aGturos M. Marcellus apud VIpianũ l. 1. S. ſi prædo. 27. D. eod. tit. Sed& ſiplures rem eandem depoſue- rint eis actioné dari cõſtat ex d. l. S. ſed ſi duo. D. eo. uo autem modo fiet cõdemnatio, Vlpia. ibid. pro- — didit. Quod,ſ ſeruus depoſuerit, eius dominus actio- nemhabebit: ſicut in ea re teſtis eſt Vlpia. l. ·S. ſi ſer- us13. D. depoſi.meritòé. nam ſeruus pro mortuo ha- betur,& mortuo eum cõparat idem VIpia. l. ſeruitu- tE. D. de diuerſ:reg. iuris.& l. cùm hic ſtatus. S. ſi do- nator. D. de dona. inter vir.& vxo.&lintercidit. in fi. D. de condit.& demonſtrat. vt meritò VIpia. dixerit
* ſeruos,( quodad ius ciui le adtinet) pro nullis habe-
ril. quod adtinet.32. D. de diuerſi. regul. iur. quo loco P. Decium,& nouiſsimè P. Fabrũ vidédos tibi re- äjnquo. 004 1021l. mu. ne in bine.
„
Actio pigneratitia ,vide infrà ſuo loco hoc ipſo libro.
““ —
3
Actio ex ſtipulatu naſcitur, cim de re certa in genere,
ſed incerta in ſpecie fit ſlipulatio. vt Inſtitut. de ver- borum obligationibus in princip. Nam ſi res eſſet ſimpliciter incerta, ſtipulatio non valeret. D. eodem titulol. ita ſtipulatus: in principio. Porrò ſtipulatio Jeoncipitur, cum ſpondes dare ſeruum, velſpondes
te facturum do mum. Et pertinet hæc ad actiones in 0142
A OT b.
perſonam; quæ oriuntur ex contractu verborum. Et hæe colfiguntur D. de actioni-1.1.§. 1.& l. actionum
genera. S. in perſonam.& Inſtitut. de obligatio:s. fin. & de actioni.§.1.& verſi. namque, cum ſimilibus. Eſt
C. de rei vxo. actio. vbi huius vis,& exactionis dotis
tempus explicatur.
4 5.
Actio empti ſine ex empto competit emptori ad remre-
petendam quam emerat, in quam venit commodum,
quod acceſsit. Et ſi quid in ſpeciali pacto compræ-
henſum fuit, in hac actione attenditur, prout qui ſque
ſibi paciſcitur. D.de actione emp. l.ex empto. inprin.&
Inſtitut. de empt.& vendit. s. ſed noſtra. in fin. Huius contraria eſt actiowvenditi ſiue ex vendito, quæ cCom-
petit venditori ad petendum pretium,& intereſſe,&
fumptus,& vſuras tempore moræ, prout inter partes conuentum ſeu contractum eſt. De iſta habetur in l. lulianus.s. ex vendito eodem titulo.& de emptio.& vendit. Inſtit. in 6.præalleg. ſed noſtra... Actio locati, ſiue ex locato competit locatori l. vidca-
mus. r. D. loca. quid in hanc veniat. referunt Impp.l. legem.& l. præſes. C. eod. 8
Actio conducti competit ei, qui conduxit à locante, vel
Alocatore fundum, vel prædium, vel domum,& com-
etit ei ad hoc, quòd liceat ſibi inhabitare, vel in vſu habere rem conductam. Vlpianus l. ex cõducto. D. lo- ca. competit etiam contra locatorem, ſialiquas ex-
penſas vtiles, vel necefſarias ibi fecerit. Paulo l. do- minus.[5.§. 1. D. eo-vel eas in mercede computabit
Scæuolæ. l. colonus. 6. D. eo.
Actio mandati directa competit mandatori„‚Reius he- redi. D. mandati. l.ſi mandauero. s. ſicut.& l. ſi man-
datu Titij.j. reſponſo.&§. 1.& contra mandatarium,
vel procuratorem poſt mandatum ſuſceptum. D. eo-
dem l. ſiverò non remunerandi. s. i.& in quantum in- tereſt id factum eſſe, quod mandaui: puta mandaui
vt fundũ emeres, ſi mea intererat emi, teneberis poſt
mandatũ ſuſceptum, tamen ſi eundem fundum ego
ipſe emo, vel alius mihi, neque intereſt aliud, ceſſa-
bit hæc actio, ſecundum Azon. D. eo-tit. l. ſi procura-
torem. s. mandati actioo.
8⁴
Actio mandati contraria competit mandatario. D. eo. ti-
l. ſi verè non remunerandi. S. contrario. vel procurato-
ri ad expenſas aduerſus mandatorem, quatenus fines
nõ eſt egreſſus. Si vęerò aliquid erogauerit vtiliter, in
eo nõ habet mãdati iudiciũ: ſed tantùm negociorum
geſtorum, ſecundũ Mar. licet Ioan.& Accur. contrà,
prout legi.& not. Inſtitu. eodem titu. S. is qui. quorum
ſentétia vera eſt Paulo& Gaio teſtibus. D. eod l. ſipro te.cũ l. ſequenti. in prin.& Imp. C.de neg. geſt. l. fi in gl.
vlti. Siverd mandauerim tibi, vt fundum mihi eme-
res, etiam ſi nondum pretium ſolueris, ages mecum mandati, vt ſuſcipiam obligationem, qua teneris ven ditori. Nam& ego agere poſſum, vt cedas mihi actio-
nem empti. D. eodem. titul. 1. fimandato meo-primo Actio præſcriptis verbis ex contractibus innominatis
deſcẽdit, vbi ſcilicet ciuilis cauſa ſubeſt ſufficiẽs ad actionem introducendam,& cùm negotiũ non cadit
in certum& ſpeciale nomen contractus,&tunc dari
4 ſolet, cùm deſunt vulgaria,& vſitata actionú nomina
3 1. 2. D. de preſcript ver. Nec tauſa huiuſmodi actionis
facio vt facias, dovt facias, facio vt des. l.naturalis. ſ.
D. eo. Ex quibus naſcitura tio præſcriptisverbis no-
minata, aliàs ciuilis, qũ mihi aliquid adeſt vel abeſt,
vel abfuturũ eſt, nec tibi adeſt, nec adfuturũ eſt, aut
mihi nõ abeſt, nec tibi adeſt aut ſinec tibiadſit, nec
mihi abſit,& ceſſes implere quod cõnuenit inter nos:
egoautem ſifeci,in ſabſidiũ; intéẽtatur actio de dolo a V

ööZööͤͤͤZͤö— e. 4.
8 ————
—— ——— ———— —
———
—
—— ———
—
———
— ———
———————
1
——
— ſ— —
4 CT
Nam vbi vnus ceſſat implere quod in ſe eſt, quod pro-
401I 1.1.&. 2. D. vi bo. rap..
64 i— io Legis Aquiliæ cõtinet c: ita tria: Primum ca ut miſit alteri implere, locumhabet hæc actio. d.l.na- Actio Legis Aquiliæ cõtinet capit P
turalis. 2 11 acjut.? blst. Actio de conſtituta pecunia competit aduerſus eum, qui ſine ſtipulatione conſtituit pro ſe, vel pro alio ſoluere. C. de conſtitu. pecu. l. 2. S. de conſtituta. Inſti. de actio. Nam conſtituere largè dici poſſer quilibet,
i pro alio ſe obligat, ſed C. de conſtitu-peeun. con-
u Ilie lare ponitur pro eotantùm, qui quod alius debet, ſe ſoluturum conſtituit, nec diſtinguitur ex qua cau- ſa quis debeat, certa vel incerta, vel ciuili, vel hono- raria, dum tamen efficaciter debitum potuerit peti
... & exigi, vel ſaltem ſolutum retineri, vt quia tantùm
naturale erat debitum.
Actiones ex quaſi contractu ſunt de actionibus in per-
ſonam. Inſtitu.de actioni. S. 1. cum ibi nota. quæ ne- que ex pacto, neque ex maleficio oriuntur, ſed tamen maiorem habent conuenientiam,& adfinitatem cum pactis, quàm cum maleficiis. Has recenſent luſtini amus lmp.& Theoph. Inſtitutionibus de obligationi. quæ ex quaſi contract. l Actiones ex maleficio ſunt actiones in perſonam. Inſti- tut. de action. S. 1. cum ibi notatis. Quibus delicta ho- minum coërcentur, quod publicæ vtilitatis intereſt.
D. de fideiuſſor. l. ſi à reo. S. fina.& D. ad legem Aqui-
liam. l. ita vulneratus. Gellius lib. G Cap. ia. Hæ autem actiones, quæ, qualéſve ſint, docet Imp. ſub tit. de ob- liga, quæ ex delicto naſcuntur.&.·ſfeqgqg. Actiofurti manifeſti, ſecundum Azonem locum habet, aduerſus furem, quando fur rem tenens, viſus vel de- præhenſus fuerit, ſiue in publico, ſiue in Driuato, vel à domino, vel alio, antequàm perueniat ad locum, quò
perferre rem deſtinauit. l.. D. de furtis. daturque in
quadruplu§. pœna. Inſtit. de obliga. quæ ex delict. na- ſcuntur. Sed& ſi talis deꝑræhendatur, vel cum re vi- deatur,& ad eum compræhendendum accurriſti, li-
cet abiecto furto effugerit, furti manifeſti tenetur.
leg. ſi quis. i.§. ſed Cel fus. D. de furt.niſi ſubripientis
mutetur ſtatus, vt tu mihi ſurripuiſti in ſeruitute, ma-
numiſſus in furto depræhenderis cum re furtiua. Vel
ſi tu pertuleris quò deſtinabas, teneris furti nec ma- nifeſti. Cùm enim depræhenderis cum re furtiua, prius, quàm eò loci pertuleris, quo deſtinaueras illo die manere cum furto, tunc fur es manifeſtus. Hæc
1.can. Vulgaris.
omnia dicuntur D. de furt. l.3. 4.5.6.&.& de pœni-di,
Actio furti nec manifeſti competit, quandocunque præ.
dictis modis furtum non manifeſtum probatur. D. eodem titul. I. nec manifeſtũ.& Inſtitutio: de obligat.
quæ ex delict. naſcunt: S. nec manifeſtum. Etetiamn ſ.
vidiſti furtum fieri, te tamen abſcondiſti, cùm fur-
tum faceret, ne te occideret, non eſt manifeſtum, D.
eodem titulo.]J. ſi quis in ſeruitute. verſic. cæterũm. Et datur hæc actio in duplum. Inſtitut. de obliga. quæ ex delict. naſcunt. Spqqnn. Actio arborũ furtim cæſarum ex lege X II. Tab. deſcen-
dens habet condemnationem aduerſi um eum, qui ar- bores furtim cædit, inſcio,& inuito domino I. 1. D. 5. arb. fũür. cæſ. Et competit contra ipſum damnum dan- tem, ad duplu damnii dati. l:furtim. 7. 0, eo. In quo ca- eſu etiam competit huic actio legis Aquiliæ ita ta- nmen, vt deducere poſsit in condemnationc, quod actor onſecutus eſt altera actione: Et appellatione urborum etiam vité, ederam,& arundinem contineri n. Vlpiamus ſcribit l. 3. D. eo- P œna autem 25, ficlorum ris erat ex lege NX LI. Jabu. quam refert Plinius lib. 17-Ca. I eam explicui lib 4. Veter. Juriſpru. Activi bonorum aptorum, de rebus mobilibus raptis datur ei, cui ves mohiles per violentiam ſunt abla- tr, G. competit reſtitutid intra annum ad quadru- Plum; ita vt in quadruplo contineatur rei reſtitutio,
S 6*—. 8—— 4 4 *—
eſt de ſeruis occiſis, vel quadrupedibus, quæ nume- 4 ropecudum continentur, Gaius. l. Lege Aquilia. D. eo. titu. Secundũ non eſt in vſu. D. ad leg. Aqui. l. ſi ſeruus ſeruũ. S. huius legis.& Inſtitutio. eodem titulo. Ter- tium caput huius legis eſt, de ſeruis vulneratis, feris beſtiis vulneratis aut occiſis, cæteriſque rebus ruptis, fractis, vſtis, quo caſu quis condemnatur, qui dam- num iniuria dedit, quanti res fuit triginta diebus, Droximis, rei precium,& valorem æſtimando, vt dicta Ps ſeruus ſeruum. S. Fertio autem capite.& Inſtit. eodem§. capite tertio. cum§. ſequéti. Et in hac actio- ne ſi quis damnum ſe dediſſe inficiabitur, cõdemna- tur in duplũ. D. eo. l. 2·§. 1. Eam auté Aquilius Tribu- nus plebis rogauit vel VIpiano teſte l.. D. eod. Vnde plebiſcitum potius appellari debuiſſet. Actio iniuriarum competit ei, qui iniuriam paſſus eſt, VIpia. l. 1. D. de iniur. contra eum„qui intulit iniu- riam, vel inferri procurauit. Inſtit. eo. titu. S. non ſo- lum.& pulſauit, vel verberauit, vel famoſum car- men ad alterius contumeliam ſcripſit, vel quoquo modo iniuria aliquem adfecit. Inſtitu. eo. titu.§.iniu- ria. In qua Iudex condemnabit quanti actor iurauerit ſe nolle illam iniuriam ſuſtinuiſſe, faci enda tamen iudicis æſtimatione Inſtitut. eodem titu.S. pœna.& D. eodem titu. l. conſtitutionibus. Actio quod metus cauſa datur ei, qui probabili vel iuſto maetu coactus rem ſuam vendidit, tradidit, vel promi- ſit, aduerſus eum, qui metũ intulit& in eũ ad quẽ res peruenit: ſed intra annũ erit quadrupli propter cõtu- maciã nolentis rem reſtituere iuſſu iudicis ante lit. conteſta. poſt annum verò ſimpli. l.1.& ſequentibus& l. item ſicum exceptione. 1. reſponſ.& S. poſt annum. & S. Pedius. D. quod met. cau. Eius natura tacitè con- tinetur, vt qui iudicis iuſſu ipſam rem reſtituat acto- ri, abſoluatur, Imper. Inſtitut. de actionibus. S. item actio. 4 Actio de dolo competit mihi quãdo damnum dolo malo à quouis eſt mihi datũ, vel ſi quis aduerſus me verſe- tur doloſe cõſulendo, vel malitioſe negotia mea ad- miniſtrando, vlpianol. 1. D. de dol. mal. idque ad hoc vt reſtituatur, alioqui quanti ea res erit Paulo l. arbi- trio. D.eodẽ& datur vſ que ad duos aureos Paul 9 l.id, eſt. D. eo.& eum nulla alia actio competit ex conſtitu tione Antonini Imp. l. 2. C. eo. Hæc autem non datur liberis cõtra parentes cum ſit famoſa. Necl ibertis contra patronos, nec humili aduerſus eum, qui digni
„» 4.
tate excellit, puta plebeio aduerſus conſularemre- ceptæ auctoritatis, I. nõ debet. 11. D. ep. Intra bienniũ cont inuum moueri debet l. fi. C. eo. Eſtque pœnalis„ & arbitraria S. præterea- Inſtit. de actio. r up Actio in factum de dolo& furtoeorum, qui ſunt in mi- niſterio cauponum, ſtabulariorum, vel nauem exer- cens, datur aduerſus caupones, ſtabularios& nauras„ ui quando officio malorum hominum vtuntur; in uplum tenentur, quo dolus, vel furtum commiſſum eſtin his rebus, quas ſaluas fore receperint. D. naut. caupo-. ſtabul. l. I. 3.§. ex hoc., Actio ferui corrupti competit nõ ſolùm aduerſus eum 3 cuius hortatu, vel confilio ſeruus corruptus, vel de-
terior factus eſt, ſed etiam contra eum noua lex da-
tur, qui ſolicitauit ſeruum, licet bonos mores eius Corrumpere non Potuerit l. 1. D. de ſe eruo corrupt. Hęc autem actio induplum habet condemnationem, ſci- . licet, quanti- deterior factus eſt eeruus, quantiye res fuerit à ſeruo ſolicitato,& tenetur, qui corrũpit, ſiue ex bono malumn, ſiue ex malo deteriorem fecerit. Hæc & ſuperiora probantur in l.ſi qui ſeruoalieno perſua- ſerit. C. de furt. vbi caſus de hoc& l. ſi quis. 9.§ Hin,D. deſeruo chrrup. 9 e act e. il düsthSpl),
Actio
—t¾e“
AAnmn
ö
2 *
8ν
△
2.
8.
*

tigima S 1 eſtimand ne 8 N
altitu. eo.tit an uanti actor a aile, tacienc 2 3, adem titu.5. † s. ui probabili berl ttradidit, u. lir Kin ein B drupli prop aneu uſſu iudicig rait. 1.1.1.& ſeque 1s daſ.&§.ol Man. as natura ta San. m rem reſtit ato.
le actionibü en
o damnum d& au 1s aduerſus t ⸗ſ loſe negotit ³d. dol. mal.idqu& vc res erit Pau X bi⸗
108 aureos 14 † lic, b competit er Sin
Jec autem tu!
amoſa. Nedk its
derſus eum, q im erſus danft re „D. eo-Intra*& iii co. Eſtque fta 19, actic. mm, qui im, velnaut! fc- abularios& f 45, Sminum vtul ☛II ſanum com i 1n
receper int. 1
dun ²n.
A CT
Actio rerum amotarũ condictio eſt l. rerum. 26. D. Rer-
amot.& competit marito vel focero, heredi. aduer-
ſus eam, quæ vxor fuit, contrâque nurum ad rei re-
ſtitutionem, Paulo 1. 16. D. rer. amot. VIpiano. l.17. §. non ſolum. D. eo. Competit& vxori aduerſum ma- ritumImpp. l.z. C. eo.
Actiones vel obligationes ex quaſi maleficio, ſunt
8
Actio in factum aduerſus iudicé, qui litem fecit ſuam,
actiones in perſonam. Inſtitutio. de actio. S. 1. quæ neque ad conuentiones accedunt, neque ad malefi- cia, ſunt tamen ſimiliores maleficiis, quàm conuen- tionibus: habent tamen in ſe tacitam céõuentionem ex ſententia I. Pauli l.omnem. z1. D. de iudic. Huiuſ- modi ſunt, vt actio in factum aduerſus iudicem, qui litem ſuam fecit,& actio in factum de eiectis& ef- fuſis. Et actio in factum de dolo& furto eorum, qui miniſterium cauponum, aut ſtabulariorum, aut na- uem exercent. D. de actionibus& obligationibus I. ex maleficiis. S. ſi iudex. vſque ad fin.& Inſtitution. de obligationi. quæ ex quaſi maleficio naſcunt. per totum. 1.—
datur aduerſus iudicem, qui per imperitiam malè iudicauit,& ideò videtur quaſi ex maleficio teneri, & in quantum de ea re æquum religioni iudicantis
videbitur, pœnam ſôſtinebit, vt Inſtitu. de obliga-
tio. quæ ex quaſi delicto naſcun. in prin.& D. de ex- traordi. cog. I. fin. ſi verò dolo mmalo iudicauit, ve- r eſt ex maleficio obligatus actione in factum, vel actione de dolo, ad omne intereſſe ei, quem læſit,&
infamis eſt. Item tenetur crimine falſi, quod pœnam
deportationis ‚vel vltimi ſupplicij continet, vt in D.- ad legem Corneli. de falſ. l. 1.8.& qui iudicem.&
S. vItimo.& D. de iudici. I. ſi filius. Item,& tenetur
crimine concuſsionis, vt D. de concuſsioni. l. vlti. Item ciuiliter poteſt conueniri ex edicto de calum-
niatoribus in quadruplũ, ab eo, quem debebat dam- nare per pecuniam. vt D. de calumni. l. i.&z.§. illud.
ſecundum Azon. probantur hæc. C. de iud. qui malè
iudic. l. 2.& ibi not. in gloſ. fin. iuncta Authent. Nouo
iure. ibidem poſita.& I. ſi filius familias. D. de iud. Iudex autem eccleſiaſticus nialè inductus per gra- tiam, vel per ſordes, ab executione officij per annum eſt ſuſpenſus, ad æſtimationem partis, quem læſit,
nihilominus condemnandus. Et ſi durante ſuſpen-
ſione ſe diuinis ingeſſerit, irregularis eſt, nec cum eo niſi per ſedem apoſtolicam poterit diſpenſari, vt c. cùm æterni. s. ſi quis. de re iudi- lib. 6.
ctio in factum de effuſis& eiectis, datur aduerſus
cum, ex cuius habitatione vel habitaculo aliquid effuſum vel eiectum eſt contra iter publicum, vnde
damnum datur alicui tranſeunti,& reſtitùendum eſt
in duplum,& ſi liber homo inde periiſſe dicatur, in quinquaginta aureos hæc datur actio. ſi verò viuet, nocitmque ei eſſe dicetur, datur ob eam rem, quan-
quent.
tum videtur iudici ex bono& æquo, compenſatis impenſis factis& operibus, quibu s eſt cariturus inu- tiliter. D. de his qui deiec. vel effud. l..& legibus ſe-
Actiones quædam ſünt, quæ mixtam cauſam naturãm-
que complectuntur, tam in rem quàm in perſonam funt: vt Ramiliæ erciſcundæ, communi diuidundo,
finium regund orum. s. quædã actiones. Inſtitutio-. de
actionibus quemlocum explicat Theophilu s. Talia
autem ſunt hæc'iùudicia, vt in eis ſingulæ perſonæ du- plex ius habeant; agentis,& eius ‚cum quo agitur 1 a4—
uole.l. 10 D fi. reg. 2—
Actiones proprietatis eauſam continent, quæcunque ad
rem familiarem exigendam, ſeu vindicandam iure dominij, accommodantur, ſiue in rem ſint, ſiue in perſonam. Prôptietatis cauſsam continent, quæ pro Tebus fingulorum ‚quæ illis proprie ſunt, competunt.
4A C T 1 6
iuxta s. ſingulorum. Inſtitu. de rer. diuiſ. Item, quæ
propter reſpublicas inſtitui ſolent. Actiones quaſi proprietatis cauſam complectũtur, quæ de rebus ſacris vel religioſis proponuntur, ſcilicet gratia prohibendi, aut reſtituendi. Harum enim pro- prietas nullius cſt. S. nullius. Inſti. de rerum diuiſio. I. z. D. eo. titu. Actiones poſſeſsionis ius exequuntur regulariter ex in- terdictis, quæ& extraordinariæ ſunt actiones rubri- D. de interdict. quibus aut adipiſci volumus poſſeſ- ſionem antea non habitam, aut retinere, quam aduer- ſärius impugnat, aut recuperare, quam contra ius amiſſam intendimus. s. fequens. Inſti. de interdict. &⅜ I. z. D. eo. Horum genera explicantur lib. 43. Dige- ſtorum titulis 33. 6 ir Actiones populares definit Paulus in l.l. D. de popula. actio. Popularem actionem(inquit) dicimus, quæ ſuum ius populo tuetur, quæ verba clarius intelli- untur ex Pomponio l. 1. D. de loc.& itineribus pu- blicis. Sek Ige in Actiones priuatas, omnes intelligimus, præter popula- res& publicas. 1
Actiones directæ cenſentur, quibus id perſequimur,
quod ex natura conuentionis immediatè,& æqus principaliter inuicem debetur àco ntrahentibus, ſci- licet, quia vtriuſque gratia ſit cõtractum.: Nam tunc, ſiue vltro, fiue citro agatur ad fatisfaciendum con- tractui, ſemper directa eſt actio, quæ rectà& imme- diatè ex ſubitantia legis Ciuilis, vel prætoriæ proſi- ciſcitur. 8. r Actiones verò contrariæ appellantur, cùm ali qu id exi- gitur præter ſubſtantiam contra ctus, ab eo qui com- paratione vtilitatum inſpeciem non tam ſua, quàm alterius gratia cõötraxit,vt ecce: deponens rem ſuam, magis ſibi adfert vtilitatem ne quid percat, vel amit- tatur: Ergo directam habet actionem. Depoſitarius autem, hoc eſt, apud quem res deponitur, morem ge- rit amico. Quare ſi quid neceſſariò impendit inrem depoſitam, habet contrariam depoſiti actionem ad impenſas, ſine quibus ytique contractus fuiſſet ſua natura perfectus, quoniam& ſine ſumptu res depoſi- ta plerumque ſeruari poteſt. b Actiones heredibus,& in heredes competunt, ex con- tractibus, vel quaſi contractibus, Ciuiles& Præto- riæ inrem,& in perſonam. Modò tamen ſciamus, he- redem teneri in rem actione, non tam quòd heres, quàm quòd poſſeſſor eſt rei litigioſæ. Paulus in l. ſiin rem. de rei vindic.. Actiones heredibus,& non aduerſus heredes conce- duntur ex maleficiis vel quaſi maleficiis, priuatis aut publicis. Ité ex contractibus in Sui bs teſtator do- loſè verſatus eſt, cùm nihil inde ad heredem per- uenerit. S-non autem omnes. Inſtitut io. de perpet.& temp. actio. vtriuſque exempla patebunt diligenri ledori. DHINIIINIDE T, Odes Actio querelæ inofficioft, locum habet duntaxat, cùm nullum aliud fuerit remedium, quo liberi ad bona defuncti parentis venire poſsint. S.tam autem-. Inſti- tuti. de inofficio. teſtamen. vnde vocatur vltimũ ad- iutorium à luſtiniano in l. maximum vitium. C. de li- ber. præte.& vulgò querelam ſubſidiariam dicunt. in 1. Papinianus⸗s. ſiquis impubes. D. de in offic.téſtam. KRedte autem defimttur eſſe iudicium reſciſſorium (quia reſcindit obſtaculũ exercendæ petitionis hæ- reditatis) d.l. Papinianus. S. ſi ex cauſſa. Actio inoffi- cioſtetiam accuſatio dicitur. l. ſiſuſpecta. S. quamuis D. de inoffi. teſta Tip.?2iLh hit etichie Actio ſubſidiaria, datur minoribus erga tutores cura- toréſve remeorum adminiſtrantes,& aduerſus eos,
ui ſatiſdationem accipiunt.Imperator in s.ſciondũ.
jnſtit. de ſatiſd-cur. vel tut- iiitoion 31:15, ö Actio
5

4 4
4 ———————— 4.—“ ——————— — 1———.———— 8— 2—
—————————————— 1— ———————————— 4—— 7.—.—
————. 2——
——
—
ö
——
—
1 8 4 “
—ͤ
——— —
A C
Actio protutelæ dicitur, quando aliquis gerit tutelã pu- pilli tanquam tutor,& in veritate non eſt tutor, con- tra quem ea actio competit. l. 1. D. de eo, qui pro tu- to. neg.
Actionum quædam(quatenus ad cauſam formalem at- tinet)rei perſequendæ gratia competunt Quædam pœnæ cauſa dantur: Quædam denique mixtæ ſunt: Quædam in ſimplum conceptæ ſunt, vel in duplum, velin triplum, vel in quadruplum, quædam ſpeciales ſiue ſingulares dicuntur, quædam generales, quæ- dam vniuerſales, quædam perpetuæ ſunt, quædam temporaies.
Actiones rei perſecutoriæ ſunt, quibus id petimus, quod ex patrimonio nobis abeſt. Paul. in l. in hono-
rariis. D.de action.& obliga. S. ſequens ‚Inſtitutio.
de actioni. Actiones pœnæ perſequendæ gratia introductæ ſunt ex maleficiis, vel quaſi maleficiis, cùõm præter id quod nobis abeſt, exigimus aliquid, vindictæ vel affectio- nis cauſa.§. ex maleficiis. Inſti. eo. Nam quicquid ex bonis noſtris non eſt, pœna ſit oportet. Papinianus in l. Seruus. D. de ſer. expor. Actiones mixtæ ſunt, quibus rem ſimul& pœnam per- ſequimur ex quibuſdã maleficiis. S.ex malefici is ve- rò. Inſti. de actio. Actiones trifariam dicuntur mixtæ, Primùm, quòd in rem ſimul& in perſonam ſint: deinde, quòd vterque controuertentium, actoris atque rei conuenti vice in eis fungatur: Denique quoniam rem iuxtà& pœ- nam complectuntur. Actione in ſimplum agimus, cùm rem noſtram, vel no- bis debitam, vel denique pœnam aliquam ſine vlla re abſolutè perſequimur. In duplum verò, triplum aut Tadeuplha ‚tunc experimur, cùm præter rem de- itam, exigimus aliquid vltrà, quod æſtimationem eius rei, duplo, triplo, aut quadruplo excedat. Qua- rum actionum exempla tbiicik luſtinianus in s.
omnes S. in duplum.§. Tripli.&§. Quadrupli. Inſti.
de actio. Actiones ſpeciales cenſentur, quibus id perſequimur, quod natura ſua,& quantum ad iuris interpretatio- nem adtinet, ſpeciale eſt, etiam ſi acceſſoria quædam habeat. Vt equus, veſtis, domus, fundus,& cæteræ id genus res. l.i.vbi Doct. D. de rei vindic. Actiones generales dicuntur, quæ competunt ad hoc quod generale eſt, diuerſas rerum ſpecies, adeõque totas negotiationes complectens.-vti tutela, quæ non de vna tantùm negotij ſpecie, ſed de toto admini- ſtrandi patrimonij pupillaris genere accipitur. Igi- tur actio huc pertinens, rectè nuncupatur generalis. Sic& ſocietas,& alia negotia. vide l. pro ſocio. 38. D.pro ſocio. Actiones vniuerſales appellantur, quibus perſequimur corpus aliquod Iuris, continens multas res cum au- gmento& deminutione. Vt ſunt, hæreditas, pecu- lium, dos, iuriſdictio. VIpianus inl. Pecuniæ.§. Hæ- reditas. D. de verb. ſigni. Pomponius in l. peculium. in prin. D. de pecul. Actiones perpetuæ ſunt, quæ ex Iure ciuili deſcendunt, olim ſine vlla téẽporis Prafitlonccompetenteszdo- nec principalibus conſtitutionibus certi fines actio- nibus præſcriberentur. Inſti. de perpet.& temp. actio. Nä nulla actiovltra triginta annos, aut ad ſi ummum quadraginta, nunc extenditur. l.cùm notiſsimi.& l. omnes. O. de præſcript. trig. anno. l. 1. C. de vſucapi. tranſfor. l..§.. C. de anna. except. Actiones temporales, quæ ad perſequendũ ius noſtrum annales ſunt.. 1 Actionum nonnullæ, ſi ad cauſam finalem reſpicias, in- famant, aliæ verò non infamant: Quædam ſunt bonæ fidei: reli quæ verò ſtricti iuris: Quædam ſolidum de-
—*—— —ͤͤͤöͤöͤöͤͤſͤͤͤſͤſͤſͤſͤſͤſſ⁄ſ⁄
A C T
bitum præſtant, quædam minus. Actiones famoſæ, quæ mſtam ignominiam irrogant
iuſtè condemnatis, ſunt hæ: furti, bonorum rapto- rum, iniuriarum, de dolo malo: item, tutelæ, manda- ti, depoſiti, ſcilicet directa, non contraria. Item, pro ſocio, quæ cum vtrinque directa ſit, vltro citrõque damnatum infamia notat. Et generaliter omnes pu- blicorum iudiciorum accuſationes.§. ex zwiduf⸗ dam. Inſtit. de pœn. teme- litigant. l. 1. ff. de his qu
notant. infam. Reliquæ actiones omnes non infa- mant, quoniam inter famoſas non recenſentur: ar- gumento ab enumeratione partium, quod argumen-
tum eſt neceſſarium, atque ideo receptiſsimum eſt l. patre.& ibi Bartolus& Baldus D. de iis, qui ſunt ſui,
vel alie. iu. l. 5.S. heres. D. de oblig.& actio.
Actiones bonæ fidei conciſa locutione dicuntur, in quarum formula Prætor adiiciebat, EX BONA FID E. Cicero in Topic. In omnibus, ait, iudiciis exquibus ex bona fide&c. vide eundem libr. 3. Of- ficio.
Actiones autem bonæ fidei ex æquitate dependent. Non quòd vlla ſit actio malæ fidei, quoniam in omnibus
negotiis exigitur bonafides l. bonam. 4. C. de oblig. & actio.(cùm nemini certè ex nequitia ſua actionem dandam eſſe lex permittat.) ſed ideo, quòd iudex in cognitione poteſt habere rationem earum quoque rerum, quarum inter contrahentes nulla mentiofacta eſt, ſcilicet, ſi animaduertat litigatores inuicem, al- terum alteri ex bono,& æquo præſtare ali quid opor- tere. S. in bonæ fidei. Inſtitut. de actionib. Gaius inl.
conſenſu. in fin. de obligation.& actionib. D. Ha-
rum exempla ponit luſtinianus in s. actionum autem. Inſtit. de actio.& s. fuerat.
Actiones bonæ fidei ſunt hæ, ſcilicet ex empto, vendi-
to, locato, cõducto, negotiorum geſtorum, mandati, depoſiti, pro ſocio, tutelæ, eommodati, pigneratitia,
familiæ erciſcundæ, communi diuidundo, præſcri- ptis verbis, quæ de æſtimato proponitur,& ea, ex permutatione competit, hereditatis petitio.& ex ſti-
pulatu pro dote.
Actiones ſtricti Iluris dicuntur reliquæ omnes, quæ in actionibus bonæ fidei non eden meun„argumento
abenumeratione ſufficienti. Nihil enim amplius in his cognoſcit& pronunciat Iudex„ quàm quod no- minatim inter contrahentes conuentum eſtl. quia
tantundem. de negot. geſt. D. A ctiones igiturſtricti
iuris, ſiue, vt Theophilus in d.§. actionum) ait, ſtrictæ dicuntur in quibus præfractè iudicium à Prætore de-
finitur, vſque adeò, vt iudict Averbis formulæ nec la- to quidem vngue diſcedere fas, iuſ: que ſit.
Actionum ſtricti iuris, quædam ſunt arbitrariæ, hoc eſt, ex arbitrio ludicis pendentes, in quibus permit- titur Iudici ex bono& æquo, non tam ſecundum per-
ſequentis intentionem, quàm ſecundum naturam re de qua agitur, æſtimare, quemadmodum ei ſatis Hieri oporteat. S. præterea. inſti. de actio.
Actionum regulariter omnes ſpecies ſolidum debitum præſtant. Minus autem perfſequimur in effectu, ad- uerſus eas perſonas, quæ condemnantur in id dun- taxat, quod facere poſſunt, habita ratione ‚vtnon perducantur ad nimiam egeſtatem. 6. ſunt prætered.
Inſtit. de actio.
Actionum,& iudiciorum verus vſus eſt, vt cùm aduer- ſarius nullo modo ius tuum tribuerevoluerit(neque enim ob aliud introducta fuit actio, neque aliò per- tinet, quàm vt vnicui que tribueretur ius ſuum)tum vel inuitus inuoces Magiſtratum, ne priuatis rixis vtrinque inplures malorum occaſiones multiplica- tis, publica tranquillitas turbetur.
Actionis cognitio& formula in primis inueſtiganda
caufidicis. Si enim cauſam exponas Iudici, nönne
aliquid
—
—
1 4
AAAAnnnenneene
— —

1. ontraria, n 5 aſtt, ultroc eraliter 3 Ones.§. ex g. nt. l.. f 4. es Omneg.
* 11 5 S.& actio. 3 hons dicur m. — at, EX— 1 anibus, ait, eundem hl
2 5
ſuoniam inc ang mam. 4. C.d Man equitiaſuaa ant 1 4 1 de 1 ldeo, quòd Pun dnem earum es nulla men oin Sutores inul as! rrſtarealiq a be. eactionib.(i an. 1 .& actionib.Ca in§.actionu an n.
cet ex empté sw l- n geſtorum Arrti, modati, pig Sa, diuidundos Sau- proponitur,„ tatis petitio ¼ alh
liqux omnet in 1
nſentur, an M mto 4.. 1
rihilenimat Xou;
dex, qulm 10
conuentum M pi gGtiones igit dic aionumat M cr dicuma br= de⸗ rbis formul l. uüͦſaue ſt
ant arbitra= in quibus i
4G I
aliquid tandem petendum eſt, atque coneludendum?
Nemo ſanæ mentis negabit. Cæterùm petitio vel
concluſio libelli, non poteſt rectè produci, præter- quam ex natura,& forma Actionum.
Actionem pro actu apud VIpianum I. 3.8. fin. D. de dona.
int. vir.& vxo. accipi ſcribit ibidem Accurſius, cuius
ſent entia pleriſque probata fuit.
Actio(vt propiùs ad rem accedamus) nihil aliud eſt, quàm ius, quod ſibi debeatur, iudicio perſequendi. ita definit Celſus l. nihil aliud. 51. D. de obligatio.& actio. quam Celſi definitionem probat Imp. S.j. Inſti- tu. de act. Eandem explicare videtur VIpianus I. pe- cuniæ. 178. D. deverb- ſignifihis verbis
Actionis verbum,& ſpeciale& generale eſt:nam omnis actio dicitur ſiue in perſonam, ſiue in rem ſit, petitio.
ſed plerunque actiones perſonales ſolemus dicere,
petitionis autem verbo in rem actiones ſignifcari
videntur: perſecutionis verò verbo extraordinarias perſecutiones contineriputo.&c. 65
Actionum genera,& ortum tradit VlIpianus l. actio-
num. 2ſ. D. de obligat.& actio. cuius verba huc non tranſfero.
Actionem dictare apud Paulum l. non diſtinguemus. S.
illud prima. eodem ſenſu accipitur quo iudicium di- ctare apud eundẽl. ſiſeruus. 22.§. ſi negauit D. de no- xa. actio. quo& formulam intendere Suetonio in Vi
tellio iusp ieαναν Demoſtheni, dicã impingere Te- rẽtio in Phormione act.a. ſcena 3. in fi.hoc eſt actionẽ inſtituere, idquod ad actorem pertinet.
Actione offendere Budæoin forenſib. eſt actione, peti-
tionéve ſua depelli. 3 Actionis in factum variæ ſunt ſpecies quarum mentio eſt in titut. de præſcrip. verb.& in factum actionibus his locum eſſe Papinianus ſcribit. l..D. de præſcrip.
verbis. ceſſantibus iudiciis proditis& vulgaribus
actionibus, cùm proprium nomen inuenire nõ poſſu- mus: eas ideo deſiderari Pomponius l. quia actionũ. 11.D. eo. quia actionum non eſ plenus numerus: Ha- rum exempla in titulo inuenies. Actio in factum etiam datur contra eum qui in ius vo- catum vi exemit vlpiano l.pen. S. pen. D. nequis eum, qui in ius voc. Actiones prætoriæ, quas& honorarias VIpianus d. I. actionum. S. fi.& Paulus l. in honorariis. D. eo. appel- larunt, ſunt quas prætor ex ſua iuriſdictione compa- ratas habet, d. S. ſed iſtæ. Cur autem ius prætorium introductum ſit, docet Papinianus l. ius autem. 7. D. de iuſtit.& iur. Prætoriis connumeratur Actio publiciana. d. s. ſed iſtæ. à Publicio prætore in- troducta: ei competit, cui res aliqua tradita fuit ex iuſta cauſſa, cuius nondum vſu captæ poſſeſsionem
4A4 0C I 7 ditor. 6⁶. D. de euict.
Actio pigneratitia triplex eſt, directa,& contraria,& vtilis Directa datur debitori, pecunia omni ſoluta, aut ſi eo nomine ſatis ſit factum, aduerſus credito- rem vIpiano l. ſi ré.9. S. omnes. D. de pignera. actio.
Imp. 5. creditor. Juſtit. quib. mod. re contrah. obliga. Contraria datur creditori aduerſus debitorem ob impenſas neceſſarias in rem pignore acceptam fa- ctam aduerſus debitorem Pomponio l. ſi neceſſarias. 8.D. de pig. acto. Vel ſirem alienam pignori dedit,
vel alij pigneratam. Paul. l. 16.§. i. D. eo. Vtilis con- traria quæ datur creditori in ſpecie apud eundem
Paulum relata l. rem alienam. D. eo.
Actio pro ſocio in perſonã eſt, atque vtrinque directa competens ad ca quæ legibus conſtitutionis pacto- ve comprehenſa ſunt, idque finita ſocietate I. 3.& z. C. pro ſocio I. 31.& 39. D. in eam veniunt collatio d. 1.z. Azo in Sum. C. eo l. 52.5.14D. eo. Bona fides, do- lus, culpa, damna d. l. ·12.§. 1.& 2. retectionis cauſſa
Prʒſtita d. l. 52. s. 8. Reli qua vide apud Azonem in Summa C. eod.
Actio familiæ erciſcundæ ex lege xrr. Tab. proficiſci-
tur Gaio l. 1. D. famil. erciſc. cõpetit coheredibus de
hereditate diuidenda s. quædam. Inſt. de act. d. l. 1. Conſtat hoc iudicium ex duobus rebus ſcilicet,& præſtationibus, quæ perſonales ſunt actiones VI- piano l. item Labeo. 22. 5. familiæ. D. eo. Reliqua, quidque in hoc iudicium veniat, diſces ex tit. fami. erciſc. D.& CQ.
Actio communi diuidundo inter eos redditur, in- ter quos aliquid commune eſt, vt diui datur. dicto s.
quædam l. 1².3. 4.& alibi. D. commu. diuid. In hoc
iudicium venit res, quödque communi nomine actum eſt,& impendia l. 13.& 14. D. eodem. Com- muni diuidundo iudicio rectè agi, ſiue neuter poſsi-
deat ſiue ſociorum alter non poſsideat Scæuolæ. l.
pen.D.eo.
Actio finium regundorum in perſonam eſt, licet pro rei vendicatione ſit Paulo l. 1. D. fin. regun.& ad prædia ruſtica pertinet, quanquàm ædificia interueniant VIpiano 1.2. C. eodem. ea agitur inter eos, qui con- fines agros habent Imper. S. quædam. Inſtitutio. de
actionibus. Porro hoc iudicium tale eſſe pontifices
decreuerunt, vt in eo vtraque perſona vice duarum fungatur, ſcilicet actoris& rei:c. ex literis. extra de probatio..
Actio datiua(definit ore Bartolo in l. 1. in repetitione
verſic.his præmiſsis. C.de obligatio.& actionibus) eſt, quæ non habet præexiſtentem materiam ſufti- cientem ſed remotam, hoc eſt contractum ex quo oriatur.
amiſit, atque itavindicat d. s. ſed iſtæ. Quæ ſiapkan Actio natiua quæ ex contractu partium oritur. Bartoli
iuſta cauſſa diſces ex titu. de publi, in rem act Jjuanm definitiones probare videtur Zaſius lib. 2. reſponſ. „ int 2
Actio negatoria,& confeſſoria&ᷣœncipièe & quis vtriuſque effectus ex tract. D. ſi ſeruit. vind.& ſi vſuſtru.pet.& d. S. contrà. vide Barto. l. 2. D. ſiſer- uit. vend. glo.& Panor. in c. examinata text. de iudic. uorum verba huc non tranſcribo. b Actio de iure iurãdo ei datur, qui iurauit rem ſuam eſſe, id que poſſeſſore deferente, vel rem ſibi deberi VI-
hianelenamt poſtea.§. fin. D. de iureiur. Imp. S: item 1
quis poſtulante. Inſtit. de actio. diciturque in factüů
Theophilo in d. S. item ſi quis poſtulante. Accurſ. d. Actio Seruiana, quæ& hypothecaria vocatur, daturei qui experitur de rebus coloni, Ique pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur. Imp.S- item Seruiana- Inſtit. de actio. Quaſi Seruiana dicitur, qua credito- res pignora hypothecãſve perſequuntur. d. S. itẽ ger- uiana. Porro Seruianam in rem eſſe, eãque nudam poſſeſsioné auocari Papiniano placet l. ſi cum ven-
3 ſingu. cap-. Actionum plura alia genera eſſe ſcio, quæ ex Olden- dorpio ſuperiùs recenſuerim, ea, earumque vim ſup- peditabit frequens Digeſtorum, Codi. luſtinia ni & vexgop lectio,& Oeconomia Pandectarum Egui- narij Baronis, Præceptoris mei Iuxis conſultiſ- ſimi. Actionum originem,& fontem diuino,& naturali iuri tribui oportere inter omnes conuenit. Nam ius ci- uile, cuius partem tertiam actiones eſſe Ga ius ſcri- bit I. r. D. de ſtatu hom. à iure naturali dimanaſſe li- quidò cõſtat iis, qui iura ciuilia diligentiſsimis per- luſtrant oculis. Ius autẽ naturale, à diuino profluxiſ- ſe'optima ratione ex Apoſtolo Rom.z.colligi poteſt or' àp p(hyv 7 ud‿ νοααε Xoila guce. 7 ¾ 78 n61s ꝛ oißi&c. id quod fuſiùs expreſsi in Oratione de iure ciuili in republica retinendo,& conſeruando. Quinimò le- gem eſſe tuerne Agop 15 dts, Demoſthenes apud b Martianum

—— — —
——
*
—*
— —
—— 2 s 3. .—— 4————— ————— 5———— 2. 3. m 8 8 ——.——————
— —
D 4
A C I Martianum refert l. 2. D. de legibus. Sed originem fuſiùs explicui lib. ſingul. AxaοƷοeαmπνον⁴σςε cap. 1. ad. M. Hoſpitalium Franciæ Cancellarium.
Actiones adformam redegit Appius Claudius 1. 2.§. z. D. de orig. iur. Hodie autem qui, quãque via propo- nendæ ſint, docet Angelus d. S.omnium. verſi. nota ergoex tex. Inſtit. de atio. Conſiſtit enim, ait, actio ex maiore, minore,& concluſione, hoc eſt ex narra- tione negotij, cauſſa,& concluſione. Cauſſam mino- ris propoſitionis eſſe ſcribit, ex qua(vt idem refert) ſequitur concluſio. Hoc in praxim deduxit Petrus Iacob. in practica. Docui lib..· forenſ. di ſpofit. cap. 15. Actionis nomen an exprimi debeat, Alciatus tra- tat c.dilecti.de iudic.extrà.
Actionis auté cognitio in his verſatur, videlicet: Quo auctore ſit introducta: Ex qua cauſa, Cui detur,& ad- uerſus quẽ: An poriihatur ad heredes: quid in ea ve- niat: quandiu concedatur: quis ſit exitus: Teld ſpe- Gtandum ſit lndici⸗Aidlitlaroribueranns int adfi- nia remedia quibus vti po simus. Hæc colliguntur
ex tit. de petit-hered-rei vindic. commoda.pig. acto.
mand. depoſ. act. emp. loca.& ſimil.tract. Hæc autem qui ignorat, is(rogo) quibus modis feliciter actu- rus ſit cauſam ſuam? Scire autẽ nemo poteſt, niſi qui
ſingulariter actionum circumſtantias rectè tenet,
quoniam per omnes actiones variantur.
Actio certi eſt, quæ ex certa,& nominata contractus
forma nata, nec ſecundum verba cõtrahentium, ſed
ſecũdum iuris ordinationem intenditur, vt adparet
ex l. cum mota. C. de tranſacti. quam diligenter in- ſpice.
Actio incerti in iure dicitur, nõ quòd ipſa in ſeſe com-
plectatur incertos articulos, ſed propter diſiuncti- uam petitionem,& incerti facti perſecutionem, vi- delicet, vt reus aut præſtet promiſſa, aut condemne- tur in id, quod intereſt. l. ob eam cauſam. D. de præ- ſcript. verb. Probatur item in l. fina. C. de rerum per- muta.
Actio interrogatoria nuncupata ex re ipſa, quoniã per interrogationem imponebat neceſsitatem reſpon- dendi. l.j. in princ. D. de interro. act.& vide totum titul.
Actor variè accipitur: quandoque pro eo, qui cauſas in iudicio agit,& pro aduocato Ciceroni Bruto. Et actor i ſummo cauſſarũ magiſtro.& Horatio in arte.
conſultus, iuris e actor Cauſſarum mediocris. I. j. C. ne liceat pot. Porrò loquendi vſu peritis rece- pto Actorẽ eũ dicimus qui quid iudicio petit Vlpia.
I. quæ omnia. 25. D. de procurat. Actorẽ vocat Paulus
I. purè.. actoris. D. de do. me. excep. qui pecuniis exi Peu is præeſt& pro ſeruo diſpéſatore ſumitur apud cæuolã l. Sticho. 40. S. 3. D. de ſtatu. lib. Actor quo- que pro optimo ſeruo, qui negotiis domeſticis præ eſt, accipitur VIpiano l. legato. 37. D. de leg. 1. Actor municipij, corporis, aut collegij is eſt, qui agit, fa- citve qùod cõmuniter agi fieri oportet, quique mu- nicipiũ defendit, is actor ſyndicus,& defenſor ad- pellatur Gaio l. 1. D. quod cuiuſque, Arcadio Chare- ſio I. fi.9.defenſores D. de mun.& hono. Actor publicus ſeruum publicum ſignificat. C. Tacito. Mäcipari ſingulos actori publico iubet. Actor in tri- bus iudiciis dtcitur qui primus ad iudicium prouo- cauit Gaio I. in tribus. 13. D. de iudic. Actoré etiam adpellari conſtat, qui decreto cõſtitutus pupilli ne- gotia abſente vel valetudinario tutore, aliis ve ex cauſsis Paulo l. decreto. 24 D. de adminiſtra. tut. l.
vnic. C. de acto-àtut. vel ad eorum cauſſam agendam in iudicio. l. ſi actor. 10. C. de adpella. Qui ex cauſſa
eſt conſtitutus pro pupillo recte ab Alberico,& Prag maticis adiutor adpellatur. Sunt qui dicant actorèé
3 1 8.. 2.** ad litium pupillarium adminiſtrationé tantùnm in- ſtitui: cͤm tamen vbi diffuſa ſunt negotia, aut vbi
tutoris ætas, dignitas, poſtulat, actor conſtitui poſ-
ſit, atq; ideo ad extraiudicialia, quod Paulus docet.
d. I. decreto.& Impp. d. l.vnic. Eſt& Actor qui à
procuratore ſiue in rem ſuam ſiue non, conſtitutus
eſt. l. ſi acto r.& l. ſe q. D. de procurat.
Actum eſt, de ea re dici Ælius in Adelphis Terentij ſcribit, de qua iam lata ſit ſententia.
Actus, verbi varia ſignificatio eſt.
Actus dicitur id quod agitur. l. z1· in fi. D. de teſtam. l. duos. D. de duob. reis. quo ſenſu etiam accipitur in l.
actus. 77. D. de diuerſ-regul. quo loco Pomponius& P. Decius explicant qui ſint actus legitimi.
Actus etiam eſt ius agendi vel iumentum, vel vehicu- lum Inſtit. de ſeruit. præd. Vide Varronẽ. 4. de ling. Lati. Actus, generale verbum eſſe VIpianus ſcribit I. Labeo. 19. D. de verbo. ſignif. Actus etiam admini- ſtrationem ſonat Scæuolæ l. 40.§.3. D. de ſtat. lib.
Actus omnes in genera duo diſtribuere Imppp. l. actus. C. de feriis: in publicos,& priuatos.
Actus in geometria, minor pars iugeri Feſt. lib. i.
Actũ adminiſtrare dixit VIpianus l. 1. S. ſiſeruus. D. ſi ĩs
qui teſt. lib.& Scæuola l. vxorem- s. codicillis. D. de
leg. 3.& in Alexandri ad Vrbicum conſtitutione. l.
1. C. ne quis lib. inuitus lib.. Actum agere, ideſt, rem adminiſtrare. l. Thais. 41.S. ab heredibus. D. de fideicom. lib. quod& actum gerere dixit Vlpianus l. notionem. 99. in fi. D. de verbo. ſi- gnifi. l.vlti. in prin. D. de publica.& vectig. Actus, in agris ſpatium eſt Senecæ lib. ſ. Epiſtol.;8. Horũ quidã ſint minimi, alij duplicati, alij quadra- ti, auctore Boëtio libro 2. Geomet. Actus minimus quatuor pedibus latitudine,& 120. longitudine pro- tenditur Boët. Epiſt.;8. Varroni lib. 4. 1ing. Lat. Sic accipiẽdus eſt Feſtus lib. 1. Duplicatus ducétos qua- draginta pedes explicat Boëtio. Quadratus ex omni latere 120. pedibus concluditur eodé auctore& An- tonio Augu. lib. z. Emédat. cap. vltimo. Ab eo actu ducuntur 1 Actuarij limites, de quibus Hygen. li. 1. de limit. con- ſtit. Actuarius(inquit) limes, qui primus actus eſt ab eo quintus quiſque, quem ſi numeres, à primo erit ſextus: quoniã quinque cẽturias ſex limites cludũt, & paulò pôſt, Actuarij extra maximos latitudinem habent pedum 12. 1
Actuarię naues apud Marcellũ 1.2. D de capti.& poſtli.
re.& Gellium lib. 10. ca. 25. dicuntur, quæ remis agun tur Budæo l. I. D. de exercit.& Baif. lib. de re naua. Actuariolum erat quod decem remis agebatur Cicero- ni lib. 16. ad Atticum. Actuarij, quorũ meminère Impp. l. actuarij& l.pen. C. de erog: mil. anno.& I. actuarios C. de num.& actua. & alibi ſunt actorum ſcriptores, ſiue cuſtodes qui- que ratiocinia pertractant. Horum quidam ærarij Comitum. l.z. C. de diuerſi. offic. Ali) palatinorum numerorum rationes tractãt. d. 1. actuarij. Alij præ- fecti Prætorio. 48 Acuiſſe vinũ dicitur& coacuiſſe, quod in acetum ver. ſum eſt Vlpiano l. in venditionibus ↄ. D. de cõtrah. empt. l.j. D. de peric.& comm. rei vend.& Pomponio 1. nuper. 85. D. de 1.1. Hinc ducitir Acor, vitium illud VlIpiano l. ſiquis 4. S.pen. D. de pe- riculis& commodis rei vendi.& ſæpe apud Colu- mellam. L1 Aupòoolova, omnes arborum ſ pecies l. 236. D. de verbo. ſignifica. Sudæ omnes arborum fructus. Acus varia Feſto li. i. ſignificat. apud VIpianum eſt in- ſtrumentum quo crines diſtinguuntur ornatus gra-
tia, atque ideo inter ornamenta recenſet l. argumen-
tO. 25. S. Ornaméta muliebria. D. de aur. arg. le.& vide
2₰
—
—
“
—]l1—“
——
8— —

uere Impp 1 atos. 1 ageri Feſt. h 1 s1. 1.§. ſiſem ai em.§. codici ail lcum conſti
trare. I. Tha quod&ach unren h-in Hl. D. de 19. Ica.&vecti
ccx lib. ſ.I NR. duplicati, u P th
dmet. Actuß Ernma
e1zo. longit at loro-
oni lib. 4.lit T. Kic aplicatus dàd aa hr. 10. Quadrat*₰ mii ur eodè aud ⁸ x ap. vltimo.&d't
gen.li..de! m chr
5, qui prim ud ſnumeres, It Soci
ias ſex limi 2ud
maximos 14 1
1.D. de capt 0l cuntur, quæi 19l Baif. lib-de— Wu emis agebatſ* eer
J. actuari). 120 05 C.de nut cu es, ſue ci 6 Jorum guic Rc. Ali) bs .1. actuarij ₰
4 1Ke in 41 P 9.D4 85 dni 9. 1 rei rend.& hn ducituf „lepe 1 46 „150 sl. 336D ſwchus 1
A D Iſidorum lib. 29, C. z0. Er ⁴ο%ν. Hine Acicula capitis leg. 1.C. Th. de repud. eodem ſenſu ac- cipitur. A D A. D. apud priſcos notæ erant, ante diem ſigniſicantes. Quod imperiti ſcriptores cum ignorarent, pro a. d.
ſcripſerunt ad. Keétè igitur illud eſſe animaduer-
tendum, monuit Paul. Manut. quod vbi apud Cic. in impreſsis libris legitur, Ad 4. Kalend. Ad c. Id. Ad z. Non.& ſimiſia, in vetuſtioribus libris legi A. D. Ad, præpoſitio locum,& perſonam ſonat, Feſto lib.-. Eandem intentionis notäã eſſe ex Cæcilio docet Gel lius Noct. Attic. lib.². ca. 7. Proximitatẽ, quandoque
ſonat Proculo l. quidã. 13. D. de ſeruit. Ad parietem,
id eſt, iuxta parietem. Aliquando pro aduerſus, vel contra accipitur vt apud VIpianum. l.commiſſa. ibi ad heredem. D. de publicanis,& vectig. Interdum ſi- gnificat poſt, apud Julianũ. l. qui duos. 18. D. de ma- nu. teſt. Sic apud Paulum in l. militis. 36. D. deteſt. mil. vbi Accurſius id adnotat, licet Bartolus ibidem ſumi pro iuxta, cenſuerit. niſi dicat ibi fortè pro an- te ſumi, vt ſæpe apud M. Ciceronem. Conditionis
quoque nota eſt l. quibus. 40.§. fi. D. de condit.& de-
monſt. Tu rem expende: quia fuſiſsimum tractatum deſiderat. Nam Bartolus& Baldus ibidem modum
. 4 4. 4 27 ſignificare aiunt,& ex recentioribus quidam.
Ad, etiam ſonat, Pro, lIauoleno l. cui. 12. D. de mun.&
hono.& Scæuolæ l. z. D. de vaca.& excuſ. mu.& Ci- ceroni Verr.. Qut inquit, ad ſtatuã pecuniã contu- lerunt. Ali quando etiam ſumitur provſque, apud VI- pianum. l. mariti. 20.S. quinquennium. 6. D. de adul. ad eum diem, id eſt, vſque ad eum. Ad, item imple- tionis,& abſolutionis nota eſt apud Marcellum. l.
monſtra. Ad manum pro in promptu. Africanus l. tutor. 19. 5. cum haberes. D. ad Velleian. 1 Ad Miniciũ, ad Plautium: ad Neratiũ: ad Q. Mutium: ad Sabinum, ad Vrſeiũ Ferocem libri poſteriorum iuriſcoſs. notæ erant, quibus ſignificabant illorum ſcripta,& emendabant,& interpretabantur. Varias huiufmodi inſcriptiones reperies in libris Dige-
ſtorum, Viglio Inſtitu. de heredib. inſtit. in princ.
teſte.
Ad Vrbem magiſtratus dicebantur qui cum poteſta- te prouinciali, aut nuper e prouincia reuertiſ. sent, aut nondum in prouinciam profecti eſſent, ſed extra vrbem manerent. F. Hotomã. in z. Verrinam.
Ad beſtias bifariã accipitur, primò de iis qui iudicum pronuntiatione beſtiis obiiciebãtur l. quòd ad ſtatũ. 12.D. de pœnis l. 1.D. de veter. Damnare quõque ad
beſtias dicebant, qui beſtiis ſontem obij ciendum.
edicebant l.z1. D. de pœnis. l.eius. 8. D. de teſtam. Se- cundo de iis qui operas ſuas locabãt, vt cum beſtiis pugnarent. l.3.S.lege Julia. D. de teſtib. l. 1. S. qui ope- ras. D. ad S C. Tertyl. Hos beſtiarios in Sextiana ad- pellat M. Cicero.— Ad ferrum damnari dicebantur qui gladio plecti, qui- que capite truncari debebãt l. eius. 8. D. de teſta. Fer- rũ progladio ſæpe dixere M. Cicero& Virgilius id- que tranſlatitiè, vt ait M. Fabius lib. 8. cap. 6. Sic ad gladium dixit pPaulus lib. ſ. Sent. tit. 17. Adſummam rem publicam dixit Vlpianus 1.1.§. ſi is, qui nauem. D. de exercit. pro rei pub vtilitate- b Adduci, eſt moueri, eſſe in aliqua ſententia Marcello l. quidam. 10.§.is, cui. D. de fideicom. lib. quale apud M. Ciceronem notari poteſt ſæpiſsime. Ad, ſæpe pro apud ſumi liquet in libris Digeſto. in l. ſed ſi hoc. 6 ². 8. i. ibi ad eum ſubſideret. P.de condi.& de- monſt. l.vxorem s. ſorori. ibi, ad heredes. D. de lega. 3.
non Hütabam.& ibi Bartolus. D. de condit.& de-
A D D 8 I.vnica in f. D. apud eum, à quo. Cicero ad Atti. Cum, inquit, ad me bene manè Lionyſius fuit. Liuius lib. ro-ceterum non plus armorum ad hoſtes erat. Hanc quoque ſignificationem, ad notauit Seruius in Do- nati grammaticen. Adactum iuſiurandum dicebatur, id, quod non verna- culum eſſet, ſed peregrinum,& aliunde aſcitum, vt ſi quis Chriſtianus lnchaler more iuret: vel quod non ſpontaneum, ſed adactum fit: vel quod ſpontè ſuſce-
ptum, nemine cogéte, ſi Suidæ credimus,& Etymo-
logico. Adæ lapſu corrupta natura humana duplex vitium con- traxit,videlicet, mendacium,& errorem. Médacium ex dolo,& malitia: Error verò ex imperitia,& fragi- litate profici ſcitur. l.j. S. j ff(.de dolo malo. iuncta l. ſi per errorem. in fin. D. de iuriſdict. Vtriuſque vitij Lex ſemperrationem habet: ne ſi omnes negotiorum ſpe- cies ſub mendacij pœna complecteretur, bonorum quoquevirorum fragilitatem venia dignam puniret. Adam Hæbræorũ lingua hominem ſignificat, vtex Re- gio vate didici. Sic enim ait pſalmo. 94. ANR MEGNN quod ita verterunt ſeptuaginta, uiοοσ ννοσα iaXOO,&&ꝙν& 7&rb πν. Adam nouiſsi- mus interpretatur CHKISTVS Clem. vnic. di ſumma Trinit.& fid. ex Paulo Apoſtolo KRoma. ſ. Adaſia, ouis vetula partus recentis Feſto lib. I.
Adcreſcere dicitur portio, quæ alteri perſonæ, vel rei
accedit I. ſi Titio.. fi. D. de vſufruct. l. ſeruus. 6 7. D. de acqui.hered. l.& Proculo. 20. D. de leg. z. cum ſimilib. innumeris lib. Digeſt.& apud Imp. l.vnic.§. in his ita- que. C. de cad.tol. Hinc Adcreſcendi ius, quo portio deficientis alteri ipſo iu- re adcreſcit d. I.vnica. S. in his ita que. l. i.in fi. l.3. l. 8. 1. 11. D. de vſufr. adcreſ. Huic quando locus ſit, diſces ex l.re coniuncti. D. de leg. 3.& I. triplici. D. de verb. ſig.& vtrobique Alberic. Bartolus, Jaſon, Alciatus d. I. re cõiuncti. A2o in Summ. C. de teſta. milit.& vide. F. Ripam in d. l.re coniuncti. Addicere propriè eſt dicere,& dicendo adprobare. Ad-
dicere etiam damnare eſt Feſto lib. 1. Significat&
quid alicui adiudicare,& adtribuere l. 2.§. tutor. l. 7. D. pro empto. Erat& ſolenne Prætoris verbum,& tribus ſummum D O, DICO, ADDICO, quæ faſtis diebus proferebat, id eſt, pronuntiando adiu- dicahat, dominimque tranſferebat, quodvel ſecũ- do decreto, fit hodie. Verbum igitur proprium præ- toris erat, rei dominium in aliquem tranſterent is. vt ex Verrinis Ciceronis& Comæd. Plautiana in Pœ- nulo liquidò conſtat:. Aadaicet Prator fumiliam totam tiii. quod& VIpianus in Epitome ſignificauit. s. in iure cedit. Varro lib..deling. Lati. Prãſlatũ deinde fuit adeos qui auctionibus& pignorum diſtractionibus præſunt, vt ex l. à diuo Pio. S.z.& 6. D. dere iudi. vide Auguſt. lib. z. Emend. cap. z. 1 Addicere in diem VIpiano l. 1 2.& 4. Pompon. l. 15. Ju liano l. 7. Africano l. 18. Jauoleno l. 19. D. de in diem addict. eſt, vt niſipretio conuento quid adiiciatur, melirve conditio adferatur, intrapræſtitutum dié, emptori rem venditam adtribuere baulol. i. D. eo. Addicere bona libertatis cauſa quando& quomodo dicebatur Wuee dcer chſe adit de eo, cui libert. cauſ.bo. addic. quod tunc faciebat cùm nemine inte- ſtatò ſucceſsore alicui adiudicabat, ne bona venirét, ui cauebat de ſolido iis, quibus debebatur, ſoluen- b do ſeges Kicte nD de fideicommiſ. lib. Addici iudex dicebatur, qui à Prætore datus erat Papiniano 1.39. Paulo l. 46· Pomponio I. 8⁰. D.de iudic. Addicere demété dicitur iudex cùm agnatis eum, eiuſ- ue bona adiudicat Ciceroni in Paradoxis. Addicere litem in XII. Tabulis, eſt ſententiam ſeeun um
—

8*
*————— 8. — 1— 3 5— ———————— 1— EEEOœOœqEEEEZEVꝑ—
———— 6— —y— 2
——— —————
——— —
A DE
dum præſentem dicere ex Gellio lib. 17. ca. 2 5 Addicti dicebätur, qui cùm iudicatum facere non po fent, creditoribus adiudicabantur Ciceroni in orat. pro Flac. idque ex lege X II. Tab. apud Feltüen ib. 20. ca. j. quam explicui libro 4.Veteris luri Pu-l 5 iidé, nexi,& Græc is&οενννα dicebãtur Budæus 8. de in diem ad. ideque Addicti etiam dicuntur am- nati fupplicio vitimo l. addictos. C. de epifc. au- dient. Addictus iudex, id eſt, datus innume ris D igeſtorum& Codicis& Inſtitu. locis. l. 7·& 16.C. fa. erciſc. 1.1. de recep. arb. C. Inſtit. de offic. iud. in princ. Addickionis nomine apud M. Ciceronem in 2. Verrina poſſeſsionem ſignifica. 8 Addictib in diem, Iex véditionis, qua ex pacto res inem pta erat, ſi intra diem dictum melior conditio adfer- retur. tot. tit. D. de in diem addict. Adærare dicitur ære æſtimare 1.15. C. de erog. mil. anno. IIb. 12.(Sic enim ibi, non adhærere legendum.) 1.7. c. eO.. Adærata, ære æſtimata,& ad æris pretium redacta l. vyic. C. de colla. donat.
Adæratio, æftimatio rerum in ære l. vltim. C. de milit.
veſti. 5* Adeò Feſto libro 1I. duas habet ſignificationes, nam cùm prima acuta effertur, idem ſign ificat quod accedo.& in hoc ſignificatu varius eius verbi vſus eſt, vide in- feriùs paulò Adi re. Cùm autem ſecunda acuitur, i dé eſt, quod vſque eò Feſto lib. i. quo ſignificatu accipi- tur apud VIpianum l. iuriſgentiũ. S.adeò. D. de pact. I. adeò. D. de iuriſdict. Accipitur pro non ſolum, vt l. nedum.§. ſi Titius Inſtit. de rerekiniſ. Adeſſe, eſt aduocationem præbere,& poſtulare apud iudices l. puto. 6. D. de poſtul. l. 1.S. aduocatos. D. de extraord. congnit. l..S. 7. de iis, quæ vt indig.& l.z2. in ſi C. de aduoc. diuerſ.iudic. Dicitur& adeſſe liti- gator cauſæ ſuæ, quando iudicio ſiſtit l. Paulus. 69. D. de procura. l. ſi ſuſpecta. 29. D. de inoffici teſta. Adeſſe ea non videri, quæ caſu adſunt, rectè ex Pauli
fententia colligit Bartolus l. quæſitum. 78,s. fi. D. de
leg.3.
Adeſſe pro, præeſſe, quidam accipi exiſtimant in l. z. C. de ſtat,& imag.
Adeſſe nolle S C. verba non vtique exigunt vt latitet, ſed& ſi cõtemnat venire. hoc eſt nõ foſùm latitans, ſed& ventre conténens adeſſe nolle dicitur l. ſi cum. 28.§.1, D. Ge fideicom-lib. 1
Adfectare eſt pronum animum ad faciendum habere
Feſto lib. l.
Adfectatas tutelas eas dici putat Ant. Aug. lib. ſing. ad Modeſti. quæ in numerum earum, propter quas quis excufatur, non venit..
Adfines, in agris vicini dicuntur Feſto lib. i. quo ſigni-
ficatu vſus eſt Paulus I. pen. D. fin. regun. Adfines e- tiam ſunt, viri voris cognati, dicti ab eo, quòd
duæ cognationes, quæ inter ſe diuerſæ ſunt„pernu-
ptias copulantur,& altera adalterius cognationis fi- nem acgedit. Nomina eorum hæc ſunt, ſocer, focrus, ener, nurus, nouerca, vitrigus, priuignus, priuigna. æc ex Modeſtino l. 4. D. de gradib.& adfinit. cuius ſententiam probãt Græci interpretes lib. 4 5. Ba*ελνννꝓρ
tit. z.& Impp.l. nemini. C. dę nupt. Adfinitas eſt ciuile vinculum, ex nuptiis, ſponſalibuſ= ve deſcendens. Ciuiſe rectè adiectum eſt. Legitimè
enim contrahi non poteſt inter legibus veritos. S.
1 3...— 1.- adfinitatis. Inſtit. de nupt. Vinculum aptè dicimus.
adfines enim iungi ſcribit Paulus l. aut adfinitate. D. de procuratorib. Exſponſalibus optima ratione ad- ditur. Nam& inter ſponſos adfinitatem eſfe Neratio Placuit l. quod Seruius D. de condict. cauſ. da. Quod ciuile vinculum adpellamus. Azo in Sum. C. de nupt.
A D G regularitatem, Angel. Claui ſius in Summ. in verb. Matrimonium 17. impedi. proximitatem vocarunt. lulius Pol.lib.; Onomaſtic-ca.i. ita definit œuptvea, 2 16 pbde,vεν̈ Jt a00 1„J evop. Quod ⸗uενd adp ldt. id&yνεννν †heophilus in d. S. adfinitatis.& 9. lar- menopulus lib. 4-tit. 6. Epitomé dixêre. Adfinitas axraxpusνs in l. quod Seruius D. de oadleanſ acha⸗ mitur pro quadam neceſsitudine& l. non ideo. D. de
hered. inſtit.
Adfirmatores ita definire mihi viſus eſt Vipianus l.
cum oſtendimus.S. fin. D.de fideiuſ.tuto. eos qui cum idoneos eſſe tutores adfirmauerint, fideiuſſorum vi- cem ſuſtinent. Hos pragmatici Galli Certificatores
&. Gaius ſentit vbi ſupra. Porro agnati,& cognati hoc diſsidere Paulus Krribit I.10. S. I. D. de gradib.& lib. 4. fentent. tit. 8. quod cognati, generale nomen eſt, adgnati ſpeciale. Nam qui adgnatus eſt,& co- gnatus eſt: non vtique autem qui cognatus eſt,& agnatus eſt. Alterum enim ciuile, alterum naturale nomen eſt.
Adgnatum pro furioſi curatore accipi, apud Vlpianum
I. nam& ſi. 1c. D. de alien. iud. mu.& Imp. Gordianum Imp. l.. C. de curat fur. qui dam putant: ſed vtrobique per eclipſin ſupprimi vocẽ Curator, verius eſt quæ ab ali is Iuri ſcoſs. addi ſolet, quale viſitur in l. 3.S. quia autem. D. de tutel. l. ſeruus. 13. D. de manumiſs. l. ſi filia. 65. D. de ſolut.. Adgnatio eſt ipſa per mares, cõſanguinitas& coniun- ctio, vt ex ſuperioribus liquidò conſtat. Accipitur& pro ipſa natiuitate vt cùm dicit Antoninus poſthumi agnatione teſtamentum rumpi. l.1. de poſthu. heredi. inſti. C. l.13. D. de iniuſto rupt. Adgnaſci eſt adgnatum fieri l. qui in adoptionem. D. de adopt. Propriè de filiis& ſuis heredibus dicitur. Ad- gnaſci dicuntur filij qui poſt teſtamentum& in po- reſtate naſcuntur l. 3. l. ⁰.§.1. D. de iniuſt. rup. teſt. l. ſi filiuſfa. D. de teſta. milit. Adgnaſci,& ſuccedere diſsi milia eſſe cõſtat ex l. ſi quis.§. 1. D. de iniuſt. rup.teſt. Adgnaſcitur qui ſuus naſcitur& quẽ nemo præcedit. Succedit inteſtatò, cui ante eum alij non eſt delata hereditas. Adgnatio igitur eſt ſuorum 1. 1. I.8.1. poſthumorum. D. 5 iniuſt. rup. teſta. l. ex facto. D. de Vulg.& pupilla. l. pen. D. de iur. codicil. Adgnata etiam dicuntur ea, quæ ex mancipiis, vel pecoribus naſcuntur, vel regi, vel ſeruirio accedũt l. Paulus. S. 1. D. de pigno. vxo- rem.. ſorori. D. de leg. 3.l. eum, qui. 5. non ſolùm. D. de furt. Hinc agnum, pecori ouillo adgnatum dictum putat Varro. lib. 4. de ling. Lat. Adgnoſcere, prætervulgarem ſignificatum, eſt admitte- re, recipere; teneri, præſtare. Hinc B Agnoſcere onera apud Vlpianum.§. 1. D. de vfufr. eſt de oneribus teneri, eaq́ue præſtare. Agnoſcere vſurarum onus Paulus dixit l. quæro. D. loca. pro, vſuras in ſe — recipere
= 2—
“ 1

ne tit. 26. 8
Vet. luriſ r. 4.
te natus, fr ma „nepösvee 18 W 1, qux circl rm Amianoer 81 2
factum pute 1efmr.
Vlpunot a rg.
1. D. deſuis tk. lisſerusad e is ſexus ab H cui m, Der mar E la princ.in Epi n, mul orro agnati ½e wn
Lo.H.i. D. ☛ᷣ 1b dgnati, gen am
qui adgnatti&- em qui cogi sa et, ciuile, altet ratun
ezecipi, api jumm 1mu.& Img 8 dlam am putant: 7 bdig Durator, veri- qu wuale viſitun! 1di — 3.D. dem um ib
„ſCanguinitt ouir 640 conſtat.—. pitun icit Antonit=) 1 npi.lak de pꝗ herei
4
qui in adopt E a.D-
G teſtumens 3 .D. de niuſt m te 4 2, eii gnaſci,Kd 4§.
3 heredibut ⁵⁴ tHN
A D H
recipere,& earum nomine teneri& periculum agno-
ſcere apud Papinianũ l. quid ergo. 13. D. ad municip.
eſt de periculo teneri. Sic vectigal agnoſcere VIpia- nus dixit l. 2. 8. ſequitur. D. de heredi. vel actio. vendi. hoc eſt in ſe recipere,& præſtare,& alibi. Agnoſcere hereditatem, bonorümve poſſeſsioné paſsim in lib. Digeſtorum legitur pro admittere,& acceptare. Sic & adgnoſcere bona eodem ſenſu. l.recuſare. 6.§. 2. D.
ad Trebel. Adgnoſcere bonam fidem VIpianus l.quoties. 9.. de- nique. D. de admi. tuto. pro bona fide,& iuſtam litem
Inctirerchge in bona fide verſare, dixit..
Adgnoſcere iudicium defuncti, pro comprobare volun tatem, eique parere di tũ eſt l. Papinianus. S. ſi con- ditioni. D. de inoffic teſta.
Adgnoſcere legatũ Modeſtino I. nihil. 12. D. eo. eſt il-
lud accipere probando defuncti iudicium. Adgnoſcere tutelam dicitur, qui adminiſtrationem ſu- ſcipit, pupillique— gerit ſiue etiam conſenſit, ſiue adtigit l. ſifiliusfamilias. D. de tutel. Agnoſcere videtur,& qui conuentus excipit, vel aliàs volunta- tem ſuam oſtendit l.45. D.de fid. lib.
Adgnoſcimus liberos, quos, vt filios noſtros admitti- mus 1. 1.& tot. tit. de agnoſcen. lib. b Adgniti natales in Senatuſconſulto intelliguntur de
ingenuis 1.z. D. ſiingen. eſſe dc.
Adgreſſura eſt prædonum, latronúmve impetus. Alexäã-
— Feo Imp. qui eam caſibus fortuitis cõnumerat l. quæ
fortuitis. C. de pigno.& Philippo A. 1. damnum. C. loca.& VlIpiano. l. 3.§.z. D. ad S C. silan. eodem ver- bo vſus eſt& Apuleius lib. 7. Aſini aur.
Adgreſsores dicuntur prædones Vlpiano l. quo naufra-
gium. S-non tantùm. D. de incend. ruin.& nauf.& l. ſi ſcienti. D. de leg. Pomp. de parricid. M
Adgreſſus prædonũ impetus ‚inſultus, rapina,& præda- tio, adgreſſura eidem VIpiano l.ex facto. 17.§. fi quis autem-D.ad SC. Trebel.
Adhibere ad actum aliquem, ſiue ius vocare Vlpianol. nam ita diuus. D. de adop. quo ſenſu vtitur ſæpe M. Cicero. 6
Adhibere ad fatiſdandum eſt fideiuſſorem dare Paulo l. de die. S.j. D. qui ſatiſd. cog.
Adhibere, reiterare interpretatus eſt Damaſus ponti- fex.c.per illicitam. 1. q.7 · at que ita accipi debet in c.
ventum. 1. q.]—
Adhibere etiam teſtes dicitur qui adſumit, admitttitve
apud Arcadium. l. ·S. P. de teſtibus. quod Gręci di-
cunt naaNa ayeipVt in Euangeli. Matth. 18. nagaXaße
ldos tri ta d N0 dDv Kw 56εααοο‿ ³ο εανεοα& c. Adhibere poſtulantem, eſt aduocatũ cauſſæ ſuæ præfi-
cere VIpiano l. obſeruare. 9.§. 4. D. de offici. procoſ.
Adiacentia, quæ alicui rei immobili, putà fundo domui
ve cohærent quales ſunt horti,& ſimi lia. Horũ exem-
plum eſt in conſtitutione Conſtantini I. 2. C. de bon. vac.lib. 10.
Adigere Feſto lib. 1. eſt dare, cogere.
Adigere arbitrium Ciceroni in I opie⸗& pro Koſcio,
eiuſdem acceptionis, qua& illa formula adigere ad
arbitrium, id eſt, cogi ad arbitrum venire. Adigere iureiurando,i
ceptis verbis alium iurare Le k hoc eſt, qui verbis arbitrio ſuo dictatis, iureiurãdo eum aſtringit, quod nonnulli, Budæoteſte, Adiurare dicunt. Qui autem
ſic aſtrictus eſt, dicitur iureiurando adactus in verba 91¹ dſiad Adiutor Corfulariorum vacationem muneru grauium
eius qui adegit. Verba Vlpiani ſic habent: Se
iuſiurandum adegi, ne vxorem ducat, ne nubat, im-
Tias in ius vocabor. igi in verba dicũtur qui in fidem princ
A
de iureiur.
aue ad iuſiurãdum, vt VIpi. dixit, in s. ful. adoptiuum. de in ius voc. dicitur is, qui con-
tur Plinio in Panegyric. Budæo in l. uſurandmm.) 3
AD 9
Adiicere eſt augmétum facere Venuleio I. fin. D. de ad- imen. leg. quòo ſenſu accipitur apud Paulum I. neceſſe. 7.D. de in diem addict. Hinc Adiectio, Prerij additamétum l. 10. 1.r1.§. f. D. de indiem addict. l.ſi quis. 41. D. de rei vindica. quo ſignificatur non ſolum in priuatis venditionibus, ſed& publicis, quæ fiunt ſub haſta, aliiſque ſolennibus ædhibitis. Hanc Galli adpellant Enchere, id eſt, pretij rei ſub haſta vendendæ& addicendæ augmétum. Huius exé- pla habes apud Paulum I. fi. D. de iu. fiſci. eundẽ l. Lu- cius. 21.D. ad municip.& in Antonini conſtit. l. 1. de vend. reb. ciuit. lib. 11. C.
Adiectio, acquiſitionem pleriſque ſignificat citänt que
I.z. D. de vſurp.& vſuca. quo loco, non adiectio, vt in vulg.codicibus,& P. Floréti. ſed, adeptio, legendum docet Vlpianus in Epitometit. 10.
Adiici etiã dicitur heres, qui coheres datur, Gaio l.ei, qui. 88. D. de here. inſtit-l.2. de vulg. Hinc
Adiectus coheres dicitur apud Venuleium I. ſi heres. D. famil. erciſ. Papinianum 1.7. D. de vulg.
Adiectus etiam is eſt, qui ſolutionis gratia adiici ple- rumque ſolet l. ſi ita.(9. D. de ſolut. Hic à vero pro-
curatore diſsidet Vlpiano l. vero. 12. D. eo. De hocl. cum quis.& l. ſi ſeruus.§. ſi ita.& vtrobi que Alciat. D. de verb. obligat.
Adiectiones ſunt modi, ſiue excogitata, quibus ad ciui- tatem Romanam perueniebatur§. fi Inſtit de ſucceſs. libert. Al ciat lib. I. 7aεεςρꝓρap. 16. b
Adimendi verba,& modos vide in tract. de adim. leg. Quando lex Adimit libertatem pro nõ ſcripta habẽ-
deſt Terentio Clementi l. vnic. D. de adẽpt. libert.
Adire hereditatem& pro herede, id eſt, pro domino eſt ipſam hereditatem ſubire S. fi. Inſtit de hered. qualit. & differ. l. ſi nemo. D. de diuerſis reg. iur. ant iq. Adire bona, idem ferè l.l. C. de teſta. milit. Adeunt extra- nei, immiſcent ſe ſui,& neceſsarij. d.§. fin.&§. extra- neis. Inſti. illo ti. de hered. qual.& differ. Porrò& qui Adit,&qui ſe miſcet obligaturl.in fin.& 1.4. D. quib.
ex cauſ. in poſ. eat.
Adipiſci iudiciũ, ſiue ius, quod& ius obtinere dicitur.
Adire hereditaté,& bonorum poſſeſsioné petere, Paul.
æquiparat. l. is qui: de leg. præſtan. tametſi Aditio he- reditatis, quia illi è ciuili iure Or o, Perderuie eſt. l. licet. C. de Iure delib. Bonorum verò po eſsio, quia Aprætore cauſam habet, téporaria eſt. Nã prætoris of- ficiũ anguſtiore clauditur tẽpore. Hinc filius ſine pa- tris iuſſu poteſt agnoſcere bonorũ poſſeſsionẽ: adire autéhereditaté non poteſt, niſi ſcrutata patris volũta- te, quum facilè peti poſsit, non excſuſa ſpacio tempo- ris. Hæc eſt germana ratio diuerſitatis inter aditio- nem hereditatis,& bonorum poſſeſsioné, quam Pir- rho Anglebermæo debemus, qui veritus non eſt ab Accurſio,& Bartolo diſcedere. Adiudicare,& Abiudicare cötraria ſunt Ciceroni con- tra Rullum. b Adiudicare, eſtrei dominium iudicio adtribuere l. liber to. S. Lucius. D. de annuis leg. idquod in actionibus mixtam cauſam habentibus nudicibus permittitur§. ſifamiliæ. Inſtitde offict iud.l. ſ idem. 1). de iuriſdict Adiudicare cauſſam dicitur qui ſecundum aliquem iu- dicat. Cicero lib. z.de Orato. Vt is, inquit, qui nobis cauſſam adiudicaturus ſit&c. Adiutor tutelæ dicitur quem prætor permittit tutori- bus conſtituere, qui admini rationi tutelæ non ſuffi- ciuntl. ſolet. D.de tutel. habetl.vlti. D. de iure immunit. Corfpilarij qui ſunt, vide infrà ſuo loco-erant& adiutores Quæſtoris.
ipis adſumun- Adiutrix legio prima Impp. l. fin. C. de adparit. præfe&.
PrætO./ 82 6 4 Adiuuæ qui erant diſces er Notitia Imperij Koma- b

4 4 4 1
f 1
i di om:. 1 1 lam
Adlecti dicebãtur apud Komanos, qui propter Wnepin
ex equeſtri ordine in ſenatorum ſunt numero adſum- pti, Feſto lib..
Adlectos etiam dici putat Varro lib. ſ. de ling. Lati. qui
in collegarum locum ſubpoſiti ſunt. Adminiculum, ſine quo res non ſubſiſtit I.1.S.1. ſivfus fr. pet. l. inſtrumenta. C. de probat. Adminiſtrare dicitur, qui quid alij reſtituit, l. ſi pars. 10. in fi. D.de inoffic. teſta. l.3. C. ad leg Falc- Hine Adminiſtratores ciuitatis, curatores dicũtur Ipræſes. C. de tranſact. per l.3. D. de admi.rer. ad cinit, Pertin. Hi ſunt qui ciuitatis negotia gerunt, Kadminiſträt. quorum officium explicaturD. de admi. rer. ad ciuit. & C. eo.tit. lib. ¹.. Aeleeth Officium ſub diſpoſitione Magiſtri O ffi ciorum ponitur in Notitia Imperi] Komani: de quo eſt text. inl. 2. de priuil. eo. qui in ſac. palat. mil. lib. 1a. C. Hinc
Admi ſsionales dici cæpti ſunt, qui principem adoratu-
ros falutaturſve admittebant I. z. de diuerſ. offic. lib. 12.C. Lamprid. in Alex. Salutabatur verd quaſi vnus de Senatoribus, patente velo, admiſsionalibus remo- tis:aut iis ſolis, qui miniſtri ad fores fuerant. Admiſsionum magiſter qui admiſsionibus præerat: hu ius meminit Vopiſcus in Aureliano. 3 Admiſsarius dicitur ad initum electus Columellæ lib. 6.Ca. 17.& LE Admiſſura: cuius commeminit idem Columella eodem cap. Nec(inquit) admiſſurę tempora ſeruantur.
3
Admittere, eſt miſſum in poſſeſsionem reciper e Vlpia-
no I.3. in princ. D. ne vis fi.ei. eidé inl. is cui. 5. S. miſ- ſus. D. vt in poſ. leg. 4 Admittere bonorũ poſſeſsioné, eſt ipsã agnoſcere,& re- cipere in Impp. cõſtituti. l. quoniam. C. de iure delib. Admittere ſcelus dicitur, qui id perpetrat,& committit in diuorum Marci,& Commodi reſcripto. l. diuus. D. de offic. præſid. M. Cicero pro Rabirio. Kabirius, in quit, fraudem capitalem admiſit. Vlpianus in l.z.in prin. D. de offic. præf. vrbi. Admittere præter notas acceptiones, eſt marem fœmi- næ, aut mari fœminam admouere ad initum apud VI- pian.in l. ſi quis vxori. S. ſi quis. D. de furt. Admiſſam pro ſcelere ipſo paſsim in Pandectis legitur, vt apud VIpia. I..§. f. D. de ſuſpect. tu. Admiſſa, facta. Admonere, verbum notæ lignificationis eſt. Plerumque caſtigare& corripere,& percutere ſonat. Corripere quidem ſignificat in Imp. Commodi conſtitutione apud Modeſtinum l. alimenta. S. I. D. de agnoſ. lib. iun- Kta l. 1. D. de iur. patro. Telo admonerc Vergilius lib. 10.& flagello Columella lib. z. cap. 2. dixere: quod& Nonius adnotauit. Hoc ita Græci exprimunt ⸗sbersp vt apud Pla tonem in li b. vdu. vsberap aXuyνα. Hinc Admonitiofuſtiũ Calliſtrato l. veluti. D. de pœn. Græ- cis vvbervu. Tu vide quæ de hoc ſ cripta reliquerit I. Pollux lib. o. Onomaſtic. Admouere probationi apud VIpianum l. 1. in princ. D. de quæſti. eſt reum argumentis compellere. Adnepos, adneptis abnepotis abneptiſve filia 1.. S. quin to gradu. D. de grad.& ſæpe alibi 1 Ad nomẽ reſpondere, eſt comparere, ac præſto eſſe, cùm nomen recitatur. Liuius lib. ſeptimo ab vrbe con dit. Acerbitas in delectu non damno modò ciuium, ſed etiam laceratione corporum lata, partim virgis ceſis, qui ad nomina non reſpondiſſent„»partim in vincula ductis, inuiſa erat. Adnotare aliquãdo accipiturpro repræhendere, vt apud Paulum l. debitor. 8 2.§. ſeruo. D. de le:2. Adnotare præfes dicitur, cum aliquẽ deportandũ putat, & principi nomen eius ſcribit vt deportetur, VIpia
nol. inter. 6. S.. D. de interdict,& releg.& alibi ſæpe.
Adunotare inſulas, pro adſignare dicit l.j.§. 2. D. de leg. z.
5 —
cüratorum auxilio reguntur: nec antè rei ſuæ 41
———
A H 0◻
Adnotare dicitur abſentem, quem in reos rec ipit requi-
rendum, vt docent Marcianus,& Macen l.z-& 2-D. de keqteis Hinc=
Adnotatio, illa in reos relati 9,l. 4. D. eꝑ. tit. Eſt& Adnotatio principis ad preces reſcriptum, idque ex Va
lentiniani Imp. Nouella edocemur titu. de homicid. caſu fact: verſi. merito ergo. adnotationis, hoc ſenſu, frequens mentio eſt in Codice Auſtiniano in I. non aliter. 9. C. de pala. ſacr. larg. lib. 12. Sic autẽ eam defi-
.—. 4 7, 7. nit I heo dorus Tagægx⁵εεᷣσςιεενιν Tæ uuνριασσνεαα Haͦsie
3 2 2 6,, ⅜ ℳ: v& neελαφᷣeννda Rr Ta᷑˙τᷣlu Tναπσνα ον εeνν ρπďα ασα‿ 7. 2, 1 55— 1 ℳl diονπτονα oeeꝑ& dura naXa BaoiiuA& Heνματα
Adnotatus cenſibus, adſcriptitius, in céẽſum ſcri ptus l.:
quiſquis, C. de epiſcop.& cleric.
Adoleſco, à verbo GræcoæαƷxsveniens Feſto lib.l. eſt ætate progredi,&creſcere Nonio, quoſenſuvſas
eſt Vlpianus 1.3. S. f duo impuberes. de Carbonia.
Adoleſeés dicitur, qui pubertaté egreſſus l. Aurelio. S..
D. de lib. leg. Aduleſcens ſæpe legitur in Pand. Florẽé.
Adoleſcentes, qui moribus„& ſolertia præditi ſunt, ta-
metſi legitimam xtatem nondum expleuerint, anno
tamen vigeſimo poſſunt impetrare veniã adminiſtran
darum rerum l. 2. in Prin. C. de his qui ven. Etat impet. Alioqui prætor opem pollicetur eis„Ceu minoribus, annis 25. Et ideQ in hancvſque ætatem adoleſcentes
—
ſtratio eis committi de bebit, quanquam bene rem
fHam gubernantibug.teſte VIpi-l.-.de minoribus.
Adoleſcentiam, quæ pubertas eſt, Iuriſconſul tis placuit
à quarto decimoanno ſumerc initiũ, vige moquinto perfici. l-.non aliter. S.-D. de leg.3. cum ſimil
Adoptare eſt qui in ſilium adſciſcere. Sed& ad alies
pertinet, qui adſci ſcuntur. vnde adoptare admini- ſtros dixit Varro lib. 4.de ling. Latina
Adoptio ita à Theophilo. Inſtit. de adoptio. in princip.
„oai᷑ν νρειες τμιεαάeQμενQ rp puσνν xpos naldap nagaeviap irevowaevn quæ verba ita vertimus: Eſtactus legiti- mus naturã mitans adliberorũ ſolatium indu ctus. Re ctè adiecit 2αιννανραενντ ε⁴μ ονυσα Nam„vt ait Iauolenusl. adoptio. 16. D. de adoptio. adoptio in his perſonis lo- cum habet in quibus natura locum poteſt habere. De- finitio autem hæc ſi umpta videri poteſt ex S. minoré. Inſtit.& l. actus. D. de regul. iur. 1
Adoptionis origo antiquiſsima eſt. Non ſolm enim
apudveteres Komanos in vfu erat„vt ex A. Gellio.
lib. ſ. cap. 19. liquidoconſtat, ſed& apud Græcos, vt
ex Plutarcho, in Theſeo liquet, quo loco Theſeum ab Egeo in filium acceptũ refert. Quam rem„inquit Athenienſes Noν adpellabäãt. à pud Iudæos eam fuiſſe
proditum eſt. A doptionis cauſſam eſſe tradũt Impp. in
3 1. Cde adoptionib. libęrorum orbitatem, id eſt,(in- quiunt) quod liberos non haberes.
Adoptatitius, ex filio adoptato natus Feſto lib. x.— 5
Adoptionis nomen eſt
Adoptantur filij familiarum; adro
lima eſt.
Adoptio inquit Gaius lib.i. Inſti. titu.j. naturæ ſimil-
Sl quidem generale, in duas autem ſpecies diuiditur, quarum altera adoptio ſimiliter dicitur, altera adrogatio. J gantur quiſui iuris ſunt. Modeſtin. l.. de adopt. D. Gellio lib.;„cap. 19.
Adoptio autem generalis duobus modis fit, aut Princi-
pis auctoritate, aut magiſtratus imperio. auctoritate adoptamus Os, qui ſui iuris ſunt, quæ ſpe cies adoptionis dicitur adrogatio: quia& is qui ado- Ptat, rogatur, id eſt, interrogatur, anvelit eum quem adoptaturus ſit, iuſtum ſibi Bilium eſſe„Kis qui ado- Pratur, rogafur an id fieri pariatur Caius I. 2. D. de adopt. Imperio magiſtratus adoptamus eos, qui in po- teſtate parentis ſunt, ſiue primum gradũ liberorũ ob- tineant, qualis eſt filius, filia: ſiue inferiorem, qualis
eſt
Principis
6 440

Nonio ana 2. lo, quo n Uberes o Aes. de( 8
egreſſus. 1 8 egiturin pa ½
ertia Praas la prædi t.
m„ In. um expleuem w are venii ad ina 1s qui ven.„ikx. reis, ceum 2uw rar atem ad Him Lante reiſg Mu — m d.l.z.de min 1 luriſconſul 1 nitiu, vigell i 1 33.cum ſimi ſce Ked (cere. Sedſ lo
dde adoptan 1u in.
Latina
4 * 4 8 1
de adoptio. 2 ci
rois ndfu un mus: Eſtad gir iſolatium in 5 lam, vt ait I4 ul prioinhis D ☛&◻ 5b. cum poteſt le eri poteſt exſ ta u
cſt. Non ſo mir crat, vt er Ao ſed& apud G 5 et, quo loco eum ert. Quam fa— Gur pud ludeos ☛ uiſ
— ir Lam eſe traci 1p 1
norbitatem* 6'
de. nus Feſtolih— 4 eitu.ſ.) nati M
A D p
eſt nepos, neptis, pronepos, proneptis. d. l. 2. Adoptionis ſolennitas hodie apud nos abolita eſt. Nec quenquam mouere debet, quòd imaginem quandam adoptionis obſeruamus in iis, quos loco filiorũ ali- mus, at que etiam affectu quodam proſequimur,& fi-
lios appellamus. Nam Romani quoque idem facie-
bant, non tamen ea reputabatur ſolennis adoptio, vt apparet exl. quidam cùm filium. D. de verbo. obliga. Adorare antiquis ſignificabat agere, vnde& legati. ratores dicuntur: quia mandata populi agebant Fe- ſtus lib. 1.& Adorare principẽ, eiũſve purpuram, eſt venerari, ſaluta- re, ad principis genua accidere,& genua flecterel. vnica de Comit.& Trib. ſchol. lib. 12. C.l. fi. qui milit. poſ. eo. lib. I. ſancimus. 4. de cõſulib. eo. lib. Ammian. lib. z1. Sic adorare principis æternitaté l.z2. de fabric. li.11. C. quo ſenſu accipitur a„oνu Græcis: vt Ge- neſ. cap. 33. εροοσνννυκπs‧εν αμενν τν νμ πτaνν. Quod au- tem, adorare, pro venerari accipiatur, liquet ex l. 1. C. de adparit. prefect.vrbi. Adorare verbũ vetus in XII. Tab. SI FVKRTO ADORKRAT, nec manife- ſtum erit Feſtus lib. 12. b Adplumbatum adpellatur quod Plumbo iunctum, con- nexũmque eſt l. fundi. 17. S. caſtella. D. de ac. emp. l.2. D. de ſepul. viol. Huic contrarium eſt replumbatũ, vt diſces ex Paulo I. pediculis. 32.§. 1. D. de aur. ar- gentõque leg. l. cum aurum.in fi. princ. D. eo. Adpromiſſores dicuntur, qui idem, quod promiſſores promittunt Pomponio l. ſtipulationum.. S. ſatis ac- ceptio. D. de verbo. obliga. V lpiano l. ſiverG. 64. S. ad princ. D. ſol. mat. l.in omnibus. D. de ſolu. Feſto lib. 1. uem ideo dictum putat Alciatus lib. i. zagtn. ca. 2.
quòd aliene promiſsioni accedat, id eſt fideiuſſor: id-
que ex legibus ſuperiùs adductis liquet. Adpromittendi verbo vſus eſt M. Cicero pro Koſc. Ame
rino,& alibi ſæpe.. Ad reſponſum apud Impp.in l. ſcriniis. in notitia de pa-
lat. ſac. larg. lib. 12. C.& in Nouella luſtiniani. Imp.
49.S. 7asſa oεινᷣ& in Edict. 8. eiuſdem dicitur, qui de- putatus eſt à magiſtro militum, vt quid opus ſit à com
petenti iudice in milites fieri reſponſum, id eſt, mini-
ſerium ei exhibeat,& ſolet iſte deputari à magiſtro militum eo, ſub quo prouincia illa eſt, auctore inno-
minato interprete ad lulianum Patritium conſtit. 17.
cap. 62. Adf. Tibece ſibi, eſt ſua manu, eiũſve in cuius eſt poteſta- te aliquid in rem ſuam teſtamento, vel codicillis ſcri- bere l.diuus. 15. D. de falſ.l. 2. C. deiis, qui ſibi in teſta. & in rubric. Adſcripti(Feſto auctore) dicebãtur qui in colonias no- mina dediſſent, vt eſſent coloni. Adſcriptus ſeruus, adſignatus diciturl. quæro. ĩ4.§. Pau- lus.. loca. idque per l·debitor D. depigno. 4 Adſcriptitij veluti quidam ſcripti glerhanturzchai ſup-
plendis legionibus adſcribebantur: hos& adcenſos
dicebãt, quòd ad legi onũ cenſum eſſent adſcripti au-
Store eodem Feſto lib. 1. varia adſcriptitiorum genera
recenſenti.. Adſcribi in Ciuitatem, fieri ciuis apud M. Ciceronẽ pro Archia poëta: Adſcribi in ea ciuitatem voluit.
Adſcriptitij apud Impp. ſunt cenſibus adſcripti addicti,
Kadſignati ita vt inde ſe mouere non poſsint. l. colo- nos deagri.& cenſit lib. 11,C. l. z.C. in quib. cauſ. colo. eo. lib. l. quicũque. Io-de re milit. lib. 12: C.l. ſi quis. 20.
C. de epi 1 c.& cler. Hos tvaænoygapss Iuſtinianus nouell. 22. Horum conditio dicitur adſcriptitia. 1. fin. C. de
tranſact.l.poſſeſ sionum. C. commu.vtriuſ-iud.& alibi ſæpe.
dlekta i dicitur, qui tacitus frequenter ſequitur: ad ſi- dua enim frequentia quaſi præbet nonnullam infa- miam VlIpiano l. item apud. 5.§.aliud. 17. D. de iniur.
—
A D S 10
& ad iniuriam referri poteſt. quod accipiendum eſt, ſi contra bonos mores hoc fiat d.l. item apud. s. memi- niſſe. Vnde non ineptè dicit Feſtus,
Adſectata fœmina, vel in bonam partem dicitur, velut honorata: vel in malam, quaſi ad extremum pericu- lum adducta.
Adſerere manu, eſt admouere quid. ea quoque quę in ter- ram dimittuntur ſeri dicuntur Feſto lib.. quo ſenſu, arbores adſerere dixit Vlpianus l. vſufructu. 7.§. Caſ- ſius. D.devſufruct. b
Adſerere in libertatem, eſt liberum ſe proclamare,& li-
bertatem velut præhendere manu& vindicare, Vlpia-
nol.non ſolùm.§. fi. D. de iniur. Adſerere ingenuitati dicit Saturninus l.z. D. ſi ingen. eſſe dicatur. His cõ- trarium eſt in ſeruitutẽ adſerere, id eſt, pro eruo& ex libertate in ſeruitutem vindicare Liuio lib. z. ab vrb. condi. M. Clodio, inquit, clienti negotium dedit, vt virginem in ſeruitutem adſereret.
Adſertor, libertatis vindex Paulo lib. ſ. Sent. tit. 1.& 33. in fi. Et eodem ſenſu
Adſertio& Adſertoriæ lites l.1. C. de adſert. toll.& apud M. Fabium lib.. cap. 2. de ſecunda adſertione verba facientem.
Adſeſſores ſunt qui à magiſtratibus præſidibùſve in con ſilium adhibeantur, ab eo dicti, quòd iure dicundo ad ſiderent l. 1.& pen. D. de offi. adſeſſ. l.1. C. de adſeſſo.& dom. l. in conſiliariis. 10. C. eo.& alibi ſæpe. idem co-
mites dici cæpti ſunt l. diem functo. D. eo.& conſilia- rij l. pen. D. eo.& l. 3.& d. l. in confiliariis. Omne ac- ceſſorum officium his ferè cauſsis conſiſtere Paulus ſcribit l.j.D. eo.in cognitionibus, poſtulationibus, libellis, edictis, decretis, Epiſtulis. Adſeſſoré ou- 6*doop adpellat Modeſtinus l.ε ⁴αέτά½H. de excuſ.
Adſeſſura, adſeſſoris munus,& functio l. fin. D. de pro- xenet.
Adſeſſoria, libri erant, hi à Puteolano ſcripti l. nam& nocere.1 2. D. de pact. eodẽ ſenſu accipitur Adſeſſorium in l. lex.. S. hac lege. D. de iniur.
Adlſignare eſt ſigna in tabulis, inſtrumentiſve adponere
Paulo I. ſi ita. 126. S. Chryſogonus. D. de verb. obliga- I. inter. 20. D. de auct.tut. Hinc
Adſignatæ res dicuntur, quibus ſigna ſigillãve adpoſita ſunt Vlpianol. 1.§. fi D. nau. caup-ſtabula.
Adſignare libertũ eſt teſtificari ſignificargve cuius ex li-
beris libertũ eſſe velit l. adſignare. D. de verb. ſignific. l.vlt. D. de oper. lib. l.1. D. de adſig. lib. Hincducitur
Adſignatio libertorum cuius meminit Imper. ſubtit. de adſig. lib. quæ Pibuſcunqus verbis, nutu, teſtamento inter viuos, ex die certa fieri poterat l. 1.& fi. D. eo.
Adſignatus ager dicebatur, qui coloniæ, militibuúſve da- tus, adſcriptũſve erat l. item ſi verberatum. D. de rei vendic. l. Lucius. D. de eui ctio. Hygen. de limit. conſti. & vide Aggon. Vrbicum de limit. agrorum.
Adſignata pecunia, adtributa Varroni li. 4.de ling. Lat.
Adſiſtere el patrocinari„& communicari tanquam ad- uocatus inter patronos cauſſarũ& eorum ordine cen-
ſeri l. vltima. C. de aduoc.diuerſ. iud.
Adſumptio eſt profeſsio,& adſeueratio& conteſtatio quædam l. adſumptio. 6. D. ad municip.vt ſit ſenſus, is, qui conteſtatur,& profitetur ſi eſſe ciuem origine cum re vera non ſit&c.
Adſumpta ad vitam, id eſt, vtilia victus cauſſa, Varro-
ri lib. 7. de ling. Lati.
Adſtipulator, qui ſtipulatori accedit,& idem ſtipula- tur, eodem modo, quo adpromiſſor.
Adteſtationes pontillciis ſunt teſtium depoſitiones,&
dicta. ca. ex tenore. de teſtib. in antiq. Porrò qui con- cipiantur, diſces ex c.cum cauſſam. extra, eo.
Adtentare imperium, adgredi,& quid aduerſus id moli- ri, Varroni lib. 4 ·de Ling. Lati.
Adtentare pudicitiam eſt id facere, vt ſe pudica eſt,
1

—jjjjyy—— —— 85
———
————
—————
———
———
1
AD I
impudica fiat Paulol. adtentari. 10. D. de iniur.
Adtentare annonaã eſtvexare,& quid in eã moliri, quale ſolent dardanarij VIpianus l. annonam. 6. D. de ex- traord.-criminib..
Adtentari ſententia dicitur, à qua appellatur NPiano⸗
Adtingere hereditatem eſt adire Vlpiano l. ſed& 15
quis. D. de petit. hered.& eidem attingere bona l. 1. S. fi. D. de ſepar.
Aduéna eſt quem Græci nouuop pillus. 239.§. aduena. D. de ver Au⸗ aliunde adueniens Iſidoro lib. 10. Etymolo. qui ſe-
dem, domicilium non conſtituit:& qui in aliena ci-
uitate moratur lI. heres abſens. D. de iudic. Gallis
dicitur, Aduolé.
„ 142 X Aduentitia dos dicitur, quæ a quouis alio, quam à patre
data eſt Vlpiano tit. 6.l. profectitia. 5. ſi pater. D. de iur. dot. ſ.vnica. s.& vt plenius. D. de iur. doti. l. 4.. de collat. Aduentitium quod aliunde, quàm à patre obuenit l. pa- ter familias D. de reb. auct. iud. poſsid. Aduentitium lucrum cuius meminit l. non debet. 41.S. in re. D. de diuerſi. reg. iur. Aduentitium peculium, vide infrà Peculium. Aduentitium alibi natum Varroni lib„9. Aduerſaria, ſunt quedam memoriales(vt ſic dicam) quę ante iuſtarum tabularum confectionem in hoc ſcri- bebantur, ne quid rerũ geſtarum memoria excideret. Nam inde iuſtas& æternas tabulas perficiebãt olim, vt nũc Protocollis fieri videmus. Cicero pro Q. Ro- ſcio Non habere, inquit, hoc nomen in codicem ac- cepti& expenſi relatum confitetur, ſed in aduerſariis petere contendit.& hæc menſtrua erant, vt ex Cice- rone docet Bud. in Forenſib.& I. tali. S. ſocer. D. de iur. dot. Alcia. lib. z2. di ſpunc. ca. 29. Aduerſus, Feſto, aut contrarium ſignificat, id eſt, con- tràvt apud Julianum l. fi. D. ne quid in loco public.&
aduerſus legẽ facit, qui, vetante lege, facit Vlpiano l.
qui vetante. 102. D. de reg. iur.& aduerſus eidẽ facit, quod facere debet l. qui non. 121. D. de reg. ur. Aduer- ſus, id eſt, contra l. non ſolum. S. fi. D. de iniur.& ali- bi ſæpe. 1 4 Aduerſus etiam Feſto ſonat erga, Gallis pour le regard, pro reſpectu ou enuers. Cicer. lib. 1.de nat. Deo. Pietas aduerſus deos. Terent. in And. act. r. ſcena 1. Id gratum feciſſe aduerſum te habeogratiam. & apud Vlpianũl. ſcio. 3. D. de appel. aduerſus ipſos, id eſt, erga ipſos pour le regard deux Aduerſus etiam ſi- gnificat ſecundum VIpiano in Ppitoude titu. 28. in princ. Bonorum, inquit, poſſeſsio datur aut cõtra ta- bulas, aut aduerſus tabulas.& tit. 20. s. Latinus.& 1. 1. in fin. prin. De iure fiſci.& aliquando ſonat pro, vel ſecundum I. naturaliter. D. de vſucap. Adulter,& adultera dicuntur, quia& ille ad alteram,& hæc ad alterum ſe conferunt Feſtus lib. 1. Adulterum definit Tryphoninusl. fugitiuus. 224. D. de verb. ſig. eum qui alienam matrem familias corrumpit, quod non ſola animi propoſitione, ſed cum aliquo actu. eodem ſenſu vſa eſt Penelope Ouidiana lib.i. Epiſto. Obrutusinſanis eſſet adulter aquis. Adulterare quod ſyneerum eſt, corrumpere non ſolum mulieré, ſed& rationes, monetã, iudicia, res quaſuis alias Iuriſcõſultis,& aliis claſsicis auctoribus. Adul terare nouercam Marcianol. diuus.;. D. de leg. Pomp. de parricid. 5 Adulterare monetam,& aduſteratores monetælaut fa- Cta. 16.§. fh D. de pœnis. eſt ipſam falſare. Sic Adulterina moneta in Conſtantini conſtitutione l. i. C. de falſ.-moneta. rerr. Adulterinæ ſtateræ pro falſatis& corruptis dixit VI- pianus l.annonam. 6. D. de extraord. criminibus. Adulterinum teſtamentum apud Marcianum J. ſiquis. G.
vocant Pomponiol.pu- b. ſignifica. dictus quaſi
A D V
D. de falſ. Adulterinum ſignum l. 30. D. eod.
Adulterina doctrina in proœmio Digeſt. incip. omnem.
s-hæc autem tria. 7. 4
Adulterium,& ſtuprum hoc diſsidere conſtat. nam adul terium propriè in nuptam committitur propter par- tum ex altero conceptum compoſito nomine quod& ex Feſto docui ſuprà. Stuprum verò in virginẽ viduàm ve committitur, quod Græci„bopaæ adpellant. Sed lex Iulia ſtuprum& adulteriũ promiſcuè& uaſa xutuoſe9oͤp adpellat Papinianus l. inter. 6. 5. Iex. D. de adult. cuius ſententiãprobat Modeſtinus l. inter. 101. D. dever. ſig.
Adulterare rationes VIpiano eſt conturbari, vel falſo
deſcribi. l. 1. in fi. de ſer. corrup. Sic adulterare iudi- cium, pro corrumpere dixit Cicero.
Aduocare generaliter ſignificat conuocare, verbum eſt adius pertinens proprie, éſtque homines patrocinij, conſiliive cauſa conuocare, vel etiã teſtimonij. Hinc
Aduocare concionem non ſemel dixit Varro libro. de Ling. Latina.
Aduocat etiam apud Pomponium l. ſi procurator. 18. D.
rem) rat-hab. accipi putat Accurſius pro, aduocatis miniſtrat. Alij pro teſte de vi moribus facienda de- ducendo intelligi exiſtimant. Accurſius ibi auocat, ſcilicet, à ſuis negotiis, legi poſſe cenſet. vtraque le- ctio,& ſenſus ferri poteſt. Pandectæ tamen Florenti- na, vulgatique codices habent aduocat: quod de cõ- uocatione aduocatorum, teſtium,& ſimilium victo riæ cauſſa intelligendum putem. b
Aduocationem præſtare, idem eſt, quod poſtulare. VI-
pianus inl. puto autem. S.1. D. de poſtulando. Allega- re, VlIpianus in l. i. 6. his igitur perſonis. ibidé. Agere cauſam. Paulus in I. pen. Tryphoninus in l.vlti. eo. tit. D. quæ omnia idem ſonant. b
Aduocatione,& foro interdicere, prohibere eſt ab offi- cio aduocandi: quod genus pœnæ eſt. Foro tamé plus
eſt quàm aduocationibus interdicere. Siquidem huis omnino forenſibus negotiis accommodare ſe, non permittitur, VIp. in l. moris. de pœ. Papinianus auctor eſt, Imperatorem Titum Antoninũ reſcripſiſſe, Eum cui aduocationibus in quinquennium interdictum eſſet, poſt quinquennium pro omnibus poſtulare non prohiberi. I. Imperator. D. de poſtuland..2. Aduocationé præbere, eſt cauſſam agere l. fi. D. de inof- fic.teſtamen. 9
Aduocatus vI piano I. 1.§. aduocatos. D. de extraord. co- gnit. dicitur omnis omnino, qui cauſsis agẽdis quo- quo ſtudio operatur: non tamèn qui pro tractatu non adfuturus cauſi sis accipere ſolet, aduocatorũ nume- ro erit. Aſconius in Verrin. 1. aduocatus eſt, inquit,
quiius in iudicio ſuggerit„&præſentiam ſuam amico
commodat. Aduocatos iurgantibus patrociniũ præ- ſtare dicuntur l. quiſquis& I. z. C. de poſtula. VIpiani definitionem iuuat Antonini conſtitutio I. 1. iuncta 1.3. C. eo. Aſconij,& VIpiani definitiones edem ten- dunt. Hinch., Aduocatio ipſa aduocati actio„poſtulatio„& patroci- nium. rES 505.. Aduocatio paſsim in iure pro ipſis aduocatis accipitur l. de quæſti one tali. 0. C. de tranſuct.& alibi. Pleruque pro ordine ipſo aduocatorum l. cum aduocatio.&! iubemus. C. de aduoc. diuerſi. iud.& alibi paſsim. Aduocationes poſtulare, eſt aduocatos à prætore petere l.ait Prætor. 23. D. ex quib. cau. maio. Prætor enim aduocatos dareſolebat l..D. de poſtul. 2.1.311.
Aduocatione lité inſtruere apud Hermogenianuül. falſi..
20. D.de falſ&l.. D. eo. eſt falſam litem intendere, ad Eioc inſtructos aduocatos inſtruere. uocationes infidę, quælitis cliétiſi dũt 1 iſve ſecreta pa Auasles, apud Labeonèé l.mulier. D. de conditio inſtitu.
impoſsibi lem ſignificat. e AE
5.
———

arlius pro,* noribus fac 4. Accurſus il 2 e ſe cenſet.) ar. ecte tamen 7 aduocat: ꝗ beci. im,& ſimil muigh
*
1-
„oipoſt a ſ
epoſtuland ſieg.
perſonis. ih Bigrr
oninus in! eat.
„prohibere dof.
næ eſt. Forq.³ 8 di
rdicere. Si9 ⁸1 ccommoda vor pœ. Papinia& auhn oninũ reſcri t ibu zuennium it AM ⸗-Gan omnibus poſſ Lmn oſtuland.
n agere lfl Pm
10s.D. deex Ler- ui cauſsis 49 E u- en quiprotri— nol let, ⸗duocat ⁸me: duocatus eſſt uin rſentiam ſd ich
ztibus patro Iff
Cde poſtult unl
wonſtitutiol— IM
Raitiones eſ= ter
oſtulatio, 4 Oc.
aduocatis] u a Kalibi* 18 .cum aduoò. catos Irate 2 b a.maio. Pra
ſtul.„A
2
AED A E
AE ſyllabam antiqui Græca con ſuetudine per AI ſcri-
bebant vt muſai Feſto lib. 1. quale ſæpe viſitur in de- cretis antiq. veter.vrb.
&Ædes invſu vrbana ædificia Florentinus adpellat I. fun- di. ⁊11. de verb. ſignif. ab aditu ductas putat Varro lib. ring lat qudd plano pede adibant. Feſtus verò di- ci exiſtimat, quia ſint vnius aditus, ſiue quia in eis æuum degatur. definitque domiciliũ eſſe in edito po- ſitum. Conſtat auté area, ſiue ſolo,& ſuperficie l. ſolũ. 49.D. de rei vindic. l. eũ, qui. 23. D. de thrpat.S vſuca. EÆdium adpellatione omnes ædificij ſpecies conti- neri Gaius ſcribit l. qui ædes. 9. D. de incend. Ædium
appellatione etiam ruſticas contineri VIpiano l. ce- tera. S. ſed ſi quis. D. de leg. i. Nec pugnat cù Florenti- no 4.1 fundi hie vſu, ille de appellatione intelligit. fÆdiũ ſunt, quæ perpetui vſus caull. ſunt, paratãve ſunt: quæ paſsim in iure reperi es d. l. cetera in fi. Prothyrum
quoque ædium eſt l.pen. D. de verb. ſignifica. Ædium
pars ſunt iis cõnexa, iuncta, vincta, fixãque d. l. cete- ra. S. fI.l. ibrorum. S. ſed ſi. D. de leg. 3.&alibi.
EÆdium genera duo conſtituit Varrolib. 4.de Ling. La-
ti. ſacras,& publicas. fdicula, non eſt parua domus, vt vulgo accipiunt, ſed modò cellulã in ædibus ſignificat, modò ſacellum, id eſt, ædis ſacræ appendicem, particulämve, vt apud Paulum l. ſacri legi. 9. D. ad le. Iul. pecul.
EÆdificare autem non ſolùm, qui nouum opus molitur, intelligendus eſt, verùm is quoque, qui vult reficere. VIpi. l.1. D. de mort. infe.& ſepulc. edif.
AÆdificij appellatio, aut ſuperficiẽ ſignificat, aut ſolum
Juoe,eni adiſieiam uperpoſitum, eſt Iuliano l. ſi
undum. s. qui fundum. de leg. i.
Kdilis à Varrone is dicitur, qui ædes ſacras,& priua-
tas procurat: quod& Feſtus probat lib. 1. adiiciens hoc nomen ad magiſtratus tranſlatum A Papiniano aννεσαινεσν l. 1.de via publica. à Theophilo. S. prætorũ. Inſti. de iure nat.& Dione. x„οοαν⁶να dicuntur. Theo- philus& Varro cõuenire videntur. Initio duo ex ple- e creari cæpti ſunt, qui ædibus præeſſent, in quibus omnia ſcita ſua plebs deferebat, qui etiam ediles ad- pellati ſunt l. 2.§.ii ſdem temporibus. 1r. D. de orig. iur. Interueniebant& arcendis incendiis l. 1. D. de offi. præfecti Vigil. Conſtitui deinde ex patrũ numero& creari, cœperunt duo, vt pluris patres haberent. ita facti ſunt ædi les Curules„Horum edictum de rerum venditionibus extatl. 1. D. ædilit. edicto& per tot. de quo& Gellius li. 4. ca. 2.& D. de ædil. edict. per totum. Ad eandem cauſſam pertinent& ædtlitiæ ſtipulatio- nes l. ſtipulat ionum..verſ.prætoriæ. D. de verb. obli. odiles Curules eò dicti ſunt, quòd ſellis curulibus ſe- derent, vt ex Liuio lib. 7.diſces. Non parentihus, ait, Tribunisè, quòd pro conſule vno plebeio tres patri- tios magiſtratus curulibus ſellis prætextatos tanquã conſules ſedentes nobilitas ſumpſiſſet. Idem& Fe- neſtella docet cap. 13. Cæſar tãdem alios duos Ædiles conſtituit, qui frumento præſſent,& à Cerere Cerea- les dicti ſunt Pomponiol. 2. 6. deinde Gaius D. de ori
gi. iur. Feneſtel. d. c. 13. Dio lib. 43. in fi.& ita ſex di-
les ſunt conſtituti Dioni,& Pomponio. Erant& Aedi les in municipiis.l. qui inſulã. S. i. D. loca. Hi merũ im periũ habebãt ita vt flagris cæderét I. 12. D. de Decur. EÆdilitas dicebatur eadem dignitas, ſicut pontificatus, magiſtratus Feſto lib.. &Ædilitas, curię dignitas dici, definiri videtur à Cõſtan- tino Imp. l.. ſi fer. aut lib. ad decur. adſpira. lib. 10. C.
Editimus, ædis intimus Feſt. lib. 1. Vide Gellium li. 12.
cap- 10.
dituus, eodé auctore, dicitur ædis ſacræ tuitor, ideſt,
curam agens. Huius definitionẽ probat Theophilus s.tutores. Inſtit. de tutel. his verbis dav æditui At-
A E rQꝘ 2 11 or ja 01 keoas, qui ædes tuentur, 797ʃ5: 51 rwε 7 89 varg aoρν αεoa. Sicædituas apud vIpianũ J.3. S. ſitabulæ. D. de tab. exhib. ĩbi tabularum cuſtodiam ędituus fu- ſcepit: nam in æde ſacra res controuerſæ, in æde ſacra deponi ſolebant I.. 5. ſi pecunia.&§. ſ eq. D. depoſ- Ho die obſignatio,& depoſitio fit apud acta,& cauſarum tabulariis quos Galli Grefarios vocant idq́; per d. S.ſi tabulæ. Sic,vt ſuperiùs intelligi debet apud bauluũ l.1. D. de tutel.&. S.tutores. Inſtit. eo. apud Iuſtinianum
„quamuis generaliter loquantur.
Airiaα apud imp. Juſtinia. conſti. nouel. 95.§. zso ad fin. interpretatur Accurſius Speculum Alciatus ex Gel- lio pro quæſtione obſcura,& inuoluta accipi putat lib. 4. Parerg. c. 19. quod& verum eſt.
EÆygram mulieré apud bapinianũ l. z. D. ſi quis aliq.teſt. pro triſti,& difficili atque irata accipere debemus.
Klianum ius. Sextus Flius alias actiones compoſuit,
& librum populo dedit, qui appellatur Ius Elianum. Pompon. l. Neceſſarium.§. augeſcente. D. de orig. iur.
Elia Sentia lex, vide infrà Lex Aelia.
Enum paulo l. cùm de Lanionis. 18.§. aſinã. D. de inſt. inſtr.q́; leg. quod ſupra focum pendet, in quo aqua ad potandum calefit: idem miliarium ab VIpiano dici- tur l. cùũm aurũ. 19.§. ſi cui. D. de aur. arg. leg. de quo& Athenæus lib. z. cap. 10. De Vaſculis Cele eteln⸗ Iu lius Polluxlib. 10. cap. 19. ediſſerit.
EÆquabile ius apud M. Ciceroné lib. 2. Offici. nõ quod omnes æquet, ſed quod iuſtitiam inter homines,& æquitaté proportionabilem conſeruet, id eſt, quod pariter tueatur potentes& tenues, vocatur ab Ariſto-
tele XvaXoyúp A, ui] ra oplap Aiuaiop.
EÆqua lance prouerbiali dicendi genere dixére Modeſti nus l. non tantùm 20. D. de re iudic.& Iuſtinianus Imp. l. cùm quis. 10. C. de nat. lib.& l. maximmũ vitium. C. de liber. præter. pro pariter, æquabilitérve.
FÆquitas variis in iure modis ſignificatur. Adpellatur enim ſæpiſs imè æquum& bonũ legibus ſuperius ad- ductis, aliquando iua pie I. ierai§. ³l tye quod Vetus interpres naturalem iuſtitiam vertit. A. Augu- ſtinus vero naturale ius Liuiũ ſequutus. hic enim lib. ſeius naturale humanum vocat. A M. Cicerone adpel- latur verum ius,& germana iuſtitia lib. z. Offic. Ple- rumque ſimplicitas legũ. S.& hæc. Inſtit. de leg. agn.
ſucceſ.quandoque æqua lanx. d.l. maximũ.& aliis legi bus citatis in verb. Aequa lãce. Dicitur& humanita- tis ratio. l. ſi cui. 38. in fi. D. ex quib. cau. maio. Aliquã do dicitur benignitas vt colligitur ex I. 1. in princ. D. vt in poſ. leg. Hinc benigniùs leges interpretari opor tere Celſus ſcribit I. 1. D. de legib. A luſtiniano in nouel. 98. in princ. ν. ερσναέαν οpia- Interdũ adpellatur, Viri boni Arbitratus, interdum religio, ſæpè anguſti
iuris remiſsio. Vnde à Salonio in l.. D. de iuſtitut. Alonmo-
& iure rectè definita eſt.
Phitas, uqalte eſt perfecta ratio, quæ leges& omne criptum, dictüm que interpretatur,& emédat: ex qua
ius manatachdiod bonum& æquun dicitur, nullo ſcri- pto comprehenſum, ſed ſola vera ratione conſiſtens. Hæc definitio collecta videtur ex I.. C. de legib.& I. placuit. C. de iudic. vbi ſuperfluit vox, ſcriptæ, vt vete ra fideliſsi màque exemplaria docent. Porrò eã ita an- te oculos habere debet, teſte VIpiano l. quod ſi. 4. D. de eo, quod certo loc. vt ipſa exigente à ſolennibus,
verbiſque recedere poſsit l. pen. D.de in integ.reſtit. FÆquitatis genera duo ſunt, quædã eſt naturalis, Vlpia- no I.1. D. de pact. Paulo l. poſtliminium. 19,in princ. D. de capt.& poſtli. eidem VIpiano l.I. D. de mino. Na- turalem adpellant ex naturali ratione mentibus homi num infixa. Ad hoc genus hæc pertinét, Deũ colere, neminem lædere, ſuũ cui que tribuere, fidé alteri datã ſeruare. Ciuilis æquitas, cuius cõmeminit idẽé vlpia- nus l. i. in princi. D. ſi is, qui teſta. lib. de vtroque ge-
1]

— W-
— ——————— —————
4
Æ V nere loquens, eſt probabilis quædam ratio non omni bus hominibus naturaliter cognita, ſed paucis tan- tum, qui prudentia, vfu, doctrina præditi didicerunt uæ ad ſocietatis humanæ conſeruationẽ funt neceſſa ria. De priore genere loquiĩtur M. Cicero li. i.de legib. de legis origine loquens.
. ᷣ. 7.. fÆaquitas, quam ali ds 2uum& bonum, aliès æquum&
luſtum, aliès æquum bonum, ſine copula dicimus, l. 1.& pen. D. de iuſti.& iur. I. ſi& me. D. ſi cert. pet. Ari- ſtoteles ròᷣ εναεις adpellat. Sunt& qui r nieixia- vo⸗ cét: eſt mitigatio legis ſcriptæ in aliqua circumſtãtia, vtpote rerui, perſonarum, ac temporũ. Ius eſt, inquit Donatus, omnia recta& inflexibilia erigit, Æqui- tas eſt, quæ ex iure multũ remittit. Exempla ſunt præ- torum edicta. Quid enim aliud eſt reſtituere in inte- grum(vt ex multis vnum videamus) quàm laxare ſcri pti iuris rigorem? Dicitur& humanior,& benignior iuris interpretatio.
FÆquitas nihil aliud eſt, quàm volũtas ſyncera, ſeu arbi-
tratus boni viri, miniméq; verſipellis, ſic tribuẽs vni- cuiq; fuũ, vt interim nemo lædatur, ſicut eſt locus om
niũ elegãtiſs imus in l. Bona fides. õ. incurrit. D. depoſ. FÆquitas duplex eſt, ſcripta& non ſcripta. Poteſt enim
æquitas, tum in ſcholis, tum in foro duplici modo ex erceri. Altero, vt diligenter conſideremus, quo ordine Iurecõſulti& Imperatores Romani obſeruarint equi tatem in deſcribẽdis, ponendiſque legibus& præiu- diciis humanorum negotiorum: g quando caſus eueniat, qui per omnia ſit ſimilis, nec habeat vlſas dif- ferentes circũſtantias, queę mutationẽ iuris deſiderẽét: yt tunc ſecundũ illas— ‚Certi, quod æquitatis cẽſura dudũ ſit adhibita. Altero modo exercetur æqui- tas inhis facti ſpeciebus, quæ nunc eueniunt, nec ha- bent præiudiciùũ in legibus ſcriptis ex omni parte re-
ſpondens, vt nos ſecundũ circũſtãtias earũ applicatis
axiomati bus ſummi iuris, iudicemus, quid diffiniri oporteat. Enim verò hic propriè eſt vfus æquitatis omnium maximè neceſſarius Reipub. Quamobrem meritò non ſcriptam æquitatem vocare poſſumus, nõ quaſi liceat ſine ſcripti iuris obſeruatione illam æſti mare: Sed quòd aliquautò longius à ſcriptis theſibus recedit: ſicut ius Ciuile à iure naturali diſtinguitur, in l. ius Ciuile eſt. de iuſti.& iur.
⁵⅜quitatis cauſa efficiens eſt Deus, qui naturam huma-
ni generis ſic condidit, vt omnia quidem de futuris negotiis certò præſcribere non poſſet vllo modo, ta- men notitiam quandam nobis inſculpſit, vt poſsimus
certas ali quas honeſtatis formuſas præſcribere ge-
neraliter, ad quas omnes factorũ ſpecies quandocun- que incidẽétes, exigãtur arte quadã boni& æqui, hoc eſt, perpenſis atq́; collatis certa ratione circũſtantiis.
Æquitatis cauſſa materialis eſt ius naturæ, Jus Ciuile,
boni mores. Nam ex his fit pulchra quædam ac Keip. ſalutaris mixtura, per iudicium animi incorruptum. 4„ X*. 3*
Materia verò, circa quam exercenda eſt æquitas, ſunt
infinita hominum negotia, ſcilicet, cùm incidunt.
Tunc enim pro re nata ius rectè applicabitur ſecun- dum circumſtantias, quæ ad cauſam pertinent.
Bjuttati⸗ cauſa formalis eſt, vt conferantur diligenter
acta iam incidentia cum eircumſtantiis ſuis(perti- nentibus inquam) adformulas iuris: non aliter, quàm ædificia Dtobari folẽt adhibita principalioribus eo- rum partihus norma. Non poteſt autem elegantius tradi forma cum exemplis ſuis, quàm apud Trypho- ninuũ in l. Bona fides. D. depoſ.vel contra videre licet.
Equitatis cauſa finalis, ſeu effectus eſt, vt ſeruetur ęqua
litas humanarũ rerum, quæ maxims inter ſe ſunt diſ- ſimiles: vtque conſeruetur Reipublicæ falus, quæ in rectis iudigiis vt plurimùm cõſiſtit:& ſic tranſigatur iſtud ærumnoſum huius vitæ momentum ad gloriam Chriſti& æternæ vitæ,
ooo—
Æ R A
EÆquitati opponitur ſummum ius. De quo ſuo loco.
Aquitas luris& morũ norma. Sicut enim per normam iudicãtur ſtructuræ vitia. Sic æquitas de iure ſcripto, &omnibus humanis fun ctionibus ac moribus rectè diiudi cat. Itaque Magiſtracus adtemperabit cogni- tiones fuas bono& æquo, hoc eſt, diuinis.& natura- libus legibus: Contra quas quiequid iudicatur, non poteſt non ini quum eſſe.
ramen, ſpecies quedam ex ære confecra l. nemo. 12. C. de oper. pub. ſic enim legendum&codex Theodoſia- nus,& res ipſa docęt, non ornamẽta- quæ lex extat lib. 1. titul. 1.1.7.C. Tꝛhä.
Frarij Tribuni àtribuédo ęre adpellati ſunt. Feſt. lib.1.
Erarij milites ab ære dicti funt quòd ſtipendia facerẽt Varroni lib. 4.1ing Lati.
Eraxrij vtex M. Fabio lih. z. cap. vlt. liquet, ſunt monetæ excuſores. b
Erarij Quæſtores mulctarum receptores dici ex Tacito lib. 13. Conſtat. Cenſuit, inquit, Piſo deſiFnau⸗ con- ſul, ne mulctam à Tribunis dictam Quæſtores ærarij in publicas tabulas ante quatuor menſes referrent.
Frarium populus Komanus in æde Saturni habebat Feſto lib. 1. Aerarium, locus erat vbi poplicæ, id eſt publicæ pecuniæ reponebantur. Marciano Iuriſc. pro principis fiſco accipiebatur vt ex ipſius verbis conii- cere licet I. 1. S. ex illa D. de leg. Cornel. de falſ.& l. edi cto. D. de iur. fiſci. b
Frarium duplex principes habuiſſe liquet ex l. vnic. de
Quaſt.& mag. off. lib. 1z. C.& Nouel. Valent. de 30. an. præſcr. l. vnic. S. eandem.
Erarium ſi quidem priuatum, ſcilicet, rerũ priuatarum principis: quod curæ erat comiti rerum priuatarũ vt ex 6. Baſilic& Theodorito lib. 3. cap. 12. de quibus l. fin. C. de palat. ſac. larg. lib. 12. Eſt& ærarium ſacrum ſiue ſacrarum largitionum, id eſt, theſaurorum d. l. vnic. C. de quæſtor.
Krarium fanctius antiquis dicebatur prorſus intactũ, vnde pecuniam promi non liceret. Cicer. lib. 7. ad At- ti. Epiſt. 19. Adtulit mãdata ad Conſules, vt Romam venirent, pecuniam de fanctiore ærario proferrent.& Liuio lib. 7. beilli Punici. b me.
Frata porta Varri eo dicta, quòd æreę tecta fuiſſet lib. 4. ling.Lati. e
Eratum etiam dic, obæratum, ære alieno obrutum, vt eſt apud M. Ciceronem lib.. Epiſt..ad Attic Epiſto. incip. Quxæris. Tribuni, inquit, non tam ærari), vt ap- pellantur, quam ærati.
Frofa pecunia, dicitur ære miſta l. creditor. 10 2. de ſo-
lut. ſic xæroſtim lapidem Plinius lib.; 4. ca. 1I. dixit, cui ineſſet eris vena. malè igitur Alciatus ad d. l. creditor. Pro æroſa, eoaeos, repoſuit lib. 2. Diſpunc. cap. 25. Vn- de Cyprum inſulã æroſam adpellaſſe Veteres Feſtus 1ib.1 cribit, quòd in ea plurimum æris naſcatur. Es‚vt notiſsimum ſignificatũ omittam, pro aſsibus ac- cipi antiquis Var. lib. 8. ling. Lat. Vnde& mille æris legaſſe, ait, dicebãt. quo ſenſu accipiẽdum verbum æs putem in lege Aquil. 1.& 3. cap. apud Gaium l. z2. D. ad leg. Aquil.& Vlp. l. ſi ſeruus. S. huius legis. D. eo. aut pro bpecunia, aut nummis. Aſſes qui ſint vide infrà As. setiam nummos aureos VIpianus cenſet l. etiam. 179. D. de verb. ſignif. b
Eris ‚tandem appellatione omne nummorum, pecuniæ-
que genus ſignificari liquidò gonſtat. Quod hinc ma- naſſe ex Plinio li. 18. c. 3.& lib. 36. 9,z. didicimus, quod veteres æreis nämis, ouiũ, boùmque effigie à S eruio Tullio ſignatis vterentur., EÆs alienum eſt quod nos aliis debemus. VIpianus l. ce- dere. 213. S. æs alienum. D. ge verb. ſig. Ilhfignarunn.S. bona. D. co. 88 Es ſuum, quod alij nobis debent. d.§. æs alienum. Æs cireumforancum eſt„penunia ad vſuram accepta. Kruſcare
—— 2——

f 4 5 Auet, ſunt 12
Kores dicie T. biſo deſigna a m Qutn 1 rmenſes rel. rde Saturni r at vbi popli ia Marcianol vipſius verh dornel. defal
ſe lique: er a ⁸
ouel. Valent Sla
icet, rerũ pif is ti rerum prt Fat 3.cap. 12. dg Nr
K& ærariu 5. un eſt, theſrur ie
*
atur prorſiſ ci et.Cicer.lib 4 Conlules, um ce rrario prq an
ere tecta fut 1 254 re alleno ob Aht
diſt.-ad dtt Kib
non tam r 1***
b um xris na, am roal 2* Ittane a piédum u adGaiuf 1 uslegis⸗D⸗ 1 intrice in h enſet eS aſtt. duo8 1 ee ddiein 2 d mque efig
ersdlienl 2 V * 4 am 40 1 e a6 nl- 1 1
Af I Fruſcare, eſt æra vndique, id eſt, pecunias colligere Feſto lib.j. 4 Eſtatẽ ſic incipere peritiores tradiſſe Vlpi. refert. l..S. æſtatẽ. D. de aq. plu. arc. ab æquinoctio verno,& finiri æquinoctio autumnali,& ita ſenis menſibus æſtas, atque hiems diuiditur. Eſtas prior in Prætoris edicto, auctore eodem ex com- paratione duarum æſtatum accipitur. Fſtimare eſtære taxare,& adpretiare vnde& vendere uandoque ſonat, vt liquet ex l. plerunque. D. de iure Pe s ex Varro. lib.·. Eſtimarelité, eſt tanti reũ damnare, quanti intereſt l.
ſi inter§. ſires. D. de pig.& apud Cice. in Cluentiana.
EÆltimata pœna anti quis dicta fuit ab ære Feſto lib. 1.
Fſtimas, æſtimationes dixere antiqui.
Fſtimatoria actio duplicem habet intellectum. Inter- dum enim hoc nomine ea actio ſignificatur, quæ de
æſtimato proponitur, idque dubitationis tollendæ
cauſſa, veluti cùm res æſtimata vendenda datur VI- pianol. 1. D. de a ſtimat.& s. actionum.& ibi Theoph. & Angel. Inſtit. de actio. Interdum æſtimatoria acci- pitur, quãtò minoris, vt explicant Gaius 1. ſi quid. 18. & Paulus l. bouem. S. aliquando. D. de ædil. edicto. tas generale nomen eſt non ſolùm ad perſonas, ſed adres, tẽporâque pertinens, vt ex ſubiectis adparebit.
Etas enim in perſonis ea eſt, quæ infantiam, pueritiam pubertatẽ iuuentutẽ, ſenectutẽ continet. EÆtas etiã ſignificat amplitudinẽ l. domus. ſ8. D. de leg. iů.vbi fal- ſò in vulgatis codicibus legitur quantitatib. Sic ætas pro longo tẽpore accipitur inl. ſi qñũ. C. de operi. pub.
Etas quoque ſiluarum,& arborum apud Aggenum Vr- bicum in comment. ad I. Frontin. c. de controuerſ.
Etas etiam vinorum apud Plinium,& alios reperitur.
Ktatem etiam temporis dixit Vlpianus l. ſi non ſortem 26.S.libertus. D. de condic. indeb. pro opportunitate,
quæ Gallis dicitur ſaiſon du temps.
Etatũ gradus, quod ad perſonas adtinet, varij varios conſtituerunt. Seruius Tullius pop. KRom. Kex, vt re- fert Gellius lib. 10. cap. 28. ætatem in tres diuiſit: pue- ritiam, iuuentutem,& ſenectutẽ. Pueros minores an- nis 17. exiſtimauit at que inde anno 17. dues idoneos iam eſſe reipub.arbitraretur, militiæ adſcripſit, eõſq; ad annũ 46.iuniores, ſupra eum annũ ſeniores appella uit. Seruij Tullij diwifne ſequitur VIpi. noſter l. cũ ij. 8.§. modus. D. de trãſact. Xenophon autem in qua- tuor diſtribuit alios enim appellat wlo, ali ostνss, alios zex*dss, alios ⸗νs ontg ra aſeuediud Eru p&ovoras.
Etatem verò in plures gradus diſtributam fuiſſe ex Iu- ri ſc. reſpõſis,& Impp. cõſtitutionibus diſcemus. In- fantis igitur ętas, cuius cõmeminit. Pompo. l. ſi infan tis.ĩ. D.de vſufruc.in ſeptimum vſque annũ porrigi-
tur l. ſi infanti. C. deiure delib. l. i. S. ſufficit. D. de ad- mit. tut. Inde pupillaris ætas in 12. annũ infœminis, in 14.in maribus producitur l. Aemilius. D. de mino. l. ait diuus. D. de iur. fiſci. l. 1. C. qui legit. perſ.& alibi ſæpe. Finita ætate pupillari, incipit pubes 1.1. C. quãd tutor, vel cur. eſſe deſi. l. coheredi.. cũ filiæ. D. de vulg.
In puberem ætatem incurrit prætextati ætas, cuius
cõmeminit VIpianus l. deinde. s. fin. D. de lib. exhib. & Gellius lib. ů. ca. 23. in fin. Nam vſque ad 17. annum pueri ingenui prętexta ducuebitur woſ ꝙ tẽpus virili mutabant. Puberé ætaté excipit iuſta ætas, que. 25. an- no inchoaturl. 2z. in prin. D. devac. muner.& hæc mo- dò appellatur iuſta d. l. 2.(tametſi ſciã iuſtam ætatem plerũmque pro pubere accipi in ſpecie apud Nerat iũ ex Seruio relata l. quod Seruius. D. de cõdi. cauſ-da.) modolegitima l. fi. C. de iis, qui ven. ætat. l. quæro. in
fi. D. de teſta. tut el.& alibi ſæpe. modò perfecta l. ſi re.
li quero. D. de legi. tutel. l. minor. 32. D. de mino.& paſ ſim. Ediuerſo ætas minor dicitur imperfecta l. fI. C. in quib. cauſ. in integ. reſt. modò robuſtal. ſi maritus. 15. S.
A FF b 12² lex. D. de adult. ex cõtrario infirma quæ puerorũ, ſe- nũmque eſt l. ciuitatibus 122.D. de leg. 1. Anno 25.vi- rilem vigorẽ impleri VIpia. tradit l. 1. D de minorib-.
Scio Iuliũ Pollucem lib. 2. Onomaſtic. ſeptẽ ætates exHippocrate connumeraſſe.
Etatum verò mutationes udς εεασωαμαᷣάfieri Solonis ele-
giæ apud Clementem Alexandrinum 27 G ₰ʃαμ. NoyG
ſexto declarant. TI.ε½ εεεεᷣ ³νννοs Ld er. vn S, Lpuos oͤ⸗dẽ ſwp 0σας, d Ma τοp Ep] Lre Tę A rτ οοεε ⁊½ ³ι zνs Jeòs Li] kriuleg. Hus A garcovs εαμἀmoatycp. TE r0ildrh At pvas e†dε's à peri Aaxr vi jas Xpo¹ur A„bos&αεoatns. Tiᷣ rax 2s ⁷⁸!p 8dν bεννέeνε Iobp dyre dydes dαm⸗? Xxo&ρεu II⁵ν S9 op dy-gacdεν&εεννρeνοꝓν da Kal wal coe(νπ⁴ ais d loα„εvelun. Tp̃ Me Lnſa wepl wdi,ſa uæp tveca vò& d⁴˙, O⁵ip L0' G olcos LpyA raa StAa. Enld A p 2ASarap 5p&εαασνι εέωω μμι‿ Onle A Asdſta rloraga d tn Ern. TF t krar Tri&2εν&r³ε⁶ε αιte lea Ayrs IIgo⸗ feecdXbo del, oεααα τ αμασ⁴dα‿αμρι. TI Aendrn l re dla reA Jeds K2] Lv adſss Obi&' gos olap XA dardrs.
Etatibus inuétuscõnumeratur, ea incipit ab adoleſcen- tia finita durãtq; ad ſeniũ l. non aliter. 69. D. de leg.;. porrò adoleſcẽtia durat ad 25. an. l. de ætate. D. de mi.
Etatem ſenectutis ab anno 48. inchoare docet Cicero in Catone cuius verba huc non tranſcribo.
Etatis venia impetrata dicitur, cũ àprincipe ætatis gra
tia fit adoleſcẽti ad cõſequendã rerũ ſuarũ adminiſtra tionẽ l.10/. C. de appell.& tototit. C. de iis, qui ven. æt. imp. Aetatis veniæ poſtulationẽ ſic diſcribit C. Har- menopulus lib. i. tit. 12. ³᷑ ⁴ϑμαμνα νοι aονιeάueqa andαe 7 ½ us- fd⁊a pas aua ds cur ol&⁴dνοιι πισισφωeς aνρμααχ᷑ e 1old eorl a Muudαoi- Aetatis igitur veniam impetrare, eſt ius curatores de pellẽdi,& res ſuas adminiſtrãdi petitam obtinere. Eterna auctoritas, vide infrà Anchoritas, Eternus paries, infrà Paries. Eterna lex, infrà Lex.
Euitas in XII. Tab. ſeniũ ſonat, Gell. interprete lib.
20. cap-I. verba legis XI I. hæc ſunt S1 in ius vocat, ſi morbus, æuitãſve, vitiũ extitit, qui in ius vocabit, iu- mentum dato: ſi nollet arceram ne ſternito. Hanc au- tem legem explicui lib. 4.veteris Iuriſprud. l. ſo. 4. 4 5
Affatus principum decreta adloquẽdo, cognoſcẽdõque cõceſſa l.nos reddẽtes. C. de Sm. Trin.& l. ſacri. 6. C. de diuer. reſcri.& l.3. C. de epiſc. aud. Non poſſunt autẽ ita adpellari aut definiri tardè conceſſa reſcripta, vt quidã autumãt, nec hoc ꝓbat d. l. 3. ibi tardiores. Nam eius cõſtitutionis is ſenſus, vt non expectata princi- pis iuſsione, aut reſcripto non cunctetur iudex in inſtãtius perſequẽdis raptoribus virginũ, ſacrilegis, homicidis, nõ expectatis affatibus quæ fortaſsis tar- dius adferrẽtur& interea illi effugerẽt nõ ſine magno reip. incõmodo. Alioquin definitũ eſſet generalius de- finitione. Nam& in A1a08 reddentes plenos affatus legimus.—
Affectum beneficium appellant pontificij id, ad quod ex
préęſentatione ius habemus gloſ. in verb. affectum in ca. ſi capitulo. de conceſſ. præbend. lib. 6.
Affectus, præter notas ſignificationes, accipitur pro li- beris.l. cunctos. 26. de decurio. lib. 2.C. Th. Capitoli- nus in Gordianis Affectus ſuos, inquit, vnicè dilexit,
filiũ& nepotẽé vltra morẽ. Quãdoq; pro vxore& aliis dilectis. Vulc. Gallica. Nec tamé, ait, Antoninus gra uiter eſt iratus, nec in eius liberos, aut affect' ſæuiit.
— b iiij

—
A G A
Affluere exercitium in Impp-conſtitutione I. 1. C. de me-
tal.& meta. lib. I1. eſt inſeri corpori metallariorum quod res ipſa docet,& verb. Confluxerint-
Apuug, cuius cömeminit Modeſtinus l. àg esſas. 2. D. de ex-
cu.eſt, Theophilo definitore ò rub vbup ε õ'eranaßæe, irop ⁊óꝑ aοο wuſe kyadſop, polavſaa 01 xcà roges. E pubes, minor tamen 25.annorum.
Apivsip, ſiue æꝓptoip vacationem vertit Antonius Auguſt. ad I. Xꝓler au. D. de excuſ.— AponAiνμι in Græca conſtit. l. anele de metat.& Epide. lib. 12. C. exarmatio, ſiue armorũ detractio-vetatur ea
conſtitut ione præſes prouinciæ occaſione prætextü- que agonXiνας aurum exigere.
Aponxisa in nouella Juſtiniani conſtitu. S. ſunt, interpre- te Iuliano Patritio, qui priuatis hominibus arma ha bere non concedunt.
A00*εονο εμέρρ apud Modeſtinũ l. ¹ένκέ. 13.§. kap apooi- 9ονσ.0.de excufat. eſt dicis cauſſa, id eſt defunctoriè, aut perfunctoriè, vt rectè admonuit ad eum locum Antonius Auguſt.& lib. 2. Emendat. cap. z-
Africum frumentum apud Celſum. ſi is, qui§0.§.1. D. manda. pro optimo accipi quidam putãt. E quidẽ pro cariore, quàm deberetur ſumi exiſtimẽ, idq; vecturæ ratione cuius rei cauſſa mãdati illic ag?t fideiuſſor.
AG
Agapes, pauperũ cõuiuia, Gratiano. in c. ſi quis deſpicit. 42-diſtinct. qua voce etiã Chriſtianorũ cõuiuia ſigni ficari apud Tertullianũ,& Cyprianũ refert Alciatus lib. i. Prætermifſ. ο τααάεa. quod libéti ſsimè reci- pere ſignificat apud Plutarchum in Numa& ſchiné & nutrire apud Ariſtotelem lib. z. Oecon- hinc a⸗dæns, charitas, cõuiuia quæ pauperibus dari ſolebãt quo ſi- guificatu vſus eſt in eum ſenſum Iudas Apoſtolus, in Epiſto. fua S rol&νρ ε rai&ναναυν εμρμανν& in libris ſa- crorum cõcil. 1αν ꝙαφ Gας ποακᷣ* d eſt, conuiuia face- re. Vnde illum canonẽ decerpſit Gratianus, vbi for- te xyaæniy neutro Henens legit. malim tamen illic legi
xydnæs, vt& Apoſtolus Iudas indicat. b
Agaſones, dicuntur equos agentes, id eſt minãtes Feſto lib. i. quo ſignifieatu vſus eſt Alfenus l. fin. D. ſi quad. paup. fec.& l. cùm quæreretur. 60.§.. D. de lega. z.vbi Accurſius eodẽ modo interpretatur. ſ. qui equos ducit.
Agens libellos nõ pro magiſtro libellorũ ſupplicũ, ſed pro præfecto prætorio accipiẽdũ put em apud Trypho
ainũ l. refcriptũ. in princ. 12. D. de diitract Piyn Nam Seu criptum loquitur, Papinianus erat Præfecus Pyætgrio. auctor
temporibus Alexandri Seueri, de quo d. l. re
eſt Spartianus in Alexan. Agentes inrebus, de quibus extat titu. lib. 12. C.& loqui tur cõſtit. nouel. 17. funt magiſtriani„qui in rebus„& actu militabät, quibus curæ erat euectiones inſpi cere & curas agerel. 2.& vlti. C. de curioſ. lib. 12. Juliani interpres vocat eos magiſtinos. Horum gradus multi ſunt, alij tribuni ſcholarum, alij primiceri), alij cen-
tenarij, alij ducenarij,& alij biarchi, alij circitores
vt apertè conſtat ex l. 1. C. de offic. mag. offic. Ager eſt locus, qui ſine villa eſt. Vlpianol. Ager. D. de verbo. ſig. Locus verò ſine ædificio, in vrbe dtea ‚ruri
autem ger appellatur, idémque ager cũ edificio fun-
dus dicitur Florentino l. fundi. D eo.tit. Ager, inquit Varro lib. 4.ling. Lat. dictus eſt in quã terrã quid age bant,& vnde quid agehãt fructus cauſſa, id Græci di- cunt&‿ν οαφ‧ ˖ꝙꝑ½tB ager quod agi poterat. M. Fabius lib. 1. Inſtit. orat. cap. 6. Rac 27uuαoeprepræhendit, aitque, ager, vocem ex Græco duci. Ao ROEV NOMTNA.
Ager adſignatus vide fuprà Adſignatus,& apud Aggenũ Vrbicum in cõmét. ad I. Frontinum de agrorumn qua- litate idem& Antianus dicebatur.
ASer Adeianus ꝙ limitibus maritimis, Gallicis finitur.
Ager Alluuius quem paulati ius i
g quemp m fluuius in agrum reddit.
A G E Ager Arcifinius Frontino in lib. de agror. qualit. ab ar-
8⁸—. 7. 2 cendis hoſtibus adpellatus. Alij dictum putant, quòd
certis linearum menſuris non continetur, ſed arcen-
tur fines eius obiectu fluminũ, montium, arborum.
Ager Afeulanus variis limitib' interciſiuis adſignarus.
Ager Auximalis limitibus Gracchanis per céturias ad- ſignatus Anconitanus eadé lege contin etur. Albenſis idem vt Aſculanus. Reliqua agrorum nomina& ſi-
gnincatus petenda conſeo ex lib. de agrorum condi- tionibus variorum auctorum. quibus connumeratur ſubſequẽs. Quædã etiã ręcẽſet Varro li. 4.de lin. La.
Ager limitatus Feſto li. 10. in cẽéturias dimẽſus. Is enim
decumanis,& cardinibus, vt ait FrontiRus libel. de agrorũ qualitate,& ita accipiẽdus eſt apud Florenti- num l. in agris. 16. D. de acq. rer. domi.& VIpianum I.
1.§. fimili. 4.D. de fluminibus.
Ager reſtibilis, qui reſtituitur, ac reſeritur quotquot annis, Varroni lib. 4. de ling. Lat.
Agere, verbũ latiſsimè patet. Pritiſs ima ſignificatione
facere,& gerere: inter hæc tñ ſubtilis quædã eſt diffe- rentia. Actum enim generaliter dicitur ſiue verbis, vt ſtipulatione, ſiue re yt numeratione. geſtũ, ré ſine ver- bis factã ſignificat, Vlpiano ex Labeone l. Labeo. 19. D. de verb. ſignif. Interdũ hæc tria in eadem oratione ponuntur, vt apud eundem VIpianum l.z. D. de curat. bo. dand. l. 1. D. de offic. procura. Cæſ.
Agere eſt 1udicio experiri,& iudicio perſequi. exempla ſæpius fiunt obuia: ideò nonreferéda.
Agere eſt ducere, VIpiano l. 1.§.. D. de riuis, vnde, ait primùm aqua ex flumine agi poſsit,& eodẽ ſenſu, Age re ratẽ edixit Prætor in l.vnic. D.vt in flu. pub. na. lic. & agere iumenta. f. 7. D. de ſerui. ruſt. l. 235. de verb. ſig.
Agere etiã tractare ſonat apud Calliſtratũ l. nõ intelligt-
tur. S. i.verſ. quando auté. I. 1.§. j. ibi agunt. D. de pact.
id eſt tractant.
Agere etiam dicitur qui excipit, auctore VlIpiano l. 1. D.
die except. 4 b b
Agere apud Celſum I. ſi plures. D. de cur. bo. dan. admi- niſtrare ſonat& apud Theodoſium Imp. l. pro bien- nio. de proxi. ſac. ſcrin. lib. 12. C.
Agere dicitur, qui& alicubi degit, aut moratur l. cùm fi lius. D. fami. erciſ. l. ſolent. D. de cuſt. reo. W
Agere accipitur pro præeſſe apud Vlpianum I. z. D. de offic. Iuridic. Aler.
Agere actionem apud VIpianum l. non ſolum. 39.§.1. eſt iniudicio proponere: ſic apud cundem l. vti frui. S. in his. D. ſi viuſtru. pet.& l. idem Pomponius.5..!.D. de rei vendi.& alibi ſæpgc.
Agere cauſſam dicunturoratores apud Varronem 11. 5.
de Ling. Lati. id eſt, iudicio contendere. Sed& liti- gatoreęs ipſi, quorũres eſt l. 1. C. de iuris,& facti igno.
Agcrerempublicam, eſt adminiſtrare l. qui mittũtur.5.
D.ex quib. cauf. maio.*
Agere erſoafe apud Ciceronem pro Quintio in inter-
Aicto de vi ex illa ſponſione, quæ apud iudices fiebat liticulam intendere.
Agere ctiam ex ſponſu dicitux is qui vicit, de re aliqua pignore certans: quo in genere actioné præſcriptis verbis dari VIpianus fcribit l. ſi gratuitam.§. ſi quis. D:de præſcri. verb. ludi tamen cauffa ſi ponſionem fa-
cere licere Marciano placuit l.pen. D. de aleato. ergo eonomine ex ſponſo agi poſſe conſtat. Planè ſi quid iocãdi caufſa dictum ſit, ex ſponſu agi nõ poſſe Var.
ro lib.. ſcripfit. ö
Agere lege apud Vlpianum l. Barbarius. D. de offic.Præ- to. eſt ius, quod lege aliqua proditum, conſtitutúùmve eſt, perſequi.““
Agere auem eſt ipfam perſequi Venuleio l. vitima. D. quod vi, aut clàm. 3.
Agare animam, agere diem extremum vitæ, hoc eſt, mor
ti iam operã dare, ad exitum huius vitæ agonèé inire, ſeu
5
4—
*
—
dbbͤͤ

c releritur
4
ißsima ſen 3 Rrilt d M tilis quæd dicitur ſiue s dne. geſtü,n an — 8⁵⁴ u, n aller. Labeone!. a in eadem gteme inum l.z. D ala Cæſ. 3 rio perſequi E. perſequ 1 erẽda. D. de riuis 1V u it,& eodé r d.vt in ſtu. cl
ruſt. L.3ſ.d ³ 5
liſtratũ l.n 1wlg. ibi agunt. H. Wc
uctore Vlpi; 11D
de cur. bo. tm. tium Imp.! ier
t,aut morat! Amt e cuſt.reo. dVIpianum)’,
,“
rundem!.]'us m Pomponiſ ,40.
pud Vars d rl Meendere E= li⸗ de luris,& e 1.quim r Jlej
4 ᷣ fLale
tel⸗
.: DrO Quinti br
d= apud iudh=
aui ricit, d=—8 ⸗ actionẽg 1 gratuitam ig auffa on 5 n. 4 11 8 es aluagi 2
A GI
ſeu certamen. Oppoſitum. Agere in humanis rebus, agere vitam, agere ætatem.
Agere pœnitétiam dicitur, quem facti pœnitet. Paulus
in l. ſi in lege. S. colonus. D. loca- 3
Agere ſummo iure, eſt præfracto, ſtri ctõque iure in iudi cio cõtendere. Cicero pro Cecinna, nõ minòs, ait, la- borat Cecinna, ne ſummo iure&c.
Ageremenſuram apud I. Frontinum,& Vlpianum, ad menſuram reducere.
Agere cum populo, eſt rogare ali quid populum, quod ſuf fragioſuovel iubeat, velvetet, ex M. Cicerone libr. 3. de legib.vnde rogatio, pro lege dicitur. Comitia ha- bere, idem eſt.
Agere ad populum, hoc eſt, concionem habere.
Agere cum patribus, eſt ad Senatũ referre. Budę. l.i·D. de ambit.
Agere forum, eſt iura reddere& cauſas audire.
Agere reum, accuſare: peragere reum, condemnare.
Agere etiam is videtur, qui exceptione vtitur. Nã reus in exceptione actor eſt. Vlp. l.i. D. de except. præſcrip-
& præiud.—
Agere auem pro aucupari-
Agi de capite, in capitis diſcrimen venire.
Agi de bonis, vel bona alicuius aguntur.
Agere denique verbum generaliſsimum eſſe adnotãt Ac curſius,& Viglius in s. ſed neque. Inſt. de teſtam. cu- ius verbi diuerſas ſignificationes hoc tetraſticho ex- preſsit Martialis.
Semper agis cauſas,& res agis, Attale, ſemper. Eſt, non eſt, quod agas, Attale, ſemper ag is.
Si res& cauſc deſint agis, Attale, mulas. b Attalene quod agas deſit, agas animann· Hinc
Agita re, agere, litigare I. fi. D. de fideiuſſo.
Agitare etiam, quærere fignificat l.i.S.veteres. D.de acꝗq. poſſ. l. quod pariter. D. de reb. dub.
Agitare, tractare l. idque. 45· D. de actio. erap.
Agitatores, aurigæ ſunt, qui in ludis Circenſibuscuruli
Tertamine ſe exercebant. Alc. in l. 1. C. de ſpect. libr. ir. addeBudæunm elucidãtem l. athletas- in pri. annot. de infami.& vide l. fi. C. de mal.& Math.
Agitare eſt incitare ad currẽdum l. 1. C. de curſu public. li. 2. ſic& accipiendũ putẽé in l. cos, qui. de ſpectac. li. 11.C. ſiue qui currum equis adhibitis duceõre.
Aggeres ſunt lapidum, terræque coaceruatio fixis palis vndis cohibendis dppoſita apud VIpianum l. penu. D. de extraordi. crim. l. 1. in fi. D. de aq.& aq. plu. l. impẽ-
ſæ. 14.D. de impenſ. in reb. dot. Hi valla adpellantur ab Honor.& Theodoſ. Impp. l. vnic. C. de Nili agge-non rump. Significare etiam aggerem viam lapidibus ſtra- tam Iſidorus ſcribit lib. ſ. Etym. ca.vltim. Seruius au tem libr. 12. Eneid. putat pro muris accipi. Equi- dem ineo Vergil. loco pro munimentis murorum ſumi putem. Vergilij verba hæc ſunt, Quin intra portas utque ipſis prælia miſcent Aggeribus murorum. b Nec mouet quodait Varro, quòd muris continerentur. Nam quæ cohærent, eodem iure cenſenda ſunt. l. quæ religioſis. D. de rei vindic. Agmen vt notos ſignificatus prætermittã, ſignificat nu- merum præfinitum in Iuſtini(niſi nos fallat inſcri⸗ ptio)cõſtitutione l. pen. S. de aduo. diuerf. iudicum.
Agmen aquæ in Claudij Imp. conſtitutione pro multitu
dine aquæ l. præſes. 6. C. de ſer.& aqua. Agnati Agnatio Agnaſci vide ſuprà Adgnati.· Agnomé Grämaticks quod extrinſecus ali qua ratione, vel caſu quæſitum eſt: hoc tamen inveterũ Iuri ſcoſs. aliorùmveſcriptorum libris non legiſſe ſe Ant. Augu ſiinus refert lib. z. Emend. cap. 8.
Agni ſunt minores anniculis Alfeno l. cum quærere-
tur. 60. D. de lega. 3. Agnorũ quandiu loco ſint, ex vſu cuiuſque loci accipiendum putat Marcian. l. legatis
A GN 3 65. D. eo. Nam in quibuſdam locis ouium numerovi- dentur, cum ad tonſuram venerint& hoc ſignificatus Græcis agnus dicitur ævòs. ſed&
Ayvòs Græcis purũ. caſtümꝗq ſonat Feſto, ſed& agnum, ouis fœtũ. eò quod ſit hoſtia pura, immolationi apta. vnde& ESVS CHRITVS Saluator noſter re ctè agnus dictus eſt in variis Noui teſtamenti locis.
Avos fructicis genus apibus gratiſsimum, à Gaza reddi tur vitex apud Ariſtotelem li. i1:animal. Hinc&yvo- põpop apud Modeſtinum l. Titia. 34. S. I. D. de leg. 2. fe- rẽs agnos, ſic enim legẽdum dudum admonui ad d. s. in Pand. Rouillianis& li.z. cap. 4. Iuriſprud. Med. nõ æxεvopoos vt in vulg. Codicis, nec æνουσνσσνσ οꝙ vt in P. Flo.
Agna Ruſticis Beticæ prouinciæ méſuræ genus, aliis a- ctũ, auctores ſunt Theodoſius& Neuterius:& hũc du plicatum putem ex Columella lib. ·. cap. 16.
Ayorobera Iulio Polluci lib. 3. cap. 30. ſunt æέννο αeετa, id eſt, certam inum præfecti, certaminum præſides,& conſtitutores quo ſignificatu accipiũtur apud A. Cha-
reſium l. vltim. s. maſtigofori. D. de mu.& hono.& apud Hono.& Theod. l. fi. C. Th. de expen. Ilud. Hinc
Ayoroserdp certaminibs, ludiſq; præeſſe, ea cõſtituere,& deſignare apud Modeſtinũ l. Septicia. 10. D. depollici.
Aywvohbeoia munus deſignandi, conſtituendique certam ĩ-
nis apud Vlpianũ ex Neratio I. ſi filia. 20.§. Neratius. D. famil. erciſc. 3
Agonothetici fundi mentio fit in l. fi. C. de fund.patrim. lib. 1i. qui ſumptibus certaminum deputati erãt vt C. de diuer. præd. l. pen.
Ayociua, in Greca côſt. l. 4.de diſcuſſor. li. 10. C. ſiue Aα yal in Nou. 128. dicebãtur quæ agebãtur, ducebãtur ad principẽ cui ſignificationi indicio eſt verbũ wmaoan u- nauxæꝶo vtrObiq; poſitũ, quo tranſmiſsilia ſignificantur.
Agricultura ab initio ſéper fuit,& iã nũc eſt functio lon gè honeſti ſs ima, quã ſancti patres apud Hebręos,&& nobi les apud Romanos habiti ſunt, excoluerũt. Vn- de nos hodie magnã nobilitatis exiſtimationé quoq́; ducims, ꝙ pleriq; nullã omnino negotiationé, fed di uinã agricolationis inſtitutioné ſequũtur,& lucra, ve lut ex manu Dei ſuſcipiũt. Qua ratione veteres, cũ bo nũ virũ ſignificare vellẽt certo aliquo vitæ genere, bo nũ agricolã appellabäãt, teſte Catone inli. de re ruſt.& breuiter, quanto interuallo agriculturam Cicero præ ferat negotiationibus, ipſe tu lege in Officiis. Et Va
lerius libr. 4. teſtatur, Qu. Cincinnatum arantem, o- lim fuiſſe,& quidem fœliciter, ſalutatũ Dictatorem.
Agriméſores qui fines regunt, limites dirigũt, vt liquet ex Conſtitutione Theod.& Valen. Imp. l.præcipimus de ſepul. apud.& Imp. Conſtan. l. z. C. fireg. hi menſo- res Vlpiano dicuntur I. ſi irruptione. D. eo. Hi etiam agrorum modum præſtituunt.
Aio verbum veteris iuris erat, quo actiones perſonales intendebantur. ſignificat dedico, adfirmo Nonio. Hinc nata illa forenſis formula.
A. T. M. D. O. id eſt, Aio te modò mihi dare oportere, vt Valerius Probus ſcribit.
Anu, accuſatio, criminatio, apud Claſsicos rerum Græ- carum ſcriptores: ip ria„iοuν dixit Plutarch. in Ca- millo. quod& I. Pollux lib. 8. oſtendit ex Platone ait-
uc eſſe verbum iudiciale, ſiue forenſe.
Arüum Geometris funt petitiones. in lib. de generib. li- neamentorum Bud. in 1. 1. D. de iuſtit.& iur.
A L Alæ, præter notiſs imos ſignificatus, ſunt exercitus equi tüordines Gellio lib. 16. ca. 4. ſic accipiẽdę ſunt apud VlIp. l. z. D. de iis qui not. infa.& Suet. Trãq. in Claud. ex quo d. I. z. explicatur ibi, cohortis. dictæ ſunt Ve- getio ad ſimtlitudinem alarum, Vegetio lib. 2.cap.i.
AXaßa, atramentum Phauorino. Hinc
AXaßapx5,, ſcripturarum magiſter. 9
v

—,————;ʒ———— —88ſhſhͤ8ſh8IZö—ö—ooo———ſſſſſſſſͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤſͤͤͤſͤſͤſſͤſſ hhh. 5 2.— 1
4 22——— ☛ ————— 3 —— 0‧——— . ſſſſͤͤͤͤͤͤ— 2ſſͤſſſſ— 5„——
A L B
AXæBapxla,, id munus cuius meminit conſtitutio Imppp. I.vſurpationem.. C. de vectig.& commiſſ. ſic enim ibi legendum quidam admonuit, cum ibi Arabarchia vul
legatur. vide infrà Arabarchia.
Alabaſter, vas vnguentarium Baifio l.argumento. 25.S- mũdus. D.de aur. arg. mũd. vbi ſic legẽdum putat: pro quo in Pãd. Flo. eſt Lauatio, riſcꝰ,vt&i pſemet Fefer.
Albini, quos Græci onaras, vocant, in Conſtantini imp. ad Maximum conſtitutione l. 1⸗C.de excuſ. artifi.lib- 10. ſunt albarij, qui albario muros illinunt.
Albarium calxliquefacta, qua muri exalbantur Alciato ex Plinio ad. d. l.i.
Album, tabula dealbata, vel, vt ait Theophilus§.pœna- les. Inſt. de actio. aXBop At lau 7⁰¾εμop XcEU5 sᷣda
.„ 2 2 2 paμνμααάν. in quo Prætores edicta, actiones, interdictà-
que proponebant, quò omnibus innoteſcerẽt...C. de W interdi. S. pœnales. Inſt. de actio. qui ſignificatusad ta bellas, quæ iudicum pronuntiata continent, produci tur: quod cõſtat ex l. ſi quis 7.& l. ſi familia. o. D. de iu-
riſdict.& ex Paulo li. 1. Sent.tit. 13.& lib./.tit. 25.& l..
D. de edend.& vide Anianum quiĩ præcepto curiæ in- tellegiſſeviſus S- is, qui. d. tit. 13.
Albi etis adpellatio ad alia transfertur: ſignificat enim
matriculã. l. Herẽnius. 10. D. de Decurio-&l. fi. S. Came laſia. D. de mune.& ho.& l. 1.& 2. D. de albo ſcri. l. in al bo. 9. l. nominationũ. de Decurio. li. 10. C.& iſtud Xeiuœ na 15p S*Xeu⁶εp, adpellat Dio libr. ſ. Erat& Album iudi cum Tranquillo in Claud. c. 16. Erat& Aaαυααραᷣᷣ ⁷ wcITöp, I. Polluci li. 8. weo! E AxFid xaꝓ. Alæ militum ordines, ab al itum ſimilitudine vt Gel- lius ait. Alæ Vegetio li. 2. c.i. dicuntur ab eo, quòd ad ſimi litudinem alarum abvtraq;parte protegunt acies. de alis militaribus Accurſius in I. 1. D.de iis, qui not. infamia: quem excutias, an verum dicat. Alea taxillus quo fortunę periculo ludime. ſic enim acci pitur in edicto prætoris I. 1. in princip. D. de aleato. Aleam ludere pro ludere taxillis, vel alio fortunæ ludo dixit Paulus. l. 26. D. de iniuriis. Aleæ luſus legibus vetitus fuit, quod& Horatius docet lib. z. Carminum his verbis: neſcit equs rudis Harere ingen uuts puer, Denarique timet ludere doctior Seu Græcoiubeas trocho, Siue malis, vetita legibus alea.“ Alea cùm pro ludo accipiatur J. f..§.1. D. quar. rer. actio non det.fit, vt ad fortunã,& periculi cuiuſuis dubita- tionem ſignificandam porrigatur, vt iacere aleã dica-
tur is, qui ſe periculo exponit: emere itẽé aleã, qui in-
certæ rei futuræ ſpem emit veluti captũ piſcium, vel auiũ Paulus inl. cum hereditatem. D, de heredi. actio. vend. l. 8. D. de contrah. empt.& alibi. Alcatores ſunt, qui ſeſe quocunq; ludendi genere varie- tati fortunæ cõmittunt,& pecunias,& tépus, aliquan do etiam vitam amittentes. Hos rectè coéerceri vult lex in republica: quia nulla eſt maior occaſio depra-
uandi animi, quàm ludus aſsim immodicus, ad per-
niciem omnium rerum. l. fin. C. de religioſ.
Alids, aduerbium variè prore accipi apud Iuriſcoſs. ſo- let. Plerũque enim ſignificat, id eſt, aliò, vel potiùs in alium locũl.adeò. S. quod ſi. D. de acq. rer. dom. Sumi- tur etiã 8 ali quandol. qualem. 19. S.vnde videndum. D. de arbit. Significat etiam, alioquin apud Scæuo- 13 1. diuortio. in princ. D. de neg. geſt. nam cõditionis
8
ͤ‧‧——‧‧‧²
A L I Aliès reuocabat, alids decernebat. Eſt vbi geminetur tripletũrve, accipitur tamen proaliter l.cum hi.. mo dus. D. de trãſac. Aliàs temporis, putà præteriti ſigui- ficatiua eſf, vel ſignificat ali quando, vel anteàl. pen. S. f. D. de inoff.teſt.&l. diuus.. D. de cuſto. reo. Scio Bar tolum in l. i. verſ. quinto quæro de dictione. D. de cõ- dit.& demõ. quinq; ſignificationũ hui' aduerbij gene ra collegiſſe, quę apud eũ videas, velim, atq; expẽdas.
Alius vide infrà ſuo loco.
Aliculę veſtimẽéta eſſe puerilia VIpia. ſcribit l. veſtis. 23. D. de aur. arg. mund. leg. quidam tamen ibi legendum putant caligulæ.—
Alienare mediæ nouæq́; Iuri ſprudentiæ verbum eſt, quo iuris dominiiq; ànobis tranſſationem ſignificamus: qui ſignificatus ita notiſsimus eſt, vt exemplis mini- mè egeat. b
Ali enare etiã minuere, amittere, pro eod. l.1.s. quiĩd ſiin lite. D-ſi quid in fraud. patro.& puto(ait Vlpia.) hunc deminuiſſe de patrimonio. ſic minuere pro alienare VIpi. l. fi. D. de Iegibus. oppoſitũ adquirere. d. l. fi. Hinc
Alienatio generali ſignificatione cõplectitur omné pror ſus tranſlationem rerum, videlicet manumiſsionem, vſusfructusdationẽ, hypothecã, pignoris nexum, ſerui tutis impoſiti onẽ ‚emphyteuſis contractũ ex Iuſti. cõ-
ſtitutione l. fi. C. de reb. alien. non alien. His addit idẽ Imp. Nouel. 7.§. z6 A?᷑ ππα‿ασν oοa νp ,, αμιειι id-
eſt, venditioné, donationem,& permutationẽ. Quod
ait paoο½ repugnat Vlp. l. alienatum. 67. D. de ver. ſig. Hanc arſvouiap nec Albericus, nec Alcia. diluũt. Tu rẽ expende. Illis quoq; adiici poteſt& tranſactio ex ſen- tentia Impp. l. non ſolùm. C. de præd. mino.
Alienare licet res ſacras propter redemptionem capti-
uorum. Nam animæ hominum præferendæ ſunt inani matis. Nouel. de nõ alienan. aut permutand. S. ii ſdem pœnis-conſtit. 7. ex Haloandri verſione.
Alienatio ſæpe manet in pendenti, poſt futuris commit
tẽda fortunę caſibus. Nouel. de his qui nup. iter. S. quo niam verò alienationes. conſtit. 22. eodé interprete. Alienatiovoluntaria, quæ conuentione fit: neceſſaria,
quam ius infert, Paul. l. 1. D. de fund. dotal. l.§.3. D. de
reb. eo. Alienationis verbum etiam vſucapionem continet. Vix eſt enim, vt non videatur alienare, qui patitur vſucapi
eum quoque qui nõ vtendo amiſit ſeruitutes. Qui oc-
caſione adquirendi non vtitur, non intelligitur alie- nare: veluti qui hereditatem omittit, aut optionem intra certum tempus datum, non amplectitur, Paulo J. alienationis. D. de verb. ſignifi. Alienatum non propriè dicitur, quod adhuc in dominio venditoris manet, venditũ tamen rectè dicitur. Vlpia nus l. alienatum. de verb. ſignifi. D. Alienatus Feſto lib.i. dicitur qui alienus factus eſt. Alienare eum intelligi Paulus ſcribit I. ex hoc auté. 8. 8. alienare. D. de alie. iudic. mut. cauſ. fact. qui réẽ alienã vẽdidit. Qui autẽ occaſione acquirédi nòôvtitur, non item eidem Paulol. alienationis. 28. D. de verb. ſign. porrò iã queſitũ repudiãs, alienat I. ſ. S. 4. D. de reb. eo. Alienationem, rei ſuæ, iuriſque ſui in alium tranſlatio- nem definit An. Senec. lib. ſ. de Benefic. cap. i0. Alienum non eſt, ſcilicet, ab vſu forenſi,& vtilitate hu- manæ ſocietatis. Opponitur ei clauſulæ in legibus frequentiſsimæ, HOC IVRE VTIM VR. Alienus poſtumus, qui non eſt teſtatori futurus ſuns he res. Inſtit. de leg. S. Poſthumo quoque. b
ibi nota nõ eſt idã iderüt. Aliàs.. 5HB b uod quidã eredidert. Aliasexceptio Alimentori nomine cibaria, veſtitus, habitatio céti-
nis notã eſſe liquet. l. qui teſtamẽéto. 20, S. mulier. D. de teſt. nã ibi ali às, id eſt in aliis actibus. Sumitur& proaliter,& extra cos caſusl. aliàs. D. de iureiu. Sonat etiã moddò, ſi geminatè aut tripliciter, aut quadrupli- citer efferatur, aut ſcribatur: quale eſt apud Calli- ſtratum. 3.§. eiuſdem. D. de teſtib. Cicer. in Verrem,
3 ö———
nentur l.legatis. 6. D de alim.& cib. leg. Sanè ſi quis de alimétistrãſigat, neq; deveſtimétis, neq; de habita tiõe trãſegiſſevidetur l.cũ hi. 8. 5.9 trãſigit. D. de trãſ. Alimentarius dicitur cui alimenta debentur I. pen. 5. i. D. ad leg. falc. l. 8.§. z. D. de tranſact. Alimodi pro alius modi Feſto lib.1.
Aliorſum
— O Seee er 2
4

8
—
—2 — D“ 4—— Fé. S
— —
— — —
. ,
— —
Lonem 4 3 d
( v lgn A
entexemp h b
cod.l..5. duto(ait VY to(ait minuere pre adquirere Kll öplectitur uer x. cet manum Wen
)
Pignoris ne auenü
Permutatio
ec Alcia. diſ a u
contractüe I cd nalien. Hi Ba i dlagtap,6u 4 w il. atum. 67.0 17
dl
ſt& tranſat O ba præd. mino redemption r
dræferendæ Iu permutan.
4
3
verſione.
4 4
2 8
poſt futus& m is qui nup& a2⸗eodé it t Set
entione fit:*☛
fund. dotal)
1 apionem coi t ähü are, qui patij— cch
414
„*
* 4
4 auN ctit am ledl 4
1
ſcruituté* io⸗ non intelli* ale aittit, aut.zlen Sall
uodadhuc 1 in- —. Ilen e rectè dicſ ba hi
* *
— —
— —= ·
A L L
Aliorſum aduerbio vſus eſt Cato apud Feſtum: ſignificat autemverſus alium locum.
Alius, excluſionis nota l. ſi fundum. 81.S. ſilibertus. D. de leg.1·Alciatus reſponſo. ſ6. Aliquando pro qui- dam accipitur.& hoc ſi geminetur, quale eſt in Juſti- niani conſtitut. L.aliis. in princip. C. de curator. fu- rioſ.aliis, id eſt quibuſdam. Quandoque ſumitur pro diuerſo à ſuperioribus vt in l.vni. C. vt actio& ab he- redi.& cont.he.& ſic excludit⸗cuius vocis ea vis eſt 1. illud. C. de ſac. ſanc. eccle.l. defenſores. 2. C.de defen. ciuit. I. reſcripto. D. de muneri.& hono. Eſt caſus vbi includere videtur, nempe in decreto pontificum quod eſt in c..in fin. de præbend.& dignit. lib. 6. b
Aliuta(inquit Feſtus lib. 1. anti ui dicebant pro aliter ex Græcoa-v, vel aMostrans erentes. Hinc eſt illud in legibus Numæ bõöpilij SI QVISAL IVI A FEASIT, IbSVS IOVI SACER ESTO.
Allaudium, fundum ad poſſeſſorẽ pleno iure pertinens, cuius nomine nullum laudatiuũ(vulgò laudemia vo- cãt)pręſtãdum eſt Alcia. li. 1· Parerg. ca. 45. Equidem vnico l, ſcribẽdum putẽé vt verbum cõpoſitum ex à pri uatiua particula,& laudium ſiue laudatione, vt ſit id predium cuius nullus auctor eſt niſi Deus: idq; inter mnes cõuenit. Eſt enim Laudare(vel Nonio teſte) nominare, quod& Budæus docuit ad Modeſtinum 1. Here nnius. 3.D. de hered. inſti. In vſibus feudorum, au in,o, immutatum eſt.(Nam& Galli, o, pro, au, ſæ- piſsimè pronuntiant)& Allodium, pro Alaudium II, duplici dixerunt qui feudorum libros compoſuerunt c. 1.de allodiis. in vſib. feud. vbi allodium illud adpel lat I. Beluiſius ius proprium,& à nemine, niſi àſolo Deo recognitum.
Allegare eſt adſerere& proclamare, vt apud Vlpianum 1. diui fratres. 27·S. quod ſi. D. de li. cauſ-allegare ſe in ingenuitatem, id eſt adſerere& adfirmare ſe ingenuũ.
Allegare eſt poſtulare, ius ſuum apud iudicem exponere 1. 1.s.- cmouet. D. de poſtul.
Allegatio eſt iuriũ ꝓductio Paulo l. minor. 36. D. de min.
Allegare, citare librum§. f. Inſt. per quos age. poſ..
Allegere eſt in ordiné adſumere& cooptare V lpi. l. 3.S. ſpuͦ'rios. D. de decurio. Suetonio: in T'iberio c. ſi⸗Alle 4 ‚vide ſuprà Adlecti.—
AMvyogla quæ tropis cõnumerata, à M. Fabio li. 8. cap. G. inuerſio adpellatur: ea aliud verbis, aliud ſenſu oſten- dit. eadẽ vſus eſt Vlpia.l. imperium. D. de iuriſd. ibi, gladij. quod verbum illic pro puniẽdi iure accipitur.
Alligare pecuniam dicitur qui ſtipulatur& reſtipulatur Varroni Mb.ein, b
Alligatus ſponſu apu eundem li.ſ.dicitur qui ſponſio- ne obſtrictus eſt idque träslatitiè. nã alligare proprieè
eſt ad aliquid ligare vt apud Vlpianum 1. 1.§. I.Verſi.& ſi machinam. D. de mort. inferend.
Alluſio ſolam verbi vocé, nõ etiamrei veritaté reſpicit Alcia. l.tabernæ. D. de verb- ſigni. Igitur probabi lẽ po tius, quã neceſſariam probationẽè parturire poteſt: ve- luti poſſeſsio, à ſedibꝰ, quaſi poſitio. l.i. D. de adq. poſ. bona ex eo, quòd beãt, hoe eſt, proſunt. l. bonorũ ad- Pellat 0.H.s ver. ſig. ſtipẽdium Aͤſtipe. l.ager. D. eod. tit. Dimiſſoriæ literæ à dimittédo. Ibidé. Tugurium, Ategédo, quaſi tegularium. l.tugurij. D. de verb. ſigni-
pignusàpugno.l. dlebs. ibidé. Teſtamétum, quaſi teſta tio menr eInſt je teſta. in prin. quædam item nomi- na habét variã allufionem, vt de furto in l. 1. D-de fur.
Alluuio eſt latens incremétum, vt definit luſtinia. Imp.
3. præterea. Inſt. de rer. diui ſ.Porrò per alluuionem id adiici videtur, quod ita paulatim adiicitur, vt intelli gere nõ poſsimus, quãtum quõque momento tempo- pis adiiciturl. adeo. 7.§.l.D. de acq. rer. do.& vide que in hac rem ſcripſit C. Harmenop.li. z. tit. i. repi rorats.
Alluuione fit incerta poſſeſsio. Nam quod adiectumeſt, quãdoq; ad priorem dominũ redit, vt ſcribit IJ. Fron-
A I. V 14
tinus libr. de Limitib. agrorum ex Impp. cõſtitutione
Alluuius ager, quem paulatim fluuius in agrum reddit vt eſt in li⸗delimitib. qui ſubiicitur Aggẽno Vrbico.
Alma Feſto li. 1. ſancta, ſiue pulchra, velalens, ab alendo ſcilicet pro pulchra aut clara,&inclyta accipi putem inl.vnic. neg. ne milit. lib. 12.C.
Altercatio iurgatio Feſt. li.. quæ non ſolùm inter vete- res prudentes erat cum de re aliqua controuerterent, vt eſt in l.cům quidam. C. de neceſ. ſerui. ſed etiam, in ter cauſsidicos,& aduocatos de quibus Quintilia- nus lib. 6. cap. ·.
Altercatio igitur verbum iuris eſt,& ſignificat M. Fabio di ſputationes quæ in foro fiunt Acauſidicis
Alternatio, pervices ſucceſsio Feſto lib. i. ſic accipi pu- tem in l. 2.§. Scæuola. D. de eo, quod cert. loc- Accipi tur aliquãdo pro diſiunctione l. Præt or.7. s. quod auté. D. de iniuriis. Eodem ſenſu alternatam conditionem dixit VIpianus. l. quæ ſub. S. S. ſi quis ſub. D. de cõdit. inſtit.& l. ſi quis. 9. D. de ſeruo corrupt. 8
Altero tãto pro aliud tätundem dixerunt Paulus l. loca- tio. 9. S. quod illicitè. D. de public.& Calliſtratusl. 3.§. fi. D. de iure fiſci. Eodem ſenſu, nõ autẽ alternatim ea formula vſus eſt Hermogenianus l. aufertur. 46.§.1- D. de iur. fiſ.& Vlpia. l. ſi poſtulauerit. in princi. D. de adul. Alterotãto eodẽ ſenſu dixit M. Cicero in Orato re. Pes(inquit) qui adhibetur ad uumeros partitur in tria vt neceſſe ſit partẽ pedis aut æqualẽ eſſe parti, aut altero tanto, aut ſeſquimaiorem eſſe.& tantum a- liud eodem ſenſu dixit Conſtant inus Imp. in l. defen- ſionis. 7. de iure fiſc. lib. 10. C.
Altids tollere ſeruitus eſt prædiis inhærens. s. prædi orũ. Inſtit. de ſeruit.quæ tã vrbanorum, quam ruſticorum prædiorũ eſt l..& J.ſi domus. 21. D. de ſeruit.vrb. præd. &l. 2. D. de ferui. præd. ruſtic.& alibi ſæpiſsimè. b
Alueus fluminis vallis, ſiue locus per quem aqua fluit l. adeò. 7. S. qꝗd ſi. D. de acq. re. domi.& l. vnica. de naut. Tiberi-lib. 11. C. Alueus etiam pro receptaculo apum in quo mellificant apud Gaium l. natu ra lem. S.examéẽ. 4. D. de acq. rer. domi. Eſt& alueus tabula in qua teſ- ſeris, ſiue taxillis luditur, vt apud plinium. M. Meſſal la inquit, prid. Kalen. Octobris diem natalis ſui egit, traãſtulit alueum cum teſſeris luſorium. quo ſenſu Al- ueolum pro tabula luſoria dixit Feſtus lib.i./
Alumnus,& alumna, dicuntur, qui, quæve ab aliquo all-
turl. codicillis. S. qui Semproniam. D. de vſu& vſꝗjfr. leg.. eadem leg. Inſtitu. quib. ex cauſ. man. non licet. & l. i.C. quę res pig. oblig. vbi Accurſio non conſtat ſa tis, quo fenſu accipi illic debeat, an de eo, qui ali- tus eſt, aut de eo qui alit(quo etiam ſignificatu ac- cipi putat Nonius 1L. Valla. repræhenfus) aut de fi- lio concubinæ. Equidem putem alumnos eo ſenſu ſu mi in d. l.1. quo in d.§. qui Semproniam. Neminem ta- men adhuc legi qui ſigniſicatum proprium alumni in ſpecie d. l.i.& d. S. qui Semproniã. aperiat. Nam cum alumni ſpecialiter pignori dari poſsint arg. à contra- rioſenſu in iure fortiſs imo d. l.. C. quæ res pig.oblig. ius igitur in eos habebatur. Seruorum igitur genus quoddam erat: ſed adfirmare non auſim. Sanè per trãſ- lationem eos accipimus, quos victu, diſciplina, aut moribus alimus. Exerapla lectoribus ſæpius fiunt ob- uia, quàm quòd referri debeant. AXuſa Xus Alytarcha„vt ait, Etymolog. d⸗νι*ε p 15 uu- „av„ Sv Kvo9eias doxe p, ſiue, Phauorino auctore, ſacerdos Antiochiæ in Syria. Sic dictus quòd ludis roĩs auſs præeſſet. Huius mentio fit in l. 2. in fin. C. Th. de expenſ. ludor. l. f.. C. de cupreſ.- lib.ir. Hinc Alytarchia ſacerdotium illud,& munus ad ludorum edi tionem pertinens, de qua in l.vnic. C. de offic. Co- mit. Orient. Quod autem ſacerdotium adpelletur argumento erit Conſtantini conſtitutio l.-·in princi.
C. de nat. lib- AM

A M A
- A M. A M, Feſto lib. i. Ioquellaris propoſitio ſignificat circũ. Amata, dicitur omnis virgo, quæ à hõtifice Maximo 8 pitur vt Veſtalis fiat, quoniam quæ primùm capta eſt, hoc nomine fuiſſe refert A. Gellius lib-i. cap. 2. Amatoriũ poculum apud Paulum I. ſi quis. 38.S. qui bor tionis. D. de pœ.(quæ ex eius ſentẽtiis decerpta uit li. ſ.tit. 23. eſt venenũ pharmacũmve ad adliciẽdum amorem accõmodatum Græcis gazpop adpellatum vt docet C. Harnienop.li.vlt. plerunq́;, poculũ. ſupprimi tur,& nullo adiuncto profertur vt apud Marcianum l. eiuſdem. S.. D. de ſicc.& M. Fabiumlib. 7. ca. 4.& 9. Amator qui meretricibus ſoᷣ eſe deuouit, venereſque am- plexusamat, qui adulteri is ſtupriſq; gaudet. ſic accipi tur in 1.1.§. is quoq;. D. de ſer. corru. Hinc Cicero li.3. Tuſcu. Aliud eſt, inquit, amatoré eſſe, aliud amotoré. Ambactus ſeruus, id eſt circum actus Feſto lib. 1. Ambage ablatiuum à verbo ambio, profectum Varroni lib. 6. de Ling. Lati. Plin. abſque tamẽ veterum exem plo, pro multiplici errore& ambiguitate vſurpat. Nã apud veteres has duas voces tãtũ legi Ambages,& am bagibe, ſunt qui annotauerũt. Ambages, voce vſus eſt Iuſtinianus inl. fin.§.tales itaque.C. de furt.& Imppp. alij l. itanobis. C. de aduſt.— Ambiguitas, quæ M. Fabio lib. 13. Inſtit. Oratoriarum, xαερνννia dicitur, eſt res dubia& incerta quãdo dubi
itur ex l.vbi eſt. 21. D. dereb. dub. Et hec verborũeſt. d. i.vbi. Varro li. S. Ling. Lat. verbis ita ſit, Cétum Car-
certũ dubiũve eſt in qua dari ſtipulatur. Scio M. Fab. lib. 7. ca. 10. ambiguitatum ſpecies innumeras recen- ſere, quas huc tranſcribere vani ſsimi eſſet operis. Ambiguo in ſermone nonvtrinq; dicimus, ſed id dunta- xat quod volumus l. z. D. de rebus dub. Ambigua oratio ita accipi debet quo res, de qua agitur magis valeat, quàm pereat l. quoties. 2. D. de reb. dub. Ambiguũ diciturFeſto lib. 1. quod in anibas a i ꝑtes põt. Ambitio eſt ipſa ambiétis actio Feſto li. 1. Eſt auté am- bire, vt notã ſignificationẽ præteruolitem, honores, & magiſtratũ quærere: qui enim eos Romæ Furrebar populum ambire, id eſt, circũire ſolebãt cã idati, vt Varro lib. 4. de Ling. Lat. ſcribit. Porrò in l. ordo. C. de execut. rei tudic. accipitur pro fauore,& gratia. Ambitiofa decreta, luriſcöſultis per gratiam fauorém- que expreſſa,& elicita& conceſſa. Vlpi. l. ambitioſa. 4 ·de decr. ab ord. facien. Ambitioſa diligentia, pro nimis anxia,& inuſitata& in nullo remiſfa VIpia. l. ſi bene collocatę. D. de vſuris. Ambitus proprit eſt intervicinorũ ædificia locus duorũ pedũ& ſemipedis, ad circũeundi facultaté relictus, quò proximè accedit quod ait Sceuola tantum ſpatiũ ambitus eſſe quò tectũ prominet. Eſt igitur(inquit Fe ſtus) circuitus ædificiorũ patens in latitudiné pedes duos& ſemiſſem, in longitudiné idé quod edificium. Quod& Varro li. 4. probat his verbis. Ambitus cir- cuitus, ab eo duodecim tabularum interpretes, ambi- tũ parietis circuitum eſſe deſc ribũt,& hinc ambitus honoris dici cœptus eſt à circumeũdo, ſupplicãdéq;. Sed& eodem vocabulo crimẽ auaritiæ, vel adfectati honoris adpellatur. Cuius rei cohibendæ cauſſa lata eſt lex Iulia ambitus à C. Cæſare Octauiano lata, vt Suetonius refert quam in vrbe ceſſare ſcribit Mo- deſtinus I. 1. de ambit.
Ambitioſe iubere apud Marcianum, id eſt, gratioſè& fauorabiliter. l. ſeruo. S. cũ Prætor. D. ad S C. Treb.& eodẽé ſenſu ambitiosè factã trãſactioné dixére Imppp.
Ambrices regula ſiue(vt quidã legunt)tegulæ ſunt quæ tranſuerſe, aſſeribus,& tegulis interponuntur. Feſto.
Ambulacra Feſto ſunt ambulationes.
Ambulare aliud eſt qu àm ire. Ambulat enim qui ſpatia
— 3
tamus vtrum eo, velillo ſenſu accipi debęat, vt colli
thagini dare ſpondes? Nã cũ ſint duæ Carthagines, in-
Amitini, amitinæ qui quæve ex fratre ſoror
Ami ſiſſe dicimur quod cõ fequi Amiſiſſe etiam rem videtur, qui
Amittere ré non videntur
A M B b facit,& in ſua veſtigia reflectit. It qui porrò& vlte-
riùs pergit. Quo fit vt in definitione itineris hæc ſe-
parétur I. 1. D. de ſeruit. ruſt. prædio. Lranferturara ea, quæ in iure cõſiſtunt. Nã ambulat bonorua poſſeſ ſio apud Vlpianum lI. 2.5. fi D. de bono. poſ- ſecun. tab. id eſt comes eſt.& ambulare dicuntur actiones apud Paulum I. tutelas. D. de capit. minu.& poſſeſsio ambu lare dicitur apud VlIpianum l. ſed ſi. 28. S. perinde. D. de hered. pet. id eſt tranſire in ali quos.
Ambulare quoq; dicitur ſtipulatio eidem, l. ſed& ſi.§. ſi operas. D. de vfufr.& ambulat emptio, id eſt tranſit I. ſed vbi. 15. D. de mino.—
Ambulare igiturà corporis progreſſu, ad animum porri- gitur accipitúrque pro non in vno ſtatu permanere,& mutari. Vnde dici ſolet ambulatoria voluntas, quæ ſubinde in varias progreditur ſententias,& mutatur vſque ad mortem l. 4.D. de adim. lega.
Ambulatoria actio, hoc eſt, variabilis à perſona in per- ſonam luſtiniano I. fi. in princip.
Ambulatoria poteſtas. Erit ergo poteſtas legis ambula- toria, hoc eſt, mutabilis ad permittendam alienatio- nem. Paul. l. erit ergo. D. de fund. dotal.& ambulato- ria conditio in. I. ſeruus 34. D. de ſtatu lib.
Ambuſtus Feſto lib. 1. id eſt circum- uſtus.
Amethuſtus apud VlIpia. l. cum aurũ. 19.§. perueniamus.
D. de auro arg. leg. gemma eſt purpurea permiſto vio- Iaceo colore leniter quaſdã flãmulas fundés, vnde& perlucidis eum cõnumerat. Vide Plinium li. 37. ca. 9.
Amfitapa apud Vlpianum l. veſtis.33.§.veſtimenta. D. de au. arg. leg. veſtes ſunt villoſæ vtrinq; habétes villos, vt ait Nonius titu. de genere veſtiment. quod& Bai- fius probat in li. de re veſt. ca. 14. ait q id genus veſtis
vtrinq; villoſum. Iſidorus tapeta ex vtraque parte vil- loſa interpretatur li. 19. ca. 26. idque etiã ſentit I. Pol- lux libr. 10. ca. 9. Onomaſtic. qui ea aeεianuſes,& a4 ꝑila nuſa vocat- 1
Amfractum, auctore Varrone li. 6. Ling. Lat. ab origine flexum duplici dictum ab ambitu,& frangendo. ab eo leges in directo pedũ octo eſſe, in amfracto ſedecim,
ideſt in flexu. Quod ait leges XII. Tab. intelligit le gẽ eam, quam refert,& explicat Gaius I. viæ. 8. D. de ſeruit. ruſti. præd. eadem declaraui lib. 4. vet. luri ſpr. ad XII. Tab. c. 12. Celſus Gaij ſententiam probat l. nam ſat is. in fi. D. quemadmo. ſer. amitt.
Amica, concubina, pellex idem ſignificant Maſſurio a- pud Paulum l. 144.D. de Verbo. ſignific. ſignificant au-
tem eam, quæ cum vxor nõ ſit, cum aliquo viuit. Hãc Græci trapap adpellant. 6 1
Amicos inquit Paulus I. latæ.§. amicos. D. de verb. ſigni. accipere debemus, nõ leui amicitia cõiũctos, ſed qui bus fuerint iura cum patrefamiliàs honeſtis familia- ritatis quæſita rationibus. quo ſenſu accipi putem in
1.3. in princ. D. de teſtib.& l. ſciendum. D. de legatio.
generaliùs accipi videtur in Diocletiani„X& Maxi-
miani conſtitutione l. tutori. C. de neg. geſt.
Aminæum vinum Macrobio lib. 3. ca. vlti. eſt Falernum.
huius meminit Proculus I. fI.. 1. D. devino trit. ole- que lega. Porrò Falernum eſt, vbi aminæum erat Ma crobio. Accipitur autem Pro vino optimo.
&ve propagã tur, Gaio I.§. 1D. d. grad. quod& Nonius Prbbedahe verbis, Amitini, inquit, fratrũ& maris& fœminæ fi- lijhorumetiam meminit Paulus lib. 4. Sent. tit. r-.
Amiſſa dicũtur que corrupta alicui relinquuntur, ſciſſa
fortè vel fracta VIp.Il. Brętor. 4. S. amiſſa. D. vi bo. rap.
Imt non potuimus aut quod erogare cogimur. l.ſi ſeruum. 33. in fi. D. ad le. Aquil.
aduerſus nullũ eius per- ſequendæ actionem habet l. Labeo. 14. D. de verb. ſig.
Tuibus propria non fuit l. non Videntur. 83. D. de diuerſ:reg. iur.
Amiſsio
.“

1
„
2* la bono 1 * dong.) .o h. mnu.Apol ed ſi. d.
2 o eidem,. 8 b
emptio, ic 1
reluad ani vno ſtatu de ntori vol ententias, 1u m.lega. Au abilis Apetl an . Poteſtas le eiu, tmittendan i ad. dotal.& aus deſtatuliß um-uſtus. dru. 19.§. pe An Purpureaf Mr imulas fun gai, ide Plinius 1 N s.zz..eſti N
vtrinq; hal e üin
eltiment. ek 14 altq id-1 M eta exvtriq=mi
.6. Ling. Lã um bitu,& kra tn)à e, inamfradt dec XII. Tab.* fit icat Caius E i«Dé laraui lib.4.*☚η uii aij ſententid oud 9. ſer-amitt.
a lignißcantſt IMior . ſignific.ſig 1 ut t,cum aliqus t.H
amic 3.D. de= g nicitia cõiu u edg
111
uacci ſenſu accij A. em Tiendum-D S 1 gcleti 5 aI- Diocletian
idque etiiſ* 17i qui ea 4 h,
1
A M O
Amiſsione ciuitatis, fit capitis deminutio, vt in aquæ, & ignis interd ictione. Paulus l. Amiſsione. de capite minutis. D.
Amita maxima, eſt abaui ſoror, patris vel matris amita maior. l. Iuri ſconſultus. D. de gradib.
Amita maior, eſt proaui ſoror, patris vel matris amita magna. d. l. Iuriſconſultus.
Amita Men⸗ eſt ſoror aui. d. l. Iuriſconſultus. 7
Amita eſt ſoror patris. d. l. iuriſconſultus.& Gaius lib. z. Inſtit-tit. 8.§. reliquæ. s Amittere, omittere, obligari, cõparantur nonnunquam aut quod habuerũt amiſerint: aut, quod adꝗqrere emo lumentum potuerunt, omiſerint: aut oneri, quod non ſuſcipere licuit, ſe obligauerint. Hæc VIpianus I. nõ omnia. D. de minoribus- Amiſſum non poteſt dici, quod ablatum non eſt Papinia no l. nec vtilem. D. ex quibus cau. maiores. Amomumiin. f. D. de publicã. genus eſt fructicis odora- ti in Syria& Arabia naſcentis flore albo Dioſco- ridi lib. 1. c.14. Vide Plinium. li. 12. ca. 12. b Amouiſſe eum accipimus, qui quid celauerit aut inter- nerterit, aut couſumpſerit. l. ſi ſeruũ. S. prætor. D. de adq. hered. b Amouere eſt cõtrectare, furto ſubtrahere Marcello l. re- ſcriptũ. 6. D.de iis, quæ vt indignis.& Gaio I.& ancil larũ. 27. S. cõſtat. D. de pec. l. ſi in obſcuro. D. de li. cau. Amouereverbũü leuius, mitiuſque eſt, quam furari, vt col ligitur ex l.& ideo..ſi filiafamil. D. rer. amot. Hinc natum eff b Amotarum rerum iudicium. explicaturD.& C. rer. amo. Porrò e b Amouere nõvidetur qui nõ callido animo nec maligno ré repoſuit, ne is quidé qui in re errauit, dũ putat rem nõ eſſe hereditariã l. ſi ſeruũ. 71.S. 5. D. de adq-hered. Amouere aliud eſt, quàm rapere. Nam amoueri aliquid etiam ſine vi poteſt. Rapi autem ſine vi non poteſt. Iu ſti. I. quo naufragium. 3.§. non ſolum. D. de incendio, ruina, naufragio. iunr
Amotas res, dicimus non ſolùm eas quas mulier amo-
uit, cùm diuortij cõſilium iniſſet, ſed etiam eas, quas mulier nupta amouit, ſi cùm diſcederet, eas celauerit VlIpia. l. ſi concubina.§.I. D. rerum amotarum.
Amphora Græcis dicitur id quod Latini Quadrãtal! ad
pellant Feſto libr. 1z. vas vinarium eſt l. vinaria. 206. D. de verb. ſignifi. l. quod ſæpe. 35. S. in his. D. de cõtra. empt.&alibi ſepe. quantum autẽ capiat vini docet his verbis Voluſius Mætianus, iuris auctor. Quadrätal, quod nũc pleriq; amphorã vocant, habet vrnas duas, modios tres, ſemodios ſex cõgios octo, ſextarios qua draginta octo, heminas 96. quartarios 192. Cyathos 70.In eo, quodait vrnas duas, conuenit cum Colu- mella li. 20. c. 12. in eo quod ſcribit ſextarios 48. con ſentit cum Feſto. i Amphorarium vinum dicitur quod in amphoras diffu- fum eſt Proculo. l. fi.. r. D. de trit. vino oleõque leg. Ampliare verbum forenſe: ſignificat interloqui, quum de re aliqua non liquer, cuius quidem ſententiæ no- ta hæcerat N L. id eſt, non liquet. Verbum ampliare in Pandectis non extat, at formulæ non liquet, reli- quiæ extant apud VIpianum l. Pomponius. 13.§. arbi- ter. in fi. D. de recep. qui arbit.& apud A. Gellium libr. 4.ca.z. Noct. Attic. Ampliati reid icebãtur Budæo quorũ dãnatio differtur, aut quia corà ſiſtédi ſunt teſtes& cũ illis cõmittẽdi: Saut* nondum planè liquet de crimine, aut pœnæ mo 0.33“ 2 14 Ampliatid ſentétia illa interlocutoria. di ffert autéẽ Acõ- perendinatione: quia illa libera& in iudicũ poteſtate poſita eſt, hæc neceſſaria&legis vi atq; imperioi nſti- tutalilla ſæpiðs fieri poterat: hæc ſemel. illa imidtem pus qnod iudicibus placebat alterũ actionẽé differebat
A M P 15
hæc in perendinum diem. Prima differentia patet ex tertia Verri na. exempla illic obuia ſunt. Secunda ex Ciceronis lib. de claris Oratorib. Tertia ex Cicero ne in Bruto.. 4 Ampliſsimus Ordo, Senatus eſt l. 2.§. J.l. ſi decipiendi. D. ad S C. Velleian.&alibi ſæpe in Pand.& C. Ampliſsimi ordinis decreta,& confulta legimus l. au- fertur. D. de iis quævt indig. l. decreto. 15. O. ex quib. cauſ. infa. irroget. l. ampliſsimi. C. de excuſ. tut. Paul. lib. 4. recept. Sent. tit. 13. b. Ampliſsimorum titulo Conſules cohoneſtabantur l. ſi. cui. ſo. D. de cond.& demonſt.& l.1.§. pen. D. de appel. Ampliſsimam poteſtaté in conſtiturionibus legimus 1. addictos. C. de appell.& ampliſsimos iudicesl. 3. C. quando prouo. non eſt neceſ. quo elogio ornabantur Præfecti prætoriovt quidam putant ex l. fi. õ. pen. C de de temp. appell. Tu expende illum textum. Ampliùs, vocis vis tractatur in l. ſi ſeruus. 108.§. ſi ita. /. D. de leg.1. Ampliüs repetitionis nota eſt l. ſi purè. ſ4. D. de leg.z. Ampliùs nõ peti verbũ ita accipiebat Labeo apud Paulũ I. ampliðs. 15. D. rem rat. hab- ſi iudicio petitum eſſet. ſi autẽ in ius eũ vocauerit,& iudicio ſiſtédi cauſſa ſatis acceperit, iudiciũ tñ cæptũ nõ fuerit, nõ puto ſtipula- tioné AMMPLIVS NONPETI, cömitti. Quod aiũt iudiciũ cœptũ, litẽ conteſtatã accipere debems.
Ampliùs etiã ſumitur pro expreſs ius in S C. Macedonia
no. l.1. D. de S C. Maced. Eſt etiam temporis nota& ſi- gnificat longiori tempore in l. ſi quando. C. de teſtib. Ampliùs verbum ad eum quoque pertinet, cui nihil de- betur: ſicuti ex contrario, minus ſolutũ videtur, etiã ſi nihil eſſet exactũ. Paul. l. verbũ. 82. de verb. ſigni. D. Ampliùðs verbum inſinuare ſolet digreſsionem ad ſimi- les negotiorum circumſtantias. l. qui balneum.§.j.
D. qui potio-in pig.hab. 5 Amurca, ſanies, ſiue ſuccus eſt ille aqueus, atque niger, qui ex oliua ſimul cũ oleo exprimitur, atque ſubſidit. Quod verò poſt oleũ in dolia conditũ, quaſi ſecũdum purgamentũ, fraces adpellãtur. V lp. in I. qui penũ. de penu leg. In quibuſdam Codicibus amurea legitur in Pand. Flo. eſt muria. genuseſt liquaminis ex Thymio piſce confecti.
A N ANACEPHALfO S ISrerü repetitio, vulgo reca pitulatio, vel, vt vertit M. Fabius lib. 6. cap. i. enume- ratio. Hac vtuntur cauſſarum actores,& aduocati in erorationibus. Hac videtur vſus M. Antoninusli. 12. ne auſs..
Avæ xoilaqui ſint, docet Iuſtinianus Nouel. conſtit. ſ. S. gFuen rtop&a νενο aνag 7p EH dei&& 1 7eX6IAiailes Blop, Icid ſop toοe iενρματp, dus dlà ueXdp Xyxxo xlds 7⁸ 1, iναλά‿έε εᷣεασνid eſt, iuxta veterẽ interpretẽ, niſi ta- men quidã eorum in cõtemplatione& perfectione de gentes vitã, remotũ habeãt hoſpitiũ, quos&c. Hi ſunt ꝗ in ſolitudinẽ ſecedũt, quos hodie Heremitas voca- mus. De his cõcilio Calcedonenſi ita decretum fuiſſe refert Gratianus c. qui verè. 16. q. I. Qui verè, purèque ſolitariam vitã eligunt digni ſunt conueniéti honore. Aydupiiᷣ apud Marcianũ l. diuus. 6. D. de cuſto.reo.& in actis Apoſt. c. 25. in fi.eſt veritatis indagatio, teſtiũ in terrogatio,& quæſtio de aliquo facto habita, id eſt, fa cta informatio. Lucæ& Marcia. loci ſe inuicẽ decla- rãt. Apud Juſtinia. Nouel. 14 2. negi 7 kurs xXiſorrop.verſi. A a„ M. Xydxειοιινν nquirédi ſtatus cognitio eſt inter- rete Haloan. cuius verſioné videntur probare Agy- Iæus.& Alciat. li. 1. νναένακ.. Vide Bud. in d. l. diuus. Anademata recenſentur inter capitum ornameuta mu- liebria à Paulo l. quamuis. 26. D. de aur. argé. mund. Alciatus lib. 2. Prætermiſſ.legit xva deπνααᷣ⸗: Pandecta- rum Florent. textum confirmãt Heſychius,& Iulius Pollux libr.. cap. 6. ille ita ait&& adaes èn! tgeſe dic

A NA
Hic ſic νενα⁴εενέe, A94 ad Xaε&ενεε,R. anaale, d0T 0r op xpuo, επνιςEꝙεοαrνſa. Vnde putem&rαᷣν, aurea capitis ornamenta fuiſſe. 5— Aradeou auctore eodempolluce eodem loco, corona 1- ue redimiculum&πσν ⁊½ xνεseν quod religare ſonat Avaiuᷣ— VerO&&α⁴s quod Alciatus non animad- uertit, qui veram lectionem mutauit- d. uch Aræypagh apud VlIpianum l.- cum plures. nee de rebus auct. iud. poſsidẽ. ſignificat inuentarium, liue reperto rium Ant 0. Auguſtino lib. 4· Emend. ca.3. 1 Anaphora dicendi figura vſi ſunt Iuri[coſs. Gaius 1. qui ranas.K f ee verbo. ſign. ibi Græci ſermonis, quos&c.& Modeſtinus I.z. D. quĩ pet. tut. verſic. às Mk ruvss. vt rectè Anto. Aug. lib. 4.cap. 4. Emend. admo- nuit. Sed& in aliis locis iuris Ciuilis eam eſſe Al- ciatus lib. 4:de verb. ſigni. docet putà inl.z- inprinci- C. de offic. præf. Præto.& in l.item Prætor 8. D. de ſuis & legit. Porrò quid ſit anaphora, quiſve eius vſus, do cent Grammatici. Aydheax verbum Iudeęis propriũ docuit D. Hieronymus. uo extremã deteſtati onem ſignificabant. Nihil aliud eſt anathema, quàm ſeparatio à Deo c. certum. 24. ꝗ.3. Auheuliédeteſtor, deuoueo, à Deo ſeparo, vt in Nouel. 131.§. Jeπνιοοαοαεν..ε conſtit. 132.
ta ſunt. 5
Anatociſmus ſingulorum annorum renouatio, vt vſuræ vſurarũ debeãtur quod Iuſtinus vetuit l. fi. C. de vſu.& l. fi. C. de vfur. rei iudic. Ant. Aug. li.2. Eméd. ca. 1r. Bu- dæum ſequutus in l. nihil. de naut. fœno.
Anceps periurium, Vlpianus eleganter dixit, pro incer- to& periculoſo. in l. 4.de in lit iur.ʒ
Anchora, Græcis&ν od acuεασ, εαι εειι dicta, potiſsimũ nauis præſidium eſt. Vnde nautæ maximam,& vali- diſsimam anchoram, ſacram vocant, quam non mit- tunt, niſi cùm extremo periculo laborant. Vnde na- tum eſt Prouerbium: Sacram ſoluere anchoram, pro eo, quod eſt, advltimum confugere præſidium. falsd autẽ in vulg. cõdici. in 1l.1..i. D. exerci: legitur ancho- ra, cum in Pand. Flo. legatur cura, rectè.
Ancilla. Serui aut naſcuntur, aut fiunt. Naſcuntur ex an cillis noſtris, hoc eſt, mulieribus ſeruis. Iuſtin. Inſti. de iure perſon. s. ſerui.
apud quem accipiuntur pro donariis, quæ Deo dica-
vaſa cubitalia. b
AudooN Li in lege Draconis recitata à Demoſthene p τ⁹ aa⁊ νςενσ eſt hominis homicidæ præhenſio.& av-ohi op ius præhendendi apud I. Pollucem libr. 8. ca. zeę: Aiuaip dαᷣᷣe. quod ius etiã creditori conceſſum quidam putant. Draconis legẽ explicui li. Vete. Iuriſ.
Ayexxdν‿ᷣν apud Iulianũ l. ita autem. ſ. alids incipit qui- dam decedens. D. de admi. tut. dicitur qui alhonhubus reddendis liber ac ſolutus eſt. Sic ibi legendum cen- ſet Alciatus li. 2. ⸗atęy. cap. 25. vt eſt& in Pand. Flo. tam erſi l.. C. de frum. Alex. Alogiſtes,& Alogos legé dum crediderit. b
Ant⸗aros apud Scæuolam l. dominus. 23.§. ſeruis. D. de pecul. lega. dicitur, qui excutiendis rationibus ſolu- tus eſt.
Anfractus vide ſuprà Amfractus.
Angaria æρνα ſunt equorum præſtationes ad curſum publicũ Ant. Auguſtinolib. ſing. ad Modeſt. Pyrrhum ſequuto, quo ſenſu accipitur in I. 2. de quib. mu. vel. præſtat. lib. 10. C. quale ſæpe fieri vidimus belli tem- poribus. Græci interpretes ita definiunt lib. ¶⁶6. faouxν- nep his verbis: 4 Lã̃ip æy d nd o0⁶οε n Auœεias 62 r5ε NLeGop EXSus,ds ru9p koredhep e r9op. apud Gallos, Poſtæ adpellantur Budæo in I. eos. D. de falſ. quod optimè cum Baſilicis conuenit. Poſtę enim apud Gallos certis locis diſpoſitæ ſunt. Sudas autem defi-
———
Ayaßudrap nomina recenſet Pollux li.. repl&vabuedrap:
Ancones apud Paulum l. tabernæ. 13. D. de inſtr. leg.ſunt b
A N G
nit hoc modo αεα rdναus sop, 2 2 Zias perouelvlio õuνεεοειαν. Vera quidem eſt Sudæ definitio, ſed gene- ralior. Ait&rdyulw, rectè, nam munera exhibere com pellimur, niſi vacationis, poſtæ ſunt quaſi poſitæ cur-
ſorum ſtationes. Angariari naues apud Vlpianum l. penul. D. de veter. di- cuntur quæ onerum vehendorum neceſsitate adſtrin- untur. Sed& de hominibus dici poteſt, vt in Euan- gelio Matth. cap. 27.vbi dicitur, ĩfenx⁵tεot le ög Arbeα‿νποꝓ½ εοωννediop, ördedſi Tisra. z5705 ipxyæεασαν, iva ags ⁊augop&uſs.„ d Angarus, dναor Vox Perſica Heſychio. oufeal ve ε ₰ u+ ⁴ᷣe‿οα Saoiiuro„a‿talopoͤgss. Hinc Angariorum præſtatio, ſcilicet equorum ſiue iumento-
rum l. ab iis. 10.& l. ſunt. 11. D.de vacat. mun. iunctis l. comperimus. 19.&. l. nemo. 20. de curſ. publ.& angar. lib. 12. C. Angiportus, cuius meminit VIpianus l. portus. ĩ9. D. de ver. ſigni. eſt iter compendiarium in oppido eò, quòd ſit anguſtus portus, id eſt aditus in portum Feſto lib. 1. quam etymologiam videtur probare Varro libr. 4. Ling. Lat. Ser Angulariuspro Angularis, legitur in I. Rutilia. 69. D. de contra. empt. Accurſius interpretatur, qui multos ha-
Iarum habens vel auctore Accurſio. Equidem angula rium lacum dici eum, qui ex lapidibus quadratis, cir- cundatur, putem. Lapides autem quadrati ſunt quos Galli adpellant Pierresde taille, cæſos vulgo vocamus & ad normam reſpondentes.
Anguſtus locus auctore Pomponio inl. ſi tam anguſti de
ſeruitutib. iter magis, quàm viam aut actum recipit. apud eundem in l. penul. D. de vſu Ehabit- legimus an
guſtum legatarium, pro eo cui nontotius rei, ſed ar- ctus vſus relictus eſt.
Anima, præter notiſsimam ſignificationem, pro vita ac cipitur apud Iuſtinianum.§. ſunt prætereâ. Inſtitu. de actio. ibi, animæ amiſsionem.
Animaduerſio grauior, item maior, pro punitione& ca-
ſtigatione infamiæ, vt ex VIp. verbis patet, in§. ſo- lét. l.i. de offi. præf. vrb.& Venuleij l. ſi quod. de offi. Proconſ.& Animaduerſio ſeueriſsima in l. nemo. C. de ſum. Trinit. mortem ſignificat,& vltimum ſuppli- cium, vt ibidem explicant Accurſius,& Alciatus. A- nimaduerſio etiam ſumitur pro cenſura eccleſiaſtica Archidia co. in c. fi. de except. lib. 6.& alibi. 9—
Animaduertere, pro cogitare, conſiderare, colligere, a-
pud Vlpia. in I. z. de his qui ſuivel alien- iur. D. Quam uis propriè intelligimus aliquid argumentis, animad uertim' ſenſibus præſenti animo vtétibus. Id Aſc. mo- nuit. Significat punire. l. imperiũD. de iuriſd.&l. ſi ꝗs. 10. C. de epiſ.&cle.& in l. ité apud. 15.§. 20. D. de iniu. Animaduerſio, pro pœna. VIpianus D. de Furt. l. me- miniſſe. Extraordinaria, inquit, animaduerſione coër cendum. Sunt qui dicant obſeruandam differentiam inter punire,& animaduertere- Punire, eſt quorumcũ- que, ſiue iure, ſiue iniuria:animaduertere eius eſt, qui in alterum habet poteſtatem ordine ac ritè puniendi- 13. D. de iuriſdict. om. iud. C. de Epiſ.& cler. l. ſi quis in hoc genus. e Animaduerſus, apud Paul. l. fi. D. de cad. puni.pro eo qui ſupplicio affect eſt. Corpora animaduerſorũ quibuſ libet petentibus, ad ſepulturam danda ſunt. Sunt ta- men qui annotarunt id videri dictũ licenter. l. corpo- ra. D. de cadaue. punit. quę lex ſumpta videtur ex Deu- ter. ca. ⁊ 13; à 1oienbge raa d dea us 0 fAr, aA4 raꝑf da Lere,& C. i. ,1
Animal eſt quod ſe mouet Celſo l.mouentium. 93. D. de verbo.ſignifi. Vnde optima ratione quærebat Galle- nus* sop 6 aäla„asds, id eſt, an animal ſit quod in
vtero
bet angulos. Sunt qui quadratum, veltriangulum ſi- gnificari eo putent. Reiicienda eſt alia lectio Anguil
—

de curſ. pub
anus l. poru 1a), um in oppic oy as in portun M probare Va rr
rinl. Rutil a.s9a retatur, qui unah tum, veltris Zral. a eſt alia le 2 wl urſio. Equic nri apidibus qu alia em quadrat i- a „cCxſos vul t cm
nio inl. ſitat x att siam aut ad nch vſu&habit em
*
inontotius d
ificationem t ci ſunt præters Mi 1.
ior, pro punſ 4 p. verbis at iſ enuleij l.i q* dech zeriſsima int 7 fcat,&vltit t ul ccurſius,& u rrocenſura!— uͤ lib.S. Kali 2 onſderare 1 1 ei
uvel alien.i 1 L. wid argumet d. üni mo vtétibus„ ma de ius.
eiu
1 4
eriub d
0 de Epll-
s a ditmde Ser am Lunda ſuj
A NN vtero eſt, quod legibus Solonis,& Lycurgi legibus comprobat, edito in eam rem libello hac inſcriptio- ne k[ap 1o ντ ναας ασςqua etiã de re ediſſerit in alio li bro, cui titulus eſt nepl ιeλυοωσσοσσα οεραέο. Legis autem S0 lonis verba hæc ſunt: E αρμα/αbέαα riap Xorla, Javd: Tr*αι⁵αέαενρ. TO k.‿[εμυ½̈,? AAvgeuοεμέ̈ν eæàx raa. quam legem ita verti, Qui abortus cauſa fuerit, pœna mors eflo. Qui invtero eſt heres inſtitui poteſt. Hancleęgem ex-
plicui lib. 2. Veteris duriſprud. l.13. Huius autem le-
gis ea eſt ratio, Galeno auctore, nam illi ni hil deeſt„ quo minis homo ſit. Hanc autem legem accepit So- lon ex libris Moſis, vt& alias permultas, vt fiquidò conſtat Exodi cap-an quam diuinam legem exponit B. Auguſtinus in libr. quæſtionum No.& vete. teſtam. & traäſflatitiè in c. Moſes.&c. quod verò. 22. quæſtio. 2.
Animus adfectionem, voluntatem& mentem ſignificat
J. 1.§. 1. l.z.§. Neratius.&§. in amittẽdaD. de adqui. poſſ.
pudun probatur poſſeſsionem etiã animi, eſſe, licet&
acti ſit. Animus, id eſt, quod in animo eſt, nec adparet, declara- turvariis modis. Conſuetudine teſtatoris& regionis expræmi ſsis& ſequentibus, dignitas legatarij, cha- ritas, ſiue dilectio, neceſsitudo. Hæc collegi ex l. ſi ſeruus pluriũ. S. fi. D. de leg.i. quibus addit ibidem Ac curſius ſcripturæ vicinitatem,& vide Albericum in I.qui iure familiaritatis. D. de adꝗq. poſſeſ. Animosèliceri apud Paulum l. ſi pignori. D. famil. erciſ. opponitur adiudicationi, quæ ipſa neceſſaria eſt: de eo igitur accipi debet qui volens citra adiudicatio- nis neceſsitatem emit. Animoſior emptor apud lauolenum in I. ita vt. 36.§.I. D. mand. qui cupi ditate rei habendeę plus pretij offert, quam res ſit. onc ie n Annaria lex, vide infrà Iex annaria Anniuerſaria conditio, id eſt, ſingulis annis& c. apud Scæuolam l. liberto. 21. S. pater. 1. D. de ann. legg. Anniculus amittitur, qui extremo anni die moritur Pau lus l. anniculus. 132:D. de verb. ſig. Anniculus non ſtat im, vt natus eſt, ſedtrecenteſimo ſe- xageſimoquinto die dicitur: incipiente planè, nõ ex- acto die, quia annum ciuiliter, non admomenta tem- porum, ſed ad dies numeramus. l. anniculus. 13 4. Dede verb. ſignifi.*— Annona quid proprisè ſit„diſces ex I. 3. D. de' leg. Iulia. de anno. Minimè, ait eo loco Papirius Juſtus, æquũ eſt, decuriones ciuibus ſuis frumentum vilius, quàm annona exigit, vendere. Eſt igitur annona, quod in annum prouiſum eſt adalimoniam. Conſiſtit autem in frumento, oleo, vino, ſale, carne. Aquo autem ſol-
*
uenda ſit, docet l. æs quidem. de anno.&tribut. lib. 1.
C. Annona ciuilisin l. iubemus. 14. C. deſac. ſan. eccl. & alibi panis ciuilis eſt.— Annona arctior. in l. ideo. 17. D.de compenſ. victus iſtri
ctus qualis eſt tempore caritatis. 4 Annonaria collatio„id ſt annonæ præſtatio 1 1. C. de Præſcript. z0-ann. Annonartus titulus quid ſit diſces ex l.ꝑen. C. de fid. in- ſtru.& iure haſt, fiſcal. lib. o. Annotare, Annotatio, vide ſuprà Adnotare. Annulus, ſic enim ſcribendum ex Varrone liquet, circu lus paruus. Hinc eidem lib. ſ. de ling. Latina Annus dicitur tempus à bruma ad brumã dum ſol redit. Feſtus verò putat 3 Græco annum venire, quem illi
dvvop, dieunt. Annus conſtat trecentis ſexaginta quinque diebus. l. cum heres.§. Saieu Weß ſtat. lib.& l. ita vulnera atus⸗, Id leg, Aquu Annus in iure duplex eſt, continuns& vtilis. Annus ytilis adpellatur qui 36 diebus cöſtat, quibus
experiédi quidve aliud agédi poteſtas fuit l. ·D. quã-
do de pecul: act. l. interdum. 9.D- de minori.& l. fi. C.
ANQO 16 de temp-in integ-reſtit. pet.— Annus continuus qui perpetuò cxcurrit d l. fina.& d. s. Stichus.. cùm Annoruma4. crit, pro implſeuerit, accipit Vlpia- nus I. ſi cui. 49. in princ. D. de leg.. hæc verba, PO ST ANNOS, bienniü ſignificant Iu liano l. libertas. 17. S. fi. D. de manum. teſt.. Anno duodecimo liber eſto, formula hæc anni duodeci mi principium ſignificat Pomponio I. ſi ita. 41.D. de manu. teſt. Annus biſſextilis dicitur, cui dies intercalatur vt colli- gitur ex l. cũ biſſextũ.& ibi Alciat. D. de verb. ſignif. Annus cœptus non habetur regulariter pro comple- to l. z. S. minorem. D. de minor.& l. non putabam. 48. D. decond.&demonſt. l. ex his. 6. C. quand. di. le. ced. Sanè ex cauſsis ꝓ cõpleto haberi in multis articulis cõſtat. l. ad rem publicã. D. de munerib.& hono- l. qui filium. 74.§. Fabius. D. ad S C. Trebell.& alibi ſæpe. Annuũ adpellatur quod alimentorum cauſa in ſingulos annos præſtatur I. quidam. 22.0. de pact. dotalib. l. ex annuo. 15.l. ſi id. 29. S. penult.& final. O. de don. int. vir. X vxor. l.I. C. quando dies leg. ced.& tot. titul. de an- nuis legat-Suetonius in Tiberio, Peculio, inquit, conceſſo à patre, præbitiſque annuis fraudauit. Annua, bima, trima die, vetere locutione quid deberi ſi nificamus anno, biennio,& triennio exoluendum: id quod ſignificantiðs explicat VIlpianus in l. z. D. dc ann. leg.his verbis, ſi legatum ſit relictum annua, bi- ma, trimadie triginta, fortè dena per ſingulos deben. tur annos. Sic etiam accipi debet in l. legata. 19.& l. ſi cui. 49. D. de leg..& a libi ſæpe. Annua bina præſtare, eſt annuatim duplex quid præſtare & penderel, cùm quis. 37. D. de leg. 5. Annua die, id eſt in annum vel ab illinc anno I. talis. 30. D. de Ieg. i.& I. i. D. de dot. prælég. voßaeiræs in Iuſtiniani cõſtitutione l. fi. C. de nouat. id- eſt ſine nouatio ne.
Anquirere Feſto eſt circum quærere Amquirere ſcri- bendum eo ſignificatu putem.
Anquirere veteris iuris verbum quærere& informatio- nem facere ſignificat Liuio. Belli punic. Seu legi-
bus, ſeu moribus mallet, anquireret- 1
Anquirere capite, ſiue capitis, vetere formula ſigniſica-
bat mulctam irrogare. Liuius lib. 8. Capite, inquit an- quiſitum ob rem malè geſtam&c. b
Ara Maæya, accipitur pro permutatione. Significat etiã rem, quæ more veterũ in permutationem datur. Alcia tus l. Labco. 19. D. de verb. ſig.
Ayfaduʒagis apud Vlpianum l. ſi arhorem. 17. de ſeru. vrb. præd. D. refractio luminis A. Auguſtino lib. 4. Emen. c. 16. ſignificat reuerberationem.
Antapocha eſt ſcriptum, quo teſtatur creditor, ſiue do- minus ſe reditum illius anni re cepiſſe l.p lures. C. de fide inſtru.*
Ante, particula ad initium referri ſcribit Alciatus I. an- niculus. 132·§-ante. D. de verb. ſignifi.
Ante etiam excluſiuè ſignificat l. qui ante. 13. D. de verb. oblig. Ante, incluſionis nota eſt VIpiano d. Il. qui ante. l. cùm
ſtipulatus. 113. D. de verb. oblig. Ante diem decimum Kalédarum, formula, decimus dies ſignificatur Antonio Auguſtino lib. 4. Emend. cap. 6. Iacob. Cuiacio acutiſsimi ingenij viro in l. qui ante.
13. D. de verb. oblig.. Ante iudicium acceptum eſt, ante litem conteſtatam ex verbis& ſentétia Pauli 1. ampliũs. 15. D. rem rat. hab. eodem& fenſu accipitur apud Labeonem. in l. qui cõ- cubinam. 29.5. 3. D. de legat 3. idque per Conſtantini conſtitutionem I. 2. ibi ſtatim. C. vbi in rem actio. non igitur ante iudiciũ acceptum in d. S.3. incip. ſi heres. ſumitur pro ſententia vt autumat Accurſius ibidem.& ante

3 2— 4 eerhun——
———
——
ſsösöhöoöoböoſbobdſbſſ Kne————.
1.
—
— —— —hshſͤſͤſſſhſſſͤͤͤͤͤͤ 5 —————
8 V ¹ 1 1 3 8
——õm—/ʒ——— 5— ————— ————44 D—
T ANT ante ſententiam, vt credidit Albericus. Nec moueor Pomponij reſponſo l. ſi rem, quam. S. n Pede ride⸗ Nam hic quocnque tempore, vt cauſlæ a it 3 tiari poteſt. Illic vt iudicium in ſe ſuſciperet. 6 1. pud Labeonem res euicta erat apud Pomponidn 5— dum. Scio Bartolũ in. d. s. ſi heres. hãc aiſiroaiap dilul ſevt apud Pomponium ſit titulus oneroſus 89 vem ptioni 4 apud Labeonem.titulus lucratiuus. Tu rem. expende-.. Anre Kulenda⸗ ſtipulatus ſimilis ei eſt qui hrlendle t ſtulatur l. qui. 13. D. de verb. oblig. Bartolus 5 A 6i. tus in l. z.§.creditũ. D. ſi cert. pet- multa varia de hac voce, antè dixère, quorum verba huc non tranſcribo: ab iis pete... 1
Ante omnia, id eſt, antè, quàm ad alia procedatur I. ante- 23. D. de probat.& l.penult. O. de alim.& cibar. legat- Azo-in Summa. C. quand. ciuil. act. crim. præiudic.
Antecefforum nomince intelliguntur iuris Doctores,& Magiſtri Arluut»o wp(inquit Heſychius.)
Anteceſfores funt iuris Doctores, magiſtri,& prof eſſo- res: quod& Heſychius his verbis docet. A tutrop d 7 ½8 6ass 2eεαε υναέμνς.Horum fit mentio in conſtitu. omnem. in proœm. Pandect.& 1.2.§. quæ omnia. de veter. iur. enucl. Hoc titulo cohoneſtati fuère Theophilus Inſti tutionũ Iuſtiniani paraphraſtes,& Iulianus patritius Nouellarũ Græcarũ eiuſdé principis fidus interpres. Anteceſſor etiam accipitur pro iudice præcedenti&
priore apud Paulum l. edictum. 15. D. de iudiciis.
Anteceſſores etiam Trãquillo in Vitellio dicuntur prę- curſores. Gallis Auant-coureurs.
Antcferri, clauſulæ, cuius mentio fit in c. quodã: de prę
bend. in 6.& c. auctoritate de conceſ.præb. eo. lib. vim explicat Felinus in c. cauſam ‚Jue capitulum. de reſcript. in antiq. cuius verba huc transferre nimis longum eſſet.
Anteffari, eſt dicere tu mihi in ea cauſſa teſtis eris, vel teſte vti Acroni,& Porphyrioni in Sermo. Hor. 1. Sa- —
& qudtu turpiſſimè, magna
Exclamat voce,& ucet antestari? verbũ vetus XII. Tab. SI IN IVS VOCAI, NI EAT, ENCAPITOANTESTARKI.
Sunt qui ita explicent, anteſtari, id eſt, teſtato con- uenire.
Arhædes ſunt tõſillæ, id eſt faucium inflammationes cum tumore. ſic accipitur in l. quæritur. 14.5. ſi quis. D. de ædil. edict.
Aiiua]uyogia recriminatio, mutua accuſatio Apollodoro. Eius duo genera eſſe ſcribit. Alterũ, quo idé crimen litigatores intendant. Alterũ quo aliud, atque aliud. & vide M. Fabium lib. 3.c. 12.& lib. 7. c. 3.vbi Apollo- dorum citat.
Arlidwpop,remunerationem ſignificas. Vlpia. in l. ſed& ſi. 25.§.conſuluit. D. de petit. hered. Antidotum, medicamétum, quo nos aduerſus venenum
præmunimus; contrauenenum adpellamus I. 5. D. de pen. leg. adpellatur à Gaio medicamentum ſalubre. l. quod ſępe. 35.D. de contrah. emp.
Aili xouois contrahitur, cùm ita res pignori datur, vt cre- ditor in vſuras fructus percipiat l. ſi is. 1i. S. I. D. de pi- gno. l. ſi pecuniam. 22. D. de pigno. act. Exempla huius ſunt in I. ſi ea. 14.& l. ſi ea lege. 17. C. de vſur.
Anticipatur res lite cuius cauſſa intruditur actio antè, Jun præſcriptioni locus ſit. exemplum eſt in l. 2. C. evect.& commiſſ.
Aylvola Fabio lib. 3. c. 6. legum cõtrarietas, quam vllam in libris Digeſtorum relictam pernegat fuſtinianus 1.1.S.nulla. de vete. iur. enucl. ſiue de cõfirmat. Digeſt. Contrà putat Budæus adl. fina. s. ſeruus. D. de ædil. edict. Leges ſequẽtes cõtrarias cenſet. Lex, per ſeruũ. S.deni que. D. de vſu& hab. cum I.5. S. 1. D. vſusfruct.
AN T
qhe mad. cau. l.ſi pœnæ. D. de cond. indeb.& I. repeti-
tio. D. eo.. quid tamen.& l. cum ab co. D de cötrah. empt. l. cum quidam.& 1. in fraudem P. de iure fiſci. I. hoc iure.& l. inſulam.& l. ſtipulationes. D. deverb. obli. l. ſi filiuſfa. D. de iudic.& I. fi. D. de extraord. cog. Has æxoias conciliant eruditiſsimus Zaſius edito in eam rem libello parte 1.& noui ſsimè I. Cuiacius in libris Obſeruationum.. Antipelargia&*εναyæ gratiaru relatio, àciconia, quæ ziapyos dicitur. Tradunt enim ciconià naturali Jua⸗ dam inelinatione parentes ſenio confectos alere, hu- meriſque geſtare in volatu. Vnde iuſtitiæ ſymbolon dicunt. Et pelargicas, ſeu ciconiarias leges ex Ariſto phane rectè adpellauerimus æquas, ſiue naturales, qui bus iubentur liberi parentes inopes alere. Hæc Bu- dæus in 1. 1. D. de iuſtit.& iur. 8 i Antipherna ſunt donatio quam maritus facit vxori pro- ter dotem l. fin. C. de donat. ant. nupt. verbum iũctum ex&*%& peors. Hæc in dotem redi gunturl. generaliter. S§.hoc obſeruari. C.de ſecun. nupt. Hoc iure vtimur, vt dos à marito augeatur quod Græci adpellant ε*νεNbop. Harmenopulus lib 4.titu. 2e9 ecAs. Vide infra Ewigokop. Antiquare Feſto eſt morempriſtinum reducere. Anti-
quare legem eſt ipſam abrogare, improbare, tol-
lere, Ciceroni z. de legibus. Vos item„vt audio, le- gem antiquaſtis ſiue tabellas.& 1.15. O. de ſacroſ. ec- cleſ.& l. fi. C. de ed. diu. Had. tol. Moris enim erat Ko- mæ cum rogatam legem improbarent,& repudiarent intabula ſcribere. A. qua notula ſignificabatur, An-
ti quo. 9 Antiquarius qui verbis ab vſuremotis vtitur quive vetu ſtiſsimos auctores ſcrutatur Suetonio in Auguſt. ca.
68. Iuuenalis Satyra6. 8
lgnotdòque mihi tenet antiquaria verſus. 3
Antiquarij etiam erant qui bibliothecę codices compo
nebant, vel pro vetuſtate reparabant vt docẽt Imppp.
Conſtitutio. l.z. in princ. C. T h. de ſtud. lib. vrb. Kom.
lib. 14. C. T. quo etiam ſenſu accipiuntur in l. hac par-
te. 10. C. de proximis ſacr. ſcrin.
Antiquior dicitur charior,& potior Paulo l. poſtlimi- nium. 19. S. trãfuge. in fi. D. de cap.& poſtli. quo etiam ſenſu ſæpi ſsimè inuenitur apud claſsi cos rerum ſcri- ptores. Cicero, Antiquiorem(inquit) Deiotaro fuiſſe laudem& gloriam, quàm regnũ& poſſeſsiones ſuas.
Antiquum ius apud iuris auctores variè accipi, ſpectari-
que li quet ex ſubiectis. Nam interdum pro iure gen- tium quod cum humano genere natura prodidit Gaio I.1. D. de adq. rer. do. S.ſingulorum. Inſtit. de rer. diuiſ. Anti quum ius etiam dicitur, quod ex legibus XͤII. Tab. deſcendit l. in rem. 2 4.s.tignum. D. de rei vindi. quæ anti quæ leges adpellantur, ſiue anti qua lex Vl- piano l. 2.§.l. D. de noxal.& diuo Antonino Impe. l. I. C. de except. Dicitur& anti qua prudentia. l. penult. in fi. C. de conſtit. pecu. At in l. Gallus. 29.8. ſi eius. D. de lib.& poſt. antiquum ius accipitur proeo, quod le- gem Velleam præceſsit: id quod de iure à Gallo indu cto accipit Accurſius ad Gallum. quod& Bartol.& Baldus,& Iaſon probant. Idem videtur ſenſiiſſe Alcia tus ibidem,& res ipſa docet. Apud VIpianum verò in 1.1.§. ſi nemo.& l. 2.§. ſi mater. D. ad SC. Tertyl. acci- pitur pro eo iure, quod Senatuſconſulta Tertylianum & Orphitianum præceſsit. Sedan hoc de XII. Tab. intelligendum eſt? an de poſteriore?& de XI I. Ta- bulis accipiendum putem cum Accurſio ad d. S. ſi ne- mo. Apud Celſum inl. pater. 29. in fi. D. de leg. z. ius an tiquum ſumitur pro legibus X II. Tab. Accurſio in- terprete. Sunt qui putent accipiendũ pro eo iure quod eſt ante legem Iuliam& Papiam: quo etiam modoſu mendum aiunt in Epitome Vlpiani tit. 17.& 18. In Pa piniani reſponſo l. Seia. S. fin. D. de don. cauſ. mort. ſi- gnificat

31 dlatio acic n ciconiänat u 5 ConfeGos h eiuſtuig! mi
P
larias leges 1 ſ do 4 48, me nan obesalere. A
aritus facit n nupt.verbu ſa igunturl. ge nn pt. Hoc iure ihen xci adpellu BoAr.
num reduc anu. are, impre aben. 705 nem vt iah. & 1. 11. 0. de e. I. Moris ent bbarent,&t Wem ala ſignifica a
motis vtitut úx
Guctonio in.t.
tria verſua.
lothecę coqd t
arabant vt d h. de ſtud. lil t ak ccipiuntur 4. in. 11 otior Daulo lr b cap⸗&poſtl* ll
zud claſsicos t l
1
e l inquit) D 1
X nu K& poſſeſſ cl .* daur
res varieacci
&
1
um Accu 9 jus in.D de Spt 21 Ia ₰ 1 54 112 0 13 5 iendäpfer od. lam:d e.1* dr ani tt- o de do ife
A P E gnificat id ius quod Seueri conſtitutionem preceſsit. In l. 1. in fi. D. ſi quisà par. man. ſit. iurisanti qui nomi- nequerelã inoffi cioſi ſignificari aiunt. Accurſ. ius ali- mentorum interpretatur. Antiquitatis nihilignorandum eſt. Inſtit. de teſtam. S.. cum hoc pugnat quod ait Imperator, veterisiuris pro lixitatem ſcire, non eſt neceſſarium. l.vnica. S.& hoc locum. C. de caduc. tollen. Cõciliatio:vt quodveltol litur, vel reformatur, non ſit incognitum, oportet ea inparte antiquitatem noſſe.d.l.vnic.S.& cùm triplici. Ad declarationem vel confirmationem iuris anti qui- tas vtiliter inueſtigatur. l. ideò quia.& l. ſeq. D. de le- gi. alioquin ad definitionem cauſarum, antiquitas iu- ris abrogati, nullo modo eſt all eganda. l.vnic in prin. C.die latelib.rOl,e ee.. e r ex Antiquitate temporis ‚cuius initium non apparet, in- troducitur conſuetudo, quæ habet vim legis,& con- Ktituti 1.1. S. fin.& l. 2. in princ. D. de aqu.& aqu. plu. ar cend. l.hoc, iure. S. ductus. D. de aqua cotid.& æſtiu- Talis antiquitas non minorem habet vim in ſuo ge- nere, quàm iuſſus Imperatoris, vt ait Andr. de Iſernia. tit. quæ ſint regal. in vſib.feud. Antiquitas vltra hominum memoriam, comparatur ſer- uituti cõſtitutæ. l. 1.C. de ſerui. poſt tempus quod me- moriam excedit, non eſt opus allegare titulum. cap.. de præſcript. lib.. vbi glo. inverb. nihil. Ex vſu,& poſ ſefsione triginta annorum præſumitur bona fides, ſi allegata fuerit. l.poſsideri autem. S. ſi ſeruus. D. de ad- qui. poſſeſſ. ibi. Sed hoc ita verum eſt, ſi diu in liberta te moratus ſit. Bart. in l.vltim. in fi.verſ. 8illud enim. C. vnde vi. quo caſu ſtatutum, priuilegiũ, vel pactio im- pedit præſcriptionem 30.vel 40-annorum, eotamen præſcriptio tanti temporis, cuius initium non extet in memoria hominum, non excluditur. Nouell. vt de cæter. commuta. Ectleſ. S.de cætero. iunct. gloſ-verb. præſcript. 3 Apices iuris, hoc eſt, ſubtilitates, ſummum ius, ſtricta iuris ratio, quæ bona fide agenti non conueniunt, vt eximius æquitatis cultor VIpia. dixit, in s. quædam l. ſi fideiuſſor. D. manda. Hinc dubio procul emanauit vulgatum illud, diſputantem in re liquida non eſſe au
diendum, de quo latius diſſerit Bart. in 1. confeſſusD.
de cuſtod. reor. 1 b Antiquum ius in l.liberos C. de collat. quod anteceſsit conſtitutionem Anaſtaſij. Antiquum ius in l. vnic. C. vnd. vir& vxor. intelligitur Accurſio interprete del. vnic. D. eo. Equi dem de lege Romuli accipiendum pu tem. Hic enim ita lege cauit: EILIA, V TIPA- TKI, IIADEFEVNCIO VIRO, HE
KES ESTO. Halycar. lib. 2. b Anuli, ſiue, vt uif i⁊uανοαοœΤłỹ/ W⁊V;a, ſcribit Varro, annuli qui- dam ſignandi cauſſa habebanturl. ſignatorius 74.0. de verb. ſig. l. argumento. S. ornamenta. D. de au.& arg. legDe his intelligas l. ad teſtium. s. ſi ah ipſo.&§. ſi- gnum. D. de teſta. l. ſi vnus. 12. C. eo.& alibi. Alij orna-
tus gratia. d.§. ornamenta.& alibi ſæpe..
Anuli leues VIpiano dicti ſunt qui non excedunt rem quinque aureorum- l. diuus. 6. D. de bo-damn. b Anulos aureos ferreſolis ingenuis licuiſſe ſcribit Iſido ruslib. z0. Proindeliberti ius anulorum aureorum im petrabant àprincipe, vt ingenuitatis munia conſeque rentur l. ſed ſi. 10. S. patronum. D. de in ius voca.l. cum ex oratione. 44. D.de excuſat. l.1.& tot. D. de iur. au. an.& l. 1.& 2. C. eo. Hoc ius Modeſtinus 1. 14-D. de ex- cuſ. Nluauop XPuoνν laxbicp adpeliauit. Vide Bud. l. fi. D. de ſenat. Porrò veteres Grecos anulum habuiſſe in digito manus ſiniſtræ, qui minimo proximus eſt, Gel lius lib. 0. ca. 10. ſcriptum reliquit.
AP E, apud anti quos di cebatur, prohibe, compeſce Fe- ſto lib.. 1
A P O 17
Aperire tabulas ille videtur apud VIpianum I. ſi quis. 3. S.aperire. D. de S C. Silan. qui naturaliter aperit, ſiue ligate ſint, ſine non. Aperire accipere debemus prohi- bitos, vel palàm, vel publicè, velſecretò.
Aperire viã eſt ad veterem altitudinem, latitudinémq; reſtituere VIp. l.. in princ. D. de via pub.& itin. publi.
Aperire parietem dicitur, qui feneſtrã, vel ianuam in eo facit Paulo& Scæuole l. penul.& vlti-S. fi. D. de ſerui. vrb.præd. Sic aperire partem cœnaculi eodem ſen- ſu dixit Alfenus l.habitatores. D. loc.
Aperire refugia in l. ſi cuius. 13. S. ſed ſi ædium. D. de vſu- fruc. Aperire puteum l. ffuminum. 24. 5. fin. D. de dam. infec. eſt fodere puteum.
Aperire ſulcũl. qui duo. 29. D. de ſeruit. ruſti. præd.
Apertura eſt apertio, ſine ipſe aperiendi actus. d. l. 3.§. a-
perire. D. de S C. Sila. l.). S. filia. D. de hered. inſtitu.& alibi ſæpe.
Aperire Nonio eſt erigere,& oſtendere.
Apiſci Nonio, eſt inuenire,&adipiſci · eodem verbovſi
ſunt ſæpiſsimè Iuri ſcoſs. Vlpianus l. quod apiſcen- dæ. D. de don. int. vir.& vxo.& l. ſed& ſi. S. de eo. D. de hered. pet. Paulus 1.1.§. 1. D. de adq. poſſ.& alij. in Pãd. eodem verbo vtitur etiam ſæpe. C Tacitus.
Axoxxpvgis, abdicatio l. abdicatio. C. de pat pot. vide ſu-
praà Abdicatio..
Apocha confeſsio ſolutæ, datæve pecuniæ, qua creditur
ſe à debitore pecuniam accepiſſe. tot. titul. de apoch. pub.& l. plures. C. de fid.i nſt. j. fi.6. Titius. D. de condi. indeb.
Apocha differt ab acceptilatione, quòd acceptilatione omnino cõtingit liberatio, licet pecunia foluta non
fit. Apocha, non aliès, quàm pecunia ſoluta ſit. Vlpia- nol. ſi accepto. 19s. fi. D. de acceptil.
A noxεααοασρισν Adreſponſum interpretatur Iuſtinianus Nouell. z5. b
Anoͤnpvpas, Occultus arcanus. Porrò qui libri ſint Apocry
phi, vide 15.& ⁶. diſtinct. per tot.
Ano⁴eεᷣ in Nouel.& Bafil. apocha, cuius cõmeminit Euflathius wep1 povindp MNauuᷣrop-tit. eg! X. ⁴αιε ꝓαέσꝓσ
M. Fabius ænouεε definit lib- ſ. ca. 10. euidentem pro- bationem.
Anodu Epiphanie lib. 2. Panar. pars balnei vbi con- ſtituebantur capſarij. 1
Andxides vide ſuprà A, præpoſitio æaokira Theopompo di cuntur lib.z. Onom. IJ. Polluc. cap. 4. b 8—
Apographa, xzoy gagu eſt adnotatio bon orũ, indéxq; eorũ quæ reperta ſunt- Iuriſc. inuentariũ vocant,& Keper toriũ, vt in Cõment. linguæ Græcæ Budæus teſtatur.
Andgaois,in diui Pij conſtitut. 1.1. S§. 1. D. de appellat. re-
ſcriptum, ſententia. quo ſenſu ſæpe reperitur apud De moſthenen,& Plutarchum in Publicola
Anopov, Gellius lib. 9. ca- I5.vertit inexplicabile, Fabius lib. z. ca. 8. dubium,& de quo non li quet. Huius contro uerſiæ exemplum extat apud Marcianum l. ſi ita. 19. D. de condit. inſtit.vide A. Aug. lib. 4. Emend. cap. 16 ½
Anosaola, Afide religionéque defectio, fidei ſanctæ prodi- tiovt ex Imppp-conſtitutione elicitur l.hi qui 3. Cide apoſtat. 55
Apoſtatarum nomen eſt ſacrilegum I. 4. C. eo.
Anoaolop repudium interpretatur Euſtathius in eo, qui wee Xporinop uxσνρνκαᷣνν, inſcribitu r, lib. tit. eνl weiſae- Jias. cuius rei exemplum extare ſcribit in Nouell. 22.
Apoſtoli vulgò ſunt dimiſſoriæ literæ I. dimiſſorię. D. de ver. ſig. l.vni. D. de libel. dimiſ. l. Lucius. ↄ. D. de iure fſc. Paul. lib.. Senten.tit. 34.1l. cos. 6. S. fi. C. de appel.
Apoſtolorum ſormam tradit Marcianus d. l.vnic.
Anobucs, repoſitorium, recon ditorium. quæ& librorum erat l.quæſitũ. 12·S5. inſtructo. 1½. D. de fund. inſtructo. & xpvατυν,Rνααοονννε½ lulio Polluci li. 10.c. 1. Onoma-
Kic. eſt& cella vinaria I. videamns. S. qui vinum. D. C

———* 8 2,*—*—* — 1———
—— —,——
1 3 1 1 4 4 4 1 1 6 * . 4 * 3 4 4 1 3 3 4 4 3 1 4 11 4 4 1 1 ½ 4 1 1 I 1 4 8 1 1 1 1 4 ¹ 1 3 3 3 4
—
—— —
———
—yÿyÿyſ ꝑ——b—“ſſſ. —————— aℳ—— 7————————
—.———⁴⁴—— ——————ö
——
A P P
loc. l. vulgaris. 21.§.certè. D. loc. l.1. C. de verb. ſig.Pli. lib. 14. ca. 14. Olei quoque erat. Collumell. lib. 1. cap- G. Keiruſtic. l.1.C. deverb. ſignifi. un b Apparere Budæo in Forenſib. exhibendi officij,& obſe- quij exhibendi gratia præſto eſſe quod& antè docuit ad Vergili) verf.lib. 12. neidos Seruius. Ha louis ad ſolium ſeuique in limine KAgis A pparent, acuimtque metum mortalibus grts. CiceroproCluent. Quid ſibi autem illi ſeribæ, quid li- ctores, quid ceteri quos apparere video ‚volunt? Fe- ſtus lib. 12. Naualis, inquit, ſcriba, qui in naue apparè bat. Hinc 1 Apparitio, officiũ, actus apparendi: quandoque ſumitur pro ipſis apparitoribus VIp. l. fI. ũ. HI. D. quod met. cauſ. quo etiã ſenſu accipitur in I. 1. C. de loca. prædi. ciuil. lib. 11. vbi ſubaudiendum, interueniente, ex d. s. fi. D. Quod met. cauſſæ: idquc etiã rectè ſentit Odofredus ad d. l. i. qui eã optimè omniũ explicat. Apparitio igi tur ibi pro apparitoribus ſumitur nõ pro iudice vt Ac curſius& Ioannes de Platea ibidem aut pro diſcuſsio nc, vt Oldendorpius falſè putarunt. Apparitio etiam ſumitur pro officio, ſiue ordine I.2. C. de appar. ꝓcoſ- Appa ritores ſunt Magiſtratuum miniſtri, qui eorum iuſ ſaexequuntur, vt colliges ex l.i- ad inſcriptionem& 1aινεαeρνέ relata de exec.& exact. libr. 12. C. Apparito- rũ numero ſcribas, viatores, lictores& præcones con tineri ex eo, quẽ ex M. Ciceronis Cluentiana ſupe- riùs adduxims, loco edocemur. Porrò eos varios fuiſ ſe conſtat ex lib. 12. C. titul. ꝙ². 53. 74. 55.§6.58.59.60. Apparere etiam probatum eſſe& liquere probationibus ſonat§. ſic itaque diſcretis. inſtitu. de actio. ſi apparet eum dare opoftere, quem locum ita vertit Theophi- Ius, a erεac rôp Kriuο rο‿ρσ νσεεαρ κηρνα ει dTu. Ap- paret igitur non pro intendere ibidem accipi, vt ma- lè Oldendorpius explicuit. 1 Apparitura autem, ipſum miniſterium,& officium, vt Tranquillus ſcribit in libr. de Grammaticis. Vide Old. in claſſer. actio. 4. in princ. b Appellare generaleverbum eſt: Appellare Magiſtratum, eſt ipſum adire agẽdi cauſſa in edicto Prætoris l. 1. D. ex quib. cauſ. maio. Hoc, inquit Accurſius, non fuit ex poſitum ad Vlpiano quod tamen ab eo factum putem, Ied à Tribuniano omiſſum vt& alia multa. Appella- re item ab inferiore iudice ſu periorem prouocare I. 1. D. de appell.& tot. titu. C.& L. eo. Appeilare etiam eſt iudicio conuentre. l. qui appellat. 29. D. de iudic.& l. fde iuſſor. 16. S. fi. D. de fideiuſs. Appellare, ſignificat nominarc. Cicero, P. Scipioné, qui primus Atri canus appellatus eſt. Appel lare, pro alloqui& verba C— L. vt, debitor, antea, quàm vocetur ad iudicem, appellãdus eſt, vt ſoluat. Ci cero pro Cluentio: appellat hilari vul- tu hominem Balbus, vt blandiſsimè poteſt. Hoe fen ſu rectè dices: appellatus debitor, bona conſcientia vrgetur apud iudicem ad ſolutionem. A peſlare eſt auxilij g ratia quempiam implorar g C ice⸗ ro: Vos, vos appello fortiſsimi viri. r Appellare ex aduerſo„hoc eſt„nomina per antiphraſin imponere, vt bellum, quòd minimè bellum ‚vel bo- num ſit. Appeliare item eſt blanda oratione alterius pudicitiam attentare. Hoc enim non eſt conuicium facere, ſed aduerſus bonos mores attentare. VIpianus in l. item apud Labeonem.rſ. S. appellarc. D. de iniur. Appellatio eſt triplex, videlicet, quædã àſententia dif- finitiua, de quatractatur. D.& C. de appellatio. quæ- dam ab unteriocutoria fententia, quam require in l.
—4
2. D. de appell. recip.vel non. Quædam deni que ab a- Ktibus extraiudicialibus, cuius fit mentio in 1.1.9. fo- lent. D. quan. appellan. ſit. Sunt qui duo tãtm genera conſtituunt, iudicialem putà,& extraiudicialem„qui-
A PDP
bus accedo. Sunt etiam qui eam in duo genera diſtri- buant: in expreſſam,& tacitam. Expreſſa eſt quæ voce aut ſcriptis fit l. 1.& 2„D. de appe- Iacita, quæ neq; Vo- ce, neque Erhpti⸗ fit, ſed facto cuius meminit:tex. in c. dilecti filij. de appell. in antiq. Eſt& alia diuiſio. Nam quædã appellatur generalis.& hæc reiicitur c.2. extr. eo.& ſpecialis glo. in d. c. 2. 13 Appellatio fuit inuenta ad præſidium innocétiæ: non au tẽé vt defenderetur malitia appellãtis. c. ſuggeſtum.& c. ad noſtrã. de appel.& adimperitiam& iniquitatem iudicis detegendam 1.1. D.de appell. 1 K Appellationẽ nõ oportet ad cõpares iudices referri, ſed àminori iudicio in mai“ tribunal aſcéẽdere. Nouel. de appel. s. illo videlicet obſeruãdo. Conſt. 23. cuius Epi tome, tantum in Græca editione Sermig. extat. Appeilatio, definitore Hermogeniano l. præfecti. 17. D. de mino. eſt ini quitatis ſentétiæ querela. Hæc defini- tio, vt breuis, ita vera eſt Bartolus vero ita definit in 1.1.D. de appell. vt ſit ius quo interim prima ſententia extinguitur,&interim cauſſæ cognicio ad ſuperioré iudicé deuoluitur. Hanc rectiũs quàm Barto. definiiſ- ſe viſuspleriſq; fuit Julius Põtifex in c. placuit.. 2.. 6. vt ſit à minore iudice ad fuperiorem prouocatio. Hermogeniani& Iulij definitiones vt rectæ aptæque ſfunt, ita omnibus probatc. 3 b Appellationum formulæ explicitæ cùm ex iure ciuili, tm Pontificio-. Appellationem recipere& admittere quæ duo idem ſo- nant l. ei, cuius. ſ. D. de adpel. l. ſi quis. 6. S. hi autem. c. D. de iniuſt. ſignificant autem pontificiis adpellatio- ni deferri c. an ſit. de adpel. in anti q. Huic contrariuim eſt repudiare lappeltanione edeh b Appellationis cauſſas reddere& agere l. 1.& 2. D. an per alium cauſ. l.1. D. ſipend. adpell.& alibi ſæpe intit. D. de adpel. eſt placitare eauſſas adpellationis. Proſequi appellationé,& prouocationé exercere pro eodem di cuntur l. 2. S. legatis. D. de iudi. l. 3. D. adpel. rer. Ex ap- pellatione cognoſci,& pronũtiari dicitur, quãdo ap- pellationis cauſa cognoſcitur& pronũtiatur l. nõ 0b 2. D. pro ſoc. lereditor. 102.§. 1. 15. de ſolut. l. licet. C. loc. Sic ex appellatione ſentétiam dicere lininor. 18. S. idem Imp. D. de min. Et ad appellationem iudicare l. non putabam. D. de cond.& demonſir. Appellatio iniuſta pronunciatur, cùm dicitur male& temere appellatüũl. negotiorum. D. de adpel. Porrò ſu- periori iudici ſatis eſt pronuntiare iuſtam, vel iniu- ſtam prouocationem ex Diocl.& Maxi. cõſtitu. l. eos.
in fin. princ. C. de adpel. Appellationũ tempora l. qui ſuſpectam. 20. D. de adpell. cum ſimilib. ſunt que ad appellationé interponẽdam, & exercendã& explicandã conſtituta legibus, mori- buſve funt, de quibus inferiùs paulò. asb Appellationũ tẽpora quatuor eſſe à quodam Anteceſſo- re Toloſæ accepi. Primũ intra qd appellare oporteat? & intra decé dies adpellandum Iuſtinianus céſtituit Nouel. 23.§.1. idq; Arecitatione ſentẽtię. Secundũ tẽpꝰ intra quod petẽdi ſunt Apoſtoli de quo l. iudieibus. C. adpel. Tertium eſt tempus inducédæ,& vt pragmati- ci Galli loquũtur, releuãdæ appellationis ‚cuius me- minit 1.2.& 3. C. de temp.& repar. a pel. Quartum tem pus terminandæ. s. fancimus. de Kkell canttit.9⸗ 3 Appellere propriè nauigia dicuntur ad litus, ripã, portũ I. riparũ. ſ. D. de rer. diui f. Sed& pecora ad aquam ap- pellere l. vnic. S. fi. D. vt in flu.publi. l.. S. Prebatius. D. de 2q. quot.& æſti. l. 2. D. de riuis. Ex quo pecoris ad aquam appulfus.“ Appius Claudius A ppiã viam ſtrauit,& aquã Claudiam induxit.ve I, vt quidam legunt, inuertit. K, literam in uenit, vt pro Valeſiis Valerii eſſent Pomponio 1. z. s. iuris. 1S. D. de orig. iuu. 1. G
Applicitum„Pr
o iueto, apud Scæuolã acci pitur quũ ait, Domum
„

8 enlang l. 1. pr. 19 g
Etir querclz 9 iaslee Hl — 1 r.. interimprit- 9 Cognitio;„ dus qudm ee btifexin. 2e
ArAr,
ttones vt re 2— 1
ite cum eX tw iil,
ittere qur m' Lfi qaias. See nontiflcii 1 Nantiq. Haiſ 8 5.Ceo.
X agerel.i.1 ar ell.& alibi ½ n sadpellati Ré exercete]/ e di.l. D. d dtiari dicitt„i ur& pronũf X Ln §. 1.D). deſq ⁴ ical Etiam dicen ta oi- appellatiot kle demonflr.
F Jquodan d 4ppei fiw e ztic.1—. ne entet do 1. 1 05 olide quol- mn . aucẽdeen 1 1 ppellation, ar e 9) ges hela aturadlit nn 8 pec 0fa 2 15. Dli.l. S. 15! zublt-l. fis
AQAV Domum meam cum horto applicito l. vxorem.§. I. de leg. 3.vt apud Plinium lib. z. epiſto. Applicitum eſt cu- biculo hypocauſtum perexiguum.
Apprehendere, pro capere perſonam, apud VIpi. D. adl. Aquil. l. ſed& ſi. ĩ. ſin auté, ait, cũpoſſet appræhẽdere, maluit occidere: magis eſt vt iniuria feciſſevi deatur.
Apprehenſio, id eſt, captura perſonæ, non eſt paſsim con
cedenda, proptet magnam iacturam nominis& fame, iuxta l. 3. 5. tutores. L.de ſuſpect.tut.
Appulſus l.1. D. de ſeruit. ruſtic. præd.& alibi. Appendicesinſtitutionis, ſunt ſubſtitutionis tabulæ J. ſi quis heres. 35.0. de adꝗq. hered. Applicationis ius quid ſit, diſces ex Cice. li. i.de Orat. Aptus Feſto li. i. cùm propria ſignificatione intelligatur,
poni tamen ſolet pro adepto, ſicut apiſci, pro adipſci.
Approbare dicitur, qui non improbat.
Apud, mutuã loci,& perſonæ cõiunctionem ſignificat: vt cùm dicimus, cœno apud amicum. Apud& penes in hoc differũt: alterum perſonã cum loco ſigniſicat, alterum perſonam,& dominium, ac poteſtatem, quò
roximè accedit quod VIpia. l. penes. 63. D. de verbo.
ſign. dicens penes amplius eſſe, quàm apud. Kidicu-
la eſt igitur L. Vallæ repræhenſio. Sed hec differentia
lerũque cõfunditurl. 3.§. ſi penes. D. de tab. exhi. l.&
haber.8.pen. D.de precar. l. eũ, qui. ad fi. D. de vſucap. A Q. 1
Aqua, inquit Feſtus, à qua iuuamur.
Aqua diurna, quæ die tantùm, nocturna quæ noctu tan-
tùm ducitur l. ſi ſic.7. D. quemad. ſer. amitt. l. ſi priùs. D.de aq.& aq. plu.
Aqua æſtiua, qua æſtate ſola vti expedit: ſicut dicimus, „eſtimenta æſtiua, ſaltus æſtiuos, caſtra æſtiua, qui- bus interdum etiam hyeme, plerũque autem æſtate v- tamur l. 1. S. æſtiua. D. de aq quotidia.& æſti.
Aqua quotidiana eſt, quæ duci aſsiduè poteſt, tam æſti- uo, quã hyberno tempore, etiamſi quo tidie nõ duca- tur. Naturã enim aquæ, ac conſuetudiné reſpicimus.
Aquæ caput illud eſt, vnde aqua naſcitur. I.1. 5. caput. D. de aqua quot.& æſtiua. b
Aqua& igni, interdictum. Hi, quibus aqua& igni in- terdictum eſt, id eſt, deportati. VIpia. l. i. D. de leg. z.
Aquam pluuiam definit VIpianus 1.1. S.1. D. de aq.& ad. plu. quæ de cœlo cadit: at que imbre excreſcit. ſiue per ſe hæc aqua cœleſtis noceat, ſiue cũ alia miſta ſit. De
aquæ pluuiæ trãſitu(ait Frontinus de limitibus agro rum) controuerſia, ſi collectus pluuiæ aquæ tranſuer- ſum ſecans finem alterius flumen influit,& di ſconue- nit, ad ius ordinarium pertinebit.
Aquæ calidæ,& frigidæ meminit VIpianus l.1.§. idem Labeo. D. de aq. quod.& æſti. b
Aquæ perénes, quæ perpetuò duci poſſunt l.1.S. loquitur. D. eo. 4
Aquæ ductus eſt ius aquæ ducendę per fundum alienum J.. D. de ſeruit. ruſt. præd.
Aquæ hauſtus, eſt ius aquam hauriendi d.l..
Aquælicium dicitur cùm aqua pluuia remediis quibuſ- dam elicitur. Eeſto li.1.& Tertul. lib.z. aduerſ. Marcio.
Aquagium BFeſto, quaſi aquæ agium l. hoc iure. s. pen. D. de aq. quot.& l. aqua. 9. D. quemad. ſer. amitt.
Aquarij ſulci fiebãt in agris aquæ eliciendæ cauſſa. Græ cis Nuss dicti l. 1 S. ſed& ſi quis.& S. ſeq.& ſeq. D. de aq.& eeu wicihus.24.Wecc Feſt-Iibaf.
Aquarij, aquarum cuſtodes ðeoiXauts l. penul. de aquæ duct. lib. 11. C. 18
Aquarij, qui aquam domum lauandi, potandi gu cauſſa importabant l. quæſitum. 12.§.1 dem reſpondit. 22. D.
de inſtr. vel inſtr. leg.vide. C. Kodigi.
3 Aqui lex dicitur N. Marcello aquam colligens& Pater-
no l. fide iure immu. D. Aquioli dicebantur Feſto impudicarum mulierum ad-
ſeclæ ſordidi.
A RB 18
Aquiliana ſtipulatio àGallo Aquilio expoſita eſt, vt Flo rentinus ſcribit l.& vno. 17.S. eius rei. D. de acceptil. huius formulã referens, cuius eam eſſe vim ait Vlpi. I. Aquiliana. D. de tranſact. vt omnes omnino præce-
dentes obligationes nouet,& perimat, ipſâque peri- matur,& referente Papiniano l. cùm Aquiliana. D. eo. ex conſenſu redditur.
Aquiminalia, vaſa aquaria l. 3. in princ. D. de ſupel. lega- Paulo lib. z. Sent. recep.tit. 6.
Aquiminaria dicuntur vas eſcarium,& propter aquam paratum l. cùm aurum. 19.s. ſi cui. D. de aur. arg. leg.
A R
Aratrum inducere& illud pati ciuitatem, id eſt, exci- 6ι ‿
dium, ſed& amittere eſt ius ciuitatis, illud que ob de ſictum, quaſi morte deſinere habere, vt teſte Modeſti- nol. ſivſusfructus. quibus mod. vſusfr. amitt. paſſa eſt Carthago,& Mediolanum Inſubriæ, anno ſalutis M. 163. propriè pœna eſt cõiurationis atq́; inobediétię. Arbiter datum iudicem, addictúmque interdum ſign ifi- cat l. Lucius. 24. D. depoſ. quod& Feſtus probat libr. r.his verbis: Arbiter dicitur iudex, quòd totius rei ha beat arbitrium,& facultaté. Eſt igitur arbiter iudex compromiſſarius l. Pomponius. D. de arbit.& l.4.& l. en. C. eo. Arbiter etiam quãdoque à magiſtratibus da ri ſolet l. 2. C.de ſent.& interlo. Separatur tamen,& differt à iudice l. lex. 7. D. ad 1. Iul. repet. S. 1. Inſtit. de actio. Porrò hanc differentiam tradit Ariſtoteles lib. 1. Khetoric. 6 aiuis z 5nienks oͤga, d ε ⁶lιααςνςα vᷓ Aοꝑ ι τ σνο LεεαιailuràS 2ha, 57 16 k nienes o X'h. qu' od & Senec. li. 3. ca. 7: probat: ex quo adiicias. Iudicẽ for- mula includit,& certos, quos non excedit, terminos ponit: arbiter liberam& nullis adſtrictam vinculis religioné habet& adiicere,& detrahere quid poteſt. Hinc obſeruare poſsumus arbitros in iis potiſsimü iudfrciis nominari. qui ex bona fide deſcendunt. Arbiter familiæ erciſcũdæ apud VIpianũ 1. 1. in. fi. D. de collat. dot. l. Næuius.S. arbiter. D. fa. erciſc. l. in ipſuis & I. ſi diui ſionem. C. co.& alibi ſæpiſsimè. Idem arbi ter diuidendæ hereditatis vocatur l. filiæ. C. eo.& arbi ter diuidendis bonis datus l. z. C. com. diuid.vbi eius officium explicatur.
Arbiter cémuni diuidundo. l. is qui. 31. D. com. diuid.&
apud Paulum libr.:-Sentent. tit. 18. De arbitro famil. erciſcun. Cicero in Orat. pro Cecinna. Arbiter pro ſocio l proſocio. 38. D. pro ſoc.& apud Cice ronẽ in, Orat. pro Roſc. Comæœdo. Arbiter tutelæ l. f. S. fi. D. de appel-& l. 2.& 3. C. arbit. tut. vbi iudex adpellatur. Arbiter dotis recuperandæ I. Titia. de ſolut. D.& de do- te cognoſcens 1.1. D. de pact. dot. Arbiter aquæ pluuiæ arcendæ apud Alfenum l. vicinus. 24. D. de aq.& aq. plu.& Ciceronem in Topic. in loco à ſfimilitudine.. Arbiter actionis quod metus cauſſa l. item ſi cum. 14.· S. hæc autem. D. quod met. cauſ. 1 Arbiter& inhis cauſsis datur, quæ arbitratu boni viri, æſtimãdæ, definiendæq́; ſunt J. Stichus. 12. D. de lega. z. veluti ad determinandã vis, latitudinémque actus, vel itineris ſtatuendam l. certo. D. de ſeruit. ruſti. Itẽ ſi inter vicinos de altitudine ædificiorum ſit contro- uerſial qui luminibus. D. de ſeruit.vrba. Ad fide iuſſo- res probandos l. arbitro. D. qui ſ. atiſd. cog. Arbiter Falcidiæ ad ineundam quãtitaté. l.ſi debitor. D. ad leg. Fal. l. 1.§. cũ dicitur. D. ſi cui plus, quã& alibi- Arbiter à Prætore de rationibusexcutiẽdis inter heredé & ſeruũ datur.l. ſi quis. ſ. D. de manumiſ. Nihil autẽé a- liud ſignificat, quàm virũ bonum à prætore delectum, cuius arbitrio rationes computentur l. ſi pater. 47.§. Sticho. D-. de fideic. libert. quæ ſignificatio ad omnia arbitrorũ genera producitur. Arbiter de alimétis da- tur æſtimaturus quantum in facultatibus ſit l. ſi quis. c i)

—
A R B
5.§.fi. D. de agnoſc. li. nec non inter dominum,& fru- ctuariũ de refectione ædiũ l. vſufructu. 7. S. quoniam. 5.de vſufr. Arbiter datur àprætore cuius interuentu
merces peculiares tribuantur l. illud. in fiprinc. D.de
tribut. e Arbiter etiam datur ad definiendum quantũ deminui o- porteat l. 1.S. pen. D. de vent. in poſ.& ad diſtrahendũ. I. ſi magiſtratus. 27. D. de rebus auct. iudi polsid.& ad fideicõmiſsi reſtitutioné l. pen. D. de cõfeſ.& in reuo catoria actione l.ex his. 8. D. quæ in fraud. cred.& in modo agrorum,& finibus regundis l. de modo. D. fin. reg.hinc Terentius in Heautonty. act. 3. Scen.-. Vicini noftri hic ambigunt de finibus. Me cepere arbitrum. e Arbitri igitur vel à Prætore dãtur de quibusſuperiðs vel
ex cõpromiſſo accipiũtur& cõuentione adeũtur l. lo-
cietaté. S. f. D. pro ſoc. karbiter. 33. D. de recep- qui arb. & recepti dicuntur quòd arbitria recipiant, vel, vt lu ſtinianus ait l. rem non. 12.C. de iudic. ex recepto, id- oeſt compromiſſo cauſſas dirimendas ſuſcipiunt. Arbitrorũ autẽ duogenera cõſtituit Proculus d. l. ſocie- tatem. S. fivnũ eiuſmodi, vt ſiue æquũ, ſiue ini quũ ſit, parere debeamus: quod obſeruatur, cùm ex cõpromiſ ſo ad arbitrũ itũ eſt, alterum eiuſmodi, vt ad boni viri arbitriũ redigi debeat,& ſi nomi natim perſona ſit cο
præhenſa, cuius arbitratu fiat. Ad hoc genus pertinéẽt
ij quosin bonę fidei iudiciis dari ſuprà diximus. Scio Accurſiũ varios arbitri fignificatus referre in l. pen. D. de arbit.& aliquot ſignificata recenſent Angel.& Iaſon in S. 1. Inſtit. de actio. I1E Arbiterium in Pand. Flo. pro, arbitrium, reperias I. arbi tro. 9. D. qui ſatiſd. cog. l.3z. S. i.l. Pedius7. De arb.& a- libi ſepe. Eſt autem 4 Arbitrium, Feſto li. I. ſententia quæ ab arbitro ſtatui- tur. I. qualem. D. eod. Quemadmodum autẽé arbitri,& iudices, ita arbitria,& iudicia differunt. Arbitria enim in bonum,&æquum concipi,& ex bona ſide reddi ſolebant. Sic
Arbitriü familiæ erciſcundæ,& communi diuidundo l.
in iudicio. 47. D. fa. erci ſc.& pro ſocio ſæpe apud Ci- ceronem in orationibus exempla patent,& aquæ plu- iis arcendæ l. quod principis. 23. D. de aq.& aq. plu.& rei vxotiæ Ciceroni z. Officio. 8 Arbitriũ etiã arbitri officium, circa ea, quæ in iudicio verſantur formulãq; nõ continẽtur, ſignificat 1. ſi cõ- ſtante. S. pen.& vlti. D. ſol. mat. l.ſi vendidero-in fi., D. de furt.& alibi cùm habet verbum iudicis adiectum. Hinc arbitrariæ actiones, quæ ex arbitrio iudicis pẽ- dent. S. prætereàâ. Inſtit. de actio. hoc eſt ex illa faculta te ſtatuen di legibus minimè adſtricta. Arbitrium etiã arbitratũ ſignificat. Sed enim arbitrium aliud eſt liberũ& ſolutum, quod in mera volũtate po ſitum eſt,& arbitriũ plenũ voluntatis dicitur l.vtrum §. 1.D. de reb. dub. l. liberũ. D. de adopt. Aliud eſt arbi- trium viri boni, quod his verbis exprimi intelligitur. 8i arbitrat? fueris, Siſcõprobaueris, Si tibi videbitur Le& Aou1εᷣασν ſivolueris l. fHdei cõmiſfa. D. de fideicõ. li.
vbicunque in iudicis, vel alterius Arbitrium quid
confertur, pro arbitrio viri boni hoc habendum„&
quaſi bonoviro commiſſum accipiendum eſt I. 1. D. de legatis. 2.l. ſed ſi. 17.§. ait prætor 5D-. de iniuriis. l. ſilibertus. 30. D. de oper. lib. I. ſi ſocictaté. 6. D. pro ſo- cio,& alibi: idque in cõditionibus& bonæ fidci iudi ciis locum maximè habet lin perſonam. D. de diuerſ. reg- iur. I. veluti.& l. ſeq.& ſeq. D. pro ſocio.
Arbitratus verbum ad arbitriũ boni viri referédum con ſtat I. ſi in lege. D. loc. l.æſtimatis. ο. D. fol. mat.
Arbitratu Lueij Titij, werba, is ſignificare c in ſeruũ n cadere VIpianus ſcribit l. illa verba. 6⁸. D. de Ver. ſig.
Exépla patent in l. ſi quis arbi tratu. 43. D. de verb. ſig.
Arbitrari, eſt ſtatuere,& arbitriũ pronuntiare l.diem.§.
ſi quis. D. de arb. quid autem arbitrum pronũtiantem 4— 1*.. obſeruare oporteat, docet Paulus in I. non diſtingue- mus. s.de officio arbitri. D. eo.
Arbitrari, patiendi ſignificatu pro æſtimari vſus eſt VI-
pianus inl. ſi quis. 12. S. ſumptus. 3. D. de relig. Arbitrarium, cùm adhuc res apud arbitrũ geritur Feſto. Arbiter non cogetur ſententiam dicere de liberali cauſ- ſa d. l. non diſtinguemus. S. de liberalienec ſacerdotio obueniente ibidé. S. ſacerdotio, neque de cauſsis pu- blicis: cui rei argumento erit, quòd de iis, quæ ad ſo- lutionem pecuniæ,& operarum præbitioné pertinent ſententiam dicere debet Iauoleno l. non ex omnibus. D. eo. quod& Solon lege cauerat apud Demoſthenem Nxa]a&eu, iνεν ππνρε σοι‿Qνʒeν 1L„ MüN NS a*εeρανα Bvro à BS XoSai i, rl tA,&c. quam legem ex- plicui lib. z. veteris Juriſp. ad leges Solonis.
Arbitrium iudicis, arbitrium boni viri, religio iudican tis Papinianus in l. quęſitũ. D. de teſtib. Omnia enim iſta ex conſtante illa,& perpetua voluntate boni,& ę- qui velut ex vno fonte procedũt,& eõdẽé tẽdunt, ſeili cet ad dirimendas celeriter controuerſias litigantiũ, ex bono& æquo.
Arbitrium,& iudicium duabus potiſsimum rebus eſſen tialiter diſtant. prior eſt, quia arbitrium incipit à cõ- ſenſu partium,& dat notionem quandam. l. diem pro ferre. S.ſtari autem,& l. non diſtinguemus.§. de offi- cio. D. de recept. l. inter ſtipulantem. s. ſi Stichum. D. de verb. obli. Altera qua diſcernas arbitrium àiudicio eſt, quia arbitrium exigit pœnam.l.litigatores. S. ar- bitrium,& S. fi. D. de receptis. I.1. C. eodem titul. iudi. cium autem non æquè, quoniam habet iuris dicendi auctoritatem ordinariam vel mandatam cum poteſta te coërcendi. l. 1.2.& 3. D. de iuriſdict.
Arbitrium recipere dicitur is, qui quaſi bonus vir rece- ptus, admittit ſolicitudinem,& curam finiendæ con- trouerſiæ priuatim in ſetransfert, cùm alioqui non teneretur. Nemo enimcogitur arbitrium recipere: vbi
tamen ſemel quis in ſe receperit, officio perfungi co- gendus eſt I. 3.§.tametſi neminem. D. de recept. arbit. itaq; elegãter,& ipſe receptus,& recipere arbitriũ di
citur: ſuſcipere officiũ arbitrãdi, recipere auditoriũ.
Arbitrio, vel arbitratu boni viri, aliàs de iudice, vt inl. quæſitũ eſt. D. de teſtibus. Aliàs de arbitris omnibus. Alias de cauſſarũ actoribus, aduocatis, procuratori- busve, vt in l. pen.& vlt. D.de procurato. dici ſolet. Ss
Per enim denotat, debere abeſſe calumniã,& agi rem ſyncerè ex æquo& bono. Arbiter olim tum maximè dabatur, cùm non niſi re liti-
gioſa oculisſubiecta, lis explicari poſſet. l. certo gene ri. in fine. D. de ſeruitut. ruſtico. prædior. Arbiterex eadem cauſa facit litem ſuam, qua iudex. leg. ſi quis in conſcribendo. C. de pact. 1 Arbitrium ſeruus olim recipere n5 poterat, neque ſolus neque cum alio. l. Pedius. D. de receptis. planè ſi li- ber factus ſ ententiam dicat, valet, partibus cõſentien tibus l. ſed ſi.o. D. eo.
Arbitri eſſe non poſſunt, pupillus furioſus„ſurdus aut
mutus. l. ſed ſi in ſeruum. in prin. D. eod. tit. Nec iudex poteſt reciperearbitrium eluſdem rei, de qua iudex eſt. d. l. ſed ſiin ſeruum.§. fi quis iudex. Sanè diuer- ſum ius ęſt in ſpecie.§. ½ενοννε ν½˖ No uell. ns. cuius
verba nõ refero cuilibet enim ſunt obuia.
Arbiter cujus fordes aut turpitudo manifeſta eſt, poteſt recuſari. l. ſed ſiin ſeruum. S. fi. D. eo. tit.
Arbiter excuſatur à cognitione: ſi eum infamarunt liti- gatores. Si ad iudicium„vel ad alium arbitrum ie- rint. dict. S. fina.& l. ſfequer& ſequen. Non coge- tur arbiter ſententiam dicere, ſi pœna commiſſa ſit 1. non diſtinguemus.§.j- D. eodem titul. Si dies fue- IInt⸗ quibus iudex non cogeretur ſententiam dicere. Si iuret ſibi de cauſa nondum liquere. l. Pomponius
ait. s.
-
— —

dditrun lun in Dn 4 398 2 94*. 3 8 Imariy 3 V 133:D.4 1 arditrü, 1 dicere dei Ni Edeli 1 Werali. ne AA ec 1
hrebition 4 E 3 at apud Den 9 1ℳ..
ogisc n 92& c. quam 4. Eges Loloni e nu viri, reli de tellib. ua 4 oluntag 20 4 üt,&Keodét 2 ontrouerſiag 13(l
8
arbitrium in ateh
.—. m quandam. liſtinguemu
antem. z. ſ 8) 7U 1
nas arbitrii& 1b,
aam. l.litiga 1 d9. 1..C. eodem Sa u
iam habet il a. mandatam n
uriſdict.
ui quaſibon er
„& curam tf G.
sfert, cùm 4 ☚ν rarbitriumt Æ t
erit, offlciog 2 aem. D. des em s,Krecipers üüt
adi, recipers.
„alids de iug* u „ de arbitriſ N. u aduocatis,pi † mh. procurato- jet
f„iren le calumna ll
[
tur, cùm non 1 3:Ri . elle
r poflet. I*⁸ 3
141 1 1— 5.prrdio.
— 211 in uam,
de rece tis f
alet,partibd— „.[r
5,furioſus; 41
tit mn.D. codtit ude
ſddemret u
dis iudex. †= us Noue
Decotit. li (eum iat⸗ ie⸗ ad alium 11 Jgk⸗ ſequen alt dem nl* 5
potilsimum Sell.
dl.
4 48** a0 ooterat,i V
A R B
ait. S. fi. D. eo. ſi inimicitiæ capitales inter arbitrum, & litigatores interceſſerint. Si ætas, aut valetudo cõ- tingat. Si occupatio negoti orum propriorum, vel pro fectio vrgens, aut munus iJod reip. cauſa, vel alia incommoditas incidat. Si iudicij nomine, quod pu- blicum, vel priuatum habet in ſuis cauſis impediatur. l.li cet autem prætor.& l. ſeq. D. de recep. arbit. ſi vnus ex litigatoribus bonis ſuis cedat. l. item ſi vnus. in
princ. D. eodem tit.
Arbiter à magiſtratu non cogitur, vt hanc vel illam di- cat ſententiam, ſed arbiter ſtatuet,&dicet quod ſibivi debitur. l. qualem autem. in princ. D. de recept. arbit. arbitrium enim non valet, in quo libera pronuncian di facultas futura non eſt l. item ſi vnus. S. item ſi plu- res. D. eo.
Arbiter, cùm per eum ſtat, quò minus intra diem com- promiſsi, pronuncietur: tunc poteſt cogi denuò reci- pere arbitrium. l. quid tamen. s. Papinianus lib. D. eo. tieul.
Arbiter non eſt cogendus, ſi de negotio tranſactum eſt. s. item non eſt l. non diſtinguemus. D. de recept.
Arbitriũ ſoluitur morte alterutriuslitigatoris, vel etiã arbitri, ſcilicet,(quantum ad inſtantiam pertinet) etiamſi conc luſum fuerit in cauſa. Niſi heredum, vel ſucceſſorum ſit facta mentio in compromiſſo vtrin- que. l. diemproferre. S. j.l. ſed& interpellatur. S. fina. D. eo. tit.
Arbitri ſententia aduerſus minorem 25. annis, non habe tur rata, nec pœnæ datur petitio. l. 3. in prin. ff. de rece. arb. ſentẽtiam autem dicit, qui ea mente pronunciat, vt ſecundum id diſcedere eos àtota controuerſia ve- lit. l. qualem. S. 1. D. eodem titu.
Arbiter ſententiã interlocutoriam poteſt mutare: defini tiuam verò non poteſt. ibi. S.vnde videndum.& l. ſeq.
Arbiter de pluribus controuerſiis ita ſumptus, vt de omnibus ſimul, dicat ſententiã: ſi de vna pronuntiet, poteſt mutare ſentẽtiam. Quòd ſi, vt ſeparatim dicat, ſententiam non poteſt mutare. l. quid tamen. in prin.
D. de recept. arb. W
Arbiter ſolutioni diem poteſt ſtatuere. ibid. S. ſolutioni-
Arbitri ſententia incerta, nihil valet, vt putà, QVAN TVM EI DEBES, KREDDE: DIVISIO NIVESTRæ STARI PLACET:PRO EA PARTE, QVAM CREDITORI- BVSTVIS SOLVISTI, ACCIpPE. ibid. s. Pomponius ait.
Arbiter non poteſt pronuntiare de pœna compromiſſa. ibid. s. ſi arbi. Arbitri pronuntiatio, quæ diem ſtatuit, duo habet præ- cepta. Alterum, pecuniam dari: alterum, intra dié da- ri.l. Celſus ait. S. 1. D. eo. ti. qui nõ cõmittit in pœnã,
uòd ſtatuto die non dedit, is tamen in eam cõmittit quòd poſteà non dat. ib. ſi arbiter metibi certa die pe cuniã dare iuſſerit, tu accipere noluiſti, ipſo iure pœ- na non committitur: niſi poſteà parato accipere, non
dem. l. Celſ. ait.. fi.& l. ſeq. D. de recep. arb. cùm dies
in pronũtiatione expreſſus eſt: tunc poſt diem ſtatim cõmittetur pœna. Qui verò oblatum acceperit, is pœ nam petere non poteſt, aut doli exceptione remoue- tur. l. Celfus ait. in prin. D. de recep.arb. quãdo autem in pronuntiatione non exprimitur dies, tunc ineſt quoddã modicum tempus, quod vbi præterierit, pœ- na committitur, vt tamen vſq; ad lit. couteſt. offerri
poſzit„& mora prorogari. l. quid tamen. s. fi. D. eod. tit.
Arbiter pronuntiàs nihil deberi actori, abſoluit reũ con uentũ, etiãſi id non addat l. quid tñ. s. ſi. arb. D. eo.tit.
Arbitri ſententiæ ſtare, nihil aliud eſt, quã id agere, quã
tum in ipſo ſit, vt arbitri ſententiæ pareatur. l. Celſus ait. S. fi. ff. eo. tit. Stari autem debet ſententiæ arbitri propter pœnam, ſiue æqua, ſiue ini qua ſit,& ſibi impu
tet, qui cõpromiſit. l. diem proferri-S- ſtari autem. D.
A R C b 19
eo. tit. ſed ſi contra ius conſtitutum expreſſum, vel ſi- ne ſollẽnitate neceſſaria, vel dolo malo dicta ſit, tum ei poteſt impunè non ſtari. l. ſi expreſſum. D. de appel- lationibus. l.prolatam. C. de ſent.& interlocut. omn. iud. l. ita demum. D. de recept. arbit.
Arbores cæduæ, ſicut ſylua cedua, quæ ſucciſa rurſus ex ſtirpibus aut radicibus renaſcatur.l. fructus. S. ſi fun- dum viro. D. ſoluto matrimo. l. Sylua. D. de verborum ſignificatio.
Arbores furtim cæſæ videntur, quæ ignorante domino, celãdiq; eius cauſa cædũtur. l. furtũ 7. D. arb. fur. cæſ-
Arbor vento deiecta, non iam arboris nomen, ſed ligni magis optinet. I. ligni. de leg.z. arborem partimur in radicem, truncũ,& ramos: diuidimusverò in laurum, cedrum, quercum,&c.
Arbores gremiales ineditione Flo. in l. fructus. S. ſi fun dum. D. ſol. matr. accipit. Ant. Aug. lib. 3. cap.7 ·tenues ex Colume. li. 12. de re ruſtic. tametſi cremiales legen dum quidam cenſeant, quam lectionem& Accurſius ibidem agnouit.
Arborũ appellatione& in X II. Tab.& in Edictis Præ- toriis,& lege Aquilia vites, ederæ, arundines& ſali- cta continentur. l. 3. D. arb. furt. cæſ. l.1. D. de arb. cæd.
Stirpes quoque oleæ orbores eſſe magis eſt d. l. 3. ẽ. fi Arbores frugiferæ apud VIpianũ l. ſi cuius. 8. fructua- rius. D. de vſufruct.& Paulum lib. ſ. Sentent. titul. 20. fructiferæ notiſsimæ ſunt ſignificationis. Sunt enim arbores nõ frugiferæ, quorum meminit Paulus l. cõ- petit. D. quod vi aut clã.& arbores pomiferæ l. in frau dem. S. pe. D. de iur. fiſc.
Arbores terminales apud Paul. lib. /. titu. 22. Sent. quę& finales Siculo Flacco li. de condit. agrorum dicũtur, cuius verba huc non transfero.
Arbor pro malo nauis ponitur apud Papinianum& Iu- lianum. l. z.& l. nauis. D. de leg. Kho. de iact.& Pau- lum lib. z. Sent.tit. 7.
Arca camerata, id eſt, arcuata& conformata. VlIpi. in l.
ſed addes. S. inquilinus. z. 1ocati. Vide in hüc locum Bud. quam inde dictũ ait Varro libr. 4. Ling. Latinæ uòd arceãtur fures ab ea clauſa, quod& Feſtus pro- bat lib. 1. Arcæ etiam ment io fit in l. ſecuritates. C. de ſuſcep. præpoſ.& arca.
Arcarius feruus apud Scæuolam. l. Thais. S. fi. D. de fid. libr. qui arcæ præpoſitus eſt& inſcriptione,&titul. de ſuſcept. præpoſ.& Arcariis libr. 10. C.& l. fi. C. illo tit.& l. i.de iis, qui cum diſpenſ.lib. r0. C. Th.
Arcarum varia eſſe genera ex fubiectis liquidò conſtat.
Arca lapidea, in qua mortuus condebatur l. is, qui. S. fin. D. de relig. eiuſmodi pleræq́; antiquiſsimæ& elegã- tiſsimis epitaphiis inlignitæ Lugduni,& in ſubur- biis viſuntur, quæ aliquando propter antiquitatis au ctoritatem exſcri pfi.
Arca ærata in d. s. ſi inquilinus. l. ſed addes. D. loca.
Arca frumentaria,& olearia l.1. D. de mu.& hono. l. 2. de
Curat Kalend. lib. 12. C. Th.
Arca vinaria in l. ſecuritates. C. de ſuſcep. præpoſ-& arc. li.& apud Symmachi-.lib. epiſt. i. epiſt. 28.& 33.
Arca quæſtoria apud eundem Epiſtol. lib. i. epiſt. 19.
Arca fiſcalis l. in prouinci is. de numer. li. 12. C. in quam tributa inferebantur, vt ſignificat Iuſtinianus in No- uell. 129. in princip.&⁴‿ιρ ε ε aulSp Ar Tl0,&uap ao ρᷣεε εαᷣε.
Arcera in X II. Tabulis apud Gellium lib. 20. cap.i. eſt Pplauſtrumvndique tectum,& munitum quaſi arca quę dam magna veſtimentis inſtrata qua nimis ægri, aut ſenes euhanes portari ſolebant: quam definitionem probat N. Marcellus-hanc ex tabulis factam ſcribit
T. Varro libr. 4. Ling. ati. verba legis ſunt ſuprà in verb. Fuitas.
Arcere aquam, eſt curare ne influat Paulo I. 2. S. i dem La beo. ↄ. D. de aq.& aq. plu: ar. b
Arcere, inquit Feſtus lib. 1. eſt continere. vnde
c zij

A RC rcus, vide infrà Arcus.
Alcphe di cuntur tabularia publica,&(vt Sudas expo- nit) 1*εςα ⁴μνμεεσον mMᷣάανſe okciiſa A9,A Xcſopuduix. in his publica inſtrumenta deponuntur,&adſeruantur l. mo ris. 5. nonnunquam. D. de pœn.& apud luſtinianum Nouell. 15.S. ⁰eoorafas ibi ⁴ν dναετεᷣαρↄ‿ τ εα op- Iulianus ibi vertit ſcrinium. Hinc
Archaotæ, Archiorum cuſtodes apud Arcadium Chare ſium l. fI. S. hi quoque. D. de mun.&honorib.—
Archiatri ſunt, qui in comitatu principis medendi cura fungũtur 1. z. iuncta inſcriptione C. quibus nõ obiic. long. temp. præſc. Exempla extant in 1. medicos.& l. Archlatrid. l. ſeq. C. de profeſ.& mediclib. 10.—
Archidiaconus, eſt poſt Epiſcopum vicarius, ad quem in omnibus in clero omnis cura pertinet c. 1. de offic. Ar chid. cuius officium. c. 2. eo. tit. explicatur.
Archiepiſcoporum appellatione, vt notiſsimam ſigniſi- cationem prætermittam, continentur Patriarchæ alij præter priuilegiatos Alberico.
Archiepiſcopus aliquando intelligitur Patriarcha liu- bemus. 14. C. de ſac. ſan. eccleſ.& in Nouel. 131. in prin.
vbi de archiepi ſcopo Conſtantinopolitano loquitur. Arceſſere pro accerſere, id eſt euocare dixéie veteres l.
Pamphilo. s. propoſitum. D. de lega. 3.& l.dominicis. C.vbi cauſ.fiſc.& Cicero pro A. Cluentio. Arceſsit fine cauſa puerum. Neque in hoc Grammaticos ſe- quimur qui aliter diſtinguunt. Archigerontes in Conſtitutione Arcadij,& Honorij l. 5.C. de Epiſc. aud.& in l.i. C. Th. de Alex. pleb. prima. putat Alciatus li. 3. Parerg. c. 18. dici ſeniorum princi- pes, ſummos ſenes, qui procurant negotia aulæ princi palis, qui annonàã,& quæ ad victum principis perti- nent, emant: quæ interpretatio non conuenit ob id quodin ea conſtit. ſequitur, ergaſiotarum. Quidam putat eos eſſe principes opificum,& operariorum a 75 apxvyckeuap, id eſt, principatum tenere. in vtroq; Co dice Iuſtin.& Th. legitur archigerontes. Archigubernus apud Iauolenum I. Seius. 46. in princi.
D. ad§ C. Treb. claſsis præfectum ſonat, gubernato-
rum claſsis primus.
Archimandritæ in l. nos reddentes. C. de ſum. Trinit. vi- de ſuprà Abbas.
Archimimus apud Iulianũ l. Patronus. 25. D. de oper. li. mimorum primarius. Eſt autem mimus qui facta, mo res,& naturas geſticulatim imitatur.
Arculæ in Pauli reſponſo l. argento. 3. D. de leg. 3. demi- nutiuum arcæ Feſto& Varroni de qua ſupra. Porrò ar cas argenteas primus habuiſſe fertur Heliogabalus, ſi quid Lampridio credimus.
Arcus Nonio ſuſpenſus appellatur fornix. Arcus aquæ ducendæ cauſfa fiebant I. fuprà iter. 11. D. de aq.& a
plu. Iul. quoque Frontinus li. 11. de aquęductibus vrb.
Rom. aquasper multa paſſuũ millia duci tradit. Eiuſ= modi arcus non longè à Lugduno adhuc manét: quos & ducendæ aquæ cauſſa factos fuiſſe creditur.
Arcifinius ager, vide ſuprà Agrorum genera.
Aoxoiũas inl. pars literarum. 48. D. de iudic. Haloander Prætores, Alciatus lib. 4. Diſpunct. cap.. ſummos A— thenienſium magiſtratus vercit. Anto. verd Anguſti- nus ad Modeſtinum. I. 6Alν³. 21.D. de tut.& curat. dat. de magiſtratibus accipi rectè Putat. Sanè apud Pau- lum d. I. pars. annuum fuiſſe magiſtratum li quet ex ver bis literarum, quæ ihidem referuntur.
Architectus, eſt ſtructorum princeps, qui ædificiorum rationem comminiſci,& inſtruere Hidiete graphi- cè, hoc eſt, lineamentorum ductu,& vmbratili pictu- ra eas formas deſcribere l. fin. D. de iur. immu. In om- ni enim opere magnifico tres perſonæ conſiderantur⸗ dominus, qui liberaliter impendit: ſtructor ſeu offici nator, qui fabrili ſubtilitate conſarcinauit: archite- ctus, qui venuſtam proportionem inuenit.
—õ—
A RE Archiuum publicum vide ſuprà Archaa& axciop. Area, locus in vrbe ſine ædificio Florentino l. fundi. z1r. S. Iocus. D. de verb. ſignifi. Feſto locus vacuus, quaſi exaruerit,& non poſsit quidquam generare. Varro autem aream vocat vbi frumenta ſecta terantur,&are ſcant. Græcis Xa,αα, Gallis place dicitur.
Area etiam Iuriſcoſs. ſignificat ſolum, cui ædificium imponitur,& quod, depoſit is ædibus, manet, vnde& ædificij pars eſt Paulo l. ſeruitutes. 20. S. ſi ſublatum. D. de ſeruit. vrb.& I. qui res. 98. S. aream. D. de ſolut. l. domo. D. de pig. act.& alibi ſæpe. 3
Aream quoque adpellabant, in quam collecta omni ex tecto pluuia deſcendebat: quo etiam modo accipitur inl. z.& I. ſeruitutes. S. ſi ſeruitus,& s. qui in arca. D. de ſeruit. vrb. In ruſticis verò prędiis locus erat teren dis frugibus, leguminibus aptus lI. Mela.. fi. D. de a- lim. leg. l. fi. S. fi. C. de ſeruit.& aq. quo etiam ſenſu ac-
cipitur apud Varronem loco ſuperiùs adducto.
Arena locus erat, vbi certamina præbebantur, qui arena ſpargi ſolebat l.4. D. de accuſ.& alibi ſæpe. Inde
Arenarius, qui in arenam ugnandi cauſſa deſcéẽdit, ibi-
que publicè pugnauit l.hæ demum. D. de oper. libert.
&l. ob carmen. S. ſi ea. D. de teſtib. Ij etiam cum fe- ris beſtiis pugnabant, vnde& beſtiarij quibuſdam di- tti ſunt. I. 1. D. de ædit. edict.
Areſcuſa in editione Pand. Flor. Ancillæ nomen l. Are- ſcuſa. D. de ſtat. homi. l. Titius& l. idque. 45. S.vltim. D. de actio. empt. Attamen alibi in eadem editione
Arethuſa, ſcribitur I. vbi. 75. S. illud. D. de verborum
oblig. 4
Areſta, vox Græca, àεςς à Gallico ſenatu vſurpata, qua ſententiæ curiæ ſupremæ ſignificantur Budæo l.
fi. D. de ſenato.“
Argentarij, ſeu argentariæ méſæ exercitores, erant men fularij in foro ſtantes, ibique tabernas,& menſas
ſuas poſitas habentes, apud quos fœnebres pecu- niæ deponebantur, quas per partes erogabant,& col locabant. quarum probatio, ſcripturis, probationi- büſque continebatur. l. 4. in prin. l. quædam.& l. ar- gentarius. D. de eden. l. ſi res. D. de admi. tut. l. procu- rator. D. de libera. legat. l. à diuo. S. pen. D. de re iudic. J. ſi ventri. S. in bonis. D. de reb. auct. iud. poſ. b
Argentari)j res in foro publicè vendebant VIpiano l.
item videndum. D. de hered. pet. Scæuolæ l. filiæ. D. de ſolut. apud eos igitur auctiones factas fuiſſe liquet Se necæ teſtimonio, quod& M. Fabius in lib. Inſtit. pro- bat. Vnde& merito eorum officium„& miniſterium
publicã habere cauſſam Gaius ſcripſerit d. l. argenta- rius. Fiebant& apud eos contractus, de quibus No- uella luſtiniani 136⸗X in9. Edicto eiuſdem princi- pis. Singulorum rationes conficiebant Argentarij, & in codices referebant, quas& edere cogebantur e- dicto prætoris l. rætor. 4.in prin. l. ſi quis. D. de edé. Kaliis legum capitibus. eiufdem tituli quarumverba huc non refero.
A2GENTANTORXVM NOMTX a.
Argétarijs varia indita fuére nomina„vocabâtur enim à ſuſti. Nou. 136& Edi. 9·Aoyuονrau, à Sudaaονοdoibor & Collectarij ab eodéẽ& in I. quiſquis. Q. ſi cer. pe.& Ar genti diſtractores J. fſuſtiniano l.fina. C. de pigno.&l.
penul. in fin. C. de conſtit. pecu.& Iuliano Patritio ad Nouell. 4. S. ſin autem,& Ar b
doſio,& Valenti. l. ſi cohortali 3 O.& abeiſdem Trapezitæv 18.12 de cohort-lib. 12.
.4. D. eo. Appellantur& menſari)j,& méſularij,l.emptot. S.u-
cius. D. de pact.& o MiFal, A Iulio Polluce lib. 7. ca. 3.& alibi& cermatiſtæ.& coactores à Scæuola l. Sti- cho. 40. S. fin. D. de ſtat. lib. Ab codem numularios. d. I. emptor. s. Lucius. D. de act. empt.
Arg enl

4 ha 4 1. kAAd s Drentnalt 4 ) n 4 1 * vacc al zenerrr g ecta tern ah edicitun. Mu d Aum, cui, h Udug ¹ 1 8 mane f.
Pæbebant
Dantur up.
Kalibi(xm f .
m.
Ancillæ no 12 n. & l. idque. 2*. iin ibi in eadei 9 illud. D. de
allico ſenat n lignificant A-*
exercitores hn
e tabernas ☛
quos fœnd m
dartes eroga eah ſcripturis, ſ Aaa zrin.l. quæd ar b. D. de admi.. dr 10.§. pen. D.* M aucc. iud. pd vendebant E. ul t. Scruolæl E 1Da factas fuil 1 1es eabius inlih. e
ici ſeri pſerit E T . tus„de q AXN
licto eiuſd rr c aficiebant Ledere cog vrin.)
1 ede 4 gau la em rituli qu 4
7*„eium— ium,&m füll
1h —
A R G
Argentarij offic ium. l.pen. D. de edend. Argètaria ſocie- tas I. cùm duobus. ĩ2.S. cum duo. 4. D. pro ſoc.
Argentariam facere, ideſt, argentarij munus exerce- re,& obirel. 4. D. de eden.& apud Plinium in li. de vi ris illuſtrib. 4
Argenti tria genera Vlpianus videtur conſtituere in I. in actione. 19. D. defurt. factum, putà, infectum,& ſi- gnatum. Porrò
Argenti adpellatione tam factum, quàm infectum con-
tineri baulus ſcribit l. quæſitum. 78.§. illud. D. de leg. arando igitur legato, infectum,& factum putà va- ſa deberi ait Vlpianus l. cùm aurum. 19. in princip& 5. fin.& 1 Quintus. D. de aur.& arg. Planè pecuniã, aut nümos non deberi eidem ibidem rectè placuit. M. tamen Cicero in Topic. ad Trebat. pecuniã numera- tam,& nummos contineri videturſentire his verbis. Non, ſi virvxori legauit omne argentum, quod ſuum eſſet, idcirco, quæ in nominibus ſunt, legata ſunt. Hanc Ciceronis ratiocinationem improbant pleri- que,& rectè.
„
Argentum factum, vas argenteum videri ait Mutius 1.
Quintus. D. de aur.& arg. leg. id autẽ argẽtum factum rectè ita definiri VIpianus cẽſet d. l. Quintus. in fi. D. eo. quod neque in maſſa, neque in lamina, neque in ſi- gnato, neque in ſupellectili, neque in mundo, neque
in Ornamentis inſit. Factum igitur à ſignato ſepara-
tur. Seneca lib. i.de Benefic. ca. 11. Libentiùs, inquit, donabo argentum factum, quàm ſignatum. Argenti autem facti multæ ſunt ſpecies. Eſcarium quo & eſcale,& potorium l. cum quidam. S. D. de ſupell. le ga. l. cum aurum.§. ſi cui. D. de aur.& argé. leg. eſt& balneare,& viatorium, quo quis initinere,& in via
vtitur. l. fin. in princ.&§. 1. D. eo. Eſt etiam argentum
menſale de quo Vopiſcus in Claudio. Argentum igitur factum eſt quo commodè vti poſſumus d.l. Quintus. s. cui legatum. D. eo.tit. Argentiinfecti adpellatio rudem materiam eontinet, id eſt, non factam. l. cum aurum. 19. 8. infecti. D. eod. hoc in maſſa conſtitutum vocat Iuſtinianus l. fina. C. depoſ. b Argenti quoque aliud genus eſt, putà ſignatum, quod a- Ii qua Perma expreſſum eſt, veluti quæ Philippiſunt, itèmque numiſinata,& ſimilia d. l. Quintus S. cui le- gatum. Tria hæc argenti genera Liuius his verbis cu mulat. Secundo, ait, die aurum argentümque factum infectúmque,& ſignatum. Infecti argenti fuit pondo 18. millia. Facti, vaſa omnis generis. Signati argenti 84-millia fuére Atticorum.— Argenti adpellatione ſuppellex argentea nõ venit: niſiar genti numero à teſtatore habita ſit d. l.cum aurum. s. idem Celſus. Argentum idomne accipimus, quod ita ex argento eſt, vt neque ſupellectilis inſtrumento cedat, neque pro- prio alicui,& ſpeciali generi adſcribi poſsit l. 2·D. de leg. ⁊. l.1.& 3. D. de ſup. leg. Argentum puſulatum apud Alfenum l. in nauem. 31. D. ſoca.dicitur hoc ideo, quia merum in puſulas adſur- geret-Puſularum meminit Feſtus libro 7.in verbo, oöoo““ Arguere, eſt reum poſtulare, accuſare,& conuince- re l. indicaſſe. 197. D. de verb. ſignific. l, filiumfami. D. de. adult.& alibi ſæpe-Argueie de inoffi cio ſo, eſt ac- cuſare l. penult. õ. ſi heres. D. de inoffic. teſta. quo ſen- ſnu, arguere falſum teſtamentum dixit Modeſtinus l. cüum Titia. D. de accuſ. b
Argumentum definit M. Cicero in Partitionibus Orat.
probabile inuentum ad faciendam fidem: in Topicis verò, rationem, quæ dubiæ rei facit fidem. quam de-
finitionem probat&explicat M. Fabius li.. cap. 10.
his verbis. Ergo cùm ſit argumentum ratio probatio- nem praæſtans, qua colligitur aliud peralind,& quæ
A R M 20
quod eſt dubium, per id quod dubium non eſt confir- mat. quo ſenſu accipitur apud Paulum l. qui filium. 74.in fin. D. ad§ C. I reb. l. fi. D. de publiciana. Cice- ronis definitianẽ in Part. confirmat Iſidorus lib. Ety mol. inc. forus. de verb. ſig. exiſtimans duci ab argute &inuétum. Baldus in l. conuenticula. C. de epiſcop.& cleric. Eos huc tranſcribere inſtituti noſtri non eſt: neque enim ad rem pertinent. Argumentum in proœmio Inſtit.§. cmque. vertit Theo philus Xtyxop, id eſt, euidentem demonſtrationem, & cuidentiaum. Argumentum pro indicio accipitur apud VIpianum I.j. §. iidem Cornelio. D. quæſt. porrò exquiſita non de- bent eſſe argumẽta, indiciãve Marciano l. diuus. 6. ad finem. D. de cuſt.& exhib. reo. Ex vari is cauſsis colli- guntur. Bald. l. conuenticula. C. de ſac. ſan. ecc. Arguto pectine dixit Theodoſius Impe. l.temperent. C. de veſtib. holoueris lib. 1i. imitatione Vergil. qui ita dixit lib.i. Georg. Arguto comunx percurrit pecline telas & Apuleius libr. ⁊. Aſin. aur. Et pectinis arguti dente tenui diſcriminantur. Aoyvpira, qui pro coronis, præmiove argenteo vicerãt 1. commodis. D. de re iudic.& apud Plutarch. 4 Aridi fructus in Nouella Iuſti. 32.§. sœνινεομεε ui& Fugol dicuntur, ſunt velut frumentum,& ordeum eeſio auth. adhæc. de vſur. C. Arma, quod ad interdictum de vi adtinet, ſunt omnia te la, hoc eſt, fuſtes,& lapides, non ſolùm gladi], haſtæ, frameæ, id eſt, rõpheæ. VIpiano l.3. S. armis. D. de vi & vi arma. His addit Gaius l. armorum. 41: D. de ver. ſignifi · ſcuta,& galeas. Adiicit& Paulus inl. qui com meatus. s. arma. D. de verb. ſignifi. loric am. M. Cicero pro Cecinna glebas. Sunt autem romphææ apud VI- pianum ex Gellioteli genus Thracæ nationis. Ar- mis etiam connumerat Feſtus libr. 1. pugionem,& ſicam. Armatos accipere debemus non tantùm eos, qui tela ha buerũt, ſed etiam quid aliud, quod nocere poteſt Pau- lo l.armatos. ↄ. D. devi public. Armatos eos appellat. M. Cicero pro A. Cecinna ſcutis, telis, glebis, ſaxis, & fuſtibus paratos, ornatõſve. 1 Armorum adpellatione quid contineatur, in Nouella Imp. Juſtin. 87. wepl T a&αop- ipſe explicat his verbis: na*⁴³νοέ ꝓ oαἀάꝶ 1 ½8ẽ 12 ⁶τ α εισαιε εαρ ⁴ν A 15 a,, iA„ ⁴ας ⁷τέ„ ⁄ ip(&ae uaAp Ta‿εεενεα* H ras XAeroεeναs Ld- Bar, i⁷ i Xo iια‿ν oyſss, u, ras XO, XS,N,&ovο„ia,(iup- vs, IT01 ⁴μοσιμάάι⁴, Aauννσ2μς, sla α, ᷣ σανοαμϊρα⸗Gaia, b01 naoricag. Arma ab arcendis hoſtibus duci putat Varro. Feſtus ve- rod ab armis, id eſt, humeris dependentia, vtrunque e- tymon recipi. poteſt: illud ab effectu, hoc àvoce. Sed etymon Varronis latiuseſt: nam lapides arma ſunt, &tamen abhumeris non pendent: arcent tamen ho- ſtes. 4 Armorum cuſtos is erat, qur militibus arma committe- bat d. l. qui commeatus. S. fi. Habebat autem vacatio- nem munerum grauium. l.fi. in fi. D. de iure immu. Armari nauis dicitur, quæ armamentis neceſſariis in- ſtruitur Marciano l. quod quis. 34 · D. de reb. auct.poſ⸗ ſid.& Vlpiano l. interdum.. D. qui pot- inpigno. hab. cui contrarium eſt exarmare, eſt enim armamétis ſpo- liare apud Paulum. l..§.1. D. ad leg. Khod. de iact. vt ibi Budæus docuit. b Armari dicuntur leges,& iura, quæ gladio vltore faci- noroſos puniri iubẽt in Conſtantij& Conſtantis re- ſcripto l.cum vir. 21. C. de adult.& in proœmio Inſtit. inprincip. Sed ea figura dictum accipe, qua quod vni rei proprium eſt, alteri tribuimus, cuius vſus eſt ma- ximus apud Latinos- Poëta lib. 9. Æneidos V'ngere tela manu ferrimque armare venenc. 2. c liij

————
₰ „. * . — 4 6 —. 3 2—— 4 —— 2———— 4— ———————— 1—— nne a— 2———„——— —.———. 8———. .—— 5—— ia 4—* 2————— 2 3 “ 8—* 1—— 4*——.————————— 4 —— 4 4 b—————————..—„— —————— 8—— 2——— ————. 23—— eeennemàmä1 —— 1————————————— 8 3—
————
———
———
1
—
——— ————— ,„,—
2 3 3
——
A R R
vt etiam adlib. 4. Comment.de verb· ſign. A. Alciati a- liàs docui. Armatos milites, lex Caligatos adpellat. In Authent. quibus modis nat. effic. legit. l. à caligato. C.de nupt. Imperitum vulgus armigerum appellat. quum hoc vo cabulum denotet eum, qui in prælio gerit tela domi- ni ſuivt ſcutum, vt arcum lanceam,& cetera huiuſ- modi. Valla,& hoc monuit. Armamenta, ſunt nauium inſtrumenta, veluti funes, ve- la,&ec. 1.3.§. I. D. de rei vindic.& I. nauis. 6. D. ad leg. Rho. de iact. Dicuntur& de aliarum rerum inſtrumen tis. l. z.de ſupell. leg. D. 8 Armaria in d. l.3. D. de ſupell. legat. locus vbi libri,& ſi- milia reconduntur I.z. S. effracturæ. D. de offic. præfe.
vigil. l.z. D. de ſup. leg.& vænalium reconditoriolum. I. Reres. S. proinde. D. de iudic. 3 Armentum Feſto lib. r.pecoris genus eſt ad opus armo- rum idoneum. Et Armento legato boues contineri, non etiam ouium,& caprarum greges Modeſtinus ſcribit l. ſeruis. in fi. D. de lega. 3. quod& Pomponius probat l. boues. 89. D. de
verb. ſig. his verb. Boues magis armentorum quàm iu-
mentorum generis adpellantur. Armillas, Eeſtus ait lib. i. ex auro, quas viri militares ab Imperatoribus donati gerunt, dictas exiſtimat, quòd antiqui humeros cum brachiis, armos vocabant. A- pud VIpianum verò in l.argumento. 25. S. ornamenta. D. de auro,& arg. leg. pro eo ornamento accipi putem uo brachia ornantur, Galli adpellant, mancherons,& bracellets. Ornamẽtis igitur legatis armillæ debentur. Aromatum adpellatione apud VIpianum l. pen. D. de v- ſufru. ea. re.quæ vſu conſu. arborum quarundam fru- ctus odoris, ſaporiſque grati, cuiuſmodi ſunt Zinzi- ber, piper& cetera id genus vulgus ſpecies vocat. Arra, argumentum eſt contractæ emptionis,& venditio nis Inſtitu. de empt.& vend. qua euidentiùus probatur conuentum fuiſſe de prætio Gaiol. quod ſæpe. in princ. de vulg. Exẽpla Heduentiom ſunt in iure quàm quodreferri debeant. ducuntur auté à re pro qua datur Iſid. li. 19. c. vl. vel à Græco azaæyes, quo Smäſlgnificak. Ei veteres Arrabonẽ dixiſſe ait Varro li. 5. Ling. Lat. ſic dicta, vt reli quum reddatur à verbo Greco xε⁶κεꝓς Arræ proxeneticæ, videbroxeneta.
Arræ etiã ſponſaliorum ſunt argumentũ l. ſi quis.38. D. b
de rit- nup. l. 3. C. de ſponſal. vnde arræ ſponſalitiæ di- ci cœptæ ſunt. l.ſi legibus. C. de epiſc. aud(. Arrarum nomine anulos plerümque datos, conſtat ex l.
ex empto. S. is, qui vina. D. de act. empt. l. cui que. S. an- tepen. D. de inſtitor. Arrabo, pro obſide veteribus accipiebatur, vt ex M. Ca- tonis verbis conſtat apud A. Gellium li. 17. c. 2. ſic& apud Terent. in Heautontym. act.. ſcen.ä. reliquit ſiliam adole ſcentutam, 8 ₰ Ea relicta huic arraboni eſt pro illo argento. Azsασνα apud Paulum l.& quantũ. D. de ædil. edidt. vitium eſt aduerſam valetudinem ſignificans,& egrotationé. Arrogare, Arrogatio, vide Adoptio, ité& Adrogatio Arrogare ali às eſt aſcribere ſibi,&vindicare. Vnde di- citur arrogans, quaſi omnia ſibi aſc ridens. Inde arro Zantia, id eſt, temeritas& impudentia, ſuperbia de qua 46. diſt. in prin. Differunt tn, quia ſuperbia eſt in anis gloria de eo, quod quis habet, vt ſunt Philoſophi Legiſtæ,& alij ſufficientes in arte ſua. Sed arrogantia eſt inanis gloria de eo, quod quis non habet, vt cùm quis credit ea ſe ſcire, quæ tamen neſcit. Arrogan- tiam opprimi iubet Zeno Imp. l. vni. C. de priu. car. Artibus liberalibus olim ſolitum fuit- mulieres inſti. tuere I. qui filium. in princ. vbi pupill. educa- deb. D. Artem eſſe earum rerum, quæ ſciuntur ait M. Fabius li. 2:Cap.17 ·aliam ex Cleanthe deßinitionem fubiicicns vt ſte poteſtas viam,& ordinem efficiens.—
p
A R T Ars liberalis apud Vlpianum l. 4. D. de decr. ab ord. fa-
cien. quæ ſolius ingenii, non manuũ miniſterio per- aguntur. Liberalia ſtudia quæ accipiãtur, docet VI- pianus I.l. D. de extraord. cognit.. Artes ludicras interpretatur Seneca lib. 13. Epiſto. quæ ad voluptatem oculorum,& aurium tendunt. Artem igitur ludicram facere intelliguntur ſaltatores, geſticulatores, mimi, Pantomimi, hiſtriones& alij id genus 1. 1.3.& 4. D. de iis, qui not. infa. l. quædam. D. de pœn.& alibi ſæp. Arte fabrica præditum pro fabricandi perito dixit Pau- lus I. ſi mancipia. D. de inſtr. inſtr. leg. Arti culorum& poſitionum vſus eſt, vt his breuiter& di ſtinctè prolatis ab actore ſub iureiurando, reſpondeat
eodem quoque modo reus ad ſingula. Hoc enim maxi
* 5 3...„ 1 mum adfert cõpendium in cognoſcendis litibus, mo
dò ſi pri ſca ſeruetur forma,& non miſceantur inuti- les claufulæ. Articuli igitur ſolùm ea continere debent, quæ ad inſti- tutam actionem neceſſariò requiruntur,& quibus pro batis, conſtet intentionem actoris iure locum habere ac reum conuentum eſſe damnãdum. Hoc autem quo
pacto fieri oporteat, non aliter intelligi poteſt, quäm
ſi naturam cuiuſque actionis compertam habeas.
Artifices Feſto lib.. dicti, quod perartus ſcientiã ſuam exercent, ſiue quòd aptè opera inter ſe artent: qua ex cauſſa etiam artes adpellatæ ſunt. b
Artifices ſerui qui aliquod artificium callent I. fi. D. de o.-
per. ſeru. l. quod ſi. de rei vindi.& alibi ſæpe. His Oppo nütur ſerui mediaſtini in d. l.vlt. ꝗ nullã arté exercet. Artificium in ſeruisab officio ſeparatur J. ſi ex legatis. 5. 1.0. de leg. 3.& alibi. Sic operæ, quæ in artificio ſunt, ab iis, quæ in officio, diſtant. l. ſi non ſortem. s. liber- tus. D. de condict. indeb.
Artificiũ quidam in I.textoribus.&l. legatis. D. de lega.
3.accipi putant pro ſcientia cuiuſque artis. Equidem Pro artis exercitio accipiendum putem.
Artifices ſunt, qui rem in aliam formã à ſe elaboratam
vendunt c. eiiciens. 88. diſtinct. Alciat. l. mercis. 207. D. de verb. ſigniſiſii. Artemo, d&αεμο magis adiectamentũ, quàm pars nauis eſt Iauolenol. malum. 2 42. D. de Verb. ſignifi. quem At ciatus explicans ait artemonem velum adſcititium, quo nauis dirigitur, eöq; ſenſu in act. 4 poſt. AB. Luca 5 ceptũ refert ca. 27. 5 2a aiſe⸗ Taf.era 16 vegou vx- 74 a* ac„α‿öp. Baifius inlibel. de re nau. ma ius ve- lum interpretatur: aſt q; auar maius velũ adpellari. Artem, operam ve pollicitus apud Vlpianum l. cum duo bus. 12.§.ſi in coëunda. D. pro ſocio, qui accipiendus 1 ſit, ex VIpiano ipſo diſces, cuius verba, quia cuilibet obuia ſunt, non refero. Articulus non tantùm pro particula, id eſt, præpoſitio- ne, coniunctionéve ponitur, ſeds& pro verbo quolibet. Sic verbum, eſt articulus vocatur apud pomponium. l.ſcribit.. itẽ ſcribit. D. de aur. ar lega.& Quiſquis apud eundem l.hoc articulo. D. de ered. inſtit KTdc⸗ inl. ſi is. 4. D. de condit.& demonſt. Quin etiam ro clauſula& oratione ſumitur à Iuliano I. ita raarorn 5. qui ſuſpectam. D. ad Trebell. 1
Articulus etiam accipitur pro eo, quod punctum adpel-
lamus l. ſi cùm dotem. S. tranſgrediamur. D. ſol. mat.
R&lenaturalis. in fine princip. D. de præſcrip. verb.&! in multis. D. de ſtatu hom. Equidem non pro Un. ſed pro particula,& membro periodi, tot ius E Sus propoſiti in illis legibus accipiendum putem, vt in! 6. S. ſub hac. C. debo quæ lib. quo ſenſu etiam 2, 1. cem accipiunt pragmatici Galli, dum probanda legi bus, moribus ‚inſtrumentis in art iculos digerun S hoc ſenſu accipitur in c. præſentiam.§.teſtes. de teſti bus, in 6.& c. veniés. 2. eo. tit. in anti&yvtrobiq; g 1 ſema pro membro illo proband dh Sle ndo accipit,& pro poſi- tione
E
. “

D.
o M molcendis! 3r
non miſcear* edebem
41 Urur ⸗ 2 3 Nris iureloc 4* Idur num. Hoc eu dn
intelligit
elligiha 12 ompertam e erardus ſcit g
M.
lum callenttin
Lalibi e r X 415 1 ſ;f 2 3 1 It. nulli a er
pPr ⁸ rratur l. ſ er 8* 6 .
9—
„ dqux n art F 7.* A. 11
non lorto. k
A;. Kl. legatis.*.. diuſqueartis. amputem 2 1 1 formi d ſe d Mla
äAkL.„ 4. Alciat.l.m m
dentü, qudm er u 6— le verb.ſigni id mn velum ad π☛ m in act. Apoſ X c 4f T Tuor 7 8IM hel.de re nau t site aine v fr 1 ler maius velüͤ 1 14— 4 1 pianum 1= dl pcio, qui ac A ¹ 1e us verba, qu
ala, deſt, A 4& pro verbe G3 d 1efr9 er arg. lega.& E
de heredeint al,
t i opſt. Quin 1)
luliano l'ita 14* quod punci e diamur. 5 de præſcri † dem pon f 9 eriodi, tot! n endum puto
qu
unter ſe an ai
h
A R T tione probanda.& in hoc ſignificatu.
Articulorũ quidã ſunt impertinẽétes, qui nihil ad rem fa ciũt, probati nõ releuãt. gloſ. c. fi.de confeſ. lib. 6. alij ſunt captioſi quos ſiue neges, ſiue cõfitearis, tuũ dete- gent periurium, at que ita te deeipiunt,& captant l. in duobus. 38. 8. fi.& l. qui iuraſſe.. ſi pater. D. de iure. iur. Alij ſunt multiplices, alij ſunt iuris, alij impoſsibi- les, alij ſuper crimine: quibus omnibus reſpondere
reum cogendum non eſſe gloſſema in d. c. fi. ſcribit per
illum textum,& alios, quos citat.
Articulus etiã ſumitur in Arcadij& Honorij cõſtitutio-
ne fin. C. comi. rer. priuat.(alius eſt ſub titu. comit. ſa-
cri pal.)pro ſtatim, in ipſo tẽporis momẽto: vt recte
Wbide interpretatus eſt Accurſius. Sic etiã accipitur apud Terentium in Adelph. Vide, vt in ipſo articulo compreſsit eam.
Articulus quoque ſumitur pro themate, factique ſpecie propoſita,(caſum vulgò adpellant hin l. non poſſunt. 12. D. de legi.
Articulum interpretatur Accurſius in 1. ab executio- ne. C. quor. appel: non recip. ſentẽtiã definitiuã. cuius interpretationẽ probat Albericus. Barto. accipit pro interlocutoria. Equidẽ illic pro capite,& mẽbro ſen tétiæ ſumi adfirmare auſim. Nã ab vno ſentétiæ articu 10,& capite appellari poteſt Bar.& Alber. in I. appellã ti. D. de appel. perillũ text. Guid. pap. deciſ. 436. q. 66.
à ar genus menſuræ Perſicæ apud Herodotũ lib. i. At-
tico medimno tribus chœnicibus capacius. Apud&Æ- gyptios àglaga facit modios viginti vt ſcribit B. Hie- rony mus in ca. 6. Eſaiæ. Aglaß meminit Juſtinianus Edicto 13.§.& ααιερꝓ△μ o-„. Huius meminit Iulius Pollux lib. 4. cap. 23. Vide Sudam in verbo, ae.. Artitus bonis artibus inſtructus. Feſto lib. 1.. Aruſpices intelligendi ſunt, qui Avictimis in ara inſpi- ciendis, vt futura prædicerent, nuncupabantur- Horũ pœna, mors igne, aut gladio I. 3.& 1. nemo. C. de malef. & mathem. Sunt enim diuinatores. Sunt qui cum, h,
ſcribendum putent.
As variè accipitur. in diuiſione ſolidũ ſignificat, idque
„
Voluſius Mætianus ſcribit in libel. de Aſſe.
As etiam æris numus eſt. Nam ab ære as ducitur Varro-
ni lib. 4. Ling. Latinæ. 2 As principium,& vnum ſonat Varroni lib. 8. eiuſd. lib. Vnde rectè ait aſſem ſimplicem eſſe lib. 8. 11
As libræ pondus erat Varroni lib. 4. Aſsis porrò diſtributionem& in heredum inſtitutione & in aliis multis neceſſariã eſſe Mætianus ait, de quo vide Anto. Aug.lib. 2. cap dã. As auté diuiditur in 12. partes: duodecimavocãtur ſingu jæ vnciæ, vt Marcianus refert. Has aſsis appellatione cõtineri VIpianus ſcribit I. ſeruuũ. S. fi D. de here. inſti.
Habent& hæ partes propria nomina ab vncia vſque
ad aſſem, puta hæc: ſextãs, quadrans triens, quincunx ſemis, ſeptunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as, vL- piano,& Maætiano. quorũ diſtributionè probat Juſti- nianus in s. hereditas. Inſtit. de hered. inſtit. Singulas has partes ſuis locis explicabimus. Aſsis nota hæc.
As& Aſſarius idem Chariſio& Clement. Alex. in 5. ſoyaæ,
aaragia. Varro lib.. Ling. Lattnrm.
Aſsis appellatione ſolida hereditas venit I. aſſe toto. D. dehered. inſtit.& omne patrimoniũ,& omne ſolidum
L. ſocietatem. in prin. D. pro ſocio.
r EOAeMWVe A. Ex Aſſeheredem relinquere Martiali lib. 7. Epigram. ex Aſſe, aut pro parte poſsidere l. pen. D. qui ſatiſd. cog. id eſt in folidum.in Aſſem ſatifdare l. is, cui. S. miſsi. D. vt in poſſeſ.leg. in Aſſem vindicare l. poſt emanci- D. quib. mod. pig. vel hyp. ſol. ex Aſſe debere 1.1.§. fi cui ita. D.vt leg. no. cau. in Aſſem impendium redde-
PeelonemeJear e Aſſem vendere l. Titius.
4A 8 8 21 re Plinio lib. 15. Epiſt. in Aſſem dari inſtituique actio dicitur, id eſt, in ſoli dum apud Scæuolam. l. fin. D. de donat.& Vlpianũ l. de ætate. 1.§.l. D. de interrô. actio- nibus ex Aſſe auferri hereditas dicitur Marcianol. aufertur. D. de iis, quæ vt indig.
Aſsis partibus veteres fundum diuidebant I. minor. z9. S. ſi Aàme beſſem. D. de euict. l. Pompo. 8.D. de rei vind.
Aſsis etiam partibus diſtinguebantur vſuræ. vide infra, Vſuræ.
As pro ſolido accipitur cùm de diuiſione hereditatis, fundive agitur: cùm de pondere, etiam ſolidum ſigni- ficat, id eſt, libram& pondo: cùm de pecunia numera= ta, æris nummus eſt.
Aoνρνορςι* Vlpianum l. mutum. D. de ædi. edict. id eſt, obtuſe, obſcurè, incertò,& dubié.
Aſcendentes apud luri ſcon ſultos, ſunt, parentes, maio- réſque noſtri, à quibus geniti, procreatique ſumus: ſi- cut contrà deſcendétes ij, qui ex nobis prognati ſunt J. ſi quis inceſti. C. de inceſtis nuut.
Aouvοαια‧,Aſceteria, loca ſunt meditationis,& ſolitaria Bafilio: accipiuntur pro cœnobio in l.omnia.;z. C. de epiſc.& cleric. Ea tamen à monaſteriis diſtinguere vi detur Gregorius ab Baſilium.
Aonuſipinquit— 3 Koraqx Aedε⁵ᷣvos p 3 e.—
rormap,* atyadop.& Juſtinianus Nouel.- S. doα„ 70 inc Aous. monachi Damaſce. ‧eęl 2 τ σeον½ τινε*, rSS Soirs wa
Teas iεε 5 Neopdgss aouilas&c. Baſil. devita ſolitar.
AN. Ontp Tois d. Mois 6 59 090s 851,7 5 T0 715 acuus&C. Et Aous Pia puellæ Deo dicatęvt in nouel. 123.§. ãσε. Sunt qui dicant Aſcetrias pſallere. Aſcia in X II. Tabulis,& in antiquiſsimis, epitaphiis, quæ vidi in lapidibus vetuſtiſsimis, erat dolandi inſtrumentum: cuius formam Lugduni in eiſdem la- pidibus vidi. Græcis Afy dicebatur. Verba Legis XII. Tab. hæc ſunt: SVMPTVOSA FEVNE- RANEFACITO:ROGVM ASCIA NE POLITO Hanc explicui lib. Veteris Iuri ſpru.a.
Aſcodrogitæ hæretici in l. 10.& 11. C. de hæretic. vide
Philaſtrium Epi ſcop Brix. in catalog. hæreſ. Aouuòs in l. mutũ. D. de ædil. edic. i. ſine ſig nificatione. Acek eo ſenſu apud Græcos accipitur quo laſcinia apud Vlpianum I. lege. 4.S.1. D. ad leg. Cernel. de ſiça. pro quadam proteruitate ludicra, aut ioculari. 11 Aſiarchies Anaας ſiæ ſacerdos,& præſes: de ſacerdote iuris accipiendus eſt. 4* Aſiarchiam apud Modeſtinum l. sο o. D. de excuſ. in- terpretatur Anto. Aug. lib. ad eundem ſingul. quod& videtur dicere ibidem Modeſtinus. de hoc ſacerdotio Aſiæ loquitur& Papinianus l. in honoribus. D. deva- ca.& excuſmun.ʒ 4 Koα Theophilo. S. furioſi. Inſti. de curat. K&s. ité prodi . gus. Inſt. quib. non eſt per. fac. teſt. eſt prodigus. Hinc Xoετος π, luxurioſe viuere, non malè vertiſſe eum in 5. in duplũ. Inſtit. de actio. ſcribit Ant. Aug. lib. 3. c. 1r- Aſpargo apud Calliſtratum I. nauis. 4.õ. cum auté. D. de
leg. Kho. de iact. ſignificat vitium ex pluuia, vndãve
contractum. Græcis weiu«uua.
Acpakaa in l. ſancimus. C. de verb. ſignif. nudam promiſ- ſioné, vt& cautio. Vt dicit ibidẽ Imperator, idq; per traãſlationé. Aoaxe in proprio ſignificatu genera re- cenſet lul. Pollux lib. i. ca. S. Significat& ſecuritatẽ.
Aſſequi donatiuain conſtitutione Arcadij& Honorij I. nec emere. 16. C. de iure delib. eſt illud adipiſci,&
capere,& adquirere.. Aſſeſſores, vide ſuprà Adſeſſores. Aſſeres dicti, quòd aſsideant parieti, lapidibũúſve Fe-
ſto. lib. i..
Aſsiduus pro locuplete& facilè munus faciente accipi-
tur, dictus ab aſsibus, id eſt, ære dando, cùm tépora
Reipublicæ exigerét, aut ab aſsiduitate muneris pu-
ce Vv
4

—
4 2— 1 1 1 6 3 5 I 4 2 1 1 ¹ 4 3 3 3 1 4 ] 1 3. 1 8 3 3 4 1— 3 3 4 3 3 4 4 1 1 8 1 4 8 1 1 4 4 1 4 3 3 1 4 1 8 1 1 “ 4 4 4 3 1 3* 8 1 1 1 1 6 ¹ 11 3 3 3 4 1 1 . 1 1 1 1 1 3 3 1 1 I 1 4“ 4 1 2 4 1 4 3 I1 4 1 4 4 1 1 † 8 8 4 1 8 1 4 1 1 4 8 8 1 3 1. 4
—— ——
T—
——
A 5 I
blici, quod non niſi diuites ſubire poſſent, vt Gellius tractat lib. 16. capite decimo. priore ſignificatu accipi- tur in XII. Tab. Gellio,& Cicerone in Topigis te- ſlibus. verba legis hæc ſunt: A SSIDV 0 VIN- DEX ASSIDVVS ESTO. Hanc lib. 4. ve- teris Iuriſprudent. ad X II. Tab. explicui- Aſsignare, vide ſuprà Adſignare..
Aſſa Si homicidæ, qui pecuniæ nomine homines iugu- lant& necãt c. 1. de homicid. lib. 6. Aſsiſij dicuntur beneficiarij, qui tamen canonici non ſunt, ſeruiunt que eccleſiæ. c. penul: de cleri. non ræſid. in antiq. Eoſdem& manſionarios vocari adnotat ibi-
dem Bernardus. 8 4 Aſſolet, id eſt conſuetum eſt apud Macrum l. diuus. 14.
D. de offic. præſid. Liuius lib. 1. vr. condit. Vbi illuxit,
paratis omnibus(vt aſsolet)vocari ad concionẽ vtrũ que exercitum iubet. Aſſultus, ob quem quis feudo priuatur- c. vnic. S. ſimili- ter. quib. mod. feud. amitt. in vſib.feud. eſt impetus in perſonam, vel locũ, ſiue hoc pedibus fiat, vel equo, aut machinis, vel alia quacunque re aſsiliatur. Vide Baro- nem à Tautenbergin titu. ſ.lib.1. Feudorum. Aſt Feſto ſignificat at, ſed, autem. Sunt qui dicunt à poẽ- tis vſurpari carminis cauſa. Aſtu apud poëtas Reſto lib. 1. aſtutiam ſignificat: cuius origo ex Græco ab oppido ν ducitur, in quo, qui cõ-
uerſati aſsiduè ſunt, cauti atque acuti eſſe videantur.
Eodem verbo in eundem ſenſum vſus eſt vetus inter- pres in auth. de teſtib. s. ſi verò aſtu. vbi Accurſius in- terpretatur dolum, vel malitiã pro quo in Græcis eſt LFeniraces. Hinc“ Aſtutus in Juſtiniani Conſtitutionel. fin. in fin. C. man- da.pro doloſo, callido, cauto accipitur. Inde Aſtutè in reſcripto Impp. l.z2. C. de legibus, id eſt, doloſe & malitiosè. Asuroειν, Ediles apud Papinianũ. 1. 1. 64 σνυνυνοααινο. D. de via publ.& ſi quid in ea fac.vbi explicatur eorum offi- cium. Asss abagu vrbe ductus, ciuem ſignificat apud Solonem in elegiis. Auloi dle ꝑd&& ³μέν‿αἀd νe νEo aa⁵, op. A Fol BvXosſa⸗ Xbiſł πμειεοeρααενα. 3 Aoiuu& ⁷os, aduerbiũ, quo quid diſiunctum, ſignificamus, falſo repoſuit Alciatus lib. 9. wapty, cap. 18. in Scæ- uolæ reſponſo I. ſi ſic. 133. D. de verb. ſignif. Deridétq; rrdiculus doctores, qui pro illo verbo Græco legunt ibidẽ, Si actũ eſt, quibus cõnumeratur Accurſi. cùm tamenin floréti naeditione, eãque fideliore, rectiore, atquereceptiore ita legatur, quod& Anto. Aug. lib. 1. ca. vlt. Emen, probat. alt igitur Scæuola: Aut ſi ſic vo- lumus factam eſſe ſtipulationẽ NE Q. P ER TE NEQ.LDPDER HEREDEM TVVM FEIE R I? vt ad vnã vim primam teneat: ſivim fecerit am- plius ex heredis committi nõ poterit, ergo ſi actum ſit Rc. Ita legunt ibidem Bartolus, Iacob. Butrig. Albe- ric. lacob. de Arena,& alij. rectè. Alciatus in fuum er- rorem traxit Oldendorpium,& Spiegel. 1 8
Aouςσαασ/˙ Alciato lib. 1. wapige. cap. I. dicitur ſtatus non
conſiſtens: ait que pleroſque ita legere in Africani re- ſponſ 0. l. qui quadrin genta. 38. D. ad leg. Falc. alios ve- rO 75 Jeu⁴⁵ον's.. Subilicitvtranque lectionem poſſe de- fendi. Equidẽ à Floréti. Pand. diſcedere non auſim quæ 15 Aeudoutys habet. Florentinam ſequitur& pro- bat Ant. Aug. lib. 4.e mend cap. 1. 4— Aſylum in lege Komuli apud Halycar. lib. 2.& VIpia- num ex Labeone l. quid ſit. 17. S. apud Labeonem. D. de adilit. edict. lucus ſacer erat, quò perfugij; liberta- tisve(Galli vocant Franchiſe) cauſa ius erat: quod& Vergilius oſtendere videtur lib. 8. neidos. Ninc luc um ingentem quem Romulus acer ahlum Rettulit& gelida monitrat ſub rupe Lupercal.
—
A A
Aſyli ius ad ſtatuas principum productũ eſt d. 5. apud
Labeonem. A T
At, Feſto, differentiã rerũ ſignificat, vt cum dicimus, sci pio eſt bellator, at M.Cato Orator.& eodẽé etiã ſenſu accipitur in S. manet. Inſtit. de ſociet.& l. 1. de adpa. proconſ.& lega- lib. 12 C. licet quidã ibi putent pro, poſtquàm accipi. quũ potius ſit ibi aduerſandi nota.
Atauia, abaui, velabauiæ mater l. Iuriſcõſultus. S. quin- to0 gradu. D. de gradi.
Atauus, eſt abaui, vel abauiæ pater, proaui vel proauiæ auus, aui auiæ que proauus, matris vel patris abauus.
Paul. d. S. quinto gradu.
ArtXaa, ſiuc artxiu tributorum immunitas, vacatio mu- nerum. b
Arehss immunis à quo nihilex igitur vt docet Pollux li. 9. weH ndſu baXdſr 4εουν id& de hominibus,& de portu dicitur, auctore eod. Exempla ex tant tit. deva- ca. muner. D.& C. lib. ro.
Athletæ I. Polluci lib. 3. c.j.propriè dicuntur gymnici,& Aſcetæ,& Agoniſte: Hi artéẽ ludicrã non faciunt: vir- tutis enim gratia hoc faciunt, vt Vlpianus ſcribit l. 4. de iis, qui not. infa,
Athletæ quibus ludis exercerétur docet Paulus 1. 2. D.
4
de aleato-cuius rei commeminit& Simonides, cuius
verba vertit Alciatus, Uithmia Philonis, Diophon.& Tythia: vicit, Et curſu,& iaculo ſaltibus, orbe, palo.
Sacris certaminibus coronati, excuſationem àtutela
habent l. ᷣ Aνo.§. Vlpianus. D. de excuſat. ciuilium munerum vacationem I. vnica. C. de athletis.
Atornati dicunt procuratores apud acta conſtituti. in c. vnico. de ſta. regula. lib. 6.8. Porrò. vbi gloſ.
Atque, ſimilitudinis nota eſt apud Tryphoninum l. ſipa
ter. ⸗76. D. de iur. dot. quo ſignificatu ſubaud. vox perin de,& alibi ſæpe vt l. 4.0. de pact. Atque, et iã, pro deinde ſubinde accipitur in l. filia. 20.
C. de inoffi: teſt. niſi malis pro ſtatim ibidem poni, vt
apud Vergilium, 1
Atque illum in praceps prono rapit alueus amni.
Atque, explicandi notam eſſe apud VlIpianum 1.1. D. de
de admi: tut. in prin, quidã autumant: quod Accurſius
& Albericus docent. Illic auxeſim quãdam potius ſi- gnificare putem, quale ſ. æpe apud M. Ciceronem viſi-
tur, cùm verbo leuiori grauius, expreſsius& ſi gnificã-
4
tius addimus. Atque ſumitur pro, quàm apud Pomponiuml. qui re. 76. e furt.vt apud Perſiuumm— d qui tu impunitior exis Atque hic ☛ & Suetonius in Cęſar. velut(inquit)grauius atq; ipſe nius in Ceſar. us atq; ipſe Atque ita, formula ſignificat quod vulgò dicitur& per conſequens, apud Modeſtinum l. cùm alicui 26. D. de
neg. geſt.& alibi ſæpe.
Atque ſiue vt in Pand. Flo. atquin,& adquin, accipitur
pro ſed, ſedenim apud VIpianum l.& eleganter. 7.s. ſeruus pactionis. D. de dol. ma. ſiue pro, ſed certe inl.
Barbarius. D. offic. Præto. l.atquin. D. de nego. geſt.& alibi ſæpiſi simè. Exempla enim recenſere nolo.
Aręisas Atrei filij, Agaménon& Menelaus vt ex Homero Iliad.v. refert VIpianus l. ſivxor. 13.§.1. D. ad leg. I ul. de Adult O 2⁴eνκι σμιaλeeCmMb˖dxoue εοοmπισσν 4»bp b
A rpioas.“ Wam Homer verſum ita expreſsit Yergilius lib..
nec ſolo t eitri I ab Dolos tangit etridas Atriarios, ſiue Atrienſes mediaſtini opera fungi VIpia- nus ait 1..S. Caupones. D. nau. caup. ſtab. Horum me- minere Alfenus 1. in lege. 203. D. de verb. ſig.& Vlpia- nus
4

dicuntur dicräã non fa t VIpianus n
r docet pat 2u.) dit& Simom 121
Pyrhia vici,
u6, orhe qala
*
0. de excuſ 1 C. de athlert
cuſanof irr
aud aa cont 4 A
rr.vbi gloſi
) d Tryphont uh *„* 1 3 lcatu ſubauò ⁵ c. accipitur iſ. ſtatim ididh m⸗
pit alueuanx pud Vlpianit m⁵ 1 umant:quosꝭ* ſim quiĩdit ut ud M.Cicet rrii „expreſsius 1 Ei
. 17 omponiuml 82 9
tNrauit H quit)grauiſ
„ 1. od vulgo d)e
&adquin 5 * um!.& ele ſuepro ſel 3 ain-D.de 31 recenſete 1
lenelaus r 1 lu
A T T
* uus 1. ſed ſi. 15. S.. D. de vſufr.& alij. Alciatus autè&
Oldendorp-putant eum ſeruum dici, qui aliis Prep ſitus eſt qui negotia procuraret, vænalia diſtraheret,
Hdebita exigeret, aliis ſeruis alimenta diſtribueret.
Atrienſem inde dictum putat Varro quòd atriũ tueatur
li.7. Ling. Lat. atriũ, primus intra ædes aditus, quod Feſtus his verbis probare videtur lib. 1. Atriũ eſt pro- priè genus ædificij ante ædem cõtinens mediã aream in quam collecta ex omni tecto pluuia deſcendit di- tum atriũ, vel quia id genus ædificij Atriæ primũ in Etruria ſit inſtitutum, vel quia àterra oriatur, quaſi aterreum, ſiue aterium.
Atroxvis dicitur, qua quis de fundo vi deiicitur VIpia- no l. 1. S.l.verfi. ad ſolam. D. de vi& vi arma.
Atrocem iniuriam, quaſi cõtumelioſiorem,& maiorem accipimus l. 2.& 3. D. de feriis& l. prætor.& l. ſeq.& ſeq. D. de iniur. Quot modis illa fiat quive æſtimanda ſit à Iuſtini·petendum eſt. S. atrox iniuria. Inſt. eodem Sſtimatur enim à facto, loco,& perſona d. s. atrox. addas& tempore d. l. prætor. in fin.
Atrox perſona, quæ vel maiora flagitia habet, vel famo- ſior vel quæ ſæuitiam præ ſe fert, apud Paulum in 1;.
§.1. de offic. præf. Vigil. D.
Attæ appellantur, vt Feſtus, ait lib. 1. qui propter vitium crurum, aut pedum plantis inſiſtũt,& attingunt ma-
gis terram ‚quàm ambulent.
Attentare vide ſuprà Adtentare.
Atteſtari eſt abſenti denuntiare. Pau. l. ſubſignatum. D.
de ver. ſig. in Pand. tamẽ Flo. legitur deteſtarirectius.
Attingere ereditatem, vide ſuprà Adtingere. b
Attributa, vel, vt alij ſcribunt, adtributa pecunia vete- ribus dicebatur adſignata Varro in lib. 4. Ling. Lat.
uas nunc adſignationes adpellamus vt adnotat Bu- Jrus in prioribus.
Atypus apud Vlpianum I. idẽ Ofilius. 10. S. fi. D. de ædit. 2dict.& Gellium in eundem ſenſum lib. 4. cap. 2·dici- tur, qui non ſatis expedito plectro linguæ vtitur, qua- ſi atrem non feriétes, vel quaſi non ſatis verba expri- mentes, conformantéſque-.
Auarum his verbis definit Horatius lib. 2. fermo. ſatir-3.
3 quid auarus? 4 Stultus eẽ inſanus..
Auaritiam waœus wovngtas zoolcao 7, 39⸗ woas Eivcj do cet Imp. Iuſtinianus Nouell. 8.§. òννιαα& Apoſtol. i. ad Ti- moth. 6. ⁴ᷣνιο αάᷣεν gilap adpellat.
Auarus, quaſi æris auidus: iunctümque eſſevocabulum Gellius lib. 10. cap. ſ. refert.
AVC. apud Valerium Probum, notam eſſe auctoris, au- toritatiſve ſcribit A. Alciatus lib. 2. ca. 9. 2αον ρν
Auceta Feſto lib. i. ſæpe aucta.
Auctig ab augendi, adiiciendique negotio adpellatur Xuguſf. i.z2. Emend.ca. z. eſt pretij in ſubhaſtationi- bus adiectio, quam Galli, enchere, vocant. ſic accipi-
turin].ſitempora..& l. ſeq. de inſtra-& iur. haſt. fiſc.
2 lib. 1o.C.—
Auctionalia apud VIpianũ 1.1.§. fficio. D. de tut.& rat.
iſt. tabulæ,& inſtrumenta ſunt auctionis vt ex M. Ci- cerone in Catilinam liquet.
Auctionis formulas varias recitat G. Budeus in foren- ſibus puta has: Auctiobonorum pro ſcripta, id eſt, ſub- haſtatio. Auctionis clauſula, ideſt, decreto adiudi catio. Auctionis inſtitor ſubhaſtationum perſecutor. Auctionis dié denuntiare dicipuũrat Bũdæus ad diem decreti citare. addictioni decretali diẽ præſtituere di cẽdũ verius& propriè magis putem. l. ſi tẽpora.& l. ſeq.
Auctionarios interceſſores, opponentes ſe ſubhaſtatio-
ni dici idem putat. Tu rem expende.
Auctores dicuntur àquibus ius in nos tranſit, vnde ven- ditorem, auctorem rectè appellabimus. l. ſi ſeruum. 5.
ß. D. de act. emp. l. creditor. S.ſf.. D. co.. ſed ſi. l. ſi per im- prudentiã. D. de euict.l.ſed vbi. D.de minoribus. Porrò
A N C 22
quemadmodum verbum vendendi ad omnem aliena- tionem pertinet in XII. Tabulis vt ſcribit Pompo- nius I. ſtatuliberi. 29. D. de ſtatulib. ita auctor dicitur omnis, à quo ius in nos tranſiit l. an vitium. D. de di- uerſ. temp. præſcript. A4, Hi primi Auctores ſunt. Auctores ſecundi dicebatur, qui pro euictione fideiube- bant l. illud. 4. D. de euict. hi à luſtiniano in Nouell. 4. Hebu‿a à Iuliano Patritio venditionis confirmato res adpellãtur. Vide Anto. Auguſt. lib. 3. ca.. Auctorem laudare, eſt nominare,&(vt Galli— garendum appellare l. tenetur. S. ſi tibi. D. de act. emp.l. 2. C. de in lit. dan. tu. l. Herennius. S. Gaia. D. de euict. IJ. auctore. C. eo. Auctor dicitur fieri tutor, cùm probat quod actum eſt l. etiam ſi. z. D. de auct. tut.
Auctores etiã pro prudétibus,& cõſultis,& iuris præce
ptoribus ponũtur l. apud Celſum. S. Labeo. 13. D. de dol. except. l. 2. S. poſt originem. D. de orig. iur. l. 1.§. ſed in vſufr.D.de vſuf. adcreſ. l. cum auctoritas. C. de vſufru. Cicero in 1. de Orato. atque(inquit) illum cum diſſe- rendo par eſſe non poſſet, ad auctores confugiſſe,& Auctores iuris l. quæro. D. de act. empti. l. i. C. de verbo.ſi- gnifi.& apud Aul. Gell. lib. 2. cap. 10. in princ.& Aggé- Vrbic. ad I. Frotin. vbi de Caſsio Longino loquitur. Auctorſeditionis in l. eiuſdem. s. itemque auctor. D. de ſicar. l. ſi quis. 38. S. auctores. D. de pœn. dicitur, qui ſe- ditionem primus ciet, inducit,& perſuadet.
Auctor legis dicebant, qui quum ea dignitate præditus
eſſet, vt eius oratione cõmoueri populus poſsit, ab iis
qui leges ferebant, deligebatur, qui eas ſua deret: vt
5 Lentulo refert M. Cicero in ea, quam poſt reditum habuit, oratione.
Auctoramentum non ſignificat ipſam exauctorationè,
actümve auctorandi, ſed ipſam obli gationẽ M. Cice- ro 1. Offic. Illiberales auté,& ſordidi quæſtus merce- nariorũ omniũ quorum operæ, nõ quorũ artes emun- tur. Eſt enim in illis ipſa merces, auctoramentũ ſer- uitutis: eodẽ ſenſu accipitur apud Suetoniũ in Tibe- rio cap. 7: auctoramentum centenũ millium. pro mer- cede dici conſtat.
Auctorare, eſt obligare, facraméto adigere, quod de mi-
litibus, ſæpè apud Liuium, claſsicſque rerum ſcri- ptores dictum animaduerti: cui contrariũ eſt exau- ctorare de quò infra ſuo loco.
Auctorare etiàã Juriſconſ. dicitur, probare quod agitur, & auctoritate cCémonere& interponere apud Pom- ponium l.& ſi. 4. D. de aucto. tut.& Vlpianum I. huius. 90. D. quod falſ.tut. aucto.
Auct oratus dicitur, qui ſe ludo vendidit, vt ait Acron
Sat. 7. lib. 2z. Horatij, Quid refert vri virgis ferroqne necari Auttoratus eas? Is definitur Aubaigtros d SXOp a NA p Ng Aovdεαᷣαα. Auctoratio, gladiatorum venditio apud clariſsimos au- Gtores.... Auctoritas, probatio, voluntatis interpoſitio& adcom- modatio, actus adprobatio tot. tit. de auctoritate tut. D.& C. de aucto. præſtand.& Inſt. eo.tit. quã Theophi- lus auheiſtap adpellat&&ubeilap auctorare. In cuius prę- ſtatione præſentiã non ſufficere, ſed liberũ animum adeſſe oportere VIpianus ſcribit l. 1. S. fin. D. eod.& nullam eſſe differentiã, eam non interuenire, aut per- peram fuiſſe adhibitam idem tradit I. 2. D. eo. Auctoritaté etiam interpretatur Venuleius l. fin. D. de euict.actionẽ pro euictione. quoſenſu accipitur apud Iulium Paulũ lib. 2. Sentent. recept. titu. 17. Hoc actio- nis genus gebαιεοσεανσς MAiutu adpellat I. Pollux li. 8. Ono- maſfi. α‿d& Uα‿αιενꝓσ ενocedrT‿p his verbis: H Sebaαοσειαας Auu dnoͤre xio 2ideros oiulap, N Xlop&εꝓρεο εετds T5 2— 1 8„ a„ ard ꝙyei tal pAliga · 70“% dè wgosins Be⁴ιονε, à&8 Ht Baubſa unen

AV C
omei Biu op oeo A galeauotas. Sene ca: xoſidonius Gnchuid) ¹tibi auctoritatem promittet, eodem D ſa m In. in Audctoritatis inſtrumentum apud Scæuolam. 8 rinc. D. de pignerat. hoc eſt, id inſtrumentũ. Aud dle uictione promiſſum eſt, Alciat lib. z. wagtgy Ca.9. 91 S iſti o eo iure, quod ab auctore, id eſt, vẽ poni exii imat pro x. ſt, vt vulgò dicitur, ditore cõſecutus eſt emptor hoc eſt, 8 leunt⸗ tituli ſui& acquiſitionis literas: quod c rn 5 net. nam venditionis inſtrumento homilaig Ee— Ctione continetur. Eotamen ſenſu accipien lum 33 tem quo apud Venuleinn& Paulum vbi ſuprà, vt fa- ies argumento ett.
i declesaue pro iudicis edicto,& literis ſumitur inl. 1.C. Theo. ſi cert. pet- chirograph. ibi, auctori ta- témque poſtibus debitoris adfigere. in l. diligenter. 9.
æ duct-lib. 10..
AaSdce lue ueden mandato.& iuſſu iudi cis ponitur in Nouel. Valentin. tit. 7.de indulg. reliq. quo ſenſu accipitur. 3
Auctornpnd Paulum l. iuſtè. D. de adqui poſſe.iuſtè poſ⸗ ſidet, qui auctore prætore poſsidet, id eſt, vt Accur- ſius interpretatur decreto ritè interpoſito.
Auctoritas iuris apud Vlpianũ I.videamus. 4.§. l. D. de in lit. iur.& Modeſtinum I. ſi ſeruo. 20. D. qui& à quibus & Papinianum l.in tabulis. 36. D. de ſtatulib. vis,& poteſtas legum,& præminentia,& pondus, ſicut eo ſenſu epibims accipiunt M. Cicero& T. Liuius. exempla ita obuia ſunt, vt tranſcribi hic nõ debeant.
Auctorit as Senatus, quid ſit, docet Dio lib. ĩ.&μα, in- quit, æunoilas tit-vejo ômν νεέαꝓςμ το sXux‿&ντ⁴έν S. PoOr- ro BsvXa ᷣτo perſcribi ſolitum M. Cicero lib. z. de Orat. ad Cfratrem docet:& eundẽ, inquit,(id quod in auctoritatibus perſcriptis extat) ſcribendo adfu- iſſe. Sic accipitur apud eundem Tullium auctoritas ordinis. z.de Orato. in initio.
Auctoritatem legis pro ipſius beneficio accipere debe- mus apud VIpianum!l. fin.§. ait lex. in fi. D. de diuort. vt patet ex. S. ſeq. ibid. cuius initium eſt, illud.
Auctoritas in XII. Tabulis,& in lege Attinia accipitur provſucapione: quo ſignificatu vſus eſt& Scæuolal. vltim. D. de aqua& aq. pluu. qua in re fallitur Barto- lus ad d. S.vltimã, qui auctoritaté, iuriſdictionem in- terpretari videtur vt docui lib. 4. med. Iuriſp. Sentét. c. I.verba Legis XII. Tabu. hæc ſunt. VSVS ET AVCTORITAS FVNDI BIENNIVM EST O. ex M. Cicerone in Topicis& pro A. Cecinna Item alio capite, ADVERSVS HOSTEM TERNAAVCTORITAS ESTO. Ex Cicer-. lib. 1. Offic.& alio cap. KEI FVRTIVKH TERNA AVCTOKRITTAS ESTO. x §.furtiuæ. Inſtit. de vſucap. Attiniæ legis verba refert A.Gellius lib. 17. ca. 7. In lege vtraque Iuſtinianus. d.§. furtiuæ auctoritatem vſucapione interpretatur. Re- cipiẽda igitur non eſt eorũ interpretatio, qui in Scæ-
uolæreſponſo auctoritaté, firmamentum, robur, fir-
mitatẽ, validitaté interpretantur. Alij veræ interpre-
tationi, ſignificationive propiðs accedunt, auctorita- tem apud Scæuolã pro iure dominij accipientes, cùm tamen iunctis legum capitulis puta I. 1. S. fi.& 15. D. de aq.& aqua. plu. auctoritas pro vſücapione accipiatur: quod& Budæus rectè adnotauit ad I. Hærennius D de euict. ex M. Cicerone de Haruſſ p.reſponſ. Aucupatio(vt notiſsimã ſignificationé prætermitam) in reſcripto Conſtant in l.1. CQ. de formul.& impet.ſ fini ficat, eſt verborũ iuxta literæ rigorẽ( vt vulgò lo- quuntur) expoſitio. vnde& M. Cicero verborũ aucu- pĩũ rectè dixit.Sic Varro lib. 4. Ling. Latinæ. Scien- tiam adopinioné aucupari dixit. quale noſtris tempo ribus vidimus. 1
Audaciamab auidè, id eſt, cupidè agendo dicta ait Fe-
A V D
ſtus lib.. qua quis facinus nullo erlenli aut pudo⸗ ris metu perterritus molitur c. 2. de cẽſib. li J. Audaciàã Pro audacibus in luliani Cõſtitutione l. penul. C. de ſepult. vt ſcelus pro ſcelerato apud Plautum,& Terentium. Audenter pro temere,& impudenter dixit VIpianus I.1. S. fin. D. ſi pars hered. pet. Audientiam epi ſcopalem Epiſcopi forum,& iudicium
adpello l. epiſcopa le. 9. C. de epiſc. audiẽt. iuriſdictio-
nem epiſcopi interpretatur Accurſus C. eo. cu ius ſen. tentiam probat Azo in Summ. C. eo.
Auditor in variis Ciuilis& pontificij iuris articulis ſu-
mitur variè. Quandoque pro diſcipulis„ qui ius ci- uile diſcunt,& præceptores audiunt l. 2.§. poſt hunc. verſ.ſed plurimum à fuis. D. de reg.iur. Auditorẽ pro lectore accipi apud M. Ter. Varronem li. ſ. Ling. Latin. ipſo ſtatim initio rectè Jusdam putant. Auditor etiam dicitur cui articulus cauſſæ committitur c. ſuper quæſtionũ. S. porrò. ad fin. de offic. deleg. in vol. Greg. Sed& is, cui cauſæ terminus, definitio,& de-
ci ſio delegatur. clem: auditor. de reſcript.
Auditor Contradictoriarum: eius officium eſt circa re-
ſcripta iuſtitiæ, dandõſque iudices.
Auditores in curia Romana, vocantur auditores ſacri
palatij. Auditores ſa cri palatij referunt inter ſe& pro- nuntiant. Inno. c. quoniam. de probat. in ant. Cardi- nales verò auditores Papæ referunt: niſi eis commiſſa fuerit definitio. Auditores an ſint ordinarij, vel dele- gati, tradit Specul. tit. de auditore-. Auditorium locus eſt vbi artium miniſtræ philoſophia, legéſque, docentur l. vnica. C. de ſtud. lib. vrb. Kom. lib. 11. quidam vocant ludum literarium. Auditorium, locus in quo cauſſæ aguntur, cognoſcũtur, & finiuntur Vlpiano I.i. D. an per alium cauſ. l. 4.in fi C. de lib. cauſ.& l. 1.§. fi. in fi. D. ne de ſtat. def. quæ etiã de ſcholis publicis intelligi poteſt,& illo ſenſu acci- pitur in l. contra. ſa. D. de re iudi. l. pen. de offic adſeſ.
Auditoriüũ quoque principis appellatur,& vbi princeps
quid cognoſcit, definit decernit, edicit. l. minor. 18.
D. de min.& l. mulier. ad princ. D. ad Trebel.& l. ſiquã-
do. 36. ad fin. C. de appel. vbi ſacrũ vocatur. Alibi coſ- ſtorium dicitur I. fin.§. in his autem. C. de temp. appel. quod ſoli Imperatori, aut Kegi habere licet. b Auditorium etiam præfecti Prætorio dicitur l. lecta.in princ. D. ſi cert. pet. Auditorium iudicum, magiſtratuũ de quo ſupraà. s. audi torium. z. cuius meminit Tryphoninus. l. cum in fun- do. S. pe. D. de iur. dot.& l.penul. D. deoffic. ad ſeſs. vbi cauſſæ audiuntur,& explicantur. Aue, ſiue, Haue, vel Habe(b prov, vt ſæpe in P. Flo. vt eſtliterarũ mutua, kraMaya vel Fabio auctore) K. NB. ideſt aue chariſsime nobis„ſalutandi formula, qua vtebantur Impera
Ptionel. falſæ. 8. C. Th. de falſ. mon.& alibi ſæpe.& in Codice luſtiniano eiuſmodi ſalutares inſcriptiones viſuntur: quæ quidam deprauarunt,& corruperunt. Auerſa charta ‚id eſt, opiſtographo I. chartæ. D. de bo. poſ. ſecũ.:tab. Eſt eni m àπεεναꝓs Atergoſ criptus Pli- nio li. 3. Epiſto Theodor. Hermopolltes ad I. notio-
nem. D. de Vverb. ſignif. 5niso ags, Aüoip appellat apo- cham àtergo ſcri ptam.
Auerſaria ſunt ſcripturæ ſine ordi
b ne confectæ tametſi ea aduerſaria adpellet Alciatus
in fin. l.1.C. de eden. nu. 14. Auerſione locar. P. loca vel per huchtfricanum l.ge hac. j. inprinc-
D locn Auerſionẽé conducere apud VIpianum 1n I. I. S. exercitorem. D. de exercitoria. eſt ν ⁶ραα
c aut cõducere. Reiiciéda
& com
ö
a VI tores ⁊e reu Kzri agas& inſcri- ptionibus ſuarũ conſtitut. qualem videmus in inſcri-
,—„ 2
= ———
„=——„—
—
— 2—

llo pen
nce cs
Cöſtin.
Ato 1ut. 2 dud D u
1
mt. 8
Ore Ann: u
d
ari unus, dehn ann. 10 reſcript. 13 officiume 0 lices.
Wcantur audh 2o . AW
h.
reterunt int An
leprobatein 11 unt: niſteif Mea int ordinari. tore. aminiſtrz 11 de ſtud.lid, Ter terarium. daguntur, cq Nrn der alium cat t
ne de ſtat. di. oteſt,& illo&ν udi.l.pen. deſ t vellatur,&v Mie nit, edicit.I N it D. ad Trebq. ⁸ crũ vocatur. a0- utem. C. det&* ei habere lic
10rto dicitu L. un
tuũ de quo ſd E u0 dhoninus.¹d Ml 1.*. 1 1 1.D. deoffic.„ 9
ur. rov, vtſæpe L rel Fabio ad 1 is ſalutand 1 ar inn papal 4
lem videmu! T. . bi Kll mon-& alib E—
144
1 n alutares inlſ ³
A V G
& comm- rei vend. dicitur cum prætium, aut numerus aut menſura, aut pondus non dicitur Auguſti- lib. 3. Emend. cap. 6. Græci?p ir τ. Vallétinianus No. de releuat. poſſeſsio in aggere. Auerſione opus locatum apud Florentinum 1l. opus. zr. D. loca. Aug. vbi ſuprà vbi menſura non eſt præfinita. Auerſione Vænire Galli adpellant in groſſo,& en hloc. Plutarchus in Iſocrate àd„dæ ⁊ ꝓosli en dα,].
Auerſi oneris actio apud Alfenũ l. in nauem. 31 D. loca.
ideſt, interuerſi,& ſubrepti. Eſtenim Auertere, ſubriperel. illud. 7. S.penulti. D. de tributo.& amouere, intercipere, alid tranſferre l. 1.§. præterea. D. ſi is, qui teſta. lib. eſſe. iuſ. fue. l. 3. S. ſed& ſi quis. D. de crimi. ſtellionadꝗ. Auerta inl. quoniam. de curſ.publ. lib. 12. C. quid ſit ex
Græc. interprete Bud. in l. eos. D. de falſis docetfi, o
àεa, 15 ½* 15 droxααeεμ αρα!e p Imεε εeιανꝶρεονa VVI 1 L5 ) ντ εεναιμeοννννα, X Pdp. uaN i Tc2 e&gera in&nesgape, Auerta ex eo, quòd auerſa fit: inοεαέαο ααμᷣꝓφο id eſt(Vt ait Budæus)lora latiora, quæ per terga equi iugalis excurrunt, ſub alis eius fuccincta.
Auferre, eſt quid amouere, ſed id ſine vi fieri poſſe Vl- pianus ſcribit l. quo naufragium. s. non ſolùm autem. P. de incen. ruin.& naufr.
Auferre toto titu. D.& C. de iis, quæ vt indig.& inl. au- fertur. D. de iur. fiſci. eſt vindicare idque per l. portio- nes. z1.D.de iis, quæ vt indig. auf. Auferendi cauſſas pete ex dictis tractatibus. latiſsi mam enim tractatio- nem exigunt. ö“
Augere ſpectat ad quantitatem, Ampliare ad preciũ. C. de ſacroſanct. Eccleſ. l. iubemus nulli. de iur. fiſ. l. non intelligitur. S. diui. Augere hæreditatem, gregum,& pecorum partus, in fin. l. ſed etſi. D. de petit: heredi. l. ancillarum. D. eo.
Augures ab auium garritu dicti ſunt. Porrò trifariã au- gurari auibus ac futura prædicere ſolebant. Primùm volatu, deinde cantu, tertiò guſtatu obſeruato. Nam cùm pulli gallinacei ex cauea deprompti, porrectam eſcam non guſtarent, pernicies portendebatur. Aſa- cerdotibus autem augures conſtituebantur, viri illu- ſtres, vt fuerunt Marcellus, Cice.& alij ſimi les. Dicti autem ſunt Augures ab auibus,& gerendo Feſto lib. j.
Augurari pro diuinari vſurpamus. Cicero de diuinat. li.
1. Calchas(ait) ex paſſerum numero, belli Troiani annos auguratus eſt. Item, inaugurari, pro cooptari atque conſecrari in aliquem ordinem, à quo rurſus contrario modo ſecludi, rectè nuncupamus exaugu- rari. Adi Gellium lib. ſ. cap. 3.
Augmenta dicuntur quæ rei accedunt l. item veniunt. S.
item non ſolùm. D. de hered. pet. Augures, maleficorum appellatione contineri ſanxiit Conſtantius eos confuli prohibens l. nemo. ſ. C. de malef.& math. idque ſublata Komuli lege, iubentis Nequid inauguratò fieret. b Auguſtus, Feſto lib. I. locus ſanctus ab auium geſtu, id
eſt, quia ab auibus ſignificatus eſt, ſic dictus: ſiue ab
auium guſtatu: quia aues paſtæ id ratum fecére. Auguſti cognomentũ vnde deſcenderit, quãâve de cauſſa Cæſari inditum fuerit, ex Dionelib. 43·diſces: cuius verba ex G. Xylandri verſione hæc ſunt. Sed poſteà quàm ea, quæ pollicitus fuit, re ipſa perfecit, ibi de- mum Auguſtus à Senatu, populõque adpellatus eſt. Etenim cùm ſtatuiſſent peculiari quodã cognomen- to inſignire, ac alij, alia referrẽt, ac probarét: Cæſar, quamuis Romuli noméveheméter adpetebat, tamen cũ ſentiret, hinc ſe ſuſpectũ adfectati regni fieri, eo omiſſo, Auguſtus quaſi homints natura amplior ipſe cognominatus eſt. Auguſta enim ea, quæ honore di- niſsima, ac ſanctiſsima ſunt, dicuntur: ideëque gelasop Græci Auguſtum interpretati ſunt, quaſive⸗-
nerandum dicas.
A V G 23 Auguſti& Cæſares(qui his notis in plurimis inſcriptio- nibus,& ſubſcriptionibus C. Th.& luſtiniani cõſti- tutionum AA.& CC. reperiuntur) hoc differũt. Nam Auguſti hi dicuntur, qui nunc regnant,& à Senatu Imperatoris nomine honeſtati ſunt: at Cæſares dicũ- tur, qui ab ipſo Auguſto electi ſunt, ad regendam pro- uinciam aliquam cum Cæſaris honore tantùm donec Auguſtus vixerit, poſt eius mortem ſucceſſuri inim- perio. Hæc Alciatus inl. z. de exeuſ. artific. lib. 10. C. ex Ammiano Marcellino.
Auguſti quando primùm regnarint, docet I. Capitoli-
nus in M. Antonino philoſopho. Marcum, ſcilicet philoſophum,& Verum Commodum fratrem. Tres etiam poſtea ſimul regnaſſe ſcribit Ammianus Mar- cellinus. In hoc tamen, inquit, negotio Valentinia- nus morem antiquitus inſtitutum ſupergreſſus, non Cæſares, ſed Auguùſtos, germanum nuncupauit,& fi- lium beneuolè ſatis.“ Auguſta, Auguſti vxorl. princeps. 31. D. de legibus l. ſi Auguſtæ. D. de leg. z.l. fiſcus. in fi. D. de iur. fiſc. l.cùm heredes. C. qui teſta.fac. poſ.& alibi ſæpiſs imę. Au- guſta etiam Auguſti ſoror l. fin. C. Th. de luſtr. collat. Auguſta domus, domus eſt principis priuata ad eius rem priuatam pertinens, vt coniicere eſt ex inſcript.& tit.
de priui leg. dom. Aug. lib. 11.C. eadem diuina dicitur inl. abſit. C. eo.
Auguſtam fortunam, Auguſtum ipſum interpretari poſ- fumus l.vlti. in princ. C. de iudic.
Auguſtalia, Auguſti feriæ ſunt.
Auguſtales variè accipi conſtat. Nam quidam erat præ- fectus Auguſtalis, qui Ægypti prefectus erat, cui pre- fectura,& imperium ad ſimilitudinem Proconſulis conceſſa erant l.vnic. D. de offic. præfect. Auguſt. quã- do,& à quo ſit conſtitutus Strabo lib. 7. quave cauſſa Tacitus li. 2. Annalium docent. Huius meminit An- themius I.z. C. de cano. larg. titu.
Auguſtalis nuncupatos fuiſſe ſcribit Vegeti us. li. 2. rei
milit. qui primos ordines in bello ducebant: quòd ab Auguſto ad id munus adiuncti eſſent. b
Auguſtalis etiam ſextumuir, iudex municipalis erat à Decurionibus factus, vt ex l. quinque. 1.& l. ſiquos. 59. de Decu. lib. 10. C. iunctis epitaphiis, quæ Medio- lani extant, FAVSTVS VI. VIR AVGV- STALIS, QVI INTER PRIMOS AVv. GVSTALES A DECVRIONIB. A V- GVSTEALIS FPACTVSEST.
Auia, mater eſt patris matriſve, ſicut auus pa ter patris,
matriſve l.1. D. de gradibus lib. Auia negotia nepotis
adminiſtrat, Vide l. Neſennius. D. de neg. geſt.
Auia mea, ſocrus magna vxoris meæ eſt. Modeſtinus J. nõ facilè.8. gradus. de gradi.& adfin. D.
Auiaria apud Paulum l. auibus. D. de leg. z. caueæ quibus
aues concludimus..
Auibus legatis, anſeres, phaſiani, gallina,& auiaria de- bebantur. An autem phaſianari)],& paſtores anſerum, voluntatis quæſtio eſt. Hæc Jul. Paulus lib. 3. Sent-tit. de legat.vnde exſcripta eſt d. I. auibus. à Tribuniano immutata. 1
Auré tangens totum corpus tetigiſſevidetur Trebatio l. vulgaris. D. de furt. 1A.
Aulæui, Vlpia. l. ſed& ſi quid. 15.§.& ſi. de vſu fructu,
velut aulei, inquit, vel alterius apparatus. Sed& apud Ciceronem pro Cœlio, in ſingulari legitur. Nam yſi- tatiùs in plurali,& neutro genere Aulæa legitur: taa peta ſunt, quibus parietes,& aulæ ornatus cauſa te- guntur. Seruius, vero ſtragula verſiculoria eſſe putat, explicans hunc Vergilij locum, b
AAuleis iain ſe regina ſuperbis,
Aurea compoſuit ſponda. Sic dicta, quòd in aula. Attali Kegis primo inuenta. Nonius verò genus veſtis peregrinæ eſſe cenſuit ‚eſſé-
que

———— 8— 4 8————— —,——— 3* —-—————————
—
——— ——
1
4 1
———
A V R ue ait tanquam Aules proputi opponuntur hebetibus, quas hhero it euntur, qui non curant, quæ audienda ſunt, audire. VIp-in l. ſi extraneu s.de iur. dot. Sic ibi legendum pu- tat Budæus refragantibus exemplaribus. Florenti-ta- men Pand. propriis legitur. Tu lib. Sact αεuν conſule. Aurelia Lex, vide infrà Lex.— Aureus, H-S. ſeſtertium mille ęſtimabatur, iunctis Gaij in l. lege. S.vlt. D. de S C. Silan.& Paul. lib. ſenten. ca- pitibus, quod& Anton. Aug. lib.z· Emend. cap. 9. pro- bat.vbi veters& nouam aureorum æſtimationem ex- plicat. Sed centum ſeſtertia aureo vno æſtimat Iuſti- nianus. S. ſed noſtra. Inſtitu. de ſucceſſo. Iliber.& Dio lib. 15.
Aureoduum anulorum ius vide ſupra Anulus.
Aureorum genera duo Budæus conſtituit lib- ſ. de Aſſe: totidem Alciatus lib. 2- Diſpunc. ca.- 5. quorum verba hic non refero.
Aureos 2/-drachmas valuiſſe Dio ait li. ſ. quod& Zo- naras probat Tomo z.
Aureus dicitur ſolidus S f. Inſtit. de pœn. tem. litig. iun- cta l. fi. D.de in ius voc. 8 b
Auri libram 62. ſolidis, ſiue aureis æſtimat l. quotieſcun que. C. de ſuſc. præp-& arc. lib. 10. Sareg(inquit Zona- ras) rore viio aNi Q⁴* εε*οεενra àεbεꝓεa.&c.
Aureis quinis valet argenti libra. l. vnical. de argent. pret. lib. 10.
Aurei nũmi etiam æs dicuntur VIpiano. l.etiam. 119. D. de verb-. ſignific. 3
Aurical chum, vel oricalchum quidam, vt ait Feſtus, pu-
tant cõpoſitum ex ære& auro, ſiue quòd colorem ha-
beat aureum. Oricalchũ ſanè dicitur, quòd in mon- tuoſis locis inuenitur: mons etenim aęœoer adpellatur. qui vas auri calchum pro auro vendidit ignorans te- neri aurum, quod vendidit, præſtare Marciano pla- cuit. l. Labeo. 4 5-D-de contrah. empt.
Aureos tot, interpretatur Iulianus. l. quidã. 96. D. de leg. 1. quadringentos ex præcedentibus. Ex quo obſeruan dum incertum numerum, nondũmque præfinitum ex præcedentibus, aut ſubſequent ibus æſtimandum.
Auraria functio in l.z. C. Theo. de luſtr. conlat. eſt luſtra- lis auri collatio.
Auri fodina apud Gaium I.1. D. quod cuiuſq. vniuerſ.no. iocus vbi aurum foditur. ſicut Argenti fogina vbi ar- gentum.
Aurum Feſto lib. 1. dictũ quia præcipuè cuſtoditur Græ- cèenim ꝓ cuſtodire dicitur Vnde& Thefaurum. Hippocrates medicus de nomine inuentoris id di- ctum putat, quem vocitatum ait Aurum, ſiue(vt alij legunt) Aurium. Quidam à ſimilitudine auroræ colo- ris nomen traxiſſe exiſtimant. Nonnulli ‚quia mentes hominum auertat: alij à Sabinis tranſlatum putant quod illi Auſum dicebant. 23
Auri appellatione anulos aureos contineri, aurea emble mata, inaurata non item VIpianus ſcribit l. cùm au- rum. g. idem Celſus. D. de aur. arg. leg.
...—„ 8
Auri facti, infectique adpellatione quid cõtineatur, do- cent Vlpianus,& Paulus in I. Quintus& pediculis& I. cum aurũ. D. de aur. arg. que legat. quorũ verba huc non refero. Vide ſupra Argentum factum.
Auri ſui appellatione nõ contineri quod in credito eſt argumento eſt quod de argento VIpianus ſcribit d. l. Quintus. s. argento.
Auri facram famem imitatione Vergilij dixère Leo& Anthemius Impp. l. ſi quenquam, 29. C. de epifc.& cle- ric. pro exegranda. ait igitur poëta lib. 3. neidos.
113 Fauro Vi potitur, quid non mortali pectora cogis Auri ſacra famesꝰ
Aurum Toloſanum prouerbium Gellio lib, 3. cap. 9. de
hominibus calamitoſis. Hinc dictum, quod cùm 2.
paludamentum habitus militaris-
. A V R .
Cepio Cos. oppidum Toloſanũ diripuiflet multüm que auri in eius oppidi templis fuiſſet, qui ſquis ex ea direptione aurum adtigit, miſero, execrabilique exitu periit. b
Aurum coronarium, definitore Gellio lib. 5. cap. 6. co- ronæ aureæ, quæ imperatoribus ob honoré triumphi mittuntur. Bapt. verò Egnatius in adnot. ad Capitol. eſſe qd ciuitates,& oppida nouis Imperatoribus offe rebant ſub coronarũ ſpecie. Equidem ab Imperato- rum definitione diſcedere nõ auſim. Aiunt igitur au. rum coronarium, eſſe id, quod offertur à curiarum or. dinibus, vel amore proprio, vel indulgentiarum læti-
tia, vel rebus proſperè geſtis l. quæ diuerſarum. C. Theod. de aur. coron. Hoc autem non, niſi ab admo- nitis,& ex conſuetudine præſtabatur. d. I. quæ diuerſa rum.& l. ſeq. C. I ho. eod. Hanc ſolam Iuſtinianus in Codicem ſui nominis tranſcribi iuſsit quę extat lib. 10.0. eo.titu. Aurum Coronarium voluntatis, munus voluntarium diuus lulianus reſcripſit Huius etiam meminit lex penult. C. de Iudæis,& ibi vide Græcos interpretes. 1 3
Aurũ gleba le, quod pro poſſeſsi onibus penditur. huius fit mentio inl. z. C. de prætor.& hon. præt. lib. 12. C. Aurum luſtrale, quod quarto quoque anno pendebatur, vt ait Zonaras: idem onus negotiatorum,& mercato- rum erat. ob idque aurum negotiatorium adpellaba- tur à Lampridio in Alexan. Huius fit mentio. C. de lu- ſtralis auri conlatione.vbi ſunt duę tantũ leges Græ- cæ à quibus xeuoa qcuiop appellatur. fit etiã mentio in variis legibus. C. Th. de luſtra. conlat. appellatur quo- que functio auraria in lüingali. C. Th. eo. à negotia- toribus(vt ĩam dixi)pendebatur vt ait l. à negotiato- ribus. C. Theo. eo.& l. ſeq. Aurum oblatitium, quod non canonis, vel indictionis, ſed oblationis genere quodam à ſenatoribus pende- batur, vt ex Symmachi,& Syneſij epiſtolis didici. Aurum publicum, quod ærario publico infertur, huius cõmeminere Honorius,& Theodoſius Impp. in l.vnic. de au. publ. proſecut. lib. 10. C. Aurum puſulatum vide ſuprà Argentum puſulatum. Aurarius ſuſceptor inl. j. C. de apochis publ. qui aurum collatum ſuſcipit. ſuſceptor vide infraà Suſceptor. Aurarium Canonem in I.priuatæ. C. de excuſ. mun. li. 10. interpretatur Accurſius ſuſceptorem aurarium: cum pro penſitatione& functione in aureo facta accipi oportere contextus ipſe conſtitutionis docet. Auraria penſitatio, idem. de qua. in l. 2. de fund. patrim. lib. 11. C.& Auraria præſtatio in l.vnic. C. Th. qui à præbit. tiron.& equi. excom.& A. Auraria functio I. ſinguli& l. omnes. C. Theo. de luſtra. conlat.& 8 Auraria penſio apud Caſsiodo. lib. 11. Epipha. Varia. ad Fauſtum. Aurifex, qui ex auro quid facit I. ſcribit. D. de aur.& arg. lega.& l.2.C. Th. de excuſ. artif. Hinc
Aurificęs ſpecierum,& ſolidorum in l. ſcrini is. C. de
palat- ſac. larg. li. 12. in breui, ſiue(ſi malis)in notitia.
Auff picia cogniti onũ in I. fi. 0. de incertũ. non inter au- gurium,& cuentum litis, vt quidam putat, ſed initia cognitionis cauſſæ, vel potius litis(quod& Accur- ſius ibidem probat)interpretanda funt.
Auſpicia pro auctoritate, iuſſu& mandato in Forenſi- bus accipit G. Budæus.
Auſpicia maiora, maiores honores& magiſtratus ſigni- ficãt. Nullus enim magiſtratus inauſpicatò creabatur.
Auſpicium appellatum eſt, ab auium volantium ſpecta- tione, quaſi auis ſpecium, ſicut Augurium à garritu auium, tam in bonam, quèàm in malam partem.
Aut non ſolum diſiunctiuæ, ſed& ſubdiſiunctiuę oratio- nis eſt l.hæc verba. 12 4. D. de verb. ſignifi· Huius ea vis
eſt
õũ⁶³ᷣ³⁶³£⁶qͤ ͤͤa

reſenpſt n dls„K ibi vi) t
onibusg pendh uu
2 hon. præt. 8. que anno 96 4 b Otiatorum, rr Dtiatorium Mlh.
dus hit menti„ A. dueranes ue tantũüͤ* m.
12..
Matur. fit etit aa conlat. appe † In. C. 1 11.* h. 00 1 w
tur vt ait 1. 1 2
nonis, vel it nà ſenatorii e. 1 neſij epiſtoli E dublico infq at
vodoſius Im; ⁴
gentum puſi 1. pochis pud 2 idde infrà Sul 2.C. de excuſ r 1s eptorem aun r ic c in aurco r grutionis dd in l. a. de fu* trie
4 8K 4 h. qui à præ-. A
1 1 noes.C. Th 5. 1
1b. 1- Epiph 7 2
eincertu ditl dam puta 3 „1. ur Lgl e&magi rtll na uſpi cO d um volant 1n „ Augufid- 4 2
A V T eſt, vt alterum fieri ſatis ſit l. ſi is, qui. 13.§.vtrùm. D. de reb. dub. Sæpe etiam diſunctam, aut, pro coniuncta accipi Paulus ſcribit I. ſæpe. ĩ3. D. de verb. ſignif. cum dico, Quod dedi, aut donaui. quod& Iuſtinian. pro- bat.l. penult. C. eo. titu. vt in interdicto Quod vi, aut clàm. Hinc qui ſibi, aut filio, aut cuilibet extraneo ſtipulatur, manifeſtè filij, extraneive perſonam com- plectitur, vt Julianus ait. l. eum, ui. ſ6. S. qui fibi. de verb. oblig. Ita compræhenſum, adiectum interpretan tur Bartolus, Baldus, Alexand. Alc iatus ad d. S. qui ſibi.& rectè. L Aut, etis ponitur pro ſiue, in forma diui Pij apud Calli- ſtratum l. debitoribus. 31. D. de re iudic.& tametſi Accurſius,& eum ſequutus Albericus pro ficut, ibi ac- cipiendũ exiſtiment: eodẽ ſenſu accipi poteſt ſcilicet, pro ſiueinl. pen. S. fi. D. de act. empt. nonpro, id eſt, vt Credit Albericus& in Pand. Florent. vitium eſt inter- punctionis. nam interpungi debet, poſt verbũ, Habi- tatoribus,& minuſculis literis ſcribendum hoc mo- do& ſi receperis, habitatoribus, AV T QVAM QVIS QKc. vt ex initio illius S. liquidò conſtat. Eodẽ quoque ſenſu accipitur, idque diſiunctim. inl. quia abſente. 4. C. de procur.& tum plerunque gemi- natè reperitur l. exigẽdi. C. eo. tit. de procurat:& in 1. ſi cùm venderet. D. de pig. act.& ſic diſiunctim. Aut, negandi vim habet etiam geminatè in l. dies feſtos. C. de feriis, ibi aut Circenſe certamen.&. Autem, præter notiſsimam ſignificationem, ponitur, pro, enim in l. intra. S. quadrieniũ. verſi. quatuor autẽ.
D. de diuerſ-& temp. præſc. Aliquando ponitur pro
igitur l.legatis. S. pecoribus.verſ.& ſues autem. D. de ſuis,& legit. hered..
Autem quoque ſonat etiã(& ſic iungit l. 2.S. hoc etiam. verſ.litem autem vlterius. C. de iure iu. prop. calũ.dan. vt in illo Plauti, Abite, tu domum,& tu autẽ domum.
Autem particula ſubiecta,& elegantiam,& ornatum ha-
bet l. cogi. 16.8.& generaliter autem. D. ad SC. Tre- bel.& I. ſi quis. j.S. tutelæ. verſ.& hoc auté. D. de obli-
ga-& actio. b Authenticum, Aubesſiuòp eſt, quod vulgò originale dici- mus Paulo lib.. Sent. titu. 12. quæ in Pand- lib. 22.titu. 4.1. z. de fide inſtrum. à Iuris ciuilis compoſitoribus relata fuit. Eodem ſenſu accipitur apud Vlpianum l. fin. D. teſta.quemad. aper.&nò ⁊τννενε⁵ Tuod inde de- ſcribitur, dicitur exemplum d. l..& d. I. fi. Galli Pra- matici Copiam adpellant. Hinc Authenticé rationes eadé ſignificatione Vlpiano l. Pom ponius. S. D. fam. erciſc.& Authenticæ tabulæl. cete- ræ. in fi. D. eo. Quod autem Authenticũ, ſit ipſum ori- ginale docet l. Ancimus. C. de diuerſ-reſcript. vbi vox atque, explicationis nota eſt. Avréuſ dicuntur, quæ per ſe mouentur quæve fortuitò eueniunt, vthorologia. Avrduara etiam ſunt opera, quæ ita fabricant mechanici, vt ſua ſponte quidquam efficere videantur. Hinc Automataria apud VIpianuml. cetera. 4. s.penul. D. de lega. 1. quæ Alciatus lib. I. wagiεν.ʒ ap. z0.interpretatur mechanica opera, quæ ſponte ſua mouentur, qualia ſunt horologia. Heron in pneumaticis a uam air in fublime automaton, id eſt, ſpontalem ex ſphæra cõca- ua. Tranquillus in Claud. Si automaton, inquit, aut pegma vel tale aliud ceſsiſſet. Author, Authorari, Authoritas, vide ſuprà Auctor. Nam ideo ibi interieci, quòd ita ſcribi& monuméẽtis anti- quis,& peritorum conſenſu conſtet. Auhestich vulgus interpretum,& pragmaticorum vo- cat, quæ ⸗ãν NEAPAE,& Nouellas conſtitutiones & ipte luſtinianus, eiuſque interpres lulianus Patri- tius& interpretes Græci veteres. Vnde auté eam ad- ellationem traxcrint, docere nititur, Alciatus lib. 2⸗wægte Cap. 46. 1**
A V X. 24.
Avropvès apud Vlpianum. ſi cui. 70. D. de leg. 3. appellari An. Aug. lib. 4. ca. 6. ſertbit, quod ita per ſe natũ eſt, vt nulla arte fucatum ſit, cuiuſmodi Vergilius finxit.
Nec varios diſcet mentiri lana colores. Ipſe ſed in pratis, ariesiann ſuaue rubenti Murice iam croceo mutabit vellera luto. Sponte ſua ſandix pa ſcenies vestiet agnos. Nihil aliud eſt ævropvues, quàm id, quod per ſe expreſsit.
Auunculus matris mee frater eſt, vt ait Paulus l. Iuriſcoſ- §.tertio gradu. D. de gradibus. quod& Modeſti. in l. inter. ſ. D. vnde legit.& Feſtus lib. i. probant. Traxit autem appellationé ab eo, quod æquè tertius à me, vt auus eſt, ſed non eiuſdem iuris: ideõquevocabuli fa- cta eſt deminutio: ſiue auunculus appellatur, quòd aui locum optineat&, proximitate tueatur ſororis filium.—
Auunculus maximus, is eſt abauiæ frater, patris vel ma- tris auũculus maior. Auunculus maior, is eſt proauiæ frater, patris vel matris auunculus magnus. Auuncu- lus magnus, hic eſt auiæ frater. Paul. l. Iuriſcõſultus 9. D. de gra.& adfin. 4
Auus patris, vel matris pater. l. fi.. ſecundo gradu. D. de gradibus dictus à Græca voce wannos mutatis aliquot literis. Alij auum dictum putant, quia ad duosadti- neat quaſi adduum.
Auus meus, vxoris meæ ſocer magnus eſt, illa illi pro- nurus. Modeſtinus l. non facile. D. eo-tit.
Auxaria ſecreta nemoris dicta ſunt eò, quòd ibi frequen
tant aues, ſecundum Iſidorũ. 17. ety mo- c. 6. Inde venit
impenſatio auxaria. C. de fun. patri. l. 2. lib. 11.
Auxiſiũ ferimus armis, manu, clamoribus, obiectu cor-
poris, plorando. VlIpia. auctor eſt l.z.de S C. Sill. 5.
hoc autẽ Senatuſconſultum. Notum eſt, auxilio nouo indigere, quæ de nouo emergunt. l.de ætate. S. ex cau- ſa. D.de Interrog. action.
Auxilium iuris eſt ſuffragium,& beneficiũ iuris, prout dicitur, contra hæc prodita ſunt iuris auxilia, vide de hoc D. ad Sill. l. cùm dominus. Fruſtra auxilium legis inuocat, qui committit in legem. D. de mino. l. auxi- lium. de vſu. c.quia fruſtra. l. filio. D. de rit. nupt.
Auxilia appellabantur ex fœderatis, ami ciſque populis
in exercitu conſcriptæ cohortes l. 2. S.exercitum. 1. de iis, qui not. infa. Sueto. in Tib. cap. 16. Der X V. Legiones cum quatuor millibus legionariorũ,& de- lectis auxiliis miſſus.
Auxiliares dicuntur in bello ſocij Romanorum extera-
rum nationum: dicti ex Græco vocabulo vfaous quod nos dicimus, rerum creſcentium auctionem. Hęc Fe- ſtus lib.i. b
Auxilla, olla paruula Feſto.
Auximalis ager, limit ibus Gracchanis per centurias eſt adſignatus tit. de limitib. Varro auctor poſt Hy genũ.
Axare veteribus nominare ſonat Feſto lib. j.
Axe adglomerati, vniuerſiſtantes, id eſt(vt ait idem) co- hortibus, aut legionibus.
Axis, quem Græci a foa dicũt, plures habet ſignificatio- nes. Nam& pars cœli ſeptentrionalis eſt. Proclus ta- men in Sphæra ita, Linacro interprete- Axis, inquit, mundi vocatur dimetiens ipfius circa quem voluitur.
Item, vt ait Præceptor meus Tuſanus in Procli ſphæ-
ram, mundi Linea dimetiens apud Ariſtotelem de mundo. Eſt& auctore Feſto, ſtipes teres, circa quem rota vertitur. Significat& tabulam ſectilem& tabu- lam ligneam, in qua leges ſcribebantur. tabulas illas aovas appellauit Solon apud Plutarchum in eo. de iis
atque ideo de Solone intelligendus eſt Horatius
in Arte Poët. Alegesincidereligno.
paulo ante Solonem ſapientiam appellauerat:
hnui hac ſapientia quondamn
Publica priuatis ſecernere.&c. 33
Axilio

B A B.., uo
. Aa's ſignificationem quidã aiunt. Marcello lon- 9 — m digeb 2 lures vnà quid ⁊5 BaXavs f1g 1— p. ib. Axilioſi factioſ ollm didohaurmre Sum H d08 Aiſle giores fructus ſignificat. fructum quercus Epigram ii „erent,jafercnecure re unaere alue dij di- matis, plihio Pomũ, Theophraſto lib.I.hiſtoriæ Plan b luli Proegerir,eanlatzen K. AxlE 1EIK? ta. cap. 8- arbuſculam. Pro balanis in d. l. carbonũ. qui-„
1— 3... P. cebantur vnàâ agentes.—„dignitas magi- dam legunt bellariis, ſed falſô. Florentiæ eſt balanis, ltr Awua Budæus ait Adicitur maieſtas& dignitas i uam lectionem probat And. Alciatus. Kra⸗ ſtratus Dicitur etiam pronuntiatum, ſententia, Do- dquam anein p 11.. 52 Haun ratu 8 4 Balneare argentum, quo quis in balneo iam diebus fe-
nato auctore. ne 2 ſtis vti conſueuit. Scæuola l. medico. ff. de aur. arge oA
3 ias leges interpretatus ſtisvti conſueuit. Scæuola l. medico. ff. de aur. argen. 1 G Weononegüs Iuri ſcos. Lis is leße Sente reia. me. hſt⸗ eſt: cuius interpreta menta p. K2 Es.;6 a appellauit Proc en loſſemata ſua kranftrupta fuiſſe liquet. Scripſit& in Balnearia 1n eundem ſignificatum aphellauit Proculus b b ie
911 ſtini Summam, idque paratitlatim l. quidam. 13. in princ. D. de ſeruit. vrb. præd.& Seneca b 32 Codicem luftinianum Su 22 lib. 3. Natur. Quæſt.& lib. de tranquil. vitæ, A Græci 8 ſco 2 Kpauli eex perſonis, rebus, cauſsis, R lib.z-Natur. Quæit.& lih-dé tranquli l-itxε.,α ræcis 8 „ Vlpiani& Pauli more P*. odicitur I. Polluci lib. 1 8 aſt 0 4 effectibus leges explicans, Vt in Epiſtola eiuſdem Baxavãopdicitur J. Polluci lib. 10.c. 17.Onomaſt. 5 Summæ præfixa docui. Scripſit Kin Inſtitutiones,& Balnea auté publica crãt Wlhiano.sſiguis in mari. D. 4 G Pandectas& Nouellas: Jura publicè profeſſus eſt. Æ- ne quid in loerpubl.gel iniularum d 1quis. D. de in- 4 mulorum inuidia Montem Peſſulanum profectus ibi iur. Erant& priuata 1.ſ Cuius.13 1n 1D. devſufru. In- fer docuit. deinde Bononiam rediit⸗ Diem tandem fun- terdum etiam àpriuatis hominibus publicè prębebã- b J . dus eſt anno à CHRISTO nato 1100. Huius& tur Ipatronus. 35. D. de leg.3. Onn g in ſcholis,& foro maxima eſt auctoritas. Balneorum partes, formämque deſcribit Vitruuius lib. n 4 1 ſ-ca. 10.apertius Plinius lib.. Epiſto. Hinc 9
8 4*2 Balneator, qui balnea præbet l. 4.- ait Prætor. D. de iis, d TIHIESAVRI SIV PICTI O- qui not. infa. l. qui inſulam. S. ædilis. D. loca.& alibi b
2
4 4“ 1 3 1 4 ¹ 4 4 8 4 1 4 3 4* 4 * 4 b b 1 131 b 3 n 4 1 8 3 1 11 1 1 4 11 14 4 4 5 1 4 “ 1
NARII IVR. CIVII. EI CANO. Lgpe. e 1 1BER SRCVvND VS.. Balnearij fures, qui ex balneo, quid ſubripiunt,& furan 8 tur l. 1. D. de furib. balnear.& ſ V B“ Balnearium furtum l. fin. D.eo-& apud Tertullianũ lib. e LITERA Græcorum, Latinorümque de Idololat. Balnearij autem fures cur acerbius cete- daya ſecunda eſt. Huius neque vocem, ne- ris punirentur, explicat Ariſtoteles in Problemat. 2 4 f que ſonum eſſe Plato in Theætetoſcri Balnearium inſtrumentum, quo etiam Balneatoré con- b dan bit. M. Fabius lib. 1. Inſtit. Orato. ca. tineri Marcianus ſcribir I. item pictoris. 17.§. inſtru- 4.in aliarum locum datam: hincex mentum. D. de inſtru- inſtrumentque lega. 1 — duello bellũ factum ait. B& V, mu- BaxNavds ouiux Iulio Polluci. li. 1ο. ca. 17. aA0⁴ακισι‿⁷μσν νεκαν v tua eſt enallage in Pand. Flo. vt Fauius pro Fabius,. agvvos abd rauea,aixoe,xxla X⁵⁴Xop, id eſt, Balnei vaſa, 4 C inaliis vocibus. peluis, labrumve, vrna, fons manu factus;, cyathus, ſi- Ban Rl Babylonica, ſtragulæ genus, quod equis inſterni ſolet, tula, aſpergillum. Sn 14 b Bar apud VIpianu ml. argumento. 27.§. 1. D. de aur.& arg. Balluca in 1. 1.& 2-C. de metallar. lib. II.& 1. 4. C. Th. eo. le.: quibuſdam Laàò xαεναάαo dicuntur.veſtis ea non Ap'οσιακννενιαο Tribuniano. Plinio lib. z. cap. 4. ballux au- eſſe VIpianus ibidem putat. Hinc dicta putem, quòd rum minutum in puteis inuentum. auctor Gao: uuν lib B' 14..„.... 2. 3. 1 4 9 S c—— picturæ escets Babylon maximè 76 rtit.In. Xboονκο vocat.alij adpellant, auream arenã. e 6 rauit„&nomen impo uit ‚Vdait Plinius lib. 8. Autaes enim ſabulum ſignificat apud Xenophontem. d”-43. Ien Ln Balteus in Keonis conſtitutione l.vnic. C. nulli licere in Ba lonten pelles apud Marcianum inl. fl.. ſpecies. D. fre. li. ir- ſiue balteum cingulum è corio bullatũ. Var- 4 bah ranis„quæè Babylone aduchuntur, aut illic roni Tlib-Ling bat&e militare erat, in eõque omnes 6 w 41/ 3.— COn entiunt. Aεlαeμορ[αρμυ accipiturin C. ſ. A. d Baccæ ſunt frucgtus minuti diuerſaru 4.41.(499, LKactE 11 C. Quli laneths,de — ne nuen minut ores diuarſanun arborum„Vt pernit. diſtinc. 1. Balteum non veſtimentorum, ſed ar- 1 1, 2, my TtI, G 4m1 zutr. morum appellatione contineri I. Baifius lib. de reve- Baccar, vas vinarium ſimile Baccioni Feſto lib. 1. ſtiar. ſcripſit Taciti lib alrA n, 9, ae Hardalalt 1trori— 11 LIIOT flar.icripfit I aciti lib. 17.& Plutarchi in Camillo Baccalaureos magiſtrorũ nomine cötineri ait Alciatus auctoritate. à Grecis Zosup appellatur 1 I. cui præcipua. /[7. D. de verbo. ſigni f. ex s an R⸗ 1d K 534, 1 BiſK⸗ ne 1 helighrde bur S70 deu ho fnifren kenneri pauli Balbue Eracis AeMes dictus qui pronuntiando literam, 1 .H 11 8 A Pacca Laurea aut fyllabam eximit, aut prætermittit, vt ex Ariſte nomen ſumpſiſſe videntur. Hi à Iuſtini en n Poallt piœtermiftir‚vtex Atiſtote- 8 1 PüI Hi à luſtiniano lytæ vo- le docet Budæus ad VIpianum l. idem Oflius. S. fi. 0 f Lantllr. 11 21 de ædil. edict. Eum à Obſeur Horenufeeeg Bacchari Nonio eſt Furere: quoſenſu accipitur apud 11 enmn noqlle qui obſcurè loquitur eo 7 va t Furere cipitur apu nomine contineri putem ex Non. Marcell. qui balbe pianum I.i. S.idé Viuianus. D. de ædil. edi c.&§. fi. interpretatur, obſcuréque dl Panbe 4 Inſtit. deſucceſſ. ſublat. de muliere feruili amore bac Baldus juriſcos. Perufii Ns..— 38 . zeni 4„erllilian aldus luriſcos. Peruſij natus pat bili. cata: amatrix enim rectè furere dicitur, vt ait Imp. vir acerrimi,& prõptiſsi Patre nobili,& medico, 1 Nouel. quib. mod: nat. offic. legit. S. nouimus. furorc. frater Bantoli 1aObei simi ingenij, Angeli Peruſini inquit, amoris vehementius nihil eſt. uili 8 ontif AliiPulus fuit, vſque adeo iuri& ci- Baiulare, vt ait Nonius, eſt ferre: ſed id ſuo corpore ac fererhac 1oPeram dedit, vt acutiſsimè docédo cipiẽdum eſt, vt ex Plauti Aſinaria didici, Ego bainla rerit Slnt que immortalem ſibi laudé pepe- Do, tu(vtdecet dominaun)aute me Iic Aerehhaule i aonon 25 ebia docuit. Galliam profectus, ſenſu accipit Gaius l. ferri. D. de verb. ſig. Lee decefsit une 8 madrodiit: Nicinisxbip rofi- Baiulos dicebant antiqui, quos nunc dicimus operarios Balineum, ait v anno alutis rarzralij, 1400. mne adhuc baiulari dicitur, Beſto. Sed baiulos pro vbi vrnæ poni 33 1.4 at. Linguæ, veteribus locus, 12.. M 8 IV. 11Olebant... priùs adpellat Gellius lib. †. ca. z. qui mercede en. 1. eee P iIS 410. 33 4 ercede cerpore Baliuus, vt ait gloſſema ad cap. i.§. pot ſta tunt quos Græci Basa‿ows. Dorte-faux Galli vocant. in clem vulgar 1d Cap.I-.§.poteftas verò. de pœ. B. 1 Balani apu VIpianum l. carbonum. 167. D. de verbo: ſi- commmin 81 Epranneialium c. dilecto. de ſent.ex- 4 gnif. nucleors genus,& palmarũ nuclei, auctore S ſisr 1r1.G,15 rancia dicunturpræpoſiti. Hi de cau da. Palmæ fœminæ f. u- is capitalibus,& ciuilibus cognoſ: b 2. tœminæ fructus SaXava dicuntur I. Poltuci los notiſsimum eſt. ognofcunt, vt apud Gal da Al lib.i.ca. 12-&¼ Xenophonte& Herodoto. Hi nõ veniũt Gallorum ptn dt: Albericus ſcribit vulgare eſſe appellatione lignorũ d. l. carbonum. Latiſsimam eſſe rectores dclieel den hmice 1 uſticiarios,& locorum 4. 2 stempôrales,& ſeculares contineri, d. 1 B. quod I

Cedi vun a Epiſto. Kait Prætot Ei. ecilis. D. a.
uid ſubripig; bic
A
4 4 4 Lapud Terd au t ures cur ac8 ſteg. Reles in Prꝗ 1—
etiam Baln Maan empictoris.] ⅜. b dentoqueleg
L4.17. 20,α¶ t Aerid eſt, 1 i
nanu factus ☛
lib. II.&X 2—+ dlib. 33. cap. 4¼ ☛Gο atum. auctor K adpellant au an t apud Xei m. l.vnic. C. au nn me corio bi im ſa cc crat, in ed n aturin c. qut l veſtimentot Truu ri L. Baifius!= Plutarchi 1 ⁸ ülh pellatur. pronuntian 1 ermittit, vte A adem Of 2 4¹ un obſcun e Ton. Marcell † †
4 6
4. 0. iciafios, lh
3.„„ 5 l X ſcculafe 1
B A N
quod optimè probat c. quoniam. de immunit eccleſ- lib.c. 3 Balliſtrarij apud Tarruntenum Paternum J. fi. D. de iure immun.(ſic enim in Pand. Florent. legitur) ſunt Bali ſtrarum artifices. nam in quodam lexico legitur bali-
ſtra,& vertitur perdérv, ‿ avop In Nouell.tamen we.
8.a Ae 7Frolegitur iI. Ba iSxpiu νννμμα uod vetus interpres interpretatur bal- liſtariorum ordines. Balliſtarios nõ balliſtrarios ibi- dem dixit Iulianus Patritius. l Balnea,& balneas vt ceteri Latini auctores, ita& Juri- ſconſulti promiſcuè dixerunt Vlpianus l. qui domum. Fo. D. ad leg. Aquil. hapinianus in I. prædiis. 91.§. pen. D. deleg. 3. Marcianus l. itẽ pictoris. 17.§. vltimo. O. de inſt. inſtrum. lega- l.impenſæ. 14. D. de impenſ. in reb. dotalib. Paul. lib.. Sent.tit.3. ædificia ſunt publi- ca lauandi cauſſa, vt ex variis legibus colligitur& ex Varrone lib. 8. Ling. Lat. Balineum& balinea eodem ſignificatu in Pand. Florentin. ſæpè reperias: exempla obuia fient diligentiſs imo cui que,& apud Varronem eodem libr. itadicentem: Idémque, item contra pri- mum balineum nouum,& Grecum introiit in vrbem, publicè ibi conſedit, vbi bina eſſent coniuncta ædifi- cia lauandi cauſſa, vnum vhi viri, alterum, vbi mulie- res lauarentur&. S*⁴εναά inctura.
Bavavoia apud Pollucem lib. 1. cap. ſ.eſt quæſtuarium opi-
ficium. Bannire Gallico verbo vtuntur hodie qui in exiliũ mit- tunt: quod& pontificio iure receptum eſt. Significat etiam capere, præhendere,&(vt pragmatici Galli di-
cunt) arreſtare in clem. i. in princip. de pœn. quod&
ad perſonas refertur d. clem. Hinc
Bannimentum, ſaiſina, captio, præhéſio,& arreſtatio.&
Bannum: cums varia acceptio eſt. Ali quando exilium
ſignificat. Quandoque pro denuntiatione accipitur c. cum in tua. in princ. iuncto S. aliquando. qui mat. ac- cuſ.poſ. vbi pro matrimonialibus denuntiationibus publicè in eccleſia faciendis ſumitur, ſed& denũtia- tionibus, quę iubente Rege fiunt, cum militibus bel- lum ſuſcipiendum aduerſus hoſtes regni, indicit. euo- catio Budæo dicitur in prioribus. Poni etiã ſolet pro quadam priuatione beneficij iuris ciuilis,& ſic ex- communicatione Baldo in nouam Frideric. Imp. cõ- ſtitut ion. item quæcunque. C. de epiſcop.& cleric. ſic etiam ſumitur in auth. item nulla. C. eo. tit. Idẽ tamen
Baldus in d. auth. item nulla. pro quadam ſentét ia in-
terlocutoria ibidem accipi dixit. Bannum etiam in
lege Longobardorum mulctæ genus eſt, quæ 6o. ſoli-
dis æſtimatur taxatũrve c. ſtatuimus. vbi gloſ. 16. q. i. Bannum à banderia ductum putat Albericus ſcribens verbum latum,& obſcurum eſſe. Hinc
Bannitus, quem excõmunicatum Alciatus. lib. de ſing. certam. cap. 23. vocari ſcribit, quaſi abannitus qui in annuum exiliũ actus eſt. Hic cui æquiparatur? Accur- ſius in§. relegati. Inſtit. quib. mod. ius pat. po. ait pro delicto, relegato, deportatõve. De hoc Bart. q.=. incip.
Lucanæ. pernegat: huius ſententiam videtur probare
Angelus in d. S. relegati. Tuvtrunque conſule. Banni- tos ex crimine& delictointelligi Alciatus reſpondit reſponſ. 4564. nu.i.ex ſententia Bartoli in l. omne deli- ctum. D. de re milit. Bannitus à Rege, excommunica- tus dicitur ca.i. in fin. princ. hic finit lex, deinde con- ſuet.in vſib.feud.
Bannum componere, iure Longobartico, eſt ſuper mul-
cta paciſci. eodem loquendi generevſus eſt Anaſtaſius EPpiſcopus c. ſtatuimus. 16. q.1.
Bapas, in Conſtantini reſcripto I. 2. C. de murilegu. li. jr. C. ſerui ſunt publici, infectores àndò& Saiep, tingere, inficere. 3 2
Baphaon officinæ vbi panni infici ſolent: ſiclegendum
BAP 25
quidam putat in d. l.z.& l.vlti. C. deveſtib. holouer. li. 11. C. huic præponebantur procuratores d. l. 2.& vide Notit. I1mp. Kom. ä 33 Baps, infectura, tinctura de qua I. Pollux lib. 1. cap- 4.& lib. 7. cap. 30. b A RAdπmιωρα σα0§ i nasαριαοQο à d. Auguſtino in Euang. d. Ioãnis&träãſlatitiè inc. neceſſariũ de conſec. diſtinc. 4. definiri videturvi- ſibile ſacramentum aquæ ad ablutionẽ viſibilis cor- poris. Sunt qui ita definiant, vt ſit exterior hominum ablutio, cum certa verborum formaꝗ. 8 Bapti ſmi forma duo copulatè exigit: verbum,& elemen- tum. quod docet Auguſtin. Homil. 80. quod probatur iunctis Euageliorum locis Ioan. 3. Ex α τιε ενυ⁶ρ& doo, i ⁴,ʃ, 3 Nuu⁴ rau&XOp eis 70 asAdap † es.& M ath. c. vlt. Bani ſoiſes 92 SS&ir 20„Oαμάν mτπισενπαϑ Sos,&R4 TX üs, As w„ꝓ‿ααμαφι σ. Huius effectus eſt remiſsio
peccatorum vt docet Petrus apud Lucã A cto. 2.Sanf.-
ghura daa‿οε ós u0 G6„Jaſt iuo Xε½ is&ꝓραέ●ασανιφ †τÆ &ανα◻νμμ. Tuvide 1. q. 1.& de conſecr. diſtin. per totã.
Baptiſi mi geminationem vetuerunt Imppp. l. 1.& 2.&. 3.
C.ne ſanc. bap. reiter. cipits, vnde emergi nõ poſsit: dictũ ab eo, qd eſt g4i⁷. Barbari Feſto lib. z. dicebãtur antiquitus omnes gentes, exceptis Græcis: quod& Paulus Apoſtolus probat Rom. ca. 1. Mvoir, A⁵⁴ Baf(apois, gopols u, ævox 10415 6pekt- Barbaros in Imperatorum conſtitutionibus accipimus quicunque Romano imperio non parebant. quod& Alciatus docuit ad l. ſcriniis. de pala. ſac. larg. lib.12. C. Sic accipi debent inl. nulli. 28. C. de epi ſc.& cler.& apud Vlpianum l. penul. ad fi. D. de bo. dam. b Barbaricarij Donato in 11. Eneid. dicuntur qui ex auro coloratis filis exprimũt hominàã formas,& animaliũ & aliarũ ſpecierũ mutatã fubtilitate veritatẽ ſic acci- piẽdi ſunt in l.vnica. de excuſ. artif. lib. 10. C.& l. ſcri- niis. in fi. C. de pala. ſac. larg. lib. 12. ſic vtrobique acci- piẽdos cenſet etiã in vtrãque legẽ eruditus Alciatus. lidem etiam caſsides& buculas auro tegebãt, vt do- cent Imppp. l. C. Th. de fabricenſ.
Barbaricum teſto lib. 2. appellatur clamor exercitus, vi- delicet, quòd eo genere barbari vterentur. Imperato- res verò in l.z. C. de commerc.& mercat. ſumitur pro barbarorũ ſolo, loco,& terra. Sic& apud Ammianum Marcellinũ lib. 18. viſus in barbarico miles per Hor-
tarij regna tranſibat intacta.
Barbarica lex appellatur Romana Alciato lib. 6. wagtoy. cap. 12. ex Llauto.&
Barbaricus ritus eidem, Romanus.
Barcam Iſidorus lib. 19. adpellat, quam quidam ab one- ribus gerendis dictã putant. Baxuup upive vocari ſcri-
bit Harmenopulus lib. 2-t it.. 2ε⁴ ναέε νμέι. à Paulo li. 2. Sent. tit. 7. S. leuandæ. nominatur. Bardus Nonio, vi propria,& ingeniotardus. Nã, inquit, Græci bardos, tardos dicebant. Homer Iliad. N. àAMATo. 0. A*⁶ννσο Jdeip ·. Feſto ſtultus à tarditate ingenij dicitur. Huic oppo- nit Zaſius in Epito. Feud. tit. de feud. ſucceſs. ſtrenuũ virümque bellicoſum.
Bariſellos, ex Baldo adpellari ſcribit Zaſius ad l. 2. S. 5- ſtituti. D.deorig.iur. executores, qui Triumuirorũ ca- pitalium imaginem principum beneficio obtinent.
Baro&mνο aρ ductũ putãt Albericus& And. Alciatus lib. de ſing. certamine cap. 32 Baeuua enim grauitatem ſignificat. Baronis vulgare nomen eſſe, proque gene- roſo, inſignique homne accipi ſcribit idẽ lib. ſ. vagty. cap. 16. Hunc ita definit Baldus in c. innotuit. de elect. vt ſit quiſquis merum, miſtümque imperiũ in ali quo
caſtro oppidõve conceſsione principis habet. Baro 8 3
Barathrum apud Feſtũ lib. 2. appellant Græci locũ præ-

BAS
8 accipi proprie debet deeo, Fzui perfectè,& vereharo eſt Alciato reſponſ. 222· nu.i. Baro etiã— n fuiſſe idẽ d. c.i6. ſcribit adductovetere epitaphio, niu Epigrammate..
Pari domneus Salicetus I. C. Bononiæ natus! araniypri mum, dein Bononiæ lus Ciuile interpretatus eit„Pu⸗ blicẽque docuit. Ab Alberto Ferrariæ prin cipe acce
ſitus fuit, vt in ea ciuitate nouã ſcholã auſpicaretur. multis tandé in ius Ciuile ſcriptis libris, fomiocon- ctus vita ęxceſsit anno 1480. dE t 1.Keehswirs Socinus Senéſis Mariani F. clarus habe tur, temporibus Maximiliani Cæſar. magno honora-
rio Paduæ profeſſus, Fallétias, ſiue reſtri ctiones ſcri-
pſit. Vide Volaterranum,& Tritenhemium. Bartolus I. C. in Saxoferrato Piceni oppido, quod nunc Marchia vocatur, natus anno àCH BRI18' 1T 9 nato. 1309. Turi Ciuili operã, annũ agés 14.dare cœpit Kai- neriũ Foroliuienſem,& Cinũ Iuris ciuilis anteceſſo- res audiuit, vſque adeò autem Iuri Ciuili ſe ſe adiun- xit, vt anno ætatis ſuæ. a0. publi cè de iure reſj ponde- rit, annõq; inſequẽti pater La cernatus,&( vt nũͦc 10- quuntur) doctor creatus ſit annũ agens 2* Piſas,& poſt aliquantò Peruſiũ euocatus lus Ciuile interpre- tatus eſt. in cuius volumina omnia conimentarios, re- ſponſorũ(cõſilia vocãt)libros duos ſcripſit: cuius reĩ nomine cam ſibi laudẽ peperiĩt, vt iuris Lucerna nun-
cupetur Iuri ſperitorũ omniũ cõſenſu:Nam in iure in-
terpretãdo, explicãdove nulli ſecũdus: ita idilluſtra- uit, vt de eo ita cenſuit Alciatus lib- 2. egt. cap. 42. In iure prinsascomparataus cæteris 1. Partes habebit Bartolus.
Ea eſt Bartoli auctoritas, vt ſine eo ius ciuile cõſiſtere
nõ poſſe Alciatus ſeriptũ reliquerit l.apud Labeonẽ.
247.D. de vecb. ſig. Mathematica exactiſsimè eum di- diciſſe arguméto eſt Tiberiadis tractatus, ſiue de allu uione. Hebręorũ linguã didiciſſeſe ſcribit tractatu de inſignibus,& armis. Charus ita fuit Carolo 4. Rom.
Imperat ori, vt variis ornamétis ab eodé fuerit coho-
nalſarus, Seſtammatsee nte ni decoratus:conſilia-
rius enim eius erat vt ipſe kert.detratataiſ eo tan-
dem reddidit animam annum agens 46. cæteros iuris
interpretes longè exuperans.
Baſes ſunt pedamenta, ſuſtentacula,& imæ cuiuſque rei partes Alciato li. 4. 7agtoy. ca. 2.& l. ſtatuæ. D. deverb. ſig. quo ſenſu accipi debet apud Iauolenũ l.heres.100. S.fin. D. de lega. 3z. Tranſlatitiè ad homines verbi Dei prædicatores refertur, eodem tamen ſenſu in c. fun- daméta. in prin. extrà de electione li. 6.& ibi Io⁰. And.
Baſilica ans Baoεκos dici putat Feſtus lib. 2. ſunt autẽ locus publicus in quo iudicia exercebãtur, Fabio lib. 12 enalia que proponũtur Alciato lib. 1. Prætermiſiex Vitruuio.& l.pediculis.S.3, D. de aur.& arg. leg.& vero quia ah Rege ducãtur, domũ regiã, palatiũq́; ſignifi- cant eidẽ in KRubri. C. de ſac. ſan. eccleſ. qua ſignifica- tionẽ templis cõuenire ibidẽ ſcribit: quia eſt Regis æterni palatiũ Archidiaco. c. non oportet. 2. 42. diſt.
Baſilica etiã libri funt quibus continentur leges ab Im- Feratoribne promulgatæ, vel compoſitæ, qui libri
odie extant Græcè ſcripti quibus lux magna iuri no ſtro ciuili adferri eorũ lectione conſtat. Horum au- ctor eſt Leo philoſophus, vt Harmenopuius& Theo- dorus Balſamo teſtantur: qua de re I. Cuiacius lib. c. Obſeruat. c.9.
Pa& u iæ publicæ ſunt, quas alij prætorias, alij con- ſulares appellant Vlpianol. z.§.viarum. D. ne quid in loc. public.
Baſilicas Romæ plures fuiſſe ſcribit Onufrius: Baſilica Pauli Kumilij, lulia, VIpia, alids Traiani, Porcia, S- pronia, Argentaria, Opimij. De quibus Plin. li. de vir.
illuſt.& lib.. Epiſt. Sueto. Victor. Varro libro 4. Ling. Lat.
B EL
Iaoòμ eo ſenſu dicitur, quo Auguſta, quæ Regis, Im- eratorisve vxorem ſignificat. 5 Bafiliſcus Feſto lib.ꝛ. ſerpentis genus vel quòd in capite album habeat inſtar diadematis, vel quòd reliqua ſerpentum genera vim eius fugiant. Baſiliſcus etiam tyrannus fuit ſub Imperatore Zenone: de quoaccipiendam putant l. decernimus. 15. C. de ſac. ſanc.ccclef. Huius meminit Sudas& vide de eo Nice 4 Phoruni roncnumfe Zonaram. Baſtaga, munus, ſiue onus fiſ calium rerũ iumentis por- tandarũ in Valenti-& Valentis ad Feſtũ conſti. l.3. de rohartafib.lib. 12. C.&än Leonis Imp:lib. de bellico adpar. Baſtagam autè priuatã ſubdiſpoſitione Comi- tis priuatarũ ſacrarũ diuinæ domus. Præpoſitos verò baſlagariſab diſpoſitione Comitis ſacrarũ largitio- num Notitia collocat. corruptum verbũ quibuſdã vi. detur: Nam gazacua Græcis dicitur and asaap. Baſtagarij, quibus id oneris incumbit 4. 4.& 8. de muri-
leg-lib. 11.C. Hi vecturæ rerum ad ærari um pertinen-
tium ſeruiunt, quam iumentis faciunt. Baſtagarios etiam dici putat Ailciat. rub. de murileg. li. 11.0. qui neceſſaria militibus portabant. Opinatur idẽ fiiſſe eos veſtes ad tincturã ferebãt, referebãtq;. Batiola, vaſis genus Nonio: qua voce vſum Plautũ ſcri- bit: ex quo didici eam auream fuiſſe. b Batilum lerro ducitur, quo prunas,& cinerem è foco tollereſolemus, vt aliò trans feramus. Horatius. Prunæque batilum. Baucalium Alciato lib. 1. prætermiſs. vas vinarium. Bauçalis eſt, quo vtimur æſtate refrigerandis in aqua cyathis, Alciat. li. prætermif-. Nicarchus in Epigrã. Ma a ασνε, εμμι ρυνσσα εααſuοanrdp„es I 15 depOs XaNkl SabuaXip„νραeσσε*. B E
Beare Vlpiano eſt prodeſſe l. bonorum. 49. D. de verb. ſi-
gnific. Significat etiã beatũ facere, eidẽ ibidé. Hinc Beatus Varroni lib- 4.Ling. Lat. qui bona multa poſsi- det. rectè igitur pro diuite ab Alciato in d. l. bonorum accipitur: quia ceteris prodeſſe& poſſunt,& debent. Eo nomine felices appellauit Vergilius his verbis. térque, quatèrque heati. Hine Beatiſsimos patriarchas,& Epiſcopos in conſtitutioni- bus ſæpiſsimè vocat Iuſtinianus, idq; vetuſto exéplo.
Beatitudo, iuuamen, immunitatis in céſtitutione Con-
ſtantini l. 1. de vetera. lib. 12. C.
Bellaria, ait Feſtus lib. 2. res aptas bellis appellabant. Hinc puto
Bellaria à G. Budæo in Forenfib. dic:, quæ vulgò Species dicuntur Gallis eſpices Græcis Aααεανναꝓρ ꝓα Ariſtotel. zoh iſiu. G. Eſt& alia bellariorä notiſsima ſignificatio. ſüntque cibi melle, ſaccharo cõditi quæ mèſæ ſecũdæ appellantur Alciato, quod& antè Gellius docuerat lib. 13. cap. II.
Bellè, id elt, eleganter& prudenter Nonio ex plauto„ 8 M. Cicerone. ſic in variis Digeſtorũ locis legendũ cẽ- ſet Auguſtinus lib. Emend. i. cap. 9. Locos eos referã. Primus eſt apud VIpianũ in l. ſidebitor. 4. S. fiĩbi bellè quæritur. D. quibus med. pig. vel hyp ſolu. Secundus eſt apud eundẽ in l. ceterum.in princ. ibi non bellè in-
Tuilinum⸗ D. de vſu,& habit. Pertius eſt apud eun- emmet inl. de pupillo.§. 9. in ipſo ſtatim initio. D. de op. no. nunt. Quartus in l. 2.§. vnde. D. de ſuis& leg. ibi, vnde bellè. Quintus in l. 2.§. tra ctari. in ipſo prin cipio. D. ad S. C. Tertyl. Inquibus locis falſo legitur in vlgatis Codicibus probelle, velle: cùm inillis Flo- rentiæ legatus bellè.
Bellum à duello factum Varro li. 6. Ling. Lat. exiſtimat: quod& Alberico probatur. A beluis duci Feſtus lib. 2. Putat: quod perpetua ſit diſſenſio beluarum. vtrunque etymon verum eſſe poteſt. Bellum definire videtur N. Marcellus, vt ſit pugna: hõcque differre ait à prælio:
quod

Omus. pr M
mtis ſacrat 8 di cuur a7, ud. cumbit 14. K B m ac xrariu w 1s faciugt. 1b
lciat. rub.&e 2 1s Portabant 0 turz teredät, g vocevlum 9u3
m fuiſſe. unas,&cin a
feramus. Ho μ☚ñẽõNꝛ,
Iulunn. rmiſs. vas vin as te refrigerag gin u. Nicarchu ai m iyaͤgat
Lp heunnr.
norum. 490. acere, eidé
t. qui bona 6 It Alciato in d A.: eſſe& poſſant r
it Verzilius! aA
BHi Kcoposined idi anus, idq ves*-ih tis in coͤſtitt lr C. Pl*¹ bellis 4 cb
.dict, quæ vu 5 is A4shah RAM änotiſsima
B EN uòd prælia ſunt partes: bellum verò eſt ipſa cõgreſ- ſenſlc pugna. Vergil. Infantem fugiensmedia inter prælia helli.
Bellum iuſtum definit Iſidorus lib. 20. Etymolog. tranſ- latitiè c. iuſtũ. 23. q. 2. quod ex edicto geritur de rebus repetundis, aut propulſandorum hoſtium cauſſa. Au- guſtinus lib. Quæſtionum. c. dominus. ead. cauſ.& q. ita definiri ait quòd vlciſcitur iniurias.
Bellum iniuſtum quinque modis geri cõſtat: perſonà, re cauſſa, animo, iniuſſu principis gl.in ſumma. 23. quæ- ſtio. 1..
Bellum etiam dicitur tempus illud, quo à pugna, confli- ctionéque ceſſatur. Nam, Gellio auctore libro 1. cap. 25. induciarum tempore bellum manet, tametſi pugna
ceſſet.
Bellum adfectũ Ciceroni in Oratione, quam habuit de prouinc. conſula, id eſt pene confectum. Bellum, in-
quit, adfectũ videmus,& verè(vt ita di cam)pene con
fectum. quod A. Gellius libro 15. cap. ſ. Noct. Attic. probat. Bellum quoddam eſt recuperatorium quo res abhoſtibus occupatas repetimus. Defenſiuum, quo res noſtras tuemur. b Bellicæ captiuitatis ea vis fuit, vt ſeruituté induceret, uod Florent inus,& Marcianus aiunt l. 4.& 5. D. de lar hoia.S luſtinianus probat Inſtitu. de iure perſ.s. ſerui. Bellicæ huius captiuitatis ſuperſunt reliquiæ
quædam. Nam bello captus capientis homo fit,& eo
iure hodie vtimur quõdque exactiſsimè obſeruant tempeſtatis noſtræ milites. Cuius rei tractationé in aliud tempus reiicimus. Bellicarum coronarũ genera hæc ſunt Gellio& Plinio auctoribus:oualis, naualis, muralis, obſidionalis, ca- ſtrenſis, ciuilis, triumphalis de quibus infrà, Corona. Bi«os, telum quo nomine ſignificatur non ſolũ, quod arcu mittitur, ſed& omne quod manu àνd ᷣαᷣ ᷑]], vt ait Gaius I. ſi caluitur. D. de verbo- ſignif. ex Xenophonte lib. ·. Expeditionis, Cyri cuius verba refert.
Belua, ſiue, ſi mäuis, bellua, immanis fera. Hinc dictam
quidam putant, quod ſine lumine, id eſt, mente ferã- rur. E quidem à bellando duci putem, quod perpetuo feræ inter ſe ſe pugnãt αεm̃ρραοσναμνναανᷣ accipitur de eo, qui ſciens falſum iurat apud Auguſtinum c.homines. 22. quæſtio.-. b
Bene in I.i. D. ſi cert. pet· accipi putat Albericus pro de
cens eſt. ita habent vulgati Codices: in Pand. tamen Florent. aptius legitur è re. Bene gerere rationes, eſt ita rectèvt nulli querellæ poſt- eà Iocus relictus ſit. ita ſe explicat Scæuola in l. te- ſtamento. 18. D. de fideicom. libertrt.
Bene proſpexit apud luſtinianum g. cõſtitutio. Inſtit. de
vſucap. id eſtrectè, prudent erqgue. Bene fit, quod bona fide fit Accurſio, l. eum, qui iurauit. S§. in popularibus. D. de iureiur.
Bene natum apud veterem Nouellarum interpretem in conſtit. interpretatur Accurſius ingenuum in eöſtit. 22. S. quod autem prius.& rectè. pro eo in Græco eſt
u* povo: wp.
Bene agier inter bonos. vetere luriſcõſultorum formula M. Ciceroni frequentiſsima ſignificari quidam aiunt
bonos ex fide præſtare quæ apertè linguà nuncupata
tundem. D. de neg. geſt. 4 18 Benedicere eſt laudare,& gratias agere„beneprecari
non ſunt. quò propendet Pauli reſponſum. l. quia tan-
quod in dandi, accuſatiuumq; caſum fertur e ⸗ενμ ppapix Significat etiam in ordinem cooptare,& pro-
bare& conſecrare,& ordinare cap. i·de ſupplen. neg. prælat Huius benedictionis effeh m. mitanus in d. c.i.verſic. quæro an alium,& verſ. præ- ced. Accipitur etiam pro conſecratione,& confirma- tione nuptiarum de qua in can. ſeriatim. 32. diſtinct.
um tradit Panor-
B EN 26
Qua inre ita cauit Leo Imp. Nouel. 5*½. Sora* orcoοενt ia ⁊ĩ a vgia A lepcis tuæ ocias 4:65 T 2eXtuανεν
Benedictionis quoque appellatione heredis inſtitutio continebatur veteri Teſtamento. cuius rei exemplum eſt in ca. 27. Geneſis,& in IJacobi benedictione. quod & adnotauit Baldus in Proœmio Decretalium.
Beneficétia Victorio in M. Ciceronem eſt animi virtus, & quædam bonitas naturæ, qua opibus ſuis, alios iu- uare,& beneficia in homines conferre delectantur. Alij ea definiunt vt ſit exterior charitatis, ſiue ami- citiæ actus. Quidam hoc modo: Eſt liberalitas, ceu cognatio iuſtitiæ quæ communicat res non debitas iure præſertim ciuili, quas tamen aliquo modo iure naturæ communicare debemus. Hæ omnes definitio- nes eõdem pertinent. poſtrema tamen cæteris expli- catior ad quam referenda vulgatiſsima iuris regula, Quod tibi non nocet,& alteri prodeſt, benignè præ- ſtandum eſt I.z. in princ. D. ſolu. mat. quæ tamen cum Bartoli ad d. I. 2. diſtinctione recipienda eſt:& vide ibidem aſonem 4. notab. qui asνo iap diluit. Ean- dem regulam caſibus interpretatur A. Alciatus ad d.
1 2. verſic. ni ſi hoc ei.&c.
Beneficiariæ actiones ſunt, quas condictiones ex lege interpretes adpellant. de quibus latiſsimè Bartolus in l.. D. de condict. ex leg.
Beneficij verbo plura ſignificantur. Accipitur enim pro priuilegio àprincipe alicui indulto. l. z. 0. de conſtit. princip. l. ex facto. 43.D. de vulga.& pupilla.& l. ſi cui 38.D. ex quibus caufſ. maio.& latiſs imè interpretan- dum ait Iauolenus d. I. 3.& ipſemet princeps inter- pretari debet. Huius concedendi cauſſæ multæ ſunt. Ktas, ſexus, cauſſæ iuſtæ vt reipubli. cauſſa abſenti- bus certa conditio: de quibus, paulo inferiùũs ediſſe-
remus. Sumitur etiam pro largitione aliqua, quæ ci- uibus tantùm Kom. concedi ſolebat ob res præclare geſtus vt ex orat. pro Archia poëta M. Ciceronis li- quidò conſtat. Et in beneficiis, inquit, ad ærarium de- latus eſt.
Beneficium pro opera,&(vt vulgò dicunt Galli) medio alicuius dixit VIpianus l. ex damni. 40.§.1. D. de dam. infect. accipitur etiam pro facto,& occaſione l. com- muni. 7. d debitor, ibi, quia hec pars beneficio alte-
rius& D. comm. diui¹d.—
Beneficium, officium,&(vt vulgò dicitur) gratioſitas, & liberalitas quædam gratuita apud Paulum. l. in commodati s. ſicut. D. commo. quo ſenſu vſus eſt&
Terentius.& alij claſsici auctores. e Beneficium in vſsibus feudorum accipitur pro feudo cap. 1. S. ſciendum. de mil.vaſ. qui contu. eſt. in vſibus feud. atque eo ſenſu ita definitur à Seneca lib. de Be- nefici. cap. 6.beneuola datio tribuens gaudium, ca- pienſque tribuendo in id, quod facit pronè,& ſponte ſua parata. Hæc definitio refertur& probatur invſib. feud. cap. 1. 8. imprimis. inquibus cauſ. feud. amit. vbi pro, dauio, legitur actio. Ex quo textu elicitur benefi- cium vnum eſſe quod genus eſt, quale eſt in definitio- ne ASeneca tradita: aliud, hutus ſpeciem d. c. 1. S. im- primis. quod vt clarius liqueat, eius S. verba ſubii- ciam. Huius autem generis ſpecies quædam eſt be- neficium illud quod ex beneuolentia ita datur ali- cui, vt proprietas quidem rei immobilis beneficiatæ penes dantem remaneat, vſuffructus verò illius rei ad accipi entem tranſeat&c. Recte adiecit immobilis. Nam feudum, ſiue deneficium non, niſi in rebus ſoli, aut ſolo cohærentibus, aut in iis, quæ inter immobi- lia communerantur, conſiſtit. Hinc 3
Bencficium eccleſiaſticum, id eſt, canonicatus, vel præ-
benda. c-ex multis.§. conſtituimus. 1. ꝗ.z.& alibi ſæ? piſsimè. Beneficij quoque appellatione dignitates contineri ſcribit Ioãnes Andreas in c. ſi propter tua. de reſcript: lib.6.per illum text. G
1]

B EN
EX SVMMA ANGELICA 5.BENEEICIVM.
f mplex vt canonicatus r-
9 gularis. religio-= ſum 2 abbatia C Auplex= prioratus Genefſicium 4 3 iuriſdicliont. reghaiuase d liud
9 fummum, papatus. aculare maius epiſcopatus. SeuueA.
1 capellania.
eiinain ſen wuue 4
Beneficij ceſsionis bonorum ea vis eſt, vt qui bonis ceſ- ſerit, iudicatus in carcerem non trahatur. atque ita Alexander Imp. reſcripſit l.1. C. qui bo. cede.poſſunt. Habet aliud beneficium: quia in id quod facere poteſt tantùm, condemnandus eſt§. fin. Inſti. de actionibus. vbi vide Fabrum,& Angel.& eſt textus inl. 4-D. de ceſs io. bonorum.
Beneficio Nouellæ 4. De fideiuſſoribus priùs conue- niendus eſt debitor, ſiue reus principalis, quàm fide- iuſſor:i dque Iuſtinianus conceſsit. Nouel. conſtit. 4. §.1. Vetere enim iure poteſtatem fuiſſe creditori, reo relicto eligendi fideiuſſores Antoninus Imp. reſcri- pſit l. iure noſtro. 5. C. de fideiuſ. Eſt& aliud
Beneficium Nouellà Iuſtinia. 9. μ˖ εαάκρνκ⸗eſiwp. inductũ: quo, ſi qui rei promittendi fuerint vt alter pro altero inuicem fideiubeat, ſi quidem additum non fuerit, vt vnuſquiſque ex his in ſolidum teneatur, pro portione ſua tantum obligatus eſt, atque pro ca tantùm excu- tiendus. Sed an Boc vere beneficium, ceu priuilegium dici poſsit, alibi dicemus.
Beneficium hypothecarum mulieribus conceſſum. pri- mum dotibus, inſunt hypothecæ beneficio l. vnicæ.
.& vt plenius. C. de rei vxo. act. Secundò dotis nomi- ne creditoribus, etiam anterioribus, præfertur mu- lier l. fi. C. qui pot. in pign. hab.
Beneficio legis præfertur poſterior creditor, cuius pe- cunia prædium comparatum eſt l. licet. 7. C. æo.
Beneficium S§ C. Macedoniani actionem denegat ei, qui filiofamilias mutuam pecuniam dediſſet, etiam poſt mortem patris I.:. D. ad 5 C. Maced.
Beneficium S.C. Velleiani negat actionem in mulieres, quæ pro aliis interceſſerint. l.. D. ad S. C. Velleian.
Beneficium reſtitutionis in duo capita quidam diſtri- buunt: quorum primum explicatur ex capite minoris ætatis D.& C. de mino. 25. anno. alterum ex abſentia de quo tit. D. ex quibus caufs. maio. His poteſt metus cauſſa. cuius rei nomine reuocatoriam competere Accurfius recè ſcripſit ad Vlpianum. l. 1. S. quæ one-
randæ. D. qua. rer. act. non det. cuius ſententlam pro- bat. ibidem Bartolus aoſter. 15
Beneficio ob liberorum numerum tela, curãve apud Modeſtinumi. 2.§. 1. D. deexcuſ.& reſcripto Seueri& Antonini 1.1. C. qui nu. lib. Amune- ribus ciuilibus excuſationem præſtat Vlpianol. 2. 8. 1,D. de vaca. mun.& Conſtantinus in cande rem con- ſtituit. l. f. C. de iis qui num. lib. lib. 10. Iis quoque, qui multos liberos procreaſſent, à Cæſare præmia Klulta propoſita fuiſſe fcribit Dio lib. 43.
Beneficium cedendarum actionum eſt, Per quod poſtu- lare poſſunt fideiuſſores„X alij, qui obligati ſunt in vna obligatione. ſibi cedi in alia, contra fideiuſſores & alios, quibus funt obligati, alioquin niſi cedatur eis, poſſunt recuſare ſolutiones„D. de Solu. 1. Sti- chum aut Pam Philum. S. pen. vbi Barto. hoc notat. De
excu fatur quis àtu-
Beneficiarius habet duplex rem
B E N hoc vide in Spe. tit. de remu. s.finitis. ver ſi. Poſtremò dicendũ. De beneficiis& aliis require ibidé, S. parũ autẽ.ver.& nota. Cedendarũ autem actionum beneſi- cio, de quo in l. fideiuſſoribus vbi Paul. Caſtr. D. de fi⸗ deiufſo. petimus vt creditor ſuas nobis cedat actio- nes: eõque cogendus eſt....
Beneficiũ epiſtulæ diui Adriani( de quo fit mentio ins.
fi plures. Inſtit. de Fideiuſ. etiam in l inter fide iuſſo- rés. D. eo. titu.) eſt, fivnus è multis fideiuſſoribus de toto debito conueniatur, rectè excipiet pro rata par- te duntaxat ſoluenda. quod accipiendum eſt, ſi cæteri litis conteſtatæ tempore ſoluendo ſint d. S. ſi plures. non igitur fit debiti diui ſio ipfo iure, ſed epiſtulæ di- ui Adriani beneficio d. l. inter.
Beneficium Eccleſiaſticum SonFotsſlieite ſine inſtitu
tione Canonica obtineri c. 1. de reg. Iuris, lib. 6. ext. c.
ſi quis deinceps. 16. ꝗ. 7. vide Dinũ ad d. c. i.
neeium Principe conceſſum decet eſſe manſurum.
Nouel. wa. Je⁴ακαε&uχαα νοέμ àdeò, vt non ceſſet, etiàã ſi quæ-
dam cauſſæ cõcedendi priuilegij ceſſent, vt l. 2.§.vlt.
&l. ſequ. D. de donatio l.vnius facinoris.§. ſeruus in
caput. D. de quæſtion. l.vlti. D. de Decurioni. l. z.& l. 3.
D. Rerum amotarum-Aliter eſt, ſi cauſſa finalis ceſſa.
uerit. l. qui cum herede. D. de obligatio.& actio. l. Papi
nianus§. ſed nec impuberis. D. de inofficioſ.teſta.
Beneficium ſeu priuilegium perſonale perſonam ſequi- tur,& extinguãtur cum perfona c. priui legiũ. vbi gloſ. Din.& Alberic. de regu. iur. lib. 6. l.priuilegia quædã. & l. in omnibus caufis. 68. D. eo. titu.
Benefic ium à iure indultum non eſt alicui auferendum c. indultum. dereg. iur. lib. 6. Exemplum in l. 4. S. ſiquis cõdemnatus. D. de re iudicat. Intelſligi auté oportet, Non auferendum, ſine legitima cauſſa,& cognitione, vt appellandi vſus ex cauſſa poteſt negari, iuxta titu. C. Ne liceat invna eadémque cauſſa l. 2. D. dere iud. alias limitationes pete à Dino ad d. c. indultum.
Benefic ium, Quod alicui gratioſe conceditur, trahi nõ debet aliis in exxmplum. c. quod alicui. vbi Dinus& Alber. de regu. iuris. lib. 6. 1. 1. in fi. de conſtitut. princi. I. quoniam. O. de Epiſcopis& cſericis.
Beneficium militare vulgò Feudum àfidelitate nuncu- pant. Vide infrà, Feudum.
Beneficiafis caufſa dicitur, ſiue agatur de dignitate vel
perſonatu, officio, præbenda, vel beneficio Archid. in c. ſi gratiosè&c. ſi propter. de electio lib. 6. Benefi- cium hic accipe ſpirituaiſe.
Beneficiarius fundus,& beneficiarium prædium dicun tur Budæo in Forenſibus eodem ſenſi-
Beneficiarins ex eo dictos cenſuit Vegetius Iibr. 2. quòd Tribunorum beneficio promouerentur.
Beneficiarius, qui beneficium accipit, Vnde&à veterib
beneficiarij dicti ſunt illi, quos Imperator Iuo bene- ficio promouiſſet in militia. Cæſar Com. li.. Petreius verò non deſerit ſeſe, armat familiã, cum hac,& Præ- toria cchorte, certamen init, barbariſque equitibus paucis beneficiariis fuls.
Beneficiarij olim opponebantur munici pibus. Nam mu-
nicipes dicebantur, auctore Feſto lib. 2. qui non va- cabant ſed munus Reipub. facicbant. Contrà, benef- ciarij appellahantur, qui vacabant muneris officio. Cüm autem liberalitate quadam concedi cœpiſſent bona, quæ feuda dicimus, tranſſatum fuit hoc voca- bulum ad huiuſmodi concefsiones ali guantò com-
modius, quàm barbaravox Feudatarius, aut Vaſallus. Vaſſus. Et
Be
ius habe emedium aduerſus domi- num, qui nolit compel! beneſiciarium opnn cant,& iudicent, vel qui recu- ſauerit cogereteftes, vtveritatem in controuerſia di- cant, remiſſo illis iureiurando fdelitatis„quantum ad eam cognitionem, vei depoſitionem pertinet. Vnũ remed
ere pares curiæ, vt inter ſe,&

legij cellent, 1 ius kacinoris I. f
. 1” D.de Decuig id
reſt, ſi caulſi n
3 „de inoffis e erſonale berſg Kan ona c. priuilen 1 lib.cLnuil Kn J.co. titu. n eſt alicui at n 2xemplum im— 4 at. Intelligi à= ima cauffa,& g poteſt negat i. le cauffal. z.*.. ino ad dc. in 11 oſe concedit quod alicui. 3¹ J in f.de conl an & clericis.
udum Afdell taur
eagitur de n ak la, vel benet N i- r. de electio]
sciarium pri r iär dem ſenf. uit Vegetius KM noverentur.. ccipit, Vnd* uos Imperat 1 6 Crſar Com. 111 amilid, cum ean t, barbariſq 2 1
.„an rmunicipih Peſto, lib.i aciebantC.C g
anſlatum tu i em giones alig Mialb udatarius,i
res cuft 6 recl iudicent⸗ 6-
aten 0 delitatis 1Vl ſiti em pe M
B E N
remedium eft: Nam poteſt ad ſuperiorem magiſtratũ
confugere, vt is compellat pares curiæ, vel teſtes. ar⸗cor Pua tractantur in l. nimis graue. C. deteſti-
bus. c. i.in fi. prin. in vſib. feud. Quid ſit inneſtitura. In prin. dum dicit, Tunc domino cogente iurent. iunct.
Hain verb. domino cogéte. Et apertè probatur tit. Si
e inueſti. inter domi.& vaſal. lis oriat. c. i. in prin. Al- terum verò remediũ eſt: Poteſt enim dominum bene- ficiarius ob denegatam iuſtitiam iudicialiter conue-
nire, ac petere, vt priuetur proprietate beneficij, adiu-
dicanda ipſi beneficiario, Vt tradit gloſ-communiter robata. titu. quid ſit inueſtitura. c. i. ver. princ. in Cõ- pellat.& titu. Quæ fuit pri.cauſ.benefi. amittend. S. il-
lud ramen nõ lateat. verb. Juſtiniani,&c. 1. 5. H.de mil.
vaſ. qui contu. eſt Et probatur titu. Quali. domi. pro- pri. feud. priuet. A correlatiuis. Qua ratione enim be- neficiarius ob denegatam iuſtitiam, vel inſignẽ per-
fidiam, vtili dominio priuatur, eadem dominus pro- prietaté amittit per ſententiã. Quod& Aluarotto ibi- dem rectè placet. Accedit tit. de for. fidelita. c. 1. in fi.
Beneſcij controuerſia inter dominum& clientẽ mota,
quando verſatur domini præiudicium, tunc dominus etiam vnà cum paribus curiæ cognoſcere non debet, tantum abeſt vt ſolus iudicet. Titu. An apud iudi. vel
curi. Et ita inrellige titu. de inueſtitu. in marit. fact.
c. i. in fi.prin. ibi mihi& aliis.& tit. de controu. feud. apud par. terminan. Item de prohibit. feud. alien. per Friderich. S. præterea, ſi inter duos. Et hoc ſuadet naturalis ratio ex l. qui iuriſdictioni. D. de iuriſdi- ctio. Pares curiæ ad ſuſcipiendam cognitionem cogi non poſſunt inuiti, vt notat gloſſa inc. i. An apud iu-
dic. vel curi. domi. quæſti. feud. debe. termina. Quis erge iudicabit? Reſpondeo: ludexordinarius, vel eli-
gentur arbitri. Tit. de leg. Corra. c. 1.S. ſi autem inter. par. Porrò Iudex in cauſis beneficiariis æquitatẽé ob- ſeruabit. c. 1. quæ fuit prima cauſa benefi. amittend. s. ſed quia natura. titu. An marit.ſucced. vxo. Et ibi gl. in verbo. æquitatem. Axioma eſt, ſeu maxima prop oſi. tio in materia beneficiaria: Tenorem inueſtituræ ſem per mordicus obſeruandũ eſſe.c.vnic.de duobus fra- tribus à capita. inueſti. Dum dicit: Propter tenorem inueſtituræ inſertum.
Beneficiarius defunctus cùm eſt in poſſeſs ione beneficij
tempore mortis: non debet, vſlo modo deſtituere agnatos eius commodo poſſeſsionis. c.j. in prin.& ibi Iaco. Beluiſiſi defeud. defunct. content.ſit inter domi. & adgna. Vaſal. in princ. l. fin. C. de edict. diui Hadria. tollen. Eſt enim quædam naturalis continuatio inter defunctum beneficiarium,& adgnatos eius ſucceden tes. 1. cùm miles. in princ. D. ex quib. cauſ. maio. l. in ſuis. D.de lib.& poſtu.
Beneficiarius à domino in poſſeſsione feudi grauatus,
ad curiam parium ſupplicatione confugiet. Quos ſi admonentes non audierit, etiam ſine appellatione ſu- perior magiſtratus adiri poteſt.titu. demilit. Vaſall. qui contumax. 5.ſiverò Vaſallus. Nouel. de Quaſto-
re.. ſiverè cùm ſæpenumero. Cõſtit. ò0. l.à diuo Pio.
in princ. D. de re iudicat. l. epi ſcopale. C. de Epiſcop.
audien. Pares verò qui cognoſcant inter dominum&
clientẽé ſeu beneſficiariũ, communi vtriuſque cõſenſu
eligendi ſunt. c. 1. de contro. feud. apud par. terminan. Propter inopiam probationum, recurritur ad ſubſidiũ iuramenti. c. 1. in prin. Si de inueſt. inter domi.& va- ſal. lis oriat. in princip.ti tu. Quid ſit inueſtitu. S. ſi ve- rò Vaſallus. Aluarottus allegat rationes, 1. quia me- lior eſt conditio poſsidentis, quàm petentis. l. ſi debi tor. D. de pignoribus.:. à Ctore nõ probãte, reus abſol- uitur. l. qui accuſare. C. de edend. 3. Nam Kei ſunt fa- uorabiliores actoribus l. fauorabiliores. D. de regu. iur. 4. quia proniores rectè ſumus ad abſoluẽdũ, quùm ad cédemnandũ. l. Arianus. D. de obli& actionibus.
B E N 27
Beneficium ſeu feudũ petere volenti domino, quaſi Aàſe pignori datũ, incumbit onus probandi, decpigins ſit, reo negante. Quod ſi fecerit: poſſeſſortenebitur re- ſtituere. titu. Si de inueſtitu. feud. controuer. fue.§. fi- militer ſi alicuisWad ſidominus probet, aut bene- ficiarius confiteatur quidem ſe aliquando pignori ac- cepiſſe rem controuerſam à domino, ſed datam tamẽ poſtea ſibi in feudum, vtique admittitur ad probatio nem huiuſmodi exceptionis, etiã probata iam inten- tione domini. l. officiũ. D. de rei vend. l.ſiquidẽ. C. de except. l.peremptorias. C. Sent. reſcin. non poſl. Sic accipiendus eſt de pig. dat. feud. c. i· in prin. quo caſu ſacramento non creditur ſed teſtibus idoneis d. ca.i- cùm autem dominus intentioné pignoris nõ probat, nequc beneficiarius fatetur, tũc ſatar iuramẽto poſ- ſeſſoris.titu. ſide nueſtitu. feud. controuer. fue. c. i·S- ſimiliter ſi aliquis. in fivbi non fuerit cõtrouerſia de initio poſſeſsionis, quia cõſtat fuiſſe pignoratitiam, vel quòd peſſeſſor fuerit officialis ſeu præfectus do- mini, tunc ſemper poſſeſſori incumbit probatio, rem fuiſſe poſtea beneficio datam à domino:tit. de pigno. dat. feud. in prin. tit. de conten. inter domin.&. fide. c. I.8. cet erũ. ibi: Hoc itan niſi clientulus ſit castaldus, vel actor domini. Et titu.de feud. guardig. c.j·S. ſi verò caſtaldi-
Beneficiarius qui triginta annis poſſedit rem titulo feu
di& ſeruitium domino exhibuerit poteſt ſe exceptio ne præſcriptionis tueri,& præſumitur inueſtitus, etiã ſi dominus, vel heres eius oſtendat titulum pignoris. titu.de vſu Mediolanen. Et tit. ſi de feud. defunct. con ten. ſit inter dom.& adgna. vaſal. 6 ſi quis pertrigin- ta annos. 8 Beneficij poſſeſſor conuentus, ſi negauerit rem prorſus domini eſſe,& cõuictus probatione voluerit titulum feudi obiicere, non auditur, Imò poſſeſsio ad domi- num transfertur, propter mendacium. Nouel. conſti- 1u. S. dx⁴ιε νε e.& l. fI. D. de rei vendic.
Beneuolentia, di citur. ſtudium fauor, amof. ſic accipitur in conſtitutione luſtiniani I. Imperialis. in princi. C. de impet.& s. ſciendum. Inſti. de here. qual.& dif.
Benignitas, vt notifsimam ſignificationem omittam, xæquitatis Epitheton humanitas rigori contrariũ eſt
Modeſtino I. nulla. 25. D. de legibus.
Benignum æquum bonum ſignificat apud VIpianum l. ſi fuerit. ĩ. D. de leg. 3. quo& Accurſi. adnotauit ibid.
Benignè apud Clement em z. pontific. accipitur pro hu- mane c. Romani. s.& quòd ec cleſia. de iureiur. in Cle.
Berones Budæo inl.in nauen. 31. D. loca. prioribus ad not. dicuntur. ſacci, quaſi perones, à pera dicti. Sic pu- tat legẽdum apud Alfenum d. l. in nauem. cum in Pan- dectis Florentinis legatur herones rectè..
Beryllus, ſiue(vt in editione Flor. eſt, vbi V. pro B. more veterum ſæpe ponitur) Veryllus, gemma eſt in India naſcens à gentis ſuæ lingua nomen habet, viriditate ſimilis ſinaragdo, ſed cũ pallore. cuius meminit Mar- cianus l. interdũ. 16. S. ſpecies. D. de publican. De hac Plinius lib. 37. ca. ſ. Iſidorus. lib. 16. Etymolog. ca. 7.
Berytus, vrbs Phœnices in iure noſtro Ciuili celebra- tiſsima, hodie vulgò Barutum adpellata. Hancciui-
tatem pulcherrimam,& legum nutricem adpellat Ju- ſtinianus. cuius initium eſt omnem. s. hæc autẽétria. Hanc metropolitano nomine,& dignitate exornarũt T heodoſ.& Valentinianus l.vnica de metrop. Bery- to. lib. 11.C. Bencficiis Auguſti gratioſam dixi VIpia- nus l.⸗D. de cenſibus. à plinio lib. ſ. ca. 20. fælix Iulia adpellatur.
Bes veteribus des Varroni, lib. 5. Ling. dempto triente. Feſto li. 2. quòd bis triens ſit. Peſs is vnciæ octo ſunt. Aſsis partem eſſe Voluſius Mætianus lib. diſtributi- aſsis docet, notam eius indicans.
Beſſem pretij procctaua pretij parte dixit VIpianus J.ſi
verò. 12.5.contrario. D. manda. Veteres enim KRoma-
d iij

——
3 1
5
——y 3
——
Biarchi in Leonis Imp. conſtitutione!
Bibliothecæ adpellatione& armaria,& loci Abus lib
B ES
niomnetotum in vncias 12. diuidebant. Hinc& ex
Beſſe ſocium eleganter dixit Proculus I. ſocietatem. 76.
D. pro ſocio.
Beſsium vſurarum mentio fit inl. eos. 26. S. ſuper vſura-
rum. C. de vſuris. Sunt autem vſuræ beſſes, cum acce- ptis centum, poſt annum octo præſtãtur, aut menſtrui denarij ſiguli, ſi ſors 15o. ſit vt rectè ſcribit Anto. Au
guſtinus lib. z. cap. 1⁰. Emendationum. Ben
iæ dicuntur, quæ natura feræ ſunt Vlpiano l. 1. S. in
beſtiis. D. ſi quadrup. paup. fec. di. veluti, vrſi, leones,
Pantherg. Gaio l.z. D. ad leg. Aquil. Beſtias, inquit VI- pianus l.1. S. beſtias. D. de poſtul. accipere debemus ex feritate magis, quàm ex animalis genere. Beſtiarum numero Elephantos,& camelos contineri, ideëque b nec mancipi eſſe idem ait. in Epito:titu. 99.in princi. Ni chpoννus beſtia dicitur homo, qui non facit, quæ hominem, rationalem çreęaturam decent, vt adnotat Accurf. ad Nouel. e. el ras‿ ex Boétio in lib. de Conſolat. 1
Beſtiarij dicebantur qui ludis publicis in amphithea-
tro cum beſtiis pugnabant Ciceroni pro Sextio.& in Vatinium.& Senecæ lib. 2. de benefic. ca. 19.& Epiſt. I. lib. 10.& Tertul. in Apologet. c. 42.
ad Beſtias damnati dicebancur, qui in hoc damnabãtur,
vt beſtiis tandẽ ſubiicerentur Vlpiano l. ſacrilegij. 6. Dad leg. Jul. pecul. Gaio l. eius. 8. D. de teſtam. eidem VIpianol. ſi quis. 27. S. ſiquis planè. D. de acqui. hered. Modeſtino l. ad beltias. 31. D. de pœn.& apud Tertul. lib. ad Scapul. Scribit Sophronius B. Ignatiũ B. Ioan- nis Euangelliſtæ diſcipulũ, Antiochenſem Epiſco- pum duειονακαα οσα xοεαεέπε: quod ad beſtias damnatum interpretor. Hoc autẽ ſuppliciũ Prudẽtius ſic explicat.
Sanguinu bumani ſpettacula publicus edit
Conſe ſſus legeſque iuhent venale parari
Supplicium, quo mevibra hominum diſcerpta cruentis
Morſibus oblectent hularam de funere plebem.
Beſtiis obiici apud Modeſtinũ l. penul. D. ad leg. Pom-
pei. de parricid. durius, ſeueriùſque eſt, Qui enim be- ſtiis obiiciebantur ad ſtipitem adligabanturvt ex Fl. Vopiſco in Aureliano liquido conſtat. Mneſteus(in-
quit)poſteà ſurrectus ad ſtipitem beſtiis obiectus eſt.
Beſtiis fubiici dixit Marcianus l. 3.§. penul. D. ad leg.
Cornel. de ſicar. eodem ferè ſenſu. Hæc legis Corne- liæ de ſicariis,& veneficiis erat, auctore eodem.
ad Beſtias datum pœnæ feruũ cenfuit Macer.l. quod ad
ſtatum. 12. D. de pœn. hac pœna puniebatur qui num- mas aureos cuſerat. Vlpiano l. quicunque. 8. D. de fal. De hoc pœnæ genere Gellius lib. z. ca. 14. Dio ita dam natos e zors èvoioie ku aalaciενε oνενe dicit lib. ſ8.
ad Beſtias etiam dari dicebantur, qui citra damnationé
cum beſtiis depugnãdi cauſſa in arenam intromitte- bantur Modeſtino l. circuncidere. 11.§. 1.&§. fin. D. de ſicar. Vlpiano l. 4. D. de accuſ. Frant& qui operas fuas, vt cum beſtiis pugnarent, locabãt VIpian I. 1. s. qui operas. D. ad 8 C. Terty l.hos ad matrisheredita- tem non admitti idem ſœribit ibidem. B1 z. C. de agent. i rebus.& l.vlti. C. de offi pralee⸗prerhenerneafengin victui præfecti qui in rebus militant. horum meminit Hierony. ad PDaumachium aduerſ. Ioã. Hieroſolymit Erant ex ſchola agẽtiũ in rebus. vide Alciatũ ad d1. 5
Biarchia, eorum munus in Conſtantini Imp. reſcripto.i
1. C. de offic. mag. offic. 3 ri
collocati ſumt,& ip ſos libros ſignificari Nerua apud Vlpianum ſcribit]. librorũ. ſ2. 5. ſed ſi bibliothechm. D. de lega. 3. idque Pro rei conceptione accipiendum idem Nerua ait. Eius fentent iam probat Feſtus lib. z. adiiciens id& Græcis& Latinis receptũ. Ex Neruæ ſententia bibliothecam pro libris, corümvye numero
B 1 B apud Labeonè l. Labeo. ſo. D. de cõtrah. empt. accipis. dam putem. àpud VIpiamim verò l. quæſitum. s. inſtru cto. D. inſtr. inſtrum. Ieg. armaria ſignificat.
Bibliothecarius dicitur, qui librorũ curã gerit, quique bibliothecæ præeſt: ſic accipiẽdũ exiſtimé. in c. Adria nus. ſe premier 63. diſtinct. tametſi gloſſema ibidem& Albericus Archidiaconum ſequutus Cancellarium interpretentur.
Bicefsis à duobus decuſsibus dicitur Varroni lib. 4. Linguæ. v
Bicipitẽ, quod incomparatũ eſt, poſſe di ci Varro apud
Nonium aperuit.In ſpem(inquit)adducebar nõ plus foluturos, quàm vellem: iniquus equeſtri ordini iudi cia tradidit ac bicipitem ciuitatem fecit diſcordia-
rum ciuilium fontem.
Eicliniũ, locus vbi duolecti erant. Plaut. in Bacchidib.
Animaduortite Mneiloche,& vt Pistoclere iam facite In Biclinio cum amica ſua vterque accubitum eatis. Verbum iunctum eſſe ſcribit Fabius lib.r. ca.ſ.
Bidefli Alciatolib.». m2αeαέςρρνααꝑ. 22. ſunt gymnaſiorum
cuſtodes ex Lucillio.
Bidens apud VIpianũ l. in inſtrumẽto. D. de inſtruc. in-
ſtrumẽ. leg. inſtrumẽtùũ foſſoriũ ruſticũũ Græcis ααeν Polluci li.. Onomaſtic. ca. 12⁊. 7epl Lναεν. ye‿ρεαιααι 3/³εααBidentes ait Higinus apud Gelliũ lib. 16. c. 6. vt alias aroeαᷣyixe omittam, hinc dictas putat, quòd duos dentes altiores haberent.
Bidental Feſto lib. 2. dicebant quoddam templũ, quòd
in eo bidentibus hoſtiis ſacrificaretur.
Biduum quandoque pro die vno quandoque pro duobus interpretari ſolet VIpiano. l.3. S. minoré. 1). de minor.
Biduum hac formula, illud facitoin diebus intelligi Jauo- lenus ſcribit l. inter. 217.S.I. D. de verb. ſignifi. Ex quo textu collegi, dies, numero multitudinis nõ adiecto numero bewam ſignificare. Reliqua de biduo pete ab Euſtathio lib. wep! Xpoviuo Auaqvᷣdop. tit. εσεαν Alio iaεσαέ.
Bifurcium terminum adpellãt Sarmatæ, qui tres petras circa ſe habens trifinium demoſtrat in lib. de limi-
tib. auct. variorum. Illius nota eſt B.
Bigamus dicitur Jui diuerſis temporibus,& ſucceſsius duas legitimas habuit vxores Hoſtienſi c. aperiat. per illum tex. 31. q. i.c. ſi quis.& c. cognoſcamus. 34. diſt.
Interpretatione qui corruptam, vel viduã duxit, can. ſeriatim 32·diſtin.vel qui pollicitam virginitaté vio lauit c.quotquot. 27. q. i. vbi etiã proprius,& primus ſignificatus apertè declaratur. De Bigamis extat titu- lus lib. 1. Decretalium tit. z1. vbi vids Panor.& Feli.
R alios pontificios. Hinc
Biga mia, quæ variè contrahitur. Prime quando duas ha buit vKores, quas cognouit. Secundò quãdo diuerſis tẽporibus habuit duas, vel plures vnã de facto, aliã de iure. Tertiò quãdo plures habet eodé tempore,& eas cognouit. Quartò quãdo cõtrahit cum vidua ab alio
iro cognita: ſecus ſivirgo manſiſſet. Quintò quãdo cõtrahit cũ corrupta à quocũq; ſiue ſciéter, ſiue igno ranter& eã cognoſcit. Sextò quando cognouit vxorẽ
ſcienter vel ignoranter poſtquã ab alio corrupta eſt. Septimò quando quis in ſacro ordine cõſtitutus, vel poſt factam profeſsionem religionis de facto contra- hit cum corrupta. b
Bigenera animalia dus. Feſto lih. 2.
Bilamnæ apud Vitalem de limitib.
Bigatos nummos Anotis bi
catalog. leg. antiq.
Bima die, ideſt, duobus
ga. ſic eodem ſenſu
B lmn vtti Darinem 21 deſt in bienniũ ſiue pro biénio
B 5 enius dixit 1. ſi vſufructus. c. D. de vſufr. legat. mus Icttur, qui annorum duorũ ætatem habet. Hinc
nuces
ex diuerſo genere nata, vt leopar-
agrorum. garũ dictos putat Zaſius in
annis Vlpiano I. z. D. de ann. le-
3
di

nt. Plautin! Ndr P thclere 4„
Tque eccubnun 5 fabius lib..
un.ſuntgn an
iméto. D. de fiũ ruſtici GC 5 un
d. Nipi igyaka an.
apud Gelli I
hinc üictu w.
K.
quoddam tes an 9
ihcaretur.) quandoque 3..minoré. x kn din diebus inti*᷑ u
0. de verd. ſig 1
nultitudinis Keliqua do ρ☛ Aaßuuure.
Sarmatæ, qul t
moſtrat in Ihu
ta eſt B. 1
mporibus,& 1a li. Hoſtienſi c- r c. cognoſca ²d m,vel vidus. dl llicitam vin ci³ etuü propriu n ir. De Bigamt Kelm bi vide Pat
n „primdò quat Ouf Secundoè qu cen
2*. d. 8 2lü. ares vnd det 2
. 7 det eodé tem 1c 3.
dordine 5 trr gionis de pal- † „ere nata¹- genel „b.agrorum bil dd tu dictos h aule lpiano l3
B 1 nuces bimas Cato cap. 17. Rei ruſtic. dixit Hinc Bimatus ætas annorum duorum pro quo Græcis Aie dicitur,&⁴φα, vt in Euangelio Matthæi de Herode ueros bimulos necari iubente&, 2. Xnosd Xæs,AraXe wa ias T's wdςς 9 p BabAb, p wäoi reĩs oᷣpiois au and AHie 7e, i uaſa lega. Bina ſponſalia conſtituere in edict. Prætoris l.r. in fi. D. dehis qui no. infa. eſtvnam duobus Houdere,us vtri- uſque ſit vxor,& ſic, quod vulgò dici ſolet pro vnafilia duos generos facere. S. ſi quis alienol. quid ergo, ſi nõ. D. de his qui not. infaä. Binomius Feſto li. 2. cui geminum eſt nomen, vt Numa Pompilius. Binubum rectè appellat vetus interpres§. quia verò ha- Gtenus. de nuptiis in Nouel. qui ad ſecundas nuptias conuolauit. Nam in Græco ita eſt. A rexuτν ‿ ⁴euve-
bocaxοανςσ voyt O&c.
Biremes naues à Romanis dictas ait L. Baifius in libel. de renauali, que binis remis agebantur.
Bis de duobus actibus dicitur l. feruos. C. ad leg. Iul. de vi. idque ſiue in legibus, teſtamentis, pactis,& ſtipu- lationibus. ſic eode ſenſu ponitur apud Paulum l. ve- luti in fin. D. de edend.& Vlpianum l. cum plures. in
fi. D. de reb. auct. iudic. poſsid. 3
B18 ACTIO EADEMDERENE ESTO. Hoc inquit Fabius lib. 7. ca. 7. ex iure obſcuro eſt, que- rĩ enim ſolet an hoc ad actorẽ, an ad actionẽ referatur. Ad hanc legẽ pertinet vulgatiſsima anti qui iuris re gula cuius meminit Gaius I. 7. D. de diuerſ. reg. iuris
ändicſeon fides non patitur, vt bis idem exigatur.
Bis credere quidſit explicat Marcianus l. creditor. 12. D. qui pot. in pig. his verb. Si idè bis, id eſt. ante ſecũdũ, & poſt eũ crediderit, in priore pecunia potior eſt ſecũ do, in poſteriore tertius eſt. b
Bi ſextũ in l. cũ biſextũ. D. de verb. ſignif.& l.z. S. minoré.
D. de minoribus. diem ſignificat qui quarto quoque anno intercalatur. Biſextus, inquit Iſidorus lib. 6. ca. 17. eſt poſt quatuor annos vnus dies adiectus. Creſcit enim per ſingulos menſes quarta pars aſsis, Atvbi uarto anno aſſem compleuerit, biſſextilem annum Shcit. 1d biduum pro vno habere, poſteriorẽque diem Kalendarũ intercalari Vlpianus ſcribit d. S. minorẽ. uod& pontifex probat c. quæſiuit. 5. 1. de verborum Ignifevide Alciatũ ad d. l.cum biſextum. quo in Pene. re quæ ſubſequuntur nõ iĩneptè ex Oldẽdorpio adieci. Biſextus quaſibis ſextus dicitur, quia duobus cõtinuis diebus bis dicimus: ſexto calendas Martias, duos dies provno computantes d. S. minorẽ. Komani enim ex diſtributione Numæ Pompilij, ad Lunę curſum, ſi- cut Græci, annum computabãt: intercalantes totum menſem more Græcorum teſte Macrobio lib. 1. Sa- turnalium cap. 13. Hinc Cato& Quint. Mutius Juri ſ- conſulti, rectè appellarunt addititiũ mẽſem d. l.cùm biſextum.quoniã intercalabant eum, hoc eſt, vocato populo Pontifices interponebant, vt annus ad curſum Lunæ quadraret. Deinde verò, confuſis intercalatio- nibus vitio Pontificum, qui aliàs ſuperſtitione, ali às gratia, quò magis proferrent vel imminuerent publi- canis annorũ dies, adeò turbabãtur tẽpora, vt neque meſsium ferię æſtati, neque vindemiarũ autumno cõ- peterent. Tranquillus in Iulio Cæſare cap. 40. Qua- propter, Iulius Cæſar conuerſus ad ordinandũ Keipu
„„ 2 1 8. 3 blicæ ſtatũ, non iam ex curſu Lunæ, quæ paulò minus
menſe in Zodiaci circuitione cõſumit:ſed ad rat io- nem ſolis qui 165. diebus& quadrante curſum ſuum cõficiens, ad ſignum, à quo digreſſus fuit, reuertitur, totidẽ diebus annũ cõſtare voluit. Vide Dionem lib. 43. de hoc diſſerentéẽ. Et ne quadrans deficiẽs errorem ſupputandi tẽporis ingereret, ſtatuit, vt quarto quo- que anno pontifices vnũ diem intercalarẽét, eodẽé tem- pore, quo antea menſis intercalari ſolebat, hoc eſt,
B L. A 28 ante quinque vltimos dies Februarij: idque biſextum appellauit, quia intercalato die bis ſexto calendas Martij dicitur. Hæc Oldendorpius ex G. Budæo ad d.
l. cum biſextum. 98. quem conſule.
Biſpellio apud Marcelſum l. qui decem. 72.5. qui homi-
nem, ſiue Viſpellio apud VIpianum l. ſi ita. 31. D. de euict.(B in Vper Enallagem mutato, vt ſæpe in P. Flor. fieri conſtat)&l. ſed Iciendũ. 7. D. ad S C. Trebel. quibuſdam dicitur veterator, plãnus,& woht Pon S-, aliis vilis.
Biſſellium vhi duo ſedent adpellat F. Marius.
Biſſus, lini ſpecies in India naſcens, vt ait Pollux lib. 7.c. 7.nunc Ægypto ex arbore fit. Ex quo veſtes fieri ſeribit.
Bibvria xia apud Modeſti nũ l. ρ Aoo.§. 29˙„s. D. de excuſ. Bithyniæ ſacerdotiũ, ſiue præfectura dicitur Antonio Auguſtino interprete lib. ſingul. ad eundẽé. Eſt autẽ Bi- thynia prouincia Aſiæ minoris Solino,& Seruio. Hãc memoräãt Honorius,& Theodoſus l. 2. C. de immu. ne. conced. lib. 10. C.
BionwXu apud luſtinianum Nouel. 8.§. 74§ ν rots.& No- uel. 145.dicuntur, Iuliano Patritio in Epitom. inter- prete, qui violentias prohibent.
BL.
Bladum Accurſio in J. triticum. ↄ4. D. de verb. obli. gene- rale nomẽ eſt ad omne quod in area teritur. cuius ſen-
tentiã probat Barto. in I. 1.§. de eo opere. D. de aq. plu. arcend. Hac voce vſus eſt Romanus Pontifex in c. ex multiplici.de decimis. inantiq. legumina hac voce nõ cõtineri liquidò conſtat. Vnde ſilege municipali vetatur blada prouincia exportari, legumina expor- tans non multabitur, neq́; tenetur. Sane in eo genere regionis conſuetudo loquendi inſpicienda eſt,& ſta- tuentium mens. b Blada, pro frumentis, inter ea vocabula, quæ vſu quo- dam, ſed nimiùm quàm corrupto, ex Italica lingua ſunt deſumpta, habẽtrque vulgò pro Latinis, vt Al- lodium, cuius verbi mentio fit in c. 1. de allodiis in vſibus feud.vi de ſuprà Alaudiũ. Appreciari, pro æſti- mare: Mediare, pro cõponere, aut pacificare: Appro- priare, pro vindicare: Campus, pro exercitu: Liga, pro fœdere: Treuga, pro induciis: Manutenere, pro tueri, ac ſuſtẽtare: Saiſare, vel Sachiſare, pro extorquere, aut per vim auferre: Importat, pro intereſt, ſeu refert: Per- petuare, pro cõtinuare: Fortalitiũ, pro arce, ſeu muni tionibus. Succurſus, pro ſuppetiis, aut ſupplemento: Cötentare, pro eo, quod ſit cõtentũ reddere: Aſſecura- re,& cõtutare, pro eo quod ſit ſibi tuto ac diligenter prouidere, ſiue munire: Baſſe, pro humiliter, ſummiſſe, aut in imo: Partialitas, pro factione, aut ſtudio partiũ quorũ aliquot crebrò apud interpretes occurrũt, purè Ioquuturo omninovitanda, monuit id eruditiſsimus Infulanus Verum Bladi appellatione quid veniat, Bar. explicat in I.1.8. eo opere. D. de aqua pluu. arc.
Blæſus vide infrà Bleſus.
Blandiri pro decipi, falli poſuit VIpianus I.3. S. ſi parens. in fi. D. de adminiſt. tut. Eodem& ſenſu Alexander l. blanditus. 12. C. de fideiuſſo.
Blanditias potentum& poteſtaté æquiparat Accurſius l. vnic.C. ſi rector prouinc.in glo. in verb. pignora.
Bla ſphemare BAaogννακι eſt cõuiciis inceſſere, obtrecta- re, impiè de Deo loqui,& creaturæ adſcribere, quod Deo cõuenit, vel ab eo remouere, quod illi cuenit, vt Ambroſius ait. Verbũ eſt Demoſtheni& Platoni fa
railiare. Vnde gXaρννιναραν dicuntur qui per caput Dei aliave mẽbra iurãt. Nouel. Cõſtit. ou. S. à εανλ ⁊tves.& c. ſiquis per capillum. 22· q.i. vbi de pœna blaſphemiæ.
Bla ſphematur verbũ Domini vel cũ contẽnitur Dei pri- ma ſententia,& pronihilo ducitur, vel cũ Chriſti infa matur Euãgeliũ Hieronymo in Epiſtolã Pauli ad Ti- tum& c. cum caput. z3. q. ſ. Blaſphemare adhomines
iiij

quoque referri poſſe exiſtimat Bartolus in l.itẽ apud. §. ait Prætor. D-de iniur. quo ſignificari ait optare ma- lum in futuro. 1. Xoρεαμαᷣ eiuſmodi infamatio. Porrò quæ blaſphenni⸗ deuitãda ſit, docet his verbis Lertullianus Durh Sos. in lib. de idololatria. Siquis noſtrùm ad iuſtã blaſp
miam ethnicã deducat, aut fraude, aut iniuria, aut Ceo-⸗
tumelia aliâve materia digna querelæ, in qua nomen Bla 1. meritò percutitur, vt meritòo iraſcatur& Dominus
Blatta purpuræ genus, quæ in lana eſt l.1. C. quæ res véd.
nõ poſſunt:& apud Caſsiodo.li. 1. Variarum Epiſtul. Cùm blatta, quã ſingulis annis noſtro cubiculo dare
cõſueuiſti. Lampridius in Heliogabalo. Parauerat(in-
quit)igitur funes, blatta,& ſerico& cocco irorsos. Quo loco Baptiſta Egnatius adnotat blattã eſſe pur- puram ex Indico conchylio factam. Hinc ee
Blattaſerica in cõſtitutione Theodoſij,& Vafſétiniani vlti. C. Th. de murilegul. quo locoveſtẽ intelligas. Naã & Vopiſcus in Aureliano Ppalliũ Blattoſeri cũ dixit.
Blaterare Feſto lib. z. eſt ſtultè,& percupidè loqui, quod àGræco gXas originé ducit, qua voce fatui,&& ſtoli- di ſignificãtur. Sed& camelos, cũ voces edunt, blate- rare dicimus. 3
Blaterare etiã Nonio eſt per médacia cõfingere ex Afra- nio ĩ Augure. Quid eſt iſtuc te blaterare, atq; obloqui?
Blatire apud Tertullianum lIuriſcos. in lib. de pallio-ve- tus verbum, quo inaniter,& inconditè lIoqui ſignifica uit, quod& Marcellus docuit. 1
2Xdονy apud Platonem in lib. wepl rεια, eſt incrementum, & fœtus&nd Xas. 1111
nasς Theophraſto in lib. de cauſ. plantarum germen, ramulus.
Blennos, ſtultos eſſe Plautus indicat apud Beſtum lib. z. qui ait, Stulti, ſtolidi, fatui, fungi, bardi, blenni, buc- cones.
Bleſus apud Vlpianũ l. idẽ Ofilius.§. fi. D.de ædil. edi ct. qui aliquam literam exprimere non pofſunt ‚quales ſunt qui labdaciſmum patiuntur qui literam, I. pro- nuntiare nequeunt. Græcis axòs dicitur.
Blitum N. Marcello olus leue à ſaporis ſtupore adpella- tum putat Feſtus lib. z.
B O
Boa, vel, vt quibuſdam placet, boua, ſerpens eſt aquati- lis, quem Græci ĩ⁹οοοꝙ vocant, à quo icti obturgeſeunt Crurum quoque tumor viæ labore coll ectus Boa, ſiue Boua adpellatur. b
Boarium forum KRomæ, quòd ibi boues venderentur Fe- ſto lib. 2.
Bobianus, Magone,& Vegoia auctoribus, oppidum. iter populo debetur pedibus 10. lege Iulia eſt deductum. termini rotundi ſunt adpoſiti. Finitur teſtimonio ar- carum, riparum, ſepulturarum con geriarum, carbun- culorum, riuorum, ſuperciliorum,& limitum.
Bodones apud I. Paulum lib. z. Sentent. titu. 2z. vicem præſtant terminorum, aut ipſi termini: quos qui con- uulſerit, ſiquidem ſeruus eſt, in metallum damnatur, humiliores, in opus publicũ, honeſtiores in inſulam relegantur.
Bodũ apud. Hygenũ flumẽ eſt quod ex veterũ finibus eſt.
Boëthi inl. boëthos. 4. C. de tabula. lib. 10. di cuntur adiu tores, Iuliano Patritio Anteceſſore interprete in No- uella. 35. quam Latinam eſſe aiunt quidam. Ducuntur autem anò& Souhap- Horum varia genera eſſe conſtat.
uidam enim erant adiuuę Logiſtarum d. l. bocëthos. in princip.& in Baſilicis li. 54. Alij erãt adiuuæ Que- ſtoris, de quibus ediſſeritur in d. Nouella 35.Erant& officiorum,& Palatinorum 1.z. C. de diuerſ. offic. lib. 12-Quidam erant adiutores Numerariorum in Zeno- nis conſtitutione 1. nulli. 10. C. de numera. lib. 1x2.
Boiæ Feſto lib. 2. genus vinculorum tam li Sneæ, quàm ferreæ dicuntur.
B N
Boicus ager, eodé auctore, qui fuit Boiorum Gallorum. Is autem eſt in Gallia citra Alpes, quæ Togata dici- tur, in qua ſunt Mediolanenſes. Boij ſunt quos Borbo nios vocamus, Mediolanéſes, Gallis Moliusen Bour- bonnois. 21 Bombycinæ veſtis meminère Paulus lib. 3-Senten.tit. 6.& Vlpianus l. veſtis. 23. 5.r. D. de aur. arg. mund. lib. 19. ca. 22. Bombycinas veſtes dictas à bombyce vermi- culo conſtat. Is enim longiſsima fila ex ſe generat, quorum textura bombicinum dicitur. Bombycum te- lam prima retorquere, rurſüſque retexereinuenit in Co mulier Pamphila. 13. Bee i Bombyx, Tertulliano in lib. de Pallio, vermiculi genus eſt, quæ per acrem aliquando aranearum more ſ copis idonius diſtendit, dehinc deuorat mox æquè reddere perinde ac ſinecaueris animata iam ſtamine aluo. De bombycibus, ita J. Pollux lib. 7. cap. 17. 1&(inquit)
n Boxeᷣbondp,u⁴Xa* 6i BHauᷣ⁵uurs Ag dp rA vAdsa vlerſa, daνε⁹§ρναeuν, De bombyce Coa vide Plinium lib. 1I.
Cap. 23-...
Boni viri appellatione iudicem contineri ex Venuleio
liquet l.continuus. S. cum ita. D.de verb. obli. ex eodẽ 1. vir bonus. D. iudic. ſol.& l. /[8. S.. D. locatä.
Bonum etiam virum interpretamur eum, qui alteri facit quod ſibi fieri vellet ex fententia Vlpiani I. I. in med. D. de ſolut. quod& lex diuina iuber Matth. 7.„arſa 5„ oa&p ètile ivx m*ονναυνοιι vũνμν 4 1αισπον, dua 39 Sei wolerag aiſors · o yBν erup 6 vôxeog, 4 wꝑoꝑi xaj · 8.
Bonus vir, qui innocens eſt.
Boni viri appellatio, in iure noſtro emphaſin habet. Na is bonus vir dicitur, qui nullius fraudis cõſcius, verũ honeſtatis iudicium in qualibet re ſequitur. Vnde iudex breuius definiri non poteſt, quàm quòd bonum virum eſſe dicas. 11..
Bonus vir,& arbitratus boni viri in Iure Ciuili& zoſ- xos ſic intelligendus eſt: Bonus vir eſt, qui ductu natu ræ, infallibile iudicium conſcientiæ ſe equitur, ſemo- tis affectibus alterutrius partis. Nam arbitratus bo- ni viri vtique definiẽdus eſt, vt deſeruiat foro, hoc eſt reſpectu controuerſiæ, quam bene ac rectè diiudi- cet. Alioquin ſi honum virum definias abſolutsè, ſci- licet, qui honeſtè viuat, alterum non lædat„ius ſuum cuique tribuat, bona quidẽé, ſed generalior,& abvſu forenſi ræmotior erit definitio. Sic boni viri mentio- nem facit Labeo ſecundum ſupràdictam rationèé, inl. Inſulam vnopretio. S.1.D, Locati. Et luſtinianus ipſe tali modo definit arbitratũ iudicis„qui certè bonus vir& dici& eſſe debet. Nouell. 17. Mandata principis S. EFeas Am.
Boni viri arbitratu, eſt recto animi iudicio abſque pra- uis adfe ctib. ex bono& æquo aliquid decernere, ob- ſeruata ratione ne quis lædatur. I. ſi libertus ita iura- uerit. D. de oper. liber. l. ſi quis arbitratu. D. de verbo-. obligation. l. non cogendum. in prin. D. de procurat.
Boni viri arbitratu alimenta relicta pro modo dotis in- telligi ſcribit Papinianus l. cum vnus.§. f. D. de ali.& cib. Ieg.
Boni viri arbitrio legatum accipi, quod in alterius ar- bi trium collatum eſt, VIpianus ſcribit. l. 1. D. de le- gatis 2z.
Boni viri arbitratum pro poſitione dum idem ait l.z. D. de ann. leg.
Boni igitur viri arbitratum ad æquitatem reducendum Rex æquo,& bonoregulandum cõſtat d.l. ſilibertus lurauerit.& ita accipi debet inl. vnic. D. de rip. muni.
Bonorum appellatione hæ res comprehenſæ videntur, quarum proprietas ad hæredem Pertinet, VIpiano l. is cui. l.ſ. S. bonorum D. vt in poſ.leg.vel fid.
Sed ad viri boni acceptiones redeamus.
Bonus vir, iudex& definitur& adpellatur: atq; eo ſenſu accipi debet d. l.vir bonus.& aliis legibus ſuprà cita-
tis
patrimonij accipiẽ-
Bo
B
in
1

lcitur Bor
nn ki araneamm! u euo lorat moxx 16A ata iam ſt. h um ſtami
Pallio jer
0.— 9-7-· CaP.h.
1) Uhe 3
Cau ice pi m
1¹ 1
acontineri en Na D.4enadq A ſ8.§..D. loca
mureum, qui aale ntia VIpianil 1.A aiubet Match T ane.:41 Lepüra.
ſtroemphaſi 14 p lius fraudis c libet re ſequ 1
oteſt, quim g
ri in Iure Ciu 2us vireſt, qui 2 ſcientiæ ſequ ta rtis. Nam ard ter vt deſeruiat We m bene ac reſ 20 m definias ad* Iio um non lædat rim ſed generalid& M 10. Sic bonivi i ie uprädictamt Dül cati. Et luſti tm i udicis, qui q 2 m 11.17. Mandat σ†
.— 4 mi iudicio 4 ☛ 1 aliquid deca
dur. l.ſi libert in I
garbitratu.I Sin ein prin. D. d 2l V
licta pro mod itüir
31 um vnus. H le 8.
B O N tis. Eo etiaã verbo cõtinetur quiuis vir iuſtus, æquus, innocens, prudens, conſideratúſque paterfamilidâs I. 3.S.tamet 1.5D. de arbit.& l. pen. D.vſuſf. quema dmod. cau. iũcta l. fundi. in fi. ⁰6. D. de vſu& habit. l. ſi pater. 47.8. ſi Sticho. O. de fideicõmi-libert. l.vlti. C. dealim.
. pupil. præſtan. Cicero. Tuſculan. Sed enim pro iu-
dice& pro prudente& æquo accipitur apud Horatiũ libr. 1. Eprſt. ad Quintium..I
=hemppe. 3 Vir bonus& prudens dici delector ego atu. vir bonus eſt quik
Qui conſulta patrum qur legesiuraque ſeruat Quo multæ, magnæq, ſecantur iudice lites Quo reſponſore,& quo cauſæ teſte tenentur. a² Bonus vir in ſumma qui rectè viuit, vt apud Horatium videtur interpretari Porphyrio. Set Bonorũ adpellatio generalis eſt. Nam eo verbo prædia ruſtica,& vrbana, mãcipia, ſupellex,& Kalendarium contineri Scæuola ſcripſit l.vxori.37. D. de vſu,& vſu⸗- fru- legat. Porrò autem a Bonorum adpellatio naturalis eſt, aut ciuilis: idque VI pianus ait l. bonorum. 49. D. de verb. ſi n. Naturaliter ex eo bona dicuntur, quòd beant, hoceſt beatosfaciũt Vnde rectè colligit Iauolenus l. propriè. S3. D. eo. pro- priè bona dici non poſſe, quæ plus incommodi, quàm commodthabent,& hoc ſignificatu intelliguntur, de- ducto ære alieno 1l. 39. S. bona. D. eo. Eque ratione bo- na ab hereditate ſeparantur l. cogi. ad S C. Treb. Alte rũ diſtinctionis Vlpiani membrũ truncarunt Tribu- nianus& college ſciliĩcet adpellationẽbonorũ ciuilẽ quã cõmemorat Vlpi. l.. in prin. D. de bon. poſſeſitit. his verbis. Bona auté hic vt plerunq; ſolemus dicere, ita accipiéda ſunt vniuerſitatis cuin ſque ſucceſsionẽ ua ſucceditur in ius de mortui, ſuſcipitũrque eiusrei modum& incommodum. quod& Africanus pro- batl. bonorum 208.D.deverb- ſigni. h in Bonis auté noſtris cõputari ſcisédum eſt, nõ ſolũ, quę dominij noſtri ſunt, fed& ſi bona fide à nobis poſsi- deantur, vel ſi fuperficiaria ſint. Æquè bonis adnume- rabitur, etiam ſi quid eſt in actionibus, petitionibus, perſecutionibus. Nam hæc omnia in bonis eſſe viden tur. Vlpiano l.bonorum..de verb. ſig· His addit Mo deſtinus exceptionẽ l. ré in bonis. O.de acq. re. domi-
in Bonis noſtris dicitur eſſe quod in patrimonio noſtro aliqua ratione eſt l.1. D. de rer. diuiſ. l. fi. 6. non ſolum.
D. quæ in fraud.cred. 1 3 in Bonis vim Paſsi dicitur eſſe res, quævi alienata fuit- 1. metum. 9.§. licet. D. quod met. cauſ. 1 in Bonis eius, qui ducit, ſeruus non defendente domino
ducus 1 2.§. fi. D. ſi ex nox. cauſ- ag. 8 in Bonis etiam venditoris res védita eſt antè, quàm ven ditori tradita ſit l.ſicut·s. ſi creditor. D quib. mod. ꝑig. vel hypo. ſol. Ealann
in Bonis eſt, qui in poſſeſsionem eorum miſſus eſt l.pen.
D. vt in poſſ.leg. 3 Bona rapta ſic accipiemus, etiam ſivna res ex bonis ra- pta ſit. VIp. l. Prætor.'. bonarapta. vi bono- rapt.&de Bonorum poſſeſsionem definit VIpianus l. 3.§. bono- rum. D. de bono. poſſeſ.ius perſ equendi retinendique patrimonij, ſiue rei, quæ cuiuſque cùm moritur, fue- rit. Aleiatus hanc definitionem explicat in rub. C. qui admitt. A C. Harmeno li. 1. tit. 3. Aauaſoxt adpellatur. Bonorum poſſeſsionisbeneſicium multiplex eſſe Paulus Lribit I. ſed cũ. 6. S.1· D. de bo. poſſeſ. Nam quædam bo norum poſſeſsio contra voluntatem competit d.§.t. Hec cõtra tabulas adpellatur l.quod vulgò. D. de bon. Oſ. contra tabulas. Græcis trαv ενιν ε dihuus. Hæc uibus competat, queve ſit eius vis zexplicatur tottit- D.& C. de bon. poſſicontra tab.& in Epito. Vlpia:tit.
B O N 29 28.§.1.& I. 1. D. de leg. præſtand.& ler. D.de collat. Que dam eſt, quæ datur ſecundum defuncti voluntatem d. l. ſed cum.§. 1.& hæc ſecundum tabulas vocatur VI- piano d.tit. 28. quibusautem detur, quis eius effectus,
declaratur D.& C. eo.& d. titul. 28.§. ſunt autem.Inſti. de bon:poſſ. Eſt alia.“ Bonorum poſſeſsionis diuiſio. Nam quædam eſt ordina- 1. ria, quædam extraordinaria. Ordinaria, quæ ad diffe- rẽtiam extraordinariæ, vt eſt bonorum poſſeſsio. Vn- de liberi. l.3. S. miſſum. D. de Carbon. edicto. Extraor- dinaria eſt, quæ ex Carboniano edicto datur, de qua eſt titulus D. de Carbo. edicto,& lib. z. Sent. Pauli. tit. I. Eſt etiam aliud“ Bonorum poſſeſsionis genus, quod inteſtati bonorum poſſeſsio vlpiano nominatur d. tit. 28. quã per ſeptem gradus dari ibidem ſcribit, quos recenſet. Primus eſt VNDE LIBEKI& hane ordinariã vocat VlIpia. d. S. miſſum. Hæc bonorum poſſeſsio quibus compe- tat, quæve ſit eius poteſtas, explicatur. D. ſi tab. teſt. nullæ exſtab. C. vnde liberi& d. l. 6. ſunt autem. Se- cũdus gradus, VNDE LEGITIMI. de quo D. & C. Vnde legitimi,& Tertius, VNDE COGNA TI. Reliquos vide in d.§. ſunt autem lib. 38. Digeſto- rum& 6.C. Bonorũ poſſeſsio ex ſucceſſorio edicto his datur, qui he- redes quidem non ſunt, ſed heredis loco conſtituun- tur Prætoris beneficio, VlIpiano d.titu. 28. 5. hi, qui- bus.& vide C.& D. de ſucceſſ. edicto. Inſucc eſſorio e- dicto, ceſſante, aut deficiente primo gradu, ſequens admittitur l.⸗C. eo. Bonorũ poſſeſsionis alia eſt diuiſio. Nam quædã eſt edi ctalis, quæ ex edicto defertur l. cùm quidam.§.1. D. de adq.hered.& l. 1.§. /D. ſi tab. teſta. nul. extab. Quædam eſt, quæ decreto petitur,& hæc cognitionẽ protribu- nali deſiderat I. 2. S. dies.& 5. ſeq. D. quis ordo in bon. poſ. ſerue.& l. 2.§. ſi quis ex liberis. D. ad S C. Terty. Et haæc Decretalis dicitur l. 1. s.decretalis. D. de ſucceſ- edicto. quo in genere ita ſcribit Græcus interpres lib. 45. Baαναέε εi t. 2. Quedam enim ſunt decretales, que dam etiam ordinariæ, ceu edictales.& poôſt paulo. Ex his enim licet cognoſcere quòd ſunt quædam decreta les,& opus habent magna cauſſæ cognitione, quæ ius heredi nõ tribuunt, ſed mittunt in poſſe ſsionẽ, vt quæ datur ventris nomine& Carboniana,& quæ datur fu- rioſo. Ordinariæ, ſeu edictales ſunt, hoc eſt ex edicto competentes, ſeu legiſlat ione Prætoris, quæ tribuunt ius hereditatis,& non habent opus cauſæ cognitione ſeu varia inquiſitione. Bonorũ poſſeſsio aut cũ re dat᷑, aut ſine re. VIpi. d. tit. 28. Cum re, inquit, ſi is, qui accepit cum effectu bona re- tineat. Sine re, cùm alius iure Ciuili euincere heredi tatem poſsit, velut ſi ſuus inteſtatò ſit. Bonorum poſſeſsio litis ordinandæ gratia dicitur, quæ in hoc accipitur, vt inſtitui,& ordinari iudicium poſ ſit l. Papinianus. 8. in prin. D. de inoffic. teſtam. Bonorum poſſeſsionis ordinem explicat Modeſtinus l. 1. D. quis ordo in ho. poſ. ſerue.
Bonoru emptor dicebatur, qui à creditoribus bona debi
torisdiſtrahétibus emerat, in quẽ omnes, quæ véditio nem bonorum paſſo, vel in eum competebant, actio- nes, trãsferebantur, vtilibüſq; agebat,& cõucnieba- tur, ceu honorarius ſucceſſor, Theoph.Inſtit. de ſuc- ceſsionib. ſubla. quæ fiebãt per bon. vendi. apud quem
&yopaꝗus 1 wat α‿εεσ dicitur.
Bonæ fidei emptor Modeſtinol. bonæ fidei. 109. D. de verb. ſig. eſſe videtur, qui ignorauit eam rem alienam eſſe, aut putauit eum, qui vendi dit ius vendendi habe- re putà procuratorem, aut tutorem eſſe.
Bona noſtra dicere non poſſumus, quæ nondum compe-
tunt, vt ſcribit Paulus l. ſubſtitutio. D. de acq. rerum
domi- b omi- 4 7

B O N
Bonorum adpellatione nomina continentur. 1. bono- rum. 49. Hoc tamẽ cum Bartoli diſtinctione reci hes dum putem inl. princeps. D. de verb. ſignific. vbi vi alberic.& Alciatum- 8
Bonorũ adpellatio fructus non continet Paul 1. ſi qui bonorum. 23. D. de leg.i.ni ſi mora interce erit.
ib. 2.1 ſtatia rerum, dicta ſunt, quòd Pona heſis deftud Secoruin ſenario probari
bonis digna ſint, quod& G videtur... EoXS a⁹ au&t 1Ax A Aadol Otos. domini in Bonis habere dicebantur olim, qui pleno iure Simini facti n erãt Vlpia. Epit:tit.i. I eoph. Inſtit. ex quib.
cauſ.manu· lic.
in Bonis mariti dotẽ eſſe Paulus reſpõdit l. Lucius 21. S-
idẽ reſpondit. In muneribus contrà eſſe idẽ ait ibid.
in Bonis vaſſalli bona data in feudum computari Baldus ſcribit in c.1.per quos fiat inueſtit. cuius ſententiam probat Decius l. quod euincitur. D. de regiur.
in Bonis noſtris nõ eſt quod euincitur l.quod euincitur. D. de reg. iur. b 4
ex Bonis noſtris, neque extra bona, ſunt ſeruitutes Pau 10 1.1. D. de vſuf. leg. b ee
Bona&*Xαeydeiſe, quorũ null' heres eſt legitim' in I.1. C. de bon. vac. li. o.& fiſci rationibus vindieantur d. l. r. idq; ex lege Iulia. l. quidam. 96. S. quoties. D. de leg. 1.
Bona adeſpota Græco verbo dici putat Budæus in Foren
ſibus vacantia,& quæ Galli adpellant Eſpaues.
Bona aduentitia dicũtur, quæ alia ex re, cauſſàve, quàm patris hilijs familiàs quærũtur, vt rectè colligit Accur ſius in l. cum oportet. in princ. C. de bo. quæ lib. per il- lum text. Strictiùs hitur accepit Alciatus ad l. quod dicitur. 130. D. de ver ſigni. exiſtimans illud aduenti tiũ dici, quod filius propter merita ſua acquiſiuit. Ea ineptiſsimè ita definiebat quidam, quæ acceſsione quadam& præter ſpem nobis contingunt, quæ defini tio etiam profectitiis congruit. vide inf. Peculium.
Bona ciuitatis abuſiuè publica dicta fuiſſe ſcribit Vl- pianus l. bona. 15.& l. ſeq.& ſeq. D. de verb. ſignifi.
Bona ciuium publicare, eſt illa in publicum è priuato redigere.
Bona caduca olim dicebãtur quę teſtamẽto relicta, à iu- re ciuili capere poterat, ali qua cauſſa nõ cepit is, cui relicta ſunt VIpia.tit. 17. l.vnic. C. de cad. tol.
Bona de eccleſiæ menſa tũc facta dicuntur, quãdo per of ficiales adhoc poteſtatem habentes ſunt deſcriptæ in li. aliarũ poſſeſsi onũ de mẽſa, vel ſũt declarata eſſe de menſa, ita Bartolus in l. fi. C. de bon. vocãt li. r0. cuius ſententiã probant Ioãnes de Platæa& Angelus ad d. I. fi. Sed& de mẽſa ſunt quæ Archiepi ſcopus, vel alius prælatus ad manus ſuas tenuit,& in propriũ vſum ex- cepit vel expendit, nec aliisinfeudauit idq; Pontifex Celeſtinus decreuit c. vt ſuper. de reb. eccleſ.ali.
Bona deficere dici quidam autumant, non ſolùm cũ nul la extant, ſedetiam ſi aliqua extarent, quæ in remotis eſſent collocata.
Bona fides, vide infrà paulò poſt.
Bonum publicũ, vtilitas publica omnium Accurſio 1.r.
D.de vſurp.& vſucap.
Bona prædia Pediano dicũtur, quæ ſatiſdationibus ſunt obnoxia. 8
Bona paterna, quæ à patre profecta ſunt. Ea cõmunia in- ter fratres præſumũtur l. ſiue poſsidetis. C. de pro- batio.
Bonorum poſſeſsio,& poſſeſsio bonorum longè laté- As diſtant. Nam illa ſonat ſignificãtque ius, vt ex de-
nitione ipſius liquidò conſtat, quam inferiùs pau-
10 ſubiiciam. Hæc verò facti eſt. Ita Baldus,& Ange- lus Inſtit. de bonor. poſſeſ. in princ. Adducunt pro hac 1..§. adipi ſcimur.&§. ſi vir. D. de acq. poſſeſ. Eſt& a- lia differentia, quòd illa ad bonorum vniuerſitatem, id eſt, vniuerſi iuris ſucceſsionem pertinet, atque in
B O N
perpetuum decernitur, vt infrà patet. Hæc cauſa rei ſeruandæ, atque ita ad tempus conſtituitur, vt appa- ret ex verbis Calliſtrati l. quamuis. 13. D.vt in poſſel. leg. Conuerſo tamẽ ordine poſſeſsionem bonorũ(quę iuris eſt) dixit Macer. l. 4.D. de offic. eius, cui mand. eſt iuriſdictio. Subtilem hunc verborum ordinem,& ſtructuram non obſeruauit Paulus l. in honorariis. 3ſ. D. de obliga.& actio-Illæ, inquit, rei perſecutionem continent, quibus perſequimur, quod ex patrimo- nio nobis abeſt, vt cùm agimus cum bonorum poſ- ſeſſore debitoris noſtri. Bonorum autem poſſeſsio, fe C. Harmenopulo-laxi ox dicitur Aiuriſconſultis 1
mpliciter nonnunquam poſſeſsio adpellatur l. ſcri-
ptus. D. de Carb. edi.& l. cùm pater 8-Litio. D. de leg.:. In Macri tamen reſponſo d. l. 4. de offic. eius cui man da. de ea, quæ facti eſt, accipiendum putem. Nam eam facto ipſo decernit iudex, vt eam accipiat heres. Scio Alciatum differentiam ordinis improbare l. 1-in fin. C. qui admitti. 21 Bonorum poſſeſsio nomine ventris datur mulieri præ-
nanti inbonis mariti, in quibus ſecundum dignita-
tem ſuam ſibi& familiæ ſuæ alimenta conſtituuntur. I.1. D. de vent. in poſſeſ. mitt.
Bonorum poſſeſsio ex edicto Diui Adriani tollendo, da- tur alicui volenti ſuccedere in bonis alicuius ex teſta méto, in quo inſtitutus, vel inſcriptus eſt, ex eo quòd oſtendit teſtamentum nõ cancellatum, nec abolitum nec in aliqua parte ſua abraſuml. fi. C. de edic. di. Adr. toll. Et datur volenti ſuccedere ab inteſtato, ſecundũ Rof.quod probat ſecunda pars rubri.quæ dicit quem admodũ ſcriptus heres in poſſeſsionem mittatur. ſed ratio Rof. dicit contra. in ſum. Hoc tamen notandum ſecundum Spec. de bonorum poſſeſs ione, quòd bono- rum poſſeſsiones olim fuerunt vtiles, ſed hodie ſunt inutiles, præterquàm in quinq; caſibus. Primus, quan. do viuo teſtatore poſtumus præteritus deceſsit, quaſ videatur teſtamentum ruptum iuris ſcrupuloſitate ni miãq; ſubtilitate, cùm nihilominus heres ſcriptus er iſto teſtamento petit bonorum poſſeſsionem, vt inl. poſtumus. D. de iniuſ.rup.& irrit. teſt. ſecundus eſt in J.filioseo. tit. tertius Inſti. qui. mo. teſt. infir.§. z. quar tus in l.vt ſcriptus heres. D. de bon. poſ.ſecũd. tab. quin tus in Lil imeso-coti a J. fili is. C. de inoff. teſt.
Bonorum poſſeſsionis introducendæ cauſa fuit, vt iusci
uile percipiendarum hereditatum anguſtiſaimis fini- bus per legem X II. Tabularum Con irutnen Prætor ex uo-ar bo no dilataret, ſcilicet hoc agens, ne quis ſine ſucceſſore moreretur, qui ſalté heredis loco eſſet bonorum poſſeſſor. s. adhuc autem. Inſtitut. de bonor. poſſeff. 5.. Inſtitut. quibus ex cauſ. manu. non licet.l. Et quia. D. de interrogat. in iur. faciend. quæ ratio di- latandæ ſucceſsionis tantum apud veteres valuit, vt Prætor non ſoluùm emendandi, ac ſupplendi, verum- etiam confirmandi ſeu adiuuandi iuris ciuilis gratia, concederet bonorum poſſeſsioné etiãillis, qui vel ex teſtamento, vel ab inteſtato, legitimè ſuccedere pote rãt, cœpitq; paulatim decretũ focceſsionis apud iudi- cẽ àquibuſlibet here.peti, ſicut& hodie in multis lo- cis obſeruari videmus. Inſti. de bon. poſſ. in prin. l.vlt.
C. qui admitti ad bono. poſſeſ.vbi vide Alciat.
Bonorum poſſeſsio, hoc tempore, adpellari poteſt cere- monia illa, quam ex ſtatutisadhibent ſuccedentes ab inteſtato, vel ex teſtamento, dum teſtaméta poſt mor- tem recitantur publicè apud magiſtratum, dum bona immobilia adſignantur heredi,& deſcribuntur in pu- blicis monumentis, videBartol. l. 2. C. de teſtamen. ad bondrum poſſeſsionem item pertinent ordinatio- nes ſtatutariæ ‚ſcilicet, ne quis heres admittatur, niſi probatione priùs, ſaltem per duos teſtes, au- dita, de gradu cognationis proximo,& ſi quæ ſunt ſimiles. b
Boni
B
—⁹/B —,
3

redlcituriu i ſleſsio ad ell t Pater z.Titig, 1n 1. 4.de offic.e 1* lendum paten An cam accipiat us improbar
d
ntris datur h, 3
aidus ſecunch dr, alimenta cot a aui Adriani t 1 in bonis alici* inſcriptus eſt u ncellatum, na tan um. f. C. de 20b lere adiinteſta„u ars rubri. quæ 1
dſleſsionem 1',
im. Hoc tamet poſſeſsione. nt vtiles, ſed*ν 2q; caſibus. Prf præteritus deſ im iuris ſcm&
ominus heres
um poſſeſsio n Irrit. teſt. ſeci&¹ 1. mo. teſt.int 3 e bon. poſ ſec 4-l
cendæ cauſaf atum anguſti ti 1 um conſtitut N iilicet hoc ag ⁸. ☛ ſalté hered Ald utem. Inſtitu 2 1
cauſ-manu- c
ℳ* AA 8
ur. faciend.q 180
B O N
Boni,& æqui ars, eſt collectio politicorum præcepto- rum, ad diiudicandas incidentium negotiorum cir- cumſtantias, vt iuſtum in his ab iniuſto rectè di ſcer- natur. l.. in princ. D. de iuſt.& iure. Horum autem prę- ceptorum capita ſunt hæc, Honeſtè viuere, alterum non lædere, ius ſuum cuique tribuere, VlIpiano l. in- ſtitui. 5.1. D. eod. titul.
Bonum,& æquum nõ magis ſeparari poſſunt, quàm hone
ſtum,& vtile. d. l.1.§.. Neq; diuerſum probatur in l. haclege decernimus. C. de pact. conuent. tam ſuper do te. bonum ibi accipitur pro æquo, vt conſtat ex verbo equitatis ibidem poſito. b
Boni æqui notitia iuri ſconſultum ſignificat verum& vtilem. l.1. in princ. de iuſt.& iure. D.
BONA FIDES variè accipitur. Interdũ enim bonã fidem in animi ſciẽtia ponimus, cũ videlicet, quis rẽ, quã poſsidet, ſuam eſſe exiſtimat, quique ignorat alie nam, ita explicuit Marcianus l. z. D. ad I. Fab. de Plag.
quodè& Harmenopulus li. I. uaxũ wie, ait, nafeXer, /⁵e⁵ενννν
81ℳ05 571 aM Piop 7⁴ moa‿νεα νν xna εμνιxÆι) vo 6p RMiuol
es wdſeXeip dνé uxus wl5e, rx lesip Ftrop drd„iοσπαηνντονπσσα Caea. Hinc Bonæ fidei poſſeſſor: cui contrarius malæ fidei poſſeſſor. Porrd& Bona fide poſſeſſorem, vt& bonæ fidei dicunt luriſcoſs.
l. qua ratione. S. ſed non vti. D. de adq. re. do.& alibi ſę
ilsimè. Sed 1 b Bona fide emptorẽ dixit Vlpianus l. ſed& ſi. D.de publi
cia. in rem act.& alij alibi paſsim.
Bona quoque fide dominus reperitur apud eundem l.igi-
tur. 112:in fi. D.de lib. cauſ. Bona fides etiã dicitur, cũ promiſſum præſtat᷑ ꝗd ex Sue tonio in Ant.liquet, Eidé, inquit, populo miſſum ꝗ- dẽé cõgiarium repoſcẽti bonæ fidei eſſe refodit,& ex Vlpiano noſtro l. ex empto. in prin. D. de actio. emp. ex Jauoleno l.cùm venderẽé. D. Ioca.& aliis Juriſcoſs. Bona fides, ſimplex& ſyncera conſcientia, ſic accipi de
bet in I. 2. D. de ſeparat.& in l. bona fides. D. de diuerſ-
regul. iur antiq.
Bona fides equũ& bonu, ſiue,(ſi malis) æquitatẽé ſigniſi-
cat l. ſi domũ. S. 1. D. loca.& alibi ſæpiſsimè,. Hinc Bonæ fidei contractus,& iudicia l. in bonæ. 36. D. de pe- cul. Paul. lib. z. Sentent. tit. 17.1. 1.§.. D. de actio. emp. & alibi ſæpe.&„. Bonæfidei actiones, quas recenſet luſtin. 6. actionũ. Inſt. de actio.quæ ideò ita adpellari cõſtat, quia in bonum & æquum cõceptæ ſunt. I. 2.&l. ſi quis. ſ. D. de obligat. & actio. In his etiã libera poteſtas permittitur iudici ex æquo,& bono æſtimandi, quantũ actori reſtitui de- beat-S. in bonæ fidei. Inſtit. de actio. Hæc poteſtas de- ſcendit ex formula Prętoris, EX FIDE BONA, vel QVANTVM QVIVS MELIV§. apud Cice. ſi.3. Offic.& alibi. Hac ratione fidei bonæ, actionem temperandam dixit Vlpianus I. non debet. 11. D. de dol. mal. Sic accipi debet apud Paulum l. quæro. in fin. princ. D. loc.& alibi ſepe. Bona fides cötraria eſt fraudi,& dolo, ita Paul. l. 3. in fi. D. pro ſocio,& malæ fidei in Gordiani cõſtitutione- 1.1.C. de reſcind. véẽdit. Hoc ſenſu bona fides in omni- bus cõtractibus exigitur l. bonã fidéẽ.C.de obli.& act. Bonã fidem agnoſcere apud VIpianum l. quoties. 9. 8. ſi- cut.in fi. D.de adminiſt. tut. eſt ſincerè,& animi inte- gritate negotia tractarc. Bonam fidem præſtare in l. Proculus. 18. D. de neg. geſt. eſt ſine dole,& fraude verſari. Bona gratia diſſolui matrimoniũ dici cœpit quod nulla neutris cõiugis culpa offenſave ſoluit᷑. ſ.cũ hic. 32.§. ſi diuortiũ. D. de don. int. vir.&vxo. l.ſed ſi. 4. D.;& à bseNou. Iuſt. Imp. 2.§. 6 μι 5p.Hui“ ſolutiõiscauſſas recẽſent Hermog.l. vitric. D. de don. int. vir.& vx. Ga ius l. vel ſfenectutẽ. D. eo.& Iuſti. Nou. 22.§. Aa&αuον εf).
3 T 0
Bonum ſignificat vtile. Hinc
Bonum publicum, vide ſuprà.
Bonũ pro cõmodo accipitur, ſiue pro gratia. Hinc illud Cafſsiani luri ſcoſ. CVI BONO quod Priſcianus interpretatur, cuius gratia, cuius cõmodo. Caſsij fſen tentiam refert M. Cicero pro Milone,& 2.in M. Ant.
quo Bonum, pro quæ vtilitas eſt, Iocutio Iuriſcoſs. fami liaris Paulo I. ali quãdo. D. ad S C. Velleian. Vlpiano I. ſi poſt. 10. S.liberi. D. de bo. poſſeſ.contr. tabul.
Bonũ& æquũ Budæo l. i.D. de iuſtit.& iure, eſt legitimiĩ iuris emẽdatio: quod ibi lati ſsimè declarat. Porro in libris iuris Ciuilis cõungi ſolét l. 1.& I. penu. D. eo. l. qui ſeruum. D. de oblig.& act.& alibi ſæpe.
Bonus ſeruus Beroaldo, vtilis,& neceſſarius. Bonum, ac æquum impetrare Budæo eſt ius ſuum optine re, remque ſuam conſequi. 3 Bonum pro æquitate poſuit Salluſtius in Catilina his verbis, Ius bonúmque apud eos non legibus magis,
quàm natura valebat.
Bonum nomen facere apud Paulum l. inter. 26.§. abeſſe- D. manda. eſt idoneum& ſoluendo reputare eũ, quem
delegatum admiſit. Bonum nomen àquo facile exigi poteſt& apud Collumel. lib. 3.c. 7.
Boni conſulere apud Vlpianum l.z. D. de Decurio:- eſt, Budæo interprete, bonum iudicare.
Boni ducere, eodé ſenſu dixit Tertullianus lib. ſ.aduer- ſus Marcianũ, vt rectè interpretatur Beatus Khenna- nus pro quo in Græcis eſſe ait ku⁴εννεε Oes
Bonis cedere eſt facultates ſuas creditoribus inſtätibus poſsidendas, diſtrahédäſve dimittere,& deſerere, vt ex Summa Azonis collegi. C. qui bonis ced. poſſ.
Bonis qui& vbi cedendũ docet Marcianus I. fi. D. eo. Bo- nis cedi non tãtùm in iure ſed& extra ius poteſt. Suf- ficit& per nuntiũ vel per epiſtulam id declarari.
Bonis hoc modo per Prætorem interdici ſolitum fuiſſe
ſcribit Paulus li.3. Sent. tit. 4. Quãdo tua bona, pater- na, auitãq; tua nequitia diſperdis, liberõſque tuos ad egeſtatem perducis, ob eam rem ea re, cõmerciõque interdico. Eſt autem bonis interdicere, prohibere ne bona adminiſtret, aut quoquo modo alienet.
Bonitarios ficto verbo adpellat Theop-. Inſti. de liberti- nis. S.libertinorũ. naturali iure dominos. eius hęc ver ba ſunt, 6 Sp, s Anop, pνοαν ⁸xσda, 9 à Puoiad AictIa. in bonis&œιεleaœνσστννν SovilaS. ö“
Bonitas apud Pomponium l. cum quid. D. ſi certum pet.
ſignificat Alcia. ibidem qualitatem quandã, quæ rem non mutat.vnde à ſubſtantia eam parum differre ait.
Sunt qui provalore ibidem accipiendã putent. Accur ſius qualitatem ſaporis interpretatur ibident⸗Cuius ſententia vera eſt. 8
Bonitatis genera duo conſtituit Bartolus in d. l. cũ quid. quædam, ait, eſt intrinſeca, vt quòd vinum ſit talis ſa poris,& coloris. quædam eſt extrinſeca, vt quòd tan-
ti valeat, valor inquit venit extrinſecus.
Borboriani, ſiue, vt aliis placet, Borboritæ in l. Arriani & l. cognouimus,& l. pen. C.de here. ſunt heretici, qui
(Vtait Philaſtrius in catalogo hereticorum) vitiis implicati ſeculi,& malis concupiſcentiis ſeruientes iudicium nõ ſperarunt futurum, ſed potiùs carnalem ſeculi concupiſcentiam fundarunt.
Boſtra in Leonis conſtitut. l. 4. C. de natur. lib.(ſic enim
ibidem Boſtræ non noſtræ legendum) ciuitas Arabiæ Marcellino lib. 14.& de ea vide Strabonem lib. 16.
Botontini ſunt, Fauſto& Valerio auctoribus in libr⸗de limitib-monticelli de terra, quorum etiam meminit Hygenus lib. de limit. conſt.
Botrus, Græca vox. Nam& Græcis 36 Kue dicitur, ſignifi cãt quevuam, racemũ: quo ſenſu accipitur in can. cum omne. S. illud verò. de conſecrat. diſtinc. 2.
Botrs expreſs ſignificatvuarũ grana. d. 5.illud verò. co. ti.
Bouesratorij quibus vtimur ad ag rorum eutucd 3ee
mactari

“
——
8———— 8 8IIõ—“ͤſͤͤͤͤ 8
3 4 6 4 3 4 1 1 4 4 1 1 3 4 1 1 1 3 4 1 1 1 3 1 1 1 4 8* 1 4 4 1 1 4 4 3 1 3 4 5 4 1 1 4 4 4 1 1 4 1 3 1 3 1 1 1 1 4 f 1 4 F 4 8 1 8 8 1 4 3 1 † 11 5 8 1 17 4 4 1 41 4 4 ¹ 4 5* 1 4 4 1 ¹
*—— ———— ———— ———— . 3*
— ———
————
4₰ BR A maari& immolari vetuit Solon vt docui ſihreede⸗ ter. luriſp. ad II. Solon. alio quin capitale erat„& vide Flium lib-;.variæ hiſtoriæ,& Plinium lib. 8. cap. 4. Hos pignori capi vetuit Conſtantinus 1. Srßeütner C. quæ res pign. oblig. poſſ. Sanxiit& Con znti— ne boues aratorij etiam deficientibus iis, qui curſui Pabtic deſtinati ſunt, ab iis, qui iter faciunt, abſtra
antur l.1.C. Theod. de curſu publico, quod& adve-
Gturam bellicorum impedimentorum,& tormento-
rum æneorum produci poteſt. Boues aratorios in ſtru-
menta fundi eſſe E. Aretinus reſpõdit conſi. 1§8, incip. longa cit num. 18. Boues magis armentorum, quàm iĩumẽtorum genere ad-
peilantur. Pompo. l. 3oues. S. D. deverb. ſignif. quod&
VIpianus probat 1.£diles.8. S. iumentorum. D. de e-
dilit. edicto.
b„** 2 Bouescerebroſi, dicũtur cõtumaces, vt hominesà peruer
ſo cerebro,; à nemine perſuaderi poſsũt Coſum. li.2. Bos cornupetens, vitioſus lL.bouem. D. de ædilit. edicto. BrAv, Polluce li. 8. On omaſt. auctore, ip Spa, quαα νεεεα.
voi doap òt Bsedlat. Porrò vſu peritorũ effectum fuit„Vt
pro Senatu acc iperetur, idque Antonius libr. ſing. ad
Modeſti num ad notauit. Binc BsXeila apud Modeſtinum I. ⁶⁴να⁴.2²2D. de tuto.& cu-
rat. dat. ab. ſunt decuriones, Anto. Aug. ibidem inter-
prete: cuius verſionem probant I. Cuiacius ad I.. D.
de excu.& G. Bud. ad I. ſolẽt. D. de offic. Procoſ-&leg. Boirus bulbulcus, vide Gellium de hac dictione diſſeren-
tem lib. z. ca. z1. V b B R P pafoey, brabium(Sic enim dici ſcribique debere Eraſ-
mus adnotauit) victoriæ præmium. Brabium, coro-
nẽ æternitatis appellat Tertullianus in li. ad Martv- res. An id debeatur domino equi priùs id adtingétis,
excuſſo tamen iam inſeſſore, Bartolus declarat in l. 1.
§. icẽ adquirimus. verſ.extragl. D,de acq.poſ. Et debe-
ri 25 αεαο argumento eſt quod dicit Paulus I. 1.§. per cum. D. de acq. poſs.& Vlpia. l. 1·S. quæſitum. D. de aq. cuot,& æſtiua. Sed Pauli Caſtrenſis diuerſum aientis ſententiam veriorem putem. Vide tamen Panormi. in
c. Ioſeph-& ibi in addit. de verb. ſignifi. in antiq. Hinc Bpa eο, hi qui fuerint ex I. Pollucelib. z. Onom. ca. 30.
cuius hæc verba funt zols» ννανεᷣον eꝓtc᷑σ Bab euſa, oug
0 gaßtas α‿ναυν αμαααα.Hos certaminis præmium vi-
ctoribus Beatus Khenanus inadnot. ad Tertullia-
num docet Vlpianus noſter l. 4. D. de iis minot. infr. certaminum deſignatores, 3*ßeuſes adpellari ſcribit
Moſchopulus dp νᷣηo Artxp droεεν ακνρ Gασραε εσι Bpa-
Feuas di Miouανa Tvos 9i àbAa MNIies&p& B9ab 0p 73
xb;ep.. Bracarij in l.vnica de excuſartif. li.10. C. artificũ genus,
in Baſilicis geuagiohro Accurſius dictos putat à longis
brachis Theutonicorũ, vel Torculariorũ: quæ inter- pretatio nõ cõgruit,vt ex ſerie cõſtitutionis liquet. Brãcà lupi in termino, ſiue petra naturali arborẽ peregri nã ſignificare ait Latinus V. P. Togats. Eſt autẽ brãca
pars ima pedis abſciſsi, vt ex eodem Latino conſtat.
Branca vrſi, eodem auctore, in termino, ſiuc petra natura li lucum ſignificat. e
Bractearij in d. l.vni. C. de exc. arti. li.i 0O. qui Græcis wexa- Axpeel dicuntur qui aurum malleis tuſum,& ad quãuis tenuitatem ductile rebus inaurandis inducũt, id que Budæus inpriorib. in Pand. adnotat. Iulius Firmicus cos bracteatores lib. 8. Cap. 19-adpellat.
BericiοBrenti ſiũ pro Bruduſio poni apud Sceuolsl. qui KRomée’s. Callimachus.D. de verb. fig, Alcia.& J. Cuia cius aiũt. Porrò Brüduſium, Stephano, vrbs Calabriæ admare Adriaticum ſita Brunduſium quidam Poëtæ breuitatis cauſſa Brendam dixerunt Feſto lib. 2.
Bteps Popdop in l.illuüd. 16.& l. fancimus. 18. C. de ſac. fan. ec cleſ. locus, domũſve vbi infantes, recentéf que partus
1
B RE expoſiti, aut egétibus parétibus nati alebantur. B enim infantem, ſœtumque recẽs editũ ſignificat apud cla ſsicos rerum ſcriptores. ²aeα τ³ ενινραιστ‿ rεiνα ε 79LIg. Breue F eſto lib. 2. à Græco deſcendit quod eſt Beaxi. Breue tẽpus in l.cũ anti quitas. verſ- ſi tamen. C. de teſta. horain, vel etiam minus accipere debemus pro rei ne ceſsitate. Aliquãdo triginta dies ſonat. in l. in cõtra Etibs.§.. iũcto. s. 2. C. de nõ nu. pecu.& ibi hoc adnotat Accurſius. Quãdoq; ponit̃ pro paucis diebus c. cũ Ber tholdus. de ſen.& re iudic. Interdũ accipitur pro anno gloſ. in c. præterea extr. de æta.& qualit. Breue tépus etiã pro vita hominis accipitur gloſ-in cap. quid ergo-II.q. 3. Nam& homo breui tempore viuit. Breue teſtatũ, dicitur ſcriptũ, quod ſummã rei cõtinet, teſtiũ aliquãdo, nedũ tabellionis ſubſcriptione cõfr matũ ſit, cuiusexẽplũ extat in c.i: verſ. ſi enim quid ſit nueſtitura. in vſibus feud. De hoc vide Baldum ibi. Breuis, Breues,& Breuia, paſsim in iure noſtro reperias quæ ita definiũtur à Zonara in Cõcilio Chartaginéſi B669.4,8 717AkCTah.) uντμμ Oapn, id eſt compen diaria ſcriptura. Ananias Alex. G. Spebi 7dνταν duu⁵ Hera.&icfe wax&Eεεꝑ σ ¶&eανννεᷣἀ—εſa r Jy Laaασ εᷣαννέναι uμννένuO˖Q1çʃ,l Eo ſenſu accipiuntur in l. inter.ĩ. C.de conuen. fiſco. debit. lib. 10.& l. excellentia. C. de erog. mil. ann. Scio Budæum ad titul. de offic. præfect. prætorio, interpre- tari cCõmentariolos ſummam rerum continentes& à Gallis adpellari Sorderelles Breuium meminit Cõſtan tinus Imp. l.1. C. de exact. trib. lib. 10. Lampridius in Alex- Notarium qui falſum cauſæ breuem in conſi- lio Imperatorum retuliſſet,&c. Breues, quadrimeſtria in l. 1.C. de apoch. publ. li. 10.&l. penul. C. de cano. larg.tit. eo li. qui de ſingulis penſio- nibus à Chartulariis cõficiebantur. Caſsiodorus Ept ſto. libr. 12. Expenſarum fidelem notitiam quaternis menſibus compræhenſum ad ſcrinia noſtra dirigere maturabis, vt totius erroris caligine deterſa rationi- bus publicis veritas eluceſcat.“ Breuiariæ rationes apud Scæuolã I.vltima. D. de pecul. lega. dicuntur in epitomen& compendium cötractę. Sueronius in Galba ca. 12-breuiariũ rationum dixit. Breuiariũ, opus conciſum, Græcè fœminino genere inr Joun: tum etiam libellum eum non inelegant er accipi- mus, quem erarij Principis, ſtatum generalem adpel- lant, quo Princeps ſtatuit, quam ſummam miniſterio omni aulico expenſam ferri placeat. Breuiatores in Nouel. ge. weg! Poͤud rop. S. 5 lv Joi· dicun- tur breuium ſcriptores. Aldricus apud Accurſium ibi dem interpretatur rectè qui breuiationes ſcribunt.
Breuiatores etiam funt officiales in curia Komana, qui
reſcripta eiuſdem curiæ& ſcribunt,& dictant. Breuiloqua fubſtitutio, vide Subſtitutio Breuiloqua. Breui manu dixit VIp-l.licet. 43.§. quoties. D. de iur. dot. quod ita interpretãtur quidam per compendiũ circui tu vitato. Circuitu vitato, aiunt, rectè. Breui manu ac- ceptionis exemplum ponit VIpian. l. ſingularia. D. ſi cert. pet.& I. 3.S. fin. D. de dona. int. vir.& vxo. Diuer- ſum dixiſſe videtur Jauolemus l. pecuniã. 79. D. de ſo- lut. dum ait manu longa poſſeſsionem traditum. Breues cauſæ Baldo in auth. ni ſi breues. C. de ſent. ex bre uic. recit. dicuntur, quæ inter homines paruæ condi- tiones agitari folent. Breuis numero vnius dixit vetus interpres in Nouella de nupt. s. ſecundum occaſion emn, pro libello, vt rectè interpretatur Aldricus ibidem apud Aecuſ.pro quo in Nouella Græca eſt Bpaxda.
Breuiculus breuem ſcripturãà interpretatur Alberi. quod
verbũ à breui ductũ putat Alcia. Ii.i. Di ſpũc. c. 21· Qua voce motus Bud. in I. vlt. D. de S enato. legendum autu mat li.7. C. Juſtinia.ti. 44 de ſentétiis ex breuiculo re citandis. Cùm ex. C. Theodoſ. lib. 3. titu. 15. extitul.&
1.1. C
4
1
5¹

hoc vide B2 im in iure nol 10n in Côcilio C 4 ℳ)2p, id r llex. 6. g,afa. ae 4. Tkaag 16
ner. ‧. Cde ca au
*. 9. d crogem 18.N. xtect.præton t.n m terum cont e
Breuiam mem 1trh,
1b. lib. 10. L- cauſæ breuc t Xc. 8
de apoch pä 1.
li. qui deſim 1
bantur. Caſèſ
lelem notitid
d ſcrinia no&
caligine det *
cat.
10li L.vltimas
& compendiſ ei
preuiariü ratt 41
xrcd ſœminin e 1
m non ineleg 2
ſtatum genet cf
uam ſummat Frke
1 k ricus apud 29
breuiationes I
1 ales n curia I E.9 .„. 1 ſcribunt,& ☛
Subſtitutiolh 1 141
1Ä
Brocardica materia
nionum rationibus inuoluta
D. de verb. oblig.
Bruchus Zesxee genus vermis è bas,& arborum frondes erod ronymus in
Brutiani dicebantur qui c
pro eo, quòd bell
nenſem ad Hanni
nial. dier. lib. 2. c.2 Brutum dicitur quod longi ſsi paſsim in iure Ciuili& pon obtuſum& hebetem ſignific Brutum etiam grauem 6
BV, 5OL. quamuis per ſe
& amplis rebus præpor Bubalina pro Babylonica egel. legitur in l. arg
ſimia Spi onica Flor
aur.& arg. leg. Babyl Gtionem confirmat pellium meminit Marctanus blicanis,& vectigalib. Bubinare Feſto li. 2-e ex Lucilio.
Bubeum, ſiue Bub
nus eſt.
Bubulcus Varroni lib. 4.Ling. eſt ues. Bubulcum accipi de lanionis. 18. 5. de bu eum qui bobus arat,& qui
o ſecund
B V C
1.1. C. T h. eo. periculo legendum facilè credat Alcia-
tus vbi ſupra. Breui ſsimi locu gnum patrimoniũ æquãt nan. in lib. Tertul. de ha
li, repoſitoria in quibus monilia ma- ia ſeruantur, annotauit Rhe- bitu muliebri. dicitur, quæ eſt contrariarum opi- ata, vndeAlciat. l. quidquid
locuſtarum genere, her- ens. Huius meminit Hie Malach. cap. 3.& c. reuertimini. 16. q.. oacti erant ſeruilia exhibere opunico poſt cladem Can- balem defeciſſent. Alex- ab Alex. Ge 7. Feſt. lib. 2. Gell. lib. 10. ca.3.
mè à ſenſu abſit. quo ſenſu tificio reperitur. Brutum at Marcello. dixère Feſto lib. 2.
nihil ſignificat, magnis tamẽ i ſolebat Feſto lib. 2.
falsò ab Oldendorpio& eius umento ſunt. 25. D. de entiæ legitur: quam le ibidem Baifius. Babylonicarum I. fiõ. ſpecies: D. de pu-
ſt menſtruo mulierum inquinari, leum Feſto eo.libr. vini quoddam ge-
uaſitemo inter bo-
k
oſſe rectè ſcribit Paulusl. cum ulco. D.de inſtru. inſtr. lega ·&
boues aratores paſ cir.
Buccellarij in conſtitutione Leonis& Anthemij Impp- 1. fin. C. ad leg. Iul. de vi.pub.· Suidæ ſunt iMvot axa ra
eſſe ait. Erant equites in exercitu Romano, tum per Orientem præerat: ali niores erant. Exiſtimarique po poſtquàm miſ. sionem accepiſsent, pto viuere. Sed fortaſſe gentis vitium hoc fuit. Vnde e os latrones interpretatur Albericus. 2
5
1
Gallogræci. is etiam Bruwt Maploh Xoap, paMocrHainiap & Alciato libr. 2. Diſpunctorum cap. 2⸗ uibus magiſter mili- ue iuniores, alijiſe- eſcribit eos milites, latrocinari,& ra-
Bucceſlas dari dixit Tertullianus luriſcos. lib. de mono-
gamia, pro panib' quos m dabant domum perferendos. spanis bis cocti in l.
Buccellatum genu
lit. ann. lib. 12. A
tum ad vſus diuturnit-⸗ ſcribit, quo militespaſc in Peſcennino. Idem pi hibuit,buccellat eſſe. Paulinus,& buccellato Chriſtianæ expe ctu quotidie adfrug nes quinque tibi mi tum expeditionalem an cis Amu, Kapis aS Buccina Feſto li. z. quam nos a non à ſimi litudine ſoni dicunt
o iubens milites,& Theraſ.in Epiſtol. Auguſti. 36. De ditionis, in cuius procin alitatis annonam militamus, pa- ſimus. Vnde nõ ineptè Buccella- nonam interpretantur, à Græ & wafufdσιο dicitur.
dpellamus: Greci buchia-
iniſtri eccleſiæ mulieribus
Hinc
C. de erog. mi- mmianus Marcellinus lib. 18. frumen atem excoctum ita adpellari i in caſtris ſolebãt. Spartianus ſtores ſequi expeditionẽſpro- mnes cõtentos
:eſt cornu recuruum,
quod more tubæ inflatur- OQuid. kau⸗ buccina ſumitur illi Tortilis in latum.
Hine
Buceinator apud Tarruntinum paternuml. fi. D. de iur. immuni. qui buccinacanit in exercitu, aut preconiis
publicis, aut cùm in militem animaduertitur, vt ex
Vegetio lib. 2. ca. 22. liquet.
Bucerum pecus de bubus dici Feſtus ſcribit.
Buleuta, Bule, vide ſuprà Ssav. Bulgæ dicũtur apud Gallos ſacculi ſcortei. auctore Feſt. Bulgarus Juriſcos. in Italia floruit circiter annum M.
B V R 31
Buccinum, conchægenus, purpuris cõficiendis idoneum
l. ſicui§. fin. D. de leg. 3.pro quo in Pandect. Plorent. eſt Fucinum.
Buculæ apud Tarruntinum Paternum I. fin. D. de iur. im-
mu.& in Valenti.& Val.& Gratiani conſtitut. l.. C. Th. de Fabric. quid ſint, nondum planè conſtat: buc- carum tegumentũ interpretantur quidam-Alij inſtru- mentum eſſe, in quo ſuccula inditur, catapultis exer cendis parata, autumant. In lexico ædis beati Germa
ni buccula vertitur eare wN
Bufo, rana terreſtris venenata Veil. i. Georgic.
Inuentuſque cauis bufo,& quæ plurima terræ Monitra ferunt,
Bufones in cap.vnico. devita& honeſt. cler. interpreta-
8 loannes Andreas hiſtriones, vulgaréq, Tuſcorum
8
CXC. Is gloſſemata in lus Ciuile ſcripſit. ex quibus Accurſius multa accepit, eum ſępiſsimè citans.
Bulla aurea Feſto, inſigne erat puerorũ prætextatorum,
quæ dependebat eis à pectore, vt ſignificaret eam æta- tem alterius conſilioregendam, S⸗ autem à Græ- co ſermone gsa quod conſilium dicitur Latinè: vel quia eam corporis partem contingat, id eſt, pectus, in quo naturale manet conſilium. Hæc ille, quod autem eſſet inſigne puerorum Plutarchi teſtimonio in Ro- mulo probatur ęopaãp 5, inquit, A9 s wdas ab rIp ah atyuu Bz Map& xoννέμ˙ Bullæ aureæ cõmeminére alio ſenſu Pontiſices clem. vnic. in fin de iureiur.& ca. præſentium. S. teſtes. de teſtibus lib. 6.
Bullari apud Accurſium inl. ſi quis metallum C. de pœn.
eſt in fronte imprimere pœnæ genus, etſi vetitum d. l. ſi quisin metallũ.vſu tamen in Gallia receptiſs imum.
Bupreſtis, ſiue, vt in Pand. Flo. eſt, Bubreſtis, apud Mar-
cianum l. z. 6. alio Senatuſconſulto. D. ad legẽ Corne. de ſica. animal venenatum, rarum in Italia, ſcarabeo longipedi ſimi limum, bouem inter herbas fallit ma- ximè, vnde& nomé habet wap 15 wsαν àr Bss Paulus Egineta lib. 5.ex Dioſcoride libr. 2. Plinius libro z30. cap. 4.
Bura Varroni quĩd ſit ex eius verbis diſces. libr. 4. Ling. Bura à bubus, alij à curuo curuum vocant ſub iugo me-
dium couum quod bura extrema addita oppilatur.
Burdones apud Vlpianum l. ſegato. 49. in princ. D. de le-
ga.z.animal ex equo& aſina genitum Iſidoro libro 12.
Burgos in 1. 2.S-in Sardinia. C. de offic. Præf. præto. Afr.
&l. penult. C. de fund-rei pri. lib. i1. interpretari vide- tur baulus Diaconus in Valentiniano his verb. Cre- bra per limitem habitacula conſtituta, burgos vulgò vocant. V egetius lib. 4. Caſtellum paruum burgum vo cant. C. Luitprandus lib. z. de Reb per Europam geſt. ca. 12. Et quoniam, ait, ipſi domorum cõgregationem quæ muro nõ elauditur, Burgũ vocãt. C. Luitprãdi in- terpretationẽ Gallorũ yſus probauit,& retinuit. Do- morum enim multitudinem adpellãt Bourg. Ducitur A Græca voce aννοενπn. mutata. Nam& mutua cſt li terarum enallage. Hinca Burgarij, dequibꝰ Ii.7. C. Th. nõdũ typisexcuſo, à burgis. Burgundiones quòd Burgis expulſià Komanis adpella- tiſunt. 8 Buſtũ in XII. Tab. Græcis ‧⁰ννμ5ε monumentum& ſepul cchrã videtur interpretari Cice:li.⁊ de legibus. cui vi- detur conſentire Feſtus Pompeius lib. z. Buſtum, ait, ooriè dicitur locus, in quo mortuus eſt cöbuſtus, & ſepultus: diciturqᷓue buſum quaſi bene vſtum, vbi vero combuſtus quis tantùm modo, alibi verò eſt ſepultus, is locus ad vrendo vſtrina vocatur„ ſed
modoò buſtum eò quòd ſepelitur, ſepulchravocamus- Hæc

—
C A B
1s XII. T HE- Hæc Feſtus. verba legis X II. 1 abul. hæc ſunt: H E RVM, BVSTVMVE NE VSVC A P L- T O. hanc ex Solonis legibus accepiſſe Decemuiros cõſtat ex M. Cice. li. 2. de legibus. Lex Solonis hec eſt
HPAON, H TXMBON MH XPHREBIAAMBA=
NEIN. Vträãque legẽ explicui li.2.& 4· Veteris Iuriſ
rudẽtiæ. Porrò autéẽ Græcã vocẽ ⸗αos vſu retinuére Galli. Nam& ſepulchri operculũ Tumbam Tomhe vo cãt: ſepulchrũ ipſum Tombeau · Eꝰ ſenſu 3 quo apud M. Ciceronẽ 2. de legibus, ſumit Imp. Iulianus. l. pergit.
„.C. de ſepul. viola. Quidã etiã legunt in 1. 2·in fi. D. de
in ius vocan. In Pandect. tamen Florentinis eſt iuſta.
rectiùs. B Byrrhi in l. ö. ad finẽ. C. Th. de habi.quo vti opor.int. vrb. & apud Vopiſc-in Carino, tegmen capitis ſeruorum erat ex d. l. 1I. Byſsĩicũ opus apud Marcia.l. fi. 5.ſpecies. D- de publ ican. pro ali quo ex byſſo confecto, tametſi per v(quod y no ta eſt in Græcorum libris) ſcribatur. Byſsinam veſtem dixit Apuleius lib. ir. Aſini Aurei. Byſsũ lini genus eſſe apud Indos cãdidiſsimi,& molliſ= ſimi Iſido. tit. 19. Etymo. c. 27.& Iulius Pollux li. 7.c. 17. ſcribunt. Huius verba ſubiiciam ν ε⁶νμτα u‿ariva,* Buúar S Alx 11 A⁵οο πp Ioe. Byſsinam veſtem Iudæis ſacerdotibus famil iarem fuiſ- ſe Ioſeph. li. 6. Belli Iudaici oſtendit.
THESAVRIIVRIS GI-
vILIS ET CANONICILL- BERTERTIVA.
C
e C ONDEMNATIONIS nota — 3 4 2 ³ 2 2. 79, 9 erat, quæ in publicis iudiciis dabatur
in tabella ſcripta, idque Aſconius in
3. Verrin. ſignificat: ideõque rectè tri-
ſtéẽ eã adpellauit M. Cice, pro Milone.
Clitera inuerſa apud Voluſium Metia-
num in libello de aſsis diſtrib. nota ſicilici. Erat& nota prænominum, vt C. Caſsij C. Caligulæ.
C. etiam inuerſum Caiam mulierem ſignificare ker ibit M. Fabius lib.-cap.7.
C. etiam Caium ſonat eodem auctore.
C. ſcripta Gpronuntiatur vt in Gneo videmus.
C. in G. mutatur Fabio teſte lib. 1. c. 19.vt& docui in Cõ. ſuetud. M archiæ tit. des donations& dot⸗ 5.301-Marchia ni enim dicunt lagres quod vetus interpres Nouell. adpellat lucra nuptialia. Nam C& G mutua eſt z?aX- Aaci& O pro V. ſepe veteres pronũtiaſſe cõſtat. C. in G. mutari ſignificauit Varro lib. 4. inverbo, Gladius qui Aclade ducitur.
C. pro Qiin antiquislibris ſcribi cæptum refert Petrus Victorius in primum Epiſt. ad Atti cum: docétque ea rũ literarũ vſum ſæpe cõfundi. vnde ex ſterculi no ſter auillinium factum eſt: veterem tamẽé orthographiam Pand. Florentinæ retinuerunt inl. ſi quando. 17.§. fin D. ſiſeruit.vindic.& l. fundi. s. fundo. D. de act. em 6. quo ſcribendi genere vſos fuiſſe M. Catonem& I. rentium l'etr. Victorius admonuit.
CCGI500 centum millium notam eſſe idem docet.
Caballarij, Iulio Firmico auctore dicuntur, qui ſub e-
qui cæleſtis ſydere naſcuntur.
0— nul oepro ecut, Aixie Pomponius I. ſi ita. 15. D. de
umen.i que leg. quo etiam ſenſu vſus eſt& Lucillius lib. 2. apud N. Marcellum. Succusſatori tetri,tardique caballi. b Cabus, frumentaria menſura. Hinc
Cabæſi dicuntur, qui expleri nequeunt.
obetvos udᷣſallo oroucin
C A D
Caccabus, vas in quo pulmentarium coquitur, vt Pau-
lus definit l. cum de lanionis. S. aſinam. D. de inſtru. inſtr. que lega. quo etiam ſignificatu vſus eſt collega eiuſdem VIpianus l. cum aurum. 19. S. ſi cui eſcarium. D. de aur. argentõque leg. Varro lib. 4. Ling. dicit ca- cabum vas fuiſſe in quo cibus coquebatur, quem à ci. bo ductum ait. Pauli definitio, vt ſpecialior, itaverior ſemper mihi viſa fuit. kxuaæbop inter vaſa coquinaria connumerat I. Pollux libro 10. capite 24. Onoma- ſticon. Kauſa, in I. 2. D. qui pet. tut. vitium, non malitiam, ligni- ficat Ciceroni libro 3. de finibus& 4. Tuſculanar. quæſt. Cacula Beſto libr.. ſeruus militis ex Plauto. dictum ait A Græco KkaXOp, quòd fuſtibus clauiſque ligneis ad tu telam dominorum armari ſoliti eſſent. Hinc
Caculatum, id eſt, ſeruitium.
Kaxo;*νbea apud Paulum l.& quantum. D. de ædil. edict. vi. tium eſt, malignitatem, malam conſuetudinem ſi. gnificans. vlcera mammarum Dioſcoridi li. 3. cap. i6. & ad animum transferri poteſt.
Cado, verbum variè eεagsòεναν⁹ accipitur.
Cadere prorepublica, hoc eſt, occi di, mori.§. filij autem Inſt. de excuſ-tuto. Hinc
Cadauer. Nam à cadendo ductum rectè putat Tertullia- nus li.de reſurre. carnis. de cadaueribus extat titulus libr. 48. Digeſtor. De cadaueribus punitorum, quæ ab Vlpiano Marciano& Paulo Juriſcoſs. adpellantur corpora D. eo l. 1. 2·& 3. Ergo
Cadere dicimus corpus interram per mortem Tertul- liano lib..aduerſus. Marcionem.
Cadere commodsè, pro contingere, euenire.
Cadere incommiſſum apud Marcianum l. fi. in princip. D. de publican. dicitur cuius dominium fiſco acquiri tur ob crimen l. commiſſa. D. eo. porrò quando de ci- mine accipere debeas, diſces ex dict. I. fi.& l. cotem. D. eo.
Cadere cauſſa, antiquis dicebatur pro eo, quod nunc
dicimus cauſſam, litémve perdere apud Papinianum I. Stichum. 96. s. penulti. D. de ſolut.& l. Titio cep- tum.. fin. D.de condit.& demõſt.& Paulum l. in frau dem. 45.S: neque inſtrumenta. D. de iur. fiſc. ita expli- cat Iuſtinianus Impe. in§. ſi quis agens. Inſtitu. de a- ctionib. Porrò modos quibus tel cadimus, recen- ſet& declarat idem Imperator. d.§. ſi quis. verſic. plus autem. Sunt autem hi, res, tempus, locus, cauſa:& Paulus libro 1. Senten. recept. titulo 10. vbi pro re, ſummam, pro cauſſa qualitatem dixit, vbi Auianus cauſſa cadere, ait, eſt cauſſam perdere. Sic eodem fen- ſu, diuerſo tamen modo.
Cadere formula dixére veteres: quod eueniebat, cùm
quis non vt oportuerat, actionem inſtituiſſet. In omnibus ferè cauſis,(ait Fabius) in quibus cecidiſ- ſe quis formula dicitur, hæ ſunt quæſtiones, an huic, an cum hoc, an hac lege, an apud hunc, an hoc tem-
Pore agere liceat. Porrò tametſi iuris Formulas am-
putari iuſſerit Conſtantinus Imperator l.vnic. C, de
formul.& impetr. ſubl. quotidianus tamen forenſis
vſus in exceptionibus reuocaſſe videtur, non formu-
las quidem ſed hæc excipiendi genera an huic, aut
apud hunc& dicuntur,= Fines non recipiendi à praclicis
Cadat verbum in legibus, conſtitutionibus, edictis,
ſententiis intelligitur non ipſo iure:. ita rectè expli- cat Accurſius in I. 2. 5. quòd ſi actor. C. de iureiuran. pro. calum. dam. quod probat Nouell. ouMl.§.&ε. ændiva Aipop ao 3 p kedcap zr lnwoip 82 xysese 6 kra-
arn. Accurſij etiam ſententiam pr Obat Bernardus capit. fina.s pœna. extra. de iuram. 5 er diids tamen Felinum in cap. ex tenore. ext.
Cadere
Ca
+ 234„

llitis er lau dus clauiſ ue oliti eſſent. E . 11
antum. D. 3.1¹
ma! d.4e a.1 lalam conſus b um Dioſcorid 1” Reſt. k aceihitu.
Occidi, mori Hinc H dm rcenpug T . Ladaueribus 8
aueridus punt ues,
aulo luriſcoſa 15 — 111 ergo b lonem. igere, euenire. Marcianuml.
us dominium—2 D. eo. potrdò qu,
ces ex dictl. 2
datur pro eo, e
perdere apud A1*
„de ſolut.&l, a
emõöſt.& Daul Erm. a. D. de iur. M. p quis agens.] Mlö s cauſſa cadi ns Or. d. 5.ſ aui 8¾ „tempus, lo eu ept. titulo 10 1 atem dixit, n herdere. Sio ul
a
1 5 1 V quod euen* 8 1l Ktionem int—
112 714' abius) inqut 84 unt quæſtio e
1⁴ ur apud hunc, 1
. I erſ iuris fo e Imperator 1 9 tidianus tad 1 . 8 aſſevidetuti u
adi geuera 4
4
ſlintionibt S N ſo iure. 11 2 Il. actor. C d
Cadere in ſuſpicionem, in deliberationé, pro incidere, venire.Cicer.
Cadere animos, vultus, verba: pro frangi, perire, debi-
litari.
Cadere in poteſtatem, pro redigi, vt Inſtitut. quib. mod.
ius patr. poteſt. ſoluit. 6. i.
Ka-iouos, ſiue anor ſuffragiorum vrna, ſeu amphora.
Fuerunt autem duo apud veteres cadiſci, in quos cal- culos mittebant iudices: alterum Jaræ:*, ſiue uxſaoiua- [ouatyopᷣ& hunc adpellabant oενο in quem condemna- tionis, alterum ænupop, in quem abſolutionis calculos proiiciebant. Hæc, uadοᷣ ts, id eſt, miſericordiæ, vocabatur, in quem àοsαα mittebantur, altera daræ- 1„, hoc eſt, mortis erat, priore loco ſita, vide I. Polluc. li. 8. Onomaſtic. ‧epi onerop Iuar.& Bud. in comment. ling. Græcæ. Cadens de cœlo aqua, pluuia adpellatur, VIpiano l. 1.§. 1. D. de aq.& aq. plu- Cadere in caſum in Conſtantini Imp. cõſtitutionel. pen. C. de delatorib. lib. 10. di cuntur bona alicuius ob de- lictum, quando quis ſine herede decefsit. Caduca bona, quæ ex aliqua cauſſa in fiſcũ cadunt l. pro-
ximè.3. D. de lis,Jen in teſta. del. l. cum fiſco. 9. D. ad
§ C. Silla. l.z0. C. Th. de pet.&vlt. dat. Vnde in lexico Latino Græco, quod extat in æde Beati Germani ad pariſios, Caducum definitur ·5, αω οονι εεςα ε pionop. Vi- de ſuprà Bona caducac. Caduca auſpicia Feſto lib. 3. dicebant veteres, cùm ali- uid in templo excidit, veluti virga 8è manu. CATucas hereditates videtur defini iſſe Iſidorus lib. ſ. E-
tymolog. ca. 25. quæ heredibus ceciderunt. Cicero. in
10.in Anto. Philippica-
Caduciſaperta voce adpellari conſtituit Iuſtinianus I.
vnic. s.& cum triplici. C. de cad. toll. quod relictum erat, mortuo teſtatore, deficiebat. Vlpianus verò tit. 17. Epitom. caducum adpellari ſcribit quod quis ſibi
ex teſtaméto relictum eſt, ita vt iure ciuili capere poſ
ſit, ali qua ex cauſa non ceperit. Caduca dos, quæ illicito matrimonio cõtracto, in fiſcũ cogitur l. ſi quis. S. penul.& I. dote. 6. D. de ritu nupt. Caduca aqua J. Frõtino li. ꝛ. de aquę duct. quę vel exlacu abundat, aut ex caſtellis effluit, aut ex manationibus fiſtularum. W
Caduca glans quæ ex arbore cecidit I. ſilua. 5. glans. D.
de verb. ſignifi. Et Caduca oliua apud Columellam lib. 12. c. 49. Caducaria lex apud Vlpia.tit. 28. Epitom.vide inf. Lex. Caduca hereditas, eadem ratione dicitur, qua caducum
legatũ, quod ad fiſcum defertur, vel ſubſtitutũ. Quo-
niam verò iucundum erat ſubſtituto, legatũ caducum accipere, quaſi ré minimè ſperatam: ideò Iuuenalis, dulce dixit legatum, quaſi ſcilicet lucrum abruptum-
Caducum ex lege Papia, legatum erat, relictum ſub con-
ditione, qua deficiente, vel viuo, vel mortuo teſtatore cadebat,& redibat vel ad teſtatorẽè viuum, vel ad ſub- ſtitutum eo mortuo. Vnde titulus eſt in C. luſtin. de tol. caducis.
Caduceatores Feſt. lib.z. dicuntur legati pacem petẽtes Acaduceo quem manu geſtabant, vtuntur hodie ſpin- tere, quę armilla dicitur Budęo I. ſanctũ. D. de re. diui.
Caduceos Græci Cerycia dicunt apud Marcia. l. ſanctũ- 8.D. de rer. diui ſ. Eſt autem auguναεο, Vt Pollux auctor eſt li. 8. wigl wxptobeop gdevua w˖gtobewp. Porrò
Caduceum ſignum pacis erat Gellio lib. 10. ca. 27. Vide Sudam in verb. uupbxeop. 1
Cadus apud Vlpianum I. fed ſi. 11. S. proprietatis. D. de vſufru.& Proculum l. pen. D.devino, tritic. vas vina- rium Polluci lib. 10. ca. 20. vrnas tres capit. Palæmon apud A. Auguſt. li. 2. Eméd. cap. 1. amphorã Atticam
adpelſari ſcribit. Alciat. lib. 4. Diſpũc. c. 21. dicit ca- dum congiorũ decẽ capacem ex Dioſcoride libroſ.
C Æ C 3²
Cæcam diẽ,& cæca teſtimonia vocant Iuriſcõſulti, què ſcripto perhibentur abſentibus. cuius rei exépla petꝰ ex l. ad perſonas. D. de iureiur.& alibi. Nam cęca ſunt
non tantũ quæ nonvident, ſed& quæ nõ videntur,& abſunt. Vide Eraſmũ exponentẽ parœmiã, Cęca dies.
Cæca veſtigia pro inſidioſo,& latenti,& oceulto malo. Vergilius apud Nonium. b
Cæca regens jilo Leiaee Ec. Cæcus paries, qui feneſtras non habet: cuius meminit Paul. in l. eos. 4. D. de ſeruit. ſi lectionẽ C. Harmenopu li ſequamur, qui pro pariete cõmuni, vt eſt in Pand. Flo. legit, zvgXoe z0ixꝓ: Sed Florent inam probo: quod & ipſa res docet. Non tamen eo inficias parietem, qui feneſtras non habet cæcum dici. quo ſenſu ita ſcribit Vergilius lib. z. Æneid. Vt quondam Creta fertur labyrnithus in alta DParietihus textum cæcisiter, ancipité mque Mille viis habuiſſe dolunn. Sic
Cæcum cubiculum, quod feneſtram non habet, dixit.
Viuarro lib. 8. Ling. Lati.
Cæcultare Feſto lib. 3. eſt cæcos imitari.
Cæcum vallum Feſtolib. eodem, di citur in quo præacu- ti pali terræ adfixi, herbis vel frondibus occuluntur: qua analogia cæca teſtimonia. i. occulta dici putem.
Cæcitas, morbus eſt partis corporis VIpiano l.1. S. ſed ſciendum. D. de ædil. edict.
Cæcũ definire videtur Vlpianus l. i. S. ſecũdo loco. verſ. caſum. D. de poſtul. vtrifque luminibus orbatum.
Cæcus tametſi à poſtulãdo repellatur d. verſic. caſum. iu-
dicandi tamen officio fungi eum idem VIpianus cre dit I. 6. D. de iudic. Sed hoc accipiendum putat Barto lus, ſi poſtquam iudex erat, cæcitas ſuperuenerit. Te- ſtamentum tamen facere non poteſt. S. cæcus autem. Inſtit. quib. non eſt permiſſ. fac. teſta.
Cæcus„εερροραιυέν eſt qui ſupernæ cõtemplationis lucem ignorat, qui præſentisvitę tenebris preſſus dũ lucem
venturam nequaquam diligendo conſpicit, quò greſ ſus operis dirigat, neſcit. c. hinc etenim. 49. diſtin.
Cæcũ animal adpellat Hierony mus, in Malach. c. vlti-
49.diſt. indoctum rectè. Nam& hoc ad animum tran- ſtulit M. Cicero pro Sex. Koſcio.
Cæcum etiam pro improuido veteresdixiſſe Nonius ait.
Caædem, ait Feſtus li. 3.putant ex Gręco dici, quòd apud
illos Iiep,i nterficere ſignificat.
Cædere à cædendo ductum putat dem.
Cædititiæ tabernæ invia Appia, à domini nomine vo- cari cœptæ ſunt.
Cædua ſilua, vt inquit Gaius. l. ſilua. D. de verbo. ſig. eſt, quæ in hoc habetur, vt cædatur. Seruius eam eſſe, quæ lcciſa rur ſus ex ſtirpibus, aut radicibus renaſcitur, ait. Seruij definitio communi Gallorum loquédi con ſuetudine probatur,& vide infrà Silua.
Cædere eſt nõ ſolùm ſuccidere, ſed etiam ferire cædẽédi cauſa. Paulus inl. cædere. D. arbor. furt. cæſ.
Cæduæ arbores in l. fructus. 5. ſi fundum. D. ſolut. matr. eodem ſenſu accipiuntur-
Cælare, vel vt in Florent. Pand. celare ſine diphthongo ſignificat inſculpere l. cum aurum. 19.§. infecti. 4. D.
de aur.& arg. lega.
Cælati verbo contineri, quod cælari cæpit d.§. infecti. quod ad multa produci poſſe variis Iuris Ciuilis ar- ticulis conſteeat.
Cælatura, ſculptura, ſculpturæ opificium Paulo l. ex ar- gento. D. de condi. furti.
Cælebs Feſto li. 3. dictus, ꝙ dignam cælovitam agat. cui conuenit Iſidori etymon. Cælebs, inquit hic, quaſi cæ lo beatus, quod& diuus Hieronymus probat. Cælebs eſt, qui vxorem non habet, quæve virum. Hinc
Cælibatus vita ſine viro, aut vxore, Aκφρκ. Huius pœnæ
legib' Papia& Poppea inductæ infirmãtur ab Imppp- 1. 1.& 2.C.de infir.pœnis cælibat. b Celibes

1
C AÆI. „ 4 2 0 cent xlibes, quaſi cælites, quòd onere graui ſsimo vacent, 8 Fabio ub. 1.Ca. 6. Eeſti-Iſidor.& Fabij ſententiam pro
t Paulus Apoſtolus in Epiſt. Gellen 2ua, Tini conſtat. Quando que ſieniſicet lor. domicilium N. Marcello ex Virgilio& ita definiiffevi detur CHRISTVS Seruator noſter zud Euan- gelliographum Marhimes iis rerbis, εαι μροσσ AGν αμετε rν εαεραι⁸ ⁵⁷ ‧. dros α⁴—τν Ʒς..
Calos dgixur loc4 ſupera merito adpellat Wai libr,a Analogiarum. Cælum ductum putat Atl. rallus uo eſt cælatum Varrò autem à Chao, Hinc cauum,&
Calins Salum modis dici Varro ibidem ſcribĩt&pars eius ſummum vbi ſtellæ,& ĩd quod bacuiuus demon- ſtrat, càm dicit: Hoc vide circũ, ſuprã que quod com-
xu terram continet.
Clen etiam pro aðre dixeruntveteres N. Marcello,& Turiſ. l. D. de adq. rer. domi. l. fina. S. penult. D. quod vi aut clã. l.ſi apes· D.de furt. l.. 0 de ſeruit. vrb. præd. I. ſi cuius. 13.S. ſi tamen. D. de vſufruct. Eodem ſenſu accipi apud Ciceronem lib. 2. de nat. Deor. vbĩ de cœ lo craſſo loquitur. Sic apud Virgilium lib. i. Georg.
Vvarnim cæli prædiceremorem Cæli, inquit Seruius, id eſt aëris.
Cælum pro aere etiam poſuit Vlpianus I.1.§.i- D. de cloac is.
Cælum proprisè, vt definit Iuſtinus Philoſophus Martyr in lib. expoſit. fidei. q.·. eſt ſumma pars totius mundi, & in quæſt. à gent. q. 63.
Cæli in diuina ſcriptura aut ſunt, qui perſe& eſſentia
ccœli ſunt, veluti primum cælum, aut aëris ſpacia.
Cæleſtia auguria vocabant antiqui Feſtotit. 3. cùm ful- minat, aut tonat. Sic
Cæleſtia Mandata, præcepta Decalogi rectè adpellabi- mus. Antè enim quàm Dominus eloqueretur, tonauit Geneſis 19.4ενεν— Kda 717&„evubtyros*πε½ Ʒb 0p 294¾ poyſo ꝓcval,& panal, i¹, veaXas)veε‿νασᷣ ee pse Livd.
Cæleſte oraculum in l. iubemus nullam. 10. C. de ſacro- ſan. eccleſ. ſumitur pro indulgentia principis viua vo ce conceſſa Alciato ibidem. Ideo autem cœleſte dixé- re Impp · quaſi è cœlo dimanentprincipis mandata, vt innuit Iuſtinianus in Nouellis ſæpiſsimè.
Cæleſtis aqua, pluuia dicitur I. 1.§. 1. D. de aq.& aq. plu. cadit enim de cœlo.
Cælicolæ dici cœpti ſunt, qui cœlum quaſi Deum co- lunt Azoni in Sum. C. de Iudæis. De his l.z.& 1. Cœli colarum. C. eo.& l. 7§. C. Th. eo.
Cælitus impetrare in I. z. C. de caſtrenſ.& miniſte- libr. 12.1 eſt Aprincipe, vt rectè interpretatur Accurſius: cuius ſententiam probat Io. Platæus,& nouiſsimè I. Cuiacius ibidem.
Cæleſtus Salinenſis apud Vlpianum in Epito-tit. 2 2. A- fricæ Deus, Tertuliano aduerſus gentes, quod& Ca-
pitolinus in Pertinace probat.
Cæleſtis deæ meminit Ammianus Marcellinus.
Cæmenta, vel vt in Pand. Florent. Cementa apud Vlpia
num l. redemptores. D. de rei vindic. ſunt lapides ru- des,& informes, quibus vtuntur ad farturas operum.
Budæo. l. ſicuti. S.competit. D. ſi feruit. vindicet.& l. qui domum. D. loca. Vide Vitruuium li. 2. ca. 8. Hinc Cæmentitia fundamenta dixit Jauolenus l. qui domum. D. loca. quæ cæmentis inferciuntur,& Cæmentitius riuus apud VIpianum ex Semio& Labeo- nel. 3.§. Seruius. D. de riuis. Cæra prima teſtamenti, eſt inſtitutio Alciato lib. 4. ma- be?.C. 5. vel Horatij teſtimonio Saty.lib. z. Sic tamen vt limis rapias quid prima ſecundo Cæra notet verſu. Nara veteribus inſtitutio caput,& fundamentum te- ſtamenti erat.§. ante heredis. Inſtitut. de legat. Sed hoc emendaſſe ſe Iuſtinianus ait dict. s-ante here-
dis.& vide Cera. Cæremoniæ ſunt externi in ſacris ritus, moréſque cap. non eſt. S. his itaque.& ibi glo. 6. diſtinc.& 16. q.7. c.in
noua.& Exodi 12.cap. 45.diſtinct. c. qui ſyncera.& vi.
de Lyturgiã Iacobi fratris Homini,& Dionyſ. cæleſ.
Hierarch. c. 7. Au guſt. Epiſtol. 19. ad Paulinum. Cære-
moniarum cauſſamvnde dicta ſit, docet Feſtus lib.3.
Cærites tabulæ quæ eſſent ex ſubiectis Gellij verbis li.
16.Ca. 13.diſces.Primos autem municipes ſine ſuffra. gij iure Cærites eſſe factos accepimus, conceſſümque illis, vt ciuitatis Romanæ honorem caperent, ſcdne. gotiis tamen atque oneribus vacarent pro ſacris bel. Io Gallico receptis, cuſtoditiſque. Hinc
Cærites tabulæ adpellatæ vice verſa, in quas Céſores re. ferri iubebant, quos notæ cauſſa ſuffragiis priuabät. Pedianus in diuinat. Qui plebeius erat in Cæritum tabulas referebatur,& ærarius fiebat, ac perhoc non erat in albo centuriæ ſuæ.
Cæſalis lapis finalis erat& Tiburtinus dicebatur, vt a. iebat Dolabella lib. de limitib.
Cæſa definit Vlpianus arbores cæſas,& carbones l. fun di..ſi ruta. D. de actio. empti. In rutis cæſis non eſſe ea, quæ terra non tenentur, quæque opere ſtructtili, te.
ctoriõve non continentur, ſcribit. Quintus Mutius.l. in rutis. D. de verb. ſig. Verba in lege venditionis di- ci refert Varro lib. 8. Ling.
Cæſar, inquit Feſtus li.;. quod eſt Iuliorum cognomen, ACæſarie dictus eſt, quòd ſcilicet cum Cæſarie na- tus eſt.
Cæfares omnes in vniuerſum adpellati ſunt. Hoc tamen nomen Imperatoribus deſignatis,& futuris imperij ſucceſſoribus tribui ſolebat. Vnde ab Auguſto Cæ- ſar ſeparatur à Conſtantino A. Impe. in l.& ſi excepta. ibi, in comitatu meo vel Cæſaris. C. de ma leſic.& ma them.& apud Spartianum, Capitol.& Lampri dium,&
ſæpe in inſcriptionibus conſtitut. C. Sic poteſt acci- pi in l. fiſcus. S. fi. D. de iure fiſci. Alij Cæſarem dictun putant à cæſo in Africa Elephante.
Cæſariana prædia dixit Calliſtratus I. vlcim. D. de offic. procur. Cæſ. quæ ad Cæſarem pertinerent.
Cæſares ideo diuos adpellatos credidit antiquitas, quòd poſt mortem inter diuos referrentur. Alciatus verò in l. ad inſtructiones. C.de ſac.ſan. eccleſ. diuos ideo dici, quòd imperium à Deo ſit conſtitutum: cu- ius ſententia vera eſt ⸗ a(ait Apoſtol. Rom. 13. Ns- ĩErε, εμνι /α³:ς2 ots. quod& luſtinianus fatetur No- uell. 6. in princip. M en1sα π§ν&νεεμνοοις 45ll5 a des waga
A ay hep eoopatva piXaxvea nias legocidν ĩ½,-4 HaoAd6a.
Cæſariani,& Cæſarienſes dicuntur officiales procura- toris Cæſaris qui& Catholiciani dicunturl. prohibi-
tum.& l. defenſionis. C. de iure 6ſc. lib. 0.& l. penult. S. fi. C. de bonis proſcript. Cæſarianos in actu dunta- xat conſtitutos Cõſtantinus Imp. reſcripſit I. 1. C. Th. de Cæſarianis lib. 1. Vnde eos, executores nuntios ſcales intepretatur Alciat. l. f. C. de pact.
Cæſarienſis aduocatio in d. l. fin. aduocati ſunt ipſius, ſcilicet Cæſaris, Accurſio interprete. Alciatus verd ibidem aduocatos Cæſareæ ciuitatis, quæ Cappado- ciæ metropolis eſt, interpretatur rectè.
Cæſones adpellantur exſecti ex matris vtero Feſto libr- 3.& huiufmodi matrem filium habere ſcribit VlIpia- nus l. etiam ea. 141. D. de verb. ſignifi.vide tamen ibi- dem Alciatum.
Kkauu horæ Alciatol. 2.§. cuiuſque. D. de verb. ſignific. dicuntur temporales,& vulgares.
Cainanos hereticos dictos putat Iſidorus libr. 8. capi.·. Etymolog. quòd Cain fratricidã adoraſſent&c. qui- dam. 23. q. 3. quod& ante dixerat Tertullianus Iuri- coſs. in lib. de præſcript. aduerſus hereticos. Magnifi cant enim; ait, Cain quaſi ex quadam potenti virtute conceptum, quæ in ipſo operata ſit.
Calam
22

es crſasa 00 „urqusopet ede in lege ie 1
5*
àd eſt luliorun Don 1in. 156 llcilicet cum 41
nadpellatiſut 8. gnatis,& fü 2. dat. Vnde ab. 10 Xlmpeiin! CæſarisCde! 2
CapitolXa b
onſtitut.C. Sit ν
ehſci. Alij Cæ
Elephamte.
ſtratus l.vltit M“ em pertineren atos credidiſ t ab-
auos referren au
7
C. de ſac.ſin 5 4 D co ſit conl 2
„ A. eal
0 2 um habere d t
C AI.
Calmiſtri Varroni lib. 4. Ling. quòd his calefactis in einere capillus ornatur: pertinere poteſt ad ea, quære- cenſet VIpianus l.argumento. 5§. ornamentorum. D. de aur. arg. mund. Calamitas grando, quòd calamos comminuat, Donato interprete. Budæus l. ex conducto. s.. D. loca. Hinc Calamitoſa tempeſtas apud VIpianum d. l. ex conducto. 5.1-eodem ſenſu. 3 Calamitas etiam damnũ ſignificat etſaposins, apud Pom ponium. fi. D. de adminiſt. tut.& Paulum l. ſi ab arbi- tro. D.qui ſatiſd. cogant. Calamitatem fortuitam dixit VIpianus l. z.§. pen. D. fi nquis caut. Calamitas, ſtatus mutatio§. è contrario. inſtitut. de in- genuis. Hinc
Calamitoſi apud Calliſtratum l.obſeruandum. D. de of-
fic.præſid. rei delati, ærumnoſi, malis calamitatibus prægrauati Nonio. 9 Calamus in Zenonis conſtitutione l. fin. C. de diuerſ.
præd. lib. 11. eo ſenſu accipitur apud Plinium libr. 12². capi. 23. qui& odoratus dicitur. Is arundini ſimilis
eſt multis geniculatus nodis caſsiæ ſapore- Prouenit ex Arabia, iIndia,& Syria. Vide Dioſcoridem. Calari Gellio libro 15. capite 27. eſt conuocari ànd*†
aax d&p. Calafs is Feſto lib. z.tunicæ genus, quod Græci aXdoν xꝙꝓ vocant. Alij dicunt nodum eſſe tunicæ muliebris, quæ connexa circa ceruicem tunicæ ſibmittitur. Calata Comitia L. Feneſtellæ li. z2. c. 7. dicta quòd per li- dtorem curiatim calari, id eſt, vocari ſolerent. Calata comitia apud antiquos eſſe ait Labeo apud Gel- lium libr. 15. capi- 27. quæ pro collegio, aut regis ſa- erorum, aut Flaminum inaugurandorum cauſſa fie- rent. Erat& olim teſtamenti genus, quod Calatis Co mitiis adpellabatur luſtiniano Imp. Inſtitu. de teſta. ordin. in princip. Hoc qui fieret, docet Græcus inter- pres Theophilus: cuius verba huc non tranſcribo. ſtudioſiſsimo enim cui que obuia ſunt. Calo autem verbum Græcum eſſe conſtat uaX&p, quod conuocari
ſonat Gellio d. c. 27. Hinc, vt ait Macrobius lib. 1. Sa-
turna. cap. 1ſ. Calendæ, Calendarium. vide infrà Kalendæ. Et Calatio Varroni lib. 4. de curia Calabra loquenti. Calatores Feſto lib. 3. quòd ſempervocari poſſent ob ne-
ceſsitatem ſeruitutis.
kaXxhoi, Græcum eſſe verbum Feſtus libro 3.& Seruius
ecloga 3. Vergilij adnotant. pro quo Latini qualos, & quaſillos dixerunt, qualos inſtrumentum fundi co- gendi cauſſa paratum Vlpianus ſcribit l. in inſtru- mento. 8. 6. cogendi. D.-de inſtrumen.& inſtru. vbi cos eſſe vindemiatorios ait. Vas vimineum Porphyrioni quod& Ouidius lib. 4. Faſtorum probat. Hac implet calat hos lento de vimine nexs. b Calathos Gynæeij vaſis connumerat lulius Pollux libr. 10. Ca. 29. Si quis horum formam videre velit, Marcel linum conſulat. 18 Calautica(ſic enim in Pandect. Floren. legitur) inter ca- pitis ornamenta muliebria recenſet VIpianus l. argu- mento 25.S.ornamenta. D. de aur.& arg. leg. tegmen muliebre, quod capiti innectitur, ait Nonius ex M. Cicerone. Lexicon quod extat in æde beati Germani ad Lutetiam definit aοs[rus. In aliis exemplaribus legitur Calantica. Calbeos, armillas dicebant anti qui, quibus triumphan- tes vtebantur,& quibus ob virtutem milites donaban tur, Feſt. lib. 3. 3 Calcaria, apud Vlpianum l. aut damnum. S. in calcariam. D. de pœnis. locus vbi calx confieitur. In Calcariam damnatos, qui ad coquendos lapides, ex quibus calx fit, addicti erant, accipere debemus. Calcearium, ſiue, vt in Pand. Floré. eſt, Calciarium apud
C A L 33 VIpianum l. cum hi. 5. qui tranſigit. D. de tranſact.& I. diariis. D. de alim.& ciba. leg. non calceum vnum, ſed quantum calceorum vſui hauis erat ſignificat: id- quod properſonæ conditione accipi debet, quod& VIpiani verba vtrobique indicant, quæ non tranſcri- bam. Sic etiam accipi debet apud Suetonium in Ve ſpaſ. Calciatus apud Paulum I. 3.. ſciendum. D. de offic. præ- fecti Vigil. quo ſenſu accipi debeat, non mihi li- quet. Hoc à Græcis interpretibus petendum cenſeo: cum huius interpretatio ab Accurſio, Bartolo, Baldo & reli quis eiuſmodi interpretibus prætermiſſa ſit: ob idque coniectura diuinari: quidam pro calciato caligatum. alij falciatum legendum autumant, cum in Fand. Florent. in vulgatis Codicibus,& apud L. Fe neſtellam calceatum legatur. Calcem pro fine, termi nõque alicuius officij dixére Ho norius& Theodoſius I. palatinos. C. de palat. ſacr. largit-lib. 12. Calces, Feſto lib. 3. ampullæ plumbeæ. Calcitro ait Gellius lib. 4. c. 2. ex Labeone dicitur vitio ſus equus, qui calce percutit, aut petit Vlpiano in- terprete in l. 1.§. 1.& 2. 0. ſi quad. pau. feciſſ. dic. Calcitroſus eodem ſenſu dixit VIpianus. d. l. 1.§. 1. Calculare, hoc eſt, ad calculum vocare, vel rationem fa- cere cum aliquo. Quod ad calculun ponere dicimus. Calculatores à Calculis, id eſt, minutis lapillis dictos putat Iſidorus, qui rationibus conficiendisadhiberen tur Anton. Aug. l. α‿ονα.5. de excuſ. quo ſenſu accipi tur in l.vt iuriſiurandi. S. dabitur. D. de oper. liber.& 1. oratione. C. de profeſ-& medic. lib. 10. à Græcis a- riat. d. l. α⁵ο. Calculus variè pro re accipi in iure noſtro ſolet auan- doque pro calculis,& computatione l. vnic. C. de er- ro. calcul. l. ſi ſponſus. S. ſi quis rogatus. in fi. D. de do. int. vir.& vx.& I. quod priuilegium. D. depoſ.ita ex- plicat& Macer. l. 1§. 1-·D. quæ ſent. ſine appel. Azo. in Summ. C. de erro. cal cu. Hinc Calculos publicos publicas rationes,& fiſcum interpre tamur in Zenonis conſtitu. l. vnic. C. vt omnes iudic. tam ciuil. Calculum pro re pecuniaria accipi quidam putant in l. Sabinus. D. de dolo. Equidem pro compu tatione accipiendum putem, cuius rei nomine defun ſtus calculator tenebatur: quia doloſè computaſſet, vt lex titulo ſuo congruat. Calculus etiam tranſlatitiè protabella iudicis& ſenten tia accipitur, l. ſi actor. C. de appel. l. 4.C. de auct. pręſ. l.rem non nouam. in princ. C. de iudic.& c. per tuas. ext. de adpel. Aεꝝꝑ, codem ſenſu Græcis dicitur I. à- Jera Xpu. D.de excuſ. Calculis enim apud veteres fere- bant iudices ſententias, albis abſoluebãt, nigris con demnabant. Azo in Summa de erro. calc. C. dicit acci fi in d. l. rem non. pro cognitione cauſſæ, quod pleri- que probãt. Equidem pro ſententia accipiendum pu- tem cum Anto-. Auguſtin. Hinc calculos æquare dixit Bud. pro diſtribuere ſententias in numerum parem. Calculum pro puncto poſuit G. Budæus in Forenſibus. Hinc ponere calculum, id eſt ad punctum aduertere quo ſignificatu accipitur I. fori. in fi. D. de iis qui no. infa. vt res ipſa docet, nõ autem computationem ibi ſignificat, vt Accurſius autumat.
Calculum etiam pro expenſarum articulo G. Budæus in Forenſib.dixit. Calculis ſeu lapillis ferebant antiquitus iudices ſenten
tias, albis ſcilicet abſoluentes, nigris condemnan-
tes. Inde dictum eſt: Calculum addere.
Calculum reducere, hoc eſt, mutare ſententiam.
Calculum proponere ſeu porrigere, hoc eſt, céẽſendi po- teſtatem facere,& in conſilium mittere, cum proceſ- ſus in eo ſtatu eſt, vt iudicari poſsit Budæo I. 2. D. de orig. iur.
c

C A 1I.
Caldaria cella Vitruuio lib. ſ.ca. 10. locus lb ypocah-
ſto. Budæus l. ſi quis nlihi D.nahds- na u eem Caldarium Ahenum ex quo aqua calidahauritit,
auctoribus. 31:. Calere iudicia, eſt iudi cia exercere, idque maßgna dili
gentia apud M. Ciceronem. J2
Calicata ædificia calce polita Feſtolib. 3.
Catiga, mititare Lalcia merumnee ſls ve lcss ib. manici fllius cognomen puer indutt; h 1.&Suetonius ſcribunt.& vide Sabell. ad Sueto-in 4 ligula, erat autem gregariorum militum Saleime tum Anto. Auguſt. ib.fingu. ad Modeſtinum 1. 3 ⁴αe'ν. in princ. D. de excul. llüne
Caligata militia in d. 1.&⁶veb. Et deſensßelntur
Caligati milites, viliores,& obſcuriores figni- LAntur, uod& exſerie contextus 4 Ipiani l.zrin princip. D. de iis, qui not. iafa.& 1.à Caligato. C. de nupt. liqui- s conſtat. Porrò in d. l. à cali gato. pro protectoris, le „dum adfirmare auſim præfecti cohortis per ſeriem 511. 2.Caligatos ‚viliores& obſcuriores interpretatur Nouella, qui. mo. nat. effi c. legit. S. quiſquis.(quæ Græ cdnon extat.) ex verſione interpretis veteris. Sic ac- cipi poteſt in l.omne 6. S. exploratores. D. de re milit. &l. de militibus. 9. D. de cuſtod.& exhib. reo. 15
Calim FPeſtolib.z. antiqui dicebant pro clam vt nis, pro nobis ſam pro ſuam im pro eum. Hæc Feſtus. Sed& am pro cam legimus in Pandect. Florentinis.
Caliptra auctore codem, veſtimenti genus, quo capita operiebant veteres. Sſeat
Calix diatretus apud Vlpianum 1. ſi ſeruus. 27. S. fi cali- cem. D. ad leg. Aq. tornatilis,& pertufus, torno factus Pudæo vas et, quo bibimus quod& lulij Pollucis te- ſtimonio probatur lib. 6. ca. 6.& Varronis lib. 4. Ling. Huius hæcverba ſunt: Calix à caldo, quod in eo cali da puls adponebatur,& calidum in eo bibebãt, quod &r Peſtus probat lib. z. Calicem non tantùm provaſe, ſed& pro ca tantùm va ſis parte, quæ humoris capax cſt, probatiſsimos auctores dixiſſe refert L. Baifius in libell. de Vaſculis. 89
Calix etiam εeſevαμιμνν pro potu ſacroſanctiſsimi ſan- ouinis CHR I18 TI Seruatoris noſtri accipitur Ter tut lianoli-de Corona militis. Calicis, aut panis etiã noſtri aliquid decuti in terram anxiè patimur.& Cy- pPriano in Epiſtola ad Cæcilium fratrem c. ſcriptura, de conſecra. diſtinct. z.
Callainus pro lapide pretioſo apud Marcianum l. inter= dum s.ſpecies. D. de pubſican. in Pandect. Flo. Tuza Zac. Xis, conſule. Nam ibi quidam Callinnum le- gunt.
Callidus in Juſtinia. Conſtitutione I. cum antiquitas. in fi. C. de teſtam. dicitur cuiusvſu animus concaluit M. Ciceroni vafer, aſtutus.
Callidum commentum eodem ſenſu dixit Papinianus l.obhæc. z0. D. de iis, qui not. infa. Et
Callidum conſilium VIpianusl. ſed&, vt in Pand. Flor. ali às l.cum, qui, vt in vuig. Codic. S. prætor ait. Hinc
Calliditas in l. 1. S. dolum. D. de dol. malo. fallacia,& ma chinatio: quam iuſtitiæ contrariam M. Cicero ſcri- bit lib. 1. Offic. Aſtutiam excogitatam videtur adpel lare Zeno l.vnic. C.vt om. iud. tam ciuil. quàm crimi- nal. eodem ſenſu videtur accepiſſe VIpianus 1. 1. in princip. D. ſi quis omiſ. cau. teſtam. Eam tacendo fieri ſcribit Accurſius in d. s. dolum. Equidem etiam facto verba ſubſecuto committi putem. l..& l. 6.& l. fi. D. ſi quis omiſſ. cauſ.teſt.
Calounes Feſto libr. 3. Calcei ex ligno facti, quo genere wtuntur Marchiani noſtri,& Pictones. Calones etiam funt militum ferui, dicti, quia ligneas clauas gere- bant, quæ Græci zaxa vocant.
Calor iratianimi impetum,& quemlibet efferueſcen- tem motum, inconſultäãmque mentis commotionem
„Cæſar Ger-
C A L
ſignificat apud Paulum l. 3. D. de diuort. l. quicquid. Pde diuer. reg. iur. anti q. Marcianum 1. i.§. quæri.. ad Turpill.l. lex. S. fi. D. 4d Ie. Iul. rep. l. 2. O. de abol.& alibi ſæpi ſsimè.. ſ Calpar verbum ant iquum dolium fignificat N. Marcel- 10. Varre, Quia, inquit, antè, quàm nomen doli)] pro, latum, cum etiam idgenus vaforum calpar di ceretur id vnde calpar adpellatur. Calpar vinum nouum, quod ex dolio demitur ſacrificij cauſſa, antè quàm guſte- tur Feſto lib.3. qui ſubiicit calpar fictilis vaſis genus eſſe.
Calumnia eſt malitioſa,& mendax infamatio Nonio. e que eſt Marciani ſentent ia l. 1.S. I. D. ad SC. Turpill.
Eſt& callida,& malitioſa iuris interpretatio audo. re M. Cicer. lib. 1. O fficiorum, cuiuſmodi interpretes plerGſque noſtra teinpeſtate vidimus. Calumnia eſt etiam cùm, quis ex certa ſcientia,& dolo iniuſtèa- git, aut excipit Azo in Summa. C. de iura. propt. ca-
lum. dand. Sic accipitur in I. 1.§. per calumniam. D. ſ muſier vent. nomi. in poſſeſ. calum.& 1. z. in princip. C.
de iureiur. propt. calum. dan. Iurare enim ea conſtitu- tione iubentur& actor& reus, ne calumniandi animo litem aut intendant, aut excipiant. Vtinam eo iureyte remur. Sed& ca conſtitutio& cauſſarum patronos, & reliquos pragmaticos tenet, cuiuſinodi permultos noſtra tulit ætas. Significat& calumnia calliditatem apud M. Tullium libr. 2. de Republica, vt Marcellus refert, vt Carneadi reſpondeatis qui ſæpe optimas cauſſas ingenij calumnia ludificari ſolet. Calumnia etiam pro accuſatione accipi videtur in Arcadij,& Honorij conſtitutione l. ſancimus. C. de pœn. ſed quæ calumnioſè inſtituta eſſet, vt ibidem Accurſius do- cuit. Nam præſumitur calumnioſeè quis propinquum, accuſare, qui eum dicit in propinquum deli quiſſe I. ſancimus ex verbis& ſentent. Sic aceipiendmer lumniam putem. in l. 2. C. de cenſib.& cenſito. libr. n.
quamuis quidam autument, pro pœna ibidem ac- cipi. b
Calumnia quoque pro delicto accipitur, hoc eſt proeo actu, quem calumniandi cauſſa quis facit I. auxilium. D. de mino.& c. calumniam. ext. de pœnis, vt Alberi- cus exiſtimat. Ego verò pro iniuſtè inſtituta actione, vel obiecta exceptione accipiendam ibi calumniam putem, quod verba, temerè litigantium. ibidem poſr⸗ ta indicant. BHinc 1
Calumniari, quod eſt falſa crimina intendere I.1.§. ca- lumniari. D. ad S C. Tupil. à verbo Caluor. quovſi ſunt Decemuiri in lege X I. Tabu. cuius verba hæc ſunt: Si caluitur, pedémve ſtruit, manum endoiacito, quã legem Gaius expiicat I. ſi caluitur. D. de verb. ſig.& Fe ſtus lib. 18. Alciatus interprètatur ibidem, id eſt fru- ſtratur. metaphora Acaluis ducta. quod& Nonius pro- bat. Vnde Gaius. in d.l. ſi caluitur. ductos exiſti- mat.—
Calumniæ ſpecies tractat eleganter Marcellus in I. j-in principio. D. ad Senatuſconſult. Turpil.
Calumniatores„quia per fraudem& fruſtrationem a- lios vexarent. Calumniator ctiam eſt qui non debi- tum petit l. pen. D. ne quis eum, qui in ius vo.& qui te- mere controuerſiam mouet l. cui neceſsitas. 39.§.1.D. de libe. cauſ. Sic calumnia in d. c. calumniam. de pœ- nis accipienda ert.
Calumniator ita demum notatur, ſi fuerit calumnie cau ſa damnatus. Neque enim ſufficit calumniatum. VIp. in l. Athletas. D. de his qui not. infam.
Calumnioſus eſt, qui ſciens, prudénſque negotium a- licui comparat Paulus libro I. recept. Senten. titulo ſris pro qualitate admiſsi puniendus eſt Paulo ibi- dem..
per Calumniam petere dicitur, qui vexandi alicuius gra- tia petit l. poſt quàm 43.,D. de here. petit.
per

. 11 Are 1s, ne calun 3
exc piant. Vti Lutio& cauſſi
[ 8 1 g tenet, cuiuſm al,
*
4 8 4 4 n at& calumni
A
pondeatts qui
a ludificari ſd
ccipi videturſ lancimus. C. ſet, vt ibidem alumnioſè qui 2 in propinquut ſentent. Sic ac .de cenſib.K 6 ⁸ 1
ment, pro paf R
rè litigantium dIt Hinc
. 3 crimina intet ols
8 1 we Jl. Jverbo(ald 0
bid 1r4* „dretatur ibid ar r ducta-quod—n
J. ſi caluitur-„
tor etiame„ Jal rl. cui necelſ
e u1 5 vef
ain dec.caln,
. fam⸗ jc . not-int Il 1 denſque Buin „„pt.* 45 receptt i bro 9 4. 1 1
1 . 1 de Rcpublicaſ ea
C A M
per Calumniam ſatis petere, vel per Calumniam deſide- rare, vt cautio interponatur, dicitur, qui nullo iure, ſed vexandi aduerſarij cauſſa caut ionem poſtulat l. 3. 5.1. D. vt in poſ. leg. l. 1. 5. fi.& l. Paulus. 8. D. de prætor. ſtipuu. Calumniæactio olim abſolutis reis aduerſus improbos litigatores, cſque, qui temere petierant, dabatur. 5. hæc autem. vbi Theophil. Græcus interpres. Inſtitu. depœn.tem. litig. Sed hæc in deſuetudinem abiit. de Calumnia iurare, eſt iureiurando promittere ſe non vexãdi animo aliquid facere l. qui bona. 13. 5. qui dam- ni. D. de dam. infect. l. 3. C. quemad. teſtam. ape. l. cum plures. D. de reb. auſt. iudic. poſ.& alibi ſæpe.& C. de iureiur. propt. calum. dand. Calumniæ pœnam& aduerſus calumniatores proceden di modos explicat Bartol. l.i. C. de calumniato.&l. 1. D. ad SC. Turp. 8 Caluiſiana actio, vide ſuprà Actio Calui ſiana. Camara,& Camuri boues à curuatione ex Gręcorauns Camara dicitur fornix, arcus, teſtudo Budæol. ſed ad- des. D. loca.
Cambio, elegans& antiquum verbum, quod Alciatus
annotauit lib. i· wæcig ¼ʒ ap. 4 5. id ferè ſignificat quod permurto. Vnde Campfor Latinè dictus. Noſtri verò vocem cambij inde deducunt, quæ, eodem admonen te, Latina non eſt. Id autem ea voce intelligunt, quod & υηάμεο‧Græci, id eſt, vt Polluxlib. 7. O Somahcs. 30. ait,&eνois aac-Rp. Vnde Lagium alij dicunt, de- ductionem videlicet quandam, quam ſibi Trapezitæ retinent, vel ob mercedem ſuam, vel quia ſua tan- tum interſit pecuniam, quam permutationis vice ex- hibent, potius retinere, ob monetæ varietatem. Hinc eodem ſignificatu 3 b Cambium,& Cambij literæ pro quibus ita præſumitur, vt executio concedi poſsit Alciato reſpõſ.;33. Harum vſus frequens eſt inter Lugdunenſes negotiatores.
Cambium etiam aliud permutationis genus eſt ſc ilicet
rei ad rem vt c.ſi quis fecerit. quo temp.· mil.inueſt. in vſib.feud.verbum luriſcoſ.veteribus incognitum, ſed interpretum,&vulgi vſu receptiſsimum,& vide P. KRe buffium in tractatu de chirograph. recognitione. Kaαν,κνάia, apud Hermogenianum l.. D. de munerib.& hon.& Chareſium l. fin. s. Camelaſia. D, co. perſonale munus eſt alendorum ſcilicet camelorum. Budæus le gendum Camelelaſia, cenſet. Tu 14 aν ‿μααςα conſule. Camelorum naturam quaſi miſtam eſſe, ideGque iumen- torum,& beſtiarum numero contineri Gaius ſcribit I. 3.§.1. D- ad leg. Aquil. Eos, vt ait Plinius libr. S8. cap. 18.inter armenta paſcit Oriens. Horum genera duo conſtituit. Omnes iumentorũ vice dorſo fungi idem Plinius refert. b. Camera, feudiſtis eſt locus, in quem theſaurus recolli- gitur: Cauenaverdò, in qua frumentums vinum, oleum, & huiuſmodi cætera reſeruãtur. Zaſ. quæ res in feud. dar. poſ. Albericus tamen vtrunque pro eodem poni
ſcribit c. 1.de notis feudorum. quod videtur probari
4 d-cap.1. e d6 Camera etiam principis ærarium, in quod mulctæ infe- runtur, ſignificat c. 1,§ ſi quis verd. de pace ten.& iur. fir. in vſib.feud. Scrinium videtur interpretari Accur- ſius in rub. de proxi. ſac. ſcrini. lib., 12.C. b Camera etiam vulgato Gallorum vſu pars ędium, in qua
prinuata agimus, quo ſignificatu accipitur in cap. qua
fronte. extr. de adpellat.
ctům quę deuexum& incuruatumm. Camerata arda ar cuata,& confornicata vehiculum con tectum qualia ſunt hodie corio tecta Budæo, quibus matronæ geſtari ſolent,& valetudinarij. VIpia. in!. ſed addes. S. ſi inailinusD oe Pand. tamen Flor. pro camerata habent xæratam, quod rectius putem&
Camera eſtfornix, ſiue arcus ædificium ſuſtinens, te-
C A N 34 menti Vlpiani conſentaneum magis. Camillus Feſto lib. 3. propriè adpellatur puer ingenuus.
Caminus. vide infrà Heliocaminus.
Campani, qui Campaniam Italiæ regionem habitant, ſic dictam quòd campeſtris ſit. VlIpia. in l. metum au- tem. quod met. cauſ.S. ſed ex tacto, Cùm Cãpani, ait, metu cuidam illato, extorſiſſent cautionem pollicita tionis&c. de his idem VIpianus. l.. D. ad Municipal. qui Campaniam non regionem, ſed ciuitatem adpel- laſſe videtur de qua Plinius lib. 3. ca. ĩ.& Campani vi- ni meminit idem l. vbi. 75. D. de lrb oblig Campa- nus ager, qui circa Capuam eſt Hygeno libr. de limit. conſtit.
Camum potionis genus, ex quo conficiatur nondũ com
pertum habco, fuius cõmeminit VlIpianus l. ſi quis. 9.D. de trit. vin.& ol. leg negans illud vini adpellatio ne contineri, quam vocem non intelligentes Tan le- ctionem immitarunt, quibus cõmuneratur Haloan- der, qui Curmi, legit. alij Cannium.
Kava FeKtolib.z. Gradis idé eſt, quod Latini Caniſtra di- cunt, quid ſit vide ſuprà Calathi.
Canabis herba ex cuius cortice funes intorquẽtur, vt ex Plinio diſces libr. 19. ca.9. quo etiam ſenſu accipitur apud VIpianum. l..S. non autem. j. verſ. igitur. D. de exercitor. In Pand. Flor. adpellatur Cannaba. Gellius Cannabum dixit lib. 17. ca. z.
Canabula apud Hygenum in lib. de limitib. conſt. termi ni genus eſt, cuius formam eleganter expreſsit. Canalis apud Vlpianum l. funes. 1˙ſ. D. de actio. empt. eſt lignum cauatum ad cannæ, vnde ducitur N. dempta, ſimilitudinem quò aqua confluit in viis.*
Canalicolæ forenſes, homines pauperes, dicti quòd cir- ca canales fori cõſiſterent, Feſtus auctor eſt lib.;.
Canales inſtrumento contineri,& ad aquas ſalientes ne- ceſſarios VIpianus ſcribit J. quæſitum.§. canales.&§. fiſtula. D.de fun.inſtru.& inſtru. leg.
Cancellare eſt ſcripta veluti cancellis expungere,& de- lere l.2. D. de iis, quæ in teſta. delen. l. emptor. 47. 8. Lu cius. D. de pact. Porrò quid diſtent Cancellare, induce
re,& circunducere, docet Accurſius in l. ſi quis liber- tatem. D. de hered. pet. quam differentiam probat Bar- tolus I.1.§. 1. D.de iis quæ inteſta. delen.& vide infrà ſuis locis,& cancellare omnem teſtamenti ſcriptu- ram dixit Marcellus l.. D. eo. Hinc
Cancellarius in l. 3.& l. nemo. C. de aſſeſſo.& domeſtic. ſcriba, vt ex inſcriptione marmori inſculpta, quæ Ro mæ extat T. Aproniani V. C. vrbi præfecti coniicere poſſam, eum notarium rectè arerſereratu⸗ eſt Accur- ſius in d. l.z. In Gallia autem eò celſitudinis, ac digni- tatis euectum tranſlatüme eſſe conſtat, vt brae Prætorio inſtar ſit& Nomophylax cenſeatur, vt ſcri- bit Budæus in Prioribus ad Yand. adnot- altiùs eius
dignitatis originem repetens. Tu illum conſulito.
Cancellarij partes hæſunt,& munus, Videat(inquit Bu- dæus)vt nulla principis conſtitutio, Acla cuekio, nullum diploma, nullum reſcriptum, nulli codicilli regij, nõ è republ- at que etiam è dignitate reipublicæ principatique, exeant cuius céſuræ, aut ſtylo acta ſua
eximi nunquam voluit Principum maieſtas. is Princi- pis præſentis vicarius,&, eo peregrè profecto, Inter- rex quodam modo cenſendus eſt. Hunc igitur rerum omnium cognitione, omni doctrinarum, virtutùmq; genere inſtructiſsimum,& ornatiſsimum,&, vt vno verbo dicam,-ανινκ!νᷣά, ⁵o ν abſoluiſſe, ingeniëque ad omnia verſatili, omnia in numerato habere eũ opor- tere neceſſario fatendum eſt, quid, quod res ipſa do-
cet id reſpublica exigit. 4
Cancellaria, quid ſit pluribus docet Budæus in Forenſi-
bus⸗officinam,& conuentum adpellans,& iuris æqui tati ſque promptuarium,& oraculũ,& IJuſtitiãipſam, ſummi iuris emẽdatricẽ. Porrò à Cancello, ducitur
c ij

C A N
Cancellatio, quam diuidendi,& adsesandi agisfo- mnam eſſe Siculus Fla ccus ſcribit libr. de Condit. gr 1.
Caßcallum numero vnius dixit Vlpianus lnam ee P. quod vi aut clàm. Petronius etiam arbiter eodem 8 mero ea voce vſus eſt, exiſtimans cancellum nutun eſſe cœna culorum, ſeu quorumlibet ædificiorum 0 ab iniuria lapſus ibi incedentis defendens. KAit ehan
Cancelli per diminutionem dicti, olim Cenerj
r Feſto lib. z-..
Calt er leqin Kmr inter ſe modicis ervallis in rini uerſum connexa, quibus tribunalia, ſcenæ,& Lne re muniri conſucuerunt. Huiuſmodi quoque fene ræ Clatratæ dicuntur VIpianus de leg.1. l. cætera. ꝙ1.5. itẽ hoc. item de fund. inſtr. l. quæſitum. cancellos quoque mento contineri puto.
Caffilde per rtarionem adpellat G. Budæus in Fo- renſib. locum vbi aduocati ſtantes cauſſas agun t. Gal- li vocant le barreau. Stantes dixi. Nam dum cauſſas a-
ũt, ſtare debet, iudex veròſedere.idque Valentinia- nus& Valens conſtituerunt l. quiſquis. 6. in fin. C.de oſtul.
Cadelabra,ſupellectili legata, deberi Paulus ſcribitl.z. in princ. D. de ſupel. leg. dicta autem ſunt Feſto lib.z. quòd in eis candelæ figantur.
Candelabro ſigillum incluſum vindicari non poſſe ſed vt excludatur, ad exhibendum agi idem Paulus ait l. Gemma. D. ad exhib. Sed&
Candelabro vendito, ſigillum ei incluſum ſeruandũ non eſſe putem ex ſententia Solonianæ legis, quam expli- cui libr.z. Iuriſpr. veteris. Legis verba hæc ſunt apud Diogenem Laërtium: Alaxſvior X'pc ad? va, opgac ioe guXdr‿ ep rli, woabtvlos Aar uis. Hoc ad candelabrum produci poſſe argumẽéto eſt quòd Paulus idem ius con- ſtituat in vtroque, nempe anulo,& candelabro. dict. l. Gemma.
Candela accenſa vtuntur in auctionibusvt tandiu liceri, pretiümque augere poſsis ‚quãdiu durat,& donec vnà cum lumine conſumpta fuerit& tunc meliorem con- ditionem adferenti addicatur res: argumento ab ele- ctione petito, cuius formæ& ſolennitatis commemi- nit pontifex in Decretali epiſtola. c. cùm veteri. de e- lectione in anti q..* 1
Candidati Romæ dicebantur, qui Conſulatum, vt ait L. Feneſtella libr. z. cap. 7.vel alium magiſtratum, vt alij placet, petebant: dicti, quòd veſtibus candidis induti eſſent& tranſlatitiè aliarum rerum petitores dici cœ pti ſunt. Hinc candidatos reſtitutionis dixit Tertul- lianus lib. z aduerſus Marcionem.
Candidatos principis adpellat VIpianus l. vnic. D. de offic. Quæſtoris. qui libris ſolis principalibus in Se- natu legẽdis vacabant. tamẽ L. Feneſt. epiſtolis legen dis vacaſſe in eandem remſcribit lib. 2. cap. 3. vnde li.
Iuriſprud. Mediæ. 1. cap. z.literis pro libris legendum
admonui. Nam& A claſsicis rerum ſcriptoribus didi-
ci Imperatores cum extra vrbem in expeditione eſ-
ſent, ſolitos fuiſſe ad Senatũ literas mittere. Sed Flo- rentinam lectionem confirmat quod iis verbis in Au- guſto Sueto. Trãquillus, Etiam, inquit, totos libros in Senatu recitauit.. Canis pecudum numero non continetur Gaio l. 2. D. ad leg. Aq. ſed nec inter feras beſtias eſt, vt ex Gaio colli gere potes. Canis impudicus dicitur Epiſcopus, qui nec regiminis in ſerationem habuit, nec ſua delicta deterſit, nec filiorum crimen correxit, vt dicit Augu- ſtinus ca. qui nec regiminis. 2. q.]7. 1 J131 Canon Græcsè, regula Latinè. c. Canon. Diſtinct.z. Cano nibus ſoluere, Legibus ſoluere, Gratiam canonis fa- cere, Gratiam legis facere, pro di ſpenſare, Bud.i. prin ceps. D. de legib.;t. Canonctiam dicitur omnis eccleſiaſtica conſtitutio Pa
CAN norm.& alij Pontificij in cap. i. de conſtitut. in anti q. ſic accipi debet in l. priui legia. C. de ſac. ſanc. ecclef. & ibi vide Bartol.& Bald. diſputantes legibus, an ca- nonibus ſtandum,& docui intabulas Bartoli. Canon in Cõöſtiturionibus Imperatoriis anniuerfariam penſitationem, collationem,& præſtationem ſignif- cat l. fin. C. de collat. fund. patrimo- libr. 11. l. 2. C. de præd. Tamia. eo. li. l.fi. C. de diuerſ. præd. eo. lib. l.1.C. de indict. libr. 10.text. qui canonem definit I. vnic. C. de colla. donat. eo. lib. I.3. C. quæ res vend. non poſ.
Canon vari] generis eſt, idque ex ſubiectis liquidò con- ſtabit. Erat igitur Canon aurarius l. priuatæ. 10. C. de excuſ- mu. lib. 10. Et Canon delegationis d. l. priuatæ. 4 Canon emphyteuticus l. fin. S. neceſsitatem. C. de, iur. emphyt. 2
1 4
Canon frumentarius vrbis Romæ. Kubr. C. de cano. fru.
vrb. KRom. lib. i1. Lamprid. in Heliogabalſo. Iuſſèrat, inquit,& canonem Pop. KRomani vnius anni meretri cibus, lenonibus,& exòletis intramuraris dari, extra muratis alio promiſſo, cum eo tempore iuxta proui-
ſionem Seueri,& Traiani ſeptem annorum frumen-
tarius eſſet. Canon Telonei, quod ratione menſæ publicanorum, penditur. cuius meminit Caſsiodorus lib.. Variar. ad Ampelium. Telonei quin etiam canonem nulla fa ciatis vfurpatione confundi. Canon glebæ apud Sidonium Apollinarem libr. 6. Epiſt. ad Papam Cenſorium, qui ratione glebæ præſtatur. uem ſi domeſticis fidei deputata humanitate fouea tis, id eſt, vt debitum glebæ canonem non petatis tantum lucelli præſtitum ſibi&c.
Canon largitionalium titulorum 4. rubr. C. de canone larg. tit. lib. x. eſt qui ex more infertur theſauris, vel ærario priuato. l.1. C. eod.—
Canon metallicus l. 2. C. de metall. lib. tr.
Canon veſtium l. 1.C. de milit. veſte. lib. 1.
Canon vrbanus l'nauiculario. C. Th. de nauicula. eſt& vrbicarius I. 2. C. de cano. fru. vrb. Kom. lib. 11. Eſt& alius in edi cto 13. luſtiniani. 43
Canonica penſitatio I. 2. C. de luc. aduocator. lib. 12.
Canonica illatio, cuius meminere Imperatores Honor.
& Theod. in l. placet. C. de ſacroſ. ecele, eſt ordinariũ munus, quod habet certam præſtationem lege impo- ſitam, ad cuius ſolutionem etiam eccleſia tenetur. Canonici equi 1.3. C. Th. de eqiotum conlat. diſces qui ſint ex l. 1. 2.& 5.eOd. titGaHH Hlkfit- i M. e Canonicarij in conſtit. Anaſtaſij quæ Græca eſt l. fin. C. de exact. trib. lib. 10.& luſtintani Nolell. X. S. qèroiap To*νεο.& alibi di euntur, qdi canones Bx gebant. 8105 Canonia, vt Panormitanus definit c. cùm M. Eerrarienf. extr. de conſtit. in antiq. eſt ius ſpirituale proueniens eoipſo, quod aliquis recipitur in canonicum.&ibi quid diſtet à præbenda. vide infr. Prœbenda. Cano- nia eſt noment ituli,& iuris.& vide Innocen. in dicto cap. cum M. Ferrarienſ. mtenon sb. 1.2 115 Canonica inſtitutio in c. beneficium. de reg. iuris. lib. 6. eſt legitima collatio beneßeij ſeciindum eccleſiaſti- corum decretorum regulas:vt ex gloſ. Dino& Albe- rico liquet. Eodem ſenſu ini Be. hu.c7.1 Canonica præſcriptio,& Canonie? procedere dicimus paſsim in iure pontificio. 6 Canonica monitio quando citatio interuenit cum tri- bus monitionibus„Vel vna pro omnibus perempto- ria. c Conſtitutionem. de ſent. excom. lib. /ã. Canonica portio, eſt quæ à Canone deputatur eccleſiæ parochiali de relictis à parochiano, vidè text.& do- Etores in c.in nôſtra. extr. de ſepult. S Canonum quidã funt latæ ſententiæ, quidà ferendæ.ille verbo innodatus: hie futuro, innòdetur. gloſ. in verb. innodetur. in c·quicũq;.S. inhlibemus.de hæret. lib. 6. Can

eptem annom 2 1
ne menſe 1 afsiodorus lit n etiam canon rn
i.
Apallinarem! 29 ratione gleb tanr
eputata humat Ei* bæ canonem e, bi xc. rum 4. rubr.
ore inferturth.
etall. ib. in. veſte lih.1z.
7. C. Th. de nat et
ru. vrb. Kom.] ◻. luc. aduocatq Ni. nere Impera etn acroſieccle. u prrſtitionem 8*n iim ecclel et votum conli G 1 4 miani Nouell †. Anonesedg r, znitc.cum 1 S us ſpiritvale n
rur in canof r.
3 acl m. de reg 4 9 j ſecundum br ter gloſ ins ned proced 2 atr atio interl rr
iſij onr Gteo’—
C A N
Cätharides inter venenata animalia enumerãtur à Mar-
ciano 1.z.§. alio SC. D. ad l. Cornel. vnde& Canthari-
dis venena dixit Tertullianus Iuriſcoſ. in lib. aduerſ. Marcionem.vtriuſq; ſententiam probat Plinius libr. 29. C. 4. ad fin. his verbis, Cantharidas diximus. ſed& in his magna quæſtio: quoniam ipſæ venena ſunt po-
tæveſicæ cum cruciatu præcipuo. Sunt autem Cantha
rides vermes terreni virides, auri colore ſuperlucen- tes in ſummitate ramorum fraxini, aut oliuæ naſcen- tes. Tranflatitiè pro venenata potione ex cantharidi- bus confecta ſumitur in d.§. alio SC.& à M Cicerone lib. 9. Epiſt. Gaius Carbo, accuſante L. Craſſo, cantha ridas ſumpſiſſe dicitur. Canthari apud VlIpianum I. cætera. 41.§. item hoc. D. de leg. i. ſunt ludicræ quædam effigies& figuræ, per quos aquæ ſaliunt. Auſonius in epiſtola Edillij 7. Harma verticularum variis coagmentis ſimulantur, ſpecies mille formarũ, Elephantus belua, aut aper beſtia, aut ager volans,& mirmilo in armis ſubſidens, venator& latrans canis. Quin& turris,& Cantharus,& alia hu- iuſmodi innumerabilium figurarũ, quę alij alio ſcien tiðs variegant. Hinc optima ratione cantharos, perſo nas, ex quarũ roſtris aqua ſalire ſolet, adpellat idem Vlpian. l. fundi.§. caſtella. D. de actio. emp. Iulius ve-
ròô Pollux lib. 6. Onomaſ. cap. 16. Poculi ſpeciem udr-
apop eſſe ſcribit. Cantherius Feſto, lib. 3. equus cuĩ teſticuli amputãtur. Capax, vt notam vulgo ſignificationem præteruolitem, inhabi lem ſignificat, vt apertè colligitur ex Vlpiano 1. 1. S. non autem. in fi. D. de exercitor. Huius verba hæc ſunt, Vt ecce ſunt naues quæ Brundeſium à Caſsiopa,
vel à Dyrrachio vectores traii ciunt, ad onera inhabi-
les. Adiicit. Item quædam fluuij capaces, ad mare non fufficientes. Sed ca ſignificatio ad factum refertur. Sed& inhabilitas illa ad ius pertinet. Nam capax di-
citur ille, cui relinqui iure poteſt, quicmve teſtamé-
ti factio(vt loquuntur interpretes) paſsiua eſt, quive capere quid poteſt.
Capedo, vas vinarium L. Baifio ad l. cum aurum. 19. 6. ar- gento. D. de aur.& argen. leg. vide apud eundem Bai- Lone dut Plutarchum citat.
Capellæ Bernardo iuris Pontificij gloſſulario c. cõcedi- mus.de conſecr. diſtinc. 1. dicuntur Oratoria non con ſecrata. Papias ductam putat Capellam, quaſi capiens Aa*p, ideſt, populum, vel laudem. de Capellis vide d. c. concedimus.& 16. q. z. per totum.& c. peruenit.& ſeq. ead.cauſ.q.i.& ext. de capel. monach.& ibi doctor.
Capere, vt VIpianus ſcribit l. aliud. 71. D. de verb. ſign. eſt cum effectu. quod& Accurſius docet l. cum ei. 42. D. de leg. z. Effectum autem acquiſitionis duraturæ ac- cipi oportere rectè putat A. Alciatus. Hinc optimè col ligit Vlpianus in d. l. aliud. in hæc verba. ideo nonvi- detur quis capere, quod erit reſtituturus. idẽ in l. non videtur./2. D. de diuerſ. reg. iur. vbi Phil. Decius. Sed huic reclamat Jauolenus IJ.cum ei. D.de leg.:. Cum ei, ait, qui partem capiebat, legatum eſſet, vt alij reſtitue
ret, placuit ſolidum capere poſſe. Accurſius in l. cum ei hanc&ivosiap diluens ſcribit in d. l. cum ei. impro prisè accipi. Nam qui tantum erogat quantum acce- pit, capere quid non videtur Paulo l. ciuitatibus. 122. in fi. D. de leg. I. uilæxpus κνε etiam accipitur apud Pom ponium. l. 1.§.. D. de fideiuſ. tuto. vbi Accurſ. interpre tatur, accipit, vel aufert: cuius interpretationem pro- bat Alciatus in d. l. aliud. ibi fortè Iegi poteſt, rapit, nam luriſcoſ. ſtatim ſubiicit, Nen quidem crimine caret- b irtee b
Capere etiam accipitur pro capi facere,& iubere in cap.
cum Epiſcopus. de offic. ordin. libr. 6.& ita explicat
ibi Ioan. Andr. Nam vt idem ait, Epiſcopus ipſe non
debet aliquem tenere, aut præhendere. Sunt qui di- cant, capere, poni, pro ſua auctoritate propria eape-
2CA P 35 re: quorum ſententiam probat Andreas Alciatus ad dictam 1. aliud.
Cepiſſe etiam is intelligendus eſt, quamuis alij adquiſi-
uit, Paulus auctor in l. cepiſſe. D. de verb. ſign.
Capere ex teſtamento non poſſe apud VIpianum l. cum
autem. zz. s. fina. D. de ædil. edict. is dicitur cui teſta- menti factio paſsiua(vt doctores loquuntur) non eſt, & cui ali quid relinqui poteſt, vt ſibi quærat. Eodẽ ſen ſu accipitur in l. fin. D. de leg. 1.& l. in fraudem. 10. D. de iis, quæ vt indignis.& l.in tempus. D. de heredib. inſtituend.& 1. fi Titio. D. de legatis 2. Capere, id eſt capacem& habi lem eſſe ad quærendum. I. ſi is, qui. i¹- D. de vulg. l. qui non militabat. S. fin. D. de heredibus inſtituend. l. z. D. de iure fiſci. 1
Capere ſolidum non poſſe dicuntur apud Terentiũ Cle- mentem l. ſi is, qui. 6. D. de vulg. qui totius heredita- tis acquirendæ inhabiles ſunt,& incapaces. Eodem ferè ſenſu capere ad certum modum dixit C. Scæuola I. qui teſtamentum. 27. D. de probat. Hinc
Capiendi ius apud Caliſtratum l. z.§. item diui. D. de iu- re fiſci.& Iuuenalem in Satyr.
Si capiendi ius nullum vxori&c.
Cepiſſe non videtur, qui per exceptionem à petitione re-
mouetur l. non videtur. 13. D. de di. reg. iur. antiq. P. ta- men Decius legiſſe videtur cœpiſſe, cum diphthongo, atque pro inchoaſſe ibi poni, improbata Accurſij in- terpretatione. Subiicit cepiſſe poni ibidem pro acqui ſiiſſe, per gloſ. in l. ſi quis obligatione. s. fin. D. eodem. & hæc vltima vt verior, ita probabilior, receptiurque ſemper mihi viſa fuit.
Capeſſere honorem l.i. C. ſi ſer. vel libert. ad dign. aſpir.
lib. I1. pro ire ad capiẽdum, vel aſpirare ad honorem, plautus dixit in Bacchid.& alibi ſæpè. Vergilius pro perferre accipit. vᷣ lautus pro immittere,& recipere.
Cepiſſe videtur Paulo I. z. D. de calumn. qui obligatione liberatus ſit. Repetitur in l. ſi quis. 115. D. de diuer. reg. iur. antiq. Idem cenſuit in l. Neſennius. 22. 5. fin. D. ad legem Falcid.& Iulianus in l. mortis. 18.§. 1. D. de mort. cauſ. don.
Capere etiam vſu, adquirere ſignificat l. nunquam.§. 2. & l. eum, qui. D. de vſucap. l. 2. S. cùm Stichum. D. pro empt. Eodem ſenſu
Capere dominium dixit VlIpianus l. ſi finita. 6. Iulianus. D. de dam. infect.& in ſumma dominium Capere, Pau- lus l. Prætoris.. D. eod. tit. Et
Capere tempore vlpianus l. ſialiena.§.I. D. devfucap.& I. bonæ. 48. D. de acquir. rer. domi. Et.
Capere poſſeſsione Paulus in J. pignori. S. ſi mandauero. D. devſucap.& I.3.S. fin. D. de acquir. poſſeſf. Hinc
Capio dominij apud eundem baulum I. dãna. 18. imprin- cip. D. de damn. infect.& VS VCAPIO vicde infr. Vſucapio.& mortis cauſſa capio, de qua in l. mortis cauſſa capimus. 18.& l. mortis cauſſa capitur. 31. D. de mort. cauſ. cap.& pignoris capio apud l. à diuo Pio.. ſi rerum.(aliàs in vulg. Codic. incipit, ſi ſuper.) D. de
re iudic.& I. fin. C. Th. de diſtrah. pigno.
Capi interdum ctiam ſignificat fraudari,& decipi l.3. 6. ergo.& l. verùm. S. ſciendum. D. de minor-& alibi paſ- ſim in iure noſtro. Exempla tibi frequens lectio ſup-
editabit. Eodem verbo in eundem ſenſum vſus eſt & Vergilius libro 2. Aeneid.—— Talibus inſidig periurique arte inonis Credita res, captique dolisllacrymisque coactis c. Hinc
Captio, deceptio, fraudatio, fallacia, 1. I. D. de in integr. reſtit. l. 1. D. de mino.& damnum. l. ob id. 43. D. adleg. Aquil.& l. penult. D. de vacat. mun. Hinc
Captioſa ignorantia, quæ damnum infert: cui contraria eſt lucroſa l. quod autem. 6. s. ſi quid cum pupillo. O.
quæ in fraud. credd. Et
Captioſum, damnoſum l. ſi rem. 41. D. devſucap.& in
eundem ſenſum dicitur Captioſus metus. l.item ſi. 14. e ii)

—
4 4 1 ⁸ 3 ³ ¹ 3 1 1 4 * 4 1 4* 1 . 1 4 4 4 1 V . H . 1 4 1 1 4
—.—— —
CAP §. aliquando. D. quod metus cauſſa. G 9„ Capi etiam dicebatur virgo Veſtalis, quæ in ſacerdotiũ Veſtalium legebatur. Kitum autem,& numerum ca- piendarum eiuſmodi virginum, refert 2chellins lib. 1. cap. 12. Captas in poteſtate parentum eſſe definere ſcribit Vlpianus Epitomä.tit. 10.„ Capi dicebatur arbiter in quem litigatores conueneräãt. T'erentius in Heautontym. actus z.Scen.i. Simuts G Crito Vicini noflri hica mbigunt de ſinibus e Mle ce. ere arbit rurn... Captus luminibus in l.vnic. C. qui morbo. dicitur oculo vtroque orbatus. Captare à Capio ductum conſtat. Captare aliquem Ave- teribus dicebantur, qui ſimuſato obſequio munu ſcu liſve eius fuprema iudicia aucupabantur. Martialis libro G. Epigram.. Scus te captari. ſcu hunt, qui captat: auarum Et ſcus qui cat tat, quid, Marianewelit. Et eod. ſenſu Captare teſtamentum dixere, Senec. lib. G. de benefic. An vt Arnutium,& Aterium,& ceteros, qui captãdorum teſtamentorum artem profeſsi ſunt, Plinius libr. z0. c. 14. Et paulò, ait, antè lulium Vindicem adſertorem illum à Nerone libertatis captatione teſtamenti le- nocinatum. Erant autem Romæ qui ſenes orbos& valetudinarios locupletes demereri ſtudebant, vt ex eorum teſtamentis quid ferrent. Eiuſmodi captato- res pleroſque videas, qui ex Iro inopibus magis ad di- uitiarum faſtigium euehuntur. Cuiuſmodi captato- ria officia ridet Lucianus in dialogis mortuorum.
Captare etiam hereditatem in eundem ſenſum dixit Vl.
pianus noſter I.1. D. ſi quis aliq. teſta. prohib.& Impp. I. ſi maiores. C. de tranſact. Hinc Captatoriæ inſtitutiones Alciato lib. 2. wapto. ca. 31. quę ex hac caufſa fiunt: vt ab aliquo inſtituatur quis, vel legatum con ſequatur. Alciati ſententiam probat, cius auditor An. Auguſtinus libr. 4. Emendationum, cap. 15. Has nullius eſſe momenti diuus Philippus reſcri- pſit l. captatorias. 11. C. de teſtamen. milit. quod& in
captioſis ſcripturis Gaius reſpondit l. captatorię. 64.
D-de legatis ¹. Quæ& adeas inſtitutiones, legata,& huiuſmodi ceteras liberalitates ſubdoloſorum blan- ditiis expreſſas eadem æquitatis ratione produci po- teſt. Planè, quæ ex mutuis adfectionibus dimana- runt iudicia, non improbauit Senatus l. captatorias. & l. lequen.& l. Clemens. D. de heredibus inſtituend. & Nouell. Valent. titul. 4. de Leonio. Sed& in piis cauſsis captatoriæ inſtitutioni locum eſſe Bartolus tradit l. captatorias. D. de heredibus inſtituen. adfert
Decretalem Pontificis epiſtolam c.cum tibi. extr. de
teſtamen. vbi de captatoria nullum verbum, ſed de voluntate in alterius diſpoſitione commiſſa: quod le- gitimo modo intelligendum eſt. Tuvide ibi Bernar. gloſſularium,& alios interpretes. Captioſi artieuli, vide ſuprà Articulus.
Captari verba apud Paulum in l. penult. D. ad exhiben-
dum, eſt, cùm torquentur in aliam ſignificationem, quàm is, quæ ea pronuntiauit, vt ait Auguſtinus libr. 4-Emendationum, cap./5.
Gaperlata poſſeſsio, cuiuſdam fundi poſſeſsionisve no- men eſſe Accurſius interpretatur in l. Aurelio. D. de lib. leg. quod& A.Auguſſ. libr. z. Emend. cap. ⸗.probat Alciatus libr. 6. cap. 23. Parerg. cùm prolatis repoſuit alij Caprelatum, alij Capellatum. Accurſij lectio&
explicatio veriſsima eſt.
Capita deminuta, capiuntur pro capitatione, pro tribu- to videlicet, quod pro ſingulo quoque capite exigeba tur. Pacatus in Panegyr. Quid memorem capita demi- nuta,& vitam ære taxatam? Alciat. l.vniĩca. C. de colo- nis Thracen. libr. rr.
1 ₰ 5 2. Capitalis omnis cauſſa licèt Latind loquentibus exiſti-
C A P
mationis eſſe videatur, tamen appellationem capita- lem mortis, vel amiſsionis ciuitatis intelligendam eſſe ſcribit Modeſtinus l. licèt. 103. D. de verb. ſigniff. in quem videndos relinquo, Bartolum, Alberic.& Al. ciatum,& M. Ciceronem in Orat. pro P. Quinctio. Quod ait Modeſtinus, Omnis, etiam ad ciuiles cauſ ſas pertinet, quæ infamant. Capitale crimen dicitur, Bartolo interprete in l. z. D. de public. iudic. ſiue ſit mors naturalis, ſiue ciuilis. Que- rit deinde vtrum in dubio crimen capitale ſit, ſi pro crimine duæ imponantur pœnæ alternatiuæ? Re ſpon- det capitale.
Capitalis homo dicitur, qui facinus capite vindican-
dum admiſit, vt colligitur ex Pauli ſententia 1. 2. D. de public. iudic.
Capitales inimicitiæ apud Iuſtinianum s. inimicitiæ.
jinſtitut. de excuſatione tut. ſiue(vt Modeſtinus I.*½ c. G. S. Aitia. D. COd.) ueaXiuà αοα ob capitalem accuſationem ortæ, A. Auguſt. libr. ſingul. d. l.7. quam defimitionem probat Cuiacius anteceſſor ad dictaml. 6. per Nouell. G. S.& αiι⁸ο s. Sic etiam accipi debent inimicitiæ in Decretali Pontific. Epiſtuſa ca. quam- uis. de ſent. excom.& c. deceterò. extrà eocd.
Capitales pœnæ que ſint, diſces ex Calliſtrato pœnarum
capiralium gradus diſtribuente l. capitalium. D. de pœn. Primus eſt mors, cui variè addicuntur rei d. l. ca- pitalium. Secundus metalli coërcitio. Pertius depor-
tatio. d. I. capitalium. vbi vide Alberic. Roſatium,& Felinum cap. qualiter,& quando. lo 2z. extrà de accu-
ſationibus.
Capitalis rei damnatum intelligere debemus Africano l. edicto. 13. D. de bonorum poſſeſſ. cui pœna mors, aut aquæ& ignis interdictio ſit. Vlpiano illi non diſſen- tiente I.z. D. de pœn. ex qua cauſſa mors, vel etiam ci- uitatis amiſsio, vel ſeruitus contingit. Eodem qxo & ſuperiora ſenſu accipienda eſt
Capitalis ſententia apud Hermogenianum l. ſi quis. 22. §. miles. D. de legat. z. 44
Capitalem diem dicere reo.
Capitalem fraudem admittere in edicto Aedilium Curu lium I. 1. D. de ædil. edict. eſt tale aliquid delinquere, propter quod delinquens capite puniendus ſit. l. cm autem. s. excipitur. de ædil. edic. D. veteres enim, frau dem, pro pœna ponere ſolitos fuiſſe refert ibids VIp.
Capitales Triumuirt KRomæ erant, ad quos capitalium cauſarum animaduerſio ſpectabat, carceris que cuſto- dia: vt cùm animaduerti oporteret, internentu eo-
rum fſeret, autor Pomp. l.2.§. deinde cùm eſſet. de ori.
iur. Quæ verò ratio fuerit olim in facinoroſos ani- maduertendi, Budæus refert in prioribus adnot.
ex Capite huiuſmodi formulas& apud iuris Ciuilis,& aliarum rerum claſsicos auctores conceptas animad Uerti.
Capitis accuſare apud VIpianum I. qui cum maigr. 14- 5.is demum. D. de bo. libertis. videtur, qui tali iudi- cio adpetit»cutus pœna aut ſupplicium habuit, aut exiſium quod ſit vice deportationis, vbi ciuitas amit- titur: quod probat Terentius Clemens l. cum patro- num. 10. D. de iur. patro. Sic accipitur in I. ſi filius. 5. penult. D. de fideicomm. libert.
Capitis anquirere apud Liuium Decad. 3.lib. 6. capitali-
ter accuſare. Capite litem æſtimare apud M. Cicero-
nem in Cluentiana, eſt capitales concluſiones conci- pere: Vtlis hæc, ait, capitis æſtimaretur.
Capite cauere Budæoin Forenſibus eſt ſubvita,& ho- nore promittere ex M. Cicerone.
Capite,& fortunis cauere eidem ex Plinio eſt obligare perſonam,& bona.
Capite cenſi Gelliolibr. 16. cap. ro. qui nullo, aut par- uo ære cepſebantur. Extremus autem cenſus capite cenſorum fuit æris. 75.
Cap
— 8—
₰ 28—.
f„— ☛—— 5——

luſtint. (e enm.. . ulc(n Mode ai
u. Sic etiam a3 ontitic. Epittul cterò. extrd ec er ex Calliſtrag uente l. crpit, rariè addicum coercitio. Te ide Alberic. R
ando. lo er
S 8
lligere debem. poſſeſſ. cui pa t
*
t. Vlpianoilli õ.
cauſſa mors,
s contingtt. Æ☛ ada eſt 11 rmogenianum 1
einedicto Aei in ſttale aliquid t⸗
1 5
edic„ D. veteré 1= † g-.
08 fuiſſerefen 4 3
Lrant, ad quot 9 f Lran*+ —*
tubat, carcef 9 orteret, int rl 1 1 8—r
„ deinde cum 0
olim in ſacin 8*
Kores conccſ 8*
t 2
1)'
um l. qul cuſſ er
a u is. videtur, q 1 ſupplicium kan ationls,rbic 1 2s Clemens! 1
a ert. u m Decad'lih Ae dimare 1pud.- 11 1
accipitur'n
rftimaretun är
C A P 1
Capitis iudicium facere apud Macrum l. lex. 7. D. de leg.
Aul. repet. accuſare.
Capite ſancire Budæo in Forenſibus, defendere ſub pœ- na ſuſpendij.
à Capite fit Capitaneus inc. vnic. quis dica. dux March. Comes Cap. in vſib. feud.& eſt qui à principe, vel po- teſtate aliqua de plebe aliqua eiuũſve parte per feudum eſt inueſtitus. Scribit tamen Accurſius in d. c. vnico. Marchiones& Comites propriè Capitaneos adpella- ri: ſed hodie, auctore eodem, propriè Capitanei dieun
tur, qui à Marchionevel Comite feudum accipit.
Capitatio, tributi Pecjeszapud Arcadium Cariſium l. fi. S.penult. D. de muner.& honor. l. ſacroſancta. 8. C. de ſacroſanctis eccleſ. l. in eccleſiis.& 1. quiſquis. C. de epiſcopis& clericis. l.i.& 2. C. Th. de immu. conceſ.
Xalibi. Duplex autem eſt huius verbi acceptio, quan doque enim capitis tributum ſignificat,& capitis cè- ſuml.vnic. C. de capita. ciui. cenſib. lib. 11.& alibi ſæ- pè. Eodem quo in d. l.vnica. ſenſu dicuntur Capita releuata in l. 6. C. Th. de conlat. don. vbi etiam de ca- pitatione humana. 1 e
Capitatio etiam ann onariam pro menſura agrorum fun tionem, indictämque poſſeſsionibus pro iugorum& capitum quibus coluntur,& arantur, numero colla- tionem deſignat l. ſi minor. C. de act. empt. l. fin. C. Th. ſine cenſ. vel reliq. Huius autem appellationis ratio
haæc reddi poteſt, quòd iumenta Capita vocarentur apud A. Marcellinum, quorum iugo vno quantum a- rari poterat, id ſubiugationis appellatione in deſcri- iieue veniebat, tributariæque functioni ſubiicie- atur. inde Capita& iuga,& Capitionem& iugatio- nem in eadem oratione tanquàm parem vim habeãt, poni videas l. immunitates. de agr.& cenſ. lib. 11. C. Dicitur& iunctim iugorum capitatio l.i. C. Theod. de immunit. conceſ.& ᷣurontpaXop Nouell. 17. S. æyacud- gas.· quod Iulianus Patritius vertit, ingera, vel(vt alij legunt) iuga. Eam conlationem pro numero iugoru, & capitum, quæ quiſque poſsidebat, factam dilucidè oſtendit I. fin. C. de immu. nem. conced.
Capita gregis pro ſingulis corporibus dixit Vlpianus J. 1.§. fina. D. de rei vindic. l. 2.& z. D. eod. l. vetus. 68. D. de vſufruct. cum fimil.
Caput etiam ſtatum ſignificat. Sic capite minuti dicun- tur, qui ſtatum mutant in edicto Prætoris l. z.§. 1. D. de cap. minut.vnde Capitis minutionem ſtatus muta- tionem definit Gaius I. i. D. de cap. minut. quam pro- bare videtur Paul. lib. 1. Senten. tit. 7.§. integri- Inſtit.
de cap. demi. in princ. Porrò autem b
Capitis deminutionem in tria genera diſtribuit Paulus I. fina. D. eodem. maximam, mediam, minimam, Tria enim ſunt, inquit, quæ habemus: libertatem, ciuita- tem, familiam. Igitur cùm hec omnia amittimus, hoc
eſt libertatem, ciuitatem& familiam, max imam eſſe capitis deminutionem. Cùm verò amittimus ciuita- tem, libertatem retinemus, mediam eſſe capitis demi nutionem. Cùm& libertas,& ciuitas retinetur, fami-
lia tantùm mutatur, minimam eſſe capitis minutio- nem conſtat. Quam Pauli diuiſionem& probat,& ex- plicat Iuſtinianus Inſtitut. de capit. deminut. Vlpia- nus tamen genera duo conſtituiſſe tantùm viſus eſt, magnam& minorem I. 1. S-ſi filius. D. de ſuis& legit. herédib. Minorem, mediam interpretatur illic Ac- curſius, quod probatur in§. minor. Inſtitut. de cap. de- minut. Hanc velut ærfivouiap ita conciliandam putem, vt minore ctiam minima contineatur, hoc probatur iunctis Ss. ſi filius.& minor. Sed enim magna Capitis deminutione etiam mediam comprehendunt plerun que Iuriſconſulti I. 1.. capitis. D. ad Senatuſconſul- tum Tertyllianum. quod& Seuerino Boëthio proba- tur, qui deportationem maximam capitis deminu-
C A P 36 tionem appellauit. Caput quoque initium ſignificat in ea formula à Capite rationem reddere, id eſt, ab ipſo actus geſti initiol. atquin. 19.§.1. D. de negotiis geſt. Originem aquæ pri mam ſonat l.aquam. 16. D. quemadmod. ſeruit. amitt. I. ſeruitus. 9. D. de ſeruit. ruſtic. quod& VIpianus his verbis I. i. S. caput. D. de aqua quotidiana& æſti. ex- plicat. Caput aquæ illud eſt, vnde aqua naſcitur. Vi- truuius libro 7. cap.i. Tum deprimendus eſt puteus in co loco,& ſi erit caput aquæ inuentum, plures ſunt circa fodiendi. Siculus Flaccus libro de conditione agror. Quidam, ait, enim riui ab Sriginezic eſt, à ca- pite donec in mari defluant, fines po eſsionibus præ- ſtant. Sæpiſsimè hoc verbo in eundem ſenſum vtitur I. Frontinus. lib. i.de aquæductib. Caput rationum, eam caram partem, quæ ad inſtruen- dum aliquem pertinet, ſignificat velut ſumma l. argen tarius. S.]. D. de edendo. Accurſius ibi à capite, id eſt, cum die& conſule, quæ ſunt in capite, interpretatur. Woc ineptum eſt. Bartol. adpellat particulam illam eiũctam, quæ ad rem pertinet,& qua de agitur. quod & veriſs imum eſt, vulgo capitulum vocatur: quo ſen- ſu ſæpè ρναν apud Græcos reperias. Sic eodem fenſu Caput mandatorum dixit Marcianus 1. diuius. 6. D. de cuſto. reorum.& caput Edicti Varro libro 5. Linguæ. 1 1. Caput anni pro initio accipi adnotat Accurſius l. 1. C. quando dies legat. ced. Bartolus tracta. de inſula.§. quod frequenter. numero ſ.per dictam l. 1. vbi falſd citatur I. 1. C. de adimend. legat. pro quando dies le- gati cedat. 3 Caput montis adpellat Bartolus vbi ſupra partem ſupe- riorem eleuatum eſt. Caput rei etiam vocat, per quã in illam rem ingredimur.. Caput prouinciæ dicitur ciuitas honorabilior Bartol. d. S. quod frequenter accidit. per l. inter claras. in princ. C. de ſumma Trinit. Caput contubernij apud Vegetium libr. 2. cap. 8. denis militibus præpoſitos ſignificat. Capita pro fœno, paleis,& iumentorum pabulis poni folebat l.1. quæ Græca eſt. C. de ann.& trib. libro 10. Marcellinus libro z2. Pabula, inquit, iumentorum, quæ vulgò dictitant capita. Caſsiodorus libro 7. Epi- ſtol. Var. Ad equos capitum definitum. l. prouincia- lium. 9. C.de erog. milit. ann. lib. 1½. 1 Capita officij primates offici)j ſonant l. 2. C. de proxi- mis ſacr. ſcrin.vt colligitur ex l. fina de offic. diuerſ. libro 1. C. vtriuſque legis eadem eſt ſpecies& ſic ge- minantur, vt adnotaui libro primo Mediæ luriſpru- dentiæ.“ Capita ſcholarum dicuntur milites in ordine caſtrenſi Marcellino libro 25.. Capitia, eſt capitum tegmina. VIpianus D. de auro& argento legat. l.veſtis. 23. S.veſtimenta. Varro de vita pat. 4. apud Nonium. Idem tamen libro 4. Ling. Lat. Capitium ab eo ductum putat, quod pectus capiat, id eſt, vt antiqui dicebant, indutu comprehendit. Capitis etiam appellarione ſors principalis contine- tur l.vnic. in fin. C. Theod. de vfur. rei iudic. ſed capi- tis, ait, quidem duplæ, vſurarum verò ſimplæ. Ambro- ſius cap.ſde Tobia. Offertur, inquit, pecunia credi- tori, vix exoluis vſuram, caput debes. Sic Græcis. e- gAαuuop: ſicut in ea re teſtis.& Aeſchines clariſsimus apud eos Orator, dos το ερακσαραε+ νmειεεeν.. Capita nundinatitia adpellat Tertullianus in libro. de velandis virginib. petulantiam, impudentiam oſten- tatitiæ virginitatis. Vtinam talibus carerent vrbes pleræque, vbi ²o Mad èacſaes oglaNt ſe proſtituunt, vt ait Ariſtophanes in Nubibus. Hinc per deminutio- nen. h... e iiij

C A P
Capitulum non ſolùm paruum caput ſonat„Vt eſt Ipnd Terentium. quod& notat Panorm. in c. capitulum- extrà de reſcript. ſed& ponitur vt diſtinguat vnam ma teriam ab alia,& ſic dicuntur capitula Decretalium. Nam quælibet Decretalis per ſe Capitulum dicitur.
uo ſenſu accipitur in cap. quod in dui iis.&c. inter Mlia.de ſentent. excommunicat. Quandoque ponitur pro loco vbi Canonici congregantur, qua ſignifica- tione accipi ait Panormitanus in cap. in cauſsis. de electionib. Sedverius eſt& rei magis congruum, Yt accipiatur pro ipſo canonicorum collegio„pro ipſis canonicis congregatis. ſic accipitur in dicto cap. ca-
itulum.—
Gahutulum interdum ſignificat themonariam functio- nem l. 15.& 1. 18. C. Theodoſ. de extraordinar. ſiue ſor- did. mun. Sic accipi& legi debet in l. maximarum. 12. C. de excuſatione muner. Eadem functio Capitu- laria appellatur 1. 4. C. Theodoſ. de extraordinariis, ſiue fordid. muner. à Capite ducuntur
Capitulares, id eſt libri ſtatutorum eorum capitula con tinentes gloſ. in authent.caſſa. C.de ſacroſanctis ec- cleſiis.
Capite ducitur Capital Varroni libro 4. Lingu. quod ſacerdotulas fuiſſe ſolitas habere ſcribit: Linteum fuiſſe quoddam, quo in ſacrificiis vterentur, Feſtus libro z.tradit. Capital alia ſignificatione eſt Capitis periculum, crimen capite vindicandum. Nonio, quod capitis pœna luitur Feſto eodem libro. Sic accipitur apud Arrium Menandrum l. omne. 6. S. ſi quis commi- litonem. D. de re milit.& Calliſtratum in l. fina. D. de termin- mot. Et
Capitalia iudicia ea dicuntur, ex quibus pœna mors, aut exilium eſt, hoc eſt, aquæ& ignis interdictio. Per has enim pœnas eximitur caput de ciuitate. ita defi- nit Paulus 1. 2. D. de public. iudic. De iiſdem loqui- tur collega eius Vlpianus l. ſeruum. 33. 5§. publicè. D. de procuratoribus.
Capidulum Feſto libro z. veſtimenti genus, quo caput tegebatur.
Capiſtrum apud VIpianum l. 1.S. quæ depoſitis. D. depo ſiti. capitis animalis vinculum: ait ille. Equo cum ca piſtro depoſito, ſolus equus depo ſitus eſt.
Capſa, Cyſta, quod in ſeres repoſitas, reconditãsve ca- piat. Hinc.
Capſarij, qui mercede, ſeruanda in balneis veſtimenta
ſuſcipiunt, ita definit Paulus I. 3. 5. fina. D. de officio Præfect. Vig. quam definitionem probat Epiphanius libro z.in hæc verba, xν p æp gaol 15s r01S9 79 ur kuuXoia Nro αe᷑aeαꝓτν Ri αωσάꝓνοεν εε Anb ae ον 6 n0o&εαιισεφ. 1p J Kf brA[Aοανρ υαeινεν ο zννες w ꝑor ⁊ais di- baus ialuo xει dæplcp, un o nieſac Aεναꝓν. Capſarij etiam dicuntur VIpiano, qui libros portant l. collactaneus. 13. D. de manumiſſ.vindict. quo ſenſu accipitur apud Suetonium in Nerone cap. 36. Con- ſtat, ait, quoſdam eum pædagogis,& capſariis vno prandio pariter necatos. Eòdem pertinet quod ait Iuuenalis Satyra 1o. Quiſquis adhuc vno partam colit aſſe Mineruam, Quzein ſequitur cuſtos angustæ vernula capſa.
Capſarij etiam in quam ſignificationem ferri debeant apud Tarruntinum Paternum l. fina. D. de iure immu. nondum mihi plane cõſtat: fuperioribus duabus non continentur. neque enim his tributa cenſenda eſt mu nerum grauiorum vacatio: ne que pro capſarum arti- ficibus accipi ibidem poteſt, vt quidam Laxicogra- phi autumant. Nam illic non ſubi eciſſet Iuri ſcoſ.& artificibus. Tu conſule ·ν asixu in eum Paterni locum.
Captiuus à capio dictus, ſigniſicat eum, qui bello captus eſt l. 4· iunqa 1.5. S. captiuus. D. de captiuis& poſtli-
Ca
CA P
mi nio reuerſ.&§. ſerui. Inſtitut. de iure perſonarum. quo ſenſu accipitur apud Gellium lib. 7. cap. 18. Ver. gilium libro 9. Aeneid.
Præterea his ſex genitor lectiſſima matrum
Corpora, captius que dabit, ſudque omnibus arma. Sic quoque ſumitur in diuorum Scueri,& Antonini reſcripto I. 1. C. de poſtliminio reuerſ. Hinc in eun- dem ſenſum Captiuitas I. final. C. eodem.& dicto g. ſerui.
Captus Eeſto libro 3. dicitur locus ad legitimè ſacrif-
candum conſtitutus: vt& ſuprà de Veſtali lecta, in verbo, Capi, diximus.
Caput ex Græco ductum idem Feſtus ibidem ſcriptum
reliquit: quòd illi interdum kãaνα dicunt, idque per apocopen pro dρσανꝓp S0Phocles walas d a ddνε. Va. ria,& multiplex eſt huius verbi acceptio. Primùm quidem Caput, quia principale hominis membrum, & rationis ſedes eſt, à Platone in Timæo diuiniſsi- mum adpellatur: ideque uνε⁴ονκμηαννε,pro toto homi- ne ponitur.& ſic pro perſona apud Paulum 1. z. D. de public. iudic. l.;. D. de capit. minut. l. 7. verſicu. ex no- uis. in fin. D. eodem.& Papinianum l. penulti ma.§. te- ſtamento. D. de bonorum poſſeſsio. ſecundum tabu- las. Eodem ſenſu eaᷣνανο Græcis, vt apud Lucia- num 67 wep aeᷣᷣeααο κσναιεν ναεε. Sic etiam ac- cipitur in eo quod vulgò traditur, Noxam caput ſe- qui. l. 2. D. ſi ex noxali cauſa aga. l. rem mthi. D. com- modati. I. i. in fine. D. de priuat. delict. quod explicat Paulus l. quod dicitur. D. de furt. idque eti am exprel- ſit Pindarus Olymp. Ode. b — Antedera AtAoixt Jad aαᷣνρας. Eodem ſenſu
pro Capite ſerui facere dixit Papinianus I. eo tempore. 70.§. fina. D. de peculio, id eſt, pro perſona, aut, vt qui- dam interpretantur, prolibertare, per l. 4. S. de illo. D. de vſucap. quod pro capite in eandem rem dixent lulianus l. ſeruus. 10. D. pro empt.
Caput etiam pro perſona ſæpiſsimè poſuit Plautus pri- muùm quidem in Perſa, vt des mihi nummos fexcen- tos, quos pro capite pédam. Idem in Pſeudolo, Actu
1. Tu autem, qui pro capite argentum mihi iamiâmq;
.. ſæpè numeras. Seneca Epiſtola I. libro 1r. Eripe te hac ſeruitute, quam extremæ quoque conditionis manci- pia.& in his ſordihus nata exuere conãtur„‚peculium ſuum, quod comparauerunt capite fraudato, pro ca- pite dtherans. Hine in eandem ſigniſicationem in Caput alicuius interrogari Arcadius ninore. 5. 31 headied 34 gari Arcadius 1. de minore.§. Poteft. D. de quæſtionib. rorqueri VIpianus I.j. 5.ſer- uum. D. eodem. aiunt,& teſtimonium dicere idem di- xitl. qui cum. 14. S. is demum. D. de bon. lib. pro in perſonam. Et 1 in Capita diuidere, id eſt, in viriles, VlIpiano I. z.§. 1. D. de ſuis& legitimis. S. noſtra autem. Inſſitur. de he 40 itimis. S. noſtra autem. Inſtitut. de here- litat. quæ ab inteſtato defertur. quod luſtinianus M 88 7 00ον¶ςq⅜ρςμρμα˙ςμ interpretatur, ſcilicet vt æqua- les Partes quiſcue ferat:&tor funt partes, quot funt Per Pu Cui opponitur in ſfirpes diuidere Gaio libro 2.In itut: titul. a. Paul. libro 3. Sententiarum, titul. 2· l. penult. C. de legit. hered.
2 4₰.5— 4 Capitu, verbum qui accipi debeat in rubric. C. de annat-
4 2aitulee 1.1. eodem titul. quam lectionem mendo- àm quidam autumant,& capitibus. alij capitatione, reponunt non animaduertentes, Capitu, eadem ratio- ne qua ſignificatu quarta nomimum declinatione,& efihat I. 1. D. de muneribus& honoribus. efferri- n tamen nego, quin& capitibus legi poſsit& ſi- Bulticat umentorum pabula, vt ſuprà docui in ver-
bo, capita. pitulari) capitum exa ctores. Symmacho II. Epiſtol. qui&

linn b 401 2ℳ 9 Aar prg 1 4 na apud Pauha 2 ba aulug.1 Keminut. l.9„.
. s 2* Ne 27 nlanum! 31 Poflelsio. ſecut unn
C. cu „ Grecis, yta e .„ 1 ,7t bri 2ap K)artr.§1 90, raditur, Norz 2.
12ga.l. rem mi T.,
. 4
fiuat. delict. ad, e furt. idque et En
Le
1
apinianus l.( ☛ ſt
„pro perſont k2 4 dertate, perl. ☚ dite in eandem empt.
Fimè poſuit 1
les mihi numt Bck,
.“ Idem in Pſet W
argentummil 81¹ ola t. libron. ⁸⁸ . 4.,. oque condttiq 2 6„ ſn xuere conitu! . 8„ 1. capite fraud
epesd ſuidere 1
n ein ubelet 1 gde aam lectiod Wom
mominig r.
C A P
qui& Cephalæotæ dici cæpti ſunt l. fin. C. The. de pa- troc.vicor. qui& liturgi. d. I. fin.& de capitulariis I.z. C. de priuil. eo. qui in ſac. pala. milit.
Capitularij horreorum,& tabernariorum apud Caſsio- Norin lib.variarum.
Capitolium ex eo dictum ait D. Halycarnaſſæus, quòd caput illic inuentum eſt, ideõque caput Italiæ eſt: ibi varia fuiſſe auditoria conſtituta docentium conſtat J. vnic. C. de ſtudi. liber. vrb. Kom. libro i1. Templum
erat Iouis in cliuo Tarpeio aſcenſu(vt puta) difficil-
le. Hinc conditiones conceptæ quæ in faciendo con- ſiſtunt, vel non faciendo l. ſi iam. I1.& l. Mutianæ. 7. D. de conditione& demonſtratione. Antea tempore Legum Decemuiraliũ Arx Tarpeia adpellabatur. ait lex, QVI FALSVM TESTIMONIVM DIX ERIT, SAXO TAKRPEIO DEIL- CITOR. Quod pœnæ genus iure optimo abroga- tum eſt, imò&vetitum l. ſi diutino. s. fide pœn.
Capitulenſes apud Paulum I. fina. D.de cenſibus. Populi ſunt Italiæ à Capitulo oppido cuius commeminit pli- nius lib. 3. cap. ſ. Illis tributum capitis remiſſum fuit d. l. fina.
Capſoldũ Saliceto,& Alciato l. priuilegia. C. de ſacro- ſanctis eccleſiis. quòd de ſolido, ide jiuto carpa- tur Collybus, ελ⁴bos rectius adpellatur, detrimen- tümque pecuniæ ſignificat. Ariſtophanis interpres , AbreAEs 10‿ινασ eſſe ait- alij dicunt pecuniam eſſe, quæ Nummulario datur pro pecunia commu- tanda.
Carbonum appellatione ligna ad eos coquendos confi-
ciendſque non contineri VIpianus ait l. ligni. 55.S. ſilignum. D. de legatis z. repetita in l. carbonum. 167. D. de verborum ſignificatio. Sed nec titiones,& alia ligna cocta carboni non adnumeranda ibidem ſcribit idem. Qui d igitur eſt Carboꝛ tum dicitur, cùm pruna extincta eſt. Græcis drboaf- Huius meminere Papinianus l. 4. S. modum. D de ſeruit.tit.gen.& Vl- ianus l. fundi. 17.s. ſi ruta. D. de actio. empti.
Carbonis inlatio ſordidis, extraordinariiſque muneri-
bus connumeratur l. 15.& 1. 18. C. The. de extraordi.
ſiue ſordid. muner.— Carbonianum, vide ſuprà Bonorum poſſeſsio Carbo- niana. Vnde ſecundum Azo. dicitur à Carbonio in uentore, vel autore. Et datur ſolo nato,& non naſci- turo, in quo differt ab edicto de ventre in poſſeſsio- nem mittẽdo, quod ſubuenit na ſcituro. Vide tot.tit.
de Carbo. edicto.DJ.
Carcer ait Seruius libro 1.&. Eneidos eſt vndecun- que exire prohibemur: ſic dictus Varoni quaſi arcer ab arcendo, quod VIpianus probat l. aut damnum. 8.§. ſolent. D. de pœn. Carcer, ait, ad continendos homi- nes haberi debet. Carcerem etiam pro palæſtra inter-
prerari ſic ait Tertullianus lib. ad Martyres. Bartolus-
tamen in tractat. de Carceribus. Carcer, ait, eſt locus ſKecurus,& horribilis repertus non ad pœnam, ſed ad delinquentium vel debitorum cuſtodiam. Carcer bifariam intelligitur: publicus& priuatus. Pu- blicus carcer eſt, quem magiſtratus habet ad conti- nendoshomines, non adpuniendos.& in hunc ſen- ſum accipitur in I.1.& tot. titu. C. de cuſtodia reo.& l. carceri. D. eo. Priuatus carcer eſt, quem habent nul- la poteſtate legitima præditi, vim illicitã exercentes priuatim„cuiuſmodi plures viſi ſunt anno Domini 1/6 2. Et talis, ſub pœna vltimi ſupplicij, interdictus eſtomnibus, inl. vnic. C. de priuat. carceribus.&l. ſuccutritur. D. Ex quibus cauſis maiores. Porrò qui vi deantur incidere in l.vnic. C. de priu. carcer. docet ele ganti diſtincti one Bar. I. capite quinto. D. de adulter. guem omnino vide. Verum eſſe eum, qui in carcere clauſus eſt, non videri neque vinctum, neque invin-
CEAR 3,
culis eſſe, niſi corpori eius vincula ſint adhibita, dicit VlIpianus in l. verum eſt. D. de verbo. ſignif.
Carceris quoque alia diuiſio eſt. Nam quidam eſt ad cu- ſtodiã, alius zchenname De primo C.toto tit.de cuſto. reo.& l. 8. D. eodem.& dicto s. ſolent. De ſecundo qui- dam textum eſſe aiunt inl. 2. C. de exactione tributo- rum libro 10. Equidem de loco cuſtodiæ cauſa facto accipiendum putem quod& docemur eadem l. ſecun- da ibi,& in vſu hominum inſtituta cuſtodia. Nec mo- ueor eo textu dicente, Carcer pœnalium, Carcer eſt hominum noxiorum, ad eos, ſcilicet, cuſtodiendos. Pontificiis tamen Carcerem, pœnæ eſſe li quet cap- quamuis. de pœnis libro 6.& Clement ina 1.§. duro. de hæreticis. h
Carceraticum, merces quæ datur carceris cuſtodibus l. diuus. S. pannicularia, ibi vt putà Carceraticum. D. de bonis damnatorum. quam lectionem improbat G. Haloander,& pro eo Chariſticum repoſuit. Vtranque lectionem reiicit Pand. Florenti. editio& pro eo le- git Chartiaticum idque rectiſsimè. vide infrà Char- tiaticum.
Cardamomum apud Marcianuml. fina.§. ſpecies. D. de publican.& Vectigal. fructic is genus ammomo ſimi- le, ſemine oblongo Plinio lib. 12. cap. rt. qui huius ge- nera recenſet.& vide Iſidorum libro 17. cap. 9.& Dio- ſcoridem lib.1.
Cardinem vocat Hygenus lib. delimitibus conſtit. limi- tem à meridiano, ad Septentrionem. Cardi nales à Cardine ducti ſunt, quia ſicut Cardine re-
gitur hoſtium, ita eccleſia bono eorum conſilio, not. in c. ſacroſancta. ad fin. 21. diſtinctio.& Archidia. in c. vbi periculum. S. hoc ſacro. de elect. lib.6.vbi explicat eorum officium. Cardinalem pro epiſcopo int erpreta tur gloſ. in c. relatio. 21. q.i. Maiorem autem dignita- tem non habent, quàm epi ſcopus, Bartol. l. 1. 5. ſiquis. verſi. ſimile videmus. D. de appellat. Cardinalatus quo iure inductus,& de eorum preſtantia A. Barbat ius tractatu de Cardinalium Ber Naarie do- cet. Cardinales etiam olim Confiliarij adpellabãtur Romano in ſermone poſt conſilia. cap. eccleſiaſti cis. 1²⸗. 2. Careat viribus formula, vim latæſententiæ habet, quod probat decretalis epiſtula c.pen. de deſponſ. impub.& c. adhæc- de reſcriptis in antiq. Vide Felin. Sandæum c. ex tenore.& c. Rodulphus. eo-tit. Carere impetratis in l. pen. C. ſi contra ius, id eſt, non frui beneficio literarum à principe obtentarum: quod pragmatici Galli dicunt, eftre debouic del eſfett des lettres Royaux obtenues. eodem ſenſu accipitur in cap. 1. de ſciſmatic. 3 Carere crimine falſi in diui Antonini reſcripto l. vnic. C. ne tut. vel cura. vectig. conduc. eſt immunis eſſe fal ſitatis,& vacare eo ſcelerc. Carena aliàs Carentena dicitur à carentia hominum vel cibariorum. Nam per quadraginta dies ieiunant in pane,& aqua,& includuntur in aliquo ſecreto loco iuxta Eccleſiam, vbi non habent conſortium homi- num.vt no. Bernard. in c. accepiſti. de ſponſa duor.& eſt vulgare Italicorũ. adde c. Accuſaſti. de accu.& ſi. mile no. glo. in c.⁊. de ſpon Caricæ apud Proculum inter dulcia numerantur l. fin. 6. cui duſcia. D. de trit. vin.& oleo leg. ficus ſiccas ſignif cant ex Plinio. Harum ſingularum nucibus, viginti foliis Rutæ, granis aliquot iuniperi, aceto,& grano ſalis miſtarum ea vis eſt, vt peſtéẽ auertant, vt ab erudi tiſsimo medico mihi amiciſs. accepi, quo remedij genere vtebar, cũ hæc ſcriberé. Nã tum peſtis inuale- Hebar Lugduni ãno 1764. quod Deus O. M. auertat. Careum zo Paulum 1. non omne.;. D. de pen. legat. fru tex peregrinus Plinio lib. 19. cap. 8. Peregrinum, ait, e v

C A R
& careum gentis ſuæ nomine appellatũ, culinis Peun. 8 terra ſeri vult. ratione eadem,
eipale. Inquacunque terr- in Caria, pro- ua Oluſatrum, laudatiſsimum tamen in. imum in Phrygia.
Cerina in IMAind Chus D. dc rei vindic. pars ea haule cft.
uam aluum, aut ventrem adpellant. Sic accipifE- I. quod in rerum. S. fi. D.deleg.1. Hinc de ne Al⸗
Carinantes Feſtolib. 3. probra obisehautese, 4 2
cti, quæ infima pars nauis eſt, ſic illi ſortis nf d e.
Carnificis loco habebatur auctore eodem, qui ſe
. ulneraſſet.. Carpenrasi in l. fin. D. de iure immunitatis.&l. vnic. C. de excuſi artif. in Baſilic. eωιασιο qιο ui œ‿xνμᷣᷣe ua aciunt Whecse. poſſunt. Carpentarius ſpeciale nomen eſſe Iſi- dorus ſcribit lib. 19. ca. 19. Vehiculi genus erat, vt ex lib. 1. Faſtorum Ouidij colliges- e Nam pruuls Auſonias matres carpenta vehebant- Kaοσνα, apud Clementem Alexand. lib- ſ. poſtcp, id eſt manuum porrectiones uapnès enim cauum ma- nuum,& volam ſignificat eidem& Ariſtoteli libro 1. de animalibus 1. iunctura uapnòs ãgbοα αιαιε, αι Spa- xlovoę.—. Carpaſum apud Marcianum l. fin. S. ſpecies D. de publi- ca. planta eſt, ex qua ſuccus medicamentis vtilis ex- primitur, cuius commeminit Galenus lib-⁊-de Com- poſ.& onop aapnaos- Dioſcorid. lib. 6. cap. 14. Paulus fÆgyneta Carpeſiam vocat. Se 1 K. Carpocratiani l. Arrianis. C. de hæreticis. hæretici dicti àCarpocrate, qui dixit Chriſtũ hominem fuiſſe tan- tum,& de vtroque ſexu progenitum c. quidam autem. 24.. 3. vide Philaſtriũ Brixienſem Epi ſcopum in he- roſeon catalogo. 1 Carpuſculum, ſiue, vt alij legunt, Carpi ſculum, definito- re Fl. Vopiſco in Aureliano calciamenti genus eſt. Hanc etiã vocem reperi in epigrammate lapidi anti- quiſsimo inſculpto, quod Viennæ Allobrogum, ad diui Mauricij ædem extat.
Carrucha in l. ſi cuius. in fin. D. de vſufruc.& apud Pau-
lum lib. z. Senten. titu. 6. s.penulti.& l. in commodato s.penul. D. commod. vehiculi genus duas habens ro- tas, quod& ciſium adpellatur. Plin. libro 33. cap. 11. At nos, ait, carruchas ex argento cælare inuenimus.
Carrucha dormitoria in l. vxori. D. de auro& argento le-
gatis. Hinc
Carrucharius in l. item quæritur. in princ. D. loca. qui&
ciſiarius dicitur, qui Carrucham agit.
Carruli l. cum duobus. ĩ2.S. ſiquis ex fociis. D. pro ſocio. qui quid vehunt, vt ex eo textu liquet. b
Caſa à cauatione, ductam putat Feſtus lib. 3. quæ lectum
paſtorale Statio appellatur Vergil. in Alexide, Aique humiles habitare caſas,& figere ceruos.
& apud Scæuolam l. vxorem 41. s. feliciſsimo. D. de
leg.· pro domuncula videntur poſuiſſe Iuſtini. S. litto-
rum. Inſtitutioni. de rerum diui ſ.& Pomponius l. pen.
D. de vſufru.
Caſæ literarum quæ fuerint ex libro Variorum aucto- rum de limitibus diſces& quid caſales,& Caſale quo- rum verba huc tranſcribere nimis longum eſſet.
Caſaria Feſto, quæ caſam cuſtodit.
Caſellæ ſunt granaria, in quibus fructus componuntur, ſic accipi poteſt in ca. caſellas. 2. q. 2.
Caſcum Feſto lib.ʒ3. id eſt, antiquum, quod Varro probat
lib. 6. Linguæ. ex Ennio Manilius: Caſcum duxiſſe ca- ſcam non mirabile eſt, quoniam canoras conficiebãt nuptias.
Caſeariã tabernam, ſiue(vt in Pand. Florent. eſt) Caſia- riam, i. pro, e, vt ſæpe, poſito dixit Ariſto apud VIpia-
numl. ſicut. S. Ariſto. D. ſi ſeruit. vend. in qua Caſei fu- migari ſolent. vt d.§. Ariſto. lectio indicat& ex Co=
‚id eſt, clientelas, quæ Latinè Carpen-
CA S
lumellæ lib. 7. cap. 8. liquido conſtat,& ex Plinio lib. 21. cap. 42.vbi de Caſeorum diuerſitate loquitur. Fal- ſo igitur Haloander, raſoriam vtrobique repoſuit in d.§. Ariſto. Non tamen reiicienda eſt Accurſij in- terpretatio Caſeariam, in qua fiunt caſei, adpellantis: tametſi ad Ariſtonis locum minimè pertineat. Sed& Caſeariam tabernam, locum vbi caſei væneunt rectà quid adpellet.
Caſito vel Caſsito frequentatiuũ à Caſo, frequentatiuo verbi Cado. Paulus de ſeruit. vrb. prędior. l. ſeruitutes. 8. ſi ſeruitus ſtillicidij impoſita ſit, non licet damino ſeruientis areæ ibi ædificare, vbi caſsitare cœpit ſtil.
licidiũ. Feſto Caſabundus, crebrò cadens eſt.
Caſſari dicitur ſententia, quæ tenet gloſ. in c. accedens. lepremier in verbo.caſſani mas.ext.vt lit. non conteſt. Caſſamus, verbum etiam caſſatum denuntiamus. quo
ſenſu accipi ait Bernardus gloſſularius in d. ca. acce- dens I. ſed ineptè, alioquin fruſtra ibidẽ ſtatim ſub- ieciſſet pontifex, 1mò caſſas denuntiaui mus. Non ta- men nego, quin& Caſſare caſſum denuntiare ſignifi- cet. in c.cum dilectus.ad fin.& ibi gloſ.ext. de elect.& cle.poteſt. Quod autem ea, quæ ipſo iure nulla ſunt, infirmari debeant,& caſſari, liquido conſtat ex No- uella 7.§. ασμ⁴⁶. i bi, à& Ma 9à 1„ν⁶ς᷑‿εμένp duuvpop-&c.& adnotat Accurſius in l.& eleganter. in verſ. ſi in hoc ipſo. D. de dolo.
Caſſatio aliquãdo ad factionem fertur gloſ. ĩ nc. propo- ſuit ext.de conceſ.præben.& an ad actum nullum pᷣe- lin. c. ex parte. de teſtibus.
Caſsiani vel qui ex ſchola C. Caſſij, vel qui eius ſectæ erant,& qui C. Caſsij opiniones ſectabantur. vt do- cet A. Auguſti. libro 1. Emend. cap. 5.& libro 3. cap. 4De iis Pomponius l. ſecunda ad finem D. de origi- ne iur.
Cafsia via à Caſsio ſtrata. Feſto libro 3.& vide inf
Via.
Caſtaldia, gubernatio dicitur, qua domini res guber. nantur. Caſtaldi, gubernatores, vel vicedomini. Zaſ. de feud. degenerant. Itaque erat Caſtaldio non abſi⸗-
milis procuratori,& actori poſſeſsionum domini, cu- ius fit mentio in l.vlti. C. quod cum eo, qui in aliena pot. eſt. Secundum Aluarot.& gloſ. erat velut œcono- mus quidam, cui res dominica gubernanda commit- tebatur, inſtar œconomi Eccleſiaſtici. argum. l. iube- mus nulli. C. de ſacroſ. Eceleſ.
Caſtaldum in Leg. Lombard. l.1. de acqui. acto. re. glo.·in c. vnic. S. ſi verò. de feud. guar. in vſib.feud. int erpreta- tur eum, cui res domini committuntur. quam inter- pretationem probat Iacob. Beluiſius ibidem. Eoetiã nomi ne procuratores cont ineri liquet indicante Al- berico. Illo,& eodem ſenſu ſumitur Caſtaldio Belui- ſio d.§. ſiverd.
Caſtellani Andreæ Iſernio dicuntur hodie qui anteà di- cebantur caſtaldi, idque ex conſuetudine vtentium, & vſu loquentium. Porro in Gallia Caſtellanos ad- pellamus Caſtrorum ſiue Caſtellorum præfectos,& iu
dices, Sed& ſubalternos& inferiores iudices, vt ſub-
indicat Budæus in foréſibus. Caſtellanus, etiã dicitur Caſtri dominus, ſiue poſſeſſor Alber. ex Hoſtienſi c.
ad audientiam. de præſcript.& vide paulò inferiùs de hac voce.
Caſtellum, vt notiſsimam ſignificationem prætermit-
tam, accipere debemus„ aquæ receptaculum,, quod aquam publicam ſuſcipit, VIpiano 1.1.S. ait prætor. D. de aqua quotid.& æſti.& Labeoni l. fiſtulas. ⸗8. D. de contrahenda emptione. Idveteribus diuidiculum ad- pellabatur Feſto libro 4-quod nunc, inquit, caſtel- lum eſt ex quo à riuo cõmuni aquam quiſq; ducit. He- ſychius„ udse Mog, ait„ dvoεεα roms dv 3 A udrT ptooi os,¹ ſetiſouſos ⁊0 Oo. Sic accipi debet apud Paulum l. fiſtu- lam.
82⸗⸗ (—

1 7 onſtat 1 4 derſtael 1 . cienda et 1 Tua fun e um lnimoent 4 di cakei n 17 e 4 11 unoee. it. yrb lo,ſn au. dſ Predior.* ſe,vbi caſsitant rebrè aal
loſlularius in 2
1 truſtraibide 4 13 denuntiaui
caſſum denunt 3,
-K ibi glolten „quæ ipſo ium
n, liquido con 185 3 r. 7n0ed a 9* leganter. in„
em ſertur gl kerrur glol T. Xan adactum Ta
Caſſij, velq— moncs ſectabz 0◻ nend. cap. ſ.& He
ada ad hnem!
Feſto libroz. 4 ½.
ar, qua domin. ores, vel viced Er
„S,. I. „erat Caſtald.
poſlel sionum WlW uod cum eo, his & gloſ-erat“ 2un.
lica gubernan ð 1.
Ny
11*
4 dl le acqut.a⁰ 1.00
AlL
8 8 8 r. in vſib-feud nt 11 4 1 1„ Beluifus ibid re rineri liquet i 11
umutur Caſte d
ſtellorumpff 16 nferiores u a
. 15. 8.0 aſtellam 1 ab
ſor Alberex a
ai- nißcationen ge gur recep ae30.
Ä
11
.2 A
ccleſiuſtici. a ⁸⁴⁸
C A88
lam. 19. D. de ſeruit. vrb. prædiorum.& VIpianum l. 2. D. commu. præd.&l. cetera. S. item hoc prohibetur. D. de lega. 1.& 1. 3.de aquæ ductu. lib. 11. C. De Caſtellis vide I. Frontinum de aquæ duct.& Vitruuium lib. 8. c. 7. Agrippa, ait Plinius lib. 36. cap. 15. ad fin. caſtella 130.fecit. Porro Caſtella vt plurimum plumbea erant vt ex l. ſi venditor. 38. s. Firmus.& I. fundi. s. caſtel- la. D. de actio. empti. Hæc conceptatula adpellant Imppp-in l. 2. C. I h.de aquæ ductu. Scio G. Budæum in prioribus adnotat. ad d.§. Caſtella. permulta ex Claſ- ſicis rerũ ſcriptoribus prodidiſſe: cuius verba huc non
tranſfero, vtpote quæ cuiuis ſtudioſo ſint obuia. ACaſtello ducti ſunt Caſtellani qui Caſtellis præerant, vt patet ex inſcriptionibus antiquis. Planè aliter ac- cipitur inl. 2. C. de fund. limitroph. libro I1. Nam ca- ſtellani ibi dicuntur, qui vicis paruis muris circun- datis, quæ caſtella dicebantur, præerant. Sic Caſtel- lum apud M. Ciceronem in Oratione Pro Cecinna ac- cipi conitat. Cùm id, inquit, partim mirarentur, par- tin non crederent, ecce ipſe Ebutius in Caſtellum venit, denuntiat Cecinnæ ſe armatos habere. Quod nomen in eundem ſignificatum adhuc retinet Lugdu nenſis prouincia. Habent enim caſtella, quibus qui præſunt luges des Chasteaur Gallico verbo nuncupan- tur.&(haſftellains, Caſtellani. quo ſenſu accipitur in d. I. 2. O. de fund. limitroph. Ineptiſsima eſt igitur Oldendorpij,& Spiegeltj reprehenſio aientium Ca- ſtellanos non eſſe arcium præfectos, neque enim vim verb. Caſtelli expenderunt. 9 Caſtum& periurum M. Ciceroni contraria ſunt pro Q.
Roſcio Comædo. 1211 Caſtè viuere dicitur, quæ legitimè nubit Nouella. 6. S. oroXoinv. quod& Bartol. noſter rectè docuit l. fin. verf. ſed quia. C. de indic. vid. toll. ait Imp. d.§. rοαi½, 35² tei oc‿νeσρeννꝑνμᷣ νιυ½ν(A⁴αeν ε naheqꝰƷνοανε. Hoc ad eũ tractatũ perti net quo diſſeritur, An legatum mulieri, ſi caſtè vixerit, præſtari debeat. quod Bartol. placet dicta l. fin. Paulo Caſtrenſi diſplicuit. Tu expende: s.
onoomν ‚νaꝙFA. 4 Caſtigare eſt non ſolùm fuſtibus punire,& emendare l. 3.§.1I. D. de officio præfec. Vvis&l. ſi duo.. fin. D. de iure iu. ſed& flagellis per l. ſed ſicut. D. devſufru. Sed & adalia pœnarum genera pertinet, vt diſces ex cap. quia plerique. de officio ordi nar. lib..& c. ſi cleri- SsP. ſent. excommuni. cod. lib.& vtrobi que gloſ.& Doctores. 2 Caſtigatio leuis qui accipiéda ſit apud Vlpianum l. ſed & ſi quemcunque. 5. f. D. ad leg. Aquil. repetita in l.ité duæritur.. item Iulianus. D. Ioc. Bald docere nititur, ad dict. 5. fin. appellãtque moderatam: quod latè ex- plicat.— ki. Prnlli ⸗. Caſtigationẽ modicam apud VlIpianum inl. magiſtrati- pus. D. de iuriſdict. varij variè interpretantur. Accur-
ſius ibidem adpellat coercitionem, ſine qua iuri ſdi-
Aio eſſe non poteſt, quod Bartol. improbat, dicitque eam expediri officio iudicis nobili: eſſéque meri. Bal-
dus autein ſcribit ibidem eam habere locum in leui- bus delictis quæ corpus non tangat. Alciatus in lim- 2 perium. nume. 144.D. de iuriſdictio. Modica, inquit, caſtigatio, debet intelligi deca, quævenit acceſſoriè adiuriſdictionem, quæ iuriſdictionis eſt, vel, ait, de- bet intelligi de aliqua coërcitione, quæ corpus non ædat&hæc Baldo conſentit.) Caſtrare apud Marcianum I. 3. S. item qui auctor. D. ad leg. Cor-de ſicar. eſt virilia, ſeu genitalia amputare,& excindere. 1. 55 ib 1.n Caſtrati dicuntur, quibus virilia exciſa ſunt,& vt ait Theophilus§. ſed& illud, Inſtit. de adopt. i ν ,‿οεr
2ox‿ααν„ενlip ερtp. Horum meminit VIpian. l.ſed
eſt quæſitum. D. de lib.& poſtumisl. ſi ſerua. 39.s.· fin.
CA S 38
D. de iure dot. Solebant enim mangones pueros ca- ſtrare, quo pretioſiores facerent l. ſi ſeruus. 27. 5.& ſi puerum. D. ad leg. Aquil. quod& ex M. rabio lib.. ca. 12.Inſtit. Orato. apertiſs imè indicat his verbis: Man- cipiorum negotiatores formæ puerorum, virilitate exciſa, lenocinantur,& pôſt paulò. Libidinem iuuet ipſum effœminati ſexus mendacium: nunquam tamẽ hoc continget malis moribus regnum, vt ſi qua pre- tioſiora fecit, fecerit& bona. Porro homines caſtra- ri S C.& diui Ha driani edicto vetitum eſt l. lege. 4.§. vlti.& l. is, qui ſeruum. D. ad leg. Cornel. de ſicar. Ca- ſtrare quoque etiam ad animum refertur.
Caſtrum numero vnius, notiſsimæ eſt ſignificationis. Caſtra verèò numero multitudinis locum ſignificant, vbi milites tentoria figunt: quo ſenſu accipitur apud Rodeftinum I.;. S. eman ſor. D. dere milit. Porrò ho- rum genera multa erant- quædam erant prætoria de quibus Tacitus lib.i. Annalium de Tiberio loquens- Diſperſas per vrbem cohortes in vna caſtra cõduxit
Tiberius. Alia erant Vrbana. l. ſi maritus. 15.§. legis- D. ad legem luliam de adul. Alia Vigilum, ſiue Vigi- lium d. 6. legis.
Caſtellenſe municipium quid ſit, Feſtus,& Valerius in lib. de limitibus docuerant, ſed id iniuria tempo- rum periit.
Caſtrenſes miniſtri adpellantur, vt ex Lampridio in Alexan. colligas. De quibus Tertullianus in hæc ver- ba ſcribit. Eſt& alia militia regiarum familiarum. Nam& Caſlrenſes adpellantur&c.
Caſtrenſis ordo is veteribus erat, vt miles Centurio- nis, Centurio Tribuni, Tribunus Legati, Legatus Conſulis, Magiſter equitum Dictatoris pareret impe- rio. Budæus dicta l. ſecunda de origi. iur. ex T. Liuio. lib. 8.
Caſtrenſiani ſunt miniſteriani aulici, vt colligitur ex ru brica de Caſtrenſ.& miniſter. lib. 12. C. qui ſacro Im- peratoris miniſterio deputati ſunt l. 4. C. eo.
Caſtrenſe iugerum quadratũ habet perticas cclxxxviij. pedes auté quadratos xxvĩii. dccc. id eſt, per latus vnũ
perticas. xviij. quæ in quatuor latera faciũt perticas Ixxij. ex Feſto,& Valerio lib. de limitibus.
Caſtrenſis peculij, Caſtrenſiümque bonorum eſſe intel- ligitur, quidquid in militia quæſitum, vel occaſione militiæ obuenit. Caſtrenſe peculium, vt Macer defi- nit l.caſtrenſe. 11. D. de caſtrenſ.pecul. quod à parenti- bus, vel cognatis in militia agenti donatum eſt, vel quod ipſe filiuſfamilias in militia adquiſiuit, quod niſi militaret, acquiſiturus non fuiſſet. Macri ſenten- tiam probat Paulus lib. 3. Sen-. titu. 4. niſi quòd pro agenti, Paulus poſuit, proficiſtenti: quod tamen ſecun- dum Alexandri Imp. diſtinctione accipiendum eſt J. 4.C. fami erciſ.& vide Barto. l.1. S. nec caſtrenſe. D. de collat. Caſtrenſis quoque peculij eſſe dicitur quod à palatinis conſcio principe& in eius propè conſpe- ctu quæritur, vt diuus Conſtantinus reſcripſit l.vnic. C. de caſt. om. pala. pecul. Et
Caſtrenſe æs altenum, in Caſtris contractum ex quo& Caſtrenſes creditores 1.i.S. ſi filij familias- D. de ſepa- rat.& vide infrà Peculiumä.
Caſtrenſis ſacri palatij ſub diſpoſitione ſua habebat pæ- dagogia, miniſteriales quoque dominicos,& curam palatinorum. Huius meminere Honorius,& Theo- doſ. l.vnic. qui à præbit-tiro. exc. C. Th.& I. z8. C. Th. de decurio.
Caſtrenſi corona donabatur, qui primus hoſtium caſtra
b propugnando, introiſſet, cui inſigne erat ex auro val- lum Feſtus lib. 3.& Gellius lib.. cap. 6.
EFoc loco, vt ſudia hæc mea intermittere me coegit pe4tis acerba, ita deinceps legum,& Canonum capita' locõſque
reliqu

3
1 4 1 1 1
—öZöͤͤ —— .— 3
———
——
ee 4 4 L 45. 3 4 —————I————————————.———— 5 ——;——— 3 4————————— 3 1———— 2—————————-——
——
CA S
4 2.. 3
reliquos recoouoſcere, præcidere de Kiti, inuitus. Nec ½*.
euim per otium licuit. id tamen, volente DEO Opt.
Max. præsiaboaliquando. N E MNORIAE.
ANNO SAL. DI. XIIII. PO0S I 3 KLILA PLVS QVvAM CIVILNA MENSIB. EFEREVII. ITA IN IVY- vENESO. SENESA. INVASIT GRAVISSIMALPESIIS I. VGD. vT HOMINVM XC. M IL. I. I A bLV SVE, MINVSVE CECIDE- RINT..
Caſum in iure variè accipi conſtat. Quandoque facti
88.* 3. 4. ſpecies propoſt, qudque, in diſputationem incidit.
ſic accipitur apud lulianum 1. neque leges. D. de le- gibus. quödve caſu accidit. Caſum, id eſt, negligen-
tiam explicuit Gaius! qui ædes. D. de incend. ruin.&
5....„.. naufrag. Caſus quod inopinatò euenit, aut contingit-
s.theſauros. Inſtit. de rer. diuiſ. vbi Accurſius ita de-
ſinit. Caſus, inquit, eſt inopinatus rei cuẽtus ex diuer- ſis cauſsis proueniens ob aliud..B. Qaſum fortuitum diffiniſſe, videtur VIpianus, quem nullum conſilium humanum præuidere poteſt 1. 2.§. ſi eo tempore. D.de admi. re. ad ciuit- pertin.& cui hu- mana inßrmitate reſiſti non poſſe idem ait 1. 1.§. is quoque. D. de obligat.& actio. quod diuorum princi- pum reſcripto iuuatur l. in iudicio. 38. C. loca. eius ge- neris ſunt mors, latronum, hoſtiũmve incurſus, pira- tarum inſidiæ, naufragium, incendium, fugæ ſeruo- rum.-ait Gaius l. in rebus. 18. D. cõmo. rem explicans. His adiicias vim aquarũ, inſolitã ventorũ vehemétiã,
rui nam, labem, effra cturã, rapinam, tumultus l. cõtra-
ctus. 24.D. de diuerſ. reg. iur. antiq.& alibi ſæpe& hi adpellätur Caſus maiores. Adpellatur& huiuſmodi cafus vismaior. vide infr. Vis maior. Exetnpla ſæpius in iurc. Ciuili reperias quàm quod trãſeribi debeant. Eoſdé caſum,& fortunam adpellat VIpianus I. 1. S. ſi
magiſtratus. D. de magiſtratibus conueniendis. Vnde
recte caſum dixit Feſtus lib. 3. quod fortuito homini- bus accidit. Diuerſa eſt Caſus acceptio apud Mar- cellum l. quia in eum. 16. D. ad legem Aqui liam. quia in eum(ait) caſum res deuenit, aquo incipere non poteſt,& apud Scæuolan l. Gallus.§. ille caſus. D. de lib.& poſtu.
Caſum pro amiſsione dixit vetus interpres Nouella. 22. 8. mitioris. quæ etenim amittuntur, cadere dicun- tur, pro quo Iuſtinianus ipſe, Aeoοεμανν 6uz ldονρν di- xerat.
Caſu etiam vocabulorum formas ſignificari ſcribit Fe-
dus lib.z. quia in aliam, atque aliam cadunt effigiem
& hoc ſenſu ſepe caſus pro caſu ponitur, vt adnotat Bernardus gloſſematarius Iuris pontificij in cap. 1. de
iudic. 1
K woske, in conſtit. de confirma. Dig. Atiνα, hoc autem. ſignificat veſtigiis inſiſtere,& pedetentim ſubſequi, & ad pedem, vt docet alciatus lib. II. apepy. ca. G6. quo verbo vſus eſt&e Plato. lib. 1l.welstee uig luNois Lne TX⁵ε νέμέμσασσασeν E re ſa 7 woca&c.
KASo«X,Conſtitutio,& ſolutio,& præſtatio, verbum iu- ris eſt. Hinc ud εονbςτ‿ a peo⸗ν redituum præſtatio- nes dicuntur Ariſtoteli. 2. Oeconom.& ſæpe in No- nel. Iuſtiniani. 128.S. A8„ν& aliis§§.
Cat bolenſes in rub. C. Theodoſ. de Piſto.& Catabol. lib. 14.titu.&eo. tit. l.9. quo ſenſu accipi debeat nõ- dum plansè ſatis conſtat. niſi dicamus eos fuiſſe, qui
anes exercitui præſtarent&nd 5 udᷣasdXecj Vel vafa- 6. Map, id eſt ſoluere Bud. in poſter. adnot. Catabolen-
C A I
ſes alio ſenſu accepiſſe Caſsiodorũ ſubiecta eius ver. ba lib.z. Variarum epiſtul. ad reſtum. V. I. Patritiũ de- clarant. Atque ideo magnitudin ituæ præſenti admo. nitione declaramus, vt marmora quæ de domo Pin- ciana conſtat eſſe depoſita, ad Rauennatem vrbem per Catabolenſes veſtra ordinatione dirigantur. Eo- dem ſenſu accipiendi ſunt a2pud eundem libro 4. Va- riarum ad Godiſcaleum Saionem. vbi pro, Catabul-
nenſis, legendum, Catabolenſis r ecte cenſuit B. Briſso-
nius.. 1.11 Catadromus apud Labeonem inl. ſi ſeruus. 54. D. de act. empt. quibuſdam ſignificat deſcenſum exgrue ma- china. Verior ſemper mihi viſa eſt explicatio eorum, qui funem extentum ex edito loco in inferiorem de- miſsum exiſtimant. quod& Labeonis verba ſigniſi- cant d. l. ſi feruus. 4. Veriſsima igitur eſt huius loci lcctio vel inuito G. Budæo ad Labeonem, tametſi non Suetonio in Nerone cap.iä. Cataphryges apud Ifidorum 8. ethimolog. lib. hæreti- corum genus quibus nomen à Phrygia prouincia in- ditum ait. Hi adſerebant aduentũ Spiritus ſancti non in apoſtolos, ſed inſe traditum.
Cataſta, locus vbi ſerui venales exponebantur. Erat&
Cataſta machina lignea longa,& magna compedis forma, qua ſerui vincti tenebantur Plinio libro nat. Hiſt. 35.Cap. x8. 1 Cataſtrum, quod Extimum eſt barbaris iuriſperitis, appellatur. ea voce vtitur Andreas Alciatus Kegul. m. præſumpt. 10. Et I Cataſtrum videtur appellare Bartolus in 1. forma.§. ſi cum ego. D. de cenſibus. librum, quo tributa,& cenſus æſtimari ſolent in s. ſi cum veniam d. l. forma. ipſam æſtimationem Alciatus regul. 1. præſumpt. 10.& Lin ſuis. D. de lib.& poſtu. æſtimum vocat, VIpianus d*. ſi cum ego. profeſsionem. in s. ſi cum veniam. cauſam
addictam.
RKſu Xe,& Kaſexi?o, apud paulum A poſtolum ad Galat..
Fc. ante bapti ſmum. de conſecrat. diſtinct. 4. ſignit- cant inſtituere, erudire, initiari.
Qatechizare verbo Latinè vtitur Pertullianus li. de Co-
rona Militis.. Ka]u xvvoòs, participiale nom en, quo vſus eſt Lucas Apo- ſtolus Acto. ca. 18. de Apoll. Ioquens ror db ua,/ Xuuiro: 7d, 6p T oe. 95 Kala&εααννο Catechumenus, quo vſi ſunt Paulus Apoſto- lus a Roma. cap. 2. au xs evop 2a 7„4*,& Auguſtinus ad Fortunatum in ca. catechumenum. de confeda ui ſtincti. 4.Audientem,& auditorem ſæpè vertit Ter tulianus. Hinc“ Catechiſmus, inſtitutio. Nicolao Pontifci Maximoc. catechiſmi, de conſecra. diſtinct. 4. vbi Archidiaco. ante baptiſmum. un Catechiſmos autem à ſacerdotibus vniuſcuiuſque ec- cleſiæ fieri poſſe decretum eſt d. c. catechiſini. Catena, vinculum ferreum in conſtitutione Gratiani& Val.& Theod. l. fin. CQ. de abolit-ad incorporea tamen reterri conſtat. vnde Legum catenas dixit M. Cicero in Sextiana in d. tamen l. f. ad omne vinculorum ge- nus catenæ verbum pertinere eorundem Imppp· ſen⸗ tentia ſignificatur. 1. Cathedra notioris ſi
rudimentum rectè vertas, vt& pontifex quidam d.c. 2
referri debeat. Sarhwühre nlcoo are in o. luminoſo. 18. quæſtione ſecun „ i ludicia exercere vt ibi explicare videtur gloſſa, el(yt ait Albericus Roſatius) iuriſdictionem exer-
cere,& explicare ciasl;..A re,& explicare, quod ibi ſignificare viſus eſt pon-
.6 4 3„. Gler ſuvel, particula explicationis nota ſit. Sathedratici appellatione jn c. conquerente. de offic. ordina.
ſim neſcius locum ſignificare, in quo decurri ſoleat
Tris gnificationis eſt„quàm quod huc
△“ — 2
„——

ethimolog. g d' duentu Spir
les exponeban ar, †
81,& magg 35
cbantur
elt dardaris un 4 Aei 1 AnGres Alc
drum, quo tridu— a veniam d. l..& gul.. præſum
mum vocat, VN imn
iriari. tur Tertulliat*¹
7 1 n, quo vſus eſ 1 loquecns Werf p
1* 4 ſtinct. 40 1.
4* 35! t&pontitex 1
h nnis cſt, qud. an noſo Squef ol 2 plicans i Ael 95) e riſ 1u nll. A ,. tioni Gata2 f 1 uerentt em C.* 1
ur Plinit ln
e Bartolus in!
C A T
ordina. in antiq. continetur quod clerici epi ſcopo ſuo annuatim cathedralis honoris cauſſa pendunt. quod & ſynodaticum quibuſdam adpellatur. Eius autem nomine duos ſolidos pendi, eadẽé decretali expreſſum eſt d. c.conquerente. quod& decretum fuiſſe Gratia- nus refert. c. placuit. 10. quæſtione 3. Eſtque ſubiectio nis, velobedientiæ ſymbolum. verti autem debent in templi reſtitutionem, vel(vt cum aliis Ioquar) in eccleſiæ reparationem d- c. placuit. Cathetus apud Gaium,& Theodoſium in lib. de limiti- bus, Græcum verbum, quo normalis linea Cenſo- rino apud Budęum in prioribus ſignificatur. Catholiciani in conſtit. Arcad.& Honor. l. pe.§. fi. C. de bon. proſcript. qui& Cæſariani dicebantur officia- les raęedra ratiociniorum, indicio eſt d. S.vltimus.& rocuratores Cæſaris inl. prohibitũ. 5. de iu. fiſ. lib. 10. C. Paratitlarius l. 4. C. de Epiſc.& cler. Catholicum adpellabant Cęſaris procuratorem ex mul- tis Bafilic. lib. liquidò conſtat& ad d. I. prohibitum. &» 1&& AX oi N uboX u Xeuoνο wapab dvas ‿ν voͤceop. & adl. z. C. de iur. fiſc. à ε⁴ uαε ⁴νντ⁵ννσϑμεεαυᷣοσι dem & Aor-oHtrus. dici cœpit. C. Harmenopuhlhlo. Catiflus Paulo l. cùm de lanionis. 18. S. cum de villico. P. de fund. inſtruc. dicitur ſuperior, pars molæ. F. Ma- rius Grapaldus inferiorem eſſe autumat, auctorem nullum aut rationem adducens. à Paulo igitur, cui ne quiſquam alius diſſentit, facilè non diſcedas. Catinum Acapiendo dictum va ſa, vbi pultem, el iuru- jenti quid ponebant, adpellari ſolita Varro libro 4.ing. Lat. ſcribit. Siculoſque dixiſſe ar νop, vbi aſſa ponebant. 1r Xlox&ꝗ Græcis, Latinis poſſeſsionem dictã ait Paulus 1.7.D. de acquirenda poſſeſsione. quæ quid ſit, vide in- fra Poſſeſsio. cur autem ita Græcis adpellata ſit, do- cet A. Alciatus libro I11. capi-. 1.„atey. Ductum ver- bum illud putat ad Paulum d. I. 1.&nò † ½a oxap, id eſt detinere,& tenere. 112 1981
Catoniana regula defmitur apud Celſum 1. I. D. de regu. Caton. Hanc Catonis regùlamin quibuſdam falſam
iĩdem ait. d. l.r.velut in ſpecie apud eũ relata. Ad quæ autem pertineat an nõ Catonis regula, explicatur eo- dem titulo,& tractatu& l. cætera. 41.§.1. D. de lega. 1. & l. ſi optio. 13. D. de opt. leg.& alibi ſæpe. Eadem Ca-
toniana fentontia adpellatur Mæciano l. Julianus. S.
1. de cond.& demonſtra. Cætera interpretibus diſcu- tiéda relinquamus. neque enim ad inſtitutum noſtrũ pertinent. Caudecæ, vel Caudetæ Feſto lib. 3. dicebantur ciſtellæ ex iunco, ad fimi litudinem caudæ equinæ factæ. Caudex antiquis dici ſolebat(vt ait A. Seneca li. de bre- uitatevitæ) plurium tabularum contextus. Hinc Co- cdices, vide infrà Codex. i aMN138,5 Caudicæ eidem Senecæ ibidem, vel Caudicariæ Feſto
Jjib. 3naues erant ex tabulis craſsioribus factæ, ha-- rum ctiam cõmeminit A. Gellius lib. 10. cap. 25. Noct.
Caudicarij in 1.2. C.The. de piſtoribus& catabol.& l.-. C. Th. de cano. frum.vrb. Roma.& I.9. C. Th. de ſuar. pecua.& ſuſce. Erumentariorum vrbis KRomæ genus erat, quorum oa functio erat, vt piſtoribus frumen- tum vænundare cogerentur vt Valerianus,& Valens
Impp. conſtituerunt d.lir. Hicorfpus habebãt d. l. 2.& patronos dicta l. 1. De iis etiam aecipiendam putem
I. in fin. de wondi. impubli horr lib. 0. C.
Cauea Varroni dcauo ducta apud VIpianum kainiuria-
rum. r3.5. ſiquis me. D. de iniur. ſignificat aream in me diotheatriin qua equitum ſubſellia conſtituta erãt, — dicta quòdwelis tecta caueæ ſimilitudinem ha beret,
quo ſenſu accipitur in Amphitruone. Vt conquiſito-
Hres(ait) ſinguli in ſubſellia cant per totam caueam
C A v 39
ſpectatoribus. meritò Græcis deupvluaον. Ea publica erat adeò, vt ſi quis me in ea ſedere prohibeat, iniu-
riarum in eum agi poſſe idem VIpianus ſcribit d. S. ſi
quis me.
Cauena in c. vnico in princ. de not. feud. exponi vide- tur ibi Camera.
Cauere luris Ciuilis verbum eſt, idque generale. in va-
rias enim& multiplices acceptiones fertur,& formu las. ſingula excutiemus. Primò proſpicere,& conſu- lere ſonat apud Scæuolam l.z. D. de tranſactionibus.& Labeonem l. ſi mercedem. in fin. D. de actionibus em- pti. Sic cauere ſibi cenſetur creditor qui curat ſibi pi- gnus dari, apud Paulum l. ſi conuenerit. 18. 5. ſi quis.
D. de pigno. Generaliter definitum eſt nec paciſcẽdo, nec legem dicendo, nec ſtipulando quem quam alteri cauere, id eſt, proſpicere,& promitere poſſe Q. Mu- tius ait l. quo tutela. 73. D. de diuer. reg. iuris.
Cauet etiam, qui conſiliũ dat, quo ſenſu accipitur apud M. Ciceronem in Topicis, cuius hæc verba ſunt. Ete- nim cùm tu mihi meõſque multa ſæpe cauiſſe.&c. at que ita accipi debere indicio ſunt quæ ibidem præce- dunt,& Oui. lib. 1. Amorum,
Ilo ſepe loco capitur conſultus amore, Quique alus cauit, non cauet ille ſibi. In eo autem genere rectè eum cauere Plautus exiſti- mat in Epidico, qui iura,& leges tenet. Hanc tamen cauendi formam ſibi præripiunt atro circulo notati, exleges,& auritæ beluæ. Sibi igitur proſpiciant qui reſponſa conquirunt. at hodie vtrique cæcutiunt.
Cauere boni viri arbitratu perceptum iri vſumfructum,
hoc eſt, non deteriorem cauſam vſusfructus promit- tere facere& non aliter vti quàm bonus vir arbitrabi- tur l. 1. Vſufructuarius quemadmod. caueat. D. S. ca- uere.
Cauere capite, eſt capitis periculo ſe obſtringere,& aliũ ſibi eodem vinculo obligare. Budęus in poſterioribus Adunot. d. l.ſi ſciente. ex Plinio lib.34·ca. 7. Capitéque tute larios cauere pro eo inſtituti publici fuit.
Cauere dotem, pro promitterc. Lege titu. de dote cauta. C. lib. ſ.—
Cauere cautionem dixit Hermogenianus l. tutores. 6. D. rem ratam haberi. pro quo Perent ius Varro, Cauere, cautione lib-Ling. 4. atque ita apud Hermogenia nũ d. l. c. legi poſſet: ſed Cauere cautionem figuratè dixit.
apud quem Cauere, promittere per ſtipulationem ſonat. 8
Cauere dupla in l. quod ſi nolit.§. quia aſsidua. D. de æ- dilit. a&tio.vide infrà Dupla.
Cauere idoneè dicimur ſatiſdato, zut pignoribus, ſed & ſi promittendi fides nobis habeatur ſiue ſatiſdatio-
ne-ita explicat Vlpianus noſter I. 4.§. addici. D. de fi- delcommiſ. liber. pro quo Modeſtinus in l. Septitia. 10. D. de pollicit. Aaꝓρέαφe᷑Q⁹⁹⁶εμκενν aFoxαeειιε dixit in cun-
dem ſenſum. a αααοκςεερς enim cauere& tutum façere ſonat. Sic accipi(vt ſupra) debet in l. ſed& hæ.§. de-
fendere. D. de procur.& f. fideicommiſſa.§. ſi heres. D. de legat.z5.. 12
Cauere lege apud Papinianum l. ſi venditor. 6. S. ſi qnid emptor. D. de ſeruis exportandis, eſt pacto nominatim
aliquid exprimere& promitterer.
Cauere obſidibus apud Cæſarem lib. 7. de bell. Gallico
nonprocul. ab initio. Et quoniam(inquit)in præſen- tia obſidibus cauere&c. qua formula obſides& dare X& exigere ſignificari, ſed ſub diuerſa ſignificatione Gulielmus Budaæus exiſtimar dicta J. ſi ſciente. eodem titulo. dic. 8
Cauere prædibus, formula vetere dixit VI ptanus in l. ſi quis putans 6. S. ſudamni. C. communi diuidundo, pro cauere fideiuſſoribus,& pignoribus. Cauebatur ta- men prædibus& prædiis populo vt T. Liuij teſtimo-
nio

C A V uet. Si quibus(ait)argentum in preſentia de-
nio li ria de- dandam ex ærario pecuniam mutuam prædibuſ
eſſet, libu que acprædiis cauendum populo cenſerent. Hæc Li
uius lib. 22. 5 Cauere rectè dicimus per ſatiſfdationem, aut pignori
bus datis Lomponicin apud Vlpianum explicante 1.1.§. iubet autem. Sic Cauere ſatiſdato apud pomponiũ l. is, cui: 31- Da2 leg. Ealcid. id eſt, cum ſatiſdatione, vt explicare videtur diuus Antoninus l. z. C. de vſur. legat.& Vlpianus J. niſi. 1. D. de rei vind.— 4 4 Cauere, eſt etiam cautionem extorquere in 1. cùm poſtu- laſſem. 44.S.fin. D. de damno infec. Sic apud Cicero- nem in Bruto in hæc verba, At verò, inquam, tibi ego, Brute, non ſoluam, niſi prius Ate cauero&c. Cauerc etiam dicitur, qui ſideiubet, vt ex l aul verbis li quet l.cum, pro quo. O. de in ius voc.& 1. Lucius 46.
§. Paulus. 4. D. de admini. tut.& apud Terentium Var-
ronem lib. linguæ Latinæ 5. ac pro ſe alterũ dare, à quo cauere&c.
Cauere dicimur per ſtipulationem ſi inter præſentes atum eſt Paulo l. Titia. 1346.·pen. D. de verbo.oblig. & I. 1. C. de contrah. ſtipu. quo ſenſu accipi debet apud Celſum I.tres fratres. D. de pact. quo loco A ccurſius interpretatur, cauerunt, hoc eſt, promi ſerũt.qu od per ſtipuſationem intelligendum eſt d. 8. penulti. Cauet igitur qui interrogatus promittit dicta 1. 1.& dicto§. penulti.
Cauere tamen nudè promittere ſignificare, non autem fi⸗ deiuſsionis dationem eo verbo contineri Iuſtinianus conſtituit l.z. C. de verbo. ſignif. Sanè ſi lex vel teſta- tor, contrahénſve ſatiſdationem aut fideiuſsionem adiecerit, tum aut dandum ſatis, aut fideiuſſores adhi- bendos liquet. Cauere igitur nuda promiſsione acci- pi debere ait Mela pid V planund. 1.2. S. fed ſi dubi- tetur. D. de iudic.
Cauet quoque qui confitetur Accurſio l. maritus. ſz. D. ſol. matri. cuius explicationẽ probat Albericus quod ſi ſecundum tractat. C.de dot. caut. non nu.(vt par eſt) accipias, eſt ſcripto non acceptam dotem promittere 1.1.C. eo.
Cauere eſt nominatim exprimere, vel expreſsim quid ſta tuere, vt apud Paulum l. 1. D. deleg. Khod. de iact. & alibi ſæpe. Sunt qui putent verbum
Cauere apud Vlpianum l. ſi vt certo. S. quinimo D. cõmo. & Paulum l. in commodato. 17.§. z. D. eodé. ſignificare chirographo ſe obligare. Quod verũ adfirmare auſim: cùm literis obligemur vt Inſtit. de lite. obliga.& alib. Hinc natæ veteribus iuris auctoribus formulæ,
Cauere ab aliquo apud Vlpianum l. ſi ſciente. D. ad leg. Pomp. de parricid. Ab ſeſe cauere apud M. Ciceronem in z. Verrina. Epicratem conueniunt, demonſtrant idquod ſciebat&c.ab ſeſe caueat, quemadmodũ(hoc
eſi Budæo ad d. l. ſi ſciéte. interprete) ab aliquo cau- tionem exigat.&. Hinc
Cautionis quoque verbi varia, multipléxque eſt ſignifi-
catio- Cauitionem pro cautione veteres dixiſſe ait.
Feſtus.
Cautionis nomine, vel&oοραeQʒaus non eſſe fideiuſsionis interpretandum: niſi hoc ſpecialiter, vel in Græcis vel in Latinis verbis ſcriptum fuerit, niſi enim vel ge⸗ neraliter de ſatiſdatione, vel fideiuſsione ſpecialiter ſit nominatum, cautione, vel aρ ν minimè fideiuſ- ſionem, ſed nudam promiſsionem ſignificari. Hæc Iu- ſtinianus l. ſancimus. C. de verborum ſignifica. cui addas, niſi aliud res tulerit, exegeritve, quod& Bal- dus Peruſinus rectiſsimè animöduerti:
videas. Cautionis tamen verbo promiſsionem contineri putat Alceiatus I. qui pecuniam. nu.34. D. ſicertum peta. Eo
.4. 3- quem 1
C A V
etiam verbo ſimplicem confeſsionem ſignificari idé ibidem ſcribit, quod& Albericus docetcitans. I. Lu.
cius. D. de manumi- teſt. Equidem putem pro promiſ- ſione rem pupilli ſaluam fore accipi.
Cautio etiam in l. ita autem-.S. Iulianus(aliàs eſt lex. in vulg. cod. in c. uidam decedens.) D. de adminiſtra. tuto. ſignificat formulam& verborum conceptionem G. Budæo interprete in l. ſiſciente. ad leg. Pomp. de parric.velliuſſum teſtatoris..
Cautio, quæ Græcis Ao ꝓρ☚& λdGtu, di citurvulgò ſecuritas, quo ſenſu accipitur apud Pomponium J. plus cautionis. 25. D. de diuerſis regulis iuris antiqu. Plus(ait) cau- tionis eſtin re, quàm in perſona. vti Accurſius&p. Decius interpretantur cautionem, ſecuritatem. Hanc luſtinianus Nouella conſtit. 17.§. r45. adpellat aor- Aaap. vetus interpres vertit Cautelam. hoc verbo vſi ſunt Vlpianus I. ſi defunctus. iſ. in fine. D. de procu- rator.& l. ſi debitori. D. de iudic. Gaius l. ſi plures. 14. D. depoſiti.& Pomponius l. quamuis. 6. D. depigne. actio. verùm cautelam pro cautione à Tribuniano, & collegis repoſitam quidam exiſtimat, quod& mihi veriſimile ſemper viſum eſt. Veterum enim iuris au- ctorum ſcripta immutaſſe,& truncaſse eos cõſtat, vt docui in libris Mediæ Juriſprudentiæ.
Cautionem etiam pro cautela à M. Cicerone libro 2. de Orat. dici refert N. Marcellus. Neque mihi illa cau- tio,&timiditas in cauſsis propter præſtantem pru- dentiam Craſsi negligenda non eſt,& à Terentio. in And. Puerum auté ne reſciſcat mihi eſſe ex illa cau- tio eſt.
Cautionis verbo inſtrumenta, tabulas, ſyngraphas,& chirographa contineri ſubiecta legum capita demon. ſtrant. j.ſi quæ ſunt. ĩ. D. famil. exciſc. l.lecta. 40. D.ſ certum pet.l. penulti.. fin. D. ad leg. Falc. l. Lucius. u. D. depoſ. l.cum conuenit. 20. D. de pigno.& alibi ſe- piſs ime vt in l. emptor. 47.§. Lucius. Sic„oνανα. ucæ 16. Chartulam liberationis, ineptis Quictantiamſo- nat. Eraſmus vertit cautionem.
Cautionis adpellatione inſtrumentum ſignificari apud Scæuolam in d. l. emptor. in princ. cenſuit ibidem Ac- curſius. Equidem pro nuda promi ſsione accipien- dum putem, vt latè docui libr. 1. Enucleationum ue- havõp. cap.l..
Cautionem apud Marcellũ l. Titius 24. D. de pecu. con- ſtit. Epiſtulam, ſignificare liquet.
Cautionc actionem intelligi quidam putant in l. 1.§.ſ quis purganti. D. de cloacis. Tu verümne ſit quod di- cunt, expende. ,,
Cautionem pro dilatione accipit Accurſius in§. ſi verò cauſam. in authentica de litiga. conſtitu. 112. fed ine-
pté. Inciderat Accurſius in deprauata exemplaria& cautione, pro vocatione legerat. Nam in ea conſtitutione Græcè à luſtinia. ſeripta ita eſt, iudςε Axeu ⸗&c.
Cautio in Conſtitutione Honorij,& Arcadij in l. quo- niam. 13z. C. Theo. de fide teſt. tranſcripta in l. quoniam liberi. 10. C. de teſtibu s.accipitur pro prouidentia, vel Ptalllicna„vt interpretatur ibidem Accurfius,& id rectè.
cSAVTIONV A.ENERA. Cautio debita in 1. CQ. de tut. illuſtr. perſo.
Cautio dotalis I. fi.§. fil iæ. D. de leg. 2. 4 Cautio de dolo, qua dolum abeſſe promittitur.hanc cuer
riculum malitiarum omnium adpellat Marcus Cice-
ro.Nuius cautionis meminit Pomponius 1. 5-.in prin-
cip. D.de verborum obligationibus,& l. nouiſsima.
D. iudic. ſolui. Diuus Ambroſ. lib. 3. ca. r0. diu. officior- honeſtatis formulam vocat. S
Cautio fœneratitia apud Juſtinianum in l-ſancimus. ⁊5.
C. de

„quamuis. 9. i
15 0 cautione ¹) A .
am exiſtimat. f. V d1 4 „Vererum q mn „ Ktru 1 „Ktruncaſzet 2 29 riſpradenti. la à M. Cicera 1. 15 ellus. Nequem 1 1s propter pra an 1 non eſt,&¹ 1 ciſcat mihi eſſ 4*
1, tabulas, ſ r diecta legum C. mil. exciſc. lla πÆ D. ad leg. Fale 10. D. de pignq
KLucius. Sic* b
s, ineptis Ci* dnem. trumentum ig nprinc.cenſut 1
8
da promiſsio 1* Ibr. 1. Enuclet in
Titius 24-D4 9
liquet. 1 quidam putt 33
ne n 5. Tu verümn
iga. conſtitu- 4 d„eu n deprauata* . 1 1
at Nam ineac u
C A V C. de adminiſtra. qua fœnus aliquod promittitur. Tex tum illum expende.
Cautio Falcidiæ legis de qua in l. 1. D. ſi cui pluſquàm. per legem&c. Cautio indemnitatis, quæ pro indemnitate præſtatur apud Papinianum l. liberto. 31. S.1. D. de negotiis ge-
ſtis.& alibi.
Cautio iudicialis, quæ àmero iudicis officio profici-
ſcitur. ita diffinit Domponius 1.. D. de verbo. obliga. Alciatus ibidem videtur aliter diffiniſſe, vt ſit, quæ coram magiſtrat ibus interponitur. e
Cautioné iuratoriã,(cuius forẽ ſis vſus frequentiſsimus
eſt) diffinit luſtinianus s. fed hodie. Inſti. de ſatiſdat.
miſsionẽ cũ iureiurãdo. Græcis appellatur ouooia, Vtrefert idé Theophilus, vel(vt ex Juſtiniano liquet Nou.»y.§. â9 1 ονε.) Noεοο. ait enim, 6 ⁷ ℳ ½*s 1 garo,&c. quod ita vertit. lulianus Patritius. Si qui iu- rati promiſerint. iudicialia hæc eſſe nomina ſcribit lulius Pollux lib. 8. Onomaſtic. cap. 1. 26⁸. Aenastap oroca ro in hæc verba, A.oααοσιε dndltgr 59G IFou ogia diop rir Inp oo euus aεb en' a Mlo Turar ute oiap inuetoap aιέε asuſeip Pdοncp 4eεεvivla auos. rꝓs. Iluratoriæ cautionis meminit Leo Imp. l. vnic. C. vt omnes iudic.& Zeno l. pen. de dignita. lib. 12.C. qua quis ſuæ fidei committitur, vt idem ait— qui in l. fin..de princip. ag. in reb. lib. 12. adiuratoriam cau- tionem adpellat. Be cautione iuratoria accipienda eſt l.penultima C. de teſtib. iubens ſacramento com- mitti.
Cautionem moratoriam apud Papinianum l. cum poſſeſ ſor..õ. fi. D. de cenſibus.eo ſenſu accipiendam putem, quo moratoria præſcriptio apud Diocletianum,& Maximia. in l. 2. C. de precibus Imp. offerend. Galli literas Quinquénales vocant aut anni dilationé quas intributis,& cenſibus admitti vetat d. S. fin. De his Quinquennalibus vide Cinum, Baldũ& alios in d.l. 2. incip.quoties. Guid. Papam in quęſt. 97.& 109.
Cautio Mutiana eſt, qua is cui quid relinquitur, pro- mittitſe nunquam facturũ: eius enim vtilitas in con- ditionibus quę in non faciendo conceptæ ſunt, con- ſiſtit, idque VIpianus ait l. Mutiane. D. de conditione & demonſtra. Quando ei locus nõ ſit docet Papinia- nusl. auia. 77.§.1-D. eo. De hac Iuſtinianus in Nouell. 22.§.16 5 ½peis.& alibi ſæpe. Tu de hac cautione vide Barto.& alios in d. l. Mutianæ.
Cautio non numeratæ pecuniæ dicitur chirographum debitoris, quo ſibi creditã pecuniam ſcribit, quæ ta- men numerata non fuit l. 1ů.de caution.& nõ numerat. pec C. Greg.&l. 1.3.4·8. C. de non nu. pec.huc pertinet titulus.C.de dot.caut.& non num. pecu. 8
Cautionem nudam accipere debemus inl. 2.§. ſed ſi du- bitetur. D. de iudic. ſimplicem promiſstonem pęrt.
fancimus. C. de verbo. ſig. quæve ſine ſatiſdatione fit
d.. ſed ſi dubitetur. Quando autẽ huic locus ſit, gloſ-
ſa in l. pen. D. de hereditat: pet.& Alciat. in J. ſiquis. ſtipulatus ſit Stichum in fin. D. de verborũ obligatio-
docent.
Cautio nudo pacto cùm quis tantum fidei de me habet, vt nuda promiſsione ſit contentus.
Cautio folita apud VIpianum l. diuus Pius.5. D. de petit. heredit. qua poſſeſſor hereditatis cauet rem pendenti non alienare.
Cautionũ genera recenſet Speculator in variis in locis,
quos in indice reperies in verbo, Cautio. ea huc tranſ- ferre vaniſs imi eſſet operis: ſtudioſiſsimo enim cui- que obuia ſunt.
Cautum(vr reſert Paulus l.habere. 188. D. de verborum ſignificatio.)intelligitur ſue perſonis ſiue rebus cau- tum ſit, hoc eſt, fideiuſſoribus vel pignoribus datis. Sed hoc reſponſum pugnare videtur cum l. ſancimus. C. eodem Hanc xiρμμ, non ſatis conciliat A. Al-
C A V. 4⁰
ciatus in d.l.habere. S.cautum. Tu rem exactius per- ſpice. 3
Cautionales ſtipulationes inſtar actionum habere dixit Vlpianus I. 1.D. depræto- ſtipul. intercedunt autem vt ſit noua actio.
Cautionem extorqueri apud Vlpianum in l. idem ſi cum exceptione. S. pro eo autem. D. quod met. cauſ. eſt com pefli à iudice vt caueatur ſatiſdato, autpignoribus, vi de ibi interpretes.
Cauillari variè accipi ex ſubiectis liquet. Lertulliano in li. de Corona Militis pro cauere à quo ducitur. Aut
(inquit) omnibus modis cauillandum, ne quid ad- uerſus Deum committatur. Cauillari etiam(vt VI- pia. ex luliano refert l. natura. 177. D. de verbo. ſigni.) eſt ab euidenter veris per breuiſsimas mutationes di- ſputationem ad ea, qua euidenter falſa ſunt, perduce- re. Alios huius verbis ſignificatus recenſet A. Alcia- tus in d. l. natura. quandoque enim ſignificat calum- niosè agere. Cauillari eſt irridere, vt ex Feſto. lib. 3. conſtat. Cauillari etiam dicitur qui falſa, vt ſuam ſententiam tueatur, proditſciens. Cauillari Alciato l. ſi caluitur. D. de verborum ſignificationibus, ſonat decipere. b
Cauillari in l.1. D. de regu. Catonia. ſumitur pro ſcien- ter falſum dicere. ita Accurſius in d.l..ä...
Cauillari etiam fraudare,& fruſtrari ſonat l. ſi caluitur. D. de verborum ſignificationibus. ſic accipi debet in 1. 2.§. tractare. D. ad S C. Tertyl. Hinc
Cauillatio, quam ex Juliano Uicnir Vlpianus in del. natura. his verbis: Natura cauillationis, quam Græci: cop, adpellant, hæc eſt, vt ab euidenter veris per breuifsimas mutationes diſpuratio ad ea, quæ cui- denter falſa ſunt, perducatur. Repetitur in l. ea eſt na- tura. D. de diuerſ.regu. iur. antiq. vnde autem dicta ſit cauillatio, ex Gaio diſc es d. 1. ſi caluitur. 232. D. de verborum ſignificationibus, cuius hæc verba ſunt. Si caluitur& moretur,& fruſtretur. inde& calumniato- res adpellati ſunt: quia per fraudem& fruſtrationem alios vexarent litibus. inde& cauillatio dicta eſt. Sic accipi poteſt in l. Titia. 85. D. de conditione& de- monftra.
Cauillatio Feſto lib. z. eſt iocoſa calumniatio.
Cauillatio in Decretali pontificis Honorij Epiſtula. c. penul. de iudic. in antiq. ſignificat fraudem,& fruſtra- tionem,& id quod Galli vocant Surprinſe: qua ſæpiſ- ſimè vtuntur pragmatici vafri,& impoſtores.
Caupo is accipiendus eſt Vlpiano I. 1.§. caupones. D. naut. caupo. ſtab. qui cauponam exercet. Græcis a au- Xos. eduliorum& vini venditor,& viatores in caupo- na manere patitur Caio l. nauta. 5. D. codem titu. Sed & eius urſitarem ea adpellatione contineri idem Vlpianus ait d. s. caupones. Hoc ſpeciali ſignificatu accepiſſe viſus eſt Martialis hoc pentametro. Neon potes, vt cuperesvendere caupo merum.
Caupona, locus vbi vinum,& edulia venduntur, vulgò Taberna. ſic accipitur in l. nauta. ſ. ſuprà cita. Eam
veteribus coponam à copiis dictam Feſlus lib. 3. pu- tat. Quædam exemplaria habent à cupis. quæ lectio verior videtur. Cupæ enim vaſa vinaria ſunt Vlpiano l. 3. D. de trit. vino. b
Cauponia taberna apud Paulum l. 13, D. de inſtru. vel in- ſtru. leg.vide infrà Taberna.
Cauponæ negotiationis nomen eſſe idem ait d. l.13.
Cauſſa(ſic enim non cauſa ſcribẽdum cenſet M. Fabius lib. 1. cap. 7. refert adiiciens M. Ciceronem& Vir- gilium ita ſcrĩipſiſſe) verbum woktouuop eſt. Primum enim ſignificat negotium, contractum& obligationéẽ l. certi condictio.. in princip. D. ſi cert. pet. l.obliga- ri. 6.pupillus. D. de auctor. tut. l.& vno. 18. D. de acce- ptilat.& 1. 9. S. 1. D. de tribut. pro contractu ſumitur in 5.vnde in ils cauſsis. Inſtit. de auct.tut. Nec ad cõtra-
ctus

C A V
Aus tantùm, ſed& ad omnes obligationes„etiam 8 delicto deſcendentes, pertinet-. Lic accipitur mhaſi Gaium l. creditorum. D. de verb. ſig: ergo& ad quaſi contractus, vt ibidem notat A. Alciatus.
Cauſſæ etiam verbo lis ſignificatur Paulo lib. Henkene. tit. 10. quod& luſtinianus in§. ſi quis agens⸗ 4 il di5 actio. expreſsit, interpretatus cauſſa cadere; hoc rem amittere ſic ſumitur in I. r- C.de reb. credi- quam tamen Gręcam eſſe quidam referunt. codem verbo n eandem ſignificationem vtuntur pragmati ci aal i. Hanc appellant Græci 2liduνμ Ver bo in euen-ll- ficatũ vtitur. ſæpiſsimè M. Cicero& Seneca in pro- lo.z0. Declama. 1e n.
Cauſſam à lite ſeparaſſe, diſtinxi ſscvevidẽtur Imppp: in
j. cauſſas. 16.0.de tranſact.& Pontifices inc forus. ex- tra deverbo- ſignif. in anti q. de quo Albericus in d. l. cauſſas. Cauſſam Alite etiam ſeparat Arcadius l. 1.8. adhiberi. D. de teſti. ex quo putem cauſſam à lite ita diſtingui, vt illa generale verbum ſit quo&capitalia & ciuilia cötineantur. iitis verd appellatione ciuiles tantum actiones comprehendantur. cui rei etiam in- dicio eſtl. litis. D. de verbo. ſignif. Hinc diſputatur, an caufſa& actio eadem ſint, ab Accurſio in S. j. Inſtit. de actio.& ibidem ab Angel.& Iaſone& aliis. Cauſſam generale verbum eſſe tradit Barto. d. l. cauſſas. Cauſſa tamen in d. l.cauſſas, ſumitur pro hypotheſi. vel nego- tio, ex quo lis nata eſt.. V
Cauſſam pro re ponit VIpianus inl. iuriſgentium.§. ſed & ſi in alium.& S. ſed cùm nulla. D. de pact. quod autẽ dici mus rem accipe dandam, tradendam, faciendâm- ve per d.S. ſed& ſi in alium. Sic accipitur in titul. D. de cond. cau. da.& C. eo.& tit: de condict. ob turp. cau. & ritu.de condict. ſine cauſſa.
Cauſſa etiam ſumi ſolet pro titulo debiti, actionis, do- minij, poſſeſsionis l. priuilegia. 16. D. de priuileg. cre- dit. l. 3. S. ex plurimis. D. de adq. poſſeſ. Hinc
Cauſſas oneroſas,& lucratiuas dicimus, dequibus infraà ſuo loco in cauſſarum generibus. b
Cauſſam pro titulopoſuit VIpianus J. ſi ego. S. partus. D. de publician. in rem act.
Cauſſa ſignificat conditionem, iuùſque rei cuiuflibet. l. ſi conuenerit. 18.§. ſi fundus. D. de pign. act. l. alienatio. 67. D. de contrah. empt. l. ſi debitor. 12. C. dediſtrac. pign.& in conſtir. Seueri,& Antonini l.vnic. C. rem alien. ger.& ſic explicare videtur cauſam Paulus eam, conditionem adpellans in l. via. 23. 5.ſi fundus. D. de ſeruitut. ruſtic. Hinc dixit Vlpianus
cum ſua Cauſſa, ſui ſque vitiis J. Pomponius. 13.§. 1. D. de
adqui. poſſeſ. Sic
Cauſſim pro conditione poſuiĩt M. Cicero de lege ⁴ gra- ria-Soluta, ait, in meliore cauſſa ſunt, quàm obli- Zata.
Cauſfæ fauorabiles ſunt quatuor, ſcilicet, de libertate, matrimonio, dote& teſtamento-c. duobus. de re iud. & de cçauſſa notat Panor. in cle. dudũ. de ſepult. ſuper verbo cauſsis,& Io. And. in e. cùm dilecti. de accu.
Cauſſæ omnium rerum ſunt quatuor: Efficiens, à qua fit: Nateria, ex qua fit: Forma, per quam eſt: Finis, pro- pter quem fit.
Cauſſæ verbũ plerunque per iu«er Li, ſupprimi ſcribit A. Au guſti. lib. z. Emen. ca. i. apud Alfenum l. cum quære- retur. S.vlti. D. de leg. 3.verſi. topiarium enim. exem- hla reliqua ſæpiùs fient obuia, quàm quod dici, ſcri-
Siquedebeant.
Cauſſæ adpellatione compræhenditur omne commo- um omniſque vtilitas, quæ ex re percipi poteſt. ita idetur explicare, Vlpianus in lIulianus. 9. s.penul.& fi D. ad exhib.& l.. D. ſivſu ſtru. petat. eo ita que verbo Partu Contineri ait. Sic accipitur in titulo. D. devſur. &fructib.& cauſsis, Gaius igitur rectè exponit cauſſa, id eſt, omne quod habiturus eſſet actor, ſi quo téẽpore
G 4 V
iudiciũ accipiebatur, res reſtituta fuiflet l. præterea. 20. D. de rei vindic. quam expoſitionem probat Pau- lus ad condictionem producens in l. cum fundus. z2. D. ſi cert. pet. Rectè quoque ſœtum,& partum cauſ. ſam adpellat Papinianus Lequis. 8. D. de vſur. Cauſſa igitur à Fructibus ſeparatur à Ju ſtiniano§. ſiad exhi- bendum. Inſtit. de offic. iudic.& antè ab Vlpianol. Iulianus. 17.8. i dem Iulianus. D. de rei vindic. ſed& ab vſuris ſeparatur. 1
Cauſſæappellatione apud Paulum l. obligationum. 44. D. de obligat.& actio. formam quandam„& ſpeciem contineri aiunt quidam, inl. in executione. 81. D. de verbo.obliga:vt obligatio in diem, ſub conditione,
modo,& acceſsione.
Cauſſa etiam, vt M. Cicero lib. de fato diffinit, eſt quæ
icd efficit, cuius eſt cauſſa, vt vulnus mortis, cruditas morbi&c. Sic accipienda eſt apud VIpianum 1. i. in princip. D. depoſit. Incendium tumultus, ruina, nau- fragium cauſſæ ſunt deponendi d. l.=. Hinc Cauſſaſef- ficiens, formalis,& finalis de quibus infrà. Vnde no
immerito Donatus in 2. Æneid. cauſsã eſſe dicit pro- pter quam quid fit. Sic accipi debet in 1. cum anti- quitas. 28. C. de teſtam. 1αα⁵ οραιννεκυςν rο dilatione ſumi poteſt. Nam cauſſæ ibi enumeratæ dilationem pa- riunt.
Cauſſam pro ratione ſumi interpretãtur Alberie.& De- cius apud Paulum. l.i. D. de diuerſis regul. iur. legentes ibi, coniunctionem- cum Pand. Floren.habeant con- iectionem. Alciatus lib.. wagtoy. cap. 1. poni ibidem cenſet pro maxima propoſitione, vnde ducitur argu- mentum. Coniectionem cauſſæ, controuerſiæ argu- mentum,& ſummam interpretari videtur F. Duare- nus lib. Diſput. cap. 46. Coniicere enim eſt ſumma- tim exponere. quod placet.
Cauſſam pro querela poni apud Iuſtinianum l. ſiquisſ-
lium. 34. C. de inoſfic. teſta quidam aiunt, quod& Ac- curſius ibidem putat. Cauſſam tamen à querela ſepa
rare videtur Imperator. Sed de hoc alibi
Cauſſæ appellatione quæſtionem contineri putant qui- dam apud Marcellum. Il. pen.§. Priſcianus. D. de iis, quæ in teſta. delent. Nec forte inepte. Nam ibi dubi- tabatur, num, inductis heredum nominibus, liberta-
tes,& legata deberentur. hac de re quærebatur, à& controuerſum erat inter quoſdam Juocee apud Imperatorem.
Cauſſam apud Marcellum in l. rerum. 30. in fin. D. de vſur- pat.& vſucap. Bartolus qualitatem, alij naturam in- terpretantur. conditionem dicerem, quæ omnia eòdẽ pertinent.
Cauſſam progratia,& fauore, dixiſſe videtur Martia- nus I. qui exceptionem. 40. D. de condict. indeb. quod verba ibidem ſubiecta oſtendunt.
Cauſſam, id eſt, hereditatem explicat Imperator in. igitur in pupillari. Inſtit. de pupil. ſubſtit.
Cauſſam in libris Decretorum accipit Gratianus pro co, quod megioxp Græci, Latini argumentum& exr quo eliciuntur quæſtiones vnde de rebus diſputa- tur. weειαανν, quam cauſſam vocat, prætexuit: hinc quæſtiones diſcutiendas eliciens vt colligi poteſt ex diſtinctio. 10¹.& princip- primæ cauſſæ quæſtione prima.
CeAL SSA RVNM gENERAh.
Cauſſa bona inl. Petitor. in fin. D. delib. legat. qua liti- gando aduerſarium iuſtè&legitimè vincimus. Hinc contraria eſt mala cauſſa d.] petitor.
Cauſſam bonorum„‚Vtilitatem interpretatur VIpianus in I.1. S. hæc actio-verſ. plenius. D. ſi quis teſta. lib.& ſic accipitur apud eundem VIpianum inl. in conuen- tionalibus. 52.§. f. D. deverbo. oblig.
Cauſſa caduci apud luſtini anum in l. vnic. C. de cadu. tollen. dicitur cùm quid ſub conditione relictum erat
quæ

1l Gll.. Hin de quidus inſt
neid. cau 663 4ad
permat pro dila ao,
4
4
J 0
1
3
aumerate dil 1 1 8
n Ainerits regul
4 1 1
and Me 1 3
DapigyCap. 1.ß 71
tione, vnde du 1
nulle, controu 3
¹ ¹
*
Ir *
11
1 luſt
Kintan
rp
EEr 1 den— fetarn 71 etu
licere enim
midam aiun, * am tamen ac—
4
em continer!
dum nominih e*
. c hoc alibt
21 a.§. Priſcianuſ Ni te inepte. Na Nids
1 aac de re qua M
oldam aduo..
A (11
ttatem, ali)t 4141
—
*
So.in fif a
M cerem, quxs 1I
6. T... 1 . dixiſſe videt
3 nn .de 1 3
1
090
g. d 2 n
int. e
el
Jitione
174. ij
C
39'
C A V deficiebat, vel is cui relictum erat, viuo teſtatore mo- riebatur. Vide ſuprà Caducum.
Cauſſa condictionis apud Papinianum l. pupilli. ↄ6.. fi. D. de ſolut. eſt ipſum indebitum, ob quod condictio- ni, id eſt, repetitioni locus foret.
Cauſſam dotis apud Pomponium l. i. D. ſolut. matrimo. variè interpretatur Accurſ. nempe, actionem, dotem, conditionem habitudinémve, titulum, cõtra&tümve iudicium, vel inſtantiam,& matrimonium. ſingulas acceptiones probat Barto.& Alciat. exponit cauſſam hoc eſt ſubi ectum,& materiam, quaſdam expoſitio- nes Accurſij ſequi viſus,& ante eum Bald. Briſſonius ſecundam explicationem ſequitur. Equidem ſingulas poſſe ferri ego putem. Idem dicas inl.i. D. de iure do- tium. 4
Cauſſam edicti edictum ipſum ſonat apud VIpianum J. ſi pater. 5. D. vnde lib. Equidem Cauſſam ibidem acci- piendum putem id, quod impulit Prætorem ad ita edi cendum.
Cauſſa facti in l. tutor. 10. D. de tut.& curat. dat. ab iis,
non factum ipſum, vt qui dam autumant, ſed id, cuius cauſſa quid fit. Cauſſa dati tutoris in locum alterius erat abſentia, factum ipſum, datio tutoris in ſpecie d. l. tutor.
Cauſſa fideicõmiſsi in Papiniani reſponſis 1. 3.5. nõnun-
uam. D. devſur. ſignificat quibuſdam fideicommiſ-
dm Paundem pro conditione,& iure fideicommiſsi accipi debere putem. Tibi hoc ipſum cogitandum relinquo.
Cauſſam vſusfructus apud Paulum inl. ſi ſerui. 10. D.
vſufruct. quemadmodum caue. equidem pro lite, quæ
huius nomine mota eſt, accipi putem: quod& ſubie-
cta ibi verba oſtendunt. Cauſſa minima Accurſio in S. illud etiam in gloſ.in ver- bo. minimis. in aut. de appell.& int. quæ temp. quæ mi- nor eſt decem librarum auri. Dicerem quæ non exce- dit decem aureos. Cauſſa etiam minima appellatur duorum, quinquaginta, centum aureorum Accurſio in§. ſitibi. de manda. princip. in authen. Cauſſæ maiores in cap. ij.detranſlatione Epiſco. dicun- tur quæ reſeruatæ ſunt ſedi apoſtolicæ. fünt que meri imperij. Panor. in dict. c.1. no. 4. 2 Cauſſarum quædam eſt cauſſa cauſſans, quædam cauſſa cauſſata Baldus I. 1. C. per quas perſonas. Tu eum vi- deto. Item quædam eſt remota, quædam propinqua, vi de gloſ.in l. poſsi dere.S. veteres. D. de 2cenfen poſ- ſeſsione. Item quædam eſt impulſiua, quædam finalis Bartol. in extrauag. ad reprimendum. Item quæ dam ciuilis, quædam criminalis, quædam mixta c. tuas ex- tra de procurat. b Cauſſarũ, inquit M. Tullius ex Chriſippo in libro de Fa- toaliæ ſunt perfectæ,& principales: aliæ adiuuantes, & proximæ.— Cauſſam perpetuam habere apud Paulum in l. foramen. 28. D. de ſeruit. vrba. in ſeruitutibus dicitur, quòd con tinenter his vti poſſes, vt aqua quæ cœlo decidit. quod accipe aptitudine per l. ·S. quod autem. D. de aqua- quot.& æſtiua. Cauſſa perpetua naturalis etiam dici- tur in d.l.foramen.
Cauſſarum quædam publica, quædam priuata. ita diſtri- buit Homerus Odyſſ.z. quod ad ius noſtrum pertinet. mwiis 1, AAS,c.
Cauſſaria miſsio vide infrà Miſsio.
Cauſſarij dicuntur, qui propter valetudinem, aut ſene- ctam dimiſsi Cauſa enim Latinis vitium eſt, Græcis Aria. Sic Cauſſariæ animi partes ‚id eſt, vitioſe.
Cauſsidici in conſtitut. Valentiniani& Valentis l. quiſ-
guis. 6. C. de poſtulan. ſunt aduocati, cauſſarum patro
ni, qui& Togati dicuntur, qui in foro cauſſas dicun Sic& in 1.1.C. The. de decurionibus. b
Cauſsidicina cauſidicorum munus apud Ammianum li-
C A V 41
bro 30. vt refert Iacob. Cuiacius libro 4. Obſeruatio- num. c. 40.
Cauſſæ cognitio. Cauſſam cognoſcere, vide infrà, Co- gnoſcere, Cognitio.
cAVSSARV A4 FORMVL A.
Cauſſa cadere, in XII. Tabul. eſt rem amittere, Iuſti- no in§. ſiquis agens. Inſtitutionibus de actionibus. Cadendi autem cauſſa modos recenſet,& explicat Paulus libro 1. Sent. titu. 10. Rei autem adpellatione apud Juſtinianum lis ſignificatur. vide infrà Res. Hu- ius formulæ commeminit M. Cicero libro 1. de Ora- tore. Verba Tullij frequẽtius fient obuia, quàm quòd referri debeant.
in Cauſſa ius poſitum dixit Alfenus in l. ſiex plagis. ſ2. S-in cliuo. D. ad leg. à quil. pro eo quod vulgus 5hlmn
ipſum, interpretaturibidé Accurſius, Ius, ait, in cauſ- ſa poſitum, hoc eſt, vt is teneatur, qui cauſſam mortis
pra buit. 4
Cauſſam dicere, eſt litigare. Cauſſam agere dicitur ora-
tor& aduocatus, Varroni lib. 4 Ling.
Cauſſam in vinculis dicere apud Papinianũ l. 2. D. de cu- ſtod. reo. ſignificat, vt carceratus ſuas defenſiones pro ponat dum criminis quæſtio peragitur.
Cauſſam dicere Budæo in prioribus eſt iudicium ſubire, & culpas fraudéſque iudiciorũ præſtare. Græci ενινεσε⁄ A9 ι⁷ dicunt. b
In eadem Cauſſa eſſe formula frequens Iuriſcoſſ. qua ſi- gnificatur idem iuris eſſe in vtraque ſpecie vtriuſque cadem eſt conditio.
Cauſſarum figuræ inl. 1. in princip. D. de obligatio.& acti.variè explicantur ab Accurſio in d. I. 1. Bartolus
cobligationes ex qua ſi contractu interpretatur, cuius ſentétiam quidam ex nouiſsimis Lexicographis pro- bare videtur tacito auctore. Alij pro negotio quouis accipiunt.
Cauſſa iuris apud Papinianũ l. cùm pater. 77.§. fidei tuæ. D. de leg. ⁊.vt quibuſdã placet, ſignificat diſpoſitioné, & voluntatem iuris,& teſtatoris. Equidem cauſſam à voluntate ſeparari putem& Cauſſam ibidem, hoc eſt
occaſionem ad ita fidei committendum.
Cauſſa legati apud Julianum in l. quæſitum. 9.§. duobus. D. de leg.i: ius ipſum legati ſignificat..
Cauſſa nouationis inl. 4.in fin. D. de vſur. ſignificat ius, conditionem,& naturam nouationis.
Cauſſa obligationum inl. quamuis. 40. D. ad C. Tre- bel. Accurſio ſignificat ipſas obligationes. E go con- uentionem,& contractum obligationum euſfam eſſe putem. Sic accipitur in l. ex PFrætorio. D. de diuerſis regulis iuris.
Cauſſa ordinis in l. ex conſenſu. S. fi. D. de appel. pro ipſo-
met ordine poniturvt qui buſdam placet. Cauſſa pecuniæ inl. Publia. S.fin. D. depoſiti. pro obliga- tione ipſa quibuſdam accipi videtur.
Cauſſa perpetua, vide infrà, Cauſſam perpetuam habere.
Cauſſa iuſta ſæpiſs imè iure Ciuili,& Pontificio, quæ iu- ris auctores, iudicésve mouet, vel quæ ius tribuit, quâve dominium acquiritur. Ad primam referuntur, bellum, litigium, peregrinatio, paupertas, temporis qualitas. Ad alterum emptio, permutatio, donatio. vtrunque ſignificatum negotia& res aperient. pro ſe- cundo eſt text. l. nunquam nuda. D. de acquiren. rerũ dominio.
Cauſſam poſſeſsionis in l.1. C. per quas perſonas nobis acqui. in varias ſigniſicationes tulere varij. Accurſius ibidem ſignificare ait dominium, vel vſucapiendi cõ- ditionem. Quod& Baldus refert. Bartolus ad dictã l. J.pro poſſeſsione ipfſa accepiſſe viſus eſt. quæ acceptio iuuari videtur Pauli re ſponſo l.1. S. per procuratorem. D. de acquirenda poſſeſsione. Hanc cpoſiklonem

E A V
Etiori eii- robant quidam ex recẽtioribus. Baldus tamen r
tit ſubiiciens Nicolau Maturellium pro re ipſa, quæ
poſsideri poteſt, ſumere. Bartoli ſententia iunatur kriamex diui Seueri conſtitutione 1.1. C. de acquiren- da poſſeſsione. quæ Seuerina explicatur à loſiniapo in§. ex his jtaque-Inſtite per quas perſo. ex quo expli- cabis 1.1.C. per quas perlo-. Cauſſam wmn poſfe conis emptionem eſſe didiei ex Tuliano l. non fſolum. 33.S. uod vulgo. D. de vſurpa- & vſuc. Titulus itaqueſvt ſic loquar))eſt oſſeſsionis cauſſa. vide infrà poſſefsionis caufſa. ho eſsionis igi- tur cauſſam prore,& negotio interpretabimur. Cauſſa poſſeſsionis in cap. 1.& tot. tit. extr. de cauſſa poſſefsio.& propricta. eſt ipſa lis, quæ de poſſeſsione ventilatur coram iudice, eodem ſenſu accipitur ibi- dem Cauſſa proprietatis.— 1 e ia, e. Cauſſam propriam eam eſſe VIpianus ait 1. 1. 5. in pro- pria. 8. D. quando appellan. ſit. cuius emolumentum, vel damnum ad aliquem ſuo nomine pertinet. Cauſſam teſtamenti codicillos adpellare videtur Vlpia-
nus l. i.S. hoc interdictum. D. de tab. exhib. Apud Pa- pinianum in l. tutores. 39.S-heres. D. de admini. tuto.
pro iure, conditione,& ſpecie teſtamenti accipien- dum id verbum putem. Sic accipiendum crediderim in l.- in princip. D. ſi quis omiſ. cauſ.teſtamen. licet ibi accipi poſſet„de his, quæ teſtamento cauta ſunt. & ibidem paulo poôſt, Cauſſa pro conditione accipi debet. 8 Cauſſa lucratiua eſt, quà accipienti nihil abeſt, veluti in legato,& donato 1.ſ. D de vſucapio. Oneroſa pro- pter quam quid accipi enti abeſt, vt in empto, ven- ſito, locato, conducto, permutato,& ſimilibus. Cauſſa indicta damnati dicuntur, qui cauſſa non cogni- ta condemnati ſunt Budæo in l.z2. D. de cuſt. reo. vt& eſt apud Curtium li. 8. eo. quoque ſenſu dixit Marcia- nus l.. in prine. D. de requi.reis. Cauſſa inaudita damnari, quod& æquitas& Senatus apud Tacitum libro18.&pontifex maximus cap. i. extr. de cauſ.poſſeſsio.& proprieta. vetant. Vide quæ hac de re ſcripſi ad leges Draconislibro 1. Veter. Iu- riſprudentiæ. 2 2— Cauſſam ſubſcribere in M. Ciceronis Cluentiana ſigni- ſcat ſententiæ cauſſam adſignare. Budæus adl. fina. D. depriua. delict. interpretatur. Video(ait) igitur, iudices, animaduertiſſe cenſores in iudices quoſdã, illius conſilij Iuniani, cùm iſtam ipſam cauſſam ſub- ſcriberent. in Cauſſam deſcendere apud M. Ciceronem libro 1. Epi- ſto. ad Attic. cap. i- eſt Budæo interprete liti ſe adiun- gere, quod vſu receptum paſsim obſeruaui dum cauſ- Rs agerem apud meos Marchianos. 4 Cauſſæ formulas varias Budæum conflaſſe, ac congeſ-
ſiſſe in Forenſibus ſcio, quas prudens prætereo. Vt
pote quæ de ſuo maiore ex parte excogitatæ, confictæ ve eſſent. Cauſſari N. Marcello eſt dicere& defendere. Cauſſari tempeſtatem dixit Vlpianus noſter pro eo quod diei- mus excuſationem ob tempeſtatis obicem adferre 1. ſecunda D. ſi quis cautio. Cauſſari apud VIpianuml. generaliter. 2 4. S.planè ſi fortè D. de fid. lib. eodem ſen-
ſu accipitur. .. X Cautio vide ſuprà poſt verbum Cauere ſuo loco. Deareri⸗ apud Marcianum l. item pictoris. 17. D. dein- ru. inſtrumen. legat. dicta ſunt pictoris inſtrumen- ta„quibus bituminationes&fortiores quæque con- glutinationes conc imè i s concoquuntur maxime in ea pictura
„2„„3„„ quæ tyauννν àdpellatur. ααακα enim pingendi ratio eſt, quæ inuſtaria dicitur.
Cecteria, Theodoſio& N
euterio auctoribus, dici uea rotunda. e. usz dicitur fo
GEFED
Cectoria lacunam eſſe ex ſubiectis eorundem verbis ex lib. de limitibus V. Caſa, quæ per V. nomen habetffi- nes grandes habens ſuper fe finem mittit ‚vt in colle eum meridiano requiras qui terminus conſlitutus,& ipſa pedatura pergens perlimitem orientalem qui ve- Hic in ſextam cum& pertranſit ibidem facit quadri- finium, quem locum fübter ſignificabimus: ab auſtro lapides natiuos quod eſt exſoluti cectoriales in Epi ecticum adſignauimus,& in ipſo lapide deciſa eſt, & flumen tranſit,& lacunam, quæ eſt fubterviam,& per lacunam limes excurrens finalis, qui ex ipſo loco mittit vſque ad termninum,& in longitudiner Xx.hoc eſt Cectorio eccleſiæ eius. ſimiliter pedatura accepit templum eorumviuos, hæc fecerunt: aquam proxi- mam inuenies in fundo ſupra ſcripto. Hactenus Theo doſius,& Neuterius, quos diligentiſſime conſideres Cectoria les lapides qui ſunt, ex ſuperioribus facilèpo- teris diſcere. 3 Cedere, verbi latif. sima ſignificatio eſt. Cedere abire
Floco. Hinc Cedere foro,& cedere vrbi apud luriſ-
cCoſ.& M. Ciceronem. b Cedere Nonio Marcello, ſecundum conſuetudinem f.
2nificat abire ſuperatum,& victori locum dare. Ceędere, ſuccedere ſonat, vt apud Virgilium libro 12..
neidos, 11
œherit Auſonio ſi fors vitforia Turno.
Ceſſerit, id eſt, pro voto& optato euenerit. Cedere, etiam obſequi Nonio ſignificat. Cedere pro ſoluere VIpiano dictum putant quidam in
l1.non folum. zz. S. ſi mihi. D. de vſurp.& vſuc. Equidé
pro ius poſſeſsionis tran sferre apud eundem aceipi crediderim. 114 Cedere etiam eſt conſtituere apud Paulum I. fin. D. com. mu. præd. in princ. de ſeruitute loquentem. Cedere quoque renuntiare ſignificat in clemen. vnic. èe renuntiat-quod verum videri poteſt ſi vera ſit regula vulgò prodita Degerdeben intelligi ſecundumtnu los, ſub quibus poſitæ conlocatæve funt. quæ regula colligitur ex l. Imperator. in fin. D. de in diemaddid Eodem etiam ſenſu ſumitur Cedere in c. quàm peti- culoſum. 7. quæſti o. Ü. niſi dicas ibi pro ius fuum trani ferre accipi. Cedere autem ſiue pro conſtituere, ſ- ue renuntiare accipias„eſepopmäs intelligas, opor- tet qui enim ſeruitutem conſtitũunt, rebuũlve ſuis re-
nuntiant, eäſve abdicant iure ſuoabire creduntur. b
Cedere verbi ſigntficatus reliquos ex ſübiectis formulis accipe. C“
FORMVI AE.
Cedere interce ſsioni Budæol. 2. de origine iuris eſt ad- mittere oppoſitionem nec procedere vltrà. Vnde ſub- lata interceſsione, quod nunc dicimus; Non obſtäte
oppoſicionvnve.. 9 Cedere actionibus, pro præſtare dixere Gaius l. patri. 27.§.1.D. de minoribus. Paulus l. vt tantum: 14.§ pe- nulti. D. de ſeruit. VIpianus inl. quod ſiz. s. idem La- be oin fin. D.de in rem verſ.& pass im alibi in quibus locis pro actionibus vulgata exemplaria habét actio- nes Sed lectio Florentina vt rei aptior ita venuſtior ſemperviſa fuit oß.. Bmol.iue inter Cedere actiones& mandare differentiam quan- dam ſi ubeſſe refert Accurſius I. 1. C. de obliga. Sactio. — Bartolus ibidem exiſtimauit(quodad cedentem, vel 2 rnananpemn adtinet) nullam eſſe: ſed reſpectu eius, aiesdiedt, ele Rguldem hocdiferiminis fabeſehu “ contkitutt I.fi in princip. C. de iure dot. mandato non item 1.3. C. de nouat.9 bt. maA
*
Ceder 1. 4 e bonis eſt profiterp voluntate ſe deſerere bona
ſua creditoribus hoc colligitur ex l. in omni. 6. l.1 & tot
+½— · ₰——

diecti e V qur„. ſeße n0*
mnem mir e nitern mind 1 dermin Ug 1' d lim tem ori aan ranſit ibi. Bi 1 ide 10!
„
Snihcatioeſt. 52,
h. Sceder. „Koedereih 1 8„
cundum cond as. »Kvicton loc rn pud Virgiliub l 1
rvi teria Turm.
(Optato euench. nio ſignificat.
n0 dictum put 59. D. de vſup.& M.
nsferre apud b
re apud Paulun t.
uitute loquent—½
ſignificat in cl* ideri poteſtſiſ t= bent intelligiſ. onlocatæve ſu. .infin. D.de i ttur Cedere id= dicas ibi poot at tem ſiue pro doe uupepaof int 11 conſtituunt, Icl jure ſuoabil tor
liquos exſib er
VI A.
01l. 1.de otigit
1 ec proc ederef t nunc dicimdh 3
xſtatedireree Sii slFtta 74
8 3
paulu
nwiinle 54 erſ&e palsimt Se⸗ lgata exempla* ſ aavt leiahtig n 2 uß nandure d e ar ſius Luck.de 1⸗ uie qaodts 8 * hell nargfum As⸗ transfeniiis dm leiute do— 3t roluntatẽ 6 8 3 Uheitutesd
vex luperiorih e.
u 2”
E PD & tot tit. C. qui bonis cedere poſſunt. Profeſsionem deffinitioni Anonis in Summa C. eodem tit. addidi. eam enim ſolam ſufficere I heodoſius dixit dicta l. in omni. Hocautem benellciumcüc lex lulia: quod titulo 18.libro 4. C. The. edocemur,& Diocleriani & Maximiani conſtitutione l. 4. C. qui bonis ced. poſſunt. b Cedere diem, VIpianusaitl. cedere. 213. D. de verborum obligationib.& ſigniſicat incipere deberi pecuniam. Sicaccipi debet inl. deducta. 18. 5§. qui poſt tempus. D. ad S C. Trebellia.& l.cum quærebatur. 13. D. indi. ſol. Verba Alciati l. cedere. explicãtis, huc retuliſſem, niſi longum nimis eſſet. 8 Cedere dies legatorum dicitur, ex quo ea debentur I. z.& tot tit. D. quan. di. leg. ced. Sic accipitur in l. penulti. & fina. C. codem titu. quod ita explicat Theophilus in§. peculium. Inſtitu: de legat.„oxupa& z& Aur ta, k nei xp uaevt xbi ds ε, udſuopa 3 45½ à rus&œ is aeuee. &εμνι[α ⁴⁶ν μιναάιτ οε εαι½!àmorte teſtatoris icocu ui‿e Jard op 185 Mibᷣμαεινι u0* 3 7 al iſiuop aeſer 7 0 lnbaoip A
81
Aεεσεα⁹εã Cedere teſtibus, teſtibus conuinci. Cedere vita, eſt ſibi mortem conſciſcere. Budæo in ad
nota. Cedere legibus, in cauſis ciuilibus, eſt iudicatum fa-
cere. 1 Cedens cenſetur extranei loco l. ſi cũ emptore. in princ.
D. de pact. l.2.S. cùm quis debitori. D. de hæredi. vel
actio. vendit. 1 Cedere foro apud Vlpianum l. ſi hominem. 7.§. quoties-
D. depoſ. dicebantur argentarij tibidem refert Bu-
dæus in prioribus, cùm Tabernis, id eſt, menſis ſuis
cedentes, quæ in foro Komano erant, alid habitatum migrabant. Vulgus idvocat facere Banquam ruptam-
Id autem eleganter expreſsit Iuuenalis Satyra 11.
Eii ylerimque graduscondulta pecunia Roma,
Et coram dominis conſumitur inde vbi paulumn Neſcio quid ſuj ereſt,& pallet fœnoris austor Qu vertére ſolum Baias& ad oßtia currunt. Cedere ndnque foro iam non elt deteriusquàm Zaquilias à feruenti migrare Saburra. Ceſs ionem fori ad alios debitores lulianus 1. fina. D. de curat. bonis dand. produxiſſe videtur.
Cedere in iure dicebantur, qui dominium rei ſuæ in a-
lium transferebant, ex Epitome VlIpiani titul. 19. cu- jus hæc verba ſunt, In iure cedit dominus, vindicat is, cui ceditur, addicit Prætor. Hoc inter acquirendi modos recenſuit idem VIpianus: cuius rei formam explicat Bœetius in Topicis M. Ciceronis. Cedi autem non tantùm corporalia, ſed& incorporalia poſſe idem Vlpianus ibidem ſcribit. Hinc-
Cedere hauſtum,& Cedere iter dixit Vlpianus l.z. D. de
ſeruit. ruſtic. pro conſtituere,& trans ferre ius aquæ hauriendæ,& eundi, vt l.per fundum in princip. D. eo. & ſeruitutem Cedere eodem ſenſu dixit Paulus 1. ne- mo. 30. D. de ſeruit.vrb. Cedere legibus apud M. Ciceronem in Miloniana, eſt pa rere condemnationi pœnæ ſecundum leges inlatæ- Verba Ciceronis hæc ſunt, Siue Milo morte patriam liberare voluiſſet, non dubitaturum fortem virum, quin cum ſoo periculo ſalutem Reipublic. adtuliſſet, cederet æquo animo legibus. Id quod ad cauſſas ci- uiles produxit,& iudicatum facere interpretatus eſt Oldendorpius. me Cedere nomina eſt debita transferre ex l. Iulianus⸗D.de petit. hered. vide infrà Ceſsio nominumm: Cedere incipiunt operæ, poſtquàm fuerunt indictæ, hoc eſt deberi l. ſi quis. 13. 6. iudicium. D. deoper. lib. Sic accipitur in l. hæ operæ. 23.& l. interdum. 3a. D. eo- dem.: iuerſum eſt in operis in ſtipulationem dedu- Gis l. quoties. D. eodem-
CEI 4 2
Cedere tempora dicuntur apud Paulum I. 1. D. de iur.&
fact. igno.& Gaium in l. annus. 6. D. de calumn.& VI- pianum I. 4. D. de adulteriis. quæ currunt,& compu- tantur.
Cedere tutela in Inſtit. vIpiani titul. 1u. abire à tut ela,& ipſam deponere apud acta,& in alium eius admini- ſtrationem transferre: quale ſæpe vidi apud iudices Lugduneos.] orrò illud legitimis licere, teſtamento daris tutoribus nonteemihem VIpianus ait. Hinc
Ceſsicia tutela, quæ in iure ceſſa eſt.
Ceſsicus tutor, cui in iure tutela ceſſa eſt eidem VIpia- no in Epitome, à verbo, Cedere ducitur
Ceſsio in iure, cuius etiam commeminit Cicero in To- pic. eſt communis alienatio,& mancipi rerum,& nec mancipi, quæ fit pertres perſonas in iure cedentes, vindicantes, addicentes.
Ceſsio nominum I. Iulianus. z0. D. de petit. hered-
Ceſsio ſeruitutum l. ſed quæ. 22. D. de ſeruit. ruſtic. b
Ceſsim ire in l. ſi ex plagis. s. in cliuo. D. ad legem Aqui. eſt retrò redire ex interpretatione Alpheni eius legis auctoris. quod& Accurſius rectè intellexit. Eo dicen- di genere vſus eſt Iuſtinus libro z. Aut ſi hoc parum tritum extat, vos, commiſſo prælio, iteceſsim, inhi- bete remos,& à bello diſcedite. b
Kaανm△νBiuνue,]heophilus in s. ſacras. Inſtitut. de rerum diuid. interpretatur, res ſacras,& donaria ritè adminiſte- rium Dei dedicata. cuiuſmodi vaſa& veſtes ſunt,& ſi- millaprsrio magno habita, vt eſt in l.ſancimus. C. de ſacroſanctis eccleſ. Sunt qui putent euxxiep nume- ro vnius munus, multitudinis verò mobilia pretioſa
ſignificare.
Csmeliarchæ, vel aaνα⸗νηαανxο in l.fin. C. de bo. auct. iud- poſ. qui Cameliis curandis præſunt.
Cameliarchion ædem ſacram interpretatur Juſtinianus
I.litibus. C. de agricol.& cenſit. libr. 11. vel potius lo- cum in eccleſia vbi νμάα reponuntur per d. I. fina. FHuius meminit Alciatus lib. 9.„agte cap. 7.
Celare pro abſcondere notæ ſignificationis eſt, falſi ſpe ciem eſſe,& ad legem Corneliam de falſis, pertinere Paulus ait l. qui teſtamentum. 2. D. de falſ.& l inſtru- mentorum. s. Paulus. D. eod. ſcribit: vbi Bartolus hoc
adnotat, rectè quidem.
Celare dicitur etiam is, qui res amouit, vt colligitur ex J. ſi concubina. s. res amotas. D. rer. amot.
Cæ lare per æ, diphthongum, vide ſupr. Cælare.
Celare fugitiuum in l.’. D. de fugit.vt diffinit Accurſius, eſt quod velis ignorare eum ad quem ea res pertinet, alicuius commodi ſui cauſſa. Sed addes dolo malo perl. doli. in princ. D. de ſeruo corrupto.
Celare venditorem, ſic accipiendum rectè putat Vlpia- nus 1. 1. S.1-D. de ſeru. corrupt. non ſolùm ſi non admo- nuit, ſed& ſi negauit ſeruitutem deberi.
KaAapux inter vaſa, quæ dulcedines,& confectiones,& ſa pores ad comedendum continent, poſuit I. Pollax li- bro ⁰⁶. Onomaſt. cap. 12 1
Celat im pro occultè& abſconditè poſuit siſenna in hi-
ſtoriis, referente Gellio lib. 12. cap. 15.
Celeberrimus apud Hermogenianum l. ſi res pupillaris. ſ0. D. de admiv. tut. dicitur populi iudicio& teſtimo- nio diuitiis clariſsimus,& famigeratiſs imus.
Celebrare diuiſionem inl.vnic. de iis, 5 ſe def. lib. 10. Geſt in populi frequentia rem diuidere.
Celebrare vendit ionem, eſt vendere l.1. C. de comm. re- rüm alieyn. 4*
Celebris ciuitatis adpellatione apud VIpianum in l. ſi in aliam.(ſic incipit in pandect. Florent. in vulg. ſiin
altquam.) D. de offic. Proconſ. continetur ea, quæ ab hominibus frequentatur.
Celebs, vide ſuprà Cælebs.
Celeres, quorum commeminit Pomponius I. 2. S. quod
ad Magiſtratus.& S. poilo. D. de orig. iur. diceban-

CLEI. uod ad magiſtratus. quod
& Feitus libro 3-& k Penckella lib. 2 a probant- Bos Romuli comites videtur adpellaſſe Plutarchus in eo. Delecti enim erant ad eius corporis cuſtodiam, vt idem& D. Halycarnaſſæus referunt, à celeritate& velocitate dicti, vt iidem& Feneſtella ſcripferunt: in quorum ſententiam pedibus iuit Laſius in d. S. quod ad magiſtratus. Tametſi à Celere Kemi interfectore ductos putet Feſtus libro 3.quod& OQuidium confir- maſſe in libro Faſtorum ſcribit Feneſtella. 1 recen- tos eos fuiſſe Halycarnaſſæus,& Feſtus prodiderunt. Vnde Galli Celeres vocare poſſunt, quos adpellant, Le Corps de garde du Wy. Græcis Zo‿εμαα·¶ opuᷣXaus dicti.
inc
Cellinas ‚id eſt, velocitas actionum, id eſt actorum, 2- pud VIpianum 1. 3z.§. ſed ſi debitorem. D. de donatio. inter virum& vxorem. in eum ſenſum, vt vnum ſta- tim ſequatur aliud.
Celeritatem tamen deſiderare apud eundem in 1.1. D. de dam. infe. ſignificat negotium diebus omnibus etiam feſtis abſque vlla dilatione excutere. Eſt igitur Cele- ritas dilationi contraria d. l.1. Hinc
Celeriter pro ſtatim, illico,& ſine vlla dilatione in l. ne quis. D. de cuſtod. reo. Et eodem ſenſui
Celerrimè in Iuſtiniani cõſtitutione l. ſi uis. C. depoſi.
Quod tamen dicunt leges celeriter, arbitrio iudicis relinqui, inque eius eſſe poteſtate, ſententià VlIpiani exprimitur I.i.in fin. D.de iure delib. Ex eo verbo, Ce
tur equites veteribus d. 8.
lerrimè, colligit Bartolus depoſiti cauſſam ſumma-
riam eſſe in d.l. ſi quis. Et Celerrimus finis, hoc eit non moratorius,& abſque vlla dilatione in l. 1.§. fin. C. de veter. iur. enuclean. quæ con ſtitutio ad confirmationem Digeſtorum pertinet, vt docet eius tινπ αανέ. KXα hortamentum, exhortatio nautica, Budæo l.i. S. qui ſunt. D. nau. caup. ſtab. KXAL5uε, qui ſociis naualibus imperat, I. Polluce au-
. CLCre.
Cella à celando ducta locum ſignificat, vbi quid conde-
batur, repoſitorium Græcis ænobuuv, in qua res eſculen tæ& poculentæ reponi ſolent. Ex epithetis,& adpo- ſitis, ſiue(ſi malis) adiectiuis ſignificationem ſu- mit. Vnde.
Cellam oleariam& vinariam dixit VIpianus l. ſi habi- tatio. S. fin. D. de vſu,& hab. Et
Cellam penuariam idem dixit I.3. s. ſiue autem. D. de pe- nu Iega. pro repoſitorio eorum, quæ eſui, potuique ſunt. Et
Cellæ promæ pro ſepulchris poſuit Tertullianus in lib. de reſurrectione carnis. Nam, ait, cùm legimus, Popu lus meus introite in cellas promas quantulum, do- nec ira mea prætereat. Sepulchra erunt cellæ promæ, in quibus pauli ſper requieſcere habebunt, qui in fi- nibus ſeculi ſub vltima ira per Antichriſti vim ex- ceſſerint.
Cella etiam ad alias res pertinet, pro loco, in quo repo- nimus quæ occulta eſſe volumus l. z. D. de offic. præ- fect. Vig.& l. quis ſit fugitiuus. s. apud Cælium. D. de ædil. edict.
Cella etiam, interprete Pontifice Maximo in c. priui le- gium. deverborum ſignificat. lib. vj. dicuntur loca ſe- creta,& ſolitaria, quæ ab hominum ſeparata conui- ctu ſunt ad contemplandum,& Deo vacandum. de his accipi debere c. qui verè. 16. q.1. rectè putat gloſſa in d. c. priuilegium. Hline
Cellula. 18. q. 2.c. cellulas.& c. ſeq. Eodem fenſa
Cellularium videtur interpretari VIpianus I. quæſitum. 12.S. ſi aliqua. D. de inſtruct. inſtrumen. leg. vbi vulga- ria exemplaria habent Cellarium: quam lectionem vo. riorem putant quidam ante ceſſores noſtræ tempeſta⸗ tis. Equidem à Florentina diſcedere non auſim. C˙çm
EEN
Cellularij vox Cuiacio probetur in I. fina. de diuerſ. offic. libro 12.C.
Cellarius, qui cellæ penuariæ præpoſitus eſt. ſic accipi debet in l. nominatim. 24. D.de manumiſ. teſtam. Sic fortè accipitur inl. hac ſanctione. 12. de diuerſ.offic. lib. 12. C. ab iis præberi ſolebat cibus,& potio.
Cellarium apud Scæuolam in l.vxorem. 41.§. l. D. de leg. 3. pro loco qui diætæ iungebatur. quid ſit diæta, vide infrà ſuo loco.
Cellaria numero multitudinis aliter ſumi videntur in l. fina. C. Theodoſ. de offic.omn. iudic. quo loco anno- nis comparantur. Eodem ſenſu ſumitur apud Sul- pitium Seuer. lib. 2. hiſtor. ſacræ. Quandringenti(in-
quit)& aliquantò amplius Occidentales Epiſcopi Ariminum conuenèére: quibus omnibus annonas,& Cellaria dare Imperator præcepit. Vnde&
Cellarienſes ſpecies in l. penultima. Cod. Theodof. de induig. debito.
Cellaritæ apud Caſs iodorum in lib. var. Epiſt.
Cellerarius in c. dilecto. de præbend. in antiqu.(tametſi Albericus Cellarium legi mâlit) adminiſtrator qui- dam rerum eccleſiaſticarum. Cælius tamen Khodi- ginus exiſtimat eam vocem barbarã,& poni pro Cel- Iario: idque lib. 14· cap. S· tradit.
Celſus, ait Feſtus, ex Græco ʒxvs eques dictus, ſignifi- cat autem Q0ω̈οαναα, fublimem, excellentémve. Hinc
Celſiores, doctores legum dicti ſunt in l. 2. C. de offic. diuerſ. iudic. vt ibi interpretatur Accurſius; alibi ho- noratos appellat conſtitutio l.z. C. eod. Eorum enim iudicio iudices prouehuntur d. I. 2. Iuris igitur perito- rum iudicio,& examine iudices futuri probãdi ſunt. Illi meritò patres adpellantur, cùm à iudicibus fra- tres vocari vetentur d. l.2.
Celſi duo luriſcoss. à Pomponio l. 2.§. fina. D. de origine iur. Celſo patri ſuo ceſsit Celſus filius in iuris Ciuilis profeſs ione d.§. fin. De altero Spartianus in Adriano ita ſcribit: C‧ém iudicaret, in conſilio habuit non a- micos ſuos, aut comites ſolùm, ſed Iuriſconſultos,& præcipuè Iulium Celſum, Saluium lulianum&c. Cel- ſum aiunt filium Conſulem fuiſſe, Pomponius d. I.z. s. fina.& Vlpianus l. 20. D. de pet. here. Celſi patris re- ſpon ſum extat l. pater. 29. D. de lega. 2. Celſi filij in 1.1. D. de reſc ind. vendit. extant& alia vtriuſque reſponſa paſsim in libro Digeſtorum.
Cementa, vide ſuprà Cæmenta.
Cenaculum, vide infrà Cœnaculum.
Cenobium, vide infrà Cœnobium.
Cenotaphion, kevoſaνiνον, vt Florentinus diffinit l. monu- mentum. 42. D. de relig. eſt monumentum memoriæ cauſſa factum, in quod neque corpus, neque reliquiæ illatæ ſunt. quam diffinitionem probat Suidas his ver bis, Kevõa ia, in quit, riva Loap A1ardεεα 65 Tivor ven g ⁴ t Xora veuoòp. adeò, vt tumulum inanem rectè adpella- ucrit libro z. Aeneid. Vergilius,
inandque vocabat
Hettoreum ad tumulum, viridicque ceſpite inanem,
Et geminas, cauſann lacrmis ſacrauerat aras. Suetonius in Claudio cap. 1. honorarium tumulum vo cauit. Differentiam ſubeſſe inter ſepulchrum,& ce- notaphium idem Florentinus ſcribit d. l. monumen- tum. In ſepulchrum corpus, aut reliquiæ illatæ ſunt. in cenotaphium non item: quod& Lampridius in Ale xandro ſignificauit, Cenotaphium, inquit, in Gallia Reomæ ſepu lchrum ampliſsimum meruit. 2
Cenotaphium religioſum eſſe Virgilij teſtimonio Mar- ciano placuit l. intantum. S. fin. D. derer-. diu. Virgi lij
locum ſuprà retulimus. Sed diuos fratres contrà re- feripſiſſe VlIpianus refert l. ſed contrà. D. derer. diuiſ.
Cenſere, in varias ferri ſignificationes Feſtus lib. 3. ſcri- bit, quandoque(inquit) ſignificat putare. quod& No nius probat, idque exemplis Caſsius hiſtor. libro g.
Cenſuit

7
4enseſ. Aur eques dic e em, excellenté a, ti ſunt in l. 2. b., tatur Accurſiul 1. 0l.z. C. cod. A2, ir d.L.Juris ig uu. lices futuri pi tur, cuùm à iud u
dol. 1. 5.ina. D. elſus filius init ero Spartianus in conſilio hl ⁵⁴ um, ſed luriſ- 3 aluium luliant r. ſuiſſe Fompe 1 eper.here. Cel or de legur.Cell. Kalia vtriuſq 1 1 9.
rulum.
zum. rrentinus diff 2 M monumentul 1 e corpus, neq t nem probat Lu un 39 1AI
ius,
nand qut rucaha celhitenat ar cruerat ara- ug honorarium mt ater ſepulc bi d. l. O ſeridit 4 1 c reliquiæ. Al eenor it uod&lamp. m l
„. k 4 lus tam 1„
i 0 ßs V — 4 4 um inanem fef 8 3
Cenſuit ſeſe Regem Porſennam occidere. Nunc(ait
idem Feſtus) ſuadere. Nunc decernere. Cenſere Jauo- leno l. cenſeri. I11.(ſic enim incipit in editione Flo-
rentina vbi I, pro E, vt& alibi paſs im, ponitur) D. de
verb. ſignifc. eſt conſtituere,& præcipere. vnde etiam dicere ſolemus, Cen ſeo hoc facias,& ſenarum aliquid cenſuiſſe. inde Cenſoris nomen videtur eſſe tractum. Cenſere etiam pro conſulere in Senatuſcõſulto, quod Imperatoris Hadriani eſt l. item. 20.§. pridie. D. de pe- tit. hered. poſitum, ait, interpretatúrque VIpianus l. ſed& ſi. 8.conſuluit. D. codem. Cenſeri etiam pro in pretio haberi,& auctoritate valere dixit Papinianus l.
vlt. D. de ſuis& legit. vel(vt expreſsius loquar) ean-
dem vim habere. Cenſeri in 1.1.D. de iuſtitia,& iure.& Inſtitut. de iur. nat. gent. Theophilus ibidem vertit avæypa pecd ip zois i- νν. Equidem ita illic accipiendum putem, animan- tia bruta eandem vim, quam homines procreandi,& educandi. quod& res ipſà docet.
Cenſeri priuilegio dixit VIpianus I. 1. 5. qui ex duobus. D. ad municip. pro munerum functione eximi. non
ineptè tamen interpretaberis priuilegio dignari,& decorari. Cenſere Marcelſo ſignificat ſuccẽſere, Var- ro in Captiuo prælio, Ne vobis cenſeam, ſi ad me re- ferretis. Cenſere autem pro conſulere accipi ſuprà diximus, pro quo hodie dici, Opinari Budæus non ſemel& in prio-
ibus ad Pandectas,& in Forenſibus ſcripſit. pro quo
Græci Anoop tnayat' ap ·
eſt capita, id eſt perſonas,& iugera& bona deſcribe- re.quo ſenſu accipi debet in l. omne territorium. de deribeliben 1.C. quæ explicatio ex Luca Euangeliogra phocap. 2. E7 Kvyelo&p rci* axetaε⁸ ixeανᷣ εε μεε dt-.αᷣ ma- pᷣ uolσασο‿ ννsεν& roygd eο, σαα l deusetvle. Qlla in re diligenter perſonæ,& res diſcutiendæ& inſpi- ciendæ ſunt, ne prægrauentur per l. 11. C. de cenſitorib. in C. Theod. Cenſendi hoc ſenſu formam expreſsit d. I.omne territorium. I Cenſi, Alciato libro 1. wagtoy. c. 14. dicuntur, qui ſpeciali priuilegio in fœderatis, vel Latinæ conditionis po- pulis ciues Romani erant. b 3 Cenſio, inquit Feſtus lib. 3.æſtimatio, ſiue(ſi malis) de- ſcriptio æſtimatoria.
Cenſio haſtaria, auctore eodem, dicebatur, cùm militi
multæ nomine ob delictum militare indicebatur, uòd haſtas daret.
Cenſionem facere dicebatur Cenſor, cùm multam equi-
ti inrogabat.
Cenſitionem pro cenſu dixit Aelius Spartianus in Pe-
ſcennio Nigro. Vos, ait, terras veſtras leuari cenſitio- ne vultis, ego verò etiam aërem veſtrum cenſere vel- lem. Vbi Cenſere pro cenſum ex aëre exigere,& aëri imponere accipi putem. 2.
Cenſiti dicuntur cenſibus obnoxij, à quibus cenſus exi-
gitur. ſic accipitur in titul. de agricol.& cenſit. libr.ir.
C. Iidem tributarij dicuntur inl. ſeruos. 6. C. eodem. & l. 2. C. ſi vag.mancip. pet. Dicuntur& capite Cenſiti
à luliano Patritio in Nouell.
Cenſitor eſt qui cenſum agit,& percipit præſtationem
tributorum coloni,& pignoris iure vendit prædium,
ſi cenſus non ſoluitur, vt D. de cenſ. l. forma-§. illa.&
lI. cũùm poſſeſſor. S. cùm pro pecunia. D. eod. Sic accipi- tur in rubr. C. de cenſib.& cenſit. lib. ä.
Cenſores, Feſto libr. 3. dicuntur, quòd quiſquerem ſuam tanti æſtimare ſolitus ſit, quantum illi cenſuerint.
Hos cenſus agendi gratià conſtitutos Põponius ſeri- bit l. 2.§. poſt deinde. D. de origine iur. quod& L. Fe-
neſtella probat cap. 17. vbi fortè pro habendo legen-
dumeſt, agendo. Eos rerum,& bonorum æſtimatores prout quiſque ciuis profiteretur, interpretatur Zaſius
GEN 4³3 ad d. l.2.. poſt deinde. Ij non tantùm rerum, ſed& mo- rum æſtimatores erant,& diſciplinæ magiſtri, vt ex M. Ciceronis Oratione pro Cluentio liquet. Hos re- gendis moribus ciuitatis quinto quoque anno creari, ſolitos ſcribit Aſconius in Ciceronis Diuinationem. Senatu etiam motis notas adſcribendi,& inurendi ius fuiſſe ait T. Liuius Decad. 4. lib. 9. Cenſorum of- ficia, numerum, tempus ponit Cicerolibro z. de le- gibus.
Cenſoriæ animaduerſiones apud M. Tullium in Cluen- tiana,& Cenſoriæ notæ paſsim,& Cenſoria ſeueritas apud Gellium libro 4.Cap. 20.& Cenſoria ſubſcriptio apud Ciceronem in Cluentiana,& Cenſoria iudicia paſsim apud M. Ciceronem, Cenſoria virgula apud M. Fabium libro 1. cap. z. Cenſores his literis ſcribi ſolitos ex Gellio conſtat CENSS. Hinc b Cenſura Cenſoris munus,& dignitas, Gellio d. c. 20. ſic accipitur apud Plinium libro 14. cap. 4. Catonum, ait, ille primus triumpho,& cenſura ſuper cætera inſi- gnis,&c.& Liuium libr. 4. V. C. alios magiſtratus an- nuos eſſe, quinquennalem cenſuram grauem eſſe. Su- mitur pro ſeueritate, correctione,& decreto,& lege Plin. in Panegyrico. Nam vita principis, cenſura ch. eãque perpetua: ad eam dirigimur, ad hanc conuerti- mur. Pro decreto accipitur in Decretali Pontificis Maximi Epiſtula cap.. in fin. extr. qui cleric. vel vo- uentes.& in c. deceterò. de teſtibus. in antiq.
Cenſuræ appellatione continetur excommunicatio ca. Cenſere etiam apud VlIpianum I. ætatem. 3. D. de cenſib.
2. de exceptionib. lib. 6. ſed& interdictum,& ſuſpen- fio, vt explicat Pontifex Maximus cap. quærenti. extr. de verbor. ſignific. cuius rei cauſſa gloſſematarius ibi- dem adnotat, Cenſuram generale nomen eſſe, vbi ex- plicatur quid ſit Cenſura eccleſiaſtica. Cenſus eſt perſonarum, rerümque deſcriptio. ſic ſumi- tur apud Pomponium l.z. s. poſt deinde. D. de origine iuris. Perſonarum quidem cùm ciues ſinguli in ſua tri bu, claſſe, centuria, nomina ſua, vxorum, liberorum, libertorum, ſeruorúmque ſuorum, item cuiuſque æta- tem,& quam vrbis regionem habitarent, profiteren- tur. Bonorum verò, cùm iidem patresfamilids prædia ſua cùm vrbana, tum ruſtica, ſeruorum, pecudmque numerum, fundorum inſtrumenta, ſupellectilem, pe- cuniæ denique numerum profitebantur. quod& Dio- nyſius Halycarnaſſæus libro 4.& T. Liuius libro 1.7. &L;9. ſcribunt.. Cenſus quoque nomine, ſubſtantia, bona, fortunæq́ue comprehenduntur. Ciceroni in Oratione pro Q. Ro- ſcio, Quem tu, ait, ſiex cenſu ſpectas, Ciuis Roma- nus eſt Vlpiano l. cogi. 16. in princip. D. ad Senatuſ- conſultum Trebellianum. Juſtiniano l. de creationi- bus. C. de epiſcop. audien. 48 Cenſum pro pecunia diſtracta accipit gloſſa in c. 1. de in integrum reſtitut. pro penfione tamen, quæ prouenti- bus ſoluitur accipi ibidem veriùs putem. quod& An- gelus Clauaſius in Summa, in verb. Cenſus, ait: ſicque accipi debere ſcribit in c. quæſitum.i. q.3. Sic ſumi ſo- let toto titul. extr. de cen ſib. vnde nec immeritò, ſed Aurlapoginae reditum, ſiue prouentum appellant inter- pretes cenſum, tametſià Doctoribus malè vſurpatum putet Oldendorpius. 1232. Cenſum ita diffinit Theophilus in 5. fina. Inſtitut. de li- bertinis. utro& dp carls, Nroi Xdſur irba auealos entya- poyjo ra diεεα wt pisciar 2 78 ep A⁴ε wohisεꝝ M 70 4- Pop A iao oͤrooαεονν Luaꝗ̃ op aoꝓptgeup. Eſt igitur Cenſus tabula, ſiue charta, in qua Romani ſcribebant ſuas fa cultates. quo ſenſu accipitur apud Q. M. Scæuolam l. quæ quiſque. 4. D. de acquiren. rerum domin. Mar- cellum I. cenſus. 10. D. deprobationib.& alibi ſæpè.& Caſsiodorum libro 3. variar. Epiſtol. penul: cuius hæc verba funt Auguſti Gäridhemeomporihueäbi s Ko- f iij

C EN manus agris diuiſus, cen ſuque deſcrĩptus eſt. Cenſus crimen apud Hermogenianum in l.vix certis. D de iudic. accipere debemus fraudati cenſus rrnen per l.1. C. de quæſtionib. at que ita explicat Accurſius in d. l.vix certis.
Cenſus nouus dici poteſt, qui in fundatione ipſius 8* Lelizs impoſitus non eſt, gloſſ. in cap. ſignificauit. de cenſib. in antiq.
Cenſus paſsiuus dhud Tertullia num in libro de Mono-
gamia, ſignificat infinitum, vagum,& liberum cẽſum, vt apud eum interpretatur B. R hennanus.
Cenſui cenſendo agri propriè adpellantur, qui& emi,&
venire iure ciuili poſſunt, Feſto lib. 3-cuius rei exem- plum extat apud M. Ciceronem in Oratione pro L. Flacco. Illud, ait, quęro, ſintne iſta prædia cenſui cen-
fendo? habeant ius ciuile? ſint, néecne ſint mancipi: ſubſignari apud ærarium, apud Cenſorem poſſunt? in zua tribu denique iſta prædia cenſuiſti? Et apud eun- Jem in eadem. Oenſum xxx. millia pecuniæ numerate, & Cenſum mancipia legimus. 5
Cenſum agere, peculiare verbum eſt hiſtoricis pro recen ſere, vel capita vel patrimonia profiteri,vt adnotat Za ſius l. 2.§. poſt deinde. D. de orig. iur. Titus Liuius li- bro Leribitoleyrium& Sempronium cenſui agen-
do à populo præfectos.
Cenſum agere, eſt deſcribere& æſtimare ſubditos pro- fitentes& capita,& patrimonia ſua iuratò. Sic accipe apud Gellium lib. 4. cap. 20⸗
Cenſu manumitti olim dicebatur, qui luſtrali cenſu Ro mæ iuſſu dominorum inter ciues KRomanos cenſum profitebantur, vt auctor eſt Vlpianus noſter in Epito. titul. 1. Sic etiam legendum adfirmare auſim apud Gaium libro 1. Inſtitutionum, titul. 1. cuius hæc ver- ba ſunt: Ciues Romani ſunt, qui his tribus modis, id eſt teſtamento, aut Cenſu, aut ante Conſulem fue-
rint manumiſsi. vbi pro Cenſu legitur in quibuſdam exemplaribus in Eccleſia. 9 b
à Cenſu ducuntur Cenſuarij in l. ſi quis intra. 7. C. de bo-
nis proſcript. qui cenſum pendere debent, qui cenſi- bus obnoxij ſint: pro qua voce Cenſuarij in C. Theod. codem titu. legitur Caſarij. vnde in quibuſdam exem-
plaribus manuſcriptis Cod. Iuſtinianei legitur: ſed Caſarij verior omnibus lectio eſt. Et
Cenſuales, qui dicuntur Tabelliones,& ſcribæ,& li- brarij cenſiuali; miniſterij. ſic accipi debent inl. 2.& 4.C. de princ. ag. in reb. lib. 12.& in rub. de Tab. ſcri- bis, logographis& Cenſualibus lib. II. O. Sic& apud Capitolinum in Gordianis. Senatuſconſultum taci- tum, inquit fieret ita vt non ſcribæ, non ſerui publici, nõ cenfuales illis actibus intereſſent.& apud Symma chum in Epiſtolis. Argenti, ait, publici ratio, quòd cenſualibus editores munerum cõtulerunt.& in No- uel. 17. Cenſualis adparitio, pro magiſtri Cenſus ad- paritoribus, qui elogia int imant. ſic ſumitur in Iuſti- ni conſtitutione l. conſulta. C. de teſtam. Et
Cenſualis cõtractus eſt, cùm quis ius, quod in re habet,
ſiue directum, ſiue vtile dominium, alienat prorſus
in alium, pro certa pecunia, puta pro centum,& præ- terea conſtituto annuo cenſu. Sed per emphyteuti ca- rium contractũ nontrans fertur omne ius in Emphy- teutam. l.1. C. de iure emphyteu. vbi vide Doctores. legati ad Cenſus accipiẽdos, apud Hermogenianum I.j. D- de mun.& honoribus(vbi in editione Florentina lege ſcribatus pro ſcribitus.)pro cenſualibus, de qui- hbus ſuprà in Nouella. 17.§.4) ds.vbi auygντ οραςν os ad- pellat luſtinianus. Iulianus& vetus interpres verte- runt Cenſuales vide Accurſium, in§. coges. in auth. de man. princip. Cenſuales equi in l. cõperi mus. 19. C. de curfu public. lib. 12:ſed verius eſtvt ibidem legas Curſualium, hoc eſt, curſui deſtinator um, vt& docet: Ineas& rubric-il-
CE N
lius tractatus, cui rei etiam indicio eſt quodhis ver.
bis ſcribit Caſsiodorus lib. 5. Variarum epiſtul. ad
Mammillam. Qui ſuprà, inquit, euictionum numerum Curſua les equos vſurpare præſumunt.
Cenſualis forma quæ ſit, adparet ex l. 4. D. de cenſibus. vt agri nomen, ciuitatis,& pagi referantur in cenſum.
Cenſualia munera l. 2. C. de priuileg. eorum qui in ſac. pa lat milit lib. 12. b
Cenſuale officium in l.teſtamenta. 18. C. de teſtam. expo- nit Alexander Imolenſis ibid. Cenſuum magiſtrum:
cuius expoſitio iuuatur noua luſtiniani conſtitutio- ne. 4 4. S. Iyade ααν.
Cenſualis profeſſio inl. cenſualis. 7. C. de donatio.& l. omnes.z. ſine cenſ.vel reliq. C. Theo.
Cenſuales paginæl. fin. C. Th. ſine cenſ. vel relig.
Cenſuales libri l. 4. de agricol.& cenſit. lib. ir. C. qui ſint ex eo loco diſces aperté.
Centena, ordo eſt,& dignitas,& gradus promotionis in ſchola agentium in rebus l. j. de Cæſarianis. C. Th.& 1.1. C. The. de murilegul. I.. C. Th. de Decurionibus &alibi paſsim in eo. Cod. Hinc b
Centenarij dicebantur, qui eum gradum in ſchola tene- bant l. i.C. deqlucris aduocat. lib. 12. l. 4. C. de ag. in reb. eo- lib.& I. 1. de exact. tribut. lib.. C.& alibi paſsim.
Porrò qui céturiones veteribus dicebantur, eos ſuis. tẽporibus Centenarios, dici folitos refert Vegetius lib. z. cap. 13.
Centenariæ cœnæ Feſto lib. 3. dicebantur, in quibus le-
ge Licinia non plus centuſsibus, præter terra nata, im pendebatur, id eſt, centum aſsibus, qui erant breues nummi ex ære.
Centena pondo, inquit idem, dicebant antiqui referen- tes ad libras.
Centenarij liberti in lege Papia dicebantur qui centum
millium ſeſtertiorum rem habebantl. ſi libertus. D. de iur. patro.& S. poſteâ. Inſtit. de ſucceſ. liber. Iaſtinia- nustamen legem Papiam interpretatus Centenarios
libertos vocat eos, qui centum aureos habebant.
Centeſima vſura, vide infrà Vſura lib. 20.
Centeſimus lapis pro miliario accipitur in l. propter li-
tem. z1.8. licet. D. de excuſat.& S. qui autem excuſare. Inſtit. eodem titu. atque ita videtur explicare VIpia-
nus l..§. 1. D. de offic. præfect. vrb.& Theophil. ad§. qui autem excufare.
Centeſimæ Kalendæ apud Paulum inl. centeſimis. 46. D. deverborum obligationibus. dicuntur centefimus menſis And. Alciato& l. Cuiacio interpretibus in d.l. centeſimis. quidam centum annos interpretabantur, quos reprehendit idem Alciatus libro fecundo xapty-
8 Cap. 23- 1 1 Centeſimare apud lulium Capitolinum in Opil. Macri- num, militare verbum eſſe ait Egnatius ad illum. Mi- lites enim vbi quid grauius admi ſiſſent, ſæpe decimus quiſque, interdum centeſimus extremo ſupplicio ad- ficiebatur. Verbum hoc Centeſimare Macrini propriũ
ſ cribit Capitolinus, cùçùm ſe dementem dixiſſet.
Centiens pro centies in Pandectis Florentinis ſæpè re-
perimus. quo in genere ſcire oportere admonuit Au- guſtinus lib. 2. cap. 6. Emend. veteres inter E.& S. po-
A. ſoiſſe N.vt molliùs proferrét. Hinc ſæpe in P. F Lihen
faurum,& vicenſimum& c. legimus.“
Centies aureorum in l. prope modum. in Pand. Flo. inci-
ipittantum. 88. D. de verborum ſignificationibus. legi-
loander ekiſtimat, neque Centum. vt in Vulgatis li- bris habetut. cõpendiario« icédi genere ſignificantur éties cétena millia aureorũ G. Ealoandro interpre- te, cuius interpretationem probat A Auguſtinusllib. z-cap.5F Srumtis 1
tur in eadem editione, non Centiens ‚vt falſè G. Ha-
Centonarij, de quibus in I. 1.& 2. C. Theod. de Centona- riis,& Dendrophoris. e
Cento

Ming dlcie a 8. Vanc e guit rianun 4 NR. 1e. e Gion † 4 kiumung † 4Ter dut. eerl. Pagir*b. 1uile, ant a KUlle b erm A denta. 4 .Cder 214. Cenluum 1 8 d. —. 10. alis.„C
1. dlccdantur, ig 112, 100, Drf A
.. 24 ie 8„ 14
aſsibus, quid;
» om. 4 n 1 1 QIccdant ami 1
in dicebantur. abebantl.ſilih 2 de ſucceſ. li? ³ aterptetatus C&́r um aureos hal à ura lib. z0. accipiturin! ⁸ .&§. qulaute a ridetur erpliſ aot vrb.& Theog&l
lum inl. cent tr
bus. dicuntur ErI
acio mnterpret 1
innos interpt er ec
Egnatius ad all miſiſſent,ſa 1 442. 1 1 zextremno ii 4 1 Alimare Mach 1a9 lementem dit l. Kis Floremtis 1 m un opottere adm. veteres intel de. inc ſepe i 8 8 Hinc! p— gimus. Beu dum- in hanf. 3 — 0— ſignificatlo 55
.
CLE N
Centones, vela ſunt ex pilis caprarum, ſiue panni craſ- ſiores, ex lanadiuerſorum colorum conſuta. Meminit eorum VIpianus Il. quæſitũ. 12.§. ſi domus. D. de fund. inſtru. Alexan. Neapolit. lib. Genial. dierum. Dixere autem, inquit, centones ex villis groſsioribus ſagula intexta vilioribus pannis, quibus domorum tecta, ta- bulata, aut ligneæ machinæ militares, aduerſus incé- dia, ſiignis maiorvis ingruat, muniuntur. Vide in Chiliad. Eraſmicis, Farcire centones.
Centum anni, finis vitæ longæui hominis l. an vſusfru- ctus. D. de vſufruct. vide infrà, Vita.
Centum, quæ i narca habeo apud VIpianum I. 1. S. adeò.
D. de dot. prælegata. ad rei veritatẽ pertinét. eãmque
ſpectant atque ideo ſi nihil ſit, nihil debebitur.
Centumuiri, iudices quidã erant, vel Ouidio teſte li. 3.
de Ponto, 7.),. 6 Viq fui ſol tus, ſediſem forſitan vnus De centum index in iua verba viris.
tore, ex legũ capitibus ſuperiùs præciſis, ex M. Fabio lib. 4. cap. i. paulo ante finéẽ diſces: quorum verba huc non tranſcribam, ſtudi oſiſsimo enim cuique obuia ſunt.. Centumuirales cauſſas ſuprà memoraui. de his loquitur Plinius libro ſecundo Epiſt. 14. ad Maximum. Eas in duas haſtas diuiſas docet M. Fabius libro 5. cap. de præiudiciis. Centumuiralis haſta, quæ in foro centumuirorum erige batur, vt ſciret populus iudicandi tempus. Idque no- ſtro quoque ſeculo pleriſque in locis receptum vide- mus, vt iudicij autoritas ſolenni baculo ſignificetur. Bud. l. 2. D. de orig. iu. Centumuiralis haſtæ meminit Suetonius in Auguſto. c. 36.in hæc verba: Auctor aliarum rerum fuit, in quis ne acta ſenatus publicarentur, vt cura ærarij à Quæ- ſtoribus vrbanis ad Prætorios prætoréſve tranſiret, centumuiralem haſtam, quam Queſtura functi con- ſueuerant cogere.
Centumuirale iudicium pro inofficioſi teſtamenti que-
rella accipitur in l. Titia 13. D. de inoffic. teſta.& in l.
prætor. 30. de lib. leg.& l. fin. C. de petit. heredita. vſu
capiones quoque, tutelæ gentilitatis„agnationes, alluuiones, circunluuiones, nexus, mancipia, parie- tes lumina, ſtillicidiãque ad Centumuiralia iudicia pertinere ex M. Cicerone lib. 1, de Oratore liquet. Centumuiri autem, haſta in foropoſita, iudicaſſe con ſtat. qua de cauſſa haſtæ præfuiſſe dicuntur. Centum- uiralia igitur iudicia Feſto lib. z. quæ Centumnuiri iu- dicabant, à quibus ita dici ſcribit.
Centuria, inquit idem eodem libro, in agris ſignificat
ducenta iugera, de qua ita Varro libro 4. Lingu-Lati. Centuria primò à centum iugeribus dicta, pôſt dupli-
cata idem nomen rerinuit vt tribus multiplicatæ i dẽ
nomen tenent.& Siculus Flaccus in lib. de conditio- agr. Centuriis, ait, quarum mentionem nũc facimus, vocabulũ datum eſt ex eo, cùm anti qui Romanorum agrum ex hoſte captũ victori hohulo per bina iugera partiti ſunt, centenis hominibus ducenta iugera de derunt,& ex hoc facto Centuria iuſtè adpellata eſt. Sic ſumitur in l.omnes. 10. C. The. de anno.& tributis &in Nouella. Juſtiniani 128. in pringip. In hoc ſigni- ficatu Centuriarum modum docet Hygenus lib. de li-
centurionis munere functus
CER 44
mitibus conſtit. earumdẽ inſcriptiones Siculus Flac cus lib. de condit. agrorum. Hinc ex eodem ſenſu Centuriatio apud Siculum Flaccum diuiſionis ſorma. Centuria verò in re militari, auctore Feſto lib. z. centum homines ſignificat.. Centurio apud Macrum l. milites agrum.§. inreuerens. D. de re milit.& in rub. C. 1 he. de centurio. qui centũ milit ibus præerat, idque ex Euangellio Matthei ma- nifeſtiſsi mum. à quo Luaſovſaαᷣ dicitur dX on. αντ Jᷓd. is xs.
Centurionum inſigne erat vitis, quam manu geſtabant,
Vt ex plinio didici lib. 14. cap.1. in fin. cuius rei& com meminit Alex. ab Alex. Genialium dier. lib. 6. cap. 8. & Macer d.§. inreuerens. ibi, qui vitem tenuit, id eſt, Ae. abebant& corpus, quod deſerere non licebat l.vnic. C. Theod. de Centu- rio. Hinc Centuriata Comitia Peſto li b.3. quia Pop. Rom. per cen- tum turmas(quidam pro turmis Centurias legunt) diuiſus erat. Et Centuriata lex, vide infrà Lex. Centuriatus ager in ducena iugera definitus Feſto lib.3. quia Komulus centenis ciuibus ducena iugera tri- buitrt... Centuriatum etiam exercitum dixit Varro lib. ſ. Lingu. Latinæ. Centurio Primipili dicitur qui& primipilarius Anto- nio Auguſtino ad Modeſtinum. de excuſat. tuto. Centyrionem pro Céturione poſuit editio Florentina in L.inter ſocerum. S. conuenit. D. de pact. dot.& l. centy- rio. D. de vulga. idque more veterum, qui& y, pro, v, vſi sũt.Sed&X N.XSp, u, hac figura vidimus ſæpe in Dio gene Laërtio in lib. Decret. quæ eſt forma, u. Latino- rum Nam& veteres Syllam,& Sullam dixerunt. Centuſsis ait Varro lib. 4. Ling. Latinæ, quo maius æris vocabulum non eſt. Budæus in Forenſibus hoc verbo aſſes, centum aſſes fignificari ſcribit: b Cera notiſsimo ſignificatu(ſignificat enim quod, melle ex fauis expreſſo, ſupereſt) ſumitur in c.vnic. de offic. cuſto d. in antiq. b Cera etiam pro Epiſtulis& pugillaribus ſæpiſsimè vete ribus accipitur. Iuuenalis, Nonne libet medio ceras implere capaces? Hinc profectæ formulæ Cera prima, Secũda, ima. Sue- tonius in Cæſare Q. Pædium(inquit) ex quadrante heredem inſtituit, reli quos in ima cera. hoc eſt in ex- trema parte teſtamenti. Hind Ceratæ tabulæ pro codicillis,& pugillaribus ponuntur, vt adnotat Viglius in s. nihil autem. Inſtitu. de teſta. ordina. Veteres enim ceratis tabulis vſos ſcribit An- tonius Auguſt. li. ſingu. ad Modeſti. l. ſi duas.§.ſi verò. D.de excuſat. Cereæ tabellæ, vt ait Alex:ab Alexã. libro 2.cap. 0. Gen. dier. ceraillitæ, in quibus monuméta literis nonnun- quam mandabantur. aliquando duplices, plerunque triplices, aut quintuplices colore diuerſæ& paulò Poſt. In triplicibus epiſtulas, in quintuplicibus hono res& magiſtratus, in duplicibus ſi quid eſſet arcanũ, & ſubticendum interioréſque animi notas magisad. nOotabant. Ceramium, emphora Attica Antonto Auguſti.lib. z ca p. I1I. Capit autem vrnas tres. Cerætes in ponderibus oboli pars media eſt, habens ſibi quam,& ſemis, ſicut in ea re teſtis eſt Iſidorus lib. 1⁰. cap. 24. Etymolog. 17 1 Kepdriopnummi genus, quod ſex obolos, ſeu folles valè- bat, cuius mentio ſit in Nouella. Juſtiniani conſlitu. 59.§. Iicα᷑πʒ Iulianus Patritius vertit ſiliquas& l eo- nis Nouel. 83. in fine Harmenòpulus in legibus agra- riis wagextro iner ντ/ Aε‿ι‿εριeσνοο eo ep, νοp gos
Mòdena.
*
*
f 4

*¹
4
——
V
—
4
D 1 1
3
1
4
1 ͤ
I
———————— ————
———
—
öf„ —
VMↄ/ę/ę„d—
C ER
Repdναιοε adpellant Græci quod Caſsiodorus siliquati- cum. fſt autem id quod in nundinis exigitur ob ven- ditionem proponendam. Ceraunium inl. fin.s.ſpecies. D. de publican.& vectiga. gemmæ genus, ab eo nomen habens. quòd non albe quàm in loco ictui fulminis proximo inueniatur- 0- minino genere dixit Plinius lib. 37. cap.o· idque can- didum 8 ait. Lampridius in Heliogaballo, Paraue- rat(inquit)& in cerauneis,& hyacinthis& in ſmara- gdis venena quibus ſe interimeret, ii quid grauius im mineret. Ceraunia coruſcare dixit Pertullianus lib- de habitu Muliebri. non proculab initio. habet enim intus ſtellam coruſcantem, vt ait Zeno-
Cerdo, qui& Lucrio dicitur. Eſt enim artifex ſordidus, qui artes illiberales quæſtus gratia exęercet, quales ſunt veteramentarij(Vt Suetonius appellat) conſu- tores.—
Cerebroſi boues, contumaces, vt homines, à peruerſo cerebro, qui toti ſuo conſilio herent,& iracundiæ obtemperant,& ànemine perſuaderi poſſunt. Colu- mella lib. 2..
Cerno à creando dictum putat Varrolib. ſ. Ling. Lati ab eo, quòd cùm quid creatum eſt, tunc deni que videri ait. Cernere in varios ferriſignificatus ſeribit Nonius pro videre accipitur apud Publ. Vergilium libro z- Eneid.
Cernimus adſtante ne quicquain lumine toruo.
Sic ſumitur in c. niſi cum. verſ. nec putes. extra de re-
nuntiatio-in anti. 4 e Cernere, iterum di ſponere- Lucillius Satyrar. lib. ſ. Poſtquam t rajidium castris educere creuit Cernere, dimittere. vnde vitam cernere dixit Varro in didaſcalo.— Cernere eſt iudicare, Pacuuius in armorum iudicio. Et æquũ, inquit,& rectũ eſt quid poſtulas, iurati cernãt- Cernere ſonat etiam, eodem auctore audire. Cernere etiam Varroni lib. 6. Ling. Lati. ſignificat con- ſtituere. Vnde dicebant veteres cernere hereditatem, id eſt, ſe heredem cõſtituere, vt Varro interpretatur- quo ſenſu accipitur in l. i. C. Gregoria. de patria po- teſtat.“ Cernere eſt verba cretionis dicere vt interpretatur VI- pianus Epitome tit. 22:CVM ME MAEVI V 8 HERE- PDEM LINSTI TVERIT, EAM HE REDITATEM ADEO, CEKRNOQAVYE. Cernere,& pro herede ſe gerere qui inter ſeſe diſs ideant, diſces ex eodem titu. 2.§. ſi ſub imperfectam. Hinc Cretio, quam ita diffinit VIpianus eod.titulo. Cretio, ait, eſt certorum dierum ſpatium, quod datur inſtitu⸗- to heredi ad deliberandum, vtrùm expediat ei adire hereditatem. quam Vlpiani diffinitionem probat Iſi-
dorus lib.. Etymolog. cap. 24. his verbis: Cretio, in
quit, eſt certus dierum numerus in quo inſtitutus he-
res aut adit hereditatem, aut finito tẽpore Cretionis
excluditur, nec liberum eſt ei, vltràhereditatis ius ca piendæ. Cretionum folennitatis meminitconſtitutio I. vnic. C. The. de cretione& bonorum poſſeſsioni.& 1.2. C. The. de mater. bonis. Cretionibus, pro curatio- nibus in c. ius Quiritum. 1. diſtinc. Teponendum pu- tem. quod& res,& verba indicant quæ ex Iſidoro lib. „Etymolog-tranſcripta à Gratiano fuere. Cretionum ſolennitatesiſuſtulerunt Imppp-conſtitutiones l. 1. C. The. de mater. bon. l. cretionum. C. de iure delib. Cre- tiones in genera duo conſtituit idem VIpianus d. tit. 22.S.cretio autem. in vulgarem,& continuam.
Cernere hereditatem Gręcis dicitur wooc Xεαρν*π νυʒννεο- voux,vt in exico, quod eſt in æde B. Germani ad Lu- tetiam Pariſiorum. 4
Cernere in l. H. in fi. C. de Iudæis. ponitur pro intellige- re&ſ. cire&εa ouus, quorum verborum frequens eſt vſus in candem rem in pœnis, ſcilicet, irrogandis.
CE R
Ceroferarij ſunt quos Græci Acolyti c. cleros. non pro- cul à ſine 21. diſtinctio.& c. ſi quĩ d poit. S. deſeruientes. 33.diſtinct. vtrobique eorum officium explicatur.
Certare in l. quod certatum. C. de poſtum. heredib. inſti-
tu.& l. cum quidam. C. de legat.eſt inter ſe contendere
& cõtrouertere& inuicem de re aliqua diſputare. Sic ſumitur apud virgilium Ecloga-.ſ. Montibusin nostris ſolus tibi certet Am)ntas.
Certare cum vſuris fructibus prædiorum dicuntur, quo- rum vectigalia vix vſuris ſoluendis paria eſſe poſſunt. Ciceroni in oratione. 2. in L. Catilinam Neque enim iſti, qut poſſeſsiones habent, alia ratione vlla ſalui eſſe pofſu nt. quòd ſi maturius facere voluiſſent, neque (id, quod eſt ſtultiſsimum) certare cum vſuris rru- ctibus prædiorum. Hinc
Certamẽé de quo infrà in l. liberto. s. Lucius. D. de annn. lega.ſignißcat ludos& ſpectacula,& conflictus, lic ſu mĩtur in 1. z. C. de ſpectacul. lib. 11.
Certamen etiam ερα σαάQονιιν ſumitur pro iudicio contra- dicto in quo confligunt litigatores in s. ſi verò altera. in authenti. de nupt. conſtitu. 22. ita vertit ibi vetus interpres, pro quo luſtinianus dixerat Paà⸗νop.
Certaminum genera quatuor fuiſſe apud Græcos, qui- bus xydves dicebantur ſcribit Budæus in prioribus ad
not. in Pandect. Nemæa, Pythia, Iſthmia, Olympia, quæ& ſacra certamina adpellantur eodem auctore. Hæc explicat Alex. ab Alex. libro ſ.cap. S8. ad cognitio nem multarum legum Digeſto.& Codic. De iis Cæ- lius Khodig.li. 13. ca. z0. De facris Certa minibus 1o- quitur Pollux. lib. 3. cap. 30
Certamen Chryſanthianum, ab aureo flore præmio vi- ctoris nuncupatũ, ans Xuο*, id eſt, ab auro, u æeßeor,
flore. Huius ludi meminit Iuriſ. in l. pen. D. de ann. legar.
Certamen publicum apud VIpianum l. qua actione. s. ſi quis in colluctatione. D. ad leg. Aquil. dicitur, Ac-
curſio interprete, quòd publicæ ſætitiæ gratia fieret, vel quòdpopulo exhiberetur. 2 Certamen Circenſe in leos qui. deſpectacul. libro tr. C. accipiunt Græci interpretes pro equeſtri confictu. æ vide infrà in verb. Circenſes.
Certatio, pro cognitione extrema accipi putant qui-
dam in legibus, quas refert M. Cicero libro tertio de legibus, M vLT aAaE POEN AE cCERTATIO ES T O. 1 Cert iorare pro certiorem facere, non ſemel dixit Vlpia- nus 1. ſi fideiuſſor. 29. D. mandati& I. 1. 5D. de actio em- pti. l.1. in fin. D. de eo, qui pro tutor. ſed id verbum à Tribuniano provenuſtiori alio repoſitum putem. ta- metſi ſciam Alciatum exiſtimaſſe Certiorare eadem ratione ductum, quàâ Melioraſcere apud L. Colu- mellam. IEe t. Certum variè apud Iuriſcoſſaccipi pro re, ad Alciatum in rerum ſummis obſeruaui, aientem eam vocem nũc latius, nunc anguſtius ſecũdum ſubiectam materiam declarari, id refert in l. certum. D. ſi cert. pet.
Certum in Stipulationum tractatu accipitur, quod ex pi pronuntiatione adparet quid, quale, quantümque it veluti aurei 10- fundus Tuſculanus, homo Stichus. Gaio in l. ſtipulationum. 74. D. deverborum obliga-
tionibus.—
Certum in actione, Si certum petetur, pro certa pecunia
numerata accipitur. De ea enim actionem hanc com-
paratam eſſe ſcribit Vlpianus l.1. D. de condict. tritic.
Inde 11e
Certæ pecuniæ actio apud Senecam libro 3. Benefic. ca- pit. 7. Et
Certa pecunia credita M. Fabio libro 4. capitulo ſecun- do. Satis, ait, eſt dixiſſe certam pecuniam peto ex ſti-
pulat ione,& Scæuolæ l. fin.§. Lucius. in princi. D. de
condi. indebiti. Certum

. z1. ituven 3. ntxetat Fa 8 nille apad Gah D. unns 2pat 0 tBudrus in 1 thia, Iſthmia 0. d Uantur code e
dro[. cap. 8.]† 404 , öSGn. Ko.& Codic. 2.
lacris Certat tm.
Ipinnum l. qu„ e. 40— Uulte 1 N.. 5 dlicæ lætitig g e r.
i. deſpectacui 1 pro eq Ueſtri Kc,
trema accipt 1
M. Cicero lih t ch
2NA ck r!
ſemel e* NH n re. nonfemelf
39.
1 i& L.D. K 3 4*
1 m
1“ 1 dul
o utor. led 7
5 3
b”
nales 7
„. d. 4 10— 1 Drdh
6 ſculanus, lir
de vel „0.
CER
Certum etiam dicitur, quod clarum, manifeſtúmque eſt,
Alciato in d. l. certum. Sic accipitur in c. de capitulis. 10. diſtinct. Quandoque accipitur pro co, quod dici- mus verum conſtetl. ſi filius. D. de ritu nupt. Sunt ta- men qui certum ibidem pro veriſimili accipiant.
Certum eſt(quod ad certi condictionem adtinet) cuius ſpecies vel quantitas, quæ in obligatione verſatur, aut nomine ſuo, aut ca demonſtratione, quæ nominis vi- ce fungatur, qualis, quantãque ſit, citra omnem am- biguitatem oſtenditur. Nam& Pedius libropri mo de ſtipulationibus, nihil referre ait, proprio nomine res adpelletur, an digito oſtendatur, an vocabulis quibuſ dam demonſtretur, quatenus mutua vice res fungan- tur, quæ tantundem præſtãt. l. certum. D. ſi cert.pet·& certi. condict. b
Certum etiam Alciato d. I. certum. id proprià ſignificatio ne fonat, quod ſiquidò adparet,& oculato ſenſu de præhenditur Acernendo ducto verbo.
Certum etiam illud dicitur, quod tempore ſtipulationis in aliquo certo loco eſt, veluti vI NVM, OLEVM, TRI TICVM, CVOD IN HORREO EST, DARE SPON PES'Incertum ergo eſt quod nondum natum eſt l.vbi autem. 75. 5.illud dubitationem. D. de verborum obli-
ationib..
Certi condictio, vide infrà Condictio.
Certum contractum in I. certi. 9.in princip. D. ſi cert. pe-
tat. adpellant Accurſius, Bartolus,& Baldus ei cer- tum continet, quorum ſententia iuuatur luſtiniani conſtitutione l. vnic. C. de ſentent. quæ pro eo, quod intereſt profer. Quidam interpretatur certos contra- tus, qui certum nomen habent: incertos„qui incer- tum: quæ interpretatio etiam ferri, iuuarique pot eſt d. l.vnic.
Certi annr in cõnſtitutione Imppp.l. ſi certis annis. C. de pactis. dicuntur Accurſio ibidem pauciores tribus. Bartolus& Baldus longum tempus interpretantur. Alciatus in Bartoli& Baldi ſententiam pedibus it, tametſi alioquin pro triennio accipi credat. Ac-
curſij fententia iuuari videtur 1.1. C. de fideicommiſ. cap. i· de præſcriptio. in antiq. Ni dicas vtrobique
iure ſpeciali triennium præſtitutum. quod magis eſt. Nam inl. i.C. de ideicommiſs. alimentorum. in d. c.. de præſcript. fidei Chriſtianæ fauor verſatur- Certiorem confeſsionem falſæ videtur oppoſuiſſe V Ipia nus 1. 1.§.ſi quis vltrô. D. de quæſtionibus. licet qui- dam putent ibidem pro veriſimili accipiẽdam: verius
tamen eſtvt pro veris argumentis confirmata ſuma-
tur. Certum corpus in l. ſed& ſi 1o. D. de accept ·& alibi pau- lo generalius quod certa ſpecie continetur. b Certus homo, veluti Stichus, Dama, Pamphilus dicitur ad differentiã hominis in genere. l. Neratius D. de con dict indeb. Huic opponitur homo incertus l. heredes. Aieincerto-D.fenilereiſe, Certum ius in conſtitutione Alexandri Imp. l. 2. C. de ſo- lut. ſumitur pro claro& aperto. Certũ ius eſt hoc ex- preſſa& aperta lege cautum. Certum ius verò apud Pomponium 1. 2z. in principio de origi. ur. dicitur ſcriptum, vt colligitur ex§. exactis. d.1. 2. Sic 11 8 Certa lex, in ſcriptis redacta,& lata, perſcriptäve. dict. l. 2. LEI. Certus locus in l.locus. D de acq poſ.& 1.4. D. pro empt. dicitur qui pro diuiſo poſsidetur, quæ interpretatio comprobatur l.1. D. de euict.& l. Pomponius. 8. D. de rei vindic. Alciatus ad d.l.locus. certum locum ita diffinit qui certis finibus ſit compræhenſus. quæ diffi-
nitio iuuatur d. l. Pomponius. 8. In eundem ſenſum
dicitur S Certa pars, ſcilicet, quepro diuiſo poſsidetur. opponi- tur enim ei, quæ pro indiuiſo eſt l..S.hoc interdictũ.
CES 45 D. vti poſsid. Alciatus autem in d. l.locus. ait ex Bar- tolo, Oldrado, Jacõbo, Kain. Alberico certam par- tem proindiuiſo poſsideri, cùm tertiam, putà, partem huius fundi habeo,& ſi neſciam, quãtus ſit totius fun- di modus. Verius tamen eſt partem, quæ pro indiuiſo poſsidetur, incertam eſſe: cùm magis intellectu, quàm corpore partes habeat: nec oculis demonſtrari poſsit 1. ſeruus communis. D. commod. Aliter certam,& in- certam partem accipimus in eo. quod dicimus, par- tem incertam poſsideri non poſſc. l.3. S.incertam. D. de acq. poſſeſ.ſed id ſubtilitate mera dictum eſt 1. ſi fur. §. fi.D. de acqᷓ poſſeſ. Certa onera dicuntur alimenta aliquo certo loco præ- ſtanda, vel tributa l. ſi ſideicõmiſſum. D. de iudic. Certo certius, prouerbialis ize toas qua veriſsimum ſi- gnificauit Vlpianus l. ait Prætor. s. ſi cùm mulier. D. quæ in fraud. cred.
Certus dicitur is, qui ab integræ fidei aliquo admonitus
eſt l. ſi quis ita. 16. D. de teſta.tutel.
Certa dies, cui numerus adiectus eſt, veluti Kalendis Ianuariis centeſimis l. ſi dies. 21. D. quando dies leg. ced.& tunc dies ſtatim cedit. Huic opponitur incer- ta dies. veluti cum nupſerit d. l. ſi dies.& hæc condi- tionẽ facit l. dies incertus. D. de condit.& demon- ſtration.
Certæ& ſolennes actiones, certis formulis compræhen- ſæ, adſtrictæq́; l.2. s. deinde ex his. D. de orig. iur. Sic in eundem ſenſum
Certa verba in S. procurator. Inſtit. de iis per quos agere poſ. id eſt præſcripta, concepta,& ſolennia,&vt Theo philus ibidem vertit runud, hoc eſt formalia:& cer- ta forma concepta. Certa verba dixit M. Cicerolib. 2. de Nat. Deorum pro ſolitis,& ſolennibus.
Ceruicalia veſtis nomine contineri putat Vlpianus l. ar- gumento 25.§.1. D. de aur.& arg.
Ceruices erigere, eſt Imp. Conſtantio, in eum cui grati- tudo debetur, irreuerentem eſſe. l.z.C. de libertis& li-
ber. corum. notũ, duræ Ceruicis hominem dici, quaſi indomabilem, more ferocium boum, quique ceruice erecta,& rigida contumaciam quandam præ ſe ferat,
tanquam nemini ceruicem inclinare volens cap. niſi cùm pridem. s. propter malitiam. de renunc.
Ceruiſiam vini adpellatione contineri negat VIpianus l.ſi quis vinum. 9. D. de trit. vino oleõque leg. rectè. cõ fici enim eam ex frugibus Plinius lib. 22. cap. 25. eãve Gallos vti ſcribit.
Cerycia ſunt, quæ legati ferre ſolebant, nequis eos vio-
jaret. Sic ſumitur in l. ſanctum. D. de rer. diuiſ. quod
& I. Pollux libro 8. Onomaſtic.his verbis docet 2u*˙- xeiop ꝓeu d wptobaop. Non igitur ornamento tan- tum erant, vt putat Alexãder Genial. dierum lib. 4. ſed
& tuitioni d. l. ſanctum.
Ceſſare pro in mora eſſe accepiſſe videtur H. Modeſtinus J. tutOr. S. Lucius. D. de vſuris.& alibi. Sed& pro fru- ſtrari ſumitur in I..S. Imperator. D.vt in pofl. leg.
Ceſſare partem dixit Jauolenus l. Mæuio. 41. D. de lega. z. pro deficere& ceſſantium, id eſt, deficientium partes eodem ſenſu Paulus l. diuus. 7. D. ſi cui plus, quàm per
leg. Falc. Sic Romanus Pontifex
Ceſſunte cauſſa, ceſſat effectus, id eſt, deſiciente,& ſubla- ta c. cùm ceſſante extra de adpel.& vide A. Tyraquel-
lum tracta. Ceſſante cauſſa..
Ceſſantem quoque demonſtrationem apud Papinianum accipere debemus, pro deficiéte probatione l. cùm ex
pluribus. ↄ7. D. de ſolut.
Ceſſare edictum dixit VIpianus l. uòd ſi.z. D. ne quis cum, qui in ius voc.pro eo, quod eſt locum non habe- re,& ad eum caſum non pertinere.
Ceſſare libertatem, Et 1
Ceſſare addictionem apud Vlpianum l. ergo. 4. S. ſi in
fraudem.& s. ſi bona. D. de fideicomm. libert. accipi
f v

CE T oportet, hoc eſt non valere,& ei actui locum non eſſe. Ceſsio, vide ſuprà eod. lt. in verb. Cedere. tio, vel nomen,& debet certiorare debitorem ,956 nomen eius in ĩpſum transfuſum ſit, ipſum notifican- do, vel oſtendendo inſtrumentum,& legendo,& co- iam ſivelit habere, dando, vt l. nomen. quæ res pig-
...... li a4- Ceſsionarius dicitur ille, in quem transfuſa eſt oblig
oblig. po. C. aliàs alteri ſoluere poſſet debitum, non
credens ſe obligatum ceſsionario. C. de obli.& actio. per Bartolum. 1 1 Ceteroquin pro alioquin poni apud VIpianum jeius, qui. 29. D. de iure filc.&apud eũdẽ l. ex facto. 35. S rerũ. D. de hered. inſtit. putat A. Auguſtinus in Emendat. b Ceterorũ,& reliquorù adpellatione omnes contineri M. Terentius Clemens in l. cùm optio. 17. D. de opt. leg. & Marcellus apud Vlpianus l. ccterorum. D. de verb. ſipn. ideoq; incluſionis notam eſſe conſtat. Excludit etiam plerunque veluti apud VlIpianum'non ſolu˙m. §. quæritur. D. de procurat. Singulari quoq; numero
apud eundem l. 2. 10. de iis quæ in teſt. delent.excludit.
Compendioſè in Tabellionum tabulis ‚inſtrumentiſ- ve interiecta his notis&c.hæc vox, cõpræ hendit om- nia, quæ ſunt de natura contractus, vel rei, ſuper qua adponitur Bartol. in l. Gallus. S. idem credendum. D. de lib.& poſtu. Huius locutionis vim latiſsimè expli- cant laſon,& Alciatus ibidem, quos conſulas ve- lim. Cetera cognitionis dixit Scæuola l. intra vtile. 39. D. de minoribus. pro omnibus, quæ ad cauſſæ reſtituti o- nis in integrum cognitionem pertinerent. Sic eodem ſenſu dixit idem Cetera negotij. Sic
Cetera venditionis dixit Vlpianus l. magis puto. 5.§. ſi
pupillus. D. de rebus eorum. omnibus, quæ véẽditorem
facere, præſtare oportet& omnia iudicij l. in cauſſæ. D. de procurato.
Ceterùm abſurdi nota eſt,& ſignificat alioquin. l. ait pre
tor.7. S.1.D. de minorib.& 1. 4.§. ſi quis autem. D. de a-
lien. iudic. mut. cauſ. fact.& alibi ſæpe in libris Lige. quod res ipſa ſatis indicabit. Sic ſumitur apud Ter- tullianum lib. z. aduerſ. Marcionem. Ceterùm non eſ-
ſet anima,&c.& in l. iam tamen. in princ. D. iudic. ſol-
ui.& l. in cauſſæ. D. de procur. Ceterùm aduerſandi nota eſt& accipitur pro ſed, in con ſtit. Alexan. Imp. l. i. C. ſi aduerſ-rem iucd. Chaldei in Conſtanti) Imp: reſcripto l. nemo. ſ. C. de ma- lefi.& mathema. ſecundum interpretationem B. Hie- ronymi in c. z. Dani el. dicuntur revelàX‿αο, qui futu- ra ex natiuitatibus prædicunt, quo ſenſu accipi de- bet apud Spartianũ, cuius hæc verba ſunt, Vel vates, vel Chaldeos conſuluiſſet, quod& Plutarchus in Gal ba adnotauit. Xau0se, apud H. Modeſti nu m l.&⁴tra].§. xe« c2 ix. D. de ex- cuſ. Anto. Auguſtinus lib. ſingulari ad Modeſt. ſuppli- citer. Jac. Cuiacius de plano vertit. A. Auguſtini fen- tentia potior viſa eſt. Nec moueor Græcorum inter- terpretatione, qui interpretãtur xααακseνις⅜ρνννmσισoc eſt de plano, qua de re fuſius diſputo libr. primo Enu- cleat. Non tamen eo inficias, quin
Nr4a⁴eazai⸗pedaneos iudices ſignificent, quorum com- NXarε αꝓρ. in I. 1.§.& ſunt quidam. D. naut. caup. ſtab. eſſe
meminit luſtinianuùs conſtitut. 60. S. au ν%.& vide Al- ciat. lib. 1-agegy-Cap. 4 1- Charonianus liber, dicitur horcinus à Charonte. Character, figuravel ſignum, vel forma expreſſa ex litera rum præcipuè. VIp. de teſtam. l. adteſtium. Lũ tamen inquit, habuerit xνραανμρεα. Charta eſt pagina ſcriptioni apta. Differt à Papyro. Papy rus eſt materia vnde chartæ præparantur: vbi verò ex- polita eſt, chartæ nomé accipit Viglio in s.nihi lau- tem. Inſtit. de teſta. ordin. quæ diſtinctio iuuatur re-
ſponſo Vlpiani l. librorum.§. chartis. D. delegat.3.
C I A
Chartæ adpellatio& ad nouam,& deletitiam refer- tur l. 4.. de bo. poſ. ſecun. tab: Si quid in ea ſcriptum ſit, charta adpellari deſinit l.chartis. 76. D.de leg.z. Chartas Epiſtulares penoris eſſe ait Seruius apud VL pianum I.;. S. penul. U. de penu. leg.& his continentur chartæ ad ratiunculam paratæ. d. s. penult. Chartarum genera,& quo fierent modo explicant pli- nius lib. 13,Ca. rz.& Iſidorus lib. 6. ca. 10. Chartam deletitiã cuius meminit d. l. a. Græci vocant waiιε̈. Cic. li. 7. Epiſtul. Epiſt. Accepi àte. huius & commeminit Martialis. Eſſe rutaceras quamuis membrana vocetur Delebis quoties ſcrifta nouare voles. Xapropuxaννοp. in c.l. extr. de proba. dicitur ſcrinium vbi
chartæ reponuntur. vide Sudam.
7—
Xaprönara Chartopratæ, intitul. de Colleg.& Charto- pra.& Numul. libr. 11.0. ſunt Chartarum quæ ex pio- uinciis in vrbem tranſmittuntur, ſuſceptores,& ven- ditores In baſilicis eo. titu. ²eενσυιννανααά‚ ⁶eν XxXona- 70. repone Xæt ngar op.
Xapr ongaur ia, Chartarum venditio l. vnica. C. de colleg. 8 chartopratis lib. rr. 4
Chartularij in rubr. de numer. actu. Chartul. libr. 12. C.& J. nulli. 10. in fin. C. eodem& I. 3. de cano. largit. titul. libro 10. C. dicuntur, qui de cohortalibus officiis vni uſcuiuſque prouinciæ largitionales titulos retractät. De iis accipi debet l. 1. Silli quoque. de præpol. ag. in reb- libro 12. C. Hos. Commentarienſes dictos ſcri bit auctor Etymologici. Chartulariorum frequens mentio fit in Notitia Nouellæ 8. Porrò Conaras pofte rioribus temporibus. Chartularium 31Xexa 4— noucεαανρν ενιναην s ta adpellatum Tomo. z. Annalium in Leone Ifauro ſcribit. At in Ieone eũ, qui huic mune- ri pra ficiebatur a9oοτοανσα VoOcatum ſcribit.
Chartularius Eubieuli Auem Græci& νν /ααρωια‿⁴εν voca- bant, conſtitutiones ſubſcribebat, vt no. Cõſt itut. Ma nueliscuiuscommeminit I. Cuiacius l. 2. C. de pet. bo. ſubl. lib. ro.
Chartiaticum in l. diuus. D. de bonis damnat. quod pro charta officialibus praſtabatur. Sic enim legitur in
Pandect. Florenti. Sic&emendati vulgati Codices veteres in quibuſdam vererum Carciaticum quod, ad dita aſpiratione& repoſito elementulo, t, proc. facil
limè emendaſſet A. Alciacus libro 1. waptp. cap. 40. fi mentem Calliſtrati intellexiſſet: qua ignoratab varias lectiones excogitauit& modò Carceraticum, modò Xaf*πναοε legit. Florentinam lectionem co nfirmant Z0 naræ verba ſubi ecta æ ττ αια να Sre9 XapMτιιν uενι
VObε‿ισνιααάσ‿ιφ⁴ο εεμμαae 4
Chaſma Xaoααα,quo verbo terræ hiatum ſignificamus; eo vſus eſt vlpianus l. cùm res. 4 7.5. fi. D. de lega..& ali) luriſcoſs. in Pandect. ſæpe*αμιι—κρνςqoZᷓ¹pellat Ariſtote les libro 2. de Mundo αισνέισα G⁶ιιιοων(uous m ousν &is T orXa, Xæοναμάσαρσia Atrorre. De hoct erræ hiatu loqui
tur Plinius lib. z. c. 82. Seneca li. 1. Natur. Quæſl. Chaſ
ma vocat cum ali quod cœli ſpacium deſedit,& flam- mam dchiſcens, velut in abdito oſtentat.
Chelyniæ in I. fl. S. ſpecies. D. de publica.& vectig. gem⸗
mam eſſe Indicæ teſtudinis oculo ſimilem putem ex Pliniò lib. 37. cap. 1. 1 ſignum à magiſtro nauis manu datum Alciato libr.1. wxpipy · Cap. 44 · Interprete.. XAiaενακνν milie militum ducem VIpianus I.l. D. de teſta. milit. recte adpellat. Chirographum ſcripturam priuatam manu cuiuſq; ſub. ſcriptam, ſu bſignatãmque ſignificat apud H. Modeſti- nũ.. ſi chirographũ. D. de probati codé ſignificatu 411 b bi ſæpe reperias. idem 1Aοmφόηνο vocat Leol. ſcripturas 11. C. qui pot. in pigno- pro ſigno ipſo teſtis accipitur Paulo I. penult. D. de teſta. ö“
b Chirogra

lttularion f
1 eone eũ, qu vocatumſcn CGraci Tu⁷ 2 ribebat, vt no. l.(uiaciusl. H.
1 u, c bonts damn.
† 8 datur. dic en 1
emcndattvulg Mh.
um arciani 47 elementulo, Mu 5 libro i. vafs 24 ciſſet: qua igi 17 000 Cafcerat Haus lotionem ca l r X9 ³☛ 29
a
C„ 17,5.Hi.l de El * 1 De hoctern
dito oſtentatt 2r e ublica-,„ ac aculo fmil r
„ode lis Aul eol
C H I Chirographo legato, venditve non ſolùm tabulas, ſed & debitum,&nomen legata, venditãve intelligi rectè ſcribit Vlpianus l. ſeruum filij. S. eum, qui chirogra- phum. D. de leg.. 4 Chirographum inane alibi adpellat Vlpianus, cùm debi tum eſt in ſolidum ſolutum. Inane etiam dici poteſt, quod ſine cauſſa factum eſt. Chirographarius reditor. qu ex ſolo chirographo ni- titur in l.pro debito. C. de bon. auct. iud. poſsid. quod & expreſsius oſtendit Paulus libr./. Sentent. titu. 26. s.Iim. Et Chirographarius debitor, qui chirographo,& cautione promiſit ſéque obligauit 1. ſi ſoluere. C.de nouat.& l. vnic.C.etiam ob chirog.pec. pig.:tenä. b Chirographaria pecunia chirographo comprehéſa rub. C. etiam ob chirograph. pec. Et Chirographaria inſtrumenta l. f. C. ſi certum pet tabule, quibus continentur huiuſmodi cautioncs. XXAνà, Latinis læna, militaris veſtis genus Baifio ex Plu tarcho in Numa 1‿αασ&s ed,οννιοι αικs ras. Chirographaria actio dicitur, quæ ex chirographo na- ſcitur. Chlamys, inter puerilia veſtimenta recenſetur ab VI- piano, in vulgatiſsimal.veſtis. de aur.& arg. leg. Sui- das autor eſt, Numam primum KRomanorum regem chlamyde vſum eſſe, cùm legationem Iſaurorum ex- cepiſſet, rationémꝗ;, eorum habitus percepiſſet. Vi de Bayfium in d. l. veſtis. latè diſputantem. Chœnix, quæ& maior libra apud Athenienſes vocaba- tur, fuit menſura tritici quantum quiſque vno die co- mederet: pẽèdebat eorũ drachmas 15o-hoc eſt. 7.& 20. vncias Græcas, noſtra autem menſura ſeſquilibram. Eius Chœnicis dimidium, drachmarum 7. libra, feu libella dicebatur, cuius ſit mentio in l. iudices. C. de epiſcop.aud. qua iubent Impp. Honor.& Theodoſius duas libellas, id eſt, Chœnicem victualis ſubſtantiæ, cuſtoditis præſtari, quod etiam olim fieri ſolitum, oſtendit Pythagoræ ſymbolum, Chæœnici ne inſideas. Cuius explicationem pete ex Chiliad. Eraſmi,& cap. 17.1ib. 1Parerg. Alciat. hac voce Libra, ſeu libella Pau lus vtitur in l. ſeruis vrbanis. de legat.3. quũ ait, quòd maximè ex libellis familiæ item cibariis deprehendi oterit. Accurſius pro albis panib. inſcitè exponit. Chomata X⁵αμα&⁷ quid ſint, interpretatur VIpianus de ex-
traordi. crimin. l. ſaccularij. Chomata, inquit, ſunt ag
geres, qui ſolent aquam Niliacam continere. xãνa, au tem Græcè dicitur agger. terra adgeſta, cumulus ter- ræ, vel lapidum. b ie Choragros Græcum eſt verbum, Theodoſio,& Neute- rio auctoribus in lib. de limitib. quo villa ſignificatur Aàns Xs,& a„ps. Xæεniouon G in Græca conſtit. C. de epiſc.& cler.& ca. Chorepiſcopi. 78. diſtinct. dicitur, qui ab vrbis epiſco po certo vico, vel pago præficitur.vnde à Papia reꝑio- narius vocatur. Fuére huiuſmodi multi, eccleſia na-
ſcente, poſteàſublati, idque Damaſus pontife ſignifi cauit in Epiſtulis d. c. Chorepiſcopi. ſic enim ibidem
ſcribendum, non correpi ſcopi. C edict.& Celſum l. ſi chorus. 79. D. legat. 3.& in comœ- diisAriſtophanis maximè in Pluto accipere debemus Cœtum, ſine multitudinem canentium. Nam multo-
rum vocibus,& concentu conſtat. Sic eodem ſenſu-
Chorum clericorum pſallentium dicimus. Chorus ε-
vogunor ocum ſignificat uißtellentes cõtinet in De-
Creétaàlibus Pontificum Epiſtulis cap. dilectus. extr. de praben's dignitatinaütig.—.ꝙꝗꝙ, abalhe e Xuναα‿νεαυο, dpelſatione Juriſconfultis tam mobilia, ſé- que mouentia quã immobilia cont inentur. pro rebus
hereditariis accepiſſe viſus eſt Solon apud Demo-
ſthenem, in ea, quæ ενας Neiou asvp.· eſt, oratio
horum apud Africanum l. cum eiuſdem. 34. D. de ædil.
C H R 4⁶
ne, voa,ν xνενμᷣαᷣον Huius quidem verbi ſignifica- tio ita eſt latiſsima vt pecuniæ Latinis, vt docent paſ ſim luriſcoſs. potiſsimum D. de verb. ſignifi. l. 118.& l. 222. 7 Xpuurap. IJ. Pollux libro z. capite 10.& li- bron.
XOανιονιινν /rænomen interpretatur Theophilusin S. ſi quis in nomine-. Inſtit. de legat. qua de re cõſule Anto. Aug-lib.z. Emendat. cap. 8.
Xpεεαιαα/ννεεionem ſignificat, quod conficitur ex oleo& Balſamo. c. vnico. S. ad exhibendum autem. extra de ſa cra vnctio. quo verbovſus eſt B. Ioannes. Epiſt. 1. c. 2. A⁴ Sxed9 XPioεααα exX⁶εe,&c.
Xoοινι⁵, id eſt, vſus. Vlpia. ſed ſi ůονs, ait, ſit relicta, an v- ſus ſit, videndũ. l.ſi habitatio. S.. D. de vſu,& habitat.
Chriſtianorum adpellatione Epiſcopos contineri in l. Chriſtianos. C. epiſcop. aud.& l. fin. C. de poſtlim. re- uer. Azo& Accurſius in d. l. Chriſtianos, ſcripſéère. Niſi dicas pro cœtu Chriſtifidelium accipi, quibus pro captiuorum redemptione hoc officiũ pietatis in- cumbit. Prior tamen interpretatio potior viſa eſt. iu- uatur Nouella Juſtiniani conſtit. 131.§.& X. 719.
Chriſtianus rectè vtitur ad perſequendum ius ſuum ſcri ptis legibus, quia lex eſt creatura& ordinatio Dei, id eſt, conſeruatio ciuilis iuſtitiæ. Nam politicus ſta tus eſt Dei opus, etiamſi perſonæ ſint impiæ,& abu- tantur tali ordi natione. Paul. Koma. 13. Non eſt pote- ſtas, niſi à Deo. Et Pſal. 8. Ego dixi, dij eſtis, hoc eſt, gerétes officia diuina: quæ ſunt, cõſeruare iuſtitiam, & iudicia, defendere innocentes, punire delicta, mi- liciam legitimam exercere ad defendendum bonos. Chriſtiani autem dicuntur AchRIS TO I. i. C. de ſum ma Trinit. b
Chriſtianus actiones ſibi competentes, velut inſtru- menta exigendi debiti, exercere poteſt ſecundum iu- ris præſcriptum, modò ſemper ambiat concordiam bona fide.
Xpo'οεα εα&eνναιουν Lua]o boi kvyta bolop. Hoc Carmine Home- ri libr.6. liad. ²ανιιαανυε, vVſus eſt Iuſtinianus in Pro-
cermio Digeſt. incip. omnem. in fin. quo permutatio- nem inæqualem ſignificat. quod& M. Cicero libro 6. Epiſt. ad Atticum epiſt.i. indicat his verbis. Habes ad omnia non vt poſtu laſti xoiνσεσε ναeάQœσ‿μνρſed paria pa ribus reſpondemus,& Gellius lib. z. ca. 23. ſatis aper-
tè oſtendit, diſparitatem notans. 5
Chryſolithi inter gemmas perlucidas recenſentur ab Vlpiano l. cùm aurum. s. perueniamus. D. de aur.& arg.leg. eam eſſe colore aureo tranſlucidam ait Pli- nius lib. 37. cap. 9. Hanc commemorat Iſidorus lib. 16.
Eiymol. ca. 14.
Xeiοαιαια‿ ννde ſuprà lib. z. in verbo Balluca.
Chryſulca aqua vulgò Aqua fortis, cuius vi aurum à quo cunque metallo deduci ſcribit Alciatus lib. 3. Parer- gon capite 1I. cuiuſmodi ars VIpiani temporibus
inuenta non erat, vt ex eiuſdẽ reſponſo colligit idem Alciatus quod extat l.idem Pomponius..§.- verſ. ſed ſi deduci. D.de rei vindic. 8 18 Cibariorum adpellatione neq habitationem, neque cal ciarium, neque veſtiarium contineri Vlpianus rectè ſcribit J. diariis. 21. D. de alim.& cib. idedque de cibo tantùm accipiẽda putat.& vide infrà, Cibus, Eam quo
que ſignificationem videtur indicaſſe Varro libro 4.
ing. l.att.ü Cibillamà cibo duci rectè cenſet Varro li. 4. Ling. Lati. eâmq; eſcariã dici: priꝰ erat quadrata, poſteà rotũda fa cta.quo fit vt apud Feſtũ cibillinę nõ cillibinæ legen- dũ adfirmare auſim. quæ omnia confirmãt VIpiani in- terpretationé d-l. diariis.vt nõ immeritò cibaria Ave- ſtiariis ſepararint Scęuolal. Gaio. 13. D. de alim.& ci- bar. leg.& Paulus l. Lucius. 12. D. eo. Imalimentis di-
uerſum Modeſtino placuit l. 4. D. eo. Cicatri

C 1 N b Cicatricem in notæ adpellatione cõt ineri ait NVlpianus 1.1.§. fi D. de fugit. quod& videtur obſeruaſſe Baldus cuius loco Bartolum citant Lexicographi)in 1.1i quis metallum. C. de pœn. eam igitur euidẽtem recte adpel- lat idem VIpianus l. quæritur. s. fi. D. de ædilit. edicto. remanet enim vulnere ſanato.
Ciere dicitur, qui nominat.
(aereuus ſica ſiluatica dicitur Theodoſio,& Neu- terio auctoribus in lib. de Limitib-
Cilicia vela inſtrumenti eſſe Caſsius apud Vlpianum l. quæſitum. 12·S. ſi domus. D. de fund. inſtruc. texta de
ilis in caſtroru, nautarùmque vſumſcribit Aſconius.
ſic& accipienda ſunt inl. fundi. S. quæ tabulæ. D. de a- ctio. empt. Sic dicta quod in Cilicia(ſic autem legen- dum vt& Flor. l. i-in fi. D.de cenſib. eorum vſus ortus eſſet. De his, accipiendum Vergilijverſum li.z. Geor gic. Seruius admonuit. Nec minusinterea barbas incanaque ꝛnenta,
(inyj hitondenthirci ſetaſque comantis
Uſum in caſtrorum& miſeris velamina nautts. 1
Cilicij termini à Cilicio Saturnino Centurione legio- nis 27. dicti in lib. de Limitib- variorum aucto.
Cilicium veſtimentum pilis hircorum,& caprarum tex- tum cap.qui ſanctus.de pœnit. diſtinc. 1.& de pœn. di- ſtinct. z.c. Achab Kex. quod pœnitentium crat dd. cc. Sic autem vertit B. Hieronymus vt refert Gratianus. Idem B. Hieronymus in Efaiam: Cilicina tunica ha- bitus fiet prophetantis populi delicta plangentis, pro quo 70. interpretes sναꝓ ex Hebræo dixère.
Cimeliarchium, videſupraà nei xeαa.
Cimeliarcha, ibidem.
COincia lex, vide infrà Lex.
Cingere arborem, eſt illam deglabrare, ſeu decort icare. Paulo arbo. furt. cæſ. l.cædere. Cingere, ait, arborem, eſt illam deglabrare. Vlpian. l. furtim. D.co.& Alphe. locati. l.in lege locationis. Neęve quem ecin gere, cæde- re, vrere ſinito.
Cingere præterea notiſsimæ ſignificationis eſt, à quo ſi- gnificatu ducitur participiale nomen
Cinctus, a, um, quo vſus eſt Marcellus in l. Titius. 25. D de milit.teſta. quod de eo milite accipi endum putem, qui tribunatui, aut muneri alicui præficitur, d. l. 25. in princ. Sed& ad alios Tt alicui alij adminiſtrationi præſunt, veluti in conſtitutione Theodoſij& Valenti niani Impp. l.. C. vt dignit. ord. ſeru. libr. 12. quo 10- co pro cunctis, legendum Cinctis, vt& res ipſa docet, & vetera exemplaria admonent.
Cingulum tranſlatitiè ſumi pro adminiſtratione in iure nequiſquam omnium addubitat, quin& pro dignitate ipſa l. 2. C. vt di gnita. ord. ſer. libr. 12².& l.omnes. C. de meta.& Epide. eo. lib. Sed& pro dignitatis titulo ac- cipi ſolet I. fi. C. de præpoſ-ſac. cubic. lib. 12.
Cingulum depoſitum, adminiſtrationem poſitam& fini- tam interpretari oportet in l.z2. C. vhi de ratiocin, agi
oport.*
Cinguli præſcriptionem, exceptionem fori declinato- riam ob priui legium accipere debemus l. fin. de adpa. mag. milit.- lib. 12:C.
Cinctum limum adpellari ait Hygenus libr. de limitib.
agr. purpuram tran ſuerſam. W Cinnamomum, cuius commeminit Marcianus l. fi. 6. ſpe cies. D. de publicanis. fructicis in Ethiopia naſcen- tis genus: cuius vis in cortice eſt.vulgus adpellat Ca- nellam. de quo Flinius lib. 12. c. 20. Diſcorides li.1. Cippus columna gicitur, quæ cum inſcriptione ad con- ſeruandam alicuiusrei memoriam erigi ſolet, Græcis v cuiuſmodi etiam in defunctorum monumentis erigi confucuere, de quoacgipiendus eſt Horatius li, 1. Seymon. Satyra 8. 4 Mille pederin fronte trecentos cippus in agrum Hic dabat:heredes monumentum ne ſequerentur.
C IR Pontificiis verè truncum ſignificat, aut lignum iner natum perforatum in modum capſæ: in quo pecuniæ oblatæ, donatæve eccleſtis reponebantur Clemen. exiui. S. quocirca quæſtus.: de verborum ſignifica. vbi gloſſ.
Circa ad locum referri putat Iſidorus„quod& Proculn teſtimonio comprobatur in I. Kutilia Polla. D. de con trah.empt.
Circenſes quaſi circuenſes dictos putat Caſsiodorus lib. 3. variarũ ad Fauſtum, proptereâ quòd apud Antiquita tem rudem, quæ necdum ſpectacula in ornatum dedu- xerat fabricarũ, inter enſes,& flumina locis virenti- bus agerentur. Certaminis Curulis genus erat, quod commemorat Alexand. Neapol. lib. 5. Genial. Dier. c.
3. de horum ſolenniis Gellius lib. 3. ca. 1. Hinc
Circenſes equi apud Hermogenianum 1.1. D. de muner. & honor.& Circenſes ludi. in l. ciuitatibus. D. dele-
at. i.
Circitores VIpiano inl. cuicunque. ſ. in princ. D de in- ſtito. dicuntur quibus lintearij, vel veſtiarij dant ve- ſtem circumferendam& diſtrahendam- In re verò mi- litari adpellantur Vegetio libr. z. ca. 8. de re milit. quĩ vigilias circumibant,& ſi qua emerſiſſet culpa, renun tiabant. Tribuni, inquit, eligũt, qui vigilias circum- eunt, vt renuntient, ſi qua emerſerit culpa, quos circi tores adpeilant: nunc militiæ factus eſt gagns.
Circulatores Paulo I.vlt. D. de extraord. crimin. qui ſer- pentes proponunt,& circunferunt. Hoc verbo vtũtur
M. Cicero in Epiſtol.& Seneca in lib. Beneficiorum, illos Græci vocant&⸗νεσ ε, oxXa„ονν*.
Circus apud Macrum l. 3. D. de operib. public. Iocus erat muris ſeptus, in quo curialia munera celebrabantur.
Vergil. lib. 5. Æneid.
medidque in valle theatri Circus erat eoc·
Duci autem circum à circuitu putat Caſsiodorus li. 3. Epiſt. ad Fauſtum. Acirco ductũ putat Tertullianus libro de Spectacul. b Circumducere eſt fraude obrepere,& obtegere Tertullia no lib. de pœnitent. in med. Circumducere eſt inducere,& tollere& ad nihilum po- nere l.& poſt edictum. D. de iudiciis.& l. acta. D. de reiud. u Circumduci cognitionem apud VIpianum l. diui fra- tres. 27.§. 1-D. de lib. cauſs. cancellari interpretatur Accurſius. rectè Galli pragmatici dicũt mettre au neant- sic eodem ſenſu Circumducere cauſſam dixerunt Impp. l. ſipræſes. 6. C. quomod.& quand. iud.
Circumſoraneos medicos, qui ad fora properarent ver- tit Antonius Auguſtinus libr. ſingulari ad H. Mode- ſtinum l. 2ꝙ Ao. ibi,„e³εοα⁵a. D. de excuſa. M. Ci- ceronem in Cluentiana imitatus. Pharmacopola), ait, circumforaneus qui properaret, cui fora multa re- ſtarent,&c. ²eοαιοσαε Circuitores verterat interpres vetus: cuius ſententiam prohat I. Cuiacius ad dict.l. 1àp Ao. aitque Circumforaneorum adpellatione vili- tatem ſignificari. Equidem A. Auguſtinum rectè vertiſ ſe putem, quod& citato M. Ciceronis exemplo com- probatur. Circunforaneos dictos putat Iſidorus quòod in modum rotæ cireunferantur.
Circumfluens amnis inſulam facit l.ergo. D. de acq. rer.
domin.. Circumcidere apud Modeſtinum l, circumcidere. D. ad 1.Cor. deſiçar.& apud Paulum libhro 5. Sentent. titul.
22. ſignificat per circulum incidere& amputare quod & ſummus Nomotheta p vs æternus iuſſerat Ge- neſis capite 1⁷. formam ibidem docẽs ι νσενεαιενενιο εμετ ⁊lid deοαſus&uouias g p. Quam rem Paulus Apoſto- lus Galat.. Lucas acto. 15. Tertullianus li. aduerſ. Iu-
540.15. 1. e s

epol.lid. G. 2*
. luus lid.z ca.n⸗ 1 A Tenianum,
ln lumla. b4 4241 Lmuitatih 1.1
eligüt qui vigt 2 eme nſe rit cilg 1 itie fackus eſt 3 de ertraord. c an. unferunt. Hod r. eneca in lib. N e „Xa)eynn. b
de operib pubt 1
lia munera ca
beurn
nitu putat(aſ i o ductü putat t=
epere,& obtet 41
2 rollere Kad 1 de iudiciis.& ⁸½
pud Vlpianu.
,cancellari 2 1
mattte V 4
runt Impp. K
6
b
ibr. Ingulariſ ti libr. ung 1 0
dle acit lergo. 1 „ 1 circum uum c. K. S
icüts r“
32 3
1 R
dæos& lib.5. aduerſus Marcionem explicant,& extra de Baptiſm.& eius effe. c. i. Circumluuium Feſto lib. z. eſt ius prædiorum. Circumluuiones dixit M. Cicero lib.i.de Orato. Circũſcriptus dicitur, qui dolo alterius decipitur l. item exigit. 16. D. de dolo mal I. fi ex cauſſa. 9. S. 1. D. de mi-
nor. Porrò autem is circumſcriptus non videtur, qui iu-
re communi eſtvſus idque Zeno Imperator conſtituit l. fi. C. de in integ. reſtitut. Hinc eodem ſenſu Circumſcriptorem colubrum ‚hoc eſt deceptorem adpel- lat Tertullianus. W Circumſcribere tamen Senatum dixit Tullius propriua reauYtoritate, vt eleganter adnotauit Beatus Rhenna- nus ad Tertullianum in lib. de Patientia. Circumſcribere etiam abrogare,& obliterare frequens hoc ſignificatu verbum Juriſcoſs.& claſsicis auctori- bus. Cicero in finibus. Circumſcriptis igitur iis ſenten tiis, quas moddo poſui&c. Circumuenire eodem ſenſu quo circũſcribere, hoc eſt, b decipere, accipitur l. in cauſa. 16. S.penul. D. de mino. idque l. 1.S. dolum. D. de dolo mal. Sunt etiam qui pu- tent circumuenire quem poſſe ſine dolo. Circumſtantia alicuius loci intelligitur per 3o. pedes, vt dicit Bart. in l.item apud Labeonem. 5. conuitium. D. de iniur. b Circumſtantiæ, quæ in iure variant omnia, vt æquitas inde colligatur, ſeptẽ ſunt: Cauſa, quare ali quid factũ ſit. Perſona, quis,& cum quo fecerit. Locus. vbi factũ ſit. Tempus, quando factum ſit. Quantitas, magnm-
ne, an exile ſit. Qualitas, quomodo factumſit. Euẽtus,
an metu, vi, errore, dolo, culpa, caſu fortuito factuũ ſit. Claudius Saturninus in l. aut facta. D. de pœnis. Se- cundum iſtas enim circumſtantiarum ſpecies, æqui- tas iubet ius ſummum velintendi, vel remitti.
Circumſtãtias dictas quidã putãt, quæ in vnaquaq; con- trouerſia, quęri ſolẽt:& quaſi quæſtionem circũſtant.
Has diligéteradtédendas ſuadet I. Chryſoſto. Homil. 10. in Matth.& 23.. 8. c. occidit. Circũſtantiã videtur definire Angelus Clauaſius in dictione Circunſtãtia, quę circunſtat actum quaſi extrinſecusextra actus ſub- ſtantiam conſideratum. Oldendorpius verò ſic de- finit:
Circumſtantiæ ſunt notæ rerum,& perſonarum commu- nes& externæ, ex quibus eſtimatur iuris definitio, nõ ſolùm in pœnis delictorum, verumetiam in omnibus contractibus& humanarum functionum negotiis.
Ciſiarius, à ciſio, quod vehiculi genus eſt N. Marcello
cuiuſmodi nunc Hungari vtuntur, triiugi, dictus, hoc eſt, ipſius ciſii auriga&moderator Vlpianus carucha- rium adpellat. l. item quæritur. 13. D. loca.
Ciſta hoc eſt capſa Græcũ verbũ vaſis genus ad veſtes re- ponéẽdas, idque Vlpianus expreſsit I..§.ſi ciſta. D. de- poſiti. quod& Julij Pollucis teſtimonio comprobatur li. 7. ca. 19. à9& 5«aſliero 7‿*ℳ ras ravras, XoXol ει ναε
Faugop, uoiHal, g1 if GloL,n, Ki5d. Ciſtam etiam comme- morat idem lib. 10. cap. 6.
Ciſterna inde dicitur Fekto lib. 3. quòd ſit cis, ideſt, infra terram. Nam ciſterna non habet perpetuam cauſam, nec viuam aquam, ſed locus eſt ad colligédam aquam pluuiam aptus, imbribuſque concipitur I.1.S. hoc in- terdi ctum. D.de font.
Ciſternam quoque aquæ,& vini dixit VIpianus l.vulga- ris 21. S. ſed ſi de naui. D. de furtis. pro loco effoſſo ad
vini æquæve cuſtodiam.
Cita hereditas in libris Legum Romanarum dicebatur diuiſa vt ex Feſto lib.;.& Seruio Grammatico liquet, & vide infrà Erctum.
Citare eſt per præconem vocare in ius l. diuus. 7. D. de in integ.reſtit.& l.& poſt edictum. 73. D. de iudic.& Ci-
tare inteſtimonium Venuleio. l. in teſtimonium. 20. D. de teſtib. pro vocare adiudicem ad dicendum fe-
Crl T 4, rendùm que teſtimonium. Et Citatus reus apud Papinianum I. inter. 10. D. de public. iud. Liuius libr. 1. Patres ait in Curiam per preconem citari iuſs it M. Fabius in publicis,(inquit) certè iu- diciis vox illa præconis, præt er patronos ipſum„ qui egerit citat. Hoc verbum retinuerunt pragmatici ec- cleſiaſtici apud Gallos. Curię(quas vocant) ſeculares pro hoc dicunt aaiourner, quaſi di cas ad diem in ius vo care. Citationum genera duo excogitarunt interpretes: quæ- dam enim verbalis eſt, quà præco vel voce, vel edicto quem vocat in ius. Realis quæ fit, cùm perſona præ- enditur,& inius ducitur, trahitúrve& in carceres conciicitur, quæ perſonæ præhenſio,& captio&ν⁵οο- AXN4 adpellatu r li. 8 cap. 2⁴ ε, Al³ααννμέο d/oεαααν Vtriuſ que generis commeminere Accurſius& Bartolus& alij in l. conſentaneum. C. quomo.& quando iudex. Sa nè ſpecies quaſdam commemorat Barrolus intract. quibus caſib. citatio non valet. Citationum alia genera conſtituit Io. Imbertus in libr. forẽſium Inſtitutionum. Vnum priuatum, quod perſo næ, domici liCve ſieri ſolet. Alterum quod publicè fit per compita ſono tubæ, quod eανπαχαο õaν 2 eά—yyad pellauit Plutarchus in Gracchi vita: vel edictis com- pitatim, vel eccleſiæ valuis. Clem. i. de iudic. /. Citatioraqua apud Vlpianum l. 1.§. 2. D. de aqua& a- qua plu. arc. vehementiori æquiparatur, In vulgarib. exemplaribus eſt citior quam rapidiorem interpretan tur Albericus, Oldendor.& Spiegelius. Citatio, quam ita diffinire videtur A. Alciatus rubri. C. de in iusvoc.vt ſit actionũ inſtituẽdarum principium, quæ diffinitio cõprobatur. S.omnium. Inſtit. de pœn. temer. litig. Sed& aliter diffiniri poteſt vt ſit in ius vo catio per l. 1. D. de in ius voc. Nã, cùm quis de aliquo conqueritur,& querimonia ſua coram iudice depoſi- ta, iudex emiſſo citationis edicto, ad eius inſtantiam vocat, vel inuitat illum ad ſe, in quem agere deſiderat, qui conqueſtus eſt. Sedenim ſi in edicto iudex, vel prę toradiiciat hanc clauſulam: Si in die præſcripto non veneris, quaſi contumax condemnaberis, vel reputa- beris. tunc edictũ olim dicebatur peremptoriũ. Hodie autem ſufficit, quòd dicatur: Citamus talem perèpto rid. Et eſt quadruplex modus citandi, ſecundum Guil. de Mon t. Lau. Primus, per nunciũ literis citatoriis. Se cundus per præconem. Tertius per edictum valuis ec cleſia adfixum, vel per compita. Cle. i.de iudi. Quartus fit ex iuris diſpoſitione. Item quędam citatio fit ad mo nitionem iudicis. c. conſuluit. de offic. deleg. Item cita tionis ſunt tres actus: primus eſt præceptum de in ius vocando, cùm iudex iubet nuntio, vt citetur reus. Se- cundusdenuntiatio, cùm nuntius denuntiat citato, vt veniat. Tertius relatio, cùm nütius refert iudici ſeta- lem intali loco citaſſe. Additur etiam quartus, ſcili- cet comparitio citati:& quando citatusteneatur cõpa rere,& ſinon comparet, mulctetur, not. per docto. in c. præterea. de dila.& deillis actibꝰ vide c. fi. de feriis. Et nota, quòd citatio eſt de iure naturali, vt in Clem. paſtoralis. de re ivdica. Citatus ad locũ morboſum, ſeu vbi asr eſt peſti lens, vel corruptus, nõ tenetur ire, cùm ſaluti hominum ſit ratio adhibenda. l. recuſare.. ſi quis alio. D. ad Trebel.& ibi per Bartolum& docto. nec citatus peremptoriè poteſt dici contumax an- te libelli oblationem. l. ſifinita.§. ſi plures. D. de dam. infecto. Porrò citationis ſcopus hic eſt, vt citatus iu- dicio ſiſtat, inque iudicium veniat Alciato inrub. C. de in ius vocand. Citò in veteri interpretatione Nouell. Mandata princip. S.ſed& ſuſcipientes. exponit Accurſius, hoc eſt, tri- ginta dies. Citra in varios ferri ſignificatus ſubiecta demonſtrant. Accipitur aliquando pro ſine l. final. D. depublie iudic.

——
1 1 2 1 1 4 1 1 1 1
C1 I
„.1.*„. 3— iudic.& 1.vt ſit. 31. D. pro ſocio.& alibi ſæpè eademſi
iGcatione...
Cöri errrptſonie ‚reſtrictionisve notam eſſe Kenſonn⸗ Accurſio Huce, Bartolus, Baldus,& ali in. tranin gere. C. de tranſactionibus.& Alciatus libro ſ. Para- dox. capit. 9. Idem tamen Alci An Beru⸗
eamvecem, citra, pro ſine, accipiendum Purai cu lus expoſitionem, tacito auctore, probat B. ri onius bro 3. de verborum ſignificatione: An vtra que inter- pretatio ferri poſsit, expend iligenjiſ auder ano tur etiam propræter I.vltima. D. LCa enn atel 156 citra pretij æſtimationem- Quandocue umitur qui- buſdam priuatiuè, ſeu negariuè 1. ſi flia. S. Papinia- nus.(aliàs eſt lex incipiens ſi vni.) D. familiæ erci- ſcundæ. Significat etiam aduerſatiuè,& accipitur ro coutrà l. ſeruus. D. de nouat. Verius tamen eſt vt ibidem ſumatur pro ſine.
Citreæ menſæ, ex citri materia elaboratæ, olim cele- brabantur.- Paulus D. de actio. empt.& vendit. 1. ſi ſte- rilis.§. quamuis. Velufi menſas quaſi citreas emat, quæ non ſint. Huiuſmodi menſarum memintt Pᷣetro- nius Arbiter, b 4— Afris eruta terris
Citrea menſa&c. b
Ciuis dictus eſt, quòd in vnum coëat cœtum;& ſub le- gibus viuat politicis, vt ex M. Cicerone conſtat.
Ciuium quoque adpellatione continentur in priuile- giis,& ſimilibus aGtibus ciuitatis,& ſuburbiorum
incolæ, Alciato I.vrbis. 2. D. de verborum ſignifica- tione.& ante eum Alexandro Imolæo rubric. D. ſolu- to matrimonio.
Ciues origine, manumiſsione, adlectione,& adoptione fieri diui Principes reſcripſerunt I. ciues. C. de in- colis. libro 10. 1
Ciues Komani ſunt VlIpiano in Epitom- titul.i. libetti, ui vindicta, cenſu, aut teſtamento, nullo iure impe- diente manumiſsi ſint. quod& luſtinianus probat Inititut-de libertinis.S.fin.—
Ciues Komanos eos adpellat Vlpianus 1. in orbe. D. de ſtatu homi- qui in orbe Romano ſunt, idq; diuus An- toninus conitituit. Vide Alciatum libro 2. Diſpun- Etionum, cap-zl.
Ciuilis actio, hoc eſt, præſcriptis verbis Vlpiano l. ſo- lent. D. de præſcript verb.
Ciuiles ctiam actiones ex legitimis& ciuilibus cauſ- ſis deſcendentes ad differentiam earum, quas prætor ex ſua iurifdictione comparatas habet s. ſed iſtæ. In- ſtitut.de actionib. l-vlt. D. de conſtit. pecun.
Ciuilia iudicia, vide infr. Iudicia.
Ciuile ius, vide intfrà Ius.
Ciuilis obligatio, vide infrà Obligatio.
Ciuilis poſſeſsio, vide infrà Poſſeſsio.
Ciuilia verba, vide infrà Verba.
Ciuiles res in Theodoſij& Valentiniani conſtitution. 1. 2.C. de petit. bonorum ſubla. libr. 10. hoc ad publi- cum pertinentes vel etiam ad ciuitatem& Kempubli cam: cuiuſmodi ſunt opera publica l. ſi aliquando. C. de operib. public.
Ciuile pro iuſ 0, æquo, legitimo accipi ſolet. l. ciuile. C. 1„intüut 2.„ 1. de furt.& l. cum in fundo. 78.8. ſed& ſi non ſit. D. de iure dor. E diuerſo Inciuile, inhoneſtum, illicirum, iniqaum& contraiuris ordinem l. inciuile. C. de rei vindic.& alibi ſæpe.*
Ciuiliter interdum ſigniſcat, id eſt, Ciuili iure, vt cũ di
. 1. 11.. 5.—„„ cimus ciuiliter qué obligari.I. S. hæc actio. D. ſu mẽſ. 4
falſ. mod dix. l..S. ſi quis ita. D. de verb. oblig. Exèpla frequẽt iora ſunt, qʒꝗàm quod referri debeãt. Ali quãdo ſonat rectè, legitimè,&ex iuris Ciuilis regulis. l. filius 28.§. ſi quis ed. in fin. D. de lib.& poſtu.& l. 2. in fi. D. de acq.poſſeſ. Quandoq; ſignificat, ſecundũ iuris Ciuilis rationẽ l.anniculus. 134. D. de verb. ſign. quã interpre-
arus in d. l. tranſigere.
ediligentiſsimé. Sumi-
Il V
tationem probat Alciatus,& ante eim Albericus Ro
ſatius ibidé. Non tamen improbandam putem expoſi
tionem Accurſij d. l. 134 explicantis ciuiliter, id eſt ſe cundum conſuetudinem ciuium,& loquelam per l. an niculus. 132. D. co-titu.
Ciuiliter agit, qui quod ſua priuatim inter eſt, perſequi
tur. Criminaliter, qui publi cũ l.vnic. C. quando cini. act. crim. præiud.& 1.fl.C. de falſ. Ciuiliter criminali perſecutioni opponitur 1. fſi. D. de furt.& l. conſtitutio- nibus. 37. D. de iniuriis.
Ciuiliter acquiri dicũtur quæ juris miniſterio verbis, ſi
ne aliquo corporali facto acquiruntur l.ea, quæ. 53. D. de acqrer. domi.& eodem ſenſu etiam ciuiliter reſol= ui dicitur obligatio apud pompo. l. penul. D. de ſolut.
Ciuicum munus pro ciuili accipitur in l.4. C. de fabri-
Ci
cenſilib. 11. vbi falſò legitur ciui commanere pro ciui co muneri.
uitas eſt multitudo ſeu vnitas ciuiũ, in hoc collecta, vtiure ſocietatisviuat optimo c. ſi ciuitas. deſent. exc.
8
li. 6. Za ſius 1. 2. D. de origi-iur. Cicero in somn. Scip.
in ciuitate,& vbiuis locorum, neceſſariò requiritur, in primis verbum D ei: deinde magiſtratus, qui admi- niſtret rempublicam: id quod gentes quoque, quãuis Chriſtum ſeruatorem noſtrum ignorarent, lumine ta- men naturali aliquo modo cognouerunt. Ideëque in- tra exempla iuris publici referuntur ſacerdotes,& ma giſtratus. in J.).§. 1. D. de iuſtit.& iur. Hac ratione
Ciuitas adpellari ſæpe ſolet iuwxxgia, hoc eſt, cœtus, vel
congregatio, nõ qualiſcunque, ſed cõciliata invnam ſocietatẽ cõmunionémq; fidei,& ſa cra mẽtorũ. vnde Apoſtols ad Cor. Eccleſię Dei, inqt, quæ eſt Corinthi. Et Coloſſ.i. pro corpore ipſius ait, quod eſt Eccleſia.
Ciuitatis adpellatio aliàs accipitur pro iure ciuium ac
libertate, qua ciues vtumur. Vnde dicebantur olim ciuitate Romana donari, quorum exempla comme- morat multa Cicero pro L. Cornelio Balbo. Item com præhenduntur horti. arg. D.de procu. l. præſens.. Item ciuitatis nomine non comprehenduntur dicœceſes, nec è contrario. cap. Kodulphus.& ibi gloſ. ext:de re- ſcript.· vocatur autem propriè ciuitas, quæ habet epi- ſcopum, vt 30. diſtin. in illis& ca. ſeq. ciuitas quoque poteit adpellari etiam, quæ Epiſcopum non habet Al- ciato in c. pernicioſam. de offic. iud. ordin.
Ciuitas etiam ſolet vſurpari pro mœniis duntaxat,& æ-
dificiis. Sicut etiam eccleſię ſignificatio ad paucos or dines redigitur, adeõque ad templũ materiale, in tit. C. de ſacrofan. eccle.& de his, qui ad eccleſi. confug. in rubri.
Ciuitas augenda, magno adhibito delectu. Nam admitte
Ci Ci
Cl
re paſs im omnes populoſam quidem, non autem ma- gnam ciuitatem facit. Et Socrates lege cauit, ne par- ua ſit ciuitas, nec magna, ſedvna,& ſufficiens, vt refert Zaſius 1.2. in princi. D. de orig. iur. ex Ariſtotele lib. 1. Hecatõ. Quamobré Cicero in Orat. pro L. Flac- co.eleganter aduentitiam illam ocioſorum hominum multitudinem, adpellat fæcem ciuitatis, vt quæ nulli proſit, multos autem oneret. Hinc— uile negotium, hoc eſt, legitimum iure ciui lireceptu & ex quo Ciuilis actio oriturl. 1. D. de æſtimat. uilis dies, incipit à media nocte, in ſequentéẽmque me diam noctem finit. l. more. de fer. D.& vide inf. Dies. CL abula vehiculi genus. Hinc
Clabularis curſus in Leoniscõſtitutione l. curſum. 2 2. de
curſu public. li. 12.C. vulgata exéplaria habét ambula- ré, quæ lectio iuuari poteſt l. iudicibus. 9. C. eo. Sũt qui mãlint caballarem apud Liutprandum in ſui temporis hiſtoria. Quenã lectionũ verior ſit, iudicẽt peritiores-
Cladé quidã à calamis cõminuendis ductam exiſtimät:
atq; ideo pro calamitate accipiunt inl.i. C. de iur. em- A d.* 0
phyt. quaſi clàm data ſit, vt Papias ſcribit.
1 Claàm

Kenart 1
A ¹ * OC 11- 1 ei X acra „ ei aqt, qua 41 9 19 s ait, quod 1 4 Ceipitur prom t 4½ 4 14 Vnde 4. 4 d 4 1, quorum exei Ne 4 1 3 4 L. CornelioB O. de procu..
1 3 G pro mœnils n
gy Ihcatl d—
judicid
1 tprandum 1 tioh ſit iudte ri
C L A
Claàm à Clauibus duci putat Feſtus libr.z. quòd his, quæ
celare volumus, claudimus. b 3 Clim facere videtur Caſsio apud VIpianum I. 3.§. fina. „DP. quod vi, aut clam. qui celauit aduerſarium, neque ei denuntiauit: ſimodo timeat eius controuerſiam, aut debuit timere. Et Ariſto apud eundem ibidem Clàm quoque facere eum putat, qui celandi animo cum,
quem prohibiturum intelligeret,& id exiſtimat, aut
exiſtimare debet ſe prohibitumiri- Seruius etiam apud Venuleium 1. 4. D. eod. tit. putat eum
0
Clam facere, qui exiſtimare debet ſibi controuerſiam fu
turam: aut etiam(VlIpianus ait I. 5. D. eodem.) qui aliter fecit, quàm denuntiauit, vel decepto facit eo, ad quem pertinet non facere, vel conſultèò tum denun tiat aduerſario cùm eum ſcit poſſe prohibere, vel tam ſerò pronuntiat, vt abire(in Pandect. Florent- Vbi- re.) prohibiturus priùs, quàm fiat, non poſsit. Claàm quoque feciſſe videtur, qui poſt denuntiationem in certum diem,& horam, fecit d. l.. S... Clàm poſsidere eum dicit VlIpianus 1. clàm poſsidere. 6. de adquir. poſſeſſ:qui furtiuè in greſſus eſt poſſeſsio- nem, eò ignorante, quem ſibi controuerſiam factu- rum ſuſpicabatur,& ne faceret timebat.
7 0
Clàm etiam poſsidere videri Paulus ait libro. Sentent. tit. 6. heredem eius, qui precariam poſſeſsionem te- nebat, ſi in ea manſerit. Ita
Clàm ab aliquo poſsidere ecihimͤns in interdicto Vti poſsidetis I. 1. D. vti poſsid.& 1. penultima. D. pro ſuo. Eodem modo
Clam ab aliquo ducere aquam dixit Vlpianus 1.1. D. de
aqua quotid.& æſtiua. 6 b Claäm vti eum diffinit VIpianus l.. in Päneip.a§. 1. D. de itinere actüque priuato. qui prohibitus vtitur, vel qui, prohibito eo, cui idius vtendo conſeruabat, vtitur., 2n2l
Clàm etiam pro in obſcuro poni videtur in l.x. in princ.
DP. de furtis.)“
Ciandeſtinam electionem adpellat Bernardus in cap. quia propter. s. fina. in gloſſ. fina. de electionib. in an- tiqu. quæ ſingulariter fit& occultè per occulta con- wuenticulga. 1 ſu
Clandeſtinum factum vitio magis perſonali, quàm rea- li adſcribi putat obſeruatè Albericus Roſatius in l. quare.(in Pandect. Florent- incipit, quam rem.) D.
de vſurpat.& vſucap. 1hIiioh.
Clandeſtina deſponſatio, clandeſtinum coniugium,& clandeſtinum matrimonium, quę occultò contrahun tur per c.z. extr. de elandeſt. deſponn.—
Clandeſtinam poſſeſsionem interpretari debemus inl.
ji de eo. S.vlt. D. de adquirend. poſſeſſ. iniuſtam per l.7. S. inter prædones. D. commu. diuid.& à quibus cauſ-
ſis non poſsit ſeparari, docet Sal. Iulianus d. l. ſi de eo. s. finali. i 2., Clara perfona in libris iuris Ciuilis intelligitur Sena- toris, vel vxoris cius. ita explicat Gaius l. curator. 5. D.de curat. furioſ. Clariſsimi igitur viri Senatores accipiendi ſunt, vel Senatoriohonore donati l. defer- re. D. deadulteriis. 1ſpecioſus. D. deverborum ſigni- Kcatione.& Nouella“e.& alibi ſæpiſsimè. Procon- ſules etiam clariſsimi viri adpellabantur 1. 1.C. ſi ex falſ.inſtrumen. Prouinciarum quoque præſides,& re- ctores l·raptores.C. de epiſcopis& cleric.& magiſtri cenſus l.fina. C. de iure emphyteot.& aduocati 1.1. C. de aduocat. diuerſ iudic. quod de rabulis minimè ac- Lipiendumeſt. t Ae Clara quoque dignitas ſic accipienda eſt l. fina. C. quod get-cauſ. Clariſsimi autem viri his notis VV. CC. ſigniſicabantur. eh
Clarigationem accipere debemus apud T. Liuium libr.
1 Sipro toquod& irεxνεαμιναιςιοτqμmperator luſtinianus in Nouel. ĩ2.vocat, vetus interpres Pignerationes Ver
C L4 4 8
tit, Bartolus in Practatibus Repr æſalias adpellat cuius rei cauſſa tractatum fecit. de quibus in c. vnic. de iniuriis, lib 6ä6. Clariſsimatus dignitatem non fuiſſe inferiorem ſpe- ctabilitate putem l. peculiari. ſ. C. de proximis ſa- crorum ſcriniorum. libro 12·tametſi quidam contra ſcripſerit.“ Clariſsimos tamen à Spectabilibus diſtinguit I. vnica. C. de annonis,& capit. Itémque ab llustribus 1.1. Cr vVbi Senat. vel Clariſs. b Clariſsimatus, dignitatis vocabulum, de quo Alciatus cap. 4libr. Diſpunction. z. Porrò quibus Clariſsima- tus dignitas collata erat, conſidendi, ingrediendiq; fecretarium licentia contribuebatur I. peculiarij. de Pproxi.ſacr. ſcrin. lib. 12.0ÄÖ.. Clariſsimæ mulieres appellantur clariſsimis nuptæ I. fœminæ. Sed& Senatorum filiæ ibidem. D. de Sena- toribus. vide C. de tutoribus& curat. clariſs imarum perſonarum.“
Claſsici in l.vnica. C. de claſsic. libro 10.&C. Theod.
eodem. l.vnica. milites ſunt deputati nauibus amni- cis purgandorum fluminum,& aliarum neceſsitatum gratia. NHinc
Claſsis Seleucena Orontis d. l.vnic. Claſsici teſtes dicebantur Feſto lib. 3. qui ſignandis te- Ktamentis adhibebantur, hoc eſt, primæ claſsis ho- mines, quaſi primæ auctoritatis,& idonei veritatis ſponſores. Budæus inl.vltima. de pigneratitia actio-
ne. DP. Claudia lex, vide infr. Lex Claudia.
Claudianum Senatuſconſultum, vide infr. Senatuſcon- ſultum Claudianum. Claudus à Gaio inter morboſos numeratur l. item clau- dus. in Pandect. Florentin. clodus. D. de ædil. edict. De claudo quare ſit ſalacior cæteris, cauſam reddit Ari- ſtoteles in Problemat.
Clauſos, Vlpianus pro vinctis accipit. Si modò ita vin. cti ſint, vt omni modo erumpere non poſsint. l. ſi quis in graui s. ſubuenitur. ad Sila. D.
Clauatæ veſtes, de quibus ſentire videtur VIpianus inl.
cùm aurum. S.. verſicul. i dem Pomponius. de auro& argento legat. ſunt, quæ clauos aureos, nos Flores ap. pellamus, habent, vt docet Scholium Baptiſt. Egna- tij in Vopiſcum in Aureliano. Baifius autem vir do- tiſsimus, id quod res eſt, apertè mõſtrat, Vlpianum, vt diuerſa, clauos aureos,& inſitas picturas accepi ſ= ſe, in l. veſtis. D. eod.& vide infr. Veſtis.
Clauſtri adpellatione ſignificatur id quo quid claudi-
tur l. fundo. D. de actio. empt. l. librorum. in fin. D. de actio. empt. Sic portarum Clauſtra rectè dixit Virgi- Jliuslibr.7. Aeneidoooeo. 1 Clauſulas adpellant Conſulti iuris Ciuilis,& pontificij edictorum, ſtipulationum teſtamentorum, reſcripto- rümquepart iculas l. quedam. 9. D. de eden 1.3. D. quod metus cauſ.l.iudicatum. 6.& l. cum quærebatur. 13. D- iudicatum ſol. l. ſed etiam. 31. D. de legatis 1.& cap. cauſſam, quæ. de reſcrintꝑ
CLAVSVLARVM GENERA, 1 ET EORMAE. 38 ET IVRE CIVILI
Clauſula, de dolo, in l.& per iuſiurandum. 5. eum, qui. D. de accepti lationib. l. doli. r19. D. deverbor. obli- gationibus. Clauſulam de dolo adpellant eam ſtipu- lationis partem, quà dolum malum abeſſe, abfutu- rümque eſſe, vel ſi quidin ea re dolo malo factum ſit, comprehenditur, vel ita, Cui rei dolus malus aberit Lex ea partc. 121- D. de verborumobligat- l. hæc ver-
ba. 6 9. D. de verborum ſignifie. im iu Sl.. Clauſula; Ob rem non defenſam, dicitur, quà in iudica- tum
2

C 1. A tum ſolai ſtipulatione; re non deſenſa, ganei ea ber erit,promittitur. l.5.fin. D. iudic. ſolui- Ea dn. 3 re defendenda, vocatur l. iudicatum. 6. D. iud. ol.vbi etiam ponitur Clauſula, De re iudicata. Scio inter- retes alia ferè innumera clauſularum genera e di⸗ maſſe, inq; eam rem libros edidiſſe qui extant. E Clauſula codicillaris. vide infrà Codicilli.. a1 Clauſulas alias efformarunt notarij, de quibus ſatis iſ⸗ putatum fuit Ame in Theoria Notariorum Gallica.
EN IVARIE TONTIFIGCIO.
Clauſula, Antè ferri, quid operetur, collige ex cap.tibi, qui. de reſcript. lib. 6.& c. quamuis. eod:tit. Clauſulam, Quidam alij, ad Plürts, ſuam tres, aut qua- tuor trahi non poſſe Decretali Epiſtula cautum eſt. c. cùm in multis. de reſcript. lib.6.& ibi vide loannem Andream. Clauſula, Niſi pro alio ſcripſerimus, qui accipienda in reſcriptis a benefiçia docet gloſſa in ca. duobus ſu- per. eod. tit. lib.. vbi vide Doctores. Clauſulas varias commemorat Speculator tit. de reſcr. b præſ- ent. s. ratione formæ. Clauſulæ prægnantes iuris interpretibus hæc ſunt, P le- nitudo poteſtatis, Motus proprius, Certa ſcientia, de uibus fuis locis. Earum ea vis eſt, vt in contrarium nemo audiatur, quòd ſemper præſumatur juſtitia, ex- cludatur omnis ignorantia,& error& defectus ſolen nitatum in reſcriptis. Obſeruandum, has clauſulas
principum ſententi is interiici non debere: quòd hic.
juſtitia nulli cedat, vt quæ in principum ſententiis
prælucere debeat. l. fina. C. de legibus.& l.omnium. C.
de teſtamen. b Clauarius offic ij nomen eſt, quo adpellatus eſt Sueto- nij pater, ab eo quòd præfectus fuerit donatiuo Impe ratorio inter milites diſtribuendo. Tacitus, Seditio- ſæ, ait, militum voces Clauarium terrebant. Clauus, morbi genus eſt in ſimilitudinem tuberculi, co loris albi, rotunda ſpecie, fitque vtplurimum in plan- tis, digitis que pedum maximè. Vlpianus de ædilitio edic. l. qui Jeukn 2. Qui clauum itaque habet, mor boſus t. de hoc Celſus lib.ſ.à Græcis Mop dicitur. Claui, apud Vlpianum l. cum aurum. 19.§..& l. veſtis. 23. .1. D. de auro& argen. legat. in veſtibus di cuntur(vt ex Varrone refert Stephanus) nodi,& globuli pur- e purei, aureive in modum claui texti in veſtibus Sena- torum. 2⁶εροεεμέεᷣ pro dignitate Senatoria accipi ſo- let. Porrò Clauos& latos& anguſtos fuiſſe ex Varrone libro 8. Lingu. Budæo l. fin. D. de Senator. L. Baifio. d. l. veſtis. quos videas. r. Clauularis curſus in l. penult. de curſu public. lib. 12. C. legitur in ſcriptis exemplaribus. queędam habent Am bularem, alia Clabularem, vide ſupra Clabula. Clauicarij, ſiue Clauicularij in l.vnic. C. de excuſ. artif. lib. 10. ſunt, Clauium artifices, Gallis dicuntur Ser- reurier· Clauicularij etiam dicuntur ianitores carce- ribus præpoſiti, à clauibus gerendis, ſiue etiam Cla- uicarij Græci interpretes ad l. carceri. 8. D. de cuſto- dia reorum-& eoασ xe 5„ Atyoxεεν νν⁹ AAR. AabtaaA— piop. Huius commeminit Iul. Firmicus libro 3. Mathe- ſeos, cap.6. 41 1 KRXAgr adpellatione ſignificatur hereditas in legibus So lonis, quas explicui lib. z. Veteris Iuriſprudentię.«xs- eop etiam ſortem accipere debemus c. cleros. 21. diſt. In Nouella tamen Martiani, quæ extat in Cod. Iuſtin. l. generali. 13. de facroſanct. eccleſ. ſumitur pro colle- gio,& corpore clericorum. Sic etiam accipiendum putem in d. can. cleros. Hinc Clerici, quo generali verbo ſignificantur omnes, qui di- uino cultui miniſteria religionis impendunt, vt Con
4 antinus Imp. l. z. C. Theod. de epiſc.& cler. diffinit:
C L I
uius diffinitionem probat Iſidorus lib. 7. Etymolo. cap. 12.& d. can. cleros. aiens Clericos nuncupari o- mnes, qui in eccleſia CH R 18 TI deſeruiunt. eorũ ordines gradatim recenſet: Oſtiarius, Pſalmiſta, le- ctor, exorciſta, acolythus, ſubdiaconus, diaconus, presbyter, Epiſcopus, de quibus etiam fit mentio inl. pres byteros.6. C. de epiſc.& cler. Porrò hæc Clerico- rum genera conſtituta fuiſſe initio naſcentis eccleſie ex Epiſtula S. Ignatij ad Antiochenſes liquet: cuius hæc verba ſunt, aumντπα οαμα onochauoͦvss, dva ες, JaX¼‿,as, vXG9 7 F- uvu iòν s,& oguidʒes, d́αο⸗άorag.
Clibanus, thoracem, quo pectus tegitur, ſignificat. Leo Imperator in libr. de bellico adparatu, cap. 6. Arma- bant autem, inquit, Ioan. Checo interprete, catafra- ctum equitem vndique, tum ipſum, tum equum, etiam loricis, id eſt galeis, clibanis, id eſt thoracibus, pa- rameriis, id eſt machæris.& alibi,& paſsim apud claſ
ſicos auctores reperitur hoc verbum. A quo
Clibanarij ducti ſunt. ſunt autẽ equites catafracti. Hos
commemorant Imppp-. in l. annonas. 9. C. Th. de an- non. ciuic.& Notitia Imperij,& Vegetius libr. 3. ca. 6.& Lampridius in Alexandro.
Clientes paſsim in libris vigeſtorum,& Codicis Iuſti-
niani liberi homines dicebantur, qui ſe in alicuius potentioris ductum adplicarent, vt eius patrocinio defenderentur in capite& fortunis, viciſsimque ipſi
patronos fuos omni obſeruantia colerent, at que ob- fequio. Hæc comprobantur ex l. non dubito. 7. D. de capt.& poſtlim.& Plutarcho in Romulo èrtο*s 5 ·5e, inquit, Auuaſes&nò o M Aiuge a Poras orose,[op one9 t71 wposd ras kutse) u«iewlzg Jneo Ls! weAdras. vt meritò Suſcepti dici cœperint Seruio in 6. Aeneid. Saluia- nus lib. ſ.de gubernat. Dei. Quærunt auxilia& patro- cinia maiorum. Nihil ſuſceptis tribuunt, ſed ſibi.
Clientes libertis comparaſſe videtur VIpianus l. ſi verò.
z.§. l. D. de iis, qui deiec. vel effud.
Clientium originemex Komult legibus deſcendiſſe do-
cet D. Halycarnaſſæus lib. 2. vbi& quæ patronorum& clientum officia ſcribit. Porrò ſegis verba, vt ego interpretor lib..veter. Iuriſprud. ad leg. Komuli, hæc ſunt, PLEBEII, QYHM SI B1 EX PATRITIIS
PATRONVM VOLENT, EIIGANTO. Declienti-
bus etiam ediſſerit Gellius lib. ſ.cap. 13..
Clientem, nunc vaſallum vel fidelem vocamus, quaſi co- lentem dominum dicebant, vtab eo defenderetur,& qui viciſsim dignitatem domini tutaretur propter be neficium, vide infrà Vaſallum. V
Client ela, eſt obſequium ipſum, quod homagium vocãt,
Kſeruitium pro bencficio præſtandum. Moris enim fuit apud antiquos, vt prouinciales& ſocij pepuli KRo mani, in clientelam ſeſe darent, veltoti ſenatui, vel certis proceribus Romanis, quos patronos ſibi ado- ptabant priuatim: vt docet G. Budæus in priorib. ad-
not: ad bandect. Quæ neceſsitudo id ferebat, vt clien- tes perpetua patronorum protectione defenderentur, ac ipſi viciſsim eos omni obſequio colerent. Ex his co gitationibus tutandævitæ, ae fortunarum omnium, veluti ſcintillis quibuſdam, cœpit initium beneficia- riæ conſuetudinis, quæ aucta eſt multum, proptercon- tinuam bellorum moleſtiam. Accipitur etiam pro pa- trocinio,& protectione l.1. C.vvt nemo ad ſuum patro. lib. 11.11 gao&.lib.vocatur d εσνε 1.2. C. eod.
Clipei adpellatione continetur& ſcutum,& eius imago l. ſi Shdaf. 8. ſi id quod poſitum. D. de iis, qui deiecer.
.orrd vndeclipei nomen habuerint, docet
PBlinnis libr. 35. Cap. 3. cuius verha vtpote obuia cuiuis
. ſtudioſiſsimo huc tranſcribere minimè placuit. Qua de re vide Cornelium Frontonem,& Soſipatrum.
Cliuia 44 alt Feſtus libro 3. aiiſpicia dicebant. quæ ali- quid fieri prohibebant. omnia enim difficilia Cliuia
vocabant. RMade
. Cliui,

leannOnas.9.( 11),& Vegetiu 2 5 1 adro. leſtorum,&(a dantur, qui ſe „ 4— Carent, vt eius tortuniz, iicit aantia colerent r ex l. non dub tho in KRomulq
8 Auuhe vr urt
Ins sl v ruio in 6. Jene
Qrrunt aui eptis tribuunt,
videtur Vlpinn
Leßfu ng
40,4.1 ault legibus del
44 1
a.ybi& quxa Porrò legis 6
iſprud. ad eg. 81 B1 EKr
FIIGANTO lib. ſ.cap. 13. delem vocum vtab eo deici mini tutaretu
n. m., quod homi rrſtundum.
nciales&oc
—
—
1 3 1 1
171
19 — 4 1—, cl
3
8
O Cliui, loca ardua eidem. Sic ſumitur apud Alfenum l. ſi ex plagis. S. in cliuo. D. ad leg. Aquil.& l. ſeruitutes. S. fi domo. D. de ſeruit. vrb. Capitolinus cliuus in d. 5. in cliuo, vt Alexander ab Alexand. li. 2. ca. 18. Genial. dierum ſcribit, ex quo ad æqua vrbis ex Capitolio de- ſcenſus patuit. Cliui igitur ſumuntur pro loco celſo, & ſublimi, vt colligitur ex d. s. ſi domo. non autem pro foſsis terræ vt falſd autumarunt Albericus,& Olden dorpius. Cliuoſa dicuntur loca in ſublime ſurgentia& opponun- tur planis l.z. S. deteriorem. D. ne quid in loc. pub. cli- uus enim montis latus eſt. Vnde Decliuis, ex monte deſcendens: Accliuis, ad montem aſcendens. Vlpi. l. prætor. Ne quid in loco. Vix cùm plana fuerit, ſic cli- uoſa fiat. Cloacas à conluendo dictas Feſtus putat lib. 3. Cloacam autem diffinit Vlpianus I. i.§. i.de cloacis. locum ca uum, per quem conluuies quædam fluat. Sed& tubum & ſiſtulam ea adpellatione cõtineri ait idem. De cloa cis vrbis Romæ ita Caſsiodorus libr. z. Variarum ad Argolicum. Proinde, inquit, illuſtris ſublimitas tua ſpectabilem virum Ioannem nos direxiſſe cognoſcat propter ſplendidas Romanæ ciuitatis cloacas. Roma nas etiam cloacas commemorat Alexander ab Ale- xandro lib. z. cap. 14. Genial. dierum. Cloacale flumen dixit Cato apud Feſtum libr. 3.pro cloa carum omnium conluuie. Cloacarium tributum quod cloacarum purgandarum cauſſa inferebatur l. ſi pendentes. 27.. ſi quid cloaca- rij. D.de vſufruct.& l.cùm ſeruus.ʒ9.S.heres. D. de le.i.
FORMV L AE.
Cloacã ducere I.1.s. noc amplius. D. de clo.
Cloacam facere,& immittere d. s. hoc amplius.&. S. ſeq.
Cloacarũ genera duo fuiſse, publicam,& priuatam ſcri bit Vlpianus l. 1. 6. idem Labeo. D. de cloacis.
Cludere, pro claudere& clufum pro clauſum in Pãd. Flo ren. ſæpius reperies, quàm quod loca præcidi debeãt, quod& Bar. Briſsonius libr. ſingulari wapty. indicat. Cludere verbo vſus eſt Nigidius apud Gellium li. 12. c.⁊4 Verbũ vetus eſſe A. Aug. li.i. Emẽé. c.2. admonuit, quo& vſus eſt Vlp. l.tabernæ. D. deverb. ſigni.& Hy-
genus libr. de limitib. conſtitu. Anguli centurias clu- dunt. Hinc
Cluſares anguli eidem in eodem loco-.
Cluſarium latus, ipſe explicat, quid ſit.
Cluſuræ in l. 2.§. in Sardinia& l. curæ. C. de offic. mag. officiorũ·(ſic enim vtrobiquenõ, clauſuræ, legẽdum) ſiue, vt vult Sudas Cliſure, ſunt auté τę οϑφανκνκέμρe a faab: Cluſuras tamen dixit Caſsiodorus li. z. Varia. ad Fauſtum præfectum præto.& vide Procopium de ę- dificiis Juſtiniani lib. 3. b b
KXvau, ſiue cluſter propter adfinitatem v, antiqua figu- ra, v, ita ſcribi ſolitum u fepe apud Laërtium. lanamen ſonat. Apud Vlpianum tamenl. itẽ ſi obſtetrix.§.1. D. ad leg. Aquil. accipitur pro inſtrumento, quod ad pro luenda ventris incrementa ſedi inſeritur, quõque in- teſtinorum lauamentum aluo iniicitur. In Pandectis
tamen Florent. legitur criſtere. C O Coacta voluntas, ſtricta iuris ratione, eſt voluntas. 1. ſi mnulier.. pen. quod met. cauſ. Coacti homines qualiter accipi debeant, exponit VIpia- nus in l.z. s. homines. Vi bon. raptor. vbi vide. Coactilia apud Vlp. l. argumẽéto. 25.§. Ariſto. l. D. de aur. &arg. lega. veſti cedũt.& erant ex lanis pet ſe coactis & ſubcoactis facta veſtimẽéta, vel tegmenta. Gallis di- cuntur Feltra. Quod& libelli de reb. bellic. ad Theo doſ.teſtimonio iuuatur. Hoc enim veſtimenti genus, quod de coactili ad menſuram,& tutelam pectoris hu mani cont citur, de mollibus lanis timoris ſollicitu-
C O A 49 do folertia magiſtra cõpoſui t. Falſa igitur eſt B Egna
tij interpretatio in Spart ianũ in Pertinace, exiſtiman tis dici pelles, ſeu lora, quibus alligantur veſtimenta, in quem errorem prolapſi ſunt Oldendorpius,& Spie
gellius. cuius Aidem nos premonuerat Lazarius Bai 16 ad d. õ. Ariſto. Neque coactilitiam, vel coactilia- riam, ſed coctilitiam legendum putat apud Spartia- num in Dertinace, teſtimonio VlIpiani Peir. I. ligni. in fi. D. de leg. 3. de ligno cocto diſputantis.
Coactor argétarius accipiendus apud Scæuolam. l. Sti- cho. 40.§.vlti. D. de ſtatulib. qui argentum cogit, id eſt, colligit. Varia enim erant argentariorum genera & munia, vtrectè admonuit I. Cuiacius Iuriſcoſ. ad l. ſi vnus. D. de pactis. Idem collectarius adpellatus eſt 4 Theodoſio,& Honorio Impp-l. penul. C. ſi cert. pet. Ineptè igitur argentarium,& coactorem ſeiunxit A. Alciatus lib. 1.„aαερα. a4.. Hinca
Coactio ipſum colligendi munus Suetonio, de Veſpaſia ni patre. Coactiones(ait)argentarias factitauit. Sumi tur etiam pro compulſione, quævoluntati contraria eſt. Huius genera duo ſunt
Coactio abſoluta, cui reſiſti nõ poſsit, vt cum quis vi tra hitur, cõpellitũúrve vt quid faciat: quo caſu omni mo- do excuſatur. de hac accipiendus c can. presbyteros. ſo-diſtinct. c. conſtat. 1. q. 1. Et
Coactio cõditionalis, quæ metum cruciatus, vel aliquid graue minatur, quæ ſi excuſat àtanto, non tamen à to-
to. c. ſacris.& c. cum dilectus. extra quod metus cauſ.
Coale ſcere dicuntur arbores, plantæ, cruſtâve agri,& vi tes quæ in fundum radices immittunt& quaftynttan tem cum terra faciunt l. idem Pomponius. ſ. S. penult. D. derei vindic. l. qua ratione. 9. D. de acq. rer. domi.
I.hocamplius. s. Alfenus. D. de dã. infecto. l. fi. D. quod vi, aut clàm. Sic ſemina cũ terra coaleſcere dixit Var ro lib.4. Ling. Lati. Concham coaleſcere dixit VlIpia nus l. cum aurum. S. fſin. D. de aur. arg. lega. pro concre- ſcere.
Coalluere(vt eſt in vulgat. Codicib. in l. ergo. z0. D. de acq. rer. domi. ſignificat per alluuionem aliquid auge- re Nebriſſenſi ‚quem probant Oldendorpius& Spiege lius. quo tamen loco Accurſius pro coalluendo, legit alluuio. in Pand. tamen Florent. legitur colluendo. re ctiùs. quo verbo vtuntur& claſsici rerum ſcriptores.
Coccum purpuræ adpellatione non contineri ſcribit VI
pianusl. ſi cui lana.§. purpuræ. D. de legat. 3. Significat
autem, id quod vulgò vocamus granum vt rectè pu- tat L. Baifius in libell. de coloribus. capite 8. de quo& Plinius li. 21.· cap. 8. Coccum proprio nomine adpella- tum, quin verſicoloribus contineatur, dubitaſſe ne- minem Paulus ait l. quæſitum. s. coccum. D. de leg. 3. Cocinatorium inſtrumentum pro coquinario ſumi con ſtat in l. cui aurum. 19. S. ſi cui eſcariu. D. de aur.&arg. leg. Nam C.& Q. ſæpè confundi liquet ex p. Victori) explicationibus ad M. Ciceronem. blinius lib. 33. cap. 11. vaſa coquinaria dixit à verbo Coquinari. Sic eodem ſenſu b Cocitatoria in l. penult. D. de penu legat. H. Hotomanus mauult Coquinatoria. C. in Q& I. in Nverſa. Coccina veſtiméta dicuntur ea, quæ infecta ſunt cocco, id eſt, frutice illo fullonio, cui adhærẽt grana, quibus fit colorille lanarum præcipuus, cuius copia ſumma in ea parte Hiſpaniæ, quæ Tudertania adpellatur. Vi- de Strabonem li. 3. Sunt, vt Bayfius l. veſſis. D. de au.& arg.teſtatur, qui putant coccoabundare Germaniam, eſſéque id, quod crameſinum vulgò dicimus. VlIpiano in l. ſi cui lana. de leg. 3. non placet coccùũ contineri pur puræ adpellatione- Paulus in l. quæſitum. eo. coccum, quod proprio nomine adpellatur, quinverſicoloribus cederet, nemo dubitauit. Quid verò debeat promittés optimu m, explicat Iuriſcon. in I. ſi qui d venditor. S. 1. D. de£dil. edic. 5

0PD
Codices, vt Varrolibr. 3. devita Pop. KRo. apud Nonium ſcribit, antiqui plures tabulas coniunctas dicebant. Seneca li. de Breuit. vitæ. Hoc quoque, ait quærẽtibus remittamus, quis Komanis primus perſ ua ſit nauem conſcendere. Claudius is fuit, Caudex ob hoc ipſum adpellatus, quia plurium tabularum contextus, cau- dex apud antiquos vocabatur. Vnde tabulæ Codices dicuntur. Sic dumontur in l. z.§.1-D. de tabul. exhib.
& Il.librorum. ·⁊. D. de leg...
Codices etiam pro teſtamentaria ſcriptura dixère luſti-
nianus S. ſed& vnũ. Inſtit. de teſta.ordi.& Iuuenalis, Nam codice ſcauo Heredes vetat eſſe ſuos. b
Codices ité adpellat Leo Imperator l.. de agent. in reb. lib. 12. C. tabulas continentes notitiam dignitatum K&adminiſtrationum ciuilium, vel militarium& man datorum principalium,& promotionnm,& conſuetu
dinum, quod& Marianus docet. Erant& Codices argétariorum, ſcripturæ, quibus eorum rationes con tinerentur l. quædam. 9.§. penulti. D. de edend. Erant & nummulariorum. EFiebant autem ex membra- nis, chartis, ebore, alidve materia, vt conſtat ex dict. L. librorum. Hinc conſtitutionum Imperatoria- rum volumina Codices adpelſati ſunt. Porrò ante Iuſtinianumtres erät: Gregorianus, Hermogenianus, & Theodoſianus: quos commemorat luſtinianus I. vnic.C.de no.Cod.fac.& l.vnica C. de Iuſti. Cod. con- fir.& Iſidorus lib.. Etymol. Gregoriani Codicis cõ-
meminit B. Auguſti.lib. 2. de Adult. coniug. Hinc Codicilli Vi αμααινρ qui cerati erant d. l. librorũ. in eun dem ſenfum. In iure tamen noſtro frequentius ac- cipiuntur, vt à Theophilo diffiniũtur κ⁴μιν⁶⁶ ⁷ Mingr p Nabuu„vενααμε εαναϋ‿ aaαμνι⁵άμαι Quo ſen- ſu accipiuntur D. C.& Inſtit. de codicillis. Theophi-
li diffinitionem probat Harmenopulus lib..cap.7. Codicillus, aliàs accipitur pro diplomate, ſeu literis principalibus, vt inl. adminiſtrantes. in prin. D. de ex- cuſat. tut.Liudices. C. de dignita. li. 12. Suet. in Claud. ca. 29. aliàs pro paruis literis, àpriuato ad amicũ ſcri- ptis. Sulp. ad Cicero. Puer Acidini mihi obuiam ve-
nit cum codicillis. 4. Codicillus intelligitur pro ſententia voluntatis vltime quam ſine iuſta teſtamenti ſolennitate permiſlum eſt, ob impedimẽti neceſsitatem, ſcribere. Semper enim leges, quoad poſſunt, volunt accommodari vſibus ho minum:& præſertim vltimis voluntatibus latiſsimè propagandis, impenſe fauent, vt vnuſquiſque pro re nata habeat occaſionem non admodum difficilem te ſtandæ voluntatis nunquam redituræ. Codicillorum autem vſum primus introduxit L. Lentulus Inſtit. de codicill.
Codicillos,& ſcriptis&ſine ſcriptis fieri cõſtat ex l. vlt. C. de bonis lib. 55
Codicillorũ verò vtilitas non eſt obſcura. Näſi quis o- blitus fuerit neſcio cuius rei in teſtamento nõ deſcri ptæ, vel ſi vereatur, ne per obliuionẽé aliqd prætereat,
is poteſt ante vel poſtteſtamétũ ſcribere codicillos.
Idq́; eſt, quod Paulus in l. cõficiuntur. in pr. D. de iur. codicil.tradit, codicilloscõfici quatuor modis, quos ibidem declarat. Aut enim in futurum confirmantur, aut in præteritum, aut per fideicommiſſum teſtamen- tofacto, aut ſine teſtamento. Codicillos confirmatos teſtaméto accipere debemus in l. ſed etiã. 31. D. de leg. 1.l.vxoré. 41.S. codicillis. D. de leg. 3. Sic etiã intelligéẽdi ſunt codicilli ad teſtamen- tũ facti l.cũ hi, d.S. hæc oratio. D. de trã ſac.& l.poſt le atum. S. principale. D. de his, quævt indig.& Codi- cilli ad teſtamentum pertinentes in Alexandri con- ſtitutione l.I. C. de codicill. Codicilli& teſtaméta diuerſa ſunt l. ſi idé. C. de codic. Mdeoque codicillis factis, non autem teſtamento in-
7 COEE teſtatòè quis deceſsiſſe dici meritò poterit. l. 4. C. eo.
Codicillaris clauſulævi legata c 5 ſeruari, rupto præteri tione poſtumi teſtaméto cõſtat l. ſi quis eu ã. ſed& ſi. D. de iur. codic. Bart. poſt Dinũ in 1.1. D. eo.verſ. quin to quæro, at q́; ita reſpõdit F. Aretinus confl. 9z. nu. ſ. Sic conſului, cenſuique anno; 6 emenſe Nouembri.
Codicillaris quoq;, clauſula inducit nouã cõditioné fi-
milis reſpectu venientiũ ab inteſtato Alciat. l.3z. D. de
leg. 1-ergo ſi veniétes iure inteftati reftituere debent gloſ. in J. eã, quã. C. de fideicõmiſ.igitur& vi clauſulæ codicillaris conſeruantur fideicommiſſa d.§. ſed& ſi. G. Bened. in c. Kainutius. verb. in eodẽé teſtamento re- linqués. nu. 2 4 2.de teſtament. quæ ſententia vera eſt tametſi quidam aduocati contra ſenſerint.
Cœlebs, vide ſuprà Cælebs.
Coémptio, ſolennis matrimoniorũ cõtrahendorũ ritus. Boëthio in Topic. Cicc. Navir interrogabat mulieré an mulier materf. eſſe vellet, illa reſpõ debat, velle. ité hæc virũ interrogabat an ſibi paterf. eſſe vellet. ille re ſpõdebat, velle: ſicq; mulier inviri manũ cõueniebat. Eiuſq; modi nuptię co?mptio vocabãtur· Hæc ille: cu ius ſentẽtiã ꝓbat Seruisexplicãs hũc Virgili] verſum,
Teque ſibi generuin I ethis emnat onnnibus vndis.
Coëmptionis meminit M. Cice-li. i.de orat. ad Q. fratr.
Coéemptio etiam ad adoptiones pertinebat, vt colligitur ex Epito. Vlpiani tit. 11.S. qui liberum. Vnde&X
Coëmptor pater qui pater naturalis dictus eſt d. 5. qui-
liberum.
œnacula cœperunt, cùm deuentum eſt adaltitudinem
ædific iorum, quæ olim contignationis vnius:& con- ducebantur ab inquilinis& tenuioribus. vnde pars ſuperior Cœnaculum dici cæpit, ad quã ſcalis aſcen- debatur, hinc dictum quòd illic veteres cœnabãt. Hu- ius meminit Paulus l. 3.§. fi. D. de offic. Præfec. Vigil. 1.1.. ſi filius fa. D. de iis qui deiec. vel effud. Vnde 8 nacularius dicitur, in cœnaculo habitans. l. ſolutum. S. ſolutã. in fi. D. de pign. act.& Cœna culariã exercere is dicitur qui domos totas conductas, per ſingula cœ- nacula inquilinis locat, quæſtum inde faciens, plu- ris in ſummam locando. l. ſi verò. S. ſed ſi quis. D. de his, qui deiecer. vel effuder.
Cœnatio verò potentiorũ Bud. erat cœnãdi locus, quum ad cœnaculum ſcalis aſcenderetur, vel cochleis. Vi- truuius lib. 6. Cũ enim aucto, inquit, mirũ in modum Romano populo, neceſſe fuiſſet in cœnaculis habita- ri,(nam anteà, cũ per vrbis laxitatem licebat, vnius tantü contignationis erant ædificia) ad ædiſficiorum altitudines deuentum,& ædium frequentiam. Bud. l. ſi cuius. D. de vſuf.
Coërcerc aquam, eſt cont inere ſic, ne defluat, nec dila- batur. l. 1.§. penult. D. de fonte.
Coëércere arbores, eſt ramos conſtrin gere,& circũcide-
re, ne eius vmbra vicino prædio noceret I. 1. s.deinde. D. de arborib. cedend. Hinc Coëércitio, animaduerſio pecuniaria, ſiue in corpus, pu- nitio,& caſtigatio- Huius varia genera ſunt. quædam enim Capitalis l. hæc ſtipulatio. 200. D. de Verb. ſigni. quæ ad corporis punitioné pertinet,& habet publicã exercitioné. Quædã verò eſt modica apud Paulũ l. fin. D. de offic. eius, cui mãd.admiſtũ imperium pertinés quæ& ipſa pecuniaria eſtpignoris capione zicibhus cᷣceſſa, ne iuriſdictio inutilis eſſet. Eſt& lcuis coër citio apud VIpia. l. Prætor. 7. S. præterea. D. de iniur. &l.nõ[olum. S. quanquam. D. eo. qua ſigniſicatur le- uis pulſatio,& emendatio, vt ipſe Vlpianus interpre- tatur. in d. S. prætered. PiE Cgerrars(alelatus dicirurprafechn, Vigilũ apud Pau- mmse ſien.D.de Oltle.Prxfe. Vigireit huc illuc ctu. Elorétina lectio 3. Caa uele,niatu. no- ſ duerſut otcche ee e Kliiehaher, delendipo⸗ telt aduerfus cõiectutã legétis Falciatũ ex M. Cicer.
lib. i.

ttio vocaditur, 22 Dlles hüc Nr 18
al Cnn a nA.
44⁴ 2
Ice. li. 1.0 es perrinehne KI lhebat 1 9. 1 9.
I 8 Sum 1 141 num.
9T. turalis dictusſ h
4
.*
6 31, ad uit 1 A
4 iLK Vetceresd 8 1 e.l). de offic.i ☛ deiec.yelefu maculo habitant.
t.& Cœnacul sconductas,pet
uxſtum inde ſ ☛
1 uVCrO.§. led 1 11
d. erat cœnidil Gar
lerectur, velch ur t0, inquit, mit uiſſet incœnad Hi—
1.4 1 laxitatem lic* 1 10
ificia)ad; tin went u ⁰
8 11 dium tfe 1
regut.
7 lic, ne detu 1 Me 14 conttringere, 11 1 8 4— n.
rdi dnoceret! 2
1„
krune 1
„„(ue in*0p miuria, ſiue in
30
C O G lib. 1. de Natura. Deorũ. cum pelle caprina, cũ haſta, cum ſcutulo, cum calceolis. Calcei indumentum pe- dum erant quos noctu induebãt diligentius citiulve coẽrrandi cauſſa.
u2.
Cœetus in lege X II. Tab.& apud Marcia. l. qui cœtũ. D.
de ſicar. accipitur pro hominũ cõuentu,& cõgregatio ne Acocũdo, Ifidoro li. 6. c.18. Etymolog. auctore. vl- ianus turbæ cõparans l. Prętor. 4.§. J. D. vi bon. rapt. homind multitudinem diffinit, adiiciens decem, aut uindecim homines cœtum, vt& turbam, facere.&vi 64 Bartolum d. 8. I.
Cogere in ordinem, id eſt, vt vulgò loquimur, inquit Bu- dæus adl. diuus. D. de offic. præſid. ſuo ſtatu& condi- tione continere eſſe cogendum. Huic opponitur, Exi- mere numero Budæo.
Cognati adpellati ſunt, quaſi ex vno nati, aut(vt Labeo ait) quaſi commune naſcendi initiũ habuerint. vt ſcri bit Vlpia. l. 1.in prin. D. vnde cognat. quam verbi nota tionem probat Modeſtinus l. 4.§. cognati. D.
Cognatos in conſuetudine etiam nepotes eorum, poſt quorum mortem concepti ſunt adpellari non propriè ſed per abuſionem, vel pot ius arαꝶopus accidere ſcri- bit lulianus l.item Prætor. 8. D. deſuis,& legiti: her. Porrò inter“
Cognatos,& adgnatos hoc intereſſe Paulus li. 4. Senté. titu. S-ait, quòd in adgnatis etiam cognati continen- tur. Inter cognatos verò agnati non cõpræhendũtur.
Cognationis ſubſtantiã bifariam apud Komanos intel- ſigi tradit Modeſtinus l. nô facilè. s. cognationis. D. de grad.& ad finib. Quædã enim iure Ciuili, quædam naturali cõnectuntur. nõnunquãvtroq; iure cõcurren te& ciuili& naturali copulat᷑ cognatio. Singula hæc genera explicat Modeſtin' in d. s. cognationis. cuius verba huc tranſcribere vaniſsimi eſſet operis. Ad ci- uilẽ cdgnationem pertinet& Spiritualis, qua de ex- tat titulus, De cognatione ſpirituali in Antiq.& 6. Decretalium, quibus locis explicãtur eius vis, eiuſq;
contrahendæ genera. Cognatio autem, quæ ciuilis,
ſiue legitima Modeſtino dicta eſt, legalis potifici Ma ximo dic itur c.vnic. de cogna. leg. in Antiq.
Cognationemetiã inter vulgò quæſitos cõſiſtere Gaius 1.2. D. vnd. cogna. Sed& inter ſeruos, quæ Seruilis di- citur l.adoptiuus. D. deritu nup.& Inſt. de ſerui. cogn.
Cognationi legatum, cognatis deberi ſcribit Vlpianus l. ſi cognatis 19. D. de reb. dubiis.
Cognatio ſpiritualis eſt propinquitasvel attinentia per ſonarum quæ prouenit ex ſacramẽti datione, vel ad il- lud tentione, Angelo Clauaſio in verb. matrimoniũ. imped.7. Vnde ex cognatione ſpirituali, quę in baptiſ mo contrahitur, nouè propinquitates naſcuntur. ri- ma filiatio inter ſacerdotem baptizantem& baptiza- tum. Secũda, cõpaternitas inter ſacerdotẽ& patrem baptizati. Tertia, cõmaternitas inter eundé,& matrẽ baptizati. Quarta, inter filios ſacerdotis,& baptizatũ, ſcili cet fraternitas.;0. q.i· omnes,& q. z. ita diligere. Quinta filiatio inter baptizatũ,& ſuſcipiẽtem de ba- ptiſmo. Sexta filiatio inter eundẽ& vxorem ſuſcipien tis. Septima fraternitas inter baptizatũ,& filios ſuſci pientis. Octaua compaternitas inter ſuſcipientem& patrem ſuſcepti. Nona, commaternitasinter eundem, & matrem pueri.0. q..per totum.
Cognitio Prætoria, Religio iudicis, Officium iudicis. I.1. D. de rei vendicat. l. D. ſi vſusfruct. peta. Vbi requi- ritur cognitio: ibi de modo, de cauſa,& de perſona quærẽdũ, vt intelligas quid reuera ſit cognitio,& quã tum abſint à côgnitione, qui ſcripta tantùm legunt.l. cùm hi quibus. S. vult igitur oratio. D.de tranſact.
X
C O G 50
Cognitio pro inſtantia(vt nũc vocant) accipitur apud Papin. l.pen. D. de ſuſpec. tutor. vt Barto. docet.
Cognitionẽ pro accuſatione poni putat Alber. in l. ſi ea, quæ. C. qui accuſ. nõ poſ. E quidem pro negotij exami- ne, diſcuſsione,& quæſtione accipi putem.
Cognitionum ſummariarũ exèpla varia colligit Iac. Re- buffius:& in eandem rem libellum euulgabo 0⁴ιι⁹⁴ει.
Colnnir naliterzde eſt, vtraque parte præſente& au-
ita- in l. fi. C. de legib. W
Cognitio etiã ſumitur pro ſuſceptione cauſſæ alienæ,& defenſione l. nemo. 6. C. decognit.& procurat. Hinc
Cognitor, quem ita Feſtus li.z. diffinit, qui lité alterius ſuſcipit coràm ab eo, cui datus eſt, quod probat Ania
nus. C. Theodoſi. interpres. titul. de cogni.& procu-
rat.his verbis: Cognitor is eſt, cui ſine mandato cauſ ſam agendã præſens, præſente iudice, litigator iniun- git. Hunc à procuratore ſeparat Paulus lib. 1. Sent. tit. 2.& 3.& tit. C. Th. de cognit.& procurat. tametſi vtrũ que litis miniſtrum adpellent diui principes l.vltim. C. Th. eod. 1 b
Cognitoré apud Prudétiũ accipere debemus pro iudice qui de negotio, cauſſave diſceptat, eämve cognoſcit. Hic tum cognitor pronũtiauit, Claudatur infans car-
cere. Eodem ſenſu accipitur cognoſcens in I. 1.§. ca-
lumniatoribus. D. ad§ C. Turpill.
Cognomen dici, quod nomini additur vt refert A. Augu ſtinus li. 3. c. 8. ſic accipi debet l. ſi quis in nomine. C. de teſtam.&§. ſi quis in nomine. Inſtit. de leg. Porrò
Cognominũ genera duo conſtituit idẽ Auguſtinus ibi-
dem ex M. Varrone li. 2. de reRuſtica. vnũ familie, vt Annij, Tauri, Stati lij& adſignificant. Alterũ cogno- minis genus eſt, quod obaliquam rem additur,& hoc (vt ait Theophilus ad d.§. ſi quis in nomine)a ⁊s Noes, SAno t nalvs Aafεᷣ bariſa. Cognomines(Feſto li.z.)qui eiuſdem ſunt nominis. Cognoſcere inſtrumenta apud Vlpi. in l. cognoſcere.ĩ⁶. D. de verb.ſigni. eſt ipſa relegere,& recognoſcere. Cognoſcere ſimpliciter dicitur iudex, qui de cauſſa quæ- rit,& diſceptat litigatoréſque audit, idq; protribuna li l.1. D. de conſtit. princip. l. quod ſi Epheſi.§. interdũ. D. de eo, quod eert. loco. Suetonius in Claud. Cogno- ſcens quondam in Auguſti foro, victuſq; nidore pran- dij quod in Maxima æde Martis Saliis adparabatur, deſerto tribunali adſcendit ad Sacerdotes. Cognoſcere ex interdicto inreſcripto Valeriani,& Gal lieni I. 2. C. de int erdict. eſt quærere de cauſſa,& exami nare eam in cauſſa interdicti.
Cognoſcere quoq; tutelæ apud Vlpian. l.2. D. vbi pupil.
educ. deb. pro eo accipitur, quod de actione tutelæ di- ſceptare,& in ea actione litigantes audire. Cognoſcere igitur ad iuriſdictionem pertinet, ſignificat negotium excutere,& examinare,& de eo ius dicere. 1.3. S. cognoſcit. D. de offic. præfect. Vigil. l. z. D. de re iudica. Cognoſcere videtur poſuiſſevetus interpres in s. interdi cimus. in auth. de non alien. pro recipere, pro quo lu- ſtinia. Imp. ⸗νμονακακιε dixerat, quæ interpretatio recipi poſſe videtur ex iis, quæ ineodem s. dicuntur. b Cognoſcere dicitur etiam, qui ſtuprat aut cõprimit mu lierem. Sic ſumitur tototit. de eo, qui cogno. eonſan. vxo. extrà. quo ſenſu eodem verb.vſus eſt Papinianusl. mulierem. 14. D. de iis quæ vt indig. Ex hoc verbo du citur verbale Cognitio, quod in diuerſas ſignificationes ferri perito- rum vſu receptum eſt. Paſsim in libris C. pro negoei examine, diſcuſsione,& quæſtionel. 1. D. de officio Aſſeſ.l. cognitio. 4. D. de offic. eius cui mandat. eſt iu- riſdict.& alibi ſæpè. Cognitionum genera paſsim hæc in iure reperias. Præto ria. l.. S. per hanc. D. de rei vind. Extraordinaria. D. de extraor. cognit. quæ recẽſentur in l.. b. eo. Eſt&
8 ¹ J

CO H
alia cognitionũ diuiſio àCalliſtrato tradita l. penu. D- eo. de honoribus, ſiue muneribs, de re pecuniaria, aut deexiſtimatione, aut de capitali crimine. Porro vbi cauſſæ cognitio eſt, ibi Prętor, ibi tribunal deſidera- tur l. 2.5. dies. D. quis ordo in bo. poſ.& l.vbicunq;. D. de diuerſ.reg. iur.quã explicant P. Decius,& nouiſsi- mè P. Faber, idque eruditiſsimè.
Coheres, qui ſimul heres inſtitutus eſt, vel etiã qui cum
aliquo ſuccedit inteſtato. l..·S. ſi ego. D. de here. inſtit. Coheredis quoque adpellatione fideicõmiſſarium con- tineri cõſſat l. pater filium:S. fide leg.3.l. Lucius. 93.·S. fi. D. eo.tit. Cohors Varroni variè pro re ſpectatur li. 4. Ling. Lat. In villa enim cohors dicitur quod ex pluribus tectis cõ- iungitur. Inre militari, quòd ex manipulis copulatur, & in hoc ſignificatu quot militibus conſtet apud Ro- manos& Græcos docet Alexan.- ab Alex. li. 5. c. 13. Ge nial. dier- recenſens cohortiũ genera. ab eo petẽda cen ſco. nam id ad inſtitutù noſtrum nonpertinet,& vide
ceundẽ lib. 1. c.ĩ. Genialium dierũ& alibi- De cohorti-
bus vide J. Cuiacium in lib. Obſeruationum.
Cohortales in l.z. C. de hered. Decur.& I. 3.C. de can. larg. tit. li. 10.& de cohortal. li.12. C. ſunt adparitores,& of ficiales pręſidum,& iudicum. Græci aee⁊as, adpel- lant. Hinc
Cohortalium conditio l. 2. C. de aduoc. diuer. iudicum.
Cohortalium corpus l. 2. C. de defenſ. Ciuit.
Koup,in l. ſi de vi. 37·de iudic. D.& l. qui cœtu. ſ. D. devi public.& l. i. D. de adpel.& l. eep Aο 6. D. de excuſ. in- terpretatur A. Aug. ad d. l. 6. cõmune,& vniuerſitatem, Gallis adpellatur vne communauté, à quibus retinetur nomen illud Comunune. b
Kouua, forenſe verbum eſt I. Polluci lib.9. Onomaſtic. ſocietas,& communio.
Kouvon afiu, apud Iuſtinian. Inſtitu. de actio. in princi e enim veteres libr.& Theophilus ibidẽ legũt, tametſi& verboxoivvias, vtatur idem Theophilus.)Latinè Socie tas dicitur. uoviap adpellat C. Harmenopulus li. 3. ca. 10.& 11. Tuu‿ν‿α εσέinquit idem οι τανiaν σααεαi, u- (axh, ³h. ayſexMs. Hinc
Kotνμε χναμέ dixit Demoſthenes apud Pollucé, eadẽ inter forenſia recenſentem eodem loco.
Coèpiſcopus dicitur, qui fundamenta iecit, vel locum
urgauit, vel cui locus deſtinatus eſt l.1.§. cœpiſſe. D. de pollicit.
Coërere vel pecuniaria mulcta, vel corporali animad- uerſione dicunt Iuriſcoſs. Coërcetur mulcta pecunia ria quis, cum pignora capiuntur l. 4. S.1. D. de dãn. in- fecto.quo ſenſu accipitur apud M. Cice. li.ʒ. de Orato. Coërcetur corpus cum in carcerem ducitur,& in vin- cula cõiicitur.l. z. D. de in ius vocan. vtriuſque ſignifi- catus vim lege expreſs it M. Cice. li.3. de legib. Magi- ſtratus nec obedientem,& noxium ciuem mulcta, vin culis, verberibũſque coërcento. Sic vinculo coërcen- dum dixit Iuri ſcoſs. l. diuus. D. de offic. præſidis.
Kauvobiop vitę fortunaruùmque cõmunitas ſiue ſocietas, ver búmque Komanum A. Gellius li. 1. c. 9. in fi. ſcriptum reliquit. Iuſtinianus pro loco in quo monachi habitãt accepit in Nouell. 5. S. gusn ſeop quod verbum retinuit vetus interpres. Iulianus vertit Monaſteria. Eodem verbo in eundem ſenſum vtitur Pontifex Maximus c. cùm dilectus. extra.de conſuetud.
Coire, verbum ισωο eſt.& in bonam(vt nunc loquimur) & malam partem accipi ex inferiùs ſcriptis liquet.
Nam dicimus
Coire in matrimonium, hoceſt conuenire,& conſentire.
L.in teſtamento. z1. D. de condit.& demonſt. Et
Coire ſocietatem l. 1.& 4. D. pro ſocio. Et
Coire negotiationẽ l.cũ duobꝰ.ĩ2. S. quidã. D.pro ſocio.
Coire in alienam litem dicuntur, qui de commodo litis cõmuni cando paciſcuntur ſic, vt quicquid ex condem-
C O I.
natione in rem vnius inter eos communicetur l. ex Sa natuſconſulto. 6. D. de vi priua.
Coire in accuſationem innocentum I. vlti. D. de concuſ.
Coire aduerſus aliquem pro conſpirare I.i. D. nau. caup. ſtabul.
Colere fundum,& tueri& cuſtodire diuerſa& ſeparata ſunt l.cum quæreretur. S. prædiis. D. de leg. z.
Colere fundum nummis in I. ſi apes. D. de furt.
Collaterales dicuntur, qui ſe adtingunt, vel ſibi attinent tranſuerſaliter per lineam collateralem, non per li- neam rectam aſcendentem vel deſcendentem, vt con- ſanguinei, vel conſimiles. hoc verbo ſæpe vſus eſt lo. Andreas in declaratione arboris adfinitat. Gaius er tranſuerſo, ſiue à latere vocat I. 1. D. de gradib.& adfi- nibus. Dicũtur etiam collatera les generaliter, omnes æqualiter, quaſi lateri bus conſidentes.
Collatio, vide infrà Conferre. W
Collectarius in conſtitutione Honorij& T'heod. l. penul. C. ſi cer. pet·& apud M. Cice. in li. de Orator. accipiẽ- dus eſt Sude A νριοηισις Iroi utpuα‿ʒi² xννρν αᷣκαx-
aer G.& Pantſius. Alcia. lib. 4. Diſpũct.c. 22. vertit ar- gentarium,& campſorem. rectè. Keiicienda igitur eſt Accurſ.& Alberi. interpretatio exiſtimantium Colle- ctarium eum dici, qui eundem mecum petit honorem. ſed nec ita in locis ab eis citatis legitur, vt putant.
Collegas hinc ductos putat M. Varro libro 5. Ling. Lat. quòd vnà lecti eſſent. eorum adpellatione contineri pu tat Vlp. l.collegarũ. 73. D. de verb. ſigni. eos qui ſunt eiuſdem poteſtatis,& officij. Alexander Imp. l.3. C. de probat.& contutores,& cõcuratores Paulus l. etiã. 14-
D. de adminiſt. tut.& qui eadem legatione funguntur 1. 2. C. de legationib. libro 10. Quinimò& coheredes 1. Paulus. 101. D. de ſolutioni.& eos, qui ex eodem ſunt collegio. Hermogenianus,& Paulus l. adminiſtrã tes. 41.S. fH-& l. ſequenti. D. deadminiſt. Sed& hos
Collegiatos adpellarũt diui Principes l. pen. C. de com- mer.& mercat.&l.vn. de collegiat libr. 1. C. hos fuiſſe ex corporatis adnotat I. Cuiacius d. l.vn. Erant certis ciuitatũ collegiis adſcripti& vide C. Th. titu. 7. lib. 14
Collegiata eccleſia, vide infrà Eccleſia.
Collegium ccœtus,&coitio, conuétus ſodalium dicitur l. 1.& l. ſi D. de colleg.& corpo. Innoc. c. 1.de electio. A quo autem primùm inſtituta fuerint collegia,& eo-
um genera tradit Zaſius in Catalogo, legũ Antiq.vbi de Clodianis legibus loquitur. Collegium tres facere Marcellus& Nerarius putãt l. Neratius. D. de verb-. ſi- gni. Horũ quædã licita ſunt, quædã illicita. Licita col legia quibus coéundi ius erat lege, S C. cõſti. Illicita, quæ ſine lege conſtituta fuerant:& de variis colle- giis. vide Cuiacium lib. 7. Obſer. ca. z0.
Collegatarij dicuntur quibus eadem res coniunctim le- gata fuit l. int erdum. 10. D. de vſufr. adcreſc.& alibi ſæ piſsimè.
Collactaneus, qui ſimul mammam ſuxit l.alumnæ. z0. s. Titia. D. de adim. legat. Gręcis dicitur du‿ μ̈οꝓ.
Collibertus, ſiue conlibertus ab eodem patrono liber- tate donatus, qui cum alio eſt libertus l. cum pater. s. volo. D. de leg. z.& l. vlti. D.vt lega. no. cau.& alibi ſæ-
iſsimè.
Colli ſum argentum facto non contineri, ſed infecto,&
fracto comparari VIpianus rectè putat. D. de aur.&ar gent. leg. l. Quintus. 2.§. cui aurum.
Collocare, ſiue(vt ſæpè in Floré. P.& claſsicis ſcriptori bus reperia s)conlocare, eſt addicere ei, qui licitatio- nevicerit I. quod autem. u1. D. de in di. adiect. Tu de hu- ius verbi ſignificatione propria vide Varronem lib. 4. Ling. Lati. vbi deverbo Locare, agit.
Collocare nominibus dixit Proculs l. ſi ita. 86. D. de leg. 3·eſt deponere penes ali qué velut mutuò, qui huius pe- cuniæ cauſſa obligabitur, ſortiſe que reddendæ fœnus, vſurãſve penſurus l.vxori. 24. D. de vſu,& vſufru.lega.
eodem

Nerales gena *. denerd ee Conldenteg. re. eHonorij&Ti ce.in li.de Od ra. Lip aa vr. 1 5.4. Diſpüg. 2. 5 Puct.e. recte. Keiicich a. datio exiftim an em mecum /— A. dtatis legitun, 0 i. 82
M. Varro libr] n adpellatior mn. ö. de verb. ſigni 2
rij.Alexander! 49 Ocuratores Dal e endem legatiod& 10. Quinim 6 tioni.& eos,„ anus,& Dauls b. b.de adminift. H Principesl.pet ollegiat lidr duiacius d.Lyn r. ei&videC. Ih 8. da Eccleli. onuctus ſodal er po. Innoc-c.· 5 uta fuerint col r
in Catalogo,d
1*
1 36 1r.Collegid 9
N
4 Obſerero-ä. seadem res c 4 de vſuftaden
4 4
amam ſuxit 1 4
gei sdicitur 1 26 k
7
veſt libettus we D.rt lega.poc- 8
git. re, aglk⸗ 1 ul'Lit
8
00⁴
COL eodem ſenſu dicunt Iuriſcoſs. Collocare in naqmina, & Collocare,&Xös. quã ſignificationem prob- K vide tur Traianus Pplinio ſcribẽs li. 10. Nõ aliud remedium di ſpicio, quã vt quãtitas vſurarũ minuatur, quò faci- lius pecuniæ publicę collocentur. de genere collocan darum pecuniarum loquitur M. Cicero lib. 3. Officio. Collocare nuptias propriè dixit Imp. Gordia. l. 1. C. de in dic. vidui. toll. ex notatione M. Varr. li. 4. Ling. Lati. Collocare etiam ſumitur Pontificiis pro inſtituere,&be neßcium conferre c. ad decorem. extr. de inſtitutioni. & vide infrà Inſtitutio. Colludere dicuntur qui luſoriè, non ex animo cauſſam agunt,& tranſlatitiè accuſandi munere defunguntur ei ſponte lite cedentes. l.& eleganter. 7.§. ſi dolo. D. de dolo mal. l. niſi.z. D. de adul. 1.. 5. præuaricatorem. D. ad SC. Turpil. ö Colludere etiã ex aliis cauſsis dicimus, atque ideò ad ci uiles cauſſas pertinet hoc verbũ l. ſed addes. 19. D. loc. Colluſoriè agere etiam eodem ſenſu dixit VIpianus I. ſi ſeruus. ſo-S. I. D. de leg. i.vbiĩ tamẽ Pandectæ Floren. habent luſoriè. 1
☛ ᷣ
Colluſio ſiue cõluſio eſt latẽs,& fraudulenta conuentio,
per quã alter in iudicio ſuperari ſe permittit, qua in- terueniente aliquando delicta remanẽt impunita, vel etiam cõmittuntur l. 1.& 2.& tot. tit. D. de colluſ. de-
teg.l. ſi ſuſpecta. D.de inoff. teſta.& alibi ſæpiſsimè,&
ſecundum Azonem in Süma. C. de collu. deteg. fit per procuratorem& aduocatum cauſarum, qui ſe in lite ſu perari patiuntur. Sed& per principales perſonas in ſi- milibus, tam in ciuili cauſa, quàm in ſpirituali c. audi ui mus. extra decolluſ. detegẽé. in ciuilibus autẽſecun- dum Azonem fit impunsè, niſi in hoc caſu, putà ſi me agente cum alio, tanquã ipſe eſſet ſeruus meus, vel li- bertus, paſſus ſum eum pronuntiari ingenuum, confi- tẽdo contra me in iudicio eum ingenuum eſſe,& hoc ideò, ne per tales ita degeneres inquinaretur ampliſ- ſimus ordo Senatorum&c.
Collyrium eſt vnguentum oculorum- Inſtit. de re. diui. S. cùm ex ali ena.& D. de acquir. rer. dom. l. adeò. s. cùm quis. Id inſtrumẽto medici eſſe Caſsius apud paulum I. cum de Lanionis. S. in inſtrumento. D. defund. inſtr. vide Celſum lib.j.& Collumel.lib.6. cap. 6.
Colluctatio in l. qua actione. S. ſiquis. D. ad leg. Aquil. vi-
de infrà Pancratium.
Collybus verbum Græcum pPolluci-. li.z. c. 9. interpretan
tĩ apvpisa aruv, Budæus ad l.vlti. D. de pign. act. ſigni- ficant ius vim verbi exprimit his verbis, Collybus eſt id detrimẽtum pecuniæ, quod in ratiociniis emptio- nem auri adpellant,& vulgò Cãbium dicitur, cùm pe- cunia ad exteras nationes exportanda eſt,& apud nu- mularios aliis nũmis cõmutanda, vt ſi argentea mo- neta, aurea mutetur, aut genera quędã pecuniæ abro- gata,& antiquata aut quouis modo repudiabilia in alia prouincia alio quo genere permutanda ſint rato, &recepto,& promulgato in ea prouincia, id enim quod ex pecunia apud nummularium decedit,& velut perit, Collybus adpellatur. Hæc ille.
Coloba inl.ü. C. Th. de habit. quo vti oport. veſtiméti ge
nus dicta putat Iſidorus lib. Etymolo. 19. ca. 22. quòd
oblonga eſſent& ſine manicis. Diſsimilia fortè non
erant ei, veſtimenti generi quem Galli vocãt Reistre- Colonariũ ius(vetere interprete diffinitore in§. lex ita- ue in auth. de nõalienã. aut permut. cõſt. 7.) eſt veluti idomũ valentẽ cẽtum ſolidos,& præſtantẽ penſionẽ ſolidos decẽ accipiat ab eccleſia,& det pro ea ſolidos centũ ſeu ampliùs, aut certè minus& quaſi iã de pro- pria aggrauat ſe dare ſingulis annis quaſi perſonis ſo- lidos tres, iſte adpellatur ²aνανs. K&cK.
Colonias inde dictas putat Siculus Flac. in lib. de cõdit.
agro. quòd in municipia miſerint colonos. quod& Ag genus probat, ait que adpellatas ab agrorum noua de-
C01. Fr
dicatione culturæ. Vnde non immerit
Coloniam proprædio quod ſub colono poſsideatur, ab eve colatur dixére luriſcoſs. Paulus in l. ſi in lege. S. colonus. D. de loca. Scæuola in l. Seiæ. 20.§. prędia. D. de inſtr. inſtrumentoq́ue lega.
Colonam pro loco agricolationis accipi apud Paulum I. quæro. s. vlti. D. Iocat. falſò putat Oldendorpius. cũ pro perſona ſumi liquidò conſtet ex ipſo contextu, id-
que Bartolus ſentit. rectè. falſiſsimè igitur ibidẽ legit
Coloniam J. Spiegellius pro loco agricoſationis.
Coloni, qui ſuis nũmis colunt, quique pecuniã numera- ta conducunt l. ſi apes. D. de furt.& d. S.vis maior.
Coloni interdum pro conductoribus prædiorum ad fi- ſcum pertinent ium accipiuntur in conſtit. Alexand. I. coloni. 8. C. de excuſ.tut. lidem
Coloni Cæſaris adpellanturl. f. D. de offic. procu. Cęſar-
Coloni prædiorum fiſci l.vlti. S.1. D. ad municip.
Coloni etiam dicebantur, qui in Colonias deducebãtur. Vnde Colonus à municipe,& colonia àmunicipio ſe paratur I. libertus. S. error. D. ad municip. l. eius, qui. 27.§.1. D. eo. Paul. li. 4. Sent. tit..& huiꝰ differẽtiæ cõ meminere Gellius li. 16. c. 13.& Alex. ab Alex. li. 4. c. 10.
Coloni olim generaliter dicebantur omnes vſquam ha- bitantes, vt apud Virgilium: Tyru tenuere coloni. Nunc verò colonos vulgò referimus ſolùm ad culturam a- grorum, prædi jq́; ruſtici cõductorem& cultorẽ ſignifi cat, vt enim ædium inquilinus, ita agrorũ colonus di citur. ita hos ſeparat Marcian. l. res pignoris. 37. D. de acq. poſſ. in libro tamen Codicis Ii. coloni terræ ad- ſcriptos ſignificant.
Colonorum varia genera conſtituit Azo. Sed ea veriùs dignoſces ex lib. 11. Codicis. Horũ igitur alij vocãtur coloni cõditionales, alij coloni inquilini, alij origi- narij, alij partiarij, alij coloni ſimpliciter nuncupati.
Coloni conditionales dicuntur, quaſi ex ſua conditione predium, vel agrum colere debentes,& ſecũdum Ioã. de Plat. ſic conſtituuntur, quòd primò in ſcriptis, vel ſi ne ſcriptis perpetuo iure colonos ſe eſſe in fundo pro- mittunt, vt poſtea per viginti annos in fundo perma- neant. Et licet quidam putent hos eſſe adſcriptitios conditionales, tamẽ ſecundum Ioannem malè putãt, quia Colonus temporis tranſcurſu poteſt liberari, ad- ſcriptitius verò mini mè, vt C. de agri.& cẽſi. l. cùm ſci
mus. lib. iI. require ſuprà, Adſcriptitius.
Coloni dominici dicebantur, qui colebant agros impe-
ratoris, vt C. de prædi.& omnibus re. lib. 11.
Coloni IIlyrici, aliàs Illyriciani, de IIlyrico, id eſt, Scla uonia dicuntur,& habetur in l. cùm quærebatur. C. vn de vi. vbi dicitur: inter Illyricianã aduocationẽé. gloſſ.
I.inter aduocatos de Illyrico. C. de colo. Illyrici. libr.
11.1. vnica.
Colonus originarius ſecundum Ioannẽè dicitur coloni conditionalis filius, ex eo quòd originaliter cõditio- ni colonariæ ſubiectus eſt: necrefert, ſecundum Ioan- nem, ſiue in ſolo fuerit natus, ſiue extra ſolum, quia tanquam orignarius ad terram illam reducendus eſt, quam pater ſuſcepit colendam. vide l. originarios. C. deagri.& cenſit lib. 11.
Coloni Palæſtini ſunt liberi: tamẽ terram dimittere non poſſunt.““
Coloni partiarij ſecundum quoſdam dicuntur illi, qui terram colunt pro partedimidia, veltertia, ſecundum ſterilitatem terrarum,& ſecundum Joannem nullum ius habent, ſtatim fructibus à ſolo ſeparatis. Et ille di citur propriè partiarius, qui conducitrè ruſti cam pro cõmuni damno& cõmmodo. Et cõpetit cõtra eum a- ctio pro ſocio. Colonus partiarios fructus cũ domino diuidit l. ſi merces. 25.5.vis maior. D. de loca. aopltras,
Iuſtiniano dicitur in lib. legũ ruſticarum tit. 2. quem libellum epitomæ ſuæ ſubiicit C. Harmenopulus.
Colonus fimpliciter ſecundum Ioannem dicitur, qui ſub
g iij

——— ————
C O M
certa annua mercede in pecunia numerata prædia co- lenda accipit- Nam ſecundum eum non eſſet locatio ſine pecunia. D. depo.1..·S. ſi quis ſeruum. Pueſend. Colonus propriè dicitur, qui ruſticam rem condu h mis,&competit contra eum actio præſcriptis verbis, ſiue in factum. Colonus ſuperficiarius eſt, o tione, vt ſibi liceat in ea ædificare, cùm voluerit.. Colorprætextum,& titulum ſignificat l.2· D. de inoffic. teſta.&§.1.Inſtit. eo. l. Sulpitius. 49.D- de dona. inter vir.. it em ſi filiusfa. D. ad Maced. 4 5 11 Colum niuarium apud Pomponium 1. in argéto. 21. D. e aur.& arg. lega-vas ad percolandum vinu, ſiue aquam ExX niuibus-huius cõmeminit Martialis 11.14.·1n Apo- phoretis in Colo Niuario. Setinos,inoneo, nostra nuue frange trienies Pauper. ore mero tingere lina potes. qua de re Alciatus lib. è. wadPeεεν:c. 4.
Columnas inde dici ſcribit Feſtus libr. 3. qaòd culmina
ſuſtineant. ſic accipit eas VIpianus inl. ſicut. S. 5. 1i. D. ſi ſerui.vindi. b
Comagenam in l. in argento. 21.§.: D. de aur.& arg.leg. vnguentis valetudinis cauſſa cõmunerat Pomponius. De qua Plinius lib. 10-.ca- 2 2-ad fi.
Combinæ dicuntur duplomata ſiue codicilli, qui dãtur curſu publico vtentibus vt I. Cuiacius ſcribit l. con- tinuis.§. cum ita. D. de verb. oblig.
Combinationis verbo alio ſenſu vſus eſt Bartolus in l. naturaliter.-nihil cõmune. D. de acq.poſſeſ.quo ver- bo actionum concurſum,&coniunctionem peritorij, & poſſeſſori) lignificauit, nõ, vt Alciatus putat a uæ 7,& quod duobus verbis Planudes, vno dixit expreſ- ſitve Bartolus. ait ille
Hac hreuitas ſenſus fecit coniungere hinot. Bartolus coniunctionem duorum, Combinationẽ ad- pellauit. Porrò petitorij& poſſeſſorij Combinationes Fhuem recenſuit,& explicat Bartolus: quo in genere videndos Berengarij Fernandi& Ioã. Coraſij præce- ptorum meorum conſultiſsimorum cõmentarios in d. s. nih il commune-relinquo.
Comederc beneficia, per trãſſationem, eſt beneficiorum obliuiſci.
Comitem(ait VIpianus I. item apud Labeonem. 1iſ. 5.co mitem. D. de iniuriis.accipere debemus aum, qui co- mitetur& ſequatur. Labeo apud VIpianum ita diffi- niebat eum, qui frequẽtandi cuiuſque cauſſa vt ſeque- retur deſtinatus in publico, priuatve abductus fue- rit. Pædagogos inter comites eſſe idem Labeo ait a- pud Vlpianum d. S.comitem. Vnqde in libris Pan- dectarum, ceu Digeſtorum
Comites adpellari cœpti ſunt, qui Proconſules, Præſi- des, Procuratores in prouincias euntes comitabätur, & in officio eorũ erant. l. Senatuſconſulto. D. de offli- præſid. l. adminiſtrantes. D. de excuſat. tut. l. diẽ fun- cto. 4. D. de offl. adſeſ. Suetonius in Iulio c. 4½. Sanxit,
‚qui aream conducit ea condi & domum tollere
(ait)ne quis Senatoris filius, niſi contubernalis, aut
Comes magiſtratus peregre proficiſceretur.
Comitibus cõmemorat Cicer. actione 4. in Verrem, præ fectos, ſcribas, præçones, medicos. Juſtinianus verò ſub titu. de offic. adfeſ. Cõſiliarios,& adſeſſores lega torum,& proconſulum. Plinius lib. õ. cap. 30. de Comi te Proconſulis loquitur.
Comitum in Conſtitutionibus Impp. recentiorum varia
pro adminiſtrationenomina inueniuntur:
Comes rerum priuatarum in I.z. C. de bonis vac. li. 10.& l.vlti. C. de ꝑetit. bo. ſubl. eo. li.& Nouell. 7. Valentin. gubernator erat priuate ſubſtantięprincipis, idq; per
curã Rationalium. ita videtur diffiniiſſe Caſsiodorus, li. 6. in Formulis. Interpretes Græci li: 6. ‿ ασι—νita
diffiniunt ⁴α iAuis eer, re gpoiſlc rA
C O M wat αeνι ⁷ apoeεοꝶνtis aνs gas ZacXlof.
Comes ſacrarũ largitionũ, cuius frequens mentio fit in Lmiyapcis, variaru conſtitutionum C. Iuſti.& Theodo. ſed& in ipſis is erat, qui liberalitatis& donorum curam gerebat, vt docet Caſsiodorus lib. 6.de Comi- tiua ſacrarum largitionum.
Comitẽ ſacri patrimonij in titul. de officio Comit. ſac. patrimo. C. accipere debemuseum, qui patrimoniũ ſa crũ primcipis curat, cuique id ideo creditum erat pro ſubleuandis patrimoniorũ fortunis, vt Caſsiodorus lib. 6. in Formulis ſcribit.
Comes ſacri côſiſtorij in S. i. C. de no. Cod. fac.& l. 4. C. de aduo. diuer. iud. vbi interſpectabiles ponũtur. idem & Conſiſtorianus dicitur I. z. C. de comitib. conſiſtor. lib. 12. eum proconſulibus æquant Anthemius,& Ho- norius l. 1. C. eo. idem primi ordinis dicebatur, vt ex Caſsiodoro cofligitur li. 6. Varia. Nõ ſum tamen ne- ſcius, quin& comitiua primi ordinis magiſtro ſeri- nij deputata fuerit, vt idem Caſsiodorus ibidem ſcri- bit: ſed aliis, vt ex variis titulis lib. 12. C. patet. Vnde & Comitiua conſiſtoriana in l. quicunque. C. de procu rat. Quid ſit Comitiua, quidve ſit Conſiſtorium, vide fràſuis locis.
Comes ſacri palatij. l.vnic. C. de comit.& archia. ſac. pa- lat. li.12-huius cõmeminit Caſsiodorus li. 6. Varia. in Formula Archiatrorum.
Comes militũ in l. 1. C. de offi. Vicarij,& l. nemo. 6. C. de adfeſſo. Porrò comites rei milita. in partibus Orien- tis duo erant: per Æygyptum vnus, per lſauriam alter.
Comes cõmerciorũl. vni. de ann.& cap. C. l. 2. C. quæ res vẽd.nõ poſ. qui nehoriat ionce curabat: commerciiſve præerat, cuive licebat cõparare ſericũ Abarbaris d. l. 2.
Comes domeſticorum in l. reſtituende. 6. C. de aduo. di- uerſ. iudi.l. neminem. 6 4. C.de decurio. li. 10. l. vni. C.
Th. qui à præbit. tyro. duos ponit Notitia Impe. vnum equitum d l. neminem,& peditum. Vide Ammia. Mar- cellinum lib. 20.& 31.
Comes Siliquatariorum apud Caſsiod-. lib.z. Varia. qui ponderibus ſpecierum inlatarum præerat, ſed& men-
ſuris ne quid culpæ admitteretur.
Comes ſcholarum in 1.3. C. de offic. mag. offic. extat& ti tulus, de comitib.& tribunis ſchola. lib. 12. C. horum ordo à Cöſtantino inuentus fuit Euſebio li. 4.de Con ſtantini vita. Is epulis Imperatoris intererat, vc eius purpuram adoraret.
Comes ſacræ veſtis in l.vnica. C. Th. qui à præbit. tyro- num. Comes veſtiarij in Notitia adpellatur. 3
Comes ſacri ſtabuli, dicitur qui equorum præſtationi præerat l. 29. C. Theo. de ann.& trib. l.z. de equo. coll. C. Th. qui canonici equi dicebantur. Hũc Gallis dici Eſcuier putat Iac. Cuiacius in Commentariis ad l.vni. de comitib-ſchola. li.1z. C. negãtq; eã adpellationem
ad Coneſtabilé pertinere, ait q; vocem merè Frãcicam atq; in Notitia officiorũ Conſtantin 0po. dici uegaXla- soyaloep pꝓra*ap. Contrà videtur ſenſiiſſe B. Briſso- nius li. 3. de verb. ſigni. ex Ammono Monach. lib.z. ca. 70. cuius hæc verba ſunt: Lédegiſilus regalium præpo ſitus e uorũ, quẽ vulgo Coneſtabilem vocãt. Rhegino monachus li. z. Annaliũ. Eodem anno Buchardum Co mitem ſtabuli ſui(quod corruptè Conſtabulum adpel lamus) cum claſſe miſit Corſicam. Ea dignitatẽ fui ſ- ſe in pretio ex A. Marcellino liquet de Valentiniano loquente, qui Valentem fratrem ſtabulo cum tribuna tus dignitate præfecit.
Comes fœderatorum apud Zonarã Tomo z3. Annalium in Tiberio-.
Comes excubitorum apud eundem in Iuſtino Curopat.
Cames Archiatrorum I. vnic. qui àpræhit. tiro. C. Th. de quorum dignitate ſcrihit Caſsiodorus lib. c. Variar. eam, illiuſque munus,& afficium explicans.
Comes ærarij in d. l.vnica& l. fin. C. de ſuſcept. libro 10.
præpoſi

Caſsiodorus!
Vi milita. in pard s 444⸗ 1 1 e1
*
um vnus per l at. ann.& cap. Cl dnes curabat: c ar arare ſerici Ià ad ſſtituende. 5.0: „de decurio.li
ponit Notiti r beditum. Vide †.
1113 g
* uM aut eOuonu—— 48 1
13,4„ l
un Xtrlb.Lz*S 2 4 u 9
— r. Hũ.. ceban Is. n 81
„ 20 vO ¹ 41
nſtantinopo ur ſenli videtur len n0 Mon mmono Moff eug A Gls wg e degiſilus feo 7 veſlabilem*³.
dem annohu g
1. Vicarij, K&l.d an,
C. Th qui 4 45
00 M
præpoſitus erat theſaurorum. Comes diſpoſitionum in d. l.vnic. Comes metalloũ in inſcriptione l. l. C. de metallariis. eum fuiſſein Illyrico conſtat ex Notitia imperij. Comites auri, Comites formarum, nipaxam&aluei Ti-
beris, portuum: quos omnes recenſet Caſsiodorus,&
extant varij tituli lib..& 12. C.
Comitum vt varia ſunt genera, ita varij ſunt ordines: ge
nera ſuprà recenſuimus. Ordines ponit Euſebius li. 4.de Cõöſtantini vita: Kou⁵ετ αρρ ⁷ 6 ντ de‿ωρνμαά¶ 4E- 000'70, G. 5 ASr. 61 5 Eirs,&c. Comes morum T heodoſ-& Valenti. Impp. dicitur, qui de cauſsis ciuilibus,& criminalibus coloni,& inqui- lini domorũ Principis cognoſcebatl. fin. C. vbi cauſ.
fiſca.
.. 1* 4 4— Comes horreorum, cuius& mentio eſt in l.vnic. C. depi ſtorib-lib. i1. piſtrini Principis curator fuit, habuitq;
mancipia quædam purgãdis horreis aſcripta, coquen
dõque pani Principis. Comes Palatinus dicitur, qui curã gerebat præcipuam, vt remiſſorum notariorum& iudicum negligentiam
argueret,& à Prouincialibus tributa exigeret,& con
ſucta depoſceret, ita quòd non in prouincialibus, ſed
præcipuè iuſſus eſt, vt iudicibus,& eorũ officialibus præcepto immineret& ſupereſſet. Comes L'alatinus ſpurios legitimat. Alciatus poſt alios in Kub. D. de li.& poſtumis. ſed& arrogationi aucto- ritatem interponere eum poſſe doeet Viglius. s. ado- ptiui. Inſtit. de exhered. libero. kKaεαενρτ, in Nouell. 38.§. uanavo. vertit Haloander comi-
tianos. quam verſionem reprobat I. Cuiacius in l. vni.
nõ licere habi. metroco. C. mauũltꝗq; vertere vi canos, quod rectius putem. Nam ducituræ ε oααε⁸. Comitiani dicuntur comitum officiales, vt idem Cuia- cius ſcripſit ad d. l.vnicam. 5 Comitatiua, comitum dignitas adpellatur J. per ſingulas 30·C.de diſcuſ. li.0.& l.curiales. 47.de Decurio. eo.li. & paſs im apud Caſsiod. lib. 6.&. 7. Varia. 8
Comitatiuarũ gradus, primi ordinis comitatiuam com-
memorat l. 6. C.de princip. ag. in reb. lib. r2. alios Caſ- ſiodorus inlib. Variarum. Comitatenſes largitiones l. ſcriniis. 7.C. de palatin. ſac. larg. lib. 12. Comitatéſes milites. l.vlt. S. pro limitaneis. C. de offi. prę fect. pręto. Afric. qui comitatui cõceſsi ſunt, vt aiunt Arcadius& Honorius l. nemo miles. de re milit. libr. 12.C. Comitatenſes legiones. vide intrà, Legiones. Comiter cõſeruare maieſtatẽ, hoc fœderibus cõpræhen di ſolebat, vt intelligeretur is populus ſuperior, cu- ius maieſtas comiter ſeruari iubebatur l. nõ dubito. 7. D. de capti.& poſtl. reuer. vbi falſò in vulgat. lib. le- gitur cömuniter. meminit& M. Cic. in Orat. pro Cor nel. Balbo. Primũ, ait, verbi genus hoc cõſeruandi, im perantis eſt, nõ præcantis, deinde cùm alterius popu- li maieſtas cõſeruari iubetur, de altero iubetur, de al tero ſiletur, certè ille populus in ſuperiori conditio- ne cauſſãque ponitur. Comitatus facer. l. milites. 13.8. ignominioſa. D. de re mi lit.vbi eſt Imperator. Comitatus(vt ſcribit Andr. Al-
ciat. l. pupillus. 239. S. territorium. D. de verb. ſignifi.)
proprieè de Imperatoria aula dicitur: ſed quia tempo- re Caroli magni, regnantibúſque Berengariis& O-
thonibus, ad ſingulas ciuitates regendas ali quis co-
mes mittebatur, cœpit territorium(quoniam illi
comes præerat) Comitatum dici- etiam pro comitiis
dixit Varro libr. 4. Ling. Latin. Cominus, vide infrà, Comminus.
Comitium Viglio in s. ſed vt nihil. Inſtitu. de teſtamen.
ordin. Romanis ſignificari ait locum in quem popu- lus luraßiurum cauſſa cõueniebat. quam ſententiam de prompliſſevidetur ex Feſtolibr. 3. adiiciens, Comi-
CO0 M 5²
tium pro actu accipitur multitudinis numero. Comitiorum genera Gellius libr. 15. cap. 27.& Alexand. ab Alexan. in libr. Genial. di er. variis locis poſuere.& Varro de Ling. Latina. Comitiales diesPeſto libr. 3. adpellabant, cùm in comi- tio conueniebant, àcoëundo id eſt, ſimul veniendo- Comitialis morbus apud Jauolenum l. qui tertiana. D. de ædil. edic.& V lpianum l. 1. D. de auc. tut. diceba- tur iAκν Jia, H⁴ι νQνιμ☚αι¶νμαν νσ Ariſtoteli in Problem. qui cùm totius corporis conuulſione principes cere- bri operationes tollit, toto cerebro, vel duobus eius ventriculis adfectis. b Commata falſo apud VIpianum l. in Ægypto. 10. D. de extraordin. criminib. cùm chomata verbo Græco le- gi debear, vt& Florent. Pandect. quod& eruditè in- dicat Budæus in eum locum. Chomata diffinit VIpia nus ibidem, aggeres, qui aquam Niloticam contine- re ſolent. xoναμα enim aggerem, humum aggeſtam,& obſtructionem ſignificat, vt& lexicographus Græcus docet, adiiciens& ripam eo verbo ſignificari. Hono- rius,& Theodoſ. Impp. verterant in eandem rem, val- lum l. vnic. C. Theod. de Nili aggeribus nõ rumpen. &l.vni. C. eod. ſed& aggeres, vt inrubr. C. eo. Quod autem ſubiicit Budæus eodem loco ad fin. rectè legi, Commata, hoc eſt, aquarum emiſſaria,& incilia, fal- ſum eſt, fruſtrà enim adieciſſet Vlpianus in d. l. in R- gypto.diacopi, verbum etiam Græcum, quo ſignifi- cantur meatus interciſi, per quos effluebat Nili aqua in arua remot iora. duobus enim verbis idem, expri- meret præter, contràve morem. Commeare, eſt animo redeundi abire. Vlpianus l. 1. in fi. princip. D. de tis, qui dei ec. vel effud. Publicè enim v- tile eſt, ait, ſine metu& periculo per itinera com- meari.— b
Commeatalis miles dicitur, qui in ſtipendij partem ac-
cipit alimenta ex commeatu, id eſt, ex alimento pu- blico. C. de offic.præfect. præt. Aphrican. l.in nomine. 2. Nullum audeãt duces, veltribuni cömeatalem de ipſis dimittere, ne, dum ſibi lucrum ſtudẽét conſicere, incuſtodi tas noſtras relinquant prouincias. Commeatum variè pro re accipi conſtat ex ſubiectis. Significat tempus quoquis ire& redire poſsit I.1. D. de re milit.& alibi ſæpe vt l. 2.§. fin. D. ad municipal. & apud claſs icos auctores. Sic accipitur apudPaulum I. qui commeatus. 9. D. de re milit. Commeatum etiam interpretatur IJ. Cuiacius abeundi li centiam. Sicque accipi ait in Conſtantini conſtit. I.1. C. de cõmea. lib. 12. rectè. Hing Commeatum petere apud Varrorem lib. 5. Ling. Lat. Et Commeatum accipere eodem ſenſu quibuſdam l. miles. 34. D.ex quib. cauſ.tna. b Commeatum dare, Et Commeatum impetrare, hoc eſt licentiam morandi, vbi voluerit I. fllij. 22.§. pe. D. ad municip. Commeatus etiam accipitur pro ſpacio ad eundum,& agendum l. 2.§. deinde. D. ne quid in loc. pubt. At ins. hoc interdictum 14. d. l.2. ſumitur pro ipſo iure eundi, agendive. Commeatus autem inl. fin. C. de commea.libr. 12. inter- pretarer ra ραeρικαs T ægtoeos vt& interpretatur Gre gorius Nazianzen. his verbis Aére οα · paσιςαεαν τ ν t— qe⁸ d eg rols Oaliu ſiua d! HBaciX A& BSA e0 i A efs A uaflveias. b Commeatum& remeatum dixit Marcianus l.relegati. 4. D. de pœon., Commendam diffinit gloſſ. in verb. Commendare in ca. nemo deinceps. de elect. lib.. eccleſiæ cuſtodiam ali- cui commiſſam. cui diffinitioni neceſſariò adiiciun- dum putem hæc, in tempus gratià euidentis neceſsita tis& vtilitatis- idque docuit textus in d. c. nemo dein ceps. vbi ſcribit Io. Andreas
g iiij

C O M Commendarum genera duo eſſe:nam(ait) quædam eſt in tirulum, quæ dam in cuſtodiam. 4 Commendam, titulum eſſe canonicum, ſcribit eadem gloſl. Commendare(vt Papinianus ait)nihil aliud eſt— ponere l. Lucius 24.D. depoſit. quod VlIpianus pro at I. commendare. SG. D. de verb. ſignific. sic accipitur apud Paulum I. Publia-in prin. 26,D. depoſiti-& alibi
ſæpe. Vnde V
Cõmendare corpus dicit VIpianus l.& ſi quis. S. impen- ſa. D. de relig.& ſump. fu. pro temporis cauſſa depone re, donec iuſtæ ſepulturæ corpus tradatur: ſic videtur explicare Paulus I. ſi quis enim. eo. tit. D. Quod& nos docuir libellus Seuero Imp. datus. Oppreſſus neceſ- ſitate corpora eorum ſictili ſarcophago commendaue rim, donec is locus, quememeram ædificaretur. Keii- cienda igitur eſt F. Duareni lectio exiſſimantisin d. s- impenſa. legi poſſe condendũ, pro, commendandum.
Cominendare cenſendus eſt& KRoma. Pont. Sacerdotia, cùm adminiſtratorem generalem alicuius opulenti templi ali quem conſtituir, cenſ. eturqᷓue is liberam ha- bere procurationem, modo nimirum reperto, quo, te- ſte Alciato l. commen dare. D. de verb· ſignifi citra ius irreuocabilis tituli, ex ſacrorum fructibus dl&uινπνεπκ- nAo¹ luxurientur. Sed& commendat etiam, qui cuſto-
1 diam mandat, vt idemadnotauit, enarrans d. l. Com- mendare.—
Cömendatarius, dicitur nudus miniſter. eadẽ l. Lucius.
Commendaticiæ literæ ſunt dimiſſoriæ, quibus clericus dimittitur& abſoluitur à poteſtate ſui Epiſcopi, in quibus perhibetur de vita& ordinibus illius teſtimo nium.—
Commendãdi verbo relinqui libertatem non videri Dio cletianus,& Maximianus reſcripſerunt l. ex verbo. C. detfideicom. libert.
Commendare etiam ad homines refertur apud Vlpia- num l.ſi veiò non. 12.S.cum quidam. D. manda. ſignifi- cat quaſi charum committere fidei, vt& apud Perent. in Eanuch. Act. 4. Sce. z. 4
C. Egome tuæ commendo& committofidei. Hinc
Commendatitiæ literæ l. penul. D. de acq́. rer. do.& apud
V Macrob. li. 2. ca. 4· Accipe, ait, commendatitias: quia
illic neminem noſti.
Commentum dicitur fictio rei, quæ non eſt Varroni lib. -Ling. Lati- Sic accipiendum putem in 1. obhæc ver- ba. D. de iis, qui not. infa.& l. 2. C. de reb.alien. nona- lien.& alibi kewe Vnde non ineptè
Commentum pro fraude poſuit pontifex Maximusc- per
uenit.-iunéta ibi glo. ext. de teſtib. cogen. Hinc Commentitium ius apud Paulum in l. ſi pœna. z0. D. de pœn-interpretatur G. Budæus ibidem nouum,& recẽs excogitatum, hoc eſt non tranſlatitium,& aliunde de ſumptum. ex Sueto. in Claud. ca. ir. Commentitiam venditionem inl. z. 0. ſi aduerſ. vendit. interpretatur Accurſius cõmentitiè compoſitam. cum upillum lædunt, hoc eſt(vt ſignificantiùs rem ape- riam) fictè coloréque quæſito. 4 Cõmentarius, ſiue Cõmẽtariũ in l. abeſſe. 32. D. ex quib. cauſ. maio. accipit᷑ pro libro,& ephemeride principis: in quo nomina magiſtratuũ ſcribebantur. Hoc verbũ variis foréſibs actis aptat Budeus in Foré. variis locis. Cõmentarienſes adpellantur carcerum cuſtodes ab eo, quòd in cõmẽtarios eorũ, qui carcere cõcludebãtur, nomina referrẽtur. Sic accipitur in l. 4.de cuſtod. reo. Cõmẽtarien ſes etiã adpellari cœpti ſunt, quorũ manu a- cta ſubnotabãtur, quotiesapud fiſcũ agitur l.in fraudẽè 45·§.· quoties. D.de iure fiſc. Erãt& in legionibus com
mentarienſes, vt ex Imperij notitia adparet.
Cõmerciumvt diffinit Vlpianus in Epito. tit. 19.)eſt vẽ dẽdi emẽdiqʒ inuicẽ ius.hoc ius Theophi. in§. 1. Inſt.
de inutil. ſtipul.aÆοινν, adpellat, hoc eſt poteſtatem.
C O M
Cõmerciũ apud Hermogenianũl. ex hoc iure. D. de iuſti. & iur. putat Ac curſius pro permutatione accipi. quod & Baldus probat. Alciatus contrà ſentit, exiftimãt q; eoverbo omnes contractus, etiam innominatos con- tineri. Non it tamẽ inficias quin expoſitio Accurſij de fendi poſsit. Idem Accurſius refert ibidem
Commerciũ generaleverbũ eſſe omniũ cõtractuũ, cuius ſententia iuuatur l. quòd ſi minor. z24.5. 1⸗D. de mino. Sic accipitur Rubric. C de com merc.& mcrcato.
Cõmercium earü rerum non eſſe dicitur, quæ vſibus ho- minum, dominioque ſubiici,& in obligationem dedu ci, alienari,& adquiri non poſſunt. l. cum ſeruus. 39. 5. fi. D. de leg.i·& l. li in emptione. S.omnium. D. de con trah. empt.& alibi ſæpiſsime.
Commercium non habere alicuius rei dicitur, qui cius habendæ capax non eſt l. multùm. 34. D. de verb. oblig.
Commercio redimi, eſt pretio dato hoſtibus vendenti- bus l. ſicut& l. ſiliberùm. C. de poſtlimi- reuerſ.
Cõmilit iũ apud Tryph. l. de hereditate. 19. D. de caſtr. pe cul. interpretatur Alciatus li. 4. Diſpunct. c. 17. militũ commercium,& facultatem ipſam, ceuius, quò vnã militant F. Hotomanus in Commentariis, IJuris ſo- cietatem interpretatur militiæ, quam inter ſe milites habent. Equidem Hotomani ſententiam pro bon. commilitium enim intelligimus cùm ſimul militare ceperunt d. l. de hereditate.
Comminiſci, ait Varro dictum à con,&mente. cum finguntur in mente, quæ non funt. Sic accipi debet I. 1.
in fI. princip. D. de eo, per quem fact. erit.
Cõminus in Honor.& Tneodoſ. conſtitutione l. 3. C. de fruct.& li. exp. accipi debet pro in præſentia, vbi com minus pro tota die falſò interpretatur Accurſius. Quo
verò ſignificatu accepère iidem Impp. eodem accepit & luſtinianus l. ſi imperialis. C. de nuptiis
Cõminus, èpropinquo ſumitur apud Pertullianum de carne Chriſti. Accedãt, ait, comminus ad cõgreſſum. Vnde&pro ſtatim vel ad manus accipitur vel præ- ſenti pecunia l. ſi quaſi. D. de pigno. actt.
Committere, ait Feſtus libr. 3. propriè eſt ſimul mittere. Nunc eo vtimur& pro facere, aut pro relinquere, aut pro incipere-
Committere etiã eſt facere, quo fiſcusfraudaretur, quod euenit merces non profit endo.&ita accipitur D. de pu blic.& vectig.& C.de vectig.& commil.
Committere in legẽ, teſtamen tu m, ſtipulationem dicun
tur qui aduerſus legem, teſtamentũ quid faciunt l. non ſolùm. S,illud. D. delib- leg. Veteres etiam lege
Committere dicebant M. Fabio lib. 7. ca. z. Lege de ſica riis commiſit L Varenus.
Cõmittere in legẽ véditionis, eſt quid facere quo cõtra ueniatur pacto venditioni adiecto. ſic accipias inl. fi. D. de leg· commiſ. Eodem ferè ſenſu b
Committere in roſocio, actione apud Paulum Il. actio- ne. S. Labeo. D. pro focio.
Committere etiã& edictũ dicitur qui ei locũ facit. Sic accipitur in l. 3.. ſi quis ex liberis. D. de bo. poſ. cont.
tabul.& alibi ſæpiſsimè. Eodem ſenſu
Committere ſtipulationem dixit Papinianus l. Stichum. 95.D. de ſolut.
Cõmitti ſtipulatio dicitur, cuins cõditio exiſtit, vel cũ
aduerſus eam factum quid eſſe dicitur. ſtipulatio iſta. 38.§. quæſitum. D. deverb. oblig.& alibi ſæpiſsimè.
Committi etiam pœna dicitur cùm incurri tur I.z. D. de verb.oblig.
Cöômitti etiã merces& prædia dicuntur, qui in publicũ
cadunt l. vir vvxori. 17.§. muli er. D. ad S C. Velleian.& 2..* vide ſupràs.committere etiam.j. Hinc
Commiſſum vectigalis apud VIpianum l. ſi ex cauſſa. 9. s. Papinianus. D. de mino.
Lmittere quod; animalia di cũütur, quoties inter ſe con igunt I.1. S. cũ arietes. D. ſi quad. paup. fec. dic. Commit

V de poſtlimi.n 11 ner cditate.9. V lſun 1.4. Diſpuna Ki
em w 1 niplam, ceut 1.
in Commentas. litix, qusmind* k, quam ing nanil ſementiat au Simus cum 1 a
Aum acen, 8 u. on lunt. Sicacc b quem tact. erit.
doſ. codltitutid 1 t pro inpraſes. nerpretatur Ac 12
idem lmpp. co
1a.Cdenuptü-— itur apad lerdh commianus ad Imanus accipi e de ignoact.
3. propris eſtſi
.„ ait ori e!„ cre, aut pfofe It
* 1 o fiſcustrau e 1d 5. Ata accig l. Krommul.
g.& nti m, ſtipolat 2 tamentũ guidt 11
Veter 2,
— 4—„* 6 8 10 lib.7.Ca.²¹ 2
ſtur qui ct 4 4 Eodem ſe- „ 5]'» trit bapiniand
4
5
0,A 5 beh A“
7
C O M
Committere pro delinquere. I. 1.§. cùm vrbem. D. de of
fic.præfect. vrb. Commiſſæ hypothecę dicuntur M. Ciceroni in Epiſt. ad Famil. quæ creditoris factæ ſunt. Cõmiſſoria lex dicitur pactio, qua conuentum fuit, vt ſi intra diem dictũ prætiũ ſolutũ non ſit, contra ctus re- ſoluatur l. Æmilius. D. de mino- cõtractũſque reſolui ſub cõditione diciturl. i. D. de leg. commiſ.& videtur ſic vt ſuprà diffiniſſe Vlpianus l.4. D. de leg. cõmiſ. Commiſſum factũ pro homicidio poſuiſse videntur Im- peratores I. is, qui cum telo. C. ad leg. Cor. de ſica. Commodatu eſt, cùm alicui res vtenda datur gratuitò, mobilis, vel immobilis, corporalis, vel incorporalis, (vt Caſsius apud VIpianũ aduerſus Labeoné exiſti- mat)vt eandem poſt vſum reſtituat I. 1.§.:-D. cõmod. Et S. itẽ is cui. Inſt. Quib. mod. re contrahat. oblig. Sic dictũ, quaſi cum modo datũ ‚hoc eſt, præſcripto fine vtendi, per tépus expreſſum, vel tacitũ. Non ſolum res mobiles& ſoli, ſed& incorporales commodari poſſe cõſtat. Nã& habitationé cõmodari ſcribit Viuianus apud Vlpianũ d. l.i. S.i. cenſet Oldendorpius. Accur- ſius dicto S.,contrà. Vide Bartolum ad d. S.z. qui rem omnem explicat, controuerſiämque conciliat. Commodati natura eſt, vt gratuitò detur vſus rei: alio- qui mercede interueniente locatio erit, vel cõtractus innominatus. l. ſivt certo. S. nunc videndũ. D. cõmo- dati. S. item is cui. Inſtit. quib. mod. re contrah. oblig. Commodũ notiſsimæ ſignificationis fertur. Commodũ bonorũ poſſeſs ionis in l. ſed& ſi.ĩ. D. de bo. poſ. cont.
tabul. dixit lulianus, quòd Paulus adpellauit benefi-
cium 1.4.§. f. D. eo. titul. ε‿έ
—
HHæc verba, cvM MMODVM ERIT, ita interpre-
tatur Sulpitius apud Labeonem. l. auus. 79. D. de iur. dot. cũ primòm ſine turꝑpitudine,& infamia dari poſ- ſit. Proculus, cũ ſine incõmodo poterit. l.nepos. 125⸗ D. de verb.· ſignific. Apud Paulũ. l. ſi dies. 21. D. qñ dies leg. ced. ſignificare videtur Accurſio vtilitatẽ B. Bri ſ- ſonio voluntatem, id eſt, ſi voluerit. Equidẽ accipi eo ſenſu putẽ, quo cõmodè apud Varronem lib. 6. Ling. Lat. cuius hæc verba ſunt: Igitur de originibus verbo rũ multa qui dixerit cõmods, potius boni cõſulendũ, S&c. pro apte, rectè& leinis⸗logibs moribüſve cõ- ſentientibus. Sulpitij ſanè,& Proculi interpretatio- nes tametſi diuerſæ, recipiendæ tamen ſunt. Verba enim prore accipienda inter omnes conuenit. Commodum Falcidiæ, quartæ loco eſt apud Hermoge nianuml. ſi hæres. 9. D. ad leg. Falc. Ssice Commodum Senatuſconſulti apud VlIpianum.5. S. ſi quis rogatus. ad fin. D. de dona: inter vir.& vxo. Commoda præmiorum, pro pecunia quæ propter coro- nas præſtari ſolet. l. commodis. D.de reiudic. Commoda ex tribu pro liberalitatibus& emolumẽtis, quæ àtribu obueniũt. l.patronus. D. de lega. 3.. Commoda brimipili in I. pater 23. D. de adim. leg.& Cõ moda Primipilatus in l. 1. C. de Primipil. lib. 12. dicũ- tur ſalaria ‚quæ ei præſtantur. Græcis dicuntur, zæ A⁴- 7 wagaνbiαs asε ανeνa. Eodem ſenſu Cõmoda veteranorũ dixit Suetonius in Nerone cap.32. Cõmodare in edicto Prætoris in l.1. D. cõmod. iuncta l. 2. D. ſi cert. pet. eſt rem vtendã dare, vt eadem reſtitua- tur, finito vſu, in quem data fuit. Cõmodare pro mutuò dare poſuiſſe vidẽtur Imppp.in l. 2.C. de iis, qui ex pub. ratio. mu. pecu. lib.i 0. niſi acci- pientem dicas eandem ſpecié, idémve aurum redditu rum. Satior,& potior viſa eſt prior interpretatio, vt primus articulus illius I. z.& rubrica docent. Còômodare etiã dixerunt Valentinianus& Valẽs Impp. l. fundi. 4.de fund. patrimo. lib. 11. C. pro iεανρviis cedere, iuréque dominij tradere. Commonitoriũ in l. 2. C. Theo. ſi cert. peta. de ſuffrag. J.
vnic. C. de ſuffra. ſignificat adnotationẽ,& ſcripturã
8
34 COM 33
ipſam conuétionis. Sunt qui putẽt ſine ſcriptura fieri cam cõuentionẽ, verius tamẽè eſt vt ſcripto fiat. Nã&
KO¼‿ελκι᷑ά,1p/, Sudæ ſignificat 12o D05aſinlu A‿ενμο νονρρσ αμεμας. quo quis officij fuſcepti implendi com
monetur. 8
Commonitorij formulã poſuit Caſsiodorus. li.7. Varia.
Cõmouere limites,& terminos in lege Mamilia, quam refert Arcadius Aug-. in lib. de limitibus, eſt loco mo- uere, quoverbovſus eſt Tertullianus in lib. de pręſcri ptione aduerſus hæreticos. Qua potettate Apelles, limites meos commoues?
Commotionẽé tamenpro excitatione principis cũ quis aduerſus mãdata facit, poſuit Caſsiodorus lib. 7. Va riarum in formula commonitorij.
Cõmouemur quoq; mortis periculo, vt& Vlpianus ſcri- bit l. 2, D. de dona. cauſ. mort.
Commune dicitur, quod omnes ligat. inde lex.
Commune præceptum adpellatur vapiniano 1. 1. D. de
legib. Hine.
Cõmune ius, qd dupliciter accipitur, aut reſpectu pro-
prij iuris, quod quæq́; ciuitas ſibi cõſtituit, cuiuſmo di ſunt conſuetudines ſingularum ciuitatum, de qui- bus loquitur cap.i.de un Hirof ihs.
Commune ius dicitur ius gentium, quo omnes populi vtuntur l. 1.§. fin. l. omnes populi. 9. D. de iuſtit.& iur. quod& idcirco uoννεν viμ‿αμο appellatur Ariſtoteli. aut
Commune ius reſpectu dicimus, eõque ius publicũ ſigni ficamus, quo omnes eiuſdẽ ciuitatis ciues reguntur, æquabiliter in omnes deſcriptum l. eius milites.§. mi
litia miſſus. D. de teſta. mili. Cõmuni iuri priui legiũ
opponitur Papiniano- l. Cẽturio 15. D. de vulg.& pupi.
Commune ius,& militare,& proprium aduerſa ſunt. l. õ
ficiuntur. S. S. ſi miles. D.deiur. codic. Paul. lib. 3. Sent. Recep. titu. 4. S. filius familiàs.— b
Communi,& creditoris iure vendere ſeparantur. l. ſi mã
datu.) 9. S. creditor. D. manda.
Communia omnium eſſe dicuntur, quæ naturali iure
omnihus patét vt atr, aqua,&c. l.z.& 3. de rer. diuiſ.
Commune eſſe, quod ad plures pertinet. l. illud. 46. D. de ritu nupt.
Communia predia accipere debemus, ait VIpianus l. ma gis puto.§. fi. D. de reb. eo. ſi ꝓ indiuiſo cõmunia ſint.
Cõmuniter geſtũ à ſocietate lõgè remotum eſt& ſine ſo cietate fit. l. nã cũ tractatu.2.& l.ſeq.& ſeq. D. ꝓ ſoc.
Communia, Quædam naturali iure communia ſunt om-
nium, quædam vniuerſitatis, quædã nullius, plera que ſingulorum, quæ variis ex cauſs is cui que adquirũtur. 1. quædam. D. de diuiſ. rerum. Communia veſtimenta ſunt, quibus promiſcuè vtitur mulier cum viro. Vlpianus l. veſtis. 23.§. cõmunia. D. de aur.& arg. leg.
Communes ſunt ſtipulationes, veluti Rem ſaluam fore pupillo. Pomponius l. ſtipulationem.§. cõmunes. D. de verbo. obliga.
Cõmuni diuidãc actio inter eos redditur inter quosali
uĩd ſine tractatu habito cõmune eſt. S. quædam. Inſti. 3. actio.& nõ ſolũ redditur in rebus cõmunibus iure ſocietatis, ſed& ſine ſocietate l.2. D. cõmuni diuid.
Communio alia eſt publica& naturalis. Cuius fit métio
in. l. 2. D. de rer. diuiſ.& in§.& quidẽ. Inſtit. eo. tit. Vbi quædam naturali iure cõmunia ſunt omnium. Talis publica& naturalis cõmunio in paucis admodũ re- bus vix poteſt retineri, nec admittit iudicium diui- ſionis, quia in ſimplicitate naturali manet. Cõmunio alia eſt priuata& ciuilis, vmbrã quandã refe rens naturalis illius cõmunionis. Hæc admittit diui ſionẽ de rehus priuatis,& dñio noſtro ſubiectis, etiã vniuerſitatis. Imò, requirit nece ſſariò iudiciũ diuiſo- riũ, qm cõmunio etiã inter paucos parit di ſcordiã. l. in re cõmuni.ff. de ſer. vrb. præd. l. cũ pater. S. dulciſs i- mis. D.de leg ⁊ · Vnde ſatis admonemur, quã nõ fue-
V

COM
rat poſsibile, abſolutam illam& ſimplicem retinere communionem omnium rerum, vt nonnulli phanati ci ſomniant. 11
Communionem rerum omnium pugnarè cum naturali, diuinõque iure Exodi cap. 20.OT KAEBNT EI2, hoc
eſt, FVvRTVM NONEACIES;, nobis oſtenditur. Nã ſiomnes res nobis ſecundum naturam eſſent commu- nes, hoc eſt, ita vnius ſicut alterius, nõ poſſet cömitti furtum contra naturam, quia cõcederentur iure occu panti, vt eriam nunc habemus quaſdam res commu- nes, quæ furtum non admittunt, quon iã furtum com- mittitur dũtaxat in rebus alienis vel alieni iuris clam dominol. 1. D. de fur. Statuitur igitur legitima rerũ& dominiorũ diuiſio, idque iuregentiũ l. ex hoc iure. D. de iuſti.& iur.vt vnuſquiſq; ſuũ habeat, ſitque ſua ſorte contentus, quod Ariſtoteles eleganter, ac omnes Ko- mani Iureconſulti probant, reiecta Platonis falſiſsi- ma opinione.“
Compactũ in cõſtitutione diuorũ Seueri& Antonini l. 3.C. de execut. rei iudic. ſtructã collato in vnũ cõſilio machinationé fonat. Liuius li. 6. Vrb. Cond. Vt mul- to(ait) veriſimilius ſit compacto eam rem ‚& cõmu- ni fraude patritiorum actã. Compactum à cum& pa-
ciſci, conuentio, vt quis fraudetur.
Comparationis verbo coëmptio ſignificatur in l. 1. C.vt nemi.lic. in coëmpt. li. 10.& l. 1.& fi. C. de quibus mun. cO. lib. lib. 77. Baoiuup, adpellatur 2uocwi. l. z. C.vt ne- mini lic. in coẽmp.
Comparationem etiã in l.i.P. priuileg. cred. velevt eſt in
pan. Flor.) l. cum bona. 16. D. de rebus auctorita. iud.
poſ. accipere debemus, æquiparationem. Sed& Com parationem pro præparatione& formatione poſitam adnotat B. Rhennanus à Tertulliano in lib. aduerſ- Valentinianos-
Comparatiuum,& ſuperlatiuum haud perpetuò naturã
ſuam ſeruare, demonſtrant Doctores in l. cùm pater. S5. libertis. S. rogo- de legat. · Alber. citatis locis indi- cat,& comparatiuum aſſumere vim poſitiui,& viciſ- ſim, hüc naturam Comparatiui. l. quod Nerua. vbi Za- ſius. D. depoſit. vt apud Verg.
Tyiſtior& lacrynis oculos ſuffuſa nitentes. nec immeritò: nam comparatiuo ſignificationem po- ſitiui ineſſe adnotat Alciatus l.vbi autem. in princ. D. D. de verbo. oblig.
Compaſcuus ager(vt ait M. Cicero in Topic.)in quo ius eſt cõpaſcere. Compaſcere(inquit illic Boéthius)eſt ſimul cum vicino paſcere. Sic& Feſtus hoc in gene- re ſcripſit, Compaſcuus ager, relictus ad paſcendum communiter vicinis. Ifidorus autem li. 1. Etymolog. cap. 13. tradit appellari agrum, qui à diui ſoribus agro- rum relictus eſt ad paſcendum cõmuniter vicinis.
Compaſcua Siculo Flacco in lib. de condit. agro. genus funt quaſi ſubſeciuorum, ſiue loca, quæ proximi qui- que vicini, id eſt, qui ea contingunt paſcua.
Compedes, vinculum eſt, quo pedes irretiri ſolent. Dici
tur Compeditus homo,& Compeditus, abſolutè. s. ſed pœnæ- Inſt. de iniur.
Compeditum adpellat Theophilus eum, qui in vinculis eſt, qui viliſsimo comparatur.
Compẽdium eſt breue,& vtile. Hoſtien. in cap. fi. ext. de dol.& contum. in antiq.
Compendium téporis l. debere§. fi. D. de caſt. pecul. Et
Compendium itineris dixit Modeſtinus l. eundem. 16. D. de legationib. Et
Compédium edictorum proſperemptorio edicto poſuit Vlpianus l. nõnunquam. in fi. D. de iudic.
Compendi) etiam verbo lucrũ ſignificari exiſtimant in- terpretes l. duo ſocietatem. 71.§. duo. D. pro ſocio. l.3. D. de calumniat. l. Iulianus. D. ſi quis omiſſa cauſiteſt. & alibi ſæpe in Pãdect. l. iudices. C. de anno.& tribu. li. 10. I. cum virum. 16. C. de fideicom. In cita. S.duob.
C O M
luriſcos. lucrum à compendio ſeparat alind igitur ſi- gnificat. Eſtigitur id, quod quærimus parſimonia. In aliis autem locis έααοσρκνον, pro lucro accipi putem. Quod verbũ à vetere æris penſandi ritu deriuant Fe- ſtus lib. 4.& Varro. lib. 4. ing.Lati- Huic opponitur Diſpendium l. actione. 65. S. item qui. D. pro ſocio.
Compendiaria pro breui iti nere ponitur in l. 4. D. de itin. actüque priuato.vbi, via, eleganter ſupprimitur, vt& apud Nonium Varro, Hoc, inquit, dico compen-
diaria ſinevlla ſollicitudine, ac moleſtia dicendi pof- ſe perueniri ad eandem voluptatem.
Compendioſa ſubſtitutio, vide infrà Subſtitutio.
Comperendinati rei dicuntur, qui in criminalibus è cu- ſtodia dimi ſsi fideſua, ſuæ ipſius cuſtodiæ commiſsi, vt aut vrbem carceris loco iuſti habeant, aut aliquam priuatam domum, vt interdum fit ex perſonarum di- gnitate,& genere cauſſarum. Budæ. in! poſter. de orig.
iur. D. idem in Forenſibus.
Comperendinatio, eſt vtriſque litigatoribus inuicè ſibi denuntiatio in perendinum diem. Budæus in d. l. fi.ex Aſconio.
Comperendinatio diffinitur in quodam lexi co Fuνe Entobeois, id eſt, triũ di erũ dilatio. vnde nõ immeritò Cõperendinatam rem, iudicium in tertium diem conſti-
tutum Feſtus lib. 16. diffinierit.
Compenſatio eſt debiti& crediti inter ſe contributio. I.1. D. de compenſatio.
Compenſatio quandoque etiam ſumitur prodeductione & retentione l. in reſtituenda. C. de hered. peti. l. fru- ctus. 7. S.Ob donationes.& l. rei iudicatæ.*). S. I. D. ſol. mat. Hanc retentionem adpellant Vlpianus in Inſtit. tit. 6. de dotib.& Iuſtinianus l. vnic. S.taceat. C. de rei
vxo-actio.
Compellere notiſsimæ ſignificationis eſt. Hinc
Compulſor in l. 3. de lucr. aduoca. lib. 12. C. Græcis me-
Auur, dictus in Conſtitutione Græca Anaſtaſiij Impe ratoris l. fi. C. de exact. tribut. lib. 10. qui prouinciales cogebat ad penſitationes ſoluendas, vt colligitur ex
d. l. z.& fi.
b Cõpetens iudex dicitur cuius iuriſdictio eſt, iuriſve di-
cendi poteſtas l. penult. D. de iuri ſd.om. iudic.
Cõpetés cautela in l. ſi debitori. D. de iud. id eſt, idonca.
Competens pœna, congrua,& ſecundum delictum infli- cta 1.3. C. de lucr. aduocat.
Competens tribunal. apud quod ius fuit de ea re cogno- ſci, I. ſed& hæ. s. 1. D. de procur. Eodem ſenſu
Competens forum ex rub. de for. compet.
Competentes vſuræ, inl. 1. C. ſi maior fact. alienat. con gruæ,& legitimæ, legéque definitæ.
Competéter, pro eo quod eſt, idoneè c. grauis. de reſtit. ſpolia. in antiq. ſic accipitur apud vIpian. ſolut. ma- tri. l.ſi cùm dotẽ. S. eo autẽ tempore. Quatenus, inquit, & filio& patri competenter conſulatur.
Cõpetit verbum luri ſcoſs. frequens,& familiare. Inde
Cõpetere libertates dicuntur, quæ ex teſtamento, aliãve cauſſa contingunt l. Papinianus. in fi. D. de inoffic. te- ſtam. Et
Competit actio, quæ lege data eſt, vel ex contractu de- ſcendit. Sic
Competere certi condictionem dicimus. l. certi condi- ctio. D. ſi cert. peta.
Competitorem apud Vlpianum l. generaliter. S. ſpurios- D. de Decurio. eum, qui cum aliquo eundẽ magiſtra- tum,& officium,& honorem petit.
Compilare, feſto auctore lib. 3. eſt cogere& in vnum cõ- dere Com vilariuda, leges, eſt in volumen redige- re, quod fecere Tribunianus& collegæ. 2
Compilare etiã ſignificat, vndique fubripere,&mnia
furtim legere J. facrilegi. D ad leg. Iul. peculat. Hine
Compilatorem eum adpellat Iſidorus lib. 10. qui aliena
dicta ſuis pmiſcet. cuiuſmodi plures hodie viſuntur. Compin

infr. Lubſti 4
n 3 I
— dlincrimit lplius cuſtogi
Iunn
in quodam ler te. 1 lum inteniume. lerit.
rediti interſed un.
am(umiturprq e. ada. C. dehered ns. rei iudicatz. Ipellant Vlpia pell Duat 12 us l. vnic. 4tac ſ
Hicationis eſt. luoca.lib. 11.01. tione Græcadt ⁴ dut. lib. o. quig 71 ſoluendas, vt l siuriſdictioel ei de iuriſd.om d
4 4 id 41 1 1. 4* 1udl*
G 1G Kſecundum do 2⁴
8. od ius fuit deſ ³& Kut Bodem 1-
1 vi 1” at air 4
0 14
1 d9 3 „1 DOke 8 441
4
antul
C O M Compingere apud VIpianum I. qui res.§. aream. D. de ſo lut. eſt componere,& coniungere. quo ſenſu accipitur & apud Virgilium, b Eſt muhi diſparibus ſeptem compatta cic utis fiitula: Compita, loca quæ ſimul petuntur, hoc eſt, adeuntur per diuerſas vias eédem tendentes, vt ſunt triuia,& qua- driuia, in quæ plures coëunt viæ Ex. Varrone lib. 4. Ling.& Seruio in 2. Georgicon. Sic accipitur in can. de viro. 12.q. 2.— Complexus inltriplici. D. de verb. ſig. eſt compræhenſio cùm vnà clauſuſa complectitur, veluti& nomina& res.qua de re vide infrà, Coniuncti. 3 Complurium adpellatione quatuor compluréſve conti- neri liquet ex l. is, qui complures. D. de lega.². Compluriens pro ſæpe apud Catonem poni ſcribit Fe- ſtus lib. 6. Complures qui dicantur, vide Bar. in l. 1. C. ſi rector pro- uinciæ.
Compluuium, vt ait Feſtus lib. ⸗. quo de diuerſis tectis
aqua pluuia in eundem locum, confluit.
Componere, eſt multas res apta quadam cohærentia,& velut harmonia ſimul ponere, coniungere,& de rebus ſuis diſponere in l. z. C. de exhib-reis Sic dicimus cõ- oni carmina, leges, ædificia, orationes. Vnde pul- chra admodum Metaphora, componere cẽſemur lites, pro cõcordare, ad bonas conditiones paciſci. quo ſen ſu accipitur cõpoſit io. c.ꝛ. de teſtibus. li· 6& Compo- ſito, aduerbialiter, hoc eſt, ex pacto, cuius oppoſitum
eſt, Nonex compoſito. Componere, etiã ſignificat, inſtituere, vt in l. 2.§.poſtea ne diutius. D. de orig. iur. quo loco compoſitas actio- nes pro inſtitutis Jlibuß am agendi formis accipere debemus. Ergo, actiones iure ciuili inductæ ſunt. pro Bartolo contra Zazium docui lib. 1. Enucleationum.
Compos mentis, qui ſani animi eſt l.. C. de curat. furio-
ſi. Terent. in Adelphis, 3 Vix ſum compos animi ita ardeoiracundià. Comprædes Feſto lib.3. eiuſdem rei Populo ſ ponſores. Compromittere in arbitrũ dicuntur, qui arbitri ſenten- tiæ ſtaturos ſehinc inde ſub pœna promittunt. l. ſed ſi.o. D. de arbit. Compromiſ sum, eſt conuentio, quà arbitri ſentẽtiæ pa- rendum, inuicem ſub pœna promittitur. 1.1.& 2.C. de arbit. A Compromiſſum plenum in 1. quid tamen. S plenum. D. de arbit. appellatur, quod de rebus„cõtrou erſiiſe que com poſitum eſt, quod& habet doli mentionél. ita tamen. in fi. D. eo. Compromiſſum, ad ſimilitudinem iudiciorũ redigitur,
& ad finiendas lites pertinetl. 1. D. de recep. arb. Vo-
cantur enim lit igatores in ius ‚offertur libellu s ‚dan- tur dilationes, recipiuntur teſtes, inſtruméta, dic itur ſentẽtia in compromiſſo, ſicut in iudicio, quod de iis accipi oportet quando ex compromiſſo ad arbitrum itum eſt᷑ l.ſocietatem.s.arbitrorum. D.pro ſocio.
Compromitti poteſt in duos, vel plures, vt alterutrius,
vel cuiuſlibet ſentétia valeat. l. ſed ſiita compromiſ- ſum. l.nõ diſtinguemus.. cũ in plures. D. de rece. arb. Cöpromitti in plures oteſt, vt vnus ex eis eligatur, qui pronunciet. l. item ſivnus. S. it em ſi plures ſunt. D. eo- titu. compromitti in duos non poteſt, ſic, vt, ſi diſſen- tirent, tertium adſumant:niſi nominetur tertius. d. l. itẽ ſi vnus. S. ſi in duos. In numero impari rectius com promittitur, quia maior pars inuenitur. Ibidẽ„S. prin- cipaliter tamen. Vſitatum eſt, in duos compromitti, & ſidiſſentiant, magiſtratus cogit eos tertiam perſo- nam eligere, cuius autoritati pareatur, etiam ſi neutri accedat in pronunciatione. ibidem. Si in plures fuerit compromiſſum, ſufficit maioris partis cõſenſus: mo- dò ſi omnes adſint. Ibi d.§. fi nam ex pluribus arbitris
CO M-4
non poteſt vnus ſententiam dicere abſentibus aliis. I. item ſi vnus.§. item ſi plures. D. eo. tit. Quod de arbi tris dictum eſt, idem dicẽdum de pluribus iudicibus datis. l. ſicnti tribus. D. eo.tit. Compromitti de crimine poteſt ciuiliter. l. quid ergo. S. ex compromiſſo. D. de his, qui notantur nſam Db fa- moſo aut publico delicto criminaliter ad arbitrũ iri non poteſt. l. nõ diſtinguemus. S. ulianus. D. de recept. arbit. Compromiſſum ſoluitur, ſi ex pluribus actoribus velreis conuentis vnus ante ſententiam moriatur: Si cauſſa eſt indiuidua. Sin autem diuidua, recurrendum eſt ad diſtinctionem. l. quid tamen. in princ. D. eo. titu. glo. & Barto. in l. diem proferre.§. 1. D. eo. Compromiſsi generalitas non pertinet ad ea, de quibus actum, ſed de quibus di ſceptatum eſt d. s.ylenum. intra Compromi ſsi diem vocatus, qui non adeſt, legiti- ma impeditus cauſſa valetudinis vel abſentiæ reip. cauſſa is aduerſus pœnæ petitionè tutus eſt, ſi admit- tat denuò compromitti d. l. quid tamen. 5. ſi quis ex li- tigatoribus. In eum locum iubendi ſunt litigatores adeſſe: de quo actum, vel vbi compromiſſum 4. Ibid. S. ſi arbiter iuſſerit. Vocatus in aliquẽ locũ inhoneſtuũ, non tenetur comparere. Ibidem S. ſed& ſiin aliquem. in Compromiſſo dies ſolet conſenſu partiũ exprimi, in- tra quem cauſſa definiatur. l. Pomponius ait. S. fi. D. de neede eibit udd ſi compromiſſum ſine die confe- ctum eſt, neceſſe eſt arbitro diẽ ſtatuere partibus cõ- ſentientibus,& ita cauſſam diſceptare. l. ſed ſi compro miſſum. D. co. t itu. Compromiſsi diem proferre. Hæc clauſula nullam aliam dat arbitro facultatem, quàm diem prorogandi. Et ideò conditionem primi compromiſsi neque minue- re neque mutare poteſt. l. Labeo ait. s. hæc autem clau- ſula. D. eo. titu. Diem autem arbiter proferre vel præ- ſens, vel per nũcium, vel per epiſtolam poteſt. l.diem proferre. in Prince eoO.titu. Prolato die, cautio primi compromiſsi non abſimilis iterum præſtanda eſt d. l. Labeoait. s. fin.& l. ſeq. Arbiter ita ſumptus ex cõpro- miſſo, vt& diem referre(in Pan. Fl. proferre) pofsit, hoc eſt, retrò ferre, breuiorem ſtatuendo ad diſcepta- tionem finiendam:hoc quidẽ facere poteſt inuitis ſeu contradicentibus litigatoribus: proferre autẽ nõ po- teſt, niſi conſentiant. J.arbiter ita. D. de recept. arbit. Licet non valeat ſententia arbitri, poteſt tamen prola tio diei valere. l. Labeo-in prin. D. eod. tit. ꝓrorogatio diei nõ fit conuentione partium in compromiſſo, niſi ſequatur iuſſus arbitri. l. nõ diſtinguemus.§. dies cõ- promiſsi. D. eo. titu. ex Compromiſſo non naſeitur exceptio, ſed pœnæ peti- tio. l.2. D. de recept. arb. Si in cõpromiſſo fuerit adie- cta pœna, nõ eſt opus ſtipulatione, aut fideiuſſoribus. Si ſtipulatio, vel cautio fideiuſſoria interuenerit, non eſt neceſſaria pœna ad producendam actionem. Bart. in l. diem proferre. 8. fin. D. eod. titu. Ex compromiſſo per pactum nudum confecto, adiecta pœna: competit certi condictio, ſiue certa ſfit ſumma, ſiue incerta in id, quod intereſt. arg. l. fin. D. ſi quis in ius vocat. nõ ierit. Ex compromiſſo per ſtipulationem confecto cum pœna, naſcitur actio ex ſtipulatu, ſi incerta fuerit ſumma:vel certi condictio, ſi certa fuerit. Inſtitu. de verborũ obligationibus.in princ.&. fi. Vbi ſine pœ- na ſimpliciter ſententiæ ſtari, per Aiputrejonem pro- miſſum eſt, ibi cõpetit incerti actio, hoc eſt, ex ſtipula tu. Cùm in compromiſſo neque pœna, neque ſtipula- tio fuerit ſubiecta, tunc ſilitigatores ſubſcripſerint ſententiæ, hoc eſt, expreſſè in eam conſenſerint, vel tacitè, id eſt, intra decem dies non contradixerint: & actio in factum naſcitur,& exceptio pacti. l. ne in arbitris.. ſi quis autem.& l. penulti. C. de recept. arbit⸗ in Con

——— ◻—x
COM
in Compromiſsis pœnà vtrũ ſit certa, an incerta, vtpra uanti ea res erit, nihil intereſt. l. non autẽ. D. eo.titu- non diſtinguitur ité, minor an maior ſit pœna, quàm res, de qua agitur. l. non diſtinguemus. in prin. D. eo- titu.pœna compromiſſa accipitur nõ ſolum nümaria, verùm etiam alia res vice pœnæ promiſſa. l. liti gato- res ierunt. 5.i. D. eo. titu. Item ſire⸗ apud arbitrũ depo- ſitæ ſunt, vel quantitas certa, eo pacto, vt ei daret, quĩ viciſſet, vel vt eam daret, ſi non pareretur ſententiæ. Item ſi ambo debitores paciſcantur, ne petat, quod ſi- bi debetur, qui ſententiæ non paruerit. l. litigatores ierunt. s. quid ergo.& S. interdum. D. eo. titu. in Compromiſsis ſtipulatio ſub hac conditione tacita Committitur: Si ſine dolo maloſtipulãtis factum ſit. L.ita demum. in prin. D. de recep. arb. iunct. l. conditio- nes extrinſecus-D. de conditio-& demon.
in Compromiſso ſi adiiciatur: S= AVID bOLO IN EA REFACTVM SIT: ex ſtipulatu conueniri, qui dolo fecit, poteſt. Quòd ſi huiuſmodi clauſula adſcri- pta non eſt, tunc de dolo actio, vel exceptio locum ha- bebit. d. l. ita demum.
fi Compromittat mulier alieno nomine, non erit pœna compromiſſa propter interceſsionem. l. non diſtingue mus. S. ſi mulier. D. de recept. arb.
Compromiſſarius iudex, ex cõpromiſſo ſumptus l. cum lege. D. de arbi. l. pen. C. de pact. I. fi. C. de teſtibus. per l. penul. D. de iudic. vel adquẽé ex cõpromiſſo itum eſt d. l. ſocietatẽ. l. ⸗76.vel(vt Sudas diffinit) εεαινυκικισαφνισνεας MNõo εερέν*εε Aupbelg ia⁴‿ſus.“
Compulſfor, vide ſuprà Compellere.
Compulſoriales literæ dicuntur, à compellendo. Iuder enim appellationis, quoniam ſuperior eſt, compellere ſolet ad hoc inferiorem iudicem, à quo appellatũ eſt vt acta edat cum refutatoriis l.à proconſulibus. C. de appella. l.vnic. D. de libelſ.dimi ſs.
Computare in S. item tria- in fin. Inſtit.de excuſ. tut.pro gc, accepit ibidem Theophilus, quaſi dicas accipi- tur, intelligitur, cenſenda eſt.tutela plurium libero- rum vna exiſtimanda eſt, 1zaν(vt ait Theophilus)*⁴ ula teisoia. non tamen inficias eo, quin, pro connume
rari accipi poſsit.
Computare pro purum facere accipere videtur T. Varro lib.;. Ling.
Computatio in Gordiani Imp.conſtitutione l. inſtar. C.
de iur. fiſc. lib. 10. Accurſ. pro rationum traditione po- ni credit, vbi Albericus pro traditione legit redditio- ne. Bartol. I. Platæus,& Odofredus ibidé pro ratio- num ſubductione,& ad calculum reuocatione acci- piunt,& verius, quam Galli vocant Comyte& verbum, computatio, non adeum qui reddit, ſed eum, qui eas
*
ferri debere res ipſa docet.
ſubducit&(vt vulgò loquimur) Computum facit, re
Conatum accipere debemus, ad quid faciendum tenta-
tionem,& periculum, niſum,& experiétiam, Græcis wuipay, Gallis eſſort a faire quelque choſe, qui tamen effe- ctum non habuit. Sic accipi debet in 1. i. in fi. D. quod qui ſque iur. Diſputatum eſt variis iuris articulis, an puniendus eſſet. Regulariter definitur non puniri. Ex
cauſsis diuerſum ius receptum ſcio. quo in genere li- brum ſcripſit Felinus Sandæus, quem ſubiecit Titulo
de appella. Eã ré ab eo petas velim, adhibito iudicio- Concameratio, vel(vt in Pand. Flor.) concamaratio in
I. ſi cui ædes. 31. D. de lega. 3. ſtructuræ genus, arcuato
opere conſtans Budæo ex Vitruuio lib. 6. cap.vlti. Concedere generale verbum eſſe, vimque ſecundum na- turam cõtractus, cui adiungitur, accipere ſcribit Bal-
dus ad lnon ambigitur. in fi. D. de legibus. cui rei con
teſtem habet
Concedere pro dare accipi apud Scæuolam ¹. vrorem§. I. D. de leg.3. itãque ab eodem apertiſsime explicatur ibidem& à Baldo d.l.non ambigitur. quo verbo domi-
CON
nij tranflatio ſignificatur ex ſententia eiuſdem Baldi exiſtimantis hoc ita, ſi cauſſa ſubeſſet, vt in legato do- mus. cauſſa enim(ait)apta erat ad dominij tranſlatio- nem: alioquin committere ſignificat. Eo quoque ver- bo dominij tranſlatio non ſignificatur, cum vſusfru- Stuarius rem, in qua vtendi fruendi ius habet, alterij fruendum concedit l. arboribus. S.vſusfructuarius. D. devſufru.
Concedere pro remittere dixerunt Impp. I. omnium. C. de vectig.& commiſ...
Concedere in fatum pro mori accipitur in l. z. C. de iur. delib. 3
Conceſsione generali non continentur ea, quæ quis non eſſet veriſimiliter conceſſurus c. in generali. de regul, iur. lib. 6õ.vbi vide gloſ.& Dinum.
Concedere, eſt exercitium duntaxat permittere:. ſic vide tur accipi. inl. 2. D. de iuriſdict.
Concedere, pro permittere, temporariũ eſt, Cedere, per- petuum. gloſ. in verb. portionibus I. ad eum. D. de do- nationi. 1
Concha apud VIlpianũ l. cum aurũ. 19.§. pen. D. de auro,
Karg. leg.non eſt Margaritæ ſpecies, vt putat ibidem Accurſius, ſed belluæ marinæ genus, quæ margaritas parit, vt docet Plinius li. 9. cap. 35. Conchãmque ce- Ierrimè creſcere ait eo- lib. ca. 36. Plinij verba non re- fero, vt pote quæ obuia ſtudioſiſs imo cui que ſint.
Conchæ etiam aliud ſignificant Marcianol. item picto- ris. PD.de fund.inſtru.accipitur enim ibidẽ pro vaſcu- lo pictorio,& teſta conchæ.
Conchyliũ in l. ſacri. 6. C. de diuerſ. reſcrip.& l. ſi quis. G. C. de murileg. lib. 11.&. l. 4. C. de veſtib. holouer. eo. lib. piſcis genus ex cuius ſucco inficiebantur veſti- menta. b b
Conchylij& conchæ eandem eſſe materiã, ſed tempera- mento differre ſcribit Plinius lib. 9. cap. 36. Ex con- chilij humore quid tingi Caſsiodorus cenſuit lib. 1. Varia. Epiſto. z-ad Theonem.
koy xx&ſas, lapidẽ eſſe docet I. Pollux Onoma-lib. 7. ca. 29.
Conchylia à murice ſeparat l. ſi quis. C. muri leg. Sunt ta men qui dicunt muricem,& conchylium idẽ eſſe, ſed muricem Latinum, 1 ακην Græcum eſſe. Hinc
Conchylilegulos, qui conchylia ſegunt, palsim repe- rias, quos ao αναν△ααμα, Iuſtinia. in Nouellis vocat.
Conciliabulum, à municipio, colonia, oppido, præfectu ra, vieo, caſtellõque ſeparatur Paulo lib. 4. Sentét. tit. 6. quid ſit, diſces ex I. Frontino lib. de limitibus agro. de controuerſia territorij loquente.
Conciliabulum interpretatur Feſtus lib. 3. locum vbi in concilium cõuenitur. quo verbo vſus eſt G. Gracchus apud Gellium lib. i. cap. 7.
Conciliari fignificat amore coniungi, amore nuptias, matrimonium contrahere in oratione Antonini l. z. D. de don. int. vir.& vxo. Sed& contractis nuptiis, ſi diſſenſerint vir& vxor,& poſteà in mutuam gratiam redierint, conciliariveteribus dicebantur, idque mu- lierum plerunque operâ fiebat. Vnde
Conciliatrix Feſto lib. 3. dicebatur quæ viris conciliat vxores,& viros vxoribus.
Concilium Feſto auctore lib. z. dicitur à populi conſenſu ſiue Aconcalando, id eſt, vocando. Concilij nomen tra ctum eſſe Gratianus ſcribit c.I. 15. diſtinc. ex more Romano, tempore enim, quo agebantur cauſſæ, cõue- niebãt omnes in vnũ,& cõmuni intétione tractabant Sc.vt eſt apud Iſidorũ li.6. Etimolog. cap. 18. quo autẽ tẽpore ceperint cõcilia Tuuee quãta. eorũ aucto- ritas docetur cap. i.& 2. diſtin.. Eorũ canones pro le gibus haberi Iuſtinianus iuſsit Nouella 131.
Concinnare, vt ait Feſtus eſt aptè componere. Nam con- cinere eſt conuenire. 1
Concinnatores, vt habent vulg. exemplaria inl. ne quic- quam. S. circa aduocatos. D. de offic. proconſul. quam
etiam

untaxat Dermitt 7
temporzrüüc be
womduslademn 1
n aurü.. pen. S. it lpecies,n u. unx Senus, quz t 9. cp.z. a Ca. 36. Plinijn ae udiolifsimo cut„ dant Marcunol 89 Pitur enim ibid ae ax.
diuerf.reſcrip. a. 4. C. de veſtib. ale sſucco infcied aa
8
m eſſe materii, x mnius lib. 9.G2 Caſsiodons nem.
Pollux Onom d⁴ 1L.ſi quis. C.muf Se „&conchylium H. 4¼ Græcumeſe hylia legunt, te ſtinia- in Nous 2 „colonia, oppi le atur Paulolib. ⁸ rino lib-de lin i loquente.. r Feſtus lib-z. ur verbovſus ett coniungi, n, 9 oratione; 92
4 - 9½ 31 & contracti„
ed
bat. Vnde
mul Erimologc- e- e,&quit- 1 n 1 Eorũ cat in-L)n G. ſiit Nouelle eagr c aptè comh G T
C O N
ctiam lectionẽ agnoſcere videtur Alexãder ab Alex. lib. 4. Genial. dier. ca. 1ſ. eos interpretatus, qui nouas lites ſimulatis captionibus,& cauillis improbis in longũ ducere moliebãtur cùm ſibi agere iure nõ lice
ret. Cõcinnare enim(ait dicitur qui rem effictis men
daciis,on f. Concipere, eſt ad certam formulam exprimere, Budæo l.
iuſiurandum.; 4. D. de iure iur. ſicque accipiẽ dum pu- tat in l. quicquid. D. de verbo. oblig. Equidem verbũ concipere ſignificare ibidẽ putem animo adpræhen- dere, tum mente concepta exprimere,& certis verbis aliquid compræhendere. Vnde cõcipere libellos ad- pellatorios I. 1.in fi. D. de adpell. Congeptis verbis iurare, id eſt, dictatis Adeferéte iura- mentum. Bud. d. I. iuſiurandum. Idem appellatur, præ ire verba iuriſiurandi. 5
Cõceptis verbis peierare, eſt inexpiabili periurio ſeſe
cõtaminare. Bud. in l. Iuſiurãdũ& ad pecunias. D. eo.
Cõceſſum dicitur, ſicut datũ, legatum, donatũ, quod de-
ductis omnibus expenſis reli quum eſt. l. non amplius. de leg. I. D. ex interpretata mẽéte Iuriſcos. Conceptio dicitur formula apud Paulũ l. libellorum. in princip. D. de accuſ.& Ciceronem lib. 2. de inuétion. Romnis conceptiopriuatorum iudiciorum concipi- tur. Sic Stipulatio dicitur
₰
Conceptio verborũ l. ſtipulationũ..S. 1. D.de verb. obli.
Conceptio iuriſiurandi apud VIpianum l. iuſiurandum.
34·S.ſi de qualitate. D. de iureiu.
Conceptionem àformulis ſeparat Paulus noſter in lib. Sententiarum I. actio. 47. D. de neg. geſt.& pro inſtitu tione,& cõpoſitione,& expreſsione poſuiſſe videtur.
Conceptæ in bonum,& æquum actiones apud Gaium l. eas. 8. D. de capit. minut. ſunt quæ ex bona fide deſcen- dũt, queve bonę ſunt fidei, cuiuſmodi eſt actio de dote
Conceptæ in rem ſtipulationes l. j. D.vſusf. quemadmo- dum caueatV.
Concepta pœnæ nomine actio, quæ ex delicto naſcitur I. præter. 9. S. fi. D. de reb. auct. iud. poſsicdc.
Concepta in dolum actio, dicitur in factũ l. huius actio-
nis. 9. D. quod falſ. tut. auct. Eodem ſenſu accipitur apud Iuli. Paul. lib. 5. Senten. tit. 7. b
Cõceptum furtũ(vt Iuſtinianus diffinit in.cõceptum. Inſtit.de obli. quę ex delict. naſcũt.) cũ apud aliquem, teſtibus præſentibus, furtiua res quæſita inuenta ſit, quam diffinitionem ſumpſit ex lib.z. Sentét. Pauli tit. 31.cui adiecit, Teſtibus præſentibus.
Conceptæ feriæ Varroni lib.ſ. Ling. indictæ,& lege, aut principepræſcripte.
Conclaue in edicto Prætoris l. 1. D. de vent. inſpic.& l. quod conclaue. D. de dam. inf. locus ſecretior domus Terentius in Eunuch.
Dum adparatur, virgo in conclaui ſedet.
Conclauia eodem ſenſu dixere Varro,& Feſtus.
Concratitius, vide infrà Cratitius. b
Concubina eſt, quæ cùm vxor non ſit, cum aliquo tamẽ
viuit,& ſine nuptiis in domo eſt, quæ vero nomine Amica appellat, vt ait Labeo apud Paulũ! libro. 14 4. D. de verb. ſigni. Eà Græcis waManli dici iidé aiunt: quo verbo cõcubina ſignificatur, quadere extãt duo titu. D.& C. de cõcubi. Eam ab vxore ſolo delicto ſe- parari placuit Paulo lib. 2. Sent. tit. 20. quo loco quæ- dam exemplaria habẽét delectione, alia derelicto, alia dilecto, alia delectu.& hanc poſteriorẽ probant I. Cu- iacius& F. Hotomannus moti Pauli reſponſo l. pen- D. de concubinis. quæ lectio etſi probari poſpit, ea ta- men, quæ delicto habet, reiicienda non eſt ex Senten tia Pauli lib. z. tit. 20. Cum vxore enim concubinam habendam non eſſe ſcribit.
Concubinatus, ea coniunctio ſine matrimonio dici cæ- pit l. ſi prædia. D. de dona. inter vir.& vxo.& l. fin. D. de diuort. l.z. D.de concubi. 8 1
C O N 55
Cõcurſupartes habere dicũtur quibus eadéres ſingulis in ſolidum legata fuit l.1. õ.interdum. D. de vſufr. ad- creſc. l.plane. S. ſi coniunctim. D. de leg. 1. differũt ab eo, quod hoc loco dicitur partes initio fieri, vt d.§. ſi coniunctim,& vide infrà, Coniuncti.
Cõcurrens quãtitas, in l. cũ alter. D. de cõpenſat. dicitur quæ vtrinq; æqua eſt, vt probari poteſt ex I. 1z. D. eo.
Concuratores, qui ſimul eãdẽ curã adminiſtrãt. l. actus. 19. D. de adminiſt. tut. l. 3.§. quæri. D. de ſu ſpe. tut. Sic
Contutor, qui eandem tutelam gerit l. ſuſpectus.. D.
eo. qui& ibidem collega adpellatur. Sic
Confideiuſſor l. ſj dubitet. 10. D. de fideiuſs. Sic
Conreus 13.§. nunc de effectu. D.de lib. lega: alij legunt Correus.
Cõcutere, eſt terrore poteſtatis aliquem perterrefacere.
ſic accipitur in. illicita. ſ.S. illicita. D. de offic. præ- ſid.& l. 4. C. ad leg. Iul. Repet. Concuſsionis crimen contrahitur, quoties aliquid ter- rore poteſtatis illicitè extorquetur,& aufertur. l. 1.& 2. D. de cõcuſ. l. 3.C. de cõdi. ob turp. cauſ. SIed& quod per euidentem calumniam ſpecie trãſactionis extor- quetur, in concuſsionis crimen cadit 1. 1. 8. penult. D. de calumniat. Concuſsionis rei ſunt, pœnãque legis Corneliæ teneri iubentur, qui in accuſationem innocétium coierint. &c. l.z.de concuſs. D. Condemnatũ accipere debemus eum, qui ritè condem- natus eſt, vt ſententia valeat. Cæterùm ſi aliqua ratio- ne ſententia nullius momenti ſit, dicendũ eſ cõdem- nationis verbum non tenere VIpiano l. 4.S. condemna tum. D.de re iudic. Sic damnatus ille cenſendus eſt ſi ſententia teneat. l. z. S. fi. D. de pœnis. b Cõdemnatus, certã quãtitatẽé l. fideiuſſor. 45. D. de fide- iuſs. certã pecuniã l. poſt mortẽ.. D. quan. ex fact. tut. quibus locis eleganter per ixe*ν ſupprimitur in, vel ad, que ulhätis codicibus interiecerunt, qui elegans hoc dicendi genus nõ norunt. Vocum autẽ multarum LXSa Jas, videas in Pandectaruü, ſeu Digeitorum libris. Condemnare, pro condemnationem aduerſus aliquem optinere,& vt luriſeoſ. loquuntur)iudicatum debi- torem facere l. 2. D. de admi. tut. l. turti. 6.S. mandati. D. de iis, qui not. infa. Cicero pro Roſcio Com. hũc per iudicem condemnabis Eodem ſenſu Condemnationem facere dixit Gordianus l. quamuis. 8. C. de pigno- Cõdẽnari ſummę, pro, in ſummã. accipere debemus apud Pomponium l. ſed hoc ita. 22. D. de re iudic.& pecunię dixit Paulus l. ſiita. 39.D. de oper. libert. Condemnare ſponſionis apud M. Ciceronem in Orat. pro Cæcinna pro eo, qd dicimus ob ſponſionẽé factã. Condemnare reliquo I.. D. arb. furt. cæſa. Condicere Feſto lib. 3. eſt dicendo denuntiare. quod& Iuſtinianus probat§. adpellamus. Inſtit. de actio.
Condicere etiã ſignificat ſimul dicere,& cõuenire Pom
ponio l. in vendendo. 6G. D. de cõtrah. empt. quo ſen- ſu ſumitur apud Tertul. lib. i. aduerſus Marcionem. Et ipſa, ait, officij diſtributione de Euangelij ſocietate condixerant. Condicere accipitur pro repetere J. 4.§. res pignori. D. ſi cert. peta.& alibi ſæpiſsimé. Hinc Condictio, quà actio in perſonam 2πexousναμν, ſigni ficari ſcribit Imp. Juſtinianus d. S. adpellamus. Propriè ta- men ſignificat denuntiationem in diem certum eius rei, quæ agitur. Feſto lib.3. Condictum eſt, quod in communi eſt dictum. Cõdictionis adpellatio prima omniũ eſt, per quam for- mulæ in perſonam perſequendi ſignificatæ ſunt, à de- nuntiando. Nam quicquid exigebatur ab aliquo dan- dum vel faciendum, id olim dicebant condici. S. ad- pellamus. Inſti. de actioni. Vnde Suetonius in Tibe- rio refert, Sexto Claudio libi dinoſo ac prodigo ſeni, olim,

—ÿ
C O N
. 2 olim ab Auguſto ignominia notato, cœnam lege cõ dictã eſſe,vt nudis puellis miniſtrantibus cœnaretur.
Cõdictio ſemper eſt dicta actio in perſonã. l.actionum.
25. D. de oblig.& act. ſicut& nunc eam ſignificationẽ
retinet. Hoc tantùm intereſt, quòd ſolennis olim ob- ſeruabatur, quæ noſtris quoque tẽporibus eſt conue niẽtiſsima per l. quidã. D de ſer. vrb. Theoph. in S. ad- pellamus. Inſtit. de excep. demptis verborũ formulis: vt, cùm quis perſonaliter eſſet obligatus, tum is ſole- bat admoneri, denunciato die, quo aut ſoluendũ, aut in iudicio ſiſtendum illi eſſet. commeminêre& huius rei Accurſ. Ange.& laſ. d. S. adpellamus. Hodie verò hæc curioſa ſoléẽnitas nõ adhibetur, rem tamẽè ipſam imitari debemus, non ſolàm præcepto humano, ſed etiam diuino. Itaque cõdicere, à Con& Dicere, olim denunciare ſignificabat, adhibito ſaltem vno teſte, ſe- cundum formam prædictam. Condictio,& Vindicatio, ad rei recuperationem perti nent Gaio in l. ſi pignore. S. cum furti. D. de furtis. Condictiones in iure noſtro variæ memorantur. Quæ- dam enim adpellatur Condictio ex lege,& hæc ſecundũ Azonem eo:tit. locum habet, quoties ex noua lege deſcendit obligatio, nec in eadem lege cautum eſt, quogenere actionũ expe- riatur, quæ provarietate cauſſarum, nunc ex cõtractu, nunc ex delicto naſcitur,& ſic non ſtatuitur vel caue- tur, qua actione agatur. vide 1.1.D. de cond. ex lege. Condi ctio furtiua competit domino rei contra furem, eiuſque ſucceſſores ad ipſam rem perſequendam, vel æſtimationem eius, quanti plurimi fuerit poſtquàm ablata fuit, eò quòd fur ſemper eſt& fuit in mora. Condictio indebiti cõpetit ei, qui per errorẽ indebitam pecuniã ſoluit alicui, credés ei teneri, cùm nõ tenea- tur, vel cùm à procuratore ſuo ſoluta eſſet ĩpſo igno- rante. Eſt ergo cõdictio indebiti ſecundũ Azonem in
ſumm. eo.ti. poſtquàm ſoluta indebita repetũtur, ſiue
per ignorantiam facti et iã nõ probabilem, vt qua er- rauit quis in facto ſuo, ſiue per ignorantiam iuris ta- lia indebita ſoluantur, quia ignorantia iuris non de- bet alicui nocere in damno vitando, vt D. de iu.& fac. igno. l. iuris ignorantia. videtot-titu. l. de condi. in- deb C.& D.
Condictioliberationis competit ei, qui quod omnino non debuit, promiſit.
Condictio ob cauſam datorũ, ſecundũ Azo. eo. tit. com- petit& locũ habet, vbicunque duo cõtractus innomi- nati interueniunt, ſcilicet, do vt des, facio vt facias. Inillo autẽ cõtractu innominato, ſcilicet do vt des, datur actio de dolo. Et prout alij dicũt, tũc cõpetit ad rem petendã, quæ ob cauſſam honeſtã, vtpotè in cauſ- ſam futurã vel præteritam data eſt, cauſſa non ſecuta. Poteſt enim cõdici cauſſa non ſecuta, ſi pœnituerit damé, re integra. Si verò dediſti decem, vt Bononiam irem,& aliquid, quod erogaui ad profectioné, expri-
mam, habes cõdictioné, ita tamen, vt præſtetur mihi
indemnitas. Quia auté ex obligatione, quære cõtra- hitur,& nõ cõſenſu, perficitur hæc cõdictio, minima eſt, quia res ad ali qué profecta ſine cõſenſu vtriuſque cõtra eundẽ aſſenſum petitur& repetitur. Adpellatur auté condictio cauſſa dati(ſic enim nõ data legẽdum Paulus docet l. 5.verſi.in hac. D. de præſcriptis verb.) 94 datũ cauſſa, ea nõ ſequuta, repetiturtot. ti. D. de cõ
i. cau. da.· cauſ.nõ ſequut.& C. de cõdict. ob cauſ:dat. Condictio dati ob turpẽ cauſſam eſt per quam repetimus ea, quæ dedimus alteri, cauſſa non ſecuta, ob quã data ſunt, ſi durpitudo tantũ ex parte accipientis verſetur. Alloqun lex parte dantis& accipientis, repeti non poteſt, quia in pari cauſſa turpitudinis potior eſt con ditio poſsidentis. c. in pari. de reg. iu. lib. 6.& ſecun- dum Azonè eo. tit. ponitur exemplũ: Ego dedi tibi vt ſacrilegiũ non faceres, ab hoc enim debuiſti abſti-
60 N
nere nullo tibi dato. Et ideò etiam cauſſa ſecuta poſ- ſum petere, quod tibi d edi.vide D. de cõd. ob tur. cau. Condictio ſine cauſſa cõpetit, quando aliquid primò er iuſta cauſſa eſt apud alterũ, ſed poſtea per aliquè effe- ctum eſſe nõ debet. Verbi gratia, Mutuaſti mihi cen- tum, feci tibi inſtrumẽtũ, in quo cõfeſſus me tibi te- neri, ſoluotibi. modò inſtrumentũ obligatorium eſt apud te ſine cauſſa, per quã repetã ipſum. Cõpetit ergo cõdictio ſine cauſſa, finita cauſſa, ex qua res ad ali quẽ peruenit ex cõtractu, qui iam finitus eſt, vnde videtur deſcendere, nec inde ꝙ expirauit adhuc cauſſam ſub- ſiſtendi habere. Itẽ ſi ſine cauſſa penes te res eſt, quam nõ habes per cõtractum,& ita nec ex cõtractu, nec ex maleficio es obligatus mihi. Etiã locũhabet, vbicun- que ſine cauſſa aliquid, quod apud teeſt, mea intereſt, me habere quade re extat: tit. de condic. ſine cauſ. Cõdictio Triticiaria, ſiue Triticiana. Veteres Tritici ap pellatione intellexerũt opes terræ, cũ omnes confiſte rent inpecoribus& culturis terræ.& vide infrà Triti cum. Hinc dicta Triticiaria cõdictio, quia omnes res nobis debitæ, ſiue certæ ſint, ſue incertæ, ſiue immo- biles ſint, ſiue ſoli, ſiue corporales, ſiue incorporales, vt Iura, Vſusfructus, Seruitutes ruſticæ;, vel vrbanæ, petuntur, excepta pecunia numerata, qua cùm certa debetur, habet ſuam cõdictioné. l. 1. D. de cõdict. Trit. Sunt& alia Condictionum genera, quæ paſsim in iure noſtro reperias, putà condictio ex l. omnimodo.&l. ſcimus. C. de i noffic. teſta.& l. ſi quãdo. C. de teſtibus.
Condictitia actio, qua quid repetitur l. qui ſe. 7. de con-
dict. cau ſ. dat. cau. non ſeq.& alibi ſæpe.
Condictitia ſimpliciter l. ſi duo. 13. S. Iulianus. D. de iu- reiur.
Condictionis actionem dixit Antoninus 1.1. C. de con- dictio- indeb. Et
Condictionis ius idem I. 1. C. de condi. ob cauſ.
Condictitiam legem, dixit Iuſt. Nouell. 16 2..&. τ¶ S Wl weαεᷣꝙꝓρe,&c.
Condictio quædam eſt certi, quædam incerti. Cõdictio- nẽ certi adpellat Vlpia. l. certi cõdictio. D. ſi cert. pet. quæ competit ex omni cauſſa, ex omni obligatione ex qua certù petitur, ſiue ex certo cõtractu, ſiue ex incer- to. Certi cõdictionẽ in generalẽ,& ſpecialẽ quidã de- ducũt, vt ſcribit Accurf. l.1. D. ſi cert. pet. quam diui-
ſionem probat Barto. d. l. certi. aliis vnam tantum eſſe aientibus. vtri verius dixerint, ipſe diſpice. Eſt&
Condictio incerti, quam cõmemorat Paulus l. ſitibi. 8. D. de actio. empt. vt ſeruitus imponatur, quæ debeba- tur, velvt condicatur liberatiol. ſi heres. 5. D. eo.
Condictio ex ſcriptura, Inſtit. de liter. obli.& ex qua ob- ligatio naſcitur.
Conditio, ſiue(vt in Pand. Flor.) Cõdicio variè à variis di ffinitur. Cõditio, ait Accurſius rub. D. de condit.& demon. eſt ſuſpenſio, cuius de futuro defectus, vel cõ- firmatio pendet. quã diffiniti onẽ Azo in Summ. C. de condit. inſert. probat apud quem conſummatio, pro cõfirmatio legitur Bar. l.1. D. de cõdi.& demon. reiicit eam diffinitionem, dätque aliam in hæc verba. Con-
ditio eſt qui dam futurus euentus in quem diſpoſitio ſuſpẽditur. Alciatus l. debitori. C. de pact. ait eſſe qua- litatem, quà quid cõdi, id eſt fieri actum eſt. Hotoman nus, Conditio, inquit, eſt lex negotio adpoſita, vnde euentus pendet Equidẽ Bartoli diffinitionẽ verã pu- tem l.vnic. S. ſinautem aliquid ſub condi. C. de cadu. toll. iuncta l. cum ad præſens. 37. D. ſi cert. pet. Euentui ſubiicit d. S. ſinautem aliquid.& poteſtatiuas,& for- tuitas& mixtas. Lex verò, in facto. D. de condi.& de- monſta. in euentu ponit, quæ obtingunt, id eſt fortui tæ ſunt. Ideõque ita diffinire tentabam: Conditio eſt lex adpoſita hominum actibus, eos ſuſſ pendens.
Conditionũ v ariæ ſunt diuiſiones. Iuſtinianus d. l. vnica 5.ſinauté aliquid. diducit in Caſuales, poteſtatiuas&
1Saluale Latdee

1 ultutes mſticz 11 erata, e Etionc.l..D.deſ h. Heuera, quz a 1
14 num
adictioexl.omd ur
„ 1 1 1.X-quido. O 1:
it Antontnus!l. 12
.de condi. ob ka luſt. Nouellià quxdam incer— certi côdictioll a uſſa, ex omnioh 8e terto cõtracun,1 18. neralẽ,& ſpeci* 1. D. ſi cert. pei 17 certi.aliisvnaf s erint, ipſediſpi 7. memorat Pauli us imponatur,.* tatiol-fiheres.
e liter. obli
.de’ lt
— n r. Cõdicio 82
f 4
difinitiſ 2e
„S durodelſ Go
Aberiactun 1 4 1 1 lerneßo 18
CON
mixtas, quarum euentus ex fomuna, hominum volun tate, vel troque pendet. 3=
Conditionum(ait Paulus lP., Sentent-fit.4 duofunt genera: aut enim poſsibilis eſt, aut impoſsibilis. Poſ- ſibilis eſt, quæ per rerum naturam admitti poreſt: im- poſsibilis non poteſt. Quarum altera ex euentu expe- atur, altera ſubmouetur,& vide Viglium§. impoſ- ſibilis. Inſtit. dehered. inſtit.
Conditiones vel in præſens, vel in præteritum, vel in fu⸗ turum cõferuntur. Sed eæ demum poteſtatẽ conditio- num obtinent, id eſt in euentum ali quem negotium ſuſpendunt, quæ in futurum conferuntur l. cũ ad præ- ſens.& l. itaque. D. de reb. cred. Quæ conferuntur in futurum aliæ in caſum,& euentum incertum, aliæ in arbitriũ conferuntur. IIlas Caſuales, has poteſtatiuas adpellat Inſtinianus d. s. ſin autèẽ aliquid. Quæ in ar- bitrio noſtro ſitæ ſunt, promiſcuas vocat Paulus l. ſi iam facta. S.1. D. de condi.& dem.
Cõditiones prætered facti eſſe dicũtur, quæ in facto con ſiſtunt, quæ in faci?do verſantur, ad differentiã earum quæ in dando conſiſtunt l. ſi cui purè.§. 1. D. ad Trebel. l. ſeruus. D. de ſolutio. Quædã verò conditiones iuris ſunt, id eſt, ex iure veniũt J. multùm. ꝛ21. D. de condi-& demonſtra..*.
Conditionum etiam, que in futurum conferuntur, tripli cem naturam refert Marcianus l. conditionum. D. de condit.& demonſtra.
Conditiones dicũtur iniici. l. ſi quis. 12. D. de manu. teſta. Adſcribi, variis iuris locis. Dari I. ſi quis. 35.§.1-· D. de ac q. hered. Pendere, ſuſpendi, exiſtere, impleri, eueni- re. Et è contrario deficere,& extingui-.
Conditio ali quando accipitur pro qualitate,& ſtatu per- ſonarum l. heres.& l. ſed& ſi. D. de acq. heredit. Vnde
Conditionale inſtrumentun pro inſtrumento ſtatus& adſcriptitiæ cõditionis l. cũ ſcim“. C. de ag.& cẽſ. Et
Conditionales ſunt tabularij conditioni addicti l. de-
fenſionis. de iur. fiſc. lib. 10. C.& alibi ſæpe.& vide in- frà paulò poft.
Conditiones agrorum ſunt qualitates I. 1. S. deni que. D. de aqua& aqu. plu. arcen. quas explicat siculus Flac-
cus lib.de conditio. agro. Et
Conditio quoque ſponſaliorum nuptiarumg
ctionem ſigni 19.in vulg. incip. qui li beros. D. de rit. nupt. Senecalib. controuerſ. Conditionem nuptiarum illi inuentam cum alio nullo modo poſſet. conuenta Conditio(in- quit Feſtus lib. 3.) dicebatur, cũ primus ſermo de nu- ptiis,& earum conditione habebatur. ſic accipitur in J. vlti. D. de ſponſal. Itaque in renuntiatione ſponſaliũ hæc verba probata ſcribit Gaius l. z.de diuort. Con-
ditione tua non vtor.
Conditio hec,sI IN CATITOLIVM ASCENDERIT,
ſic recipienda eſt, cùm primum potuerit Capitolium aſcendere. l.hæc conditio. D. de condi.& demon.
Condit io à demonſtratione hoc differt, quòd demonſtra tio plerunque factam rem oſtendit, cõditio futuram. l. ſi nominatim. D. eo.—
Conditio libertatis leuiſsima ea intelligenda eſt, quæ adlibertatem perducit, quamuis natura grauior& du rior ſit. l.leuiſsima. D. co.tit.
Conditionum quædã ſunt, quæ quandoque impleri poſ- ſunt eriam viuoteſſatore: Quædam ſunt, quæ non niſi poſt mortem teſtatoris. l. conditio. D. eo.tit.
Conditiones extrinſecus, non ex teſtamento venientes, id eſt, quæ tacitè ineſſevidentur, non faciunt legata conditionalia. l. conditiones extrinſecus. D. eo- tit.
Conditio qualis poſita fuerit, multum intereſt. Nam aut in præteritum concipitur, veluti, Si Titius cõſul fuit: Aut in præſens, vt, ſi ſ itius conſul eſt: Aut in futurũ,
veluti, ſi Titius conſul erit. l. cùm in ſecundo. D. de
iniuſt. rupt. irrit. fact. teſtam.
at, quod Galli vocant party. I. capite.
G O0 N 56
Conditionem ponere, Cõcipere, Adſcribere inſtempus, vel ad tempus. Ibidem.
Cõditio pro implera habetur: ſiita hæres inſtitutus ſim, ſi decẽ dedero,& accipere nolit, cui dare iuſſus ſum. D. de condit. inſtit. l. ſi ita heres. 3.
ſub Cõditione impoſsibili, vel alio modo in Pandect. Flor.pro modo legitur mendo) factã inſtitutionem, placet non vitiari. l. 1. D. eo- titu. quæ ſub conditione iuriſiurandi relinquuntur, à pratore reprobantur. l. quæ ſub cõditione. D. eo. Non videturenim defectus conditione, ſiparere conditioni non poſsit. Implenda eſt enim voluntas, ſipoteſt. l. quæ ſub conditione. s. quoties hæres. D. de condi. inſt.
Conditiones contra edicta Imperatorum, aut contra le- ges, aut quæ legis vicem obtinent, ſcriptæ, vel quæ
contra bonos mores, vel deriſoriæ ſunt, aut huiuſmo- di, quas Prætores improbauerunt, pro nõ ſcriptis ha- bentur. l. conditiones cõtra. D. eo. Paulus lib. z. Sent. tit.4-Contra bonos mores; veluti: Si abhoſtibus pa- trem ſuum non redemerit:&, Si parentibus ſuis pa- troniſve alimenta non praæſtiterit. l.cõditiones quæ. D. de conditionibus inſtitu. Nam quæ facta ledunt pietatem, exiſtimationem, verecundiam noſtram,&
(vt Lenerllder dixerim) contra bonos mores funt,
nec facere nos poſſe credendũ eſt. l. filius qui. D. eo. tit.
Cõditio hæc, Si vxoré duxerit, S1 dederit, Si fecerit, ita accipi plerũque debet, quòd per eum non ſtet, quò mi nus ducat, det, aut faciat. l.vter ex fratribus. D. eodẽ.
Conditio hæc,s I ALEXANDRIAM PERVENERIT, poteſt& non eſſe in arbitrio, perhyemis conditioné. Poteſt& eſſe, ſi ei, qui Aprimo milliario Alexandriæ agat, fuit impoſita. l. ſuus quoque.§. puto rectè. D. de heredi. inſti.
Conditionem deferri, hoc eſt, electioné, emptori, vtrum malit rem emptam habere iuſto pretio, an verò à re diſcedere, pretio recepto. l.1.§. ſi quis in fraudem. D. ſi quid in fraud. patron.
Conditionales creditores dicuntur hi, quibus nondum competit actio, eſt autem competitura: vel qui ſpem habent, vt competat, Vlpia. in l.conditionales. D. de
verbo. ſig.
Conditionis etiam verbo pactio,& conuentio contine- tur l. ea conditione. C. de reſcind. vendit. Cicero in Topic. ſi quæratur à natura ſit ius, an ab alia quafi cõ- ditione,& pactione hominum. Græcis uobiuv,apella- tur. l. z. D. de leg. ex Demoſthene.
Conditionales ſuprà pro tabulariis accipi docuimus, alio ſenſu poſuit Pertullianus, Opera, ait,& Condi-
tionalis eram. Vnde
Conqdit ionarij in c. cõfidat. ſ0. diſtinct. cenſiti,& adſcri
ptitij dicuntur. ſed& familiares apud vuonem Car- noten ſem in Epiſtul. ad Paſchalem Papam. Conditiones etiam ſunt teſtium dicta, quaſi condictio- nes, Iſidorus lib.. Etymolog. cap. 24. ſcribit. Condita adpellabant ſpecies,&copias publicas in ho- reis ſeruandi cauſſa poſitas,& reconditas l. ſicut. 4.C. de erog. milit. ann. lib. 12. 1.1. de condit- in publi: horr. Ii. o. C. Capitolinus in Gordian. Quæ totius, inquit, anni in aceto, frumento, larido, atque ordeo,& pa- leis condita non haberet. Symmach. lib. 1. Epiſto. 19. Vteius argentum publicis conditis redderetur. Conditura, quod ferculis, aliiſque eſculentis cõdiendi gratia adhibetur. VIpian. de trit.& vino leg. l. ſi quis. Conditura, cõditio Varroni lib. 4. Ling. Lat. adpellatur. Conducere dicitur is, qui precium accipit pro re aliqua facienda: quod Redimere etiã diciturex Budæo. VI- pianus: Siquis ſeruum docendum conduxerit. l. item uæritur. 13.S. ſi quis ſeruum. D. locat.& alibi ſæpiſsi- mè. Sic& apud alios Juriſconſultos reperies. ſic ac- cipiturin l.:. D. ad leg. Rho. de iac. Canducit qui dat ſed qus locat accipit ilud. Conducere

—
C O N Conducere numo vno, donationis inſtar eſt, ait Vlpid nus l. ſi quis. 46. D. locati. Eſt autem prouerbiale fe- cundum veteres, ſicut nũc dicimus; fragmento panis velpomi locare aut vendere, ſignificantes donationẽ otius eſſe, quàm alium contractum- 1 Conductio eſt procurationis ſpecies Nouell. Theodoſ. ne cur. alt. præd. Conducere notiſsimæ eſt ſignificationis. tototitu. C.& D. locat.& vide infrà Locare. ſed aliquando Conducit, in tertia perſona, pro vtile eſt, accipi, notius eſt quàm quod exemplis probari debeat.
Conductor tenetur de dolo,& culpa, I. contractus. D. de
diuerſ. reg. iur. ſed nõ de caſu fortuito. P HPecius in d. L.contractus. in fin. niſi eũ quoq; nominatim receperit. Inmenſura æquali conſiſtere debent, tam quæà domi- nis ad conductores, quàm àconductoribus ad domi- nos perueniunt. Et ita de cæteris contractibus. No- uella. de hortulants.S. his igitur de cauſsis. Conſtit. 64-Per improbitatem&inexplebilem auaritiam con ductorum, dominis ſuis poſſeſsiones non debent fie- ri inutiles. Ibidem- 5
Confarreatio ſacrificij ſolennis genus erat, quo vteban- tur veteres Romani in coniunctione viri,& vxoris, cuius commeminiſſe videtur VIpianus in Epitome tit. 9. Farre(ait)conuenitur in manum certis verbis& teſtibus 10. præſentibus. Eam ſolis pontificibus con- ueniſſe ſcribit Boëthius in Topic. in loco à genere: quade re adeundi ſunt, Alexand. ab Alex. li. z. Genial. & Bar. Briſſonius lib. ſing. de ritu nupt. confarratio- nem Romæ omiſſam ſcribit Tacitus libro 4. Anna- lium.
Conferre, à Con,& Fero, quaſi ſimul portare, multa ſigni ficat, propter varias conferendi cauſſas. Quare ex eo, quod adiungitur, ſolet vis huius verbi lectoribus ap- parere.
Conferre manus, conferre ſigna.
Conferre pedem, antiqui eleganti Metaphora dicebant pro eo, quod eſt propius accedere ad cauſſam: Cuius oppoſitum eſt, Fugere ſcopum controuerſiæ, ſicut nũc ferè litigatores faciunt in iudiciis. Cicero pro Plan cio: Non poſſum pedem cõferre, vt aiunt, aut propius accedere- Commentatores venire ad punctum cauſſæ dicunt.
Conferre in arbitrium alicuius I. I. D. de leg. 2.
Cõferre in aliquod tempus, hoc eſt, differre l. quæſitum. D. de ſponſal. Conferre, cõparare l. vbi falſi. D. de falſ. Dicimus enim, confero te illi, aut cum illo. Hieronymus in proœm. Paralip. Quendam, ait auctorem, qui apud Hebræos in admirationibus habebatur, aſſumpſi,& cõtuli cum eo à vertice(vt aiunt yvſque ad extremum vnguem:&
ſic confirmatus, auſus ſum facere, quod iubebatis.
Conferre in pauca, accipimus pro concludere breuiter, quæ diffuſius ſunt dicta. Plaut. Nunc verba in pauca
conferam. 1
Cõferre Pontificios canones legibus Romanis ſic opor- tet: Primùm, retinenda ſempereſt breuitas, ne quid mediocritatem excedat. Deinde, in locis ex iure col- latis perpendi oportet autorem,& illius conſiliũ, hoc eſt, quis, ob quàm cauſſam, cui, qua de re,& quãdo ſta- tuerit tale ius In his enim cõſiſtunt& aperiuntur tibi ſtatim circumſtant iæ negotiorum, Quæ cù˙ęm diuerſæ ſint: nihil eſt mirandum, ſi de quibuſdam ſpeciebus varient ius ciuile& canonicum. Tum ex collatione ſic facta apparebittibi lux quædam mirabilis, ad inue- ſtigandam ſimilium negotiorum æquitatem, ſiue in ſcholis, ſiue in iudiciis, ſiue in conſultationibus ver- ſeris. Porrò hæc eſt exercitatio, quam inculcare opor tet ſtudioſæ iuuentuti: non ad altercationem fori, ſed ad concilianda iuris præcepta quæ eòdem pertinent tandem. Nam, ſi bene circunſp icias, multò certè ra-
C O N
rior inter ius ciuile& canoni cum eſt ailiwouix, quàm vociferantur quotidie in tribunalibus. Differentias tamen permultas inter ius Ciuile,& Pontificium con- ſtituit Barto. tractatu in eam rem edito quem videas, velim.
Conferre, in commune,& medium redigere ſignificat
toto titu. D.& C. de collat. bono.& D. de dot. collat. Vnde
Collat io bonorum& dotis vbi ſuprà. Eſt&
Collatio tributorum,& vectigalium, aliarüm que fun- ctionum, hoc eſt præbitio l.vltim. s. patrimoniorum. in fi.de muneribus& honor. Sic accipitur inl. in ho- noribus. S. qui muneris. D. de vacat. mu. eodem ſenſu accipitur in rubr. C. de collat. fund. patr. lib. 11.& C.
de collat. fund. fiſcal. eod. lib. Et
Collatores in Nouell. 128. interpretibus Juliano Patri- tio& Irnerio, quos ozcle&ε, Græco vocabulo adpella- uit luſtinianus in d. Nouella.
Conferre apud Venuleiuml. ſi vir. 6. D. ad leg. Falc. pro impendere poſitũ aiunt Accurſius,& Albericus. equi- dem pro, contribuere accipi putem.
Conferre apud Pontificios lignificat concedere c. eam
te. extrà, de reſcript. ibi, præbendam ſibi conferre de- berent.
Conferre, tranſferre ſignificat. l. confeſsionibus. D. de interrog. actio.
Conferre pacta in l. fI. C. de feriis. eſt de paciſcendo col- loqui..
Confeſsionem Quintilianus Declam. 314. accipiendam ait qualemcunque contra ſe pronuntiationem ſuam. pronuntiantis fententiam diffi nire videtur Paulus l. 1. D. de confeſsis.
Confeſsio non nocet abſentibus nec vocatis. l. certum. §. ſi quis abſente. D. de confeſſ. quod declara, vt per Barto. d. S. ſi quis abſ.& reſtringe vt per Barth. Socinũ in Tract. Fallen. reg. 63.
Confeſsio teſfatoris vel ægrotantis eò facta, vt quis bo- norum relictorum capax exiſtimetur, valde ſuſpeëta, & in fraudem adiecta præſumitur. l. qui teſtam. D. de
robatio. l.legaui Titio. D. de liberatio. legat.
Confeſsio erronea, nullius eſt momenti. 1. 1. C. de falt. cauſ. adiect. legat. l. ſi obligatum. C. de ſolutionibus.l. error. C. de iuris& facti ignorantia.
Confeſsio Teſtatoris ſimplex,& ſine iuramento, non fa cit plenam fidem. l. cùm quis decedens. s. codicil.ita ſcripſit. D. de leg. 3. 1. Titia cum teſtamento. s. Gaius Seius. l. cùm pater filios. S. pater qui filio. D. de lega. 2. 6nuα aνs Vr 6p kal⁴‿/s doee, i α‿ deie 7 cii ra eude νrbp d- ꝑeXGp, αAα'ε ⁊is Nave oiep,Vt ait Iuſtinianus cõ- ſtit. 4 8. Je⁴s& νa.
Confeſsio facta in vno iudicio, fidem facit in alio, in- ter caſdem perſonas. Ioan. Andre.& alij, in cap. per in- quiſitionem. De electione. Et in c.z. de ord. cognitio. Antoni. de Butri. in c. cùm dilectus. De capell. Mona- cho. Bald. Alciat.& alij in l. 2. C. de edend. per leges,
quas citant.
Confeſsio coram notario facta, habetur pro ſcriptura in fideiuſsione, iudicio ſiſti. l.penulti. C. de fideiuſſor. Cõᷓfeſſoria actio cui opponitur Negatoria, dicitur, quaſi adſertoria iuris& ſeruitutis: Cuius vindicandæ gra- tia cõfitemur, intendimus apud Iudicem. Habet enim hic verbum iſtud, co NEITERI, emphaſin,&vehe- mentiorem, pro ſubiecta materia, ſignificationem, quàm alibi. Daturque ei qui ſeruitutẽ ſibi deberi in- tendit I. 2.§. 1. D. ſi Arwench. concipitur autem verbis
adfirmatiuis. Plerunque tamen negatiuis l. 4.§. fi.
Confeſſoria etiam datur in lege Aquilia de damno dato aduerſus confitentem l. inde Neratius. 23. S. fi.& l.pro- inde. S. 1. D. ad leg. Aquil. Sic quoque adpellatur ea actio, quæ ex alicuius ad interrogata reſponſione cõ- petit l. fin. D. de interrog. actio.
b Confeſ

Ia le pronuntid a
4* 11 uin
1dininend
idus nec vocl
-
1 A AAA & tell. quod; 1—
4 4 frn No yr hor„ t B. a 1 L
„ Ar o ,4 7 Räantte 148 1 8 iip 5* Ainm,„ — 2 Arp 3 Llu 11“ 1 1 4 3 4 deratld elgNal 4 4 24 4 1* 8
88 1 ¹ quis decedenſ- A 47 rin cumteſtam or.
tt
afld z.pater quifli e — 4—
muteria,; 1 dvii ſ(ewitute cc
1 1 2*
b 60 N b Confeſsi, vt ait Varro lib.. Ling. Lat. qui fati id, quod ab eis quæſitum eſt.
Confeſſus Iuriſconſulto videtur, qui monitus tacet. l.de
ætate. S. nihil intereſt.. qui tacuit. de interr. act. Confeſſa res pro clara, manifeſta,& extra cõtrouerſiam
poſita. 4 Confiteri verbum neceſsitatis eſſe ſcribit Nonius.
Confeſtim variè prore, hoc eſt, ſubiecta materia accipi-
tur aliquando, vbi primum potuit, hoc eſt, Prætoris copiam habuit VlIpiano l. z2.§. cõfeſtim. D. ad S C. Or fit. Ali quando ſumitur interpretatio ex teſtatoris vo- luntate, vt ſignificet ſtatim à morte inſtituti. l. cum pa ter.§. ab inſtituto. D. de leg. 2. Interdum pro decẽ die rum ſpatio l.promiſſor. S. I. D. de cõſti. pecu. Plerũque pro modico interuallo temporis, ſcilicet protanto,
teg.reſtit. Quandoque ſine vllo temporis interuallo. l.ita vulneratus. D. ad leg. Aquil. ſic accipitur, inter- prete Vlpiano in I. 3.§.cum igitur. D. de vi& vi arm. Confeſtim, hoc eſt, intra quatuor menſes. Sic interpre- tatur Bar. in l. Presbyteros. C. de Epiſcop.& clericis. Conficere rationes apud VlIpianum 1l. 1. S.fficio. D. de tu te.& rat. diſtrah. eſt in libro ſcribere rationes actus,& adminiſtrationis. Confines agri dicũtur, qui iiſdẽé ſe finibus adtingũt. l. 4. s. non ſolum. D. fin. reg. Eodem ſenſu Confinia prædia dixit Paulus. l. qui duo. 29. D. de ſeruit.
ruſtico.præd.
Coöfini j appellatione ſignificatur, quo ſ epoſſeſſores ad- tingüũt. l. z. S. I.ver. ꝓræterea. D. de aqua,& aq. plu. arc. 1. Patronus. S. 1. D. de leg. 3. Confiniũ porrò nõ intelligi-
tur, ſi via publica interuenit. l. 4. ü. f. D. fi reg. Cõfines
à vicinis feparat Paulus d. I. 4. ꝙ illi de ruſticis, hi de
Vrbanis prædiis dicuntur. Trifiniũ etiã veteres adpel labant eum locum, in quem tres poſſeſſores adtinge- bant, ſicut in ea re teſtis Siculus Flaccus libr. de con- ditio. agro.
Confirmare eſt alicui iuri, vel facto firmitatem præſta-
re. Hinc Confirmatio quæ eſt iuris priùs habiti corroboratio. ca. inter dilectos. de fid. inſtrum. Confirmatio dicitur etiã quando ſuperior confirmat fa- ctum inferioris,& de infirmo firmum facit.
qui enim Confirmat aliquid, is non cenſetur dare. l.&
uia. D. de iuri ſdict. Paulus l. ſi donatæ. s. ſi ſpõſus. D. d dona. inter vir.& vxo. Quia, inquit, tunc lactam do nationem confirmare videtur, non inchoare nouam. Exinnouationepriuilegij, nouũ ius non adquiritur, ſed antiquum(ſi quod habet) cõſeruatur. c. cùm dile- cta. S. nuper autẽé. de confir. vtil. vel inutil.& diſt. 12. c. præceptis. Qui declarat, nihil dat, ſed datum ſignifi- cat. l. hæredes palam. S. ſi quid poſt. in fi. D. de teſtam. Sic accipi debet tototitul.de confir.vtil.vel inutil. Cõfirmatio etiam manuum impoſitionem ſignificat. c.1. iuncto ca. Spiritus ſanctus. de pœnit. diſtinct. j.vbi do cetur quænam ſit eius s. Confiſcari etiã ad perſonas referturl. ſi tutor. S. penult. D. de tut.vbi tamen, confiſcatus accipi debet pro eo, cuius bona confiſcata ſunt,& in ærariũ Principis coa cta. Suetonius in Caligula. Prætereũtes(inquit) duos equiteslocupletesſine mora corripi, cõfiſcariq;iuſsit. Confiſcari eſt fiſco applicari, vel in fiſcum cogi. lfi. D. de bo. eor. qui ſib. mor. I. 4. C. de re mil. Suetonius in Do mit. Confiſcabãtur, ait, alieni ſsimæ hæreditates, vel exiſtente vno, qui diceret audiſſe ſe,&c. Vnde fiſcus eſt regius ſaccus, in quem reducuntur bona damnato rum,& proſcriptorum. Vnde dicitur: facta eſt omniũ bonorũ cõfiſcatio. Et caſus in quib. poſſunt bona ali- cuius confiſcari poſt mortẽé uac da gl. in l. fin. C. ad legem Iuliam maieſtatis. Et qualiter formabiturſen- tentia, eſt glo. inſtitu-de hæredi. quæ ab inteſta. S. per
C O N 57 Fontrarium. Caſus autem in quibus poſsit quis incar cerari, notat Bart. in l. 1. de cuſto.& exhi. reo. C. Conflages Feſto lib. 3. oca dicuntur, in quę vndi que cõ fluunt venti. Conflare æs alienum, tranſlatitiè pro contrahere debi- tum, faceréque ſe debitorem alienæ pecuniæ. Conflatum vas, id eſt compoſitum. S. cum ex aliena. In- ſtit.de rerum diuiſ. 1 Cõflare argentũ dixit Gaius l. adeò. s. cum ex aliena. D. de acqui. rer. dom. pro liguefacere& ſignare. Confirmare apud Calliſtratũ. l.3. D. de tein adſeue- rare, vt putat Oldẽdorpius, ſed pro ſimul probare ac- cipitur. falſo apud Oldendorpium in Lexico legitur, cõformare vt& apud Spiegeliũ. Cõfirmare apud Pau-
lum I.&quia. D. de orig. iur. ſignificat approbare,& va quãto iudex protribunali ſederit l. diuus. D. de in in-
lidids,& perfectiùs efficere, vt explicat ibidẽé Bartol.
Confundi id dicimus, quod alij ita cõmi ſcetur, vt ſepa rari,& diduci nõ poſsit, aut certè difficilis ſit eius ſe paratio. I. 3.§. fi.& l. ſeq. D. de re.vindic.& S. ſi duorum. Inſtit. de rer. diuiſ.
Confundi obligatio dicitur, quoties in eandé perſonam & creditoris& debitoris ius deuenit, id eſt, cũ vel de bitor creditori, vel creditor debitori hæres exiſtit. l. debitori. ſ0. D. de fideiuſ. l. licet. C. ad leg. Fal.& alibi ſæpiſsime. Eit etiam debiti confuſio, quando alter cõ reorum debendi alteri hæres eſt. l. ſi duo. 93. D. de ſolu.
Confundũtur ſeruitutes, quãdo vtriuſque prędij&æ quod ſeruit,& cui ſeruitus debetur, idem dominus fit l. 1.
D. quemad. ſeruit. amitt. Confundi etiã eas totiés di xit Iauole. l. cũ ſeruitus. 1. D. eo. quotiés vti ea is, ad quẽ pertinet, non poteſt: vt in propoſita ibid. ſpecie.
Confundi dicitur vſusfructus, cũõ fructuarius proprieta
tem adſecutus eſt l. 4. D. vſufr. quemadmo-. cau.i. ſi fru ctuarium. 6. D. de manu. vind. Sic&
Confundi actiones dicũtur quæ miſcentur inter ſe l. qui
ſeruum.34. S. fin. D. de oblig.& actio. Accurſius tamen ibidem explicat cõfundi,& miſceri, hoc eſttolli. Tu rem expende.
Confugam interpretamur eum, qui ad aſylum,& eccle-
ſiam confugit l. præſenti.. C. de iis, qui ad eccleſ. con fug. l. ſi qua. 22. C. de epiſc.& cler. Congiaria inter cauponiæ tabernæ inſtrumenta recen- ſet Paulus I. tabernæ. D. de inſtr. inſtr. leg. Græcis xεs Polluci lib. 10. ca. 20. inter vaſa vinaria cõnumeranti. Congiariũ autem eſt vas congij vnius, hoc eſt, ſexta- riorum ſenum capax:menſuræ igitur genus eſt Fabio lib. 6. cap. 4.& vile Anto. Aug. lib. 2. cap. t1. Cõgiarij quoque verbo cõtinetur munus ‚quod Impera- tor populo dabat. Alex. ab Alex. lib. j. cap. 24. vnde re- ctè dixit M. Fabius. Nam congiarium, inquit, cum ſit commune liberalitatis, atque menſuræ, à menſura du cta eſt imminutio rerum. Coniectionem cauſſę in l. 1. D. de diuerſ. reg. iur. explicat illatiuè Aſconius cauſſæ in breue coactioné, qd enim per ſpecies ſingulas obſeruatũ erat in breue cogit re-
gula, quod ex XII. Tab. deſcẽdit. Harmenopulus lib.
6. legit oα⁴α ⁵, id eſt, cCéiunctio, vt& Io. Placéti- nus, indicante Accurſ. in d. l. 1.
Cõiugata vt ſcribit M. Cicero in Topi. dicũtur quæ ſunt ex verbis eiuſdem generis, id eſt, quæ ab vno orta, va- riè commutantur, hoc eſt in diuerſas vocabulorũ ſpe cies inflectuntur:vt, iuſtitia, iuſtus, iuſtè, iuſtum, iu-
ſtitiarius. Hæc verborum cõiugatio Græcis ouloyſa di citur, ex qua huiuſmodi eſt argumentum, auctore M. Tullio. Si compaſcus ager eſt: ius eſt compaſcere. Hæ res ſuccedit in vniuerſum ius defuncti. l.cùm hæres. D. de diuerſ.& tempo. præſcript. Itaque hæreditas eſt ſucceſsio in vniuerſum ius, quod defunctus habuit. l. hæreditas. D. de reg. iur. Sed hoc argumentum proba tione indigere ſcribit M. Fabius lib.. Inſtit. Orato.
Cap-IO. h

C 0O N
Coniuges Iſidoro lib.ↄ. Erymolog. capitul.7Neriue h— pellãtur à prima deſponſationis fide, quamuis adhuc ignoretur inter eos coniugalis concubitus„quam explicationem refert diuus Auguſtinus libr. de bono
coniug.& vide cap· coniuges. ca. coniunx,& ca. priuſ- quàm. 27.. 2. Coniunctio igitur animorum nõ corpo- rum ſpectatur. Nuptias enim non concubitu ſed con- ſenſu fieri Vlpianus ait l. nuptias. D. de diuerſ. regu-
jiur. Sed&
Coniuges adpellantur, qui non liberorum procreando- rum, ſed continentiæ cauſſa conueniunt. c.vltimo. 32-
.2. Vbi pro incontinentiæ, legendum continentiæ,
vt& Albericus rectè legerat.
Coniunctæ tabernæ adpellatione cont ineri putat Albe- ricus eas, quarũ vna ſuperior, alia inferior eſt: non pu tem tamen ſignificationem latiſsimam à S. Juliano 1. 1. D. de feruitu. leg. perſtrictam. Coniunctam itaque tabernam ita accipiendã exiſtimarim, quæ ſimul iun ctæ ſint, quæve vna contignatione coniungunture-
Coniuncti re videntur hæredes vel legatari],v elvſufru- ctuarij: cùm duobus eadem res ſeparatim relicta eſt, idque re ipſa non verbis appareat eos iungi ad cõmu ni candum, partibũúſque ex cõcurſu æſtimandis: velu- ti, Titio fundum talem do, lego. Sempronio eundem fundum relinquo. l-coniunctim.& l.re coniuncti. D. de leg.z. idem etiam diſiuncti vocãtur. l.vnic. S. ſinau- tem diſiunctim. C. de cadu. tol. Bart. d.l-re coniuncti.
4.Oppoſ. Coniuncti verbis, non etiam re cenſetur, qui eadem ora
tione partibus factis cõiungũtur: vt, Titio& Seio æ-
quis partibus fundũ I itianũ do, lego d. l. re cõiũcti.
Coniuncti re& verbis ſunt, quos& nominum& rei cõ- plexus iungit: vt, Lucio& Seio fundum Sempronia- num, do, lego l. triplici modo. D.de verb.ſigni.
Coniunctionum Aut, Vel, Siue, Ve, ac ſimiliũ, certum
eſt eam cẽſeri poteſtatem, vt ſenſum orationis diſiun gant. uemadmodũ Coniunctiones, Et, Ac, Quoch, At, Que, Atq; ‚regulariter copulant. Et eam quidem ſignificationem verborum naturalisratio ſuppeditat, quia ad hoc ſunt inuentæ cõiunctiones, vt aliquid co puletur cum alio, aut diſſũgatur ab alio. inſtit. de leg. §. ſi eadem res. Verùm in iure talis verbo-um ſiguifi- catio nonnunquam inuertitur ex re, idque mens pro- ferentis, vel rerum qualitas, vel alia ratio extrinſecus vrgens ſuadet, tractat eleganter VIp. D. de verb. ſigni.
Sæpe ita comparatũ eſt, inquit, vt coniũcta pro di ſiũ-
ctis accipiantur,& diſiuncta pro coniunctis, interdũ ſoluta pro ſeparatis. Nam cùm dicitur apud veteres, Adgnatorum gentiliümque: pro ſeparatione accipi- tur. At cùm dicitur, Super pecunię tutelæve ſuę: tutor ſeparatim ſine pecunia dari non poteſt. Et cùm dici- mus, Quod dedi aut donaui, vtraq; cõtinemus. Cùm verò dicimus, Quod eũ dare facere oportet: quoduis eorum ſufficit probare. Qùm verò dixit prætor, Si do- nũ, munus, operas redemerit: ſiomnia impoſita ſunt, certum eſt omnia redimenda eſſe. Ex re ergo pro con- iunctis habentur. Et ſi quædam impoſita ſunt, cætera nõ deſiderabuntur. Verba item, Ope, Cõſilio, aliàs ex ſententia coniungentium, aliàs ſeparätium accipien da ſunt: ſed verius eſt ſeparatim accipienda. Rationẽ
ibidem adfert Vlpianus.& vide l. qui ſeruo. D. de fur.
Kl. proinde. D. de cond-. furt.
Coniunctionem enim nonnunquam pro diſiunctione ac cipi, Labeo ait, vt in illa ſtipulatione, Mihi herediq; meo, te heredémque tuum. Paulus in 1. Coniunctio- nem. D. de verb. ſigni.
Coniunctionis diſiunctiuæ effectus variè intelligitur. & dignoſcitur, vt ex ſubiectis adparebit, aliàs exadie ctis intelligitur clauſulis. l.plerunque intereſt. S. fina. D. de iur. do. Siquidem fuerit adiectum, vtrum mulier
velit, ipſa eliget. Aliàs verò ex ipſo contextu oratio
C O N nis effectum ſeparandi non difficulter intelligimus: ſcilicet perpédentes quid diſiungat. Aliàs diſiũgit, vt relinquatur arbitrium eligendi. I. I. S. expilatores. D. de effractoribus. In opus publicum vel perpetuum, vel temporarium. l. quicunque. C. de ſeru. fugiti. Eum cum alio pari, velviginti ſolidis reddat. Aliàs con iunctio diſiunctiua non ſeparat, ſed coniungit l. Lu- cius 8. D. de hæredibus inſtituendis: Aut( quod abo- minor)prius morietur, quàm meam hæreditaté adie- rit, aut filium filiãmve er ſe natum. Paulus l.ſi quis. D. de aur. argẽ. mũd. Si quis, inquit, ita legauerit, Vxori meæ mundum, ornaméta, ſeu quæ eius cauſſa paraui, do, lego: placet omnia Aehent Mcuti cùm ita legatur, Titio vina quæ in vrbe habeo, ſeu in portu, do, lego. Hoc enim verbum, ſcilicet sEv, ampliãdi legat igra tia poſitum eſt.l. Quintus Mutius. D. eod. titul. Planè ſi ita legatum fuerit, Vaſa, aut veſtimenta, aut quæ vxoris cauſa parata ſunt, tunc æquè erit vera Quin- tij Mutij ſententia. l. generaliter. C. de inſtitu.& ſub- ſtitu. Si Blius vel filia inteſtatus vel inteſtata, vel etiã ſine liberis, vel ſine nuptiis diſceſſerit.
Comunctio diſiunctiua aliàs diſiungit actionem, obli- gationem, conditionem vel ſolutionem. l. plerunque intereſt. s. fin. D. de iur. dot. Verùm conuenerit, vt aut æſtimatio, aut res præſtentur. l. ſi quis ita ſtipulatus fuerit. D. de verb. oblig. At ſi ſic, Dabis, ſi nauis vene- rit, aut Titius conſul factus ſit:ſufficit vnum factum. Etcontrâ: Dabis, Si nauis non venerit, aut Titius cõ ſul factus non ſit:ſutfic it vnum non factum eſſe. I. cùm
illud aut illud legatur. Enumeratio plurium rerum diſiunctiuo modo comprehenſa, plura legata non fa- cit. D. quando dies legato.l. ſi ita quis ſtipuletur. D. de verborum obligat. Siue nauis ex Aſia venerit, ſiue Titius conſul factus fuerit, vtra prius condirio exti- terit, ſtipulatio committitur. Aliàs diſiungit, vt pni- cui que ius propriũ diſpartiat, diuerſis cafibus. l.vbi- cunque reus. D. de fideiuſſ. Aut iure, aut exceptione li berandum. l. ſed& ſi deceſſerit. D. de bono. poſſ. cont. tabu. Secundum tabulas, vel contra tabulas. l.3. C. de cõdic.ob cauſ. Vel vt donatori, vel eius hæredi. Aliàs diſiungit, vt in vnoquoque idem ius locum habeat, li cet diuerſa ſint. Nouel. de Eccleſiaſt. diuerſ. cap. s. 8 quis cum diuina. Conſtit. 123. Legis vigoré vel tranſ- greſſus fuerit, vel nõ vindicauerit. l. 1. D. ad J. Pompe. de parrici. Patronam occiderit, cuiũſve dolo malo id factum erit. I.r. in prin. D. ad leg. Cornel de falſis. Ac- ceperit, pactùſve fuerit. Aliãs neque diſtungit, neq; coniungit, propter aliquam extrinſecus accedentern rationem. l. fin. D. de verbor. obligat. cùm mihi aut Ti tio ſtipulor: dicitur aliam quidem rem in perſonam meam, aliam in Titij deſignari nõ poſſe, veluti mihi decem, aut Titio hominem. l. ſi ita ſtipulatus. D. eod. ti. ſi ita ſtipulatus fuero, decem aut quindecim dabis: decem debẽtur. Item ſiita, poſt annum aut biennium dabis: poſt biennium debentur. b
Coniunctim hæredes inſtitui, aut cõiunctim legari, hoc eſt, totam hæreditatem,& tota legata eſſe ſingulis da ta, partes autem concurſu fieri. I. coniunctim. D. de legat.z.
Coniunctim plures conditiones hæredi datæ ſi ſint: om nib. parendum eſt, quia vnius loco habentur. Sed ſi
diſiunctim ſint: cuilibet l. ſi heredi plures. D. de cõdi inſtitutio. 1.
Conlucare Feſto lib.z. dicebant, cùm profane ſiluę ramiĩ
deciderentur officientes lumini. lib. verò 16. ſcribit Conlucareeſt ſucciſsis arboribus locum implere lu- ce. Comparatum olim fuit edictum, De conlu candis arboribus extat in eã rem Prætoris edictũ I. 1. in prin- i.D da arbo. cæd. Sublucare verò dicebant, eodem eſto auctore, ramos ſupputare,& velut fubtus lucem mittere. quo verbo vſus eſt Paulus lib. ſ. Sentent.titu.
6. quò

6., utreſi a dunc Louserig e *. 6 ter Cedeih a
ie elſerit. 4 18s difmungitac
» — —
„*
1 . iſieDadis, 1 dus Ineſuſhcit an 14 non venerit, † vnum nonfach B Enumeratiopl w9 Nehenſa, plura a, no.l.t ita quis! So.
zue nauis ex Aſit erit, vtraprius q b. titur. Aliss dilt artiat, diuerſss i: uſ Aut iure, aut 5e¹ teſſerit. D. debot. 3,vel contratad&s. nnatori, peleius tat zue idem ius log ſnt e Ecclefatdn — t.123-Legisvig 8t dicauerit-bul b* iderit, cuilfreſ“ ad leg Comel. t* Alids nequed 4 am extrinſecus 3 git.-cun Lrn ſem kem 1 3 m quidem Riſ d . 6 voſſe 1 ſnari nopolle v 2 N„. ind 77 auin ¹* decem aut qul
1, poſt anndn
r. obl
n 1 E
1* 9 1
C O N 6. quò pertinere videtur alterum Prætoris edictum, quod extat I.1.§. deinde. 4. Veteres edixerunt, De ſub- lucandis arboribus.
Conniuentia, eſt patientia accommodantium, ac vide- re ſe diſsimulantium. Pro conſenſu accipi in l. quiſ- quis. C. de poſtul. putant Albericus, Spieg.& Olden- dorpius poſt Accurſium in d. l. qui ſquis. Equidẽ prio
re ſignificatione accipiendum exiſtimarim, quod& ipſa indicant verba.
Conniuentibus oculis prouerbialiter dixit Vlpianus l. 4.D.de manumiſs. titu. gene. hoc eſt per diſsimulaꝛio nem, quod prouerbialibus cõnumerat Alciatus lib. 4. de verb. ſignific. b
Connubium, inquit VIpianus in Epitome tit.z. eſt vxo- ris iure habendè facultas, vbi inter quos ius eſſet, do cet. Hoc etiam explicat alibi Briſſonius. I Ex quoq; XII. Tabul. prohibebat patritios cum plebeiis cõnu- bia contrahere, ſicut in ea re teſtis eſt Halycarnaſ-
Conquirat, variè in iure noſtro prore accipi ſolet, apud Vlpianũ l. congruit. D de offi.præſid. ſignificat diligẽ ter quærere& inueſti gare. Sic eodem ſenſu apud M. Ciceronem in ſ. Verrina. Quum vndique homines nequiſs imos conqui ſiſſet. Significat etiã co?ẽrcere Fe- ſto. Theodoſius verò,& Valétinianus Impp. l.8. Cod. Th. de legit. hæred. poſuerunt pro acquirere, ſicque in C. Iuſtinianeo. l. mater. C. ad Senatuſcon. Tertu. ex C. Th. exſcripta legendum, vt& manuſcripti Codices habent. b
Conſanare pro ſanum effici, dixit VlIpianus l. idem Ofi lius. 1o. D. de edili. edict. in quibuſdam exemplaribus
legitur conſolidauerit: Conſanãdi tamen verbo vſus
eſt Columella lib. 4. cap. 14.
Conſanguinei propriè dicũtur qui eodem ſanguine pro-
nati ſunt, puta fratres, qui eodem patre nati funt. In-
hit. de legit. agna. ſucceſs. Con ſanguineos etiam eos accipere debemus, quos lex diuina& ciuilis conſan- guineos adpellauit. c.coniunctiones. in fi. 5. q.z.& 3. Conſanguineum fratrem interpretatur Leo Imp. l.z. C. de legit. tut. Conſanguineos etiam fratres adopti- uos, ſed ieαονναννν adpellari ſcribit lIuſtinianus-. Inſti tu.de leg.agn. ſucceſ. b
Conſanguinitas, attinentia perſonarum eſt: ex eo pro- ueniens, quòd vna deſcendit ab alia, vel ambæ ab ea- dem. Eſt enim vinculum perſonarum ab eodem ſtipi- te deſcendentium, carnali compage factum, quaſi ſan
guinis vnitas. ita diffinit Hoſtien. in Sum. de conſan
gui.& affinit. b
Conſanguinitatem pro fraternitate poſuit Vlpianus l. 4.D.vnde cogna.& l. lex non epiſtolis. C. de probat.
Conſanguinitatis, itemq́; agnationis iura à patre oriun tur. Proximitatis à matre, à fratre. VIp. l. ſi ſpurius. D. vnde cognati.
Conſcientia eſt tacitum animi, infallibiléque facti no- ſtri iudicium à communi iuſtitiæ formula, quã Deus inſculpſit omnibus hominibus productum, per quod aut accuſatur res mala, aut defenditur bona. Itaque conſcientia res eſt ſimpliciſsima, quæ diuidi non po teſt in vno atque eodem homine, vt rectiſsimè ſit di-
ctum in c. literas.de reſtit. ſpol. Qui facit contra con
ſcientiam, ædificat ad gehennam. Item, Conſcientia mille teſtes.
Conſcientiã ſynceram niſi adhibeat iudex, non poteſt cauſam ſecundum æquitatem definire, etiam ſi mille teſtes, toti dèmque videat ob oculos inſtrumẽta. Con ſcientia enim certa eſt, non fallitur. At in probationi bus ſæpe vel error, vel dolus verſatur, ſicut experien- tia, heu nimis frequens, nos docet.
Conſcientiam diffinit Papias cognitionem cordis ſui ipſus.
Conſcientia, inquit Apoſtolus, eſt in gentibus factum aceuſans vel defendẽs. Eſt igitur lex. quaſi dicat: Cõ-
C O N 58
ſcientia cuilibet indicat, num bene, an malè fecerit, etiam homini planè agreſti& indocto. Sedtale iudi- cium non poteſt fieri in conſcientia ſine aliqua for- mula Legis, quæ indicet in corde hominis eſſe iuſtũ, aut iniquum id quod fecit. Ergo eſt in homine Lex, quam etſi nuſquàm ex ſcriptolegit, habet tamé à Deo inſculptam ad formandos mores.
Conſcripti Feſto lib.ʒ. dicebantur, qui ex equeſtri ordi ne patribus adſcribebantur, vt num erus Senatorum expleretur.
Conſcripti patres, vide infrà, Patres conſcripti. b
Conſcriptionem pro inuentario accipi, ait Archid. in c. ſicubi.- 2.q. ſ.ex quo textu obſeruandum, inuentarium breue eſſe debere.
Conſcius ab eo, qui ſimpliciter ſciuit, eò differt, quòd ille& confilij parti ceps ſit l. vtrum. iuncta l.2. D. adl. Pomp. de parric.
Conſecrare in l. ſi quando. 3. C. de bon. vac. eſt manci pa- re,& addicere quod ad res refertur. Significat etiam Deo dicare,& ad perſonas refertur 24.q. I.c. pudenda. quo verbo vſus eſt& lulianus patritius in verſione Nouellæ 6. cuius loco verbo xaspoevaaQ[10 vſus eſt Iuſti- nianus eadem Nouel. quo manuum impoſitionẽ ſigni ficauit. Hoc enim modo Epiſcopos cõſecrari cœptos fuiſſe docet nos liber qui nPAzEIE TaN Aflo- 2TOAa Ninſcriptus eſt.
Conſecratæ etiã eſapopiãs dicuntur des quæ Impera- tori dicantur, quæ palat iũ dicuntur. l. vnic. C. de pala. & domib. dominic. lib. rr.
Conſenſiſſe in iudicem intelligũtur qui ſcientes ſe eius iuriſdictioni ſubiectos non eſſe, ei ſe ſubiiciũt. l. 2. D. de iudic. quod ſi putent eius eſſe iuriſdictionem,& ſe ſubiecerint, confſenſiſſe intelligendi non ſunt, cũ er- rantis nullus ſit cõſenſus. d. l. 2.& l. ſi per errorem. D. de iuriſd. om. iud. Conſenſiſſe nonnunquam& is acci- piendus eſt, qui expreſsis verbis,& nominatim id te- ſtatus eſt. In eadem cauſſa eſt& is, qui non contradi- cit. l.z. S.voluntatem. D. ſol. mat.
Conſenſiſſe etiam intelligendus is eſt, qui euidenterdiſ ſentit. l. in ſponſalibus. S.1. D. de ſponſal.
Conſenſus liber non eſt, qui alieno pendet ab arbitrio. c. ſuper eo. de condit. appoſ.
Conſenſus eſt quadruplex, ſcilicet negligentiæ, conſilij,
cooperationis,&auctoritatis, ſeu defenſionis. Et pri mò& ſecundò conſentiens minuspunitur, quàm fa- ciens, tertiò æqualiter, quartò verò plus. Vnde Conſenſiu ſpernit ſuadet iubet atque tuetur, Hic munun ille minus luit, hic aqualiter, hic plus. De hoc glo. optima in c. i. de offic. deleg. ſuper ver. Pa ri pœna.
Conſenſum metiri oportet in delictis ex ope& conſilio, vt nemo ope videatur feciſſe, niſi& conſiliũ malignũ habuerit, nec conſilium habuiſſe noceat, niſi& factũ ſecutum fuerit.S. ope& conſilio. Inſtit. de oblig. quæ ex delic. na ſc. l. qui ſeruo. D. de furt.& l. ſæpe ita com putatum. s. f. D. de verb. ſigni.
Conſentientes in aliquam rem ex conſenſu obligari ne- ceſſariò ex volũtate noſtra videmur. l.obligamur. D. de actionib.& obliga.
Conſentire, eſt invnam ſententiam occurrere. l. 1. S. con uentionis. D. de pactis. ſic accipitur in l. conſenſu. D. de actio.& obliga.—
Conſentire in iudicem quando dicantur collitigato- res, diſputat Bartolus& ceteri in l. ſi cõuenerit. D. de iuriſdict. omnium iudic. acpoſt Iongam diſputatio- nem omnes ferè in hoc conueniunt, in iudicem con- ſentire bifariam, partim litem conteſtando, partim proponẽdo exceptiones declinatorias: ſic enim apud Bartolum in d. l. ſi conuenerit. legendum eſt non, dila torias in verſicul.& ſic duobus, vt ex ipſõmet liquet: ſicq́ue legiſſe videtur apud eum Baldus in d. J. ſi con-
h ij

6O N uenerit Quod ad litis conteſtationem adtinet, ratio- nem adfercbat Rob. Irlãdus Scotus præceptor menee quia partiũ conſenſus polt litis conteſtationè tranſit i contractum 1. 3. S.idem ſcribit. D. de pecul. Conſentire iuriſdictioni videntur, qui ſciunt ſe non eſſe fubiectos iuriſdictioni eius,& in eum conſentiunt-. l. 2.D. de iudic.“ t eien Conſequi propriè eſt, quod barbari dicũt à propè equi- VIpi. inl. 1. de ſeparat. Conſequuturi, pro adepturi, vt alij, vſurpat.. Conſequi& amittere cõtraria ſunt. Conſequi enim adi- piſci ſignificat 1. fi ſeruum. 33. D. ad leg. Aquil. Conſequens dicimus, quod ex aliquo ſequitur illatiue, & argumento ita ſumitur in l.ſiverd plures. S. hoc edi ctum. D. de iis, qui deiec-.vel effad- Nam ex toto partẽ concludimus, qui ex loco deiicere vetat, ergo& ex partibus loci.
Conſequẽs apud Iulianum. l. de quibus. D. de legib. qui-
dam interpretantur, hoc eſt, ſimile& conforme, vt& accipi aiunt in S. eſt& aliud. verſ. ſed nos.Inſtit. de do na. Quod ad verſ. ſed nos. adtinet cõſequens ibi pro conſonum,& conforme accipi putem, pro quo Theo philus ibi vertit odoga 7æ, In reſponſo vero luliani conſequens accipiendum exiſtimarim, quod inter- pretatione ex conſuetudine inferri poſſet,& argumẽ- tando.quo ſenſu accipitur inl. ſi verò plures tamerſi non negauerim pro conueniens,& rationi conlenta- neum poni. ELodem ſenſu 33
Conſequentias hereditatum dixit Vlpianus 1.3ein prin- cip. D. de leg. hered. hoc modo, Huius heres es. Sequi- tur igitur, vt eiuſdem tutor ſis iure quodam nature, vt eum ſequantur onera, qui commoda habiturus eſt.
Conſequentiam verborum dixit luſtinianus l. fina. C. de hered. inſtitu. pro gradatim,& ordine: veluti, Plotius mihi heres eſto, Sempronius Plotij heres eſto. Nam Sempronius in totum, partéẽmque Plotij vocatus in- telligitur.
Conſequens in l. eos qui. 4. in fi. D. de capti quidam pu- tat pro conueniens& rationi& æquitati conſentaneũ accipi. Equidem proeo quod ex aliquo infertur, acci- pi debere arbitror, quod magis ſubtili iure, quàm æ- quitate receptũ eſt. propoſitio eſt: Hoſtibus deditus, reuerſus à nobis receptus non eſt. Ergo ciuitaté adi- piſci non poteſt. hoc eſt conſequens,& cõcluſio. Sic accipi poteſt in l. ſanè. D. de iur. dot.
Conſertum manu in lege xri. Tabularum verba ex anti quis actionibus eſſe docet A. Gellius li. 20. c.9. cũ le- ge agebatur,& vindiciæ contéẽdebãtur. Ex iure manu conſertũ, ait, id eſt, alter alterũ ex iure ad conſerendã manum in rem, de qua ageretur vocaret. Hancxi-. Tabul. legẽ explicui lib 4.veter. Iuriſprud. ad fi. cuius & meminit Varro lib.. Ling. Lat.& M. Cicero lib. de
Orat.. Multis que, inquit, præeſſent, qui aut interdi-
cto tecum contenderent, aut teex iure manu conſer- tum vocarent. Conſertum porrò manu, à bello ad iu- dicia tranſlata locutio eſt.
Conſeruator eſt iudex datus ad defendendum aliquos à manifeſtis iniuriis, iudiciali ordine non vtens. hanc diffinitionem tradit IToan. Andræas in c. f. verſic. no- tandum. de officio deleg. lib. ã.& probatur extra eod. tit.& lib. c.- qualis eſt Lutetiæ Pari ſiorũ Conſerua- tor priui legiorum ſcholarium. Eſt& alius conſerua- tor priuilegiorum nundinarum Lugduni. Quæ, qua- lisve ſit eius iuriſdictio,& in quos extendatur, huc re ferre inſtituti noſtri non eſt. Apud eum ſyngrapharũ agnitiones,& literæ cambij verſantur. Huius com- meminit Bartolus in l. ſi fideiuſſor. S. quædam. D. man da. ex quo obſeruatiſsimè colligit in curia mercatorũ debere iudicari ex bono& æquo.
Conſignare in l. creditor. 20. C. de pig.tit. gene.& l. acce ptam. O. de vſuris. ſignificat ohſignare,& deponere in
C O N manibus quod verbum in eundem ſenſum retinue- runt l'ragmatici Galli, dicũt enim Conſigner largent, ou aut re oſe, mettre entre les mains au Greffier, ou advn nierz.
Conſignari rabulæ, inſtrumentãque dicuntur, quæ anuli impreſsione ſignantur. l.vlti. D. de dot. præleg. l. pe. D. de donat. inter vir.& vxo. Cicero pro Quintio, Tabu læ, inquit, maximè ſignis hominum nobilium con-
ſignantur. Hinc eodem ſenſu
Conlign atio tabularum,& inſtrumentorũ dicitur. l..§.
1.D. de falſ.& l. inſtrumentorum. s.j. D. eo.
Conſignare legem, eſt pactionem ſcripto redigere. l. Iu- lianus. S. idem Iulianus. D. deactio. empt.& vendit.
Conſignareteſtationes, pro ſubſignare dixit Vlpianusl. moris. S.1. D-de pec.
Conſignare autem(vt ad primum ſignificatum redea- mus)non videtur qui conſignatum readſumit glolin d. l. acceptam. C. de vſur. Bocrius lib: 1. Quæſt. q. 23.
Conſil ium pro conuentu iudicũ accipitur. l. ſi minor. 19.
D. de manumi. vin.& alibi ſæpe. Theophilus verò ita diffinit udroiανοᷣ ti eeio xνe‿ενρ ναeνσνραράν H Sνop 4vii XO duενο er tveo roO O„ Aie 3 cor ep
daxes,A Md 22 ep ⁊ais ᷑ aρναiaε*. Hinc
Conſilium præbere, exerceréque dicitur Prætor, vel con
ſul qui conſilium cogit. l. l. D. de officio conſul.& 1. 2. D. de officio eius cui mandat. eſt iuriſdict.& alibi ſæpe.(Eodem ſenſu accipitur apud VIpianum in Bpi b
tomerit. 1. s. eadem lege.) Qui verò aduocantur in cõ Bilium adhiberi, in confilio eſſe, in conſilium adſide- re dicuntur. blinius lib. 6. Epiſtol. ad Maximum. Adhi bitus, ait, in conſilium à Præfecto vrbi audiui ex di- uerſo agentes ſummæ ſpei adoleſcentes. In conſilio eſſe Celſus. f.pater. 29. D. deleg.⁊. in con ſilium adſide re, Papinianus l. fi. D. de officio aſſeſ. dixére.
Conſiliu, vel àconſulendo, vel quòd in vnam ſentétiam plurium mentes conſiliant,& tandem expenſis ratio- nibus conueniant, ad ſtatuendum id, quod rectũ eſt. ſed à ſilẽdo credibilius dictum putatur, quo maximè inuenitur Feſto lib. z.
Conſilium accipiturplerunque pro quadam congrega- tione ad ali quid cum deliberatione tractãdum d epu- tata.( icero pro Koſc. Qui ex ciuitate in Senatũ pro-
pter dignitatem: ex Senatu in hoc conſilium deledti eſtis, propter ſecuritatem.
Conſilium ante factum inirc oportet: non autem poſteà cauſari ignorantiam, niſipræter opinionẽ quid emer- gat fortuitò. Nouel. de here.& Falc. S. ſed neque illis. Conſt.i. Nam nemo redargui poteſt quòd futurũ non præuiderit. Nouell. dehis qui nupt. ite.§. duo igitur huic. Conſtit. 2z2. Bene autem vniuerſa gerũtur,& com petenter: ſiprincipium fiat decens,&amabile Deo-. Nouel. Quomodo oport. epiſco. s. ſancimus igitur. Conſtit. 6..5
Conſilij plenioris effectus, eſt correctio errorum,& re- ſtitutio in melius. Nouel. de his qui nupt. ite.. vetuſt. planè. Conſtit. 22. Multa autem quæ videntur iuſta, ſi pleniore conſilio perluſtrentur, erunt corrigenda. d. S. vetuſtas. Euentu enim temporis edocemur:ibi. S. per cauſam verò neceſſariam. Rerum experientia docet certò, quid ſit damnoſum, quidvtile. Nouel. de appe. in pr. Conſt. 23. Infinitatem rei eiicere, medicina eſt optima. Nouel. Vt determi. ſit numer. cleri.§. ex omni igitur. Etiam magnus ille Papinianus aliquãdo non ſatis definiuit medendi rationem in negotiis. Nouel Vt credito. primùmn aggred. s. cæterum ſi fideiuſſor Conſtit. 4.
Conſilium& iudicium non ita multum differunt. Nam venerande endi gustati cõſulere fuit iudicare, hoc eſt, de vtili& honeſto decernere. Vnde Senatuſcõſultum
nomen traxit. Et nunc quoque ſi quid intereſt, hoc
fuerit, quòd in iudiciis contentioſa, in conſiliis verd voluntaria iuriſfdictio exercetur. l. 2. D. de of.procon.
Iudicia

We diciturbe D. de offcig 4 landat.eſt iuriſ E. turapudui, u.
3 irk e Vrdi 1 8 4
142 e 3 4 Lemen 4 1 NE leg. z.in con L 1.* 7 2 1 n 4 2 1 4 anel. l.„
4 l Cod mrn 1 K.& tan demer 4ellen 11 1 8 ench*
4 mn, ou 1
4
ctum putatur, H
zue pro quadat berationenad ⁵i lex ciuitateit uin hoc conſi unl
oportet:non ½9
ræter opinioi
.[I „ Fale..ſe⸗ 2 rui Rett qu
„
get ³ A
4 d mvhiuell*
b a1 G 4
reiciicefe;.
* 1 8 rr an nupt. ite 8 a 7
C O N Judicia item apertè tractantur, conſilia autem ple- runque ſemotis arbitris. Alioqui effectus vtrorumque eôdem tendit. Vnde adſeſſores quoque iudiciorum, dicuntur conſiliarij. l. conſiliariis.& l. vlt. D. de adſeſ. Quid autem iudex poteſt conſulere vtilius atque ho neſlius, quàm vt diſſentientes redeãt in concordiam, quam Deus amat? Sæpe enim progreſſu litis,& con- trouertentes ipſi,& eorum cognatio ad perpetua ra- pitur odia, quæ interdum& vitæ& bonorum diſpen- dio exercentur. de Conſilij ſententia pronuntiatum dicebatur, quod ex eorum qui in conſilium adhibebantur, ſentétia ſta tuebatur. vt apud Ciceronem ſæpe& Apuleium Apo- log. i. Quæ verba his notis D. C. S. ſcribi ſolita Vale- rius probus eſt auctor. Sic cauſſa cum conſilio cogni ta eodem ſenſu dicebant veteres Conſilium in rub. C. de vind.& apud conſiliũ manumiſs. id eſt, pro conuentu. tametſi Azo in summa eo. tit. pro loco illo, in quo celebratur, vel exercetur iuriſdictio volũtaria: cuius ſententiã probat Albericus, licet Ac- curſius I. 1. C. eod. dicat poni pro præſidentibus in conſilio. Conſilium pro deliberatione poſuiſſe videtur Alexan- der Imp. l. i. C. qui,& aduerſ. quos in integ.& aliquid faciẽdi, vel non, excogitata ratio. Cicero. 1. de Inuét. Conſilium etiam pro corpore& collegio accipitur.l. fin. C. de naufrag. lib. 11. Conſilium etiam ſæpiſsimè in libris I C. ſumi ſolet pro ſuaſione& hortatu. s.tua tantũ. Inſtit. manda. l. conſi- lij. D. de diuerſ. regul. iur. l. ſæpè. /ĩ3. D. de verbor. ſigni fic.& alibi ſæpiſsimè, quo ſenſu rectè Theophilo d. s. tua tantùm, adpellatur ννμεμνπυαν‿ιναιυανκνενσ έινπꝑ. Itaq; à mandato differt. d.S.tua tantum. Conſiliarij ſunt iudicumcomites,& adſeſſores qui iudi cibus adſident. l.penult. D. de offic. adſeſ.& l. conſilia rios. C. eo. Conſiſtere nonnũquam eſt in iudicio ſtare aduerſus ali- quem. l.i. C. qui pet. tut. l. vix certis./3. D. de iud.& ali- bi ſæpe. D.& C. Conſiſtoriũ, cuius meminère Imppp. l. fi. C. de offi. diuerſ. KI.I. de comit. conſiſtor. diffinit Sudas 7uu⁵οον ε& ⁊ vνμα νεæ 6 εννοντa BXkwoila,, in quo legatos & quoſcunque ſe adeuntes princeps admittit& au- dit,& de cauſsis cognoſcit, inquirétibus& deſpiciẽ- tibus conſiſtorianis, vt ait mmianus Marcellinus libr. 1. Ex quibus locis adparet conſiſtorium ad Prin cĩpis uα³ρ⁄ꝓꝙ referri. quod& colligitur ex Nouel. 23. S. ad hoc ſancimus. Sed& ad iudices ad eſve quibus
iuris dicẽdi poteſtas eſt, referri poteſt. c. Romana. de appel. libr. 6. Quibus igitur nulla iuris dicendi pote-
ſtas Alege, vel principe conceſſa eſt: quive principes non ſunt. Conſiſtorium habere non dicuntur. Conſiſtoriani, vide ſuprà Comites. 1 Conſobrini conſobrinęque dicuntur Gaio l. 1.§. quarto. D.de gradi.qui, quæve ex duabus ſororibus naſcũtur, quaſi conſororini,& Paulo l. fi. 6. eodem. D. eo.& li. 4. Senten.tit. 11.S. quarto gradu. Optinuit& patrueles quoq; fratres, id eſt, fratribus natos,& amitinos, id eſt, ex fratre& ſorore genitos communi conſobrino- rum nomine adpellari. d. l. f., 5. eodé. S. 1. Inſtit. de leg. agn. ſucceſs. quod aε, æxeανννς fieri ibidem Theophi- lus admonuit. Conſobrini LA⁴ενλφeοι& ρ⁴α eᷣdνꝓο, Graæcis dicuntur. Conſolidari dicitur vſusfructus, qui proprietati con- iungiturl. 1. D. devſuf. adcreſcen.“ Conſolidatio adpellatur, quando vſufructuarius adqui ſiuit proprietatem, tunc enim confunditur& finitur vſus fructus.S.finitur.Inſtit. de vſufr. 2n Conſors, eiuſdem ſortis& conditionis eſt, vt ait Bald. in l. dudum. C. de contrahen. empt.& ſignificat domi
niparticipé. vide Alciat. l.prox imi. D. de verb. ſigni-
CON 59—
ſed pro ſubiecta materia aliter atque aliter εm o- aas accipitur in d. l.dudum. ſumitur pro dominij par ticipibus. Ij etiam quibus talis communis eſt res cõ- ſortes adpellantur. Tit. notus eſt in Iuſtiniani Codi- ce, De Con ſort. eiuſdem lit. b
Conſortes accipiuntur quandoque in iure pro agnatis, vel iis qui dominij participes ſunt. Vide Bald. inl.
dudum. in fin. C. de contrah. empt.
Conſortio communio l. 96. S. 3. D. de ſolut.
Conſpiratio eſt quædam fraudulenta confœderatio fa-
a in præiudicium alicuius perſonæ, vel dignitatis.
anc, quia ferè nunquam non doloſa cenſetur, ideò ſeuerè Iex iubet vindicari. Sed& Imp. Adrian. priua- tim quoque ſtatuit, vindicari ſcelus aduerſariorum, quibus opprimitur litigantis innocentia. l.viuus. D. de re iudic. 1
Conſtare dicitur teſtamentum, quod infrmari non po- teſt. Cùm dandi caſui iungitur, eſt conſtantem eſſe& perſeuerantem. Significat& mani feſtum eſſe& clarũ: vt, Conſtat de eius innocentia, id eſt, manifeſta eſt.& apud VIp. aliméta cum vita finiri. l. cum hi. s. modus. de tranſact. cum ſimil. Item, conſtat inter omnes, id eſt, nemo negat. 4—.
Conſtat, id eſt, manifeſtum eſt, vel nemine in ſpeciem
S admonente. Quando enim Juriſconſulti dicunt, Con ſtat, tunc ſemper habent aliquam regulam naturæ pre oculis..
Conſtituere, alidàs conuenire ſi gnificat,& conueniendo obligare ſe ad id, quod iam debitum eſt. Theoph. àr‿εν- poydp dixit. Latius autem patet, quàm fideiubere: pri- mùm quòd permiſſum ſit, vt aliud pro debito conſti-
tuatur. l.].S. an poteſt. D. de conſtitu. pecu. Cùm ſit di- uerſum in fideiuſs ione. l. ſi ita. D. de fideiuſſo. Deinde quod nõ ſolùm pro alio, ſed pro ſeipſo quis rectè con ſtituat. S.de conſtituta. Inſtitu. de actio. Fideiuſſorve
rô non niſi proalio intercedit. Inſtitu. de fideiuſſo. in princip. Denique, conſt itutum nudo duntaxat pacto fit, nulla ſtipulatione interpoſita. d. S. de conſtituta. ſecus eſt in fideiuſs ione.
Conſtituere alids, eſt formare& bonam diſſi poſit ionem adhibere. Et ſic conſtituta iudicia rectius dicuntur, quàm proceſſus luris.
Conſtituere eſt conſiſtere& conſtare. l. 39. D. de excuſa. tutorum. 3
Conſtituere cum parte ſtatuere& deliberare. Alciatus l. l. bonæ. C. de pact.
Conſtituere diſceptationem, id ſonat, quod vulgus di-
cit Accordare ſcripturas.
Conſtituere iudicium eſt ante iudicij ingreſſum conten tione quadam perquirere an ius illi agendi ſit.
Conſtituere quæſtionem, eſt decernere vt iudicetur-
Conſtituere ſeruitutem non eſt ſimplicit er cedere, ſed re ipſa imponere. Conſtituuntur enim per patientiaã, vel traditioné. l. 13.§. 1. D. de Pub. id eſt, ſi inducatur quis in prædiũ, vel eũ, is qui cedit, ſeruitute vti patiatur-. 1.3. D. de vſufr. l.1. in fi. D. de ſeruitu. ruſtic. patientia autem illa pro traditione habetur, vt colligunt inter- pretes ex l. penult. D. de ſeruit. qui enim ſeruitutéẽ de- bet, pati debet. I. quoties. 1½. D. eo. tit. quæ quidem pa- tientia eſt de natura ſeruitutis. d. l. quoties. ergo pa- tientia habetur pro conſtitutione d. ſ. quoties.vt ali às diſputando tentaui, Toloſæ 1542.
Conſtitutus vſusfructus tunc dicitur, cùm iam quis vti frui poteſt. I. vnica. s.dies. D. quando dies legati ce- dit. Igitur
Conſtitutus non dicitur ante aditam hereditatem, vel antè, quàm dies ceſſerit. Ceteroquin
Conſtitutæ ſeruitutes dicuntur, quæ pactionibus, ſtipu lationibus, legatisve iam impoſitæ ſunt. 1. 10. D. ſi ſeruit.vindic.
Conſtituere aliàs accipitur pro firmiter ſtatuere, ſupre-
h iij

—
C O N
uadam auctoritate. Cancitutiones diuales, hoc eſt, Imperatoriæ- Lenſen tur enim Imperatorès diut, non quidem apu 1ndan ſa diuinitatis opinione( ſicut apud gentes o ſc 4 quia omnes magiſtratus ſunt ordinatio Dei, P rator eſt ſummus magiſtratus. 1 Conſtitutio iudicij controuerſia quędam eſt antelitem conteſtatam, præcedens iudicium, vulg3 dicunt ex- ceptiones dilatorias impedientes procel un Ciceno
in Partitionib. Atq; etiam, inquit, ante iudicium e
conſtituendo ipſo iudicio ſolet eſſe contentio: cùm
aut, ſit ne actio illi qui agit, aut iàmne ſit„aut num
iam eſſe deſierit, aut illäne lege, illis verbis ſit actio, uæritur.
Conſtitutionum duo ſunt genera, a! terum generale, al- terum particulare. l.. D. de conſtit. princ.
Conſtitutionum ſunt quatuorvirtutes l.legis virtus. D- de legib⸗ Vnde.
Quatuor ex verbis virtutes collige legis, Permittit punit imperat at uut vetat..
Nam permittit, vt vir fortis petat præmium: Punit ſcelera& delicta: Imperat& præcipit, vt ſtatuta Ca- nonica ſeruentur, vt clerici regulare propoſitum,& honeſtum habitum deferentes, continenter& ca- ſtè ſtudeant viuere: Prohibet clericos ſecularibus immiſceri negotiis. Et conſtitutio conſulit, quæv ir- tus poteſt compre hendi ſub prima: nam qui conſulit, ſatis permittit. 8
Conſtituere ſponſalia, nuptiãſve 1.13.§. 1. D. de Publicia- in rem act.
Conſtituationes dicuntur quæcunque Imperatores per epiſtulam& ſubſcriptionem ſtatuunt. I. 1. D. de con- ſtit. princip. b.
Conſtitutor dicitur, qui pro alio ſe ſoluturum promittit vel aliqua facturam,& alterius in ſe transfert, vel ſu- ſcipit obligationem.
Conſtitutum quod ab Imppp · reſcriptum, ſtatutumve eſt 1. 1r. C. de neg. geſt.& alibi ſæpe.
Conſtitutum tempus pro anno J. ⁰ 3. S. final. D. de adquir. rerum dom. pro biennio. l. 4. Pro ſoci. D. l. 2. de diuerfſ. & tempo. præſcript. quod petendæ reſtitutionis con- ceditur. l.95. S. quod vulgò. D. de ſolut. Hodie eſt qua- driennium continuum. l.vlt ima. C.de tempo. in integ. reſtitu. pet. b
Conſtitutum tempus ætatis in l.§². in fin. D. de ritu nu-
ptiarum, interpretére ex 1.66. D. eodem. l. 6. C. de inter dicto matr.
Conſtitutam partem in 1.z. D. ſi à parent. quis man. in- terpretatur quidam, quæ patronis lege Papia præſti- tuta eſt.
Conſtituti dies l. 7. D. de re iudica. quos iudicatis con- ceſsit lex.
Conſtitutum tempus in l. 19. D. de tranſact. olim annus, hodie biennium.
Conſtituta tempora in I.. in fin. D. de appellat. interpre- tare ex l.1*§. bi duum.& S. quod in ſententiis. D. quãd. appel. ſit.
Conſtitutum tempus. l. 8. D. de capti.& poſſli. reuer. ex l. 6. D. de diuort.
Conſtitutum ius l. 25. D. de donatio. inter virum& vxo- rem. l.. S. item cum. D. quæ ſent. ſine appell. reſcind.& Gellio lib. 12. cap. 13-
Conſtituta tempora in s. qui autem. Inſtitut. de excuſa- tio. tuto. quinquaginta dies.
Conſtitutum veteribus pro condicto,& adſignato die ad ius experiẽdum. Cicero pro Cecinna. Qui ad con- ſtitutum iuris experiundi cauſſæ veniſſent. Varr. libro 2. de re Ruſtic. Cùm alius eum ſalutaſſet, alius conui- ciatus eſſet, qui tam ſerò veniſſet ad conſtitutum.
Conſtringereſe pactis. l.vnic. C. de monopo.
Conſto, as. Conſtiti, Conſtitum,& Conſtatum, Conſti-
C O N
turum,& Conſtaturum. Conſtare in ſententia,&, Con ſtare in factum.
Conſuetudo quæ iuris pars eſt, Ius moribus, id eſt aſsi- duis actibus introductum. capi. conſuetudo.j. diſtin. Voluntas populi rebus ipſis& factis declarata, Ta- citus conſenſus omntum. l. de quibus. D. de legibus.
lus ex non ſcripto deſcendens, Tacita ciuium con- uentio, Ius ſcripto non compræhenſum. I. ſed& ea. & l. ſeq. D. d. titul.
Conſuetudinis appellatio, eſt referenda ad eam, quæ le-
git imè introducta eſt. capitu. Cumana. de electionib. iuncta gloſl. b
Conſuetudini ſecundus poſt ſcriptam legem locus tri-
buendus ideò eſt, quia conſuetudo fit longo tempore. Longum autem tempus adfert experientiam multa- rum rerum. Cùm ſæpè lex ſcripta ferri ſoleat fubita
quadam cogitatione, quæ nonnunquam fallitur, nec ſatis expendit ſingulas circunſtantias.
Conſuetudinis officium eſt, Primùm, vt cõfirmet: dein- de, vt interpretetur ſcriptam legem, ſi obſcura aut va- ria ſit. Paulus in l. minimè. Calliſtratus in l. ſi de inter preratione. D. de legib. Optima enim, inquit, eſt le- gum interpres conſüetudo.
Conſuetudo ſeruanda eſt. l. minimè.& l. de quib. D. de le
gib. l. ſemper in ſtipula. D. de regulis iur. l. 1. C. quę ſit
ſong. conſuetudo. gloſſ. in l. final. C. de iur. domin. im
etrand. capitul. licet ex ſuſcepto. de foro competen. Cle. dudum. s. verùm. de ſepultur.
Conſuetudo generalis facit ius commune,& nonnun- quam ſpecialis. Cle. fi.de ætate& qualita.
Conſuetudo tanti temporis, cuius initium non tenetur in hominum memoria, habet vim priuilegij Imperia lis. l. z. S. ductus aquæ. D. de aqua quotidiana& æſti. gloſſ. in capitul. ſuper quibuſdam.§. præterea. de ver-
dorum ſignificatio. Talis conſuetudo habet vim con ſtitutionis. l.1.S. deni que. D. de aqu. plu. arcen.& ibi Bartol.
Conſuetudo ad vnguem ſeruanda eſt, cùm actus cenſea- tur practicus, vt Baldus dicit in l. qui cunque. C. de ſer uis fugi.& in c. i. qui feud. dar. poſ.
Conſuetudo dicitur ius commune eius loci in quo eſt. c. cùm veniſſent. de eo qui mittit. in poſſeſsio. Alexan. in l. de quibus. D.de legibus.
Conſuetudo ligat fiſcum, ſicut priuatos. l. venditor. 5. ſi conſtat. D. communi. præd.
Conſuetudo laicorum rationabilis, adſtringit etiã Ec- cleſias. Nota. in cap. cùm cauſa. de re iudicat. Vide c. Eccleſia ſanctæ Mariæ. de conſtitu.
Conſuetudo quòd hæres extraneus ſuccedat in Emphy- teuſin Eccſeſiaſticam, valet. Barto. in l. qui rem. in fin. C. de ſacroſanctis Eccleſijs. Paulus Catreniis Conſi lio 134. 18
Conſuetudo teſtatoris& loci interpretatur materiam ſucceſsionis. l. ſi ſeruus. s. fi. D.de legat.1.
Conſuetudo, quòdlibris ac chirographis negotiatorum credatur, valet. Bartolus in l. admonendi. D. de iureiu. Innocentius in cap. I. de fide inſtrumen.
Conſuetudo loci ligat clericos. Baldus in l. neque. C. de hæredibus inſtituendis. Per capitul. conſtitutus. de in integrum reſtitutione. Bartolus in I.1. C. quæ ſit longa conſuetudo. capitul. cùm veniſſent. de eo qui mittit. in poſſeſſ.
Conſuetum fieri, pra ſumitur factum. Baldus in l. incen- dium. C. ſi certum peta. per l. quòd ſi nolit. S. qui aſsi- dua. D.de ædil. edict.—
Conſuetudo facit legem,& rurſus abolet. Sicut pleraque iura de ſeruis atque de libertinis, moribus, nonlegi- bus introducta ſunt: ita moribus abolentur ſine legi- bus. l.libertinus. D. de ritu nupt. l. de quib. in fin. D. de legibus.
Conſulares fœminas intelligimus conſularium vxores.
1. 1.

Kſer 1p 8 riptam leo⸗ nin A 84 01 8 aderudoftlodh e, 4. 10¹ 10, dterd experz⸗ f len II1 Xſcriptz 7; 4 lem 8 nonnunquam 41 1 rcunſtantia. , Prim kam le
gem V Talliſtruusin 1—
Optimse I A Ama cmm, it t.
4
Klus commune a.
Ttate&qualita
s, cuius initium 10 abet vim griuil ſ de aqua quotid Er. nbuſdam. Lpref 2 sconſuetudoh B D. de aqu.pb.
uanda eſt, càm u Kcit inl. quicut 21
. dar. poſ.
mmune eiuslg t
u5.
d.
cauſa.dere iud*ε econftitu.* raneus ſucced ti jet. Bartoiin! 7
—
4
ſiſs. Paulus
oci interpretd*
KAD-de legat- eeraphist e,
chirograph im
um n cqj dod r.
mittit in pollt Nt ſcut priuatos. EA
mabilis, 4dſtf n
1M
bus. Conſti. 6z.
C O N
1.i.D. de Senat. id eſt, qui conſulatum geſſerunt. l.z. S.vlIti. D. de arbit.—
Conſulares viæ, publicæ,& Prætoriæ,& Saoκάαα. l. 2.§. 8
viarum. D. ne quid in loc. pub. Conſulares quidam prouinciarum, rectores. l.vnica. vt omnes iudic. l. vnic. de officio Comit. ſac. patr. qui in
Orientis partibus 1ſ-erant. ita accipere debemus. ræο a xaν vorouxaelas. Nouel. 8.& Conſulares Campania.l.
12.de pœn. C. Theod.. Conſules duo conſtituti ſunt, penes quos ſummum ius
vti eſſet, lege rogatum eſt. Dicti ab eo, quòd plurimũ
reipubl. conſulerent. Qui tamen ne per omnia regiam poteſtatem ſibi vendicarent, lege lata factum eſt, vt ab eis prouocatio eſſet ‚néve poſſent in caput ciuis Romani animaduertere iniuſſu populi: ſolum relictũ eſt illis, vt coërcere poſſent,& in vincula publica du- ci iuberent. Pomponius I. neceſſarium. D. de origine iuris.
Conſules graui ſsima ratione dicti ſunt Aconſulendo, vt
officij fui ipſa quoque vi nominis admonerentur,
quippe conſulendi cauſa ſeſevelut patres electos eſſe
pro regi bus.
Conſul, à conſulendo dicitur d. l. neceſſarium. Primum
quòd plurimum Keipublicæ conſulerent Conſules, vt dictt Pomponius: deinde, quòd Senatum& popu- lum de rebus publicis conſulerent rogaréntque. Hæc qui duntaxat Tundlemi verbi,&non potius ſecun- Aui rei ſignificationem accipiunt, ij toto errant cœ- lo. Non enim à conſulendo nominatus eſt Conſul, quia deriuetur à verbo Conſulo; Sed quod ab ipſo Conſule exerceatur conſultatio, hoc eſt, res, quam ſi- gnificat verbum, quod ab ipſo deriuatur Conſule, Conſulo. Siquidem prius homo is exigitur, qui con- ſilio ſit præditus, poſsitque conſulere, quàm fiat actus conſulendi. Quod diligentiſsimè obſerua. Nam de- ſeruit tibi, vt rectiùs intelligas, quòd Ius deſcendat à Iuſtitia. Conſulendi mos olim& frequens& optimus fuit. Sic Ariſto magna laude conſultus fuit à Celſo iuris peri- tiſsimo. l. iuris gentiũ.§. ſed& ſi. D. de pact. Quemad- modum Seruius Qu. Mutiũ cõſuluit, in l. 2.§. Seruius autem. D. de orig. iur. Conſultare, eſt frequenti opera conſilium inire. Conſultatio, hoc eſt, cùm cauſſa in varias partes expen- ditur, vt quod optimum eſt appareat, ſuccurritur no- ſtræ cæcitati& inconſtantiæ. Quando quidem recti ſ- ſimè dictum eſt, Hominem inconſtantiſsimum ani- mal eſſe. Komanor. 4. Epheſio. z. Geneſ. G. Pſalm. 11. Omnis homo mendax. I. 2. C. de veter. iur. enuclean. Hoc verbo vſi ſunt iuris auctores in I. II.§. ex ſacto. D. de minoribus l. 1.§. 1. D. de appellatio. l. 2. C. de le- gibus.
Conſultandis rebus oportet ad plenum proſpicere. Non
autem partem abſoluere, partem erroribus implici- tam relinquere, quæ difficilioribus adhuc contro- uerſiis materiam præbitura ſit. Nou. vt ſi plures filij non ſint.. quòd ſi minus agat. Conſti. 18. in Conſultationibus non tantùm Imperij proceres& ſummi magiſtratus, ſed etiam totus Senatus conue- nito- Proponuntor— in medio ſancta Euange-
Hia-Et quæ ordinis decreto placuerunt, referuntor ad
maieltatem Imperatoriam. Nouel. de Conſultationi- Conſultus, a diectiuum, ſignificat ſcientem,& peritum, aA quo iurè conſilium peras. Liuius. ij. ab Vrbe condi- ta libro. Conſultiſsimus iuris, vt illa qui ſquam ætate eſſe poterat. Significat etiam int errogatus. l.denique. §. ſi quis. D. de minor. 5 b Conſummare eſt inchoatum perficerel. ſi in aliquam. D. de offic. Proconſul. Conſumi actiones dicuntur, quæ tolluntur, pereunt, ex-
C O N 60
tinguntur. l. 28.§. exceptio. D. de iureiur.& alibi. ſæ- piſsimè. b 8 Conſumpti nummi videntur, qui aliis permutati, vel ita mixti ſunt, vt diſcerni non poſsint. velalids ſunt ex- penfi. l. 13. 1. 19. S.vltimo. D. ſi cert. pet. Contemnere,& deſpicere, eo diſtant: quòd deſpicere eſt, faur„quùèm contemnere. Paratus ſoluere, etiam inon offerat, contemnere non cenſetur. Vide Archi- diaco.& loannem Andre-. in ca. 1. Extra, de ſenten. ex- commu. lib. c.— Conteſtari ſignificat teſtibus adhibitis aliquid declara- re,& profiteri l.1. D. quod iuſſu. Vnde 8 Conteſtatio, pro teſtatione l. 20. S.vItimo. D. de teſta. Paul-lib. z. Sent. tit. 43. Et Conteſtatò, aduerbium. l..§. ulianus. D. de liber. agnoſ.— Hinc& lis Conteſtari accipiebatur ex eo, quòd litigaturi eos, qui tum aderant, teſtes, faciebant Feſto lib.z. Dici enim ſolitum erat, Teſtes eſtote. Conteſtata lis tunc dicitur, cùm iudex per narrationem negotij, cauffam audire cœperit. l.vnica. C. de litis conteſtat. Non tamen perpoſitiones& reſponſiones ad eas, ſed per petitionem in iure propoſitã,& reſpon- ſionem ſecutam, cõteſtatio litis fieri dignoſcitur. ca. vnico. circa fin. extra eodem titu.& cap. cùm cauſam. extrà, de iuramen. calum. Contextus teſtamenti. l. 75. D. de leg.i. 3 Contextu vno teſtamentum fieri debere dicitur, hoc eſt, nullo alieno actu intermixto. l. z1.§. final. D. de teſtamen. 55 b Contextu ædificiorum vnita domus. l.. S. ex hoc edi- cto. D. de dam. infect. Contextus rationum. l. 10. D. de conditionib.& demon ſtrationibus. Contextum etiam adpellatur, quod in tela eſt nondum prætextü, vel detextum. l. 22. D. de auro& argento le- gato. Sic Contexta qui accipere debemus in l. 7J0. 5. verſicolori- bus. D. de leg. 3. docet ibi textus. Contignatio( inl.6. D. de ſeruitut. vrb. V itruuius lib. z. cap.o. Plinius libro 35. cap. 13. Hdicitur vel lignorum, vel tignorum, vel aliarum rerum coniũctio. Et quan- doque dicitur tegmen. Vnde duæ ædes dicuntur eſſe ſub vna contignatione, hoc eſt, ſub vno& eodem te- gmine. 1 Continentes prouincias accipere debemus, quæ Italiæ coniunctæ ſunt, vt Galliam& Prouinciam. l. ↄ9. D. de verbo. ſignific. IMe Lir Continentia vrbi, pro ſuburbiis accipiu ntur, quòd cum ipſa vrbe ſe teneant, contiguãque ſint. I. 2.l. 39. 1.154. D. de verborum ſignificationibus. Notandum„Qui extra continentia vrbis eſt, abeſſe. Cæterùm vſ que ad continentia, non abeſſe videbitur. Inter continentia Vrbis vicos vult intelligi VIpian. in l.collegarum. D. de verbo-figni- 0 3 13 1 Continua poſfeſdio dicitur, non ſolùm quæ penes vnum, atque eundem ſemper eſt, verùm etiam quæ ab vno ad alium legitimèe tranſlata fuerit. Continui dies vtilibus opponuntur I..§.dics. D. de lib.
agnoſ.
Continuum tempus, quod nulla eorum dierum, quibus experiundi poteſtas non fuit, ſubductione facta, cur- rit;& ignorantibus quoque cedit l. 8. D. de iis, qui not.infa. I.31. D. de adulte.§. qui excuſare. Inſtitutio.
de excuſa. tut.vbi Theophil.&α, ait„, iενο 2peis Be- Xvo*ένꝙ. X&c.
Continua præ dia, id eſt, contigua,& vicina, ſéque in-
uicem contingentia. l.z1D. de ſeruit. ruſt. l. 7.in fi.D. commu-prædi. m
Continuus actus 1. 137. D. de verborum obliga. ſine ali-
quo longo interuallo,& aliquo actu ſebnitari obli-
11i)

C O N ationi.
CEtra pro Ex diuerſo Paulus in l. hæredes eius. scon- trà, ſi promi or. D. fami liæ erciſcund. Vpianus in l. Celſus ait.in princi⸗D de recept. contrà, ait, vbi dun- taxat dari iuſsit. 3
Contra, id eſt, in conſpectu l. venditor. D. communia
rædiorum. b Contra Ius partium pronuntiare. vocatur„Cum in ſen- tentia non exprimitur aliquid contra leges, ſed ta- men ſi ad factum& cauſſam exigatur, tum apparet ini- quitas.ʒ.
CoNrRA BONoOS MoRsfrequens in iure formula, quâ publicam honeſtatem lædi, ſignificamus.
Contra legem facit, qui id facit, quod lex prohibet 1. 29. D. de verbo-ſignific. Contra edictum facit, qui præto- re vetante facit l. 103. D.de reg. iur. Contra conſtitu- tiones iudicatur, cùm de iure conſtitutionis, non de iure litigatoris pronuntiatur 1.1. 5.item cum contra. D. quæ fenten. ſine appel.
Contractus à contrahendo dicitur, Græcis ſignifican- tius ouwd ar ux vocatur, continétque omne pactum. Qua voge Ariſtoteles vtitur Ethico.lib. ſ. contrahere ergo dicitur, quaſi contrà, viciſsim, mutuò aliquid agere ad obligationem. nò reſpiciens Labeo, adſe- rit contractum eſſe vltro citrõque obligationem, in J. Labeo. D. de verbo- ſignif.
Contractus cauſſa efficiens eſt Ius gentium, hoc eſt, na- turale, ſeu diuinum. Naturæ enim præceptum eſt: dili- gendum eſſe proximum: Quia Deus nos dilexit. Et pater miſericors ideò nos creauit, vt in cognitione illius fratres cenferemur omnes, hàncque momenta- neam vitam honeſtè tranſigeremus. Ergo benefacien- dum eſt maximè, nocendum minimsè fratri.§. iuris præcepta. Inſtitu. de Iuſtit.& iur. l. vt vim. D. eodem ti- tu. Non poſſumus autem commodius alteri beneface- re, quàm ſicõmunicemus aliquid rerum noſtrarum, vel officiorum. Rurſus communicatio, niſi haberet modum iure præſcriptum, nunquam expleret adfe- Etus hominum inſatiabiles. Quare modos adhibere oportuit,& ordines quoſdam in transferendis rebus, vt mutua quædam ſeruaretur vtilitatis ratio, nealter ab altero nimis grauaretur. Et hæſunt contractuum formulæ, per quas exercemus mutuæ charitatis offi- cia, in pace& tranquillitate. Item eſt alia regula na- turæ: Omnes res ſunt à Deo gratia hominum creatæ. 5.is verò ad quem. Inſtitu. de re. diuiſ. Omnia, inquit Dauid, ſubieciſti ſubpedibus eius. Iam cùm diſtincta ſint rerum dominia:fit vt id, quod noſtrum eſt, inuitis nobis auferri non liceat. l. id quod noſtrum. D. dere- gu. iur. Opus ergo fuit aliis quibuſdam mediis, ad in-
troducendam mutuam omnium rerum& operarum communicationem, ſine vllo grauamine. Tales autem ſunt cõtractus nominati& innominati, ac quaſi con- tractus. Viden quomodo contractus ſint ex iure gen- tium? Quæ gens enim non probet huiufſmodi naturæ beneficia lumine naturalis rationis
Contractus cauſſa materialis, ſunt res humanæ,& fun- ctiones tam variæ, vt plura ſint negotia, quàm voca- bula.l. natura enim. D. de præſcrĩipt. verb. Circa hanc enim cauſſam perpendendum illud eſt, non potuiſſe conſeruari pacem in hac vita, confuſis tot rerum ſine diſtinctione commerciis. Et rurſus, diſtinctionem fuiſſe pernicioſiſsimam ſine formulis communican- darum rerum futuram. Vis videre, quàm hoc ſit verũ:
Circumſpice quoquò verſus,& videbis, ne nunc qui- dem ſatis conuenire inter homines, vtcunque rebus diligenti ſsimè diſtributis. Quid igitur erat tuturum, non introductis contractibus obligatoriis? Certe be- lu 1n0 more nos inuicem dilaniaremus, niſieſſent con tractus.
Contractus cauſſam formalem ſi rectè inſpicias, ohle-
C O N
tabit te maiorum prudentia. Mirum enim dictu eſt,
quàm pulchra ſit obſeruata cõtractuũ ratio, acvelut
harmonia vſui noſtro omnibus modis deſeruiens per gradus. Eu enim eſt vera philoſophia, cuius meminit
L.. D. de iuſt.& iur. r. Ecce ſi rebus indigeas,& habue
ris pecuniã numeratã: propoſita eſt formula emédi,& vendẽédi præſtans omnium facilè rerum communio- nem. 1 1.91 Careas pecunia, locuples aliarum rerum:tũc vti potes priſca illa permutandi obſeruatione, quæ etiam frequentatur hodie. 11 1. Sinonita multum ha beas pecuniarũ, nec rerum: aut, ſi dominus nolit alie- nare rem, qua indiges, tunc proximum eſt, vt vſum eius conſequaris ſaitem ad tempus certum. Quo per- tinet locatio,& conductio, exhibens etiam nobis commutationem operarum perſonalium. Item„com- modati contractus,& mutui, eodem ſpectant. IIII. Vbi nihil eorum poſsis conſequi pecunia: tunc expo- ſitas habes liberalitatis formulas: vt ſunt, precariũ, donatio tam inter viuos, quàm cauſſa mortis. Sæpe enim largimurrogati,& ſinę obligationisvinculo, id quod alioquin non concederemus pecunia. Eſt ne hec elegans forma in gradibus contractuum obſeruata? Tu collige ita de reliquis omnibus, Videlicet, quo- modo abfentibus nobis deſeruiant contractus man- dati, negotiorum geſtorum.
Contractus denique cauſſa finalis eſt, vt vtamur fruamur
rebus à Deo donatis, honeſtè ac commodèe: nealter ab altero grauetur: vt æqualitas commutatiua pacem conſeruet, Pax Rempublicam, inqua, velut eadem naui, ſumus omnes. Item, vt exerceamus charitatem, & cõmunicemus res noſtras indigentibus, vtque cer- tò conſtet in commerciis rerum, quid vnicuique tri- buendum ſit. Et in ſumma: omnes contrattus perti- nent ad finem benefaciendi proximo. Nam in hoc con ſiſtit verus eorum vſus: errant que tota via, qui cõtra- ctus ad vilem quæſtum referunt principaliter, quan- quam hon eſtum lucrum non repudiant inter contra- hentes.
Cõtractus ex cõuentione legem accipere dignoſcuntur. de reg. iur. lib. 6. ex l. contractus. D. eo. tit. In alterna- tiuis, debitoris eſt electio:& ſufficit alterum adim- pleri. ibidem exl. in eo quod plus. S. vbi verba. D. eo- dem titu. 9
Contractus impugnandi cauſſa iuſta nõ eſt, quòd paulò
minore vel maiore precio res ſit alienata. I. ſi volun- tate.& l. qui ſquis mihi. C. de reſcinden. venditio.
Contradicere, eſt allegare iuſtam læſionem, contra id quod agitur. Vlpianus in l. nam ita diuus. D. de ado- ptionibus. W
Contrahere negotium dicimus, obligationem, ſtipula- tionem, venditionem l. z.& l.zz. de condictio. indeb. l. 5.& I. 133:de regulis iuris l. ·7. D. de obligation.& actio.
Huic contrarium eſt diſtrahere l. 4.5. is quoque. D. de oblig.& actio. 3 4 b
Contrahimus crimen l. 1ſ. D. de donat.& l. 2. D. de con- dict. ob turpem cauflam.
Contrahere fraudem I. 8. D. de publican.& ita accipe ex
malo contractu. l. ſ2. D. de re iudica. 33
Contrahere videtur, qut adithereditaté l. 3. in fi.& l. ſe eq. D. quibus ex cauſ. in poſſeſ.ieaʒ.
Contractus nullus dicitur, qui in re, forma, vel materia peccat. O e ieiLi
Contractus bonæ fidei dicuntur, ex quibus ſimplici qua-
dam ratione boni,& æqui abſque vlla ſubtili diſputa tionc. Præſtanda ſunt etiam ea, quæ non ſuerant inter cötrahentes dicta. Stricti verò iuris anguſtis finibus õcluſi, nihil admittunt, quàm quorũ métio facta eſt. S. in bonæ. Inſtit. de actio.& l. cõſenſu. D. de obl.& act.
Cõtractus ſimulatus dicitur, cùm fœnerator, quod pi-
fnoris cauſſaacceptum eſt, emiſſe videri vult. c. ad no- ram. de empt. in antiq.& l.z. C. plus valere quod agit. Contra

1 8 1
nteguipecni 3 lormulasar,„ .un qutm cuſſ 1 knc obligation 2
idlon a
eLeremus hecunn
das contractuus e 6s omaibas, Vid a deſer Celeruiant cont
3 c n. f hmalizel Nrta h onck eac commd 4: Walitas commat an dlicam, inqu, u 1, vtexerceumasſ in lras ndigentida ir rerum, quid a4: omnes comt adi proximo Nu n rräntquetotavid feſerunt princixa e aon repadiamit 9
gem accipere di c tractus.D. coctit B 0: K& ſuffcit ali ar od plus.. di 6. 1 uſ iuſtanöct gres ſit alienata 1 C. de reſcinden. b ultam lrlonef
l. nam ita diuus
nus obligrtion 4
1s.de condio
C O N
Contractum incertum in l. certi condictio. D. ſi cert. pe ta. interpretantur quidam cõtractum innominatum,
quòd certo nomine careat.
Contractum eo loco inrellicinun non quo negotium ge- ſtũ ſit, ſed quo ſoluenda eſt pecunia I. 3. D. de reb. auct. iud.poſsid. 1 1
Contrahere in loeo,& conferre ſolutionem in locum, longe differunt. l. eum, qui.§.1. D. de conſtituta pe- cunia. 65
Contrahentibus licere inuicem ſe circumuenire, dixere
Vlpianus l. in cauſſæ. 16. D. de mino.& Paulus l. item
ſi.§. fin. D. locati. quod accipi endum putat illic Barto- lus, ſi dolus abſit, necvltra dimidiũ iuſti pretij factum ſit. Panormitanus in ca. nauiganti. de vſuris in antiq. hoc clariùs explicat, vt tum demum circumuenire li- ceat, cùm circumſcriptio re ipſa interuenit: ex propo- ſito diuerſum eſſe. quæ ſententia vera eſt. Accurſius ta- men inl. ſemper in conuentionibus. D. de diuerſ- re- gul. iur. antiq. hoc non congruere viro bono ſeribit. Philippus Decius inter ſcientes hoc conceſsit, in di- cta.l. femper. Tu rem expende,& vide eundem P. De- cium in L penulti. C. de pactis.& Salicet. in authenti. adheęc. C. de vſuris.& loannem Imol. cap. i.de empt.& Contrahentium deceptio iure ciuili toleratur, vſque ad dimidium iuſti precij. l. in cauſſæ. S. idem Pomponius. D. de minoribus. Erant autem olim periti rerum æſti- mandarum inter contrahentes, quos Summarios ad- pellabant. Nouell. de hortulanis. 8. ipſam verò olerum æſtimationem. Conſt. 4. b Contra rietas iuris eſt, quoties ex eodem in ſpecie fact repugnantes ſunt definitiones præceptorum, quarum alteram inſpecta ratione boni& æqui oportet eſſe fal- ſam. Talis contrarietas, quia valde nocet humanæ ſo- cietati, ſemper fugienda eſt. Conſtitut. D. 3.S. Con- trarium.. er 88 Contrarium, ſeu àiναακ, hoc eſt, Legum repugnãtiam, nnullam putat luſtinianus in Pandectarum libris inue- nire, ſi quis ſubtili animo diuerſitatis rationem excu- tiat. Nam ſemper eſt ali quid, ſecundum quod liceat diſſonantiam conciliare. Conſtitutio. D. 3. S. Contra- rium autem. Budæus contrà nititur probare. quæ ſol- uit Zaſius. 1. Contrarium iudicium tutelæ dicitur, quando tutori ſunt ſumptus& expenſæ reficiendæ. VIpianus§. l. fur- ti · de his, qui not. infam. Cõtrario iudicio damnatus, ait, non erit infamis. 2ea⸗ Contrariorum eadem eſt diſciplina I.1. D. de its, qui ſunt ſui. Sed, quandoquidem plurimt refert, quomodo di- ſciplinã accipias, ſic diſtingue: Aut intelligimus con- trariorum eandem eſſe diſciplinam, id eſt, cognitio- nem,& erit vera propoſitio. Nam cognito vno ex con trariis, cognoſcemus& aliud contrarium. l.ex duob. in princip.& l. ſeq. in fin. de vulga. ſubſti. l.1. in princi. D. de his, qui ſunt ſui, vel alien. iur. Aut referi mus eã propoſitionem adiurts ſanctiones, vt ſit contrario- rum eadem ſanctio, vel ordinatio. Et tunc, cùm inv-
troq; eſt eadem ratio, erit eadem iuris definitio. Cùm
autem apparet diuerſa ratio, erit quoque diuerfſa diffi- nitio. Ibi autem plerunque par ratio eſt, vbi ambo contraria ſeſe mutuò reſpiciunt,& ex ſeſe naſcuntur ſub corruptionis modo, hoc eſt, vt cùm alterum con- trariorum naſcitur, alterum perimatur, veluti, retine- re,& amittere: obligare,& liberare: contrahere,& di- ſtrahere: teſtamentum facere,& teſtamentum reuoca- re:nunciare nouum opus,& remittere. In his enim& ſimilibus eadem eſt iuris diſi poſitio vt quod in vnoſta tuitur cenſeatur etiam in alio ſtatutum. Vt ecce: In obligatione di ſj poſitum eſt, eam tempore produei non poſſe. l. ſi certis annis C. de pactis. Ergo nec tempus perimere poteſt obligationem. l. obligationum ferè.
CO N 61
8. placet. D. de obligat.& actio. Sic quando contractus fuit bonæ fidei, eius quoque reſolutio erit bonæ fi- dei. I.ab emptione. D. de pact. f. nihil tam naturale. D. de diuerſ. reg. iur. Contrectare eſt loco mouere. at que ita in quæſtione;, de fürtis verbum, accipiendum oſtendit I.. S. firem. D. de acq. poſſ.& alibi ſæpè. vt autem furtum contrecta- tione cõmittitur, ita purgatur, ſi res reponatur I. 40. D. de ſtatulib. Contributio eſt collatio, vt fit mercium pro iactu. l.r. D. ad leg. R hod. de iactu. 1, Controuerſia eſt certarum perſonarum de re propria con tentio,& dicitur ante litem conteſtatam. l. ſed& ſi le- ve decbeni hered. IIEn Controuerſia aquæ in l. ffuminum. s. itẽ ſeruus. D. de dam no infecto. dicitur vis Kimpetus. 4 Controuerſiam poſſeſsionis facere is videtur, qui pro- hibet ali quem vti poſſeſsione ſua naturali. l. ſi duo. S. hoc interdictum ſufficit. D.vti poſsidetis. Contubernales, proſeruorum coniugibus,& natis, in- ſtructo fundo continentur. l. quæſitũ. S. ſi inſtructum. D. de fund. inſtru. Contubernales in re militari dicuntur commilitones qui in iiſdem tabernaculis, ſeu tentoriis militant. l. rem. S.. D. Commod. 2 Contubernalis ſeruus pro domeſtico. l.vlt. de aur.& arg. leg. Conmtubernium primùm militum dicitur à tabernaculis militaribus l.. S. à barbaris. D. dere milit.& apud Sue ton. in Iulio, cap. 2.— Cõtubernium etiam ſeruile connubium ſignificat Paul. lib.z. Sentent. titu. 20. 1.14.§. ſeruiles. D. dericu nupt. l. 49.de manumiſſ. t eſtam. Contubernium generalius accipitur in s. quibus connu- merari. Inſtit. de hered. quę ab inteſt. Contumacia euidens, quæ& manifeſta.& contrahitur, ſi reus dicat ſe non compariturum, aut obtemperatu- rum.& 1. 1 Contumacia præſumpta, eadémque& dubia, cùm reus ad domum citatur, vel invaluis ecclefię non compa- ret. Eadem&.. Contumacia, inobedientiam ſignificat,& propriè con- temptum potiorum:& eſt delictum perſonale, per- ſonam ſequens inobedientis. Vnde fit, quòd procu- ratores,tutores, vel curatores, ſinon obtemperaue- rint iudici, ipſi tenentur, non dominus, pupillus, vel adoleſcens. l.. ſi procurator. D. ſi quis ius dicen. non obtemper. 11 81 2 Contumax eſt„ qui tribus edictis propoſitis, vel vno protribus, quod vulgò Peremptorium adpellatur, li- teris euocatus vel denuntiat ionibus conuentus, præ- fent iam ſui facere cõtemnit. l. contumacia. de re iu d. Ceterùm, qui ad maius tribunal euocatus eſt, ſilitem inchoatam deſcruit. contumax nõ videtur 1.54.Dlde re iudic. 1113922 19 Ltt ⸗I 1 Contumax item dicitur, qui vocanti in ius non obtem- perauit. Contumaces autem nõ videntur, niſt qui cùm obedire deberent, non obſequuntur: id eſt, qui ad iu- riſdictionem eius, cui negant Obfequi, pertinét. d. l. contumacia. Ceterùm, Contumacem per annum ius ſuum amittere, Doctores tradiderunt, idque in ſim- plicis contumaciæ pœnam. contra mentem§. vltimi in noua Juſtiniani Conſtitu. C. de Aſſert. tol. vt latius declarat Alciat. c. 17. libr. 3. Parerg. Obſeruandum ta- men, Contumacem eſſe citationi,& non obtemperare ius dicenti, diuerſa eſſe.... iIt. Contumax etiã eſt qui omnino nõ reſpõdit in iure inter- rogatus. l. de etate. s. qui tacuit. D de interrog. actio. Contumelia à contemnendo dicitur. Vlpia. l.1. O. de in- iur.& famoſ-libell. quod& Seneca probat li. de Tran quill.vitæ it. m h V

CON
Conturbare pro decoquere l.. S.idem ſtito.& Martial. lib. Epig.9: Couturbabit Aitlas& nen crit vncia tota, Decidat tecum, qua pater ipſe Oeumn. 4 Conubium, vt Vlpianus in Inſtit. diffinit-titul.. ci VXO ris iure ducendæ facultas Iſido. lib. 10 cap.vlti Conu- bium, ait, dicitur, cum æquales nuptiis coëunt. Conu- bium non eſt cum Ciuis Komanus cum Latina iun- gitur. Ciceroin Top.
Conuenæ dicuntur, qui èdiuerſis mixti nationibus, in vnam coaluerunt ciuitatem, qualis eſt origo Veneto- rum..
Conuenire in manum dicebatur materfamiliàs, quæ in matrimonium, certis ſollennitatibus adhibitis coi- bat. Cicero in Topic. Vlpianus in Epito. tit.9.
Conuenire, eſt in ius vocare. hinc eodem ſenſu couuen- tio I. 4- D. de rei vindica. l. 7. C. de præſcript- 30. vel 40-ann.
Céuenire teſtato l. 10. S. ſi quis particeps. D. quein fraud. credit.
Conueniri interdicto, nihil eſt aliud, quàm quòd, compa rente iam aduerſario, poſtulatorem petere; vt ſumma- tim cognoſcatur, tunc mandatum iudicis exequen- dum eſſe.
Conuenire dicuntur, qui ex diuerſis locis in vnum col- liguntur,& veniunt: ita qui ex diuerſis animi motib. in vnum conſentiunt, id eſt, in vnam ſententiam de- currunt. Vlpia. l.1. D. de pact.
Conuenit, abſolutè, hoc eſt pacto firmatum eſt.
Conuentionis autem nomen adeò generale eſt, vt ele- ganter dicat Pedius, nullum eſſe contractum, nul- lam obligationem, quæ non habeat in ſe conuen- tionem, ſiuere, ſiue verbis fiat. Pertinet enim con- uentionis verbum ad omnia, de quibus negotij con- trahendi tranſigendique cauſa conſentiunt, qui inter ſe agunt. Ibid.
Conuentionum autemtres ſunt ſpecies: Aut enim ex pu- plica cauſſa fiunt, aut priuata, aut iuriſgentium.
Conuentio publica eſt, quæ fit per principem, aut quo- ties inter ſe duces belli quædam paciſcuntur. 1. con- uentionum. D. de pact.
Conuentio legitima eſt, quæ aliqua lege confirmatur. Etideò interdum expacto actio naſcitur, vel tolli- tur, quoties lege, vel Senatuſconſulto adiuuatur. l. legitima. D. ęo-tit-
Conuentiones Iuriſgentium, quædam actiones pariunt, quædam exceptiòones. Quæ pariunt actiones, in ſuo nomine non ſtant, ſed tranſeunt in proprium nomen contractus, vt emptio, venditio, locatio, conductio, focietas, commodatum, depoſitum,& ceteri ſimiles contractus. Sed& ſtin alium contractum res non tranſeat, ſubſit tamen cauſa, eleganter Ariito Celſo reſpondit eſſe obligationem, vt putà, dedi tibi rem, yt mihi aliã dares: dedi, vt aliquid faceres: uισ σσηικαφν
Labeo-D. de in-
Aacaeν⁴,& hinc naſci ciuilem actionem. l. iuris gen-
tium. D. eod. tit.
Conuentionales ſtipulationes ſunt, quæ ex conuentio- ne reorum fiunt, quarum totidem ſunt genera, quot (penè dixerim) rerum contrahendarum. Nam&ob ipſam verborum obligationem fiunt,& pendent ex negotio contracto. l. ſtipulationum aliæ. D. de verbo.
oblig. 1 1 Conuentus quatuer modis intelligitur Feſto libr. z. Pri- mò cùm quemlibet hominem ab aliquo conuentum e dicimus: Secundò, cùm ſignificatur multitudo ex compluribus generibus hominum, contracta in v- num locum: Tertiò, cùm aliquem in locum frequen- tiæ hominum, ſupplicationis, aut gratulationis cau
ſa populus colligitur: Quartò, cùm à magiſtratibus
nudicij cauſa populus congregatur.— Conuentum Theophilus s-cadem. inſtitu. quib. ex cauſ.
C 0 N
manumitt non licet. diffinit, bslop Xpevop 530 ualaXNg2 αα ivevoNtEv; k9 5 0124 AuxzJal, d 6 dε μνενοι dαεεσεραφ p räs kaap xias. Sic conuentumagerée, apud Cæſarem libr. 6.de bell. Gallico& M. Ciceron. 7 ·in Verrem.& vide infrà Forum.
Conuentuale eſt congregatio ſubditorum ſine conſenſu
pralati ca. 17. de. ſcru.& c. multis.
Conuentus aliquando ſignificat ius Epiſcopale c. ſicut. 16.q. 3.& ibi nota.
Conuentus etiam pro monachorum collegio ſumiturc.
edoceri. de reſcript. Clem. ⁊. eo:tit.
Conuentus amica bilis, id eſt, compromiſſum.
Conuerſatio æqualis pro cõſuetudine familiari, 1. obſer uandum. D. de offic. præſid.
Conuerſus dicitur omnis eccleſiaſtica perſona ca. duo. 11.quæſt.i.
Conuiuium M. Ciceroni, quòd vitæ coniu nctionem ha- beat l. fi. D. de aleato.
Conuoti iiſdem votis obligati.
Copiæ pro commeatu,& annona l. 2z0. D. de compenſ. & Caſsiod. libr. c. Varia-in formul. præfacturæ anno næ. Vnde
Copiare verbum caſtrẽſe de quo Gellius& Nonius, Bril- foniuslib. z. Solutionum. Duarenus libro ¹. Diſputa. cap. 26.
Copias pro materiis ad ædificandum idoncis dixit Vi- truuius lib. 6. ca.vlti.
Copiatæ in Nouella luſtiniani.[9. venoba nſa,% ενν Aa Jaàrop tuꝑopap ua avovles, vocantur. Sic enim Lexicon beati Germani hoc verbũ interpretatur. Nos libitina rios, vel pollinctores, vel veſpillones reddere poſſe- mus.
Conuicium iniuria verbis facta eſt I. 1. D. de iniur. Dici- tur vel à concitatione, vel à conuentu, hoc eſt, à col- latione vocum. Cùm enim in vnum complures voces conferuntur: conuicium adpellatur, quaſi conuo- cium. l. item apud. s. conuicium. D. de iniur.& tamoſ. libel. 3
Coquinatorium, vel vt Haloander legit, coquinarium in ſtrumentum l.& ſi non ſunt.. intecti. D 44 aur.& ar- gen-leg. 8 3
Coracinum colorem Iuriſconſult. nominat in 1. quæſi- tum. S. coccum. D. de leg.3. nec Crocinum legendum
ſit, quod habet Nor. editio, Alcia. nigrum interpreta- tur in barerg. quo loco colores explicat:& dicitur wara aoαανς 4
Coram factum, ex natura rei plerunque illud non vide-
tur, cui intelligentia non accefſerit cùm qui animo non adeſt, abeile videtur. l. diem..coram. D. de arbit.
Vide-Alciatum in l. coram T itio. de verborum ſigni-
ficatione. 143
Corbis in l. in inſtrumento. D. de fund. inſtruct. inſtru- menti genus cogendorum fructuum cauſſa compara- tum viminibus factum. Varro. li. 1. de re ruſtic.
Cornelia lex, vide infrà Lex.
Corniculaxij, adiutores Principis cuſtodiæ, vel officia- lis vocabantur. Accurſius, Accenſi, inquit, diceban- tur attributi decurionibus, hoc eſt, miniſtri eorum: nuaſ ad cenſum additi. Quos nunc Commenzarien-
es,& Cornicularios adpellant. Dicitur autem Cor- nicularius in bello, Accenſus decurionis. In Palati- na militia Cornicularij accipiuntur pro Accenſis Pri miſcriniorum, vel Principis proximorum. Alciatus
in 1. 2,corniculario. C. de prox. ſagr. ſcrin. lihr. 12· Caſ- ſiodorus tamen ſcribit libro 11. Varia. C ornicularios dici officiales, qui præſunt cornibus ſecretarij quod verius puto.& vide l. 1. de apparit. Præfect. Præto. li- 12-
Corniuli in l.. C. de adparit: prafect. Præto. qui ſint, nõ
du mplanè mihi conſtat, illüdqueverbum intactum re liquére Accurſius, Alciatus,& J. Cuiacius. Liuius li- bro 10. Equites omnes, ait, ob inſignem multis lo- cis natia

14nl.[9.*as. .„ Kic es
lerlegit, cog n L
CO R
cis nauatam operam, corniculis, armilliſque argen- tariis donat.
Cornuarij in l. fin. D. de iure immunitat. vel qui cornua confic iunt, vel cornicines, qui cornu canunt, quos E- neatores à priſcis dictos Feſtus ſcribit libro 1. L'ater- nus à Tubariis eos ſeparat, vt& Cornicines à Tubici nibus Veget-lib. z. cap. 22.
Coronarum genera,& differentias perſequitur Tertul- lianus lib. de Côrona milit. Gell. lib. 5. ca. 6.
Coronæ menſarum l. 19.2. perueniamus. D. de aur.& arg.
leg. quas conuiuiis adhiberi ſolitas antiquorum teſti- moniis liquet. Coronæ ſacræ, quæ Althetis in certaminibus ſacris præ- ſtantur l. 40. D. de re iudic. Coronarium aurum in Rubri. de auro Coron. C.& l. 15. C. Theod. de legat. Seruius libro 8. Eneidosita adpel latum tradit quod à victis gentibus dabatur, quod pro ter conc eſſam vitã illis impoſitum erat.& vide Lam pridium in Alexandro.& Ammian. Marcellinum li- bro 25.
Corporati qui ſunt ex corpore collegij, vel ciuitatisl.
fin. C. de nauicul. libro 11. Il. vnica C. de priuil. corpo- rat.vrb. Rom. l.vnica C. de Alexandr. primat. Quæ eſſent eorum munera docet Symach. Epiſtol. libro 1. Epiſto. 13.
Corporalis poſſeſsio, quæ corpore tenetur. Corporali-
ter autem poſsidet, qui poſſeſsioni incumbit I. 24.
& I. 25.S. fin. D. de acqui. poſſ.l. 40.§. fin. D. de pignor. actio.
Corporalia pignora ad differentiam nominum,& iur. l. 15.S. ſic quoque. D. de re iudic.
Corporaliter etiam acceptum pignus dixit Iul. patritius in Epitom. Nouell. tit. 20.
Corporaliter præſtitum iuſiurandum l. 1. C. ſi aduerſ.ven
dit. l. pen. C. ſi min. ſe maio. dix. id eſt, vt interpretan- tur Doctores, tactis ſacroſanctis Euangeliis. Sed verbum Corporaliter in dict. l.i-à Tribuniano addi- tum putem. Nam de Euãgeliorum ta ctu nuſquam co- gitauit Imp. Alexander, qui Chriſtianus non erat.
Corpus poſitum, pro ſepultum apud Scæuolam in S. ci-
baria. l. fin. D. de alimen.& cib. legat. Huius verbi vſus latè patet, variéque, quem fideliter tradit Kobertus Stephanus. 1
Corpus, pro collegiis& vniuerſitatibus à Iuriſcoſs. ac- cipitur, vt Calliſtratus de excuſat. l.non tantùm. ltem Pomp. de vſucap. l.rerum. Corporum, inquit, tria ge-
nera ſunt: Vnum quod cõtinetur vno ſpiritu,& Græcè iro atyop ouαves vocatur, vt homo, tignũ, lapis: Alterũ, quodex contingentibus ſe, hoc eſt, ex pluribus in- teriſe cohærentibus conſtat, quod u&⁵ tyop vocatur:
vt ædificium, nauis, armarium. Tertium: quod ex di-
ſtantibus capitibus conſtat, vt corpora plura non fo- luta, ſed vnt nomini ſubiecta, veluti populus; legio, grex. l. 24.S.item ea. D. de rei vend.& vide Senecam libro 17. Epiſtol.& Plutarch. in præceptis connub. Corpus menſorum frumenti l. 10.§.. D. de vacat. mune. Sic Corpus Fabrorum lI. pen.. quibuſdam. D. de iure immu. Corpus nauiculariorum l. 2.§. licet. D. eod. Cor pus patrimonij l. 25.8. quod autem. D. de petit. heredit. Corporales res ſunt, quæ tangęi poſſunt, veluti fundus, homo, veſtis: incorporales ſunt, quæ tangi non poſ- ſunt, qualia ſunt ea, quæ in iure conſiſtunt: ſicut hiere- ditas, vſfufructus. Inſti. de reb. corp.& incorpo. Gaius lib. 2.1. s.ha autem. D. de rerum diuif. b Corradere, eſt cum difficultate ſummam aliquam ex vé- diti one redigere I. 5.D. de admini: tut. Correctores, pro rectorib.& gubernatoribus, apud Her mogenianum inl. de omnib. D. de offi. præſid. l.vni. C. vt om. iud. Anianus Nouel.;. Vide. titul. 3. Caſsiod. li. 3-Variar. Corriuales ſunt, qui ex eodem riuo ſimul aquantur, Et
CRE 62
per tranſlationé, qui eandem amicam habẽét commu- nem Vlpi. de aq. quot.& æſti. l. 1.Corriuales, inquit, id eſt, qui per eundem riuum aquam deducunt.
Corruptela, eſt peruerſa conſuetudo ſacris canonibus inimica c. cum venerabilis. de cõſuetud. in vol. Greg. c.ad decorem. de vit.& honeſt. cleric.
Corruptores teſtamentorum, aut aliarum ſcripturarum pœna falſi tenentur, non ſolùm ſi corruperint: verum etiam ſi reſignauerint& legerint per iniuriam, vel ſi aduerſario legendas prodiderint. l.. 5. is qui. depoſ. l. qui teſtamentum. Et l. Paulus reſpondit. D. ad l. Cor. de falſ. l. eum qui. C. eodem titulo.
Corrigi dicuntur, quæ praua& dura ſunt, cum in me- lius emendantur, reformantur, aut interpretatione molliunturl. 7. D. de iuſt.& iu. l. 79. D. pro ſocio. Græ-
ci kmavo sp, dicunt. b
Correctio legum, id eſt emendatio, vel mutatio effugien da eſt.
Corrumpere latè patet& ad animum& corpus, aliãſ- ve res refertur. 8
Corrupiſſe(quod ad leg. Aquil. adtinet)videtur, qui vi- num ſpurcauit, vel effudit, velacetum fecit, vel alio
modo vitiauit l. 27.§. inquit lex. cum s. feq. D. ad leg. Aq. Item ſi frumento harenam, aut quid aliud immi- ſcuit cuius difficilis ſeparatio ſit, quaſi de corrupto agetur d. l. 27.§. ſi quis veſtimenta.
Corrupiſſe etiam intelligitur tabulas, qui eas interleue- rit. I. 42. D. ad leg. Aquil. l. 3ſ. D. de dol. mal.
Corrumpere ſeruum(quod ad titul. de ſeru. corrupto, per tinet)videtur, qui eum deteriorem facit. Quod quo
ſit accipiendum modo exponitur l.1.S. fin. D. de ſcruo corrupt.
Corrumpere pro vitium adferre& violare l. ſ. D. de quæ- ſtio. l.8.. qui nondum. D. depœn..
Corrumpi dicuntur ſtipulationes, legata, libertates, quæ aliqua ratione vitiantur,& intercidunt I. 11. D. de ſer- uitut. l. 30. S. diuus. D. de fideicommiſ. liber.
C P. nota eſt in extremo præfat. Inſtit. Conſtant inopo- lin ſignificans. D. C P. hoc eſt datum Conſtanti nopo- li& alibi ſæpiſsimè.
Coſtum l. fin. S. ſpecies. D. de publicanis. Radix eſt herbæ in India, Arabia, Syria, naſcẽtis iucundi odoris Dio ſcoridi Plin. lib. 12.ca. 12. Ifidor. lib. 17. ca.9.
Cotoria, vena eſt vnde cotes exciduntur. Alphen. in 1. Cæſar. de Publi. Cum inſulæ Cretæ cotorias locaret, legem dixerat.
Craluttus„Koabα‿ν, lectulus meridiano idoneus I. 20. §.8. D. de fund. inſtru.
Cratitius paries, qui rectis cratibus, tum aliis tranſuer- ſis illos preſſe circumplicantibus l. ſi fratres. D. pro ſo cio. Vitruu. lib. 2-cap. 8.
Credentia eſt aſſertoria epiſtola, quã vulgò certificatio- nem vocamus, cum ſaperior Magiſtratus fidem facit pro ſubdito, vel etiam pro alio. b
Credentiarium nominant barbari eum, qui ſit à dapib. præguſtandis: quem peculiari nomine Sueton. in vita Claudij, vocat præguſtatorem. Qui ad principum men ſas minutatim, ſuo more, edulia cõſcindunt: qui mos.
apud Italos vbique eſt vulgaris. Scructorum nomine võocari poſſe, cenſuit Inſulanus.
Credere propriè is dicitur, qui ita rem alienat, vt do- minium transferat, qui enim dominium retinet, fi- dem alterius non ſequitur: hincque in creditum ire dicitur, non qui rem ſuam, ſeu certam ſpeciem ven dicat, ſed in perfonam agit, vt ſibi ſatisfiat. Vnde& per Prolepſin, in creditum ire ſimpliciter pro cre- dere accipi, plerunque conſtat. l. z.§. mutui datio. eo- dem,& alibi. b
Oredendi adpellatio, quemadmodum Celſus ait, ge- neralis eſt. Nam cui cunque rei adſentimur, alienam f dem ſecuti, mox recepturi quid ex hoc contractu 88
ere

CRE
dere dici tur, auctore. VIpiano.l.„ſ cer.pet- Creditorvt quis dicatur, ſatis, quòd fidem alterius ſecu tus ſit, vel verè, vel legis interpretati one. l. qui in frau- dem. S. ex omni. qui& à quib. manumit. AKar⸗V Creditores peculiares, qui in peculium credidi aute pianus in l.his conſequenter. S. ſi filiusfam. D. famili. erciſc. Creditores eos accipere debemus, qui aliquã actionem vel ciuilem habent(ſic tamen, ne exceptione ſubmo- ueantur)vel honorariam, vel in factum, VIpianus 1. is cui. D. de action.& obligat. Creditor, autem is eſt, qui except ione perpetua ſubmo- ueri non poteſt. Qui autem temporalem exceptionem
timet, ſimilis eſtconditionali creditori, Paulus l. cre
ditor. D. de verb. ſig.
Creditores accipiendos eſſe cõſtat eos, quibus debetur ex qualicunqueactione ‚Vel perſecutione, vel iure ci- uili, ſine vlla exceptionis perpetuæ ſubmotione, vel honorario, vel extraordi nario, ſiue purdè, ſiue in diem, vel ſub conditione, quòd ſi natura debeatur, non ſunt loco creditorum. Sed ſinon ſit mutua pecunia, ſed con tractus, creditores accipiuntur. Vlpian. 1. creditores. D. de verb. ſig.
Creditorum adpellatione non hi tantùm accipiũtur qui pecuniã cre diderint, ſed& omnes quib. ex ali qua cau- ſa debetur. Gaius in l. creditorum. D. eo tit.
Creditores adpellantur quibus quacunque ex cauſa a- ctio cum fraudatore competat- Paul. 1. ſi cui. D. de ſta- tulibe.& Nou.vt credi to. prim.· aggred.. credit orem autem. Conſt. 4. Creditores ſecundum vetuſtatem nũc quoque cenſentur, quicunque actionem habent ex mu tuo, vel alio quouis contractu.
Creditorem abſoluere, liberare creditorem, dimittere creditorem alciato, pro eo quo eſt, ſoluto debito di- mittere creditorem, qui ſtante vltrò citrõque obli ga- tione quodammodo ligatus videtur. l.& in contraria. D. de vſur.
Creditum à mutuo differt, quo genus à ſpecie. Nam cre-
ditum conſiſtit etiam extra eas res, quæ pondere, nu- mero, menſura continentur. Item mutuum non poteſt eſſe, niſi proficiſcatur pecunia: Creditum autem ſit in- terdum, etiam ſi nihil proficiſcatur, veluti ſi poſt nu- ptias dos promittatur.- Paul. l. mutuum. D. ſi cer. pet.
in Creditum pecuniam accipere, pro accipere mutuo, ve lut ſvam fœnerare. Opp-mandatu domini ſumere& fœnerare. VIpia. in l. ſi remunerãdi. S. apud Iulianum. D. mandat.
Credere,& deponere diuerſa ſunt,& ſeparata. l. ſi véẽtri. S. in bonis. D. de priuil. credit-
in Creditũ ire ex cauſſa emiptionis, vel alio ſimili contra
ctu dicitur l. z.§. is autem. D. ad S C. Maced. in Creditum abire idem ſignificat, quod alias dicitur fidem emptoris ſequi,& fidem habere de pretio. l.z1. D. loca. in Creditum ire dicitur, cum rei dominium in accipien- tem ſequitur.
in Creditum poſsidere eſt in Crediti vicem,& locũ poſ-
fidere. l. 15. S.ſi pignora. D. de re iudic. in Credito eſſe argẽtum dicitur, quod in nominibus eſt I. 27.S. argento. D. deauro& arg. Crediti adpellatio eam tantùm pecuniam demonſtrat, quæ peti poteſt, non etiam eam, quæpetitionem qui- dem non habet, ſolutione autem facta, repeti pecu- nia non poteſt l.4. S. fi. D. de ſolut. Crediti quoque adpellatio ad mutuam tãtù m pecuniam reſtringitur, putà in Macedoniano. Cremia, hoc eſt, ligna ad cremandum præ cæteris apta, ſicut ex pinu fiunt apud luriſcoſs.& Columell. Cretio, eſt certus dierum numerus, in quo inſtitutus he- res, aut adit hereditatem, aut finito tẽépore cretionis excluditur, nec liberum illi eſt tempus vltrà capiéẽdæ
40 R
hereditatis, Adecernendo adpellata, id eſt, ä conſti- tuendo, quòd heres debeat decernere. Cetera Alciatus lib. z. diſpunct. cap. 7.
Creti fodinæ 1.9. 5· ſed ſi. D. de vſufr. l. 13.§. inde eſt. D. eo. 1. 77.D. de verb- fignific.
Crimen generale verbum eſt delicta cõpræhendens Bar- tolo l.tranſigere. C. de tranſact.
Crimen pro criminatione,& accuſatione ponitur I. 3. C. de calumniat. l. 21.D.de§ C. Sila Inſtit. de ſuſpect. tut. in princip. vbi quod luſtinianus crimen, Theophilus naucoelap,adpellat. Eodem ſenſu
in Crimine perſeuerare dixit Vlpianus 1.7.D. de accuſa.
ro in accuſatione. b
Crimen à delicto diſsidet, quòd illud capitalis fraus ſit, vt cædes, falſitas,& c. Delictum priuata noxa eſt l. 17. §.16. D. de ædilit. edict.
Crimen læſæ maieſtatis eſt, vbicunque quis contra prin- cipẽ vel vrbem aliquid molitur, aut qui profugit ad ho ſtes, vel illos iuuat quali cunque cauſa, ſcilicet, armis, conſilio, vel pecunia: vel qui fubiectas prouincias ni- titur facere rebelles, vel ſeditiones aut bella mouet in ciuitate, vel qui prælatũ, magiſtratum vel principem occidit, vel qui contra latus eius militat, vel arma fert& occupat contra rempublicam. Et idem dicitur cri men perduellionis, id eſt, hoſtile, nam perduelles dicuntur hoſtes. Secus ſi committatur hoc crimen non contra rempubli cam, quia tunc non dicitur per- duellionis, ſed ſimpliciter læſæ maieſtatis. Et nota: Nonſubditus crimen læſæ maieſtatis nõ committit, vt in S. rurſus. in cle. paſtoralis. de re iud. vbi rex Sici- liæ Robertus, non eo modo ſubfuit Henrico Impera- tori, vt crimen læſæ maieſtatis in eum commiſerit.
Crimen maieſtatis eſt illud, quod aduerſus populum Ko
manum, vel aduerſus ſecuritatem eius committitur. 1.1.ad 1. lIuliã maieſt. Securitatis ſignificationem Ac- curſium nõ intellexiſſe, admonuit Budæus qui inquit: Securitas reip. eſt aoaaa, cum, ſcilicet, ſtatus reipu. ita compoſitus eſt, vt nulla ex parte periculum immi- nere videatur, nec ſit metus belli externi, aut inteſti- ni. Itãque hoc loco ſecuritatem ab VIpian. Latinæ lo cutionis libenter obſeruanti, acceptam eſſe.
Cri minalia iudicia, vide inf. Judicia.
Crimina legitima, ſunt, quorum iudicium lege aliqua ia diciõve eſt conſtitutum.
Crina in l. 21.s.]. D. de aur.& arg. leg. lilium rubens. Mo- ſcopulus toοιφαε½ Kelvyop aνον⁷ vop&idos uſs 4u0εν½, 8- gi9e& Xev-& Aεara duιeεεο Xtε o]a Falſo apud Vpi
anum legit Oldendorpius, Crinalia.
Crocufantia in ornamentis mulieribus referuntur 1. 27.
de aur.& arg. D. planè in Lexico Beati Germani reti- culum„νρrados,& upouiavles, vertitur.
Crurules, quod Beroaldus Maior elegans vocabulũ dicit reponendum idem purat apud VIpianum in l. argu- mento-. de aur.& argen. leg. nam pro eo vulgati Codi- ces habent, Faſciæ crina les falſé. nam in Pandect. Flo rent. eſt, Crurales. Crurules,& Pedules VlIpianus ad- pellat, à cruribus ſcilicet& pedibus veſtiendis.
Cruſtuari], à cruſtis, quarum mentio apud Paulum in l.
pediculis. de aur.& argẽé. leg. dicti, quorum art ificio va ſa cruſtis illigabantur. Huiuſcemodi cruſtarum me- minit Iuuenalis Satyra quinta.
Cruſtæ Iſidoro lib. 19. Etymo. cap. 13. tabulæ ſunt marmo- ris. Cruſtæ marmoreæ 1.17:S. quæ tabulæ. D. de actio. emp. Caſsiod. lib. 1. Varia. Cruſtæ aureę. l. z. D. de aur- & argen.
Cruſta agri l. 9. S. Alfenus. D. de aur.& arg. leg.
Cruſta in l. i. C. The. de Scænicis quid ſit docet ibidem interpres.
KpPi], VIpian. l. ſi duo. 3.§. ſed ſi ſupra. D.vti poſſvide Al- ciat lib. 2. prætermiſ. 4
Cubicularius l. 65.de leg. 3.& l. 203. D. de verb.ſign. quid
b ſit, do

40 deh 4 d Kclla 1 le 4) 6 4 Ae dere 54 4„ 4 1 13 4. 4 A. ſaf. 1 44 1 ¹ 3 P Lia 4. a 12 . 46p 5 anſaa. at 11 18 4 4 Nlche,.. 88 ua! 8 1 üt LAn e. 1 1 A cnden 1 . 4, 1 1 em 8 A G 151 A 3 1 14* l 1 . Cuodi!! 4 4 1 clis* 1
44 we ½ 4
pe culaſſ H A ldlectas nn ai Lehrin. 1.
s af 1 G 3 Wide A1 umagiltrau a. magiltratum m.
latus ers 445 Mlluz 7
6 rLdn 3 1 . 4 Kam. ti„ dcll. h
oft
z 44 Ulle, na 20 ö 4 1 coammmm
m, quta tunc nod en * 1uncn 1 1.
1
ter laſ mickeſ. aſæ maieſtatis ad ae Malis. de reiud a odo ſubiuitten o eſtatis incumco nr 4, quodaduerius E zuritatem eius d r curitatis ſignibq 9¹ dmonuit badu. aa, cum, ſcilictt,.
. Ia ex parte peni 11
tus bellienemiſ au itatem ab Vhil anti, acceptam 6 ſ. Judicia.
4 4 3 — rum iudicium!
aro. leg-liliumſ „91
„ 41 vafept 1ocp a 1
1 rdo cels-fal 1*
½ 4
1 inalla.
exicob
a, vertiu 4, Fe„ 1s v Al c 3.
& pedibus„—,1 n mentio⸗puc h 33ef ⸗ uſcemod— 1 pP uint*- 1 3p j ubule 60 74 aux taduli r1 7 2 Cdrunns- areA deaur-Ka 899 nicis quidin 1,ℳ 1 1 „* 4 D-ſtl ſſupa 9
ſit, docent nouiſsimi interpretes in Codic. quos ſecre tarios fecretorum vulgò adpellamus. Cubiculo præ- poſitum Xiphilinus aεαιοem ,vocat. Cubiculari), id eſt
ſecretarij No. S. 24. 26. 27. ſunt chartarij, vt ait Iulia-
ni Patritij interpres, quem videas.
Cubitus Nili in l.1. C. Theodo-de Nili agger. Incremen ta enim exundantis Nili cubitis metiri ſolebant. Plin. lib. ſ. cap. 9-
Cucuma, videtur eſſe genus ædificij, tugurij pauperis.
Ambroſ.pro vaſe quodam æreo videtur poſuiſſe. Vn- de Cucumellam inter vafa poſuit Vlpianus titu. ſi ſer uitus vend. l. ſi quando. Secus, inquit, ſi ſyluam ſeui ſ- ſet, in qua labra& crateras& cucumellas poſitas ha-
beret. Pro genere verberis cuiuſdã poſuit Martianus, ad I. Cor. de ſic. l.1. Si claua, inquit, percuſſerit, autcu cuma. Petronius Arbiter pro fornace videtur po- ſuiſſe. 1.
Cucumam, genus baculi ferrati Budæus exiſtimat. Po- lit. licet in Miſcel. indicat vocem eſſe inuentu raram, tamen hæc extat apud Martian. in 1. 1. ad l. Cornel. de ſica. Bapt-Pius ait eſſe genus vaſis, in I. ſi quando. S. cum in domo. Si ſeruit.vendi. Cucumellas perperam exponit interpres Cucurbitas eſſe, ſeu pepones, quos vulgus melones vocat. 3
Cucurbitare dicitur vaſallus, qui domini vxorem adulte rat, vel ad crimen iſtud ſaltem ſolicitat, turpiter ten- tat, affectat: item filiam, neptem, nurum, aut foro- tem eius polluit. Zaſius de feu-priua. Mariti cucurbi- tati ſolent duci Pariſiis per ciuitatem ab vxore retro- gradi ſuper aſinum, pręcone clamante, Qui ſic faciet, ſic accipiet. Næuiſanus in ſilua Nuptial.
Cuiuflibet conditionis: hæc addita verba in Principis conſtitutione, edicto, decreto, lege, ſeu quauis alia diſpoſitione, digniſsimos quoſque regulariter com- præhendit. 1 115.
Culcitræ, generali nomine vocari poſſunt, omne ſtragu- lum in quo aliquid quieſcendi gratia inculcatum ſit. Paulus I.z. de ſupelle. legat- Culcitræ, toralia, mappa,
villoſa,&c.& vide L. Baifium de reveſtiar.
Culleus, vter eſt ex corio factus Iſidoro libro. capite 27. Etymolo. capiens viginti amphoras. VIlpianus de fund. inſtructo. I. quæſitum. Cuppæ, inquit,& cullei. Item Scæuola, eodem libr. titulo. de annu. legat. l. le- gatum. Vini, inquit, falerni, quod domi naſcere- tur, quotannis binosculleos. Eſt præterea Culle us menſura frumentaria, tantundem capiens. Sceuola de pignor. act. l.vlt. pecuniam ſub pignore culleorum ac- cepit.& vide Sueton. cap. 21- Plini. libr. 18. cap. 31. erat item Culleus, ſaccus coriaceus, cui inſuebatur parri- cida, ſimul immiſſa vipera, ſimia,& gallo gallinaceo,
atque ita proiiciebatur inprofluentem.§. alia deinde lex. Inſti. depubl. iud. Theoph. aoαοε Soνοᷣvocat. Huius cuſſei meminit Cicero pro Koſcio Amerino,& l. ¼.. Th. quor. adpell. non recip.
Culinæ,(vt ait Aggenus Vrbicus)loca ſunt publica ino- pum funeribus deſtinata.
Culpa eſt læſio per imprudentiam alteri illata, quæ alio- quin humanitus euitari potuiſſet. Culpa, inquit Dona tus, eſt eius, qui neſciens ali quem læſit. Inſpiciamus hanc diffinitionem:
Culpa contingit bifariam: aliâs faciendo aliquid, quod
noceat. Et hæc retinet nomen culpæ: aliàs non facien-
do, vel prætermitt endo quicquam vnde damnum con ſequitur. Ea vocatur negligentia. l. magna negligen- tia. D. de verb. ſignifi. Simile videmus in adoptione, quæ dicitur adrogatio. l. 2. D. de adoptio. vnde lex ſæ- pe vocat latam negligentiam, pro lata culpa. l. tutor qui repertorium. S. competet. D. de admin. tut.& Ga- ius in I. ſi fideiuſſor. in princip. D. mandat. diſſoluta enim negligétia, inquit, prope dolum eſt l. magna. D. de verb. ſigni. Eleganter diſputat Paul. in 1. ſi ſeruum
CVIL. 63 ſtipulatus. in princip. D. de verb. obliga. ſic dicens: An culpa(quod ad ſtipulationem adtiner)in faciendo ac- cipienda fſit, an non faciendo. Ita que lex frequenter promiſcuè vtitur iſtis adpellationibus culpa ac negli gentiæ. Inſt. quib. mod. re contrah. oblig.. præterea& is. Culpæ autem nomine, ait luſtini. id eſt, Deſidiæ, acnegligentiæ. I. 1.§.is quoque. D. de act.& obl.
Culpa idem eſt quod negligentia, fegnities, deſidia I.
G
72. D. pro ſoc. l.. C.de pericul. atque ita interpretatur
cap. 1. S. præterea. verſi. quòd ſi. quæ fuit princip. cauſ. benefi. amitt. in vſib. feud. tametſi non eſſe negligen- tiam, ſed eius conſequens quidam putet. ulpa eſt Iæſio. Læſionem accipimus loco generis. Nam & dolus malus,& omnia planè maleficia ad læden- dum ſolent deſtinari, Ideoque velut res nociuæ ab hu
mana ſocietate reiiciuntur. Niſi enim ſequatur læſio,
non conſideratur dolus. l. ſi quis inpigno. in fin. D. de pign-act ideo quoque læſionis adpoſitiſsimè fit men- ſio in diffinitione, quia in cognitione doli, culpæ, pe- riculi, diligentiæ, ſemper oportet obſeruare relatio- nem quandam adalium. Nam& iuſtitia virtus,& iniu ſtitia, vitium, in hoc maximè difcernuntur, quòd ſem per ad alium referri volunt, vtl. luſtitia eſt. D. de iuſti.
& iur. Quare deuiatio vel declinatio non admodũ huc
pertinẽt. Additum eſt autem in diffinitione, per im- prudentiam illata. Hinc adparet differentia inter cul-
pam& dolum. Culpa enim eſt ex ſegnitie animi, vetru
ſticitate, vel inertia, vel ſimplicitate: quæ ſemper ha-
bent comitem imprudentiam. l.3. S.vlti. D. de ſuſpect.
tutorib. Dolusverò naſcitur ex malitioſa deſtinatione animi contemnentis omnem honeſtatem atque pru- dentiam, cum propoſito lædendi. Sequiturin diffini- tione, quæ alioquin humanitus euitari potuiſſet. Per hoc diſcernitur culpa à caſu fortuito. Culpa enim pro pter incurioſitatem reprehenſibilis eſt,& obligat læ- dẽtem: quia potuiſſet adhibita quadam di ligẽt ia pro- uidere, ne damnum contingeret. At caſus fortuiti ſu- pra omnem hominis prouidétiam plerunque incidũt, veluti, mors, fuga hominis non cuſtoditi, rapina, tu- Multnszinvendieze Foari magnitudines, ruinæ, nau- fragia, impetus predonum. l. contractus. D. de reg. iur.
l.quæ fortuitis. C. depig. act. nihil enim hic eſt, quod
in homine reprehendatur, cùm ſupra cuiuſlibet pru-
dentiam ſint,& fato potius eueniant. l.cùm duobus. S.
damna. D. pro focio. Et propterea, ſi dolus vel culpa præcedens occaſionem det huiuſmodi nocumentis, non cen ſentur caſus fortuiti. l. capitalium. S. incen-
diarij. D. de pœn. l.ſi ſeruus ſeruum.§. ſi fornicarius.
D. ad l. Aquil. l. qui petitorio. S.. D. de rei vend. l. eum qui. S. an pater. D. de fur. Inſt. quib. mo.re cõtrah. obl. S.item is cui.
Culpa eſt deuiatio à legis di ſpoſitione, ſecundum Pet. Culpa eſt deuiatio ab eo quod bonum eſt, quod per dili-
gentiam hominis potuit prouideri, ſecundum Barto. in l. quod Nerua. D. depoſit.
Culpæ quinque ſpecies tractant interpretes, videlicot,
latiſsimam, latiorem, latam, leuem& leuifs i mam. ſe
cundum Bartol. in l. quòd Nerua. D. depo. ſed certè, ex huiufſmodi Ptadibus maioris aut minoris culpæ non poſſunt conſtitui diuerſæ ſpecies. iux. l. fin. D. de inſtr. vel inſtru. leg. l. is cui. D. quemadmodum ſerui. amitt. Et ne quidem poſſunt omnes culpæ gradus certis de- finitionib. explicari, Primùm quia cenſendo magis, quàm diſputando percipiuntur. Ideõque Loumo e viſum eſt Iurecoſs. omnes culpæ circumſtantias duo- bus tantum capitibus complecti, vt alidès culpa dica- tur latior, aliâs leuior. lxcum res. S. culpa. D. de lega- tis I. 12
Culpa latior, eſt læſio, tam reprehenſibilis& iniuſta, vt
ſecundum communẽ ſenſum non poſsit excuſari. Vt ſiquis faciédo, aut prætermittẽdo nõ imelligat, quod omnes

CVI. omnes intelligunt. l. cedere diem. S. fin. l.latæ culpæ. D. de verb-. ſignifica aut ſiquis non ad eum modum curet res alienas, quo proprias ſolet. l. quòd Nerua. D. depo. Hic enim tãta eft fraudis ſuſpicio, vt talisincurioſitas rectè cẽſeatur dolo comparanda, vel proxima, vel etiã dolus ipſe. Nam hæ phraſes effectu iuris inſpecto non differunt. l. 1·S. hæc actio. D. ſi menſ. falſ.mod. dixe. l. mulier. s. fed enim ſi quis. D. ad 8 C. Trebel. quare VI ia. in l. 1. S. non autè aliàs. D. ſi is qui teſt. lib. eſſe iuſſ. erit. Sed culpa, inquit, dolo proxima dolum repræſen tat. Quanquã enim ſecundum rerum naturam, ſimi- lia, nõ propriè ſint eadem res, ciuili tamen ratione ni- hil prohibet, alterum prædicari de altero, propter eoſ dem ferè iuris effectus. Adpellatione enim doli mali regulariter lata culpa continetur. l. 3.. ex hoc edicto. D naut. caupo- ſtab. Quia, inquit VIpianus, in locato & conducto culpa, in depoſito dolus duntaxat præſta tur. l. 1.§. ſi quis feruum. D. depoſiti. Et hoc fefellit Bar tolumſe fruſtra torquentem in l. quod Nerua. D eod. tit. quemadmodum arbitri pronunciatio eſt ſentétia. Ex his intelligi poteſt definitio Martiani l. in actio- ne. D. de in lit. iuran. ſed in his omnib. inquientis, ob dolum ſolum in litem iuratur, non etiam ob culpam: ſcilicet leuiorem-. Alioquin ob latioréẽ iurari, verius eſt, iuxta l. z. C. de in li. iuran. Vbi autẽ dolus pro ipſo factoaccipitur: ibi lata culpa, pro dolo, per iuris in- terpretationem non intelligitur. l. in lege Cornelia. D. adl. Corneliã de ſicar. Pro facto autem accipi, eſt ipſum factum per ſeſe tam turpe cenſeri, vt puniatur, vt propriè conueniat illius deffinitioni. Conſtat au- tem diſtare definitiones doli& culpæ.
Culpæ latiori adnumeratur ignorätia iuris communis, niſi ob ætatem, ſexum, vel ruſticitatem ex cuſetur. l. re gula eſt. in prin.&§. ſi quis ius ignorans. D. de iuris& facti igno. Sciant(inquit paulus)ignorantiãâ facti, nõ iuris prodeſſe, nec ſtultis ſolere ſuccurri, ſed errãtib. ſed tum adpellatione doli non conti netur. l. ſed etſi le ge. s. ſcire autem. D. de peti.hered. Nihilhis refraga- tur l. à procuratore C. manda. A procuratore dolum,& omnem culpam preſtari, quaſivniuerſale, Omnem, de tribus ſaltẽ accipiendũ ſit. I. Neratius. D. de verb. ſign. nam nõ ſolùm tres aut quinq; ‚ſed infinitos culpæ gra dus ſignificant Imperatores. Sümatim, de culpa tene- ri procuratorem ‚VlIpian. dicit in l. ſi procuratorem. õ. proinde. D. mandati.
Culpa leuior, eſt incurioſitas, vel negligentia, quam alij plerunq; homines in rebus ſuis ſolẽt euitare. Id enim
eccatur duntaxat leui culpa, quòd non tam diligens fuit, ſicut alius d hlam circumſpectior fuiſſet. l. ſi cùm venderet. in fi.& l. ſeq. D. de pigno. actio. l. ſi puta- tor. D.ad leg. Aquil. culpã autem eſſe, ait, Paulus, cùm quod diligenter prouideri potuerat, non eſſet proui- ſum, aut tunc denuntiatum eſſet, cùm peri culum eui- tari nõ poſſet. Dicta eſt autem leuis, nõ, quòd ali quan do non grande damnum adferat, ſed quòd nulla planè coniectura colligi poteſt animus mali cõſcius. Ideò- que defectusille, licet non omnino ſemper excuſetur: leuior tamen exiſtimari ſolet, etiãſi magnum ſit dam- num. Argu.l.hi. D. de calumniato. Et quemadmodum in dolo& latiore culpa mens hominis inſpicitur: ita & in culpa leuiore ſimplicitatis habetur ratio. Frau- dis interpretatio(inquit Papinianus) ſemper in iure ciuili, non ex euentu duntaxat, ſed ex conſilio quoq; deſideratur. Simplicitatẽ autẽ adpello generaltter om nem animi ſegnitiẽ, vel ruſticitatem, vel inertiam. l. 3. S. fi. D. de ſuſpec.tutori. Proinde nullũ certius eſt ar-
umentũ animi ſimplicis ac minimè mali vnde culpa proceſsit: quàm ſi in propriis rebus nihilò ſoleat eſſe diligentior, ac fuerit in alienis-l. mulier. S. ſed ſi. D. ad SC. Trebellia. Sed ſi ait, Vlpianus, cùm diſtrahe- re deberet, non fecit lata culpa, non leui,& rebusſuis
C NI
conſueta negligentia: huiuſmodi rei rationem red-
det. Quo loco non diſtinguitur duptex lata culpa, vt
quidam opinantur, ſed leuis culpa deſcribitur. Impe- ritia quoque leuiori culpa adnumeratur, ſi modum non excedat. l. imperitia-D. de regul. iur. l. idem iuris eſt. D. ad leg. Aquil.. ſiquis id, quod. s. doli mali. D. de iuriſdi. l. 1.§. fin. D.de eden. l.z. S.vlti. D. de ſuſpect. tu- to. Illud& notandum eſt, quòd Iex nonnunquam, aut hominum conuentio, vltra innocentiam à culpa, re- quirit etiam diligentiam, vel cuſtodiam alicuius. Et in hoc diſcerni ſolent huiuſmodi adpellationes: vt a- lia cenſeatur diligẽtia, vel cuſtodia, quæ nominatim exigitur: alia, quæ facit ad materiam culpè leuioris. l. 1.§. ſæœpe euenit. D.depoſ. l. contractus. D. de regu. iu- ris. l. cùm res. S. culpa. D. delega. 1. l. ſi vt certo.S. nunc videndum eſt.& S. ſfeq. D.commodat.l. ſi cùm vende- ret.S.fin. D. de pignorat- act. l. nauta& caupo. D. naut. caup. ſtabul.l. heredes eius. S. non tantum. D. famil. er- ciſc. Ea enim diligentia vel cuſtodia, Jus ſeorſum & nominatim debetur, ad exactiſsimam boni patris- familiàs conſuetudinem exigitur, vt adparet ex. d.§. non tantùm. Et cuidentius ex l. ſi cùm venderet. S. fin. & l. ſeq. D. de pignor. actio. Verba enim Vlpiani, Ve- nit,& cuſtodia, Paulus ſic interpretatur, quæ diligens paterfamiliaàs in ſuis rebus præſtare ſolet. Ex prædi- ctis omnibus obſeruandum, cùm adpellatione doli mali regulariter compræhendatur latior culpa:conſe quens Ch adpellationem culpæ nõ adlatam, ſed adle- uem culpam pertinere. l. ſimora. D. ſolu. matrimo.l. in venditione. s. de tempore. D. de reb. iudicis auctorita. poſsid.
Culpam qui ſimpliciter dicit, de leui loqui intelligen- dum eum P.Faber ſcribit in l. contractus. D.de diuerſ. reg. iuris. quæ à Græcis ea ie adbellarur⸗Bum conſu le de culpæ generibus eruditè diſſferentem.
Cum voculæ vis, licet coniungat, accipiturtamen pro quamuisl.ſi ita.ʒ.C.quo qui ſque cred. libr. 10.& l. 6. C. Theod. de adpell.
Cum omnibus quæ domi ſunt, verba hæc qui accipienda ſint, explicat Iuriſcoſs. in l. Seius. D. de leg. 2.
Cùm moreretur pater, hanc formulam exponit Vlpianus l. fideicommiſſa. S. ſi filio. D. de leg. 3.
Cum pro, ſi, accipi quidam exiſtimantl. quodcunque. D. de verb. ſignifi.
Cum commodiſsimum erit, qui accipiendum ſit, expo- nitur in l. auus. S.pater. D. de iur. dot.
Cum omni cauſa, His verbis vti ſolet Lex, quoties fru- ctus, pertinentia, acceſsiones& reditus veluti in vnũ faſcem colligere vult: quaſi dicat, quicquid cauſam duxerit proueniendi quouis modo ex re aliqua. Vide Inſtit. de offic. iudic.
Cum populo agere(quæ verba legis ſunt X II. Tab.) eſt rogare Populum quid ſuffragio ſuo vel iubeat, vel ve- tet: vnde KRogatio, pro lege dicta.
Cum Patribus autem agere, eſt ad ſenatum referre- Vide Bud.in adnotat.poſteriorib. ad Pand.
Cum voluerit, adtempus vitæ extenditur, teſte Vlpiano in l. fideicommiſſa. S. ſic fideicommiſſum. de leg..
Cumulatio, eſt ius perſequendi multis actionibus in vno, atque eodem iudicio editis. Qemadmodum enim cumulus debiti, vocatur coadunatio multarum
ſummarum: ita cumulus actionum eſt editio plurium actionum. l. maiorem.& l. ſequent. S. Cumulum. D. de pactis.
Cumulatio actionum, ſicut etiam reconuentio, cum preę indiciis,&toto iudiciorum proceffu eſt introducta Propter ompendium litigand I, ſcilicet, vt apud eun-
dem ſudicem, eodémque tempore fimul diſceptentur
ea, quæ alioquin multiplicatis ſumptibus& moleſtiis ſeorſum expedienda forent. Et ided commentatores rectè dicunt: Cumulationẽ permitti ſemper, niſi fuerit
SeisckneHelt enle ena

commodat.1.
d.l.mautaca 1
B.Hontann..
a vel cüſtocia, V
aderciſsiman ilnmam
mengitar, nal
dn er kl cim T
to. Verdaenin eimtapretatu,. tdus hreſtare ſole a. dum, cim acpel ai. rrhendatur kriot A m culpænõadht 4
3 hmora.D dolu. r.
1 „„. IniA c. D. de ted iudic 1
cit, de leui lou r tin l. contractus b. a.üs, adpellatd 9e des ſlene niungat, accijit 89 quiſque credi 4
unt, verba bæcqi. al. Seius.Ddels 54 formulam ep 2i „D. de leg.j.
exiſtimantLqu ☛
aui acchjiead un t, qui accipte „de iur. dot vti ſolet Lex,' 4* ones& reditus 21¹ . 5 nic 19 uaſi dicat, qulc*
uuis modocl ſe d
da legi 2 Fragio ſuo e
ge d ich ſ dAad ſenatum 5 4 3
rib ad Pand. 9
rextendituf, atæexfenn me ultis 1 g 1 endl m— 10 editis- 18 crut couclt 1 T K*. 8 Soaumed D3 1. auent-
3
p sfunt 3 5 11
C V N
nominatim prohibita in iure. l. ſi idem cum eodem. D de luriſdict. om.
Cumulus patrimonij 1.z. D. vbi pupil. edu.
Cũmulus æris alieni. l. 4. D. ad§ C. Trebell.
Cuncti l. cunctos. C. de ſumma. Trinit.& fid. cathol.ver- bũ omnes quidem ſignificat: ſed cõiuncti,& congre- gati. Omnes verò etiam ſi in diuerſis locis funt.
Cunei peditum ſunt globi, vt Xexillationes equitum tur
mæ, at que hæc verba diſtinguenda ſunt in I. 1.C. Th. de bonis milit. Veget- libr. 3. capi. 19. Cuneus dicitur
multitudo ꝑeditum, quæ iuncta cum acie primò angu-
——— ——
C V R 64
Curiales, qui curiis adſcripti erãt J. pen. C. de exact. trib. iib. 10.1. 12.& 18. C. de epiſc.& cleric. Curiæ adpellantur triginta partes inquas Romulus tra- ditur populum Romanum diui ſiſſe, quoniam tũc rei- publicæ curam per ſententias earum partium expedie bat. Nunc ferè pro loco accipitur, in quo magiſtra- tus haberi ſolet. l. z. in princ. D. de orig. iur. Curia olim adpellata eſt pars populi ex diui ſione Romu li, qui primus Romanorum populum in triginta par- tes propterea diſtribuit, vr per eas commodè rogaret ſententias ſingulorum, ſicque reipublicæ curam ta- libus ſententiis expediret. Vnde vides, curam dediſſe
ſtior 2 deinde latior PrOC edit,& aduerſariorum ordi- nes rumpit. W
Cuniculus, pro canali. in l. Proculus. D. de dam. infec. l. ſupra iter. de aq. plu. arc. VIpianus in l. Seruius autem. de Riuis, Cuniculum vocat foramen ſub terra occul- tum. Feſtus protulit genere neutro. lib. z. 1
Cuppæ ſunt vaſa vinaria in quibus muſta coquuntur,& deferuntur(quæ quibuſdam impropriè& ineptè Ve- getes adpellantur)l. 15..4. D. de vſufruct. l. Lucius. D. de lega.3.& alibi ſæpè. 3
Cupidos pro amant ibus poſuit Iuriſconſultus I.x. in fin. D. de ædil. edict.
Cura à cultura ſeparatur. S. ſi quis à nõ domino. Inſtit. de rer. diuiſ. Nam& oues,& pecorũ fructus curari dicun- tur I. 60. in fi. D. de leg. 3.l.7. S. non ſolum. D. ſolut. mat. Item arbores. l.z. D. de impenſ. in reb. dot.
Curare pro ægrotis mederi l. 11.§. penul. D. ad exhib.
Curare lucum l. 27.§.vlti. D. ad leg. Aquil.
Curare veſtimenta. l. 1z. C. de furt.
Curare negotia, pro gerere l. 14.§.-.D. cõmuni diuid.
Curatores multiplicis generis libris noſtris memoran-
tur. Süt enim adoleſcétium, furioſorũ, prodigorum, mutorũ, ſurdorũ, dementiũ, fatuorũ, debiliumq; per- ſonarũ,& eorũ, qui rebus ſuis ſupereſſe nõ poſſunt. D. & C. de curat. furioſ.& Inſtit. de curato I.1. S.vltim.& l. 2.3.4 ·&. D. de poſtul. Horum munus cura& curatio adpellatur ſub titul. de reb. eorum qui ſub tutel. curã-
ve ſunt. Hinc 1
Curationis iudicium 1.11.D. de aucto. tuto. ceu actio ad- miniſtratæ curæ l. 4.C. de tranſact-
Curationem reſtitucre eadem forma, qua& tutelam di-
xit Paulus l.z2. D. de minorib. id eſt, curæ adminiſtra-
tæ rationem reddere.
Curator ventri datus l. 1.§. quoties.&§. ſeq. D. de vent. in poſſ.mitten.& alibi ſæpi ſsimè.
Curator bonorum, qui ad diſtrahenda, vel gerenda bona abſentis,& c. D. de curato. bon. Græcè curatores nae Aura vocantur l. 46. S.1-D. de adminiſt.tuto.
Curatores operum. 7. D. de offic. proconſul. l.2.§.1- D. de
oper. publi. quibus ſcilicet extruendorum refictendo-
rùmve ædificiorum cura mandatur l. 1.§. hi quoque.&
J.vlti. D. de mun.& honorib. Curatores corporum l. penul. in fi. D. de colleg. Curator municipum l. j. S. hæc verba. D. quod vi, aut clam. Curator reipublic.l. fin. D. de offic. adſeſ. l. 7. D. de pact. Vlpianus librũ ſingularem ſcripſit de offi. cura. rei p. qui& curator ciuitatis Græcè Aocuaues. vt eſt in l.3. C. de mod. mult. 5 Curator Cæſaris, pro procuratore l. fſi D. de offic. procu. Cæſ. l.z. D.de iure fiſc. Curatores frumenti,& olei emendi, quos ⁵oras,& 5X⁴⁵- vas adpellant l. fi. D. de mun.& hono. Curator Kalendari] l. fi. 6. item reſcripſerũt. D. de admi- rer. ad ciuit. perti. l.1. C. Th. de curat. Kalend. Curator diuinæ vel dominicæ domus. l. fi. C. de quadrie. præſcr. Nouel. Iuſti. conſtit.1. b Curax diligens& ſolicitus l. 18. D. de ædil. edicto. Curia& ſenatorum,& decurionum dicitur. I.z. D. quod cuiuſq; vniuerſ. l. 8. 5. iudicis. D. de pœnis. Hinc
honeſtiſsimam adpellationem curiæ: quia partes po- puli dicentes ſententias de ſalute reipublicæ, adpella bantur curiæ,& inde Curiatæ leges. d. l. 2. in prin. Curias àcura dictas eſſe, veluti per quas publica ſalus cu raretur, non ſine magna ratione Pomponius admo- net. Siquidem cura, ſolicitudo eſt,&anxietas animi, quaſi cor edens. Et profectò tali conatu atque diligen tia rempublicam iuuare oportet. Curia autem, aliàs ſignificat ordines hominum, qui cu- rant, vt in d. l.z. aliàs locum, in quo curabantur res di uinæ, vel humanæ. Nam& curia ſacerdotum,& curia ſenatus erat, ſicut Hoſtilia. Inde Curiales, ſeu curio- nes, ad curiam pertinẽtes. Curius maximus, cuius au- ctoritate curiones regebantur. Curiata lex à curiatis comitiis. Curionatus, ipſe magiſtratus. Iſta enim om- nia ſignificantiſsimã habent deriuationem à cura, ſci licet quæ ad publicam vtilitatem pertinet. Hoctem- pore dicimus curiam Komani Pontificis, Imperato- ris, aliorümque principum, quòd ibi frequentiam ho- minum verſari videmus. Cæterùm, vim& poteſtatem verbi, hoc eſt, rem ipſam quã ſignificat, nemo animad- uertit:& propterea curiarum maieſtas in leuiſs imos vſus paulatim eſt perducta. C. ſi curialis relicta ciui- te, rus habitare maluerit. Curiatæ leges, hoc eſt, curiatim latæ. Conuocato enim per ginta curias populo, ſinguliſque curiis velut in ſepta ſegregatis(id enim commodius videbatur ad euitandam multitudinis confuſionem) ſententiæ ro- gabantur, ad probandas vel improbandas leges, quæ ferendæ fuiſſent. Eodem modo curiata comitia nun- cupabantur, à cocundo, quòd omnes populi curiæ& artes coirent. Curioſi adpellantur, non qui vbi delicta fierent, denun- tiabant, vt ſentit Accurſius, ſed qui commiſſa in cu- ria Prineipis vel in comitatu Præſidum per omnes prouincias referrent ad præfectos, vnde& nomen ſumpſere. Alciat: in rubri. C. de curioſ.& ſtationar. li- brorx. Curagendarij proeodem ſumuntur l. C. Theod. de cu- rioſis.
Curmi, ex maceratis& coactis frugibus potus. Vlpian.
inl. ſi quis. D. de Tritic.& vin. leg. Igitur& acetum, ait, quod vini numero paterfamilias habuit,& zythu & curmi,& cętera, quæ pro hominum affectione atque numero vint habebuntur.9 Kovo opdob,domus alédis pueris deſtinatal. illud. 16. D. de ſac. ſan. eccleſ.us& enim puerum ſięnificat. Curſus vehicularis I. 1.&vlt. D. de mune.& hon. Curſus publicus 1. 4.C. de offic. præſid. Curſores, veredarij.“ Curſuales equi Caſsiod. libr. 4. Varia. Epiſtol. ad Godi- ſcalcum. I.9. C. Th. delegatis& dec. leg. Curules Ædiles dicti à curuli. Erat enim curule, vel cu- rulis, ſedes ex ebore, qua maiores magiſtratus vteban tur in curru, quo honoris gratia in curiam vehi ſole- bant. De his ædilibus eſt tit. D. de ædil. edict. Cuſtodes obſeruatores, qui actiones notant,& animad- uertunt l. z. D. de adminiſtr. tuto. vt Iuriſcoſs. de ho-
norariis tutoribus loquitur. b Cuſtos
———ÿ—— Zöͤö—öͤͤöͤͤͤͤͤͤ ſͤb ͤ

CV S b ₰
Quſtos eccleſiæ is dicitur, cui ea, quæ eccleſiæ comhetüt cuſtodienda traduntur,& committuntur texin c.,e offic.cuſtod.vbi.& in c.z · extra eod. exponitur qualé-
nam ſit eius officium,& munus. Cuſtodia, idem ſignificare videtur, quod vi ncula 8 prior tamen vox non niſi publicam complecctitur, P Krior & publicam& priuatam. l.vinculoru m de en. ſigni. Magiſtratus autem ex qualiber leuiſsima lihigione⸗ eum quem nocentem arbitratur, in carcerem ducere oteſt. Bald. in l. nullus.C. de exhib-reis· Accipitur etiã cuſtodia pro carcere publico 1.9. D. quib. ex cau-maio. in l. ad Cõmentarienſem. C. de cuſtod. reor. quoniam in illum rei, non pœnæ cauſa, ſed cuſtodien di mittun- tur. Sed& cuſtodia non rarò pro ĩpſo in carcerem con
iccto vſurpatur. l.12. D. de publ. iud.& apud Tranquil- b
in Tiberio,& Tertullianum in Apologetic.&a. 44: Cuſtodire diligenter, pro vincire accipiendum in 1. 1. D.
de fugit. adnotarunt& alij. Porrò ad cuſtodiẽdi ratio-
nem, quam Doctores obſcurè tractant; pertinet rem
conſeruare ſumptibus. l. Iulianus. S. Præterea. D. de
action. emp. l. domum. C. de rei vendicat,
kuεοτνα ο Græcis vrinatores, hoc eſt natãtes ſub aquis ſunt, qui ſe ſub aquas capite mergunt, à 2v παeνρ quod in caput ferri, deuolui que ſignificat.
Cymbium, poculi quoddam genus ad ſimilitudinem na uis cymbæ factum. Paulus deauro& argent- leg. l. pe- diculis. vide Pl inium lib. 37. ca. 8.
Cydoneum 1.9. D. de trit. vino.vini genus ex malis coto- neis confectum. hoe Diſcorides lib. ſ. uανετεμν otvop, vocat.
Cylindri in l.z4.5. fin. D. de aur.& arg. leg. oblongi lapil- li adornatum mulierum pertinentes. Horum memi- nit Tertull. lib. de habit. mulier. Plin. lib. 37. ca..
KX 5, palæſtra Sudæ in conſtit. 2. Pandect.& ſex. Syno di de Trullo. cap. 71. Cynus l. C. Piſtorij natus Diui Muxellani auditor. Flo- uit circiter annũ 1320. elegãtes in ius Ciuile Cömen
tarios, qui etiammnum extant, poſteritati tranſmiſit.
THESAVRI IVRIS CI-
VILIS ETCANONICI P I- BER QVARTVS. D .IITERA, in fin. præfat. Inſtitu. ſignifi- cat Datum. Sed& decimo, vt adnot. p. Victorius in Ciceronem,& dedico
Pabo, verbu m ſolenne, ciuile& directum, Palemoni in ſtipulationibus bABIS?PABO.
Daciæ prouinciæ, quæ nunc Vualachia poſt Mœeſias, Rt
mentio in l. fin. ad finem. C. de diuerſ.offic.& appar. Hæc ſub Gallieno Imp. amiſſa eſt,& poſt à Gotthis Scandia,& Germanici Oceani remotiſsimis inſulis egreſsis, occupata. Eſt autem longęè ab ea, quam non rectè hodie Daciam vocant: cùm ſit Dania adpellan- da, vulgò dicta Dannernarc, ad Cimbricam Cherſone- ſum Impe-. eam diuidit in Mediterraneam& Kipen- ſem, in Authenti. de Eccleſ.tit. S.1.
Dactyliotheca anulorum cauſſa paratam thecam ſignifi- cat l. 6⁷.de furt. Porrò theca capſula eſt. b
aalp Græcis, eſt mariti frater, Latinis Leuir: quod& Alciatus probat. At mariti ſoror, Galos, ànobis, vt Khodigi, ait, Glos dici poteſt. Idem Alciatus ‚quin& alij,obferuarunt, haud rectè ab Accurſio, Læuirum vxoris fratrem, quaſi læuum virum acceptum: quum
Luir, ſoluùm ſit mariti frater. l. Iuriſcõſultus.& l. non
facilè. D.de gradib.& adfinib.
Dalmatica eſt veſtis, qua modò vtuntur omnes diaconi
D A M
ex conſuctudine in ſolennitatibus, vt 70. diſt. de ieiu
nio. Anti quitus tamen ſine conceſsione Papæ, nec E-
piſcopis, nec Diaconis licebat vti hac veſte, diſtinct. 23z. ca. omnis filius.
Damnari indicta cauſa dicuntur, qui ad iudicem vocati non affuerunt, abſentéſque ſententiam paſsi ſunt. Vi- de Budæum in annot. poſter.
Damnare multæ Budæo in Forenſibus eſt condemnare ad multam.
Damnas, apud Iuriſcoſs. vox peculiaris. Marcell. in l. dã.
nas eſto. de vſufruct. lega. id eſt, damnatus, per ſynco. pen. Alij tamen damnes legunt, ea ratione, qua& co- pes dicitur copioſus. Sed Alciat. veterem lectionem magis probat, quę& verior eſt, atque ita habent pand. Flo. Huc non reſpiciens Nebriſſ. monuit pro hac voce vbique reponendum, damnatus. Meminit& eius vo- cis(vt atteſtatur Alciat. cap. i.lib. 2· Parergon.) Agre- cius Grammaticus, Iuriſconſultorum verbum illud eſſe aſſerens. Ea voce vtebantur veteres, cum quaſipœ næ cauſſa quẽ dãnabantvt in Senatuſcõſulto cuius cõ meminit I. Frontinus lib. 2. de aquæ duc.& vide M. Fa bium lib. 7. ca. penul. Damnatus heres dicitur à quo ita per damnationis for- mulam legatum eſt, pAMNASES TOI.)7. S.. D. de an- nuis leg. Vlpia. in Epito.tit. 24. Damnatiòo,& damnum ab ademptione,& quaſi deminu- tione patrꝛimonij dicta ſunt. l.z. D. de damn. infect. Damnatum accipimus, qui non prouocauit. Cæterùm ſi prouocet nondum damnatus videtur. Damnatusenim ille eſt, in quo damnatio tenuit. I.z.§. fi. D. de pœnis.
Damno, præter notam ſignificationé, etiam eſt obligo.
de diuort. l. ſi filius Damnandum, inquit, eum, quanti mulier litem iurauerit. Item de legat. 1. l. cùm filio. He
redem, inquit, mihi dare damnauerit. Hinc damnatus pro obligatus legitur.
Damno litis puniri, ſiue damnum litis facere, quid ſit, ceu obſcurum,& ſicut omne multiplex dubiũ eſt, va- riè exponit gloſſ.inl. contumacia. D. de re iud.
Damnum ab ademptione,& quaſi deminutione patrimo nij dicitur l.z. D. de dãn. infec. Quintil. Dec lama. 320.
Damnum proprisè is accipit, cuius ædium luminibus of-
ficitur l. 25. D.de damn. infect. Damnorum adpellatione an veniant impẽſæ, vide Cano- Ec L text. in c.in noſtra. de iniuriis extrà.
Damnum pœnam ſignificat l. ſi pro fure. D. de condict
furt. Damnum pro lucro accipitur l. 2.§. item Varus. D. de a- qua plu. arcend.
Damnum iniuria datum lege Aquilia quod cum dam-
no iniuriam adtulerit I. 49. D. ad leg. Aquil. vel, vtait Iuſtinianus, damnum culpd facientis datum. Inſtit. de iniur.&, vt Theophilus interpretatur 9uεiap&εαυν evo- ctrlio. Eodem ſenſu 1 Damnum iniuriæ l. i. D. ad leg. Aquil. Vnde Damni iniuriæ actio. Et W 2
Damni iniuria agi, teneri, paſi sim in lib. Digeſt.
Damnum in ſocietate non intelligitur, niſi omni lucro deducto I. 30. pro ſocio. D.
Damni infecti promittere& mitti in ædes. his formulis ſubaudiunt cauſſa l. 15. S. ſi damni. D. ex quib. cauſ. ma io.& apud M. Ciceronem in Topic.
ſine Damno; id eſt, ſine deminutione,&, vt Theophilus expli cat Aixæ œus danavus, in s. at ex contrario. Inſti-
uib. alien. licet. l. 2 5. de adminiſtra. tu. C. at in l.25. 9-
eruum. D. de fideicom. lib. citra damnum voluntatis, id eſt ſine offenſa voluntatis teſtatoris.
Damnum decidere, proſoluere, præſtare, ſarcire dam- num. l. ſi ſeruus communis. S. his etiam.& s. quod ve-
r0.D.de futrrr.
Damnum diuiditur in iniuriam,& pauperiem. l. ů. ſi qua-
dru.paup. fec. dic.
Damnum

4oe, ug
DAMNSAS 28r0!
⸗ o.knt. a4.
qui non prouocai umnatus videtur. tio tenuit...9. gnificationè, ci N umnandum, inqui 99 t. Item delegu. ure dammauerit.] an
damnum litis et tomne multipler d contumacu.d e,& quaſidemit i0! a. infec. Lintil
pit, cuius ædum.2 infect.
an veniant Inp e 2t
jiniuriis entri-
..n itur l.2.Hitem r!
lere Acuilu H9
ege
uipifacientu 2
1— interretatuli
4 .49.D. adleg-A
Damnum ſine iniuria faciẽtis datum, vocatur pauperies 1.1. in princ. D. ſi quadr. paup. fec. dic.
Dãnum dediſſevidetur, qui cauſſam damni dãdi præbuit 1. 4. 8. penul. D. vi bon. rap. 8
Damnum facere, dare 1.151. D. de diuerſ. reg. iur.
Damni ſpecies eſt intertritura& intertrimentum. Nam
ea quæ trita ſunt inter ſe: deminui quoque ſolent,&
minoris eſſe pretij.l.vlt. D. depignera actiog.
Damnum quod quis ſua culpa ſentit, ſibi debet, nõ aliis imputari. De regul. iur. lib. 6. l. quod quis exſua culpa. D. eo. titu. 1 1
Damnum is dat, qui iubet dare. I. 16 9. D. de diuer. regul. iuris... 3 8
DPamnũ nemo facit, niſi qui id fecit, quod facere ius non habet. D. eodem titu. l.16 9.
Damnum videtur eſſe poſſeſſori, quòd ſibi non proſpexe-
rit caut ione. l. quòd ſi poſſeſſor. D. de petit. here. Damni infecti promiſsio eſt, quoties quis promittit, ſi quod damnum vitio ſuo contigerit, ſua reſtitutione penſandum eſſe, Boëthius ait in Topicis Ciceronis. Damnum infectum, eſt damnum nondum factum, quod tamen futurum veremur. l.2. D. de damno infecto, vt cum ædificium alicuius ruinam minatur ædificio vel rædio alterius vicini. tunc enim ædificij iſtius, vel prædij dominus à domino ædifici j ruinam minantis petere poteſt, vt ſibi caueat nomine damni infecti„que ſtipulatio continebit totum intereſſe illius vicini. O. co. tit. I.ſtipulatione.& l. ſed etſi conditione.& l. dam ni infecti. Et damnum pateris, quando rebus tuis ali- quid decreſcit, non quando accreſcit. Quando autem jucrum amittis, damnum non pateris. Etiam quod- dam damnum, ſiue intereſſe eſt circa rem, vtſi ſubtraxi ſti mihi inſtrumenta, quibus poſſeſsĩio firmatur, tene- ris mihi ad damnum, quod contingit propter ablatio nem inſtrumentorum. Et quoddam damnum eſt extra rem.vide l. vni. C.de ſenten. quæ pro eo, quod intereſt. Damna fatalia, dicuntur quę imprudentib. accidunt, ad quæ præſtanda non cogimur. l. cum duobus. S. damna. D.pro ſocio. b Damnare& reprobare differunt. Nam damnare eſt rem ſine remedio ſubleuandi tormẽtis ſeu ignominiæ ſen tentialiter deputare: reprobare verò eſt rem rationi- bus cuidentib.ream facere. Iſtam differentiam aſsi- znat Pan. in c. damnamus. in 1. notabili. de ſum. tri.& fin. catholi. Dardanarius, dicitur à Gręcis warjo nAus, marſocido S, oilona naà G annonæ& aliarum mercium acerbiſsi- mus venditor,& vexator. V Ipian. de extraord. crim. l. annonam. Annonam vexare Dardanarij ſolent. Item de pœnis l. in Dardanarios. Alciatus inter eas dictio- nes numerat, quæ aliis in auctoribus nuſquam eo ſen ſu reperiuntur, lib. 4.de verb. ſig. Iul. Pollux&vx ⸗ηνſas adpellari ſcribit. vulgus Lugdunæũ vocat Reuendeurs. Aava ſecj.l. 34 ·S·I. D de pignorib. id eſt, mutuo accipere- Daphne, lucus ſuburbanus Antiochie cupreſsis obſitus. Niceph. libr. 10. ec cleſ.hiſt.c.28. So⁊omenus lib..cu- ius mentio fit intit. de cupreſ. ex luco Daphnenſ. lib. 11. C.& apud Lamprid. in Alex. Dare, id eſt credere. l.vlti. D. comm. præd.& l. ſi vnus. 9. fi. D.de ſeruit.ruſtic. b
Dat qui permutat, vel compenſat l. dediſſe. D. de Verbor-
ſignifi. Dare pro damnare ad beſtias, in metallum, exilium. l. 8. 3. Matheſ. cap.·. Dare, adſignarel. quæ pater. D. famil. erciſä. Dare, hoc eſt, ſoluere l. creditor. s. cum de ſorte. D. de Dare nuptui, collocare in matrimonium Inſtitu. de lega: 5. legari.
ſeruos. l. 7..3.l. 28. l.34. D. de pœn.& apud Firniic. li-
Pare, Kt delegare 1.ſſ ita. D. de offic.præſid.
Dare intelligendus eſt qui remittit l. generaliter. D. de calumniat.
Dare, id eſt dare velle l. ſtipulatus ſum Damam. D. de verb.oblig. ztrieen Dare facere, formula vetus actionis in perſonam, quàã quid petebatur, quod in dando,& faciendo conſiſte- bat. l.vlti. D. comm. A Dari fieri l. 13. D.de inoffic. teſta.& aliàs. Dare, facere, præſtare l. 13.§. idem Iulianus. D. de actio.
emptii.
Dare, præſtare. l. 40.§. Pamphilo- de ſtatulib.
quod temihi Dare, facere oportere verba, li cèt coniun- cta videantur, ſic tamen accipienda ſunt vt quoduis eorum probare ſufficiat I. /3. D. de verb. ſignif.
Dari etiam vacua poſſeſs io dicitur I.z 2. D. de arbitr.
Dare in arte notariatus du pliciter capitur, propriè ſeili- cet,& impropriè. Propriè, quando res data tranſit in dominium accipientis, vt in inſtrumentis, in quibus agitur de rerum alienatione,& dominij tranſlatione, in qui bus transfertur dominium, ſi tradens erat domi nus, aliàs non. Vnde dare propriè eſt accipientis face- re. Aliter enim non datur, niſi ſic detur, vt in ipſum, cui datur, ſtatim dominium transferatur. Impropriè capitur in inſtrumentis emphyteuticis,& feudi,& lo- cationis, vbi ille, qui locat, vel concedit, licet dare di catur, nontamen daminiuetkansfert Et eſt differen- tia inter dare, donare,& tradeère. Nam tradere dicitur qui ſolum poſſeſsionem transfert,& non dominium.
De hoc not. 23. q. 6. 5.vltimo. 1
Dare, ſimpliciter pronunciatum, denotat dominij tranſ- lationem, Inſtit. de actio. S. ſic itaque diſcretis. l.vbi autem. S. fi. D. de verb. oblig.
Dare cum adiuncto variat ſignificationem: dare mutuo, dare ypochscas l.& quæ nondum. in princi. D. de pi-
Lnorl... Dare zinprpris dicitur, qui ſubrepta reſtituit. l. ſtatuli- beros. s. ſi quis ſeruum. de ſtatulib. pro reſtituere au- tem interpretantur inl. ſi ſeruus. de ædil. edict. Dare actionem dicitur prætor, quando actorem ad inten- dendam actionẽé admittit. VIpianus in l.1. in princ. de ſuperfic.& l.i·S. vlti. de vent. inſpic. ſic& prætor iudi- cium ſuſcipere cogit aduerſarium. l. vir bonus. D. Iu- dic. ſolui. Obſeruandum autem, nõ rectè colligi, Præ tor dicit ſe actionem daturum tali caſu, ergo eſt Præ- toria: niſi nomi natim aliquid addatur, quod denotet actionem ex eius iuriſdictione introductam eſſe. Nam omnibus iudiciis præerat, omnes actiones dabat. Et meritò, quia quaſi viua vox erat iuris Ciuilis, vt Mar- tianus dicit in l. nam& ipſum. de iuſt.& iur.
Dare benefic ium, pro rem gratam facere, dictum elegan ter in l. Neratius conſultus. de kehelüe
Dare pro facere poſitum à Iuriſconſult. in l. ſi quis ab a- lio. D. de re iud. ſingulariter obſeruauit Zaſius noſter, & ſi magna ſit differentia inter dare,& facere, vt ipſe
in s. ſeq. ead. l. docet. Sed ſic dici inre magna, Donat. in Adelphis monuit.
Dare ferias, pro obſeruare, apud VIpianum in l. ſi in ali
quam. de Offic. proconſulis. b
Dare ſententiam l. 28. D. de re iudic. id eſt ferre.
Dare, id eſt, commodare in l. ſi vt certo. S. nunc viden- dum. D. commod.& pro tradere. I. ſitibi. D. de præ- ſcrip.verb.
Dare iadicium, frequens locutio(ea dicendi forma,
qua actionem dare)ſignificat agendi facultatem præ- bere. Vlpianus l. Prætorait: Quia deiecerint, vel effu derint in eum locum, quà vulgò iter fiet, quantum ex cea re damnum datum erit, in eum, qui ibi habitauit, in duplum iudicium dabo. b
Dare iufiurandum dicitur etiam, qui vi, vel amens pro- mittit. S. ſicut ergo- iuncta gloſſ. in authent. vt iud. ſine quo ſuffrag. SicCæſar libro primo bel. Gallic. Hac ra-
i

D A R
tione ad ducti, inter ſe fidem,& iuſiurandum dant. Dare nomen, eſt curare nomen inſ. cribendum. Arrianus in l. z. de re militar- Qui poſt deſertionem, inquit; in aliam militiam nomen dederunt, legive ſe paſsi ſunt.
Budæus interpretatur, ad deleëtum feſe exhibere.
Dari verbum impropriè accipitur pro eo quod eſt, tradi.
1. f1 ſtipulatus. D.de vfur. 111 102. 471.n Daſumaiano Senatuſconſufto- ſubuenitur his, qui iuſta ex cauſa abeſſent: quo cautum eſt, vt nec libertas im- pediatur, nec libertas eripiatur his, qui fraude careãt. l. neque infantes. D. de ſideicommiſſ-libert. Vide«l. non tantùm. de his. D. eod. titu-& vide infr. Senatuſ-
conſualtum.
Datum, ſubſtantiuum, intitul. de condict. cauſ. dati, qui vulgò citatur ſic: De conditione ob cauſſam, confuſa
loquendi phraſi ac proprietate, nec abſque ſtudioſo-
rum detrimento. Præterea legendum de Condictione cauſſa dati, cauſſa non ſecuta: nõ autem, Cauſſa data, nullo cohærente ſenſu. Sic Celſus in l. vltima, eodem titulo, obligationem dati vocat.
Datiui tutores dicebantur auctore VIpiano Inſtit. titu.
11. qui teſtamento dati erant. 331
Datiuos tamen,& teſtamentarios tutores ſeparat Mode ſtinus 1.7. D. rem pupill. ſal. for. Quemadmodum te- ſtamentariam tutelam à legitima,& datiua ſeparat lu ſtinianus. l. 40. C. de epiſc.& cleric. b
Datiuõſque idem Imperator vocat, qui à iudi cibus dan- tur in J. fi.C.de leg.tut. tan
Datuiri pro datum iri dixit Iuriſconſultus l. ſtipulatio iſta haberelicere. S. ſi quis inſulam. D. de verb. oblig- qua de re vide Anto. Auguſtinum libro 2. Emend. ca. 2.
Datus iudex, id eſt, delegatus. Nam in iure ciuili, vt Za-
ſias ait, in l. duo iudices. D. de re iudic. rarò inuenies verbum Delegati, pro Iudice, ſed frequenter verbum Dati, vt Iudex datus, in l. Iudex. de luditm I. à iudice. & l. aperti ſsimi. C. eo. in 1.2z. ibi, cui iuriſdictio data eſt. in l.& quia. in princ. de iuriſd. omn. iud. Propriè iu
dex datus dicitur, cui reſpectu vnius cauſæ, vel articu- li tantùm mãdata cognitio eſt,& præter cam nihil ha-
bet. Arecentioribus Cæſaribus Pedaneus adpellatus. Du, præpoſitio auget in depoſito l. 1. D. depoſ. Ant. Aug.
lib. Emend. 3. cap.7. Quandoque ſignificat è, vel, ex, l-
lecta. D. ſi cert. pet. Interdum, pro, vel propter.
Dealbatgres, item Deauratores, l.vnic. de excuſ. artific. lib. 10. C. ab Impp-inter artifices recenfentur, qui mu- nerum immunitate donati ſunt.
Debere, verbum, ad omnes omnino actiones referen-
dum eſt. l.pecuniæ. S. hoc verbum. de verb. ſig. Debere defunctus non dicitur, ſed debuiſſe. Interpretes citant textum ſingularem& vnicum, quo id colligũt. l. qui Romæ. s. Augerius. D. de verb. oblig. Deberi propriè id tantum intelligitur, quod peti,& ab inuito exigi poteſt I. 18. D. de orho ſenthe MNartia- lis lib. 2. ιꝓραμρμμρρα α, Debet enim ſi quis ſoluere iure poteſt. M. tamen Cicero in Paradoxis. Quoniam(inquit) ni- hil qui ſquam debet, niſi quod eſt turpe non reddere. Seruus nec debere, nec illi deberi intelligitur J. 41. D. de pecul. Vnde A Debitores eos aræxuiuus dicimus. qui naturaliter tan tum obligati ſunt. 1 Pebiles perfonæ qui propter infirmitatem, vel perpetuo aliquo morbo rehus ſuis ſupereſſe non poſſunt. inter eas fœminæ& pupilli connumerantur inl. nequicquã. S.obſeruare. D. de offic. proconſulis. alibi Imperator miſerabiles nuncupat. C. quando nup. inter pup-libr. z. Debiti facere gratiam, pro remittere. b Debiti inſtar habet id, quod officio iudicis adſequi pof- ſum ab inuito aduerſario, imò& ipſum officiũ à iudi- ce debetur paſtulanti ſecundum ius,& ſi negauerit, te
DEB
netur iniuriarum. 1. 1*§. permittitur autem. in fin. de ad. quot.& æſft.).
Debitor in primis, antè quàm conueniatur in iudicio, adeundus eſt,& ciuiliter interpellandus ſemel, atque iterum,(ſi fieri poteſt)per creditorem iplum, deinde per alios bonos viros, vt debitum præſtare velit ſine
moleſtia. Admonẽédus eſt, quãto diſpendio nõ ſolum corporis,& pecuniatum, verumetiamanimæ ſuſceptu
rus ſit iudicium contra cõſcientiam, ſi recuſauerit da re aut facere id, quod ex bono,& æquo debet. Et quã- uis hec admonitio quibuſdam videatur vrbanitas, (vt vocant), ſi tamen rectè perpendatur„certum erit, quòd ex iure diuino,& humano omnibus modis ob- ſeruanda ſit. Et proptered quibuſdam in locis optima ratione non augdiri in iudicio creditorem, niſi ſic ad-
monuerit debitorem. Iuxta illud: Euãgelicum Matth. 18. 14p&‿‿ααφeεεο½&iro a⁵exνσος Vnac'e,", Ktr Eop&αεαισες‧εν Ao½ ⁶νν,&C. Ité: Qua de re(inquit Proculus) volo vt cum Hybero loquaris neillicitam faciac. l. quidã Hy- berus. D. de ſeruitut.vrba. prædio.
Debitor propriè is dicitur, cui nulla competit exceptio: Ktrictè autem accipitur, vt is ſit, à quo inuito exigere poſsimus, hoc eſt, extorquere, vt rectè Accurſius inter pretatus eſt I. debitor. de verb. ſig. 4
Debitor hereditarius, qui ante aditam hereditatem de- dit damnum, vel aliquam rẽ de hereditate ſubripuit, auctoribus Paulo& Gaio. D. de petit. hered.
Debitor putatiuus, qui putat ſe debitorem, vero debito- ri opponitur. Vide l. qui ſe debere. de cond. cauſ. dat. cuius intellectum nec interpres, nec Bart. ſatis aſſecu- ti ſunt, vt ex Zaſianis intellect. euidenter patet.
Debitores ex obligatione ciuili, ſi nõ habeãt in ære, nul
lo iure puniri poſſunt in corpus, perpetui carceris pœ na, vt tractãt laſ. ins. pœnales. Inſt. de action. Innocéẽ- tius& alij in c. Odoardus. De ſolut. Verũ eſt, quòd an tequàm cõſtat, vtrum bona habeant, an nonhabeant, poſſunt duci in Ius& cuſtodiri. Conſuetudine tamen multis in locis carcere ſeruantur debitores, donec ſol uant. Keſpiciunt haud dubis, qui hoc obſeruãt, ad fre uentiam huiuſmodi impoſturæ, quam in contrahen- do debito admittunt plurimi hoc- ſeculo leuioris fari næ homines. Vide quid in eam rem ſcripſerim libr. ². veter. Iuriſpru. ad leges Solonias l. 1.
Debitores rerumpublicarum accipere debemus, qui ex adminiſtratione reipublieæ relinquuntur. l. reſcripto. D. de muner.& honor.
Debitoribus indigentibus olim argentariæ menſæ præ- poſiti mutuo dabant pecuniam ſub vſuris ſine ſcripto. Nouel. de argentariorum contractibus. s. quia verò le- gem tulimus. Conſtit. 136. Erant tempore luſtiniani mercenarij, quos Vindices adpellabant, qui haud du bièaccepta mercede conquirebant miſeris debitori- bus pecuniam, vt adparet Nouel. de decurionibus. 5.1. conſtit. 38.
Debitores propriè adpellamus, à qui bus inuitis pecunia peti poteſt 1.108.D. de verb. ſignifl. l. 8. S. fideiuſſor. D. de fideiuſſ. Optinuit tamen, vt etiam natura deberi di camus licet enus petitio nulla ſit I. 1.§. fi. D. de conſti. Peen adc vt qui naturà tantum obli gatus ſoluerit, de
itum ſoluiſſe dicatur. l. 19.§.pen. D. deſolut.
Debiti adpellatio plerumque ſolam naturalem obliga- tionẽ cõtinet.l. 40.5§. dominus. D. de condit.&demoſt.
Deberiquod vel natura, vel ciuili, vel honorario iure po
teſt l. r. I. z. D. de conſtit. pec. Debuit verbum omnem omnino actionem continetl.
178. in fi. D. de verb. ſignifi.
Debitor tam ex contractu, quàm ex delicto dicitur. l. 14. & leg. ſeq. D. de priuil. credit.
Debita portio, quæ liberis ex paterna ſubſtantia debe- turl. 8.§. vnde. D. de inoffic. teſta. quæ& debitum ſub- ſidium adpellatur I. 2.& I. 5.C. de inoffic. donat.
Debitum

neighibaltmi 1 — ¹ 8 1. mucicio crc
Ida rdic. 4
dur, cui nulla com
8 Kislt, agao 1 ofquere,yt rcct. an. „de verd. ſig. ui anteaditam e 4 Wam radehereli n 210.D. de petita 4 utat ſe deditoren e qui ſe dederede an interpres, nec. ntellecteuident wc de ciuili, ſi nôhat 12 un Cocpus, derhet wi nales. Inſt. de 4 Wit
4* 1* „dus. Oe ſolut. Vt BMit
dona hadennt, u Hn e ſeruantur debit&at dabiè, qui bocq i mpoſturr, quum a r.
lurimi hoc cul At
lin eamtemſct 0t Solonias l.l-. um accipete del
p
147 zolim argental! uniam ſÄbrlul 1*
h e
m contractidus 7 ³ 1 1 Krant tem iredant m t
* „ *
4
oaqu.A et Noueldedeſ R auibu t 1k. 1mas, I ſenif.5. 11 4 „ n, vtetiim 12461 — nulla ſtl. 2 2 antum obligt [5 1.19.4 er.D. 1 4 11 4 38 D. decq Smindus: Ahot ciuili,ſe des:.. du mnin 1cior S Ä” un. adeli b , 1u⸗ 3 8 ren ſu' 4 1 ex patern 4 G◻
de priuileg. eo. qui in ſac.pala. milit.
D EC
Debitum. Perſonæ vel res alicuius, non poſſunt detineri propter delictum alterius. Id autem luſtinianus ad- pellat, iexveεασσκν vetus interpres vertitpignoratio- nes:vulgus Kepræſalia. Nouel. Ne perſonæ vel rei vel auri Conſtit. · 2.& Nou. de vicariis. ſeu locum tenen. tibus.§. cùm verò contigerit. Conſtitut. 134. mutuum cunque conuentione. Nou. Ne quis mutuo dans agri-
ſides ſunt ꝑromulgatæ.
Decani in l. i.& 2. C. de decanis. libr. 12 ·ex miniſterianis funt. i On aill. LIIt1 ſll S. Decanos Conſtantinopoli humandorum cadauerum cu- raä geſsiſſe liquet ex Nouel. 19. ſic intelligendi& acci- piendi ſunt inl. 4.& l. 9. C. de ſat. ſanc.eccleſ. 1 Decanus in. ca. 1.& 2. 60. diſtin. dignitas eſt eccleſiaſti ca quo ſignificantur archipresbyteric. in capite: ſo- diſti. Angel⸗Clauaſius in Süma pro archidiaconis poni ait. Decaprotia, Decemprimatus eſt. l. fin. de muner- Erant enim decem primi ex decurionibus, exactores tribu- mtorum, qui fſcalia detrimenta de ſuo ipſi reſarcichãt.
4
Alcia. de verbo. ſigni- 8 Decaproti, id eſt, decemprimi erant, qui pecuniamexige bant, quam ipſi fiſcodemum numerabãt. Quòd ſi mor te alicuius reipub. fuiſſet illatum damnum, Decapro- ti de eo quod receperãt, ſupplebant. Idem in l. nec pro teſtaſiæ. C. de muner. patrim. lib. 10. e Decedere, eſt propriè à mandata functione diſcedere, vt conſules ex prouincia decedere ſolebant. l. penul. C.
*
Decedere iure ſuo, eſt non ſummo iure agere, aliquid ſui condonare comiter- Vulgò dicunt Præterire ius. Decedere officio, non eſt abofficio recedere, ſed eſt, con
trà quàm decet, at que officioſum eſt, aliquid agere. Decedere, pro mori, tanquam de gubernatione corporis „ cedere. Eoenim modo perſe dicimus, Deceſsit, quo Defunctus eſt, vt ſubintelligatur vita. 1 Decedere poſſeſsione, Decedere iure ſuo. VlIpianus in l. his conſequenter.. ſed& cùm vnus. D. Famil. erci ſ- cund.. Decem aut quindecim heres dato ‚ſecundum Pompon. pro eo eſt, ac ſi decem ſola legata ſint. in l. ſi ita reli- ctum. s. fi. D. de legat. âz.. 1
Decem& octo annos plenæ pubertati Modeſtinus adſe-
ruit, in I. arrogato. de adopt. Decempeda, regula eſt ſeu pertica decem pedum, qua fa- bricæ menſura colligitur. Bud. in priorib. Decemprimi,& vigintiprimi compoſita voce dicimus. Decemprimorum fit mentioin l.2. C. de domeſtlibro 12.Conſentit Budæus, exiſtimans initiò duodecimpri mos vocatos qui Pares Francię nunc dicuntur. Decemuiri, qui XII. Tabulas perſcripſerunt. l. 2. D. de orig. iur.& l. 63. D. de dona. int. vir. Decemuir litibus iudicandis&c. Spartia. in Hadriano. Kin antiq. inſcriptionib. 3126. II Decernere generale verbum ſignificat ſtatuere. Decernere eſt cognitionaliter ſtatuere l.i. D. de conſtitu. Wedl peh. D. de offic· Præto. l.1- D. quod quiſque iur.
inc
Decretum, quod cauſſa cognita ſtatuitur, pronuntiatur.
I.1. D. de offic. ad ſeſſo. l..S. vbi decretum. D. de offic. Proconſu. Vnde Decretum pro tribunali, non de plano interponi poteſt. 1.7.D. de çoufirtugtgtgt. ium Decretum principale l.z. D. de offic. Aſſeſt Exemplum Decretum patrum pro Senatuſconſulto I. 17. D. ad mu ni⸗ cip.& apud C. Tacitum ſæpiſsimè: quamuis Senatus decretum à Senatuſconſulto, ſ eiungat Feſtus libr. 17.
a.
Decretum ordinis l.;0. D. de negot, geſt.
Degreta ambitioſa I.z. D. de offic. Proconſ-
D EC 66
Decernere actionem, id eſt dare Prætor dicitur. l. z. S. in
terdum. D. de vulg.& pup. II mn2t mn⸗ 2 Decernere quæſtionem, pro eo quod nunc dicimus, or- dinare, vt fiat informatio,& vt contra delinquentes
procedatur. aone.1 Deceſsio, id eſt, diminutio& detra ctio l. 28. D. fi quis omii. cauſ.teſt.& apud M. Ciceronem li.z. Officio. Eo rum neque acceſ sione vitam meliorem fieri neq;ß de-
ceſsione priorem- 23 211372 V,2IL.112t 1— Deceſſor eſt, cui 8 prouincia abeunti ſucèeeſſor mitteba- tur. Vlpian. l. 4.de Öffic. Proconſ- Rectè autem& or- dine faciet, ſi edi ctum deceſſori ſuo miſerit, ſignificét-
que qua die fines ſit ingreſſirus. eceſiorem vocat VIpianus eum q́ui in officio præceſ- ſit, in l. præſes prouinciæ. D. de minbr. Spartianus in in Peſcennino. Nam, ait,& deceſſor tuus mane.&c: Decidere, eſt cum creditore ſuper debito tranſigere. Scæ- uola de adminiſtrat.& pericul. tutor. l.cùm hereditas. Cum pleri ſq; ‚inquit, creditoribus ita decidit.& infr. Cum pleriſque creditoribus ita deciderunt. Pecidere, paciſci& tranſigere ſignificat l. 44. D. de pact. I. 46. D. de rei vindic. Ita res tranſactione Deciſa dici- tur I. 29:s8. quamuis. D. de inoff.teſtä. 4 Deciſio, id eſt pactio 1.7. D. de eondic. furt. l.z. D. ad Jeg. Decidere damnum pro fure, eſt de furto paciſci I.9. s- nune videndum. D. de mino. 8 Decidere damnum l. 6.§. I. D. de furt. Decidere iureiurando l. 22. in fin. D. de noxal. Decidere verberibus I. z. in fin. de term- mot. Decima. VIpianus in l. z. de Pollicit. ſi decimam quis bo norum vouit;& cetera. Accurſius,& Bartolus'hic Decimam intellexerunt„ quam VIpianus religionis veræ expers, nunquam nouit, ſicut nec ſacerdoriù or- thodoxæ religionis, apud Modeſtinum in I. ſi quis ob honorem. eodem titulo. Vide Budæum in Annotatio- nibus prioribus. Ceterùm, attenta vocabuli deriuatio- ne, Decima eſt pars decima, non vigeſima,& ſic de iu re communi, decima pars debetur, vt toto tit. extraide Decimis. Attamen ſiue ſoluantur decem, ſiue duode- cim, ſiue viginti,omnia ſecundum communem vſum loquendi adpellãtur Decimæ, vt lat ius probant V. Lin terpretes in Lecturis,& in reſponſis ſiue(vt vocant) conſiliis. 8 t Decimarum tres ſunt ſpecies, ſecundum Hoſtien ſem in Summ. ſcilicet quædam perſonales, quæ debentur ex opere perſonali, vt ex artifieio, ſcientia, mili tia, nego- tiatione,&c. quædam prædiales, qua proueniunt ex prædiis, vtvinum, bladum, fructus a rborum,&c. Ta- les enim dandæ ſunt illi Eccleſiæ, in cuius Parochia ſita ſunt prædia. De deci. ad Apoſtolicæ. Etiam deci- mas prædiales tenentur ſoluere Iudæi. cap. de terris. eod. tit. Item debent ſolui de diuerſis ſeminibus vnius agri, non tantùm de vno, ſi fuerint ſucceſs iuè ſemina- ta c a. Ex parte Canonicorum. eod. titu. Etiam Ciſter- tienſes& alij, qui nullo gaudẽt priuilegio, daretenen tur decimas deterris de nouo acquiſiris, licet eas pro priis manibus excolant. c. nuper. eo:tit. quædam funt decimæ mixtæ, ſecundum Hoſtien. ibidem. Et poſſunt diei hæ, de quibus dubitatur, vtrum ſint prædiales, vel perſonales, ve de agnis& fœtibus aliorum animalium quæ ſunt in pa ſcuis,& gregatim paſcuntur. Decima Hoſtienſi in Summa eſt omnium bonorum mo- bilium licitè quæſitorum pars decima, Deo data, diui na conſtitutione debita c.1. c. parochianos. c. non eſt. de Decimis. b. Decipere, Generale verbum eſt. Nam deci pit, qui impo- nit, qui fallit, qui defraudat, qui verba dat, qui in er- rorem inducit. Vide s.1. l.1. D. de dolo. 13 Deciſio tranſactio dicitur. in eodem ſignificatu Paulus ad Leg. Faleidtam l. ſi heres. Si heres, inqurt, cùm cre- . 1 11

DEC ditoribus deciderit, ne ſolidum ſolveret:& ob cam deciſionem factum ſit, vt aliquid retineret- Pro lege luoque Imperatoris accipitur. l. veteris. C de cötrah. & commit-. ſtip.& de emen. Iu ſtin. Cod.in princi. ſuper verbo, Deciſiones.& S.vnde quæſitum- Inſti. de nupt. Verùm ea Imperatoris lex intelligitur, qua partium altercationes diréptæ ſunt. Pragmatica verò ſanctio licet vulgò dicatur, quam Princeps extra corpus iuris ciuilis promulgarit, verius tamenpriuilegium oca- tur, non quòd prihatis hominibus, ſed vel corpori ali- cuius vniuerſitatis, vel ei qui officio bene functus eſt, confertur, hoc eſt, quæ ob cauſſam publicam, aut com munem negotiorum functionem, in ſpeciale quod- dam priuilegium impertitur. 71
Declarare, ad facta frequentiðs, quàm ad dicta pertine-
re, Valla demonſtrat lib. noſtri docent, eum, quivel addit, veldeminuit, quippiam, non declarare ‚ſed por tiùs noui quid facere. tinmbeeb Sn Declinare ſententiam, eſt paulatim illam inbrmare;& ideò niſi ſententia declinetur, rebus iudicatis ſa- Pecollatio, deceptio apud Paul: libr.. S entent fitul. 17. Nam decollo Piomedi lib. ſignificat decipio- At ali- ꝛer inuenitur apud L. Feneſtel. li. z. Epitom. Iouenitur & apud Senecam lib. 4. controuerſiarum.I Decoſorari, pro infamia notari, per tranflationem: in 1L eum qui probabilem. C. de Epi ſcopis,& Clericis- 8 Decoquere, eſt vorato patrimonio, creditoribus fidem fallere, aut certè fidem ſuam per inopiam non libera- re. Vide Budæum in Annotation. ad l. ſi hominem-. quoties. D. depoſiti.& Alciat. inl. ſi aliquid. C de ſuſ⸗ cep. Præpoſ.& Arcar. lib. 10- Hinc u Decoctores, qui quaſi mutuati ſint contra S C. cum ta- men patresfa. n ſoluũt, vel qui quaſi inopes ſint, cum iint diuites, vtuntur nouis tabulis ‚vel bonis cedunt l. 4-·C. de Decurio.vbi Pirrh.& I. Cuiacius.. o Decretalis bonorum poſſelsio, quæ facti eſt,& extraordi naria vulgò vocatui: ideò di cta eſt, quòd potiſsimùm Adecreto pendeat, ſuamq́ue ſubſtantiam accipiat. Decreta ſenatus, à conſultis ſic diſtinguũtur ſecundum ali quos: quòd decretum dicant, parti culam quandam eſſe ſenatuſconſulti: vt cùm prouincia alicui decerni- tur: tanquàm Decreta ſint ſpecialia, conſulta gene- ralia. Decretum à ſententia definitiua differt, quia hæc conti- net condemnationem vel abſolutionem l. 1. D. de re iudic. J.præſes. C. de ſent.& interl. i1. Sententia nõ po teſt ferri ſine litis conteſt. to.tit.vt lit. non conteſt. in
4
decreto ſecus, glo. in verb. per contumaciã l.ſancimus
C. ad Senatuf. Ireb. 111. Sententia nonpoteſt ferri in abſentem l.de vno. D.de re iudic. in decreto ſecus l. re-
cuſare. in princ. D. ad Trebell. e
Pecretum, apud Iuriſcoſſ.propriè eſt deliberatio iudicis cum caufſæ cognitione, ad mixtum imperium perti- nens. l. nequicquam. S. vbi. de offic. Proconſul. Et eſt
id, quod placitum aliàs Latinè dicitur, Græcè Alorua,
A9 Lp10,.αν,ν ακενιςνο dicitur, auctore Budæo. At propriè
&ſpecialius dicitur, quum iudices auctoritatem ſuam interponunt,& maximè in iuriſdictione voluntaria. vt in allenatione bonorum minoris, intranſactione ali- mentorum,& in bonorũ poſſeſsione. Decretum etiam ſignificat ſtatutum alicuius vrbis l.. D. de decret. ab ord. faciend.,
Decreta, quoque ſunt ſententiæ pontificum.
Decretum, ſiue edictum primum, in contumacem ſolet expediri, vt is tædio Piu ſui copiam in iudicio tan dem faciat, ius ipſius-contumacis non
in fin. de acquir. poſſ. b
Decretum ſecundum, conſtituit eum bonorum poſſeſſo- rem, quæ ex primo degreto detinebat, incolumi hacte vnus contumacis iure. Vide capꝑ. 1. extr. de eo, qui mitt.
perimens. l. z.
in poſſeſſ. Bart. tractat materiam primi& ſecundi De- creti in l. ſi finita. s- Iulia. D. de dam. infec.& vide Spe cul. de prim.& ſecundo decret. 11 Decretum magiſtratus„non ideò habet auctoritatem, quòd magiitratus dixerit: ſed quòôd ſecundum ius,& rationem decreueritll. pen. D. de iuſt.& iur.Ü Decretum prætoris exaudiri non poſſe, apud VIpianum nn l.. de poſtular. 6. 1.1,11 3510» 20 Decumanus limes, qui fit ab Ortu Solis ad odcaſum Fe- ſto libro 4·Aggenus Vrbic. libr. dedtimitibus agrò.& D. C. S. De conſilij ſententia, his notis ſignificari Vale- rius Probus att. Huius formulæ meminit M. Cicero iy.in Verrem.Buate e.. Decuriones quidam dictos aiũt ex eo, quòd initio quum Coſoniæ deducerétur, decima pars eorum qui duceren- tur conſilij publici gratia conſcribi ſolita eſſet l. 259. is 5.P. de verb. ſigni. h.7.8. folet-D. de interd.& releg. Decuriones quoque dictt funt in caſtris, qui decem equi- tib. præeſſent Feſtolib. 4. Nam Varro teſtatur; turmis equitum, id eſt, dunbus,& triginta equitibus præfuiſ ſe ternos decuriones, quorum quilibet deeem agno- gᷓſceret. b Iu iminer 25 b1. 130105,956— Decuriones generaliter adpellari cœperunt: Principes,
ſeu capita cuiuſlibet 6rdinis. Et ordo ipſe; Decuria Syocabatur: vt Decurid iudicùm, Lecuria ſcribarum, Decuria cubicularièrum. Inde Decurionatus.*1ie7 Decurſorinm eſt, quod vulge Torneamen tum dieitur. PE. K. l. C. Notæ Senatuſconſultorum, quibus fignifica bant veteres. De ea re ita cenſuerunt, ſcilicet patre 8, Gell. lib. ½. c. G. l. 20.§. præter. 6. D. de pet: her. 1. z. D. ad § C. Velleian.& vide Gellium Ilib. 1.cap.zx. ree Dediſſe intelligendus eſt etiã is, qui permũtauit, vel com penſauit: l. dediſſe. D. de verb. ſig..h
Pedititi), dicti ſunt quidam populi, qui cùm in Roma- rnorum fidem conceſsiſſent, rebellibus animis ab eis deſciuerunt, quos deinde rurſus ſuperatos, adeò huma mè Romani tractarunt, vt& vitam Illis ſeruarent,& imaginariam quandam libertatem relinquerent, ſ ed tamen infamiæ labe aſperſam: lege lata, vt ad veram libertatem, KRomanæque ciuiratis iura petuenire nun- quam poſſent. Dicebanruùr& dedititij i, qui fe permit- tebant alienæ voluntati: quod non niſt in extroma fit inopia conſilij&præſidij. Borum autem altiibertini, alij Peregrini dicuntur-. snOTT.Iere i Pedititij ſerui ſunt, qui exobſidione ſe dediderunt in po teſtatem victoris. de his in Inſt. tit. de liberte arnd Dedititij funt, qui poſt admiſſacrimina ſuppliciis ſub- diti,& publicè pro criminibus cæfi ſunt aut in quo- rum facie, vel corpore quæcusque indicia, aut igne, aut ferro impreſſa ſunt ita, vt deleri non poſsint.hi ſi manumiſsi ſunt, Dedititij adpellãtur Gaio libro 1. In- ſtit. titul. 1.. IIV.III 5. 4 2 IIII 10 Deducere, aliàs pro demere aliquid de ſumma pecunia- rum, vel rerum J. pater. D. de iur. dot. Inde dicimus, ex- penſas, vel æs alienum deducir l. fi à domino. 5. H.& ſeqj. D. de petit: hered. l. fundus qui. D. Famil. erciſ. l. veniſ- Iiſe. D. de verb. ſignifi....I. K.emsc Deducere aliàs, pro redigere. l.1. D. arbo. furt. cæſar. Deducere item, pro perducere:vt, contr ouerſiam ad exi- tum deducere. l.fin. D. de procurator. Deducere ad ad- gnatos. An⸗ Deductio, ſignificat nonnunquam abſolutè diſpen dium, imminutionem rerum. Titius magnam patitur fortu- narum deductionem 91 Deductioaliès imminutio eſt etiam iuſta cauſa, fortè. Deductarum expenſarum nomine compræhenduntur fru ctus. l. ſi Adomino: 5. fi.& l. ſeqꝓ. de petit. heredita. Hæ nullo caſu intercipiũtur. l. fundus, qui. Famil. erciſcũ. Deducto ære alieno, non hoc ipſum ſolùm, hoc eſt, pecunia, ſed quæxuis onera veniunt accipienda. Vi- de Alcia
11
* *

Oler. IA.I 4 et⸗. deinte 5 „am Vanoic 5a. Mrgiote ecun 2 Tofumqpilide!, 39.
1. 5 ellun Ccheru.
dims. Kordoi
tadicum, Decu e n.Umde Decurio e. 90 Torneament r. coaſulorum,qu 7 cenſuerumt, ich 32 rter. 5. Ddepell e ellium lid. ag tisls, gui permi 1 verb.hg.
m popali, quick k: lent, redellidus z
83 le rurſus ſaperu 4 et&vitam ullis ⁸ν Udertatemelin. erſam: legellta 4 eciuiratis iung r ur& dedititiſi: „q0d non alſt „Borum autem 7
obſidione edeg P ſurit-delil N
d Ee
in In niſſacrinia.
p 41
1Datboil* nrrod dr
ere.
— — — —
D E E
de Alciatum in l. veniſſe. de verborum ſignificat.
Deeſſe ſignificat ad iudicium non adeſſe l. 5. D. de euict. & apud Suetonium in Caligula. Inde.
Deeſſe percõtumaciã l. 13. S.vndetractari. D. de mino. Et
Deeſſe cognitioni l. 27.S.1. D. delib. cauſ.
Defendere, eſt id facere, quod dominusin litem faceret, & cauere idoneè. Nec debet durior conditio procura- toris fieri, quàm eſt domini: præter, quàm in ſatiſdan-
do. VIpia. inl. ſed& eæ. D. deprocurato.
Defendere recte, id eſt boni viri arbitratul.. D. iudicat. ſolui.
Defendere videtur, qui ſatiſdat l./. S. nunc videamus. D. iudic.ſolui.
Defendere is videtur, qui iudicium accipit l. /3. D. de
procurat. Defendi videtur, qui propter abſentiam in nullo aduer- ſarij ſui cauſſam deteriorem facit. l.z. in princ.&§. pe. D. quib. ex cauſ. in poſl. Defenditur rectè, qui ſui præſentiam facit& ad ſuſcipiẽ dum iudicium paratus eſt. Defendere Albericoaliquando ponitur pro optinere l. ſi non ſortem. 5. heredi. D.de condit. indebi. Defendere etiam ponitur pro vindicare l. ſi oleum. D. de dolo malo. Defendere, id eſt petere. c. quo iure. 8. diſtinct.
Defendere inculpatè, quid ſit, pulchrè colligit ex verbis
Bart. inl. vt vim. D. de iuſtit.& iur. Salomonius. Ad- de quæ idem Bart. docet in I. furem nocturnũ. de ſicar. Defendi autem videtur, qui per abſentiam ſuam in nul- lo deteriorem cauſſam 3nerluri) facit. l. Prætor ait. D. quibus ex cauſis in poſſeſsion. eatur. Defenſio, pro excuſatione apud Iuriſconſultos in I. ſed x ſi reĩp.de vſur.hæc& incapitalibus iudiciis danda eſt. l.ſeruum quoque.S. publicè. D.de procuratorib. Itẽ pro exceptione vſurpatur. l. i. C. de iur.& fac. ignor. l. ſi quidem. de exceptionibus. C. Defen ſio quot modis ſumatur, vide Barto. inl. liberto. in fin. D. de negot. geſt. Quando aliquid dicatur fieri ad defenſionem, vide eundem in l. 1. C. vndevi.
Defenſio illicita dicitur, quum offenſio licita cenſetur.
Bald.pro quo text.ſingularis eſt in l. ſi ſeruus. C. de ĩis, qui ad Eccl. confug. l. ſi pignus. s. ſi furem. de furt.
Defenſio plena accipietur, vt ait Vlpianus in fi. d. l. item
ait prætor. ſi& iudicium non detrectetur,& iudicatum ſolui ſatiſdetur. 1. b
Defenſio eſt inſtantis, imminentisve offenſionis propul
ſatio. Vbi hæc ceſſat, non eſt quod propaulſari queat, ab offenſione enim omnis defenſionis pendet ratio. Vide M. Salomonium in l. vt vim. de iuſtitia& iure. Quo verò iure defenſio nitatur, Bartolus explicat in eadem l.& quàm variè accipienda ſit, refert in ſe inl.
de pupillo. S. I.& fi. D. de oper. no. nunc. Defenſor(tametſi à Procuratore non vſquequa que di- ſtet) dicitur, qui abſque mandato, cum ſola ſatiſda- tione alterum in iudicio defendit, atque tuetur, vt eſt in l. minor. cũ duabus proximè ſeq. D. de procu. Vnde Defenſores, id eſt, tutores, vel curatores. l.. qui pet. tut. Defenſor idoneus non eſt minor viginti quinque annis, in quibus cauſis in integrum reſtitui poteſt. l. minor.
DP- deprocuratoribus. Vide Paulum ibidem l. neque
famina. Defenſores ciuitatum non ex decurionibus, ſed ex aliis municipibusſeu ciuibus eligebanturolim tres, qui cu- rafrent, ne tenuiores à nobilibus Iæderentur. l. 2.& 3. C. de defenſor. ciuitat. Quorum munus, ſeu adminiſtran di forma deſcribitur in l. in defenſoribus. C. eodẽé tit.
Defenſor adpellatur, qui alium in iudicio defendit 1.9.5S.
iuſiurandum.& l. 4,§.defenſor. D. de iureiur.& alibi Defenſores rerumpublic. ceu ciuitatum, qui& Syndici 1.1.5·tutores. D. quãd. 1drel ft Lampeideun Alex. Cor-
D E F 67
pora omnium conſtituit vinariorum, lupinariorum, caligariorum,& omnium omnino artium ‚hiſque ex ſeſe defenſores dedit. Defenſores etiam Ciuitatum in conſtitutionibus adpel lantur magiſtratus tot. tit. C. de defenfo. ciuita. l. z.C. de annal. except. Sunt& Defenſores locorum l. 30. C. de Epi ſco.& cleric. Defenſor eccleſiæ, iudex vel aduocatus c. ſaluatori. 1. quę ſtion. z. 1 Deterre ſe dicitur, qui quod ei tacitè,& in fraudem legis relictum eſt capere ſe non poſſe profitetur I. 1.l. 3.§. fin. I. 15. I.16. D. de iure fiſdò. Deferre, pro in cenſum deferre,& deducere I. 4.§. in ſer- uis. O. de cenſib. Senec. lib. 1.de Benefi. Nec illis frau- di eſt, ſi quid in cenſum detulerint.. Deferri dicitur hereditas, quam adeundo conſequi poſ- ſumus. l. 11. D. deverb. ſignific. Eodem modo Deferri bonorum poſseſsio di citur, quam agnoſcẽdo ac quirere poſſumus. l.1.§. decretalis. D. de ſucceſ. edi. l.8. D. de collat. bo. Sic Deferri legatum. Et Deferri actionem dicimus. l. 64. S. dabit. D. ſolut. matr. Deferre aliquem, eſt eum accuſare. Sed deferre alicui, eſt grates& reuerentiam ei exhibere. D. de accuſ. l. libel- lorum. Et ſic dicimus: Plus Deo deferẽdum eſt, quàm homini. De ſentent. excommun. c. relatum. rr. quæſtio. 3. qui ſquis metu.& c. Iulianus. Differunt tamen Defer- re,& A ccuſare in hoc, quia Deferre fit reo abſente, ſed accuſare fit reo præſente. Hinc
Delatores, qui crimina deferunt I.1. s. penul. D. de iur.
fiſci. Deferre adpellationem, in iure Pontificio idem eſt, quod admittere adpellationem. Vide Archid. ext. de adpel. cum adpellat. lib. 6.& c. an ſit. de excep. eo. in antiq. Deferre hereditatem, deferre iuſiurandum, deferre i udi-
cium, notæ& frequentes apud iuriſ coſs. loquutiones, & formule.
Deferre cauſſam ad patronum dicitur cliens, quum eum
conſulit,& ei controuerſiæ ordinem, argumentümq; exponit. 334
Deferre iuramentum, eſt ali quem arctare, vel adſtringere
adiurandum,& quandoque defertur àiure, quandoq; à iudice, quandoque à parte, quan doque etiam delatio à parte parti defertur. de omnibus his nota. C. de iure iur. l.j.& tot.tit. poteſt autem ipſum deferre maior 15. annis. minor etiam ipſum deferre non proliibetur, dum ſaltem condit io fua peior non fiat. Nam ſi læda- tur, reſtituetur. De iureiu. l. nam poſtea. S. ſed ſiminor. Etiam paterfamilidâs defert, ſiliusfamilias non item. de iureiur. l. nec filius. Ité liber, non ſeruus. D. eo. titul. I. multò magis. aliàs incipit, Quãtò magis. in fine. Itẽ compos mentis, non prodigus, nec conſimiles, vt l. tu tor.§. prodigus. D. eo. ti.& hoc in rebus quæ ad eos per tinent. Si autem adminiſtrationem adiit tãquàm pro- curator: licet ei iuramentum deferre in tribus ca ſi- bus, ſcilicet, ſiſpecialem habeat adminiſtrationem, ſi in rem ſuam ſit datus,& ſi generalem& liberam ha- beat adminiſtrationem, vt D. de iureiur. l. iuſiurãdum. S. ſi tibi.& hſequenti. Et Epiſcopus habet hanc admi- niſtrationem, quò ad ea, quæ alienari poſſunt. Cui au- tem deferatur, dicendum eſt ſecundum Hoſtié. quòdà parte parti defertur, quodvocatur, ſecundum eundem, iuramentum voluntarium, vel extraiudiciale. Verùm
aliud eſt neceſſarium& iudiciale, ſcilicet, quando iu-
der parti defert, vt C. de iureiur. l.3.§. bonæ fidei. Vide de hac materia Hoſtien. in tit. de iureiu. ſub§. de iura- mento aſſertorio. quaſi per totum. d Deferrein ærartum, item deferre in principis commen- tarium, quid ſit, Budæus explicat. in l. abeſſe- de mino- ribus. 5 b Deferre nomen, propriè non eſt accuſare, ſed apud ma- b i iij

DEFE
giſtratum vel iudicem aliquo crimine ante accu ſatio- nem denunciare,& alium in capitis diſcrimen rape- re. l. o. D. de iu. pat.
Deferendi nominis formula hæc fuit:i. TI TIVS PRO- „ESSVS BST SE MAEVIAM LRGE IVIIA DE A DVLTERIIS REAM DEEHERRE, QVYOD DICAT BAM CVM G. 8 E10 ADVILTERIVM COMMISIS- 82 I. z. D. de accuſ.
Peferre reum, idem eſt, quod poſtulare,& vt cognitio- nem ſuſcipiat petere. l.deferre. de iur. fiſc. quomodo autem id hebat, docet Alciatus in l. indi caſſe.
Deferueſcere ſignificat ardorẽé animi, inuita ratione ex citatum amittere. ſeque(vt ait M. Cicero) colligere, „⁴ασ, vt dicit piutarch. in Alexand. waf 7.
Deficere dicuntur, qui ab his, quorum ſub imperio ſunt, deſiſtunt,& in hoſtium ſe numerum conferunt. Pau- lus in l. amiſsi one. D. de capit. mi nut.
Deficere dicuntur, qui animam agunt. l. 8.6. hoftes. D. de
œnis. 1. 32. S. ſiambo. D. de donat.unter vir. Hinc
Defecta ætas 1.z.§. ignoſcitur. D. de§ C. Sila.
Defecta ſenectus l. 12. S.de illo. de vſufru. D.
Deficiunt debitores, qui labuntur facultatibus,& effi- ciuntur non ſoluendo I. 3. 5. multa. D. de iur. fiſc. Vnde
Defectus facultatibus J.33. D.de iur. dot.
Defici cautio dicitur 1. 73. D. de condit.& demonſt. Sic
Defecta nomina accipe in l. 1r. in fi D. de vſur.ʒ
Defeciſſe quoque conditio dicitur, quæ non exiſtit: ita defectam conditionem l. 38.§. ſi quis ſeruum. D. de he- red.inſtit. Sic&
Defici quem conditione dicimus 1.8.1.74. D. de cond.& demonſt. b
Deſicere,& hi dicuntur, qui hereditatem omittunt, vel ante agnitam aditämque eam decedũt l. ſ. D. de vulg. 1.78. D. ad leg. Falc. Ita
Deficientium partes interpretare. l. 73. in fi. D. de acq. he- re.& l.vnica. S. ſin autem ad deficientis. C. de cad.toll.
Deficere ipſa quoque pars dicitur l.1. D. de cõdi.& de- monſt. quæ& alias ceſſare,& vacare dicitur.
Deſinire in iure ciuili generaliter,& ſummatim quid ſta tuere. l. 4.5. puto. D. de hered. inſtitu. l..§. congeſſa, D. de don. int. virum& vxo.
Definitio, eſt generalis regula& canon. l. omnis defini- tio. D. de diuerſ-reg. iur. Pam legem, Omnis expli- cat elegans Viglius. Inſtitu. de teſtam. ordi in princ. ait que à diffinitione diſtingui literarum notis. Nam definitionem adpellat generalem determinationem, diffinitionem, quæ rem quid ſit, explicat, genere& dif ferentiis confectam, quod improbat Antonius Augu. lib.z. Emend. cap. ↄ. ait que in Pand. Flor. in vtroque ſi- gnificatu defmiri,& detfinitio ſcribi. Definitionem genere& differenti is compræhéſam explicat M. Fab. Aintilin libr. Inſtit. orat. Bartol.& cæteri l. 1. D. de teſtament. b.
Defnnitio, eſt oratio, qua, quid ſit res, explicatur, non am biguis, vel obſcuris, aut tranſlatis verbis.
Definitio duplex eſt, propria,& impropria.
Definitio propria eſt, quæex genere& differentia conſti
tuitur.
Definitio impropria, quæ& deferiptio vocatur, eſt quę- libet rei deſignatio, qualis eſt in l.. D. de legib. Lex, inquit Papinianus, eſt commune præceptum. Cùm etiam priùi legia ſint leges, non tamen communia
præcepta. ter
Definitio, quamuis propriè accipiatur pro finitione rei, hog eſt, cum res à genere ſuo, vſque ad ſpecialem& Proprlam differentiam ſic denioadtarurah quaſi fini-
us certis cognoſci poſsit:tamen accipitur etiam pro regula, vt in l. omnis definitio. D. de reg. iur. idẽ enim in effectu ſignificant, regula, theſis, definitio. Et leges paſsim definitiones adpellantur, vt clarè probat prę- fati9. D.z. in principioÖ—
DEF Deſlorare virginem Archidiaco. cap. vnico. de deſponf. impub.libro g.
Deformati fructus, qui delapſis floribus iam formati exiſtunt. b
Defrutum, muſtum eſt, quod decoctum,& deſpumatum eſt Palladio,& Plinio li. 4. cap. 9. VIpian. l. quæſitum. de fund. inſtru. Vas, inquit, æneum, in quo ſapa coque retur,& defrutum fieret. Item de vin.& trit. leg. l. qui vinum. Mulſum, inquit, paſſum defrutum. Varro apud Nonium Sapam vocat, quod de muſto ad mediam par tem decoxerant. Victorinus libr. de Orthographia de fructum ſcribendum putat, quod defruendo,& deco. quendo tale fiat, quod defrudetur, id eſt, defraudetur cocturâ& minuatur.
Defungi, eſt explicari aliquo negotio,& finem ei impo- nere. Vnde defungi morbis, defungi vita dicimus. l. ex empto. s. Idem libro ſecundo. D. de action. empt. acci- pitur plerunque defunctus ſubſtãtiuè pro mortuo. Op ponitur perfungi, hoc eſt, ad extremum obire munus ſuum,& ſtrenuè operam nauare. Liuius libro 6. Ro- mani conſules perfuncti, quod ad Capuam attinebat, cura, Gaio Neroni ex legionibus quas ad Capuam ha- buerant, ſex millia peditum,& trecentos equites de- cernunt.
Defunctorie, perfunctoriè, Et tranſlatiuè, vel tranſlati- tiè, pro eodem accipiuntur, hoceſt, frigidè, remiſsè, nonſatis bona fide, nec ex animo. l. 2. D. ad SC. Ter- tul. l. aut qui. D. quod vi aut clam. Tranſlatiuè, pro vul gari& non accurata diligentia. Oppoſit. bona fide, Optima fide, hoc eſt, Citra omnem prorſus ſimula- tionem. l.I. C. qui mune. tute. ſe excuſ. Non defuncto- riè, hoc eſt, non quæſito prætextu ad euitandum iu- ſtæ tutelæ munus. Accurſius ineptè accipit pro tranſi-
toriè. vide inf. Dicis cauſſa.
Deglabrare. Paul. in l. cædere. arbor. fur. cæſa. Cingere eſt, inquit, deglabrare. Bud. hanc legem corruptam eſſe putat, indicätq; ex compendio Græco, quomodo hic
locus legendus ſit: mauult enim deglubere. Haloander à veteri lectione non recedit. legitꝗq; deglabrare, quę eſt Pandect. Flo. lectio.& ipſa veriſs ima. Itaque Pau- lus deglabrare tranſlatèpro corticem eximere poſuiſ- ſe videtur, quod proprie à ſimplicis verbi lniſicarlo ne,& quidem magis vſitati, nihil diſtat.
Degener dicitur, qui moribus non reſpondet, vt colligi- tur ex textu& gloſſ. in authent. de non alien. S. nunc ergo. 3
Deiicere, eſt ex eminentiore loco aſiquid demittere,
quod noceat aut ſtatim, aut aliquo temporis interual- lo. Sic accipitur in titulo D. de his, qui deiecerint vel effud.
Deiicitur in interdicto, Vnde vi, id eſt expellitur is, qui poſ sidet: ſiue naturaliter, ſiue ciuiliter poſsideat. Vl- pian. in I. 1. D. de vi& vi armata. 113
Deieciſti, verbum refertur ad perſonam eius, qui deiecit nec pertinet ad eum, cuius familia deicch Toicſem.
Deieciſſe videtur tam qui ſuis manibus expulit, quàm qui mandauit, vel iuſsit, vt aliquis deiiceretur. Ibi-
idem. 8
Deieciſſe locatorem colonus videtur, qui ei cui locator poſſeſsignem vendidit, poſſeſsionem nontradidit: ni- ſi probabili cauſſa ductus id fecerit l. 12. D. de vi& vi
arma. 1..
Delata hereditas, vt explicaturà Terenti. Clemente.l. delata. de verbor. ſignificat. proprie ſic dici videtur, quando eam heres adire poteſt, ita quòd nihil ne- queex parte hereditatis, neque ex parte heredis im-
pedit, 88 minus eam conſequi pobbit Vide Alcia- tum ibidem. ae 1
Delatoria curioſitas, Pro maxima diligentia interpre- tatur. Gloſſ. in l. nec ſupina. D. de iur.& fact. i no.
Delegare„eſt vice ſua alium reum creditori Ere ‚Vel
cui iuſ

1 4 1 1 A
7
11* 11 & trec 1
eceno 2
4 6
8, Ettranſl tiut, 11 Lex animol..
lligemin. Oypot 1 Cüraomnem
to præteruad a rlius inepte zci a uſſa. 1 lere. irbor. fur.4 2, zud.hanc legenq r pendio Grzco, Wi ult enim degludo. cedit. legitq; de 41 ip verißsin 53 ro corticem 7 41 ſimplicis erd ati, nihil diſtr uus non reſpond. 1 uthent. de don ⁵4
ore loco iiiqui 4 aut aliquotemg* 1o D. de his, r
ade ri,ideſterſ N * ſue ciuilitet h 4 armat. dd perſonameiſ amilia deteſ i ſuis manibus c ruliquis delf; „vtalid
. l. 11 2 1”
atur 1 Terend* er 28 Jroßtiel dnr
— bant Aag
DEI
cui iuſſerit l.ii. D. de noua.& deleg.&tot. illo tit.& I.
4-D.manda. dicunt autem luriſcoſs. Delegare debi-
iorem, reum, nomen l.9. D. de præſcr. verb. l. 8.§. inter- dum. D. ad S C. Velleia. l. 48. in fi. D. de pecul. Vnde Delegatio nominum I. 11. C. de donat.& ſic delegatio eſt accipienda in l. 7. D. de condic. furt. 15 Delegare etiam eſt mandare,& committere. l. 32.§. quæſi
tum. D. de arbit. Vnde iudex datus,
Delegatus adpellatur l.ſ. 11.& 14.:C. de iudig: vt extr- of-
fic.& pot eſt.iudic.deleg.· in antiq. pertotum. Et
Delegationes, indictionis tributariæ l. z. C. de anno. ſ& tribut. lib.10. l.i·& vlti. de indictio. eo. lib. Nouella. 128 u πά̈σαανι, VOCat oᷣμsoas
1.4. D. de manumiſs. 8
Delegare eſt alieno cręditori debitoris viceſe obligare.
Delegatam pecuniam Paulus dixit, pro decreta, conſtitu
ta, ac aſsignata. inl. 2. ad le Iul. pecul. Et delegatæ iuriſdictionis vocabulo vſus eſt Papinianus in I.i-de
offic. eius cui mand. eſt iuriſdictio, vt Budæus monuit
. in poſterioribus.
Delegatus dicitur, cui cauſſa committitur terminanda,
vel exequenda, vices delegantis repræſentans,& in iu
riſdictione nihi lproprium habens, l. prima. D. de offi- cio eius cui mand. eſt iuriſdict. quo verò diſtet à Vi- cario, hoc eſt, vt interpretes barbarè dicunt, à Vicege rente, ſeu Locum tenente, Bartolus indicat in l.prima & ſequenti. C.de his qui vicem alt. ger. Delegatus iudex is eſt, qui iuriſdictionem non ſuo iure, ſed alieno beneficio habet. Horum delegatorum alij quidem à fortuna ſeu culmine imperiali Seri,aliy ſim- plici adp ellatione Principis delegati, qui dam ex ſacra iuſsione dati, quidam pedanei. Vide Cantiuncu. cap. 2.de officio 1airTerliſtean* Deliaca ſupellex Ciceroni adpellata, in qua erant tricli- nia,& lecti cum pedibus,& fulcris ex ære Deliaco fa- tis. Hæc Baifius in libel. de vaſculis. Delficæ, ſiue Delphicæ in l. 3. D. de ſupell deg er Paul. lib. 3.Sent-tit.vlti. Corꝛinæ ex ære factæ inde dictæ, quo- niã donis Apollinis dicabantur Delfici. Plin. libr. 34. cap.zʒ5. b— 2. Deleta inl. i. D. de iis, quę teſta. del. id eſt oblita maculis quæ lituræ vocantur. b Delibatio hereditatis legatũ eſſe dicitur l. 116. D. de leg. 1. quod teſtator, ex eo, quod vniuerſum heredis foret, deminuit, decerpit,& ſubducit. Ex aduerſo illibatus quadrans. l. 20.§ Papinianus. D famil. erciſ. pro inte- gro,& legatis non imminuto poſuit Papinianus. Pdhewein eel factum diligenter tractare,& mente pro- uoluerel. Ariſto. D. de iure delib. ſiue conſilium ali-
uid faciendi, vel non faciendi capere. vide Budæ. in
prio. adnot. ad Pand. Dicitur àlibella quà quid perpen- ditur Feſto lib.ä.
Deliberandi ius, quod à Prætore heredi conceſſum eſt ad ſtatuendum, vtrùm heres eſſe velit, an non, toto tit. D. de iur. delib. l. 26. D. de contrah. empt.
Deliberatio eſt prouida cauſſæ circum ſpectio, cum qua ratio totum agit,& furor ſibi nihil vendicat. ri- quæſ.
3·c. illa præpoſitorum. Centum autem dies ſunt com-
modum deliberandi tempus. l. z. D. de iure deliberãd. Delicatus debitor, eſt quaſi luxui conſecratus. Quod enim nunc dedicatum, priùs deli catum dixere. Vlpia- nus depigne. act. in fin. j. ſi ſeruos, Igitur hæc, inquit, à iudice erunt diſpicienda, vt neque delicatus debitor, neque oneroſus creditor audiatur. Delictum generale verbum eſt quo quid prætermiſſum ſignificatur ex Feſtolib. 4.B. Auguſtinus definit decli nationem àbono, quà bonum prætermittitur:& quid Aà crimine diſtet collige ex gloſ. in auth. qua in prouin cia. C.vbi de crimi. agi oportet. Delictum pro ſtultitia poni, ait Albericus in l.cum man- cipium. D. de ædilit. ædict.
Demoliri ſepulchra, crimen e
D E M 68
Delinimenta nouercalia, apud Juriſconſultos inl. 4. de
inoff. teſtamen. Interpres nouercales blanditias expo-
nit. Cicer.i. de finib. Qui blanditiis præſentium volu- ptatum deliniti, at que corrupti.
Dementes, ſunt mente capti, qui propriè loquendo à fu-
rioſis diuerſi ſunt: ideõque ab hi⸗ ſeparantur. l.2. D. de inoffi. teſta. l. 27.§. coram. D. de arbit.
Dementia àfurore ſeparatur l. 6. D. de curat. furio. l. fi. S.
1.D. de admi. tut. Græci dementes avourss, furioſos au- rouiiss vocant. b Dementia M. Ciceroni z. Tuſculan. eſt adfectio lumine mentis carens, cùm non integra mens eſt,& ſana: tue- turtamen mediocritatem officiorum, vitæqᷓue com- munem cultum, atque vſitatum. Hæc propria eſt verbi ſignifccatio, quæ latiùs plerunque porrigitur, vt cum furore dementia confundatur. Quintilianus 348. De- clama. Dementia eſt ablatus rerum omnium intel- lectus.
Demens eſt& is, qui neſcit exprimere quod velit, aut no- lit c.paſtoralis. de cleri. ægrot. li. 6.& ibi bonus textus & gloſſa.
Deminui vetabo. His verbis Prætor non tantùm aliena- tionem impedit, verumetiam actiones exerceri nõ pa- titur. Vlpia. in l.ait prætor. D. de iure delib.
Deminutus capite, qui ciuitate mutatus eſt,& ex alia fa- milia in aliam adoptatus,& qui in hoſtiũ poteſtatem
venit,& cui aqua,& igni interdictum eſt.
Demolitio, Molitioni opponitur. l. ſtipulat io. D. de oper. nou. nun. ſiquidem demoliri, eſt extructa diruere. Mo- liri ædificare eſt. Vlpia. tit. de vſufruct. l. heres. Ante-
quam vſufruct. prohibuerit, demolierit. Et demolitus Paſs iuè, vt in titul. de vſucap. l. eum qui.
Mlele religionis,& ſacri- legij. I..& ſ.pen. C. de ſepulchr. violat. quant ò magis Smate defunctorum oſſa ſuſpendere? quale noſtra vidit ætas. S b
Demonſtratio à cauſſa,& conditione multùm diſsi det J.
77.§.1·& l.96. D. de leg. I. Demonſtratio plerũq; rem fa ctam oſtendit: Conditio futuram I.34.:in fi. D. de con- dit.& demonſt. id eſt, Demonſtratio in præſens vel prę
teritum, Conditio in futurum tempus confertur, vt ex I. 85. D. de le-3. Patet. Theoph. in S. huic proxima. nſt. de leg. hæc duo ita diſtinguit Atεονε έ&» 1531 Acdis pat αα xrdſiviſaé-&dοσα isl Miœσε Q rlas li S Av raltuilaf- 1
Demonſtratiovice nominis fungitur l.; 4. D. de con dit. & demon. l. 6. D. ſi cert. pet. b
Demonſtratio quid ſit, docet Bartol. l. demonſtratio. D.
de cond.& demonſt.& per quæ verba inducaturper eun
dem ibidem. q. 2.& l. 1. D. de auro& arg. leg. l. 6. de lib.
leg. l. 6. D. de leg. 1.
Dena, decem. l. ſi quis teſtamento. D. de leg.. Ant. Augu.
lib. z. ca. 1. ait dena ſignificare ſingulis decem.
Denarius nümus drachma,& ſcrupulo conſtat. Alexã. ab Alex. lib. 2. ca. 20. vide Ant. Aug. li. 2. ca. 8. Emend.
Denũtiatio ſpecialius, anguſtiũſve nomen, quã proteſta-
tio Alciat. l. deteſtatio. nu. 4.D. de verb- ſigni. Denuntiare auctori eſt eũ ad rẽ defendendã conuenire.l. 29.§. fin. l. 13. in f.l. ĩ5.& 56. 5. ſi præſente. 1.74.§.1-D. de euiet. ljnde Denuntiatio pro cuictione interpoſita. l. 6ã3. D. de euict. Eſt& 1 Denuntiatio, iudiciu præcedẽés 1.7. D. de inoffic. teſta. De nuntiare domum, pro ad domum l. 1.§.1. D. de li. agno. Denũüt iaſſe in lege Iulia de adult. qualiter accipiatur, ex- licat Vlpianus l. 17. D. de adult.ſecũdum quam l. 2.& Pn.s zad. Daeherte melligendie ſunt. Eodé modo Denũtiare crimẽ accipimus in l.6. C.de accuſat. Hinc Denütiatio, criminis delatio l. 4. D. ad S C. Turpil. Denegari non debet ius iuſtè deprecantibus, teſte VIpia. in l.z. de his qui ſui vel alieni iuris. i iiij

D EN
Denotare pro infamare, ignominia notare, Pomponin eleganter vſurpauit, Turpia, inquiens legata⸗ae le- notandi magis legatari] gratia ſcribuntur, odio ſcri- bentis pronon ſcriptis habentur turpia. de leg.i-
Denuntiare teſtimonium alicui, vetus locutio, qur ad te ſtimonium dicendum vocare aliquem ſignificat l. 4·& 1. 19. D. de teſtib. 1. 6.D. ad leg. Iul. repet- Sic in lege Ma nilia. Teſtibus publicè duntaxat in res ſingulas decẽ denuntiandi poteſtatem facito.& vide Quintilia- lib. 5. ca.de teſtibus. 11es
Denũtiationes in I.. D. de pœ. l. 7.& 9. C. quomodo&u do iud.& Paul.li.. Sent:tit. 5.accipiẽdæ ſunt interpel- lationes, quibus ad iudicẽ quisper officiales magiſtra
tus euocatur Conſt. Harmenop. li.i· unοεινσας vOcat-
Denunttatio, ciuilis interpellatio, ſiue admonitio olim. obſeruabatur: quæ debitoribus in perſonam ſoléniter fiebat, antè, quàm conuenirentur apud iudicem Siquis dem agens aduerſario huiuſcemodi denuntiabat, Ta-
li die adſis mecum diſceptaturus. A qua denuntiatio- ne licet hodie recefſum ſit, condictionis tamẽ nomen
ro perſonali retentum eſt actione, vt monuit Theo- philus in s. appellamus. Inſti. de action. Vnde Condi- ctiones adpellatæ funt Actiones perſonales. Condice-
re enim priſca lingua denuntiare ſignificat.
Denuntiatus, cui fit denuntiatio.i. venditor. D dæ iudic, Denuo, rurſus vel deintegro vel(vt Aberi. placuit) ter- tio loco l·cum prĩor.& ibi glo. D. de diſtract.pign.f. 1.
— 7
C. de erro. calc. Depactus Budæo in Forenſib.ex M. Cicerone, qui ſe liti-
bus explicauit. b Depectio, pactum ſignificat l. 2.C. de abolit. ſic enim ibi
legendum quidam admonuerunt ‚nec ineptè. Depectus dicitur turpiter pact*. VIp. in l.z. D. de calũnia.
Hinc depector, vel, vt aliis magis placet Depaſci-
ſeor. Dependere, eſt præſtare, ſoluere 1.3. 5-in iis. D. devſur. Deperdita nomina 1. 16. D. de admin. tuto.— b Deperditum intelligitur, quod in rerum natura eſſe de- ſiit: dem inutum verò, quodvſucaptum eſt,& ob id de hereditate exiit. l. deperditum. D. de petitione here- ditatis. Deplano&protribunali opponuntur 1. z.§.6. D. debo. põſſeſ. l..§.1. D.quis ord. in bo.poſ. l.. S. 4. D. ad SC. Turpil.ſ.id. D.de quæſti. l.9. S. 3. D. de offic Procoſ.Se- nec. de Clem. lib.1. meliuſque in tribunali, quam in pla nò eognoſcitur. De plano, id eſt æquo loco,& non excelſo, Græci inter- pretes in Baſfili cis vertunt èf aεν⁸εο. lib.z8. Hinc illæ notæ V. D. P. L. P. hoc eſt vnde de plano legi poſsit I. 1. D. de iis quæ inteſta. delent. De plano id eſt abſaue
— Deplano, ſine libello l. de ſubmerſis. C de naufrag. li. 10.
De hoc vide Bart. in extrauag. ad reprimẽdum. in verb. de plano,& eundem in l. ne qui cquam. D. de offic. pro-
conſ.& clem. ſæpe deverb. ſigni.
Deponere eſt cuſtodiendam rem dare tot. tit. D.& C. de-
Deponere eſt demoliri,& ad aream redigere,& ſolo equa
rel. 23. in fI. D. de vſucap. I. d. D. ſi ſeruit. vind. l. 83.§. ſa- cram. D. de verbobligat.
Deponere, ædificium deprimere ſignificat 1. 6. D. ſi ſeruit. vindicet. l.7. D.de ſeruit. vrban. prædio.
Deponere, ſignificat adponere, toto tit. depoſiti. Alibi ve
rò transferre. l. ſi ſponſus ſponſæ. S. ſi maritus. de don.
int. vir.& vxo.. b
Deportatio ſucceſsit in locum interdictionis ignis& a- quæ. l.*³ D. ad leg. Iul. pecul. l. 2.§. I. D. depœnis. Nouel. de iis, qui nupt. ite. Conſtit. 22. Deportatio autem dici tur, quaſiportatio de eo iure, quod quis in ciuitate ha- buit, ad exilium perpetuum: adnotata illi prouincia vbi manendum ſit, l.inter pœnas. D. de interd.& rele-
D E P gat. Libertatem interim non adimebat: Ideëque me- dia cenſebatur capitis deminutio-. Inſtitut. de capi. de min. S. ninor, ſiue media.& l.vlt. D. eod. titu. Deportatioà relegatione ſic differchat: deportatio in per petuum damnabat: Kelegatio, aliàs in perpetuũ, aliàs ad tempus. Item, deportatio adimebat ciuitatem Ko- manam:relegatio non æquè. Itãque deportatus amit- tebat bona: relegatus minimè. l. relegatorum. s. hæc eſt differentia.& S. ſequenti. D. de interdictis& rele- gatis.. 4 Deportatio,pœna fuit, quà dãnati in inſulas deporrabã- tur,& ciuitatis iura amittebant! ex quo τοeαπχισενε,& ad eregrinitatem redigi dicebantur l. 7. D.de pœn. l. 10. S. fed ſi per. D. de in ius vocan. I.. S. in quibus. D. de leg. 3.vbi& illud traditur. 2 Deportatos cos accipe, quibus princeps inſulas adnota- uit, vel de quibus deportandis ſcripſit. Depolſtarius eſt apud quem res aliqua deponitur cuſto- dienda:& ita ſumitur in authent. Sed iam C. depoſiti. Et differt Aſequeftro: quia Depoſitarius ad hoc præci TEtenetur, vt depoſitori rem reſtituat, tenetur etiam maximam diligentiam adhib ere. Sed ſequeſter neutri litigantium tenetur præciſè rem reſtituere, ſed indeter minate illi qui vicerit. 11 2 912 Depoſitarius non opponit compenſationem depônenti. IAſ,de compenſatio.l.ſ quis. C. depoſi. cap. 2. ceodem titulo. 1113 1—
Depofttarius Ron poteſt opponere quæſtionem domi-
nij. Bartol. in l. commodare. D. Commoda. l. ſi quis. C. eo-titu. Dep oſitarius ſtatim debet cogi vt reſtituat. l. ſi quis vel pecunias. C. depofiti. 3 Depoſitarius ſivtitur depoſito contra voluntatem domi ni, vel denegat illud, committit furtum,& condemna tus efficitur infamis. Panor. in c.. in 1. not. de depoſ. Depoſiti ad depoſitum non admittitur compenfatio. l. ſi quis:C.deoliti:. ai 2 tei 31iuten e60— Depoſitum eſt quod cuſtodiendum datur. vocuſa, enim D, auget. l.1. D. depoſiti.& hoc conuentionale, velex conuentione dici poteſt. A Depoſitum debet reſtitui hæredi non minus„quam de- functo. l. 1·5. ſi pecuniam. l. ſi plures. in princip. D. de- poſiti. Depoſitum eſt furi reſtituendum. Bald. in tit. de depoſit. K&vide ſup. Depoſiti actio. 21122 Depoſitum iudiciale cum res ea, de qua controuerſia eſt, apud officium, vel vbi iudex ſtatuerit, deponitur l. ¹. in fin. D. depoſit. ſ. 7. 5. fi. D. qui fatiſd. cog.i. 7. D. depoſſ. & alibi ſæpiſsime. 3 Depoſitio enim demolitionem ſignificat ædificij 1.9. 5. item Pomponius. h. quod met. cauſ. Erä Ppoſe ipoeanos, apud Pontificios amotio facti ſine olennitate degradmio do pœnis. lib. ⁰.& hæc dici- tur ſimplex depoſitio Abbat. Quibus autem ex cauſis fiat depoſitio, docet gloſſa magna in fine capit. 1.ij. quæſt. 8. b 91 Deprecatio de qua Tryphoninus l. tres tutores. in prin- cip. D. de admi- tut. l. auxilium. D. de minor. eſt, vt de- finit M. Cicero, in qua non defenſio facti, fed igno- ſcendi poſtulatio continetur. 22* Depreciatum in l. 27.§. ceterum. D. ad leg. Aquil.& Ter- tulliano libro 4. aduerſus Marcionem accipere de- bemus vilem,& nullo pretio dignum. Lexicon B. Ger- mani ad Lutetiam Pari ſiorum, vertit depretiatos hæar rohuſxs, quaſi pretio minutos dicas. Deprimere vitem in l. ſi vitem. 22. D. quod vi aut clàm. dicitur, qui eam in terra deductam defodit, vt an- n inſequenti renouetur:& apud Catonem de re Ku- ſtic. capite 32. Florentiæ tamen eſt, depræhenderis. In manu ußio exemplari exponitur hoc verbum de- prehenderis, hoc eſt, propagaueris.
—
Depre
—.

nn alige den 4
aut 8„. 4 em Keg 3 8* un
—
ui.—„ 14 Depoſtumus h
42
fem rellituat,
4
481 he.. Dere. Jedſe,
*
Ele remee
„mpenſaticnen 3. GqutsC.rrof e. 1= Mpoll. C
pponere erl 8. arr. C. amod, c.D. Comnoꝭ 4-
dito contm rold Mrr
nmittit furtum,
nor. in c.z. inund i 42
nadmittimrcot 0
liendum datur. 0t K hoc conuem Br.
wredi non min gt
JI.ſi plures.ing 71
adum. Bldint b
—
es ea,d der ſtatderit, d&
5.aui ſatiſdcog
½„ 4 4 1 d met-Call. 3
Pontibcios 1m'
1 nis lid.
C Xu de 1 umen
eta ais EIP
1r1 4 p;
agaucl
DER
Deprehendere ali quem, eſt quod barbari dicunt, capere in ipſo facto, ita vt nec fugere, nec inficiari poſs it.vt deprehendi in adulterio. I. palàm. 5. quæ in adulterio. D. de Ritu nupt. 5e
Depreſſa nauis, pro ſubmerſa. l.ſi nauis aduerſa.& l. cùm Jepreſſa.D.ad L-Khod.de iaciku.
Deproperare, vt apud Plaut. pro valde properare. in l. vnica' in fin. de oper- nou. nunc.& 1. 2.§. ſed quia diui- næ- de vet. iur. enucl. 2. n
Depugnare feram quæ regioni nocet l.=. D. de poſtul. l. is
qui.D.deaccudz. 2
Deputati in I. fi. C. de ſeruis fugit-à Iuliano Patritio No- uel. 85. ſtatuti. De quibus ita Iuſtinianus Nouell- de armis, XM, 3e Lp&Nois un araXco4 Evis 15 wTafard a Ss GXOois, ensraνε εαιε Planè Leo linp-in li-
bel. de bellico adparatu ait, Qui antiquis téporibus
Arardro, ſuis temporibus eiboree dicebantur. Deputati domeſticorum, equitum,& peditũ in Notitia imperi) Komani. b.
Deputati ſacræ veſtis 1.7. C. de palat. ſ acr. largit.
Derectarij qui in aliena cœnacula ſe diri gũt furandi ani
mol.7. D. de extraord. crimi. vbi, e, pro i,vt olim apud veteres ponitur.& vide Budęum ibidẽ. Directarios vo cat Paulus lib. ſ. Sentent-tit. 4.
pro Derelicto habetur, quod dominus ea menteabiicit, ein numero rerum ſuarũ eſſe nolit&c. l. 6. D. de ſtip.
ſeruo.S. pe.Inſtit. de rer. diui ſ.quo lIoquendi genere& Cicerolib.1. epiſt. 8. ad Atticum vſus eſt& Imp. luſti- nianus Nouell. 22. 812 Derelictü videri non poteſt quod ſalutis cauſſa interim dimiſſum eſt l. 1.§.1. D. de acq. poſſeſ. b 8 Derelinquere iniuriam, id eſt, abolere. Inſtitu. de iniu- :Iiis. S.f. 1. Derelictum dicitur illud, quod caret poſſeſſore, vel quod in nullius eſt poſſeſsione. vt Inſtit. de re. diui.§. hoc amplius. circa fin.& vide D. pro derelNicto. Derelictum, Vide s. qua ratione. Inſtit. de rer. diui ſ- Au-
then. de nupt. S. ſed multo. C. de infant. expoſ. l.·& pro derelicto. pertotum. Quò diſtet derelictum à deper- dito, indicat Jauol. in l. interdum. D. de adquir. poſſeſ. Deridere ſententiam, pro improbare, ſcu opinionẽ con- futare, apud VIpian. in l. ſed an vltrò. de negot. geſt. D. Deriſorium magis ‚quàmvtile legatum apud VIpia. inl. ſi domus.de leg.i. Ibidem in prin. ſimpliciter legare. Derogatur legi cum pars detrahitur. l. 102. D. de verbo. ſig. puta prima. Vlpianus epitome titu. 1.& vide infrà in tractatu legug. Deſcendere, pro naſci, oriri, tum apud VIpia. tum cete- ros. Hinc Anobis nati deſcendentiũ nomine ventunt, ui cum aſcendentibus rectam lineam cõſtituunt: de qua vulgatum illud, Nullos aſcendétes inter ſe poſſe connubium contrahere. Quare ſi Adam hodie ſuper- ſtes eſſet, non poſſet ducere vxorem. per gloſ- in l. nu- ptiæ. D. de ritu nupt. Inſtitut. de nupt. s. inter cas. Deſcriptio fit adſcripto collatorũ nomine& collatio- nis modo. l.1.C. de apoch. public. lib. io- A Græcis ap- pellatur&mcr-ρν. Lucæ c.⁊de chRISTI natiuitate loquenti. t“ Deſcriptio bonorum, quomodo licitè fat, Bart. pulchrè tradit in l. mandatum. D. de requir. reis. in l. defenſio⸗ nis. C. de iur. fiſc. lib. 10. 1 4 4 Deſcriptio, ſubnotatio, cognitio, diſ punctiorationum, inſtrumétorümve, differũt. Diſcribimus ca quorum exemplũ accipimus. Subnotamus, cùm quaſi inuéta-
riũ cõficimus. l. f. C. de bon. aucto. iudi. poſ-Adſcribi- müsq;, quot corpora inſtrumẽétorũ ſint,& de qua re.
Cognoſcimus, cùm ea legimus atque relegimus:qui enim rationes recognoſcit, verũ eſt eum ipſas cogno- ſcere: ſicut qui reddit, dat: qui repetit, petit- Barto. in Rubri. Solut. matri. Diſpungit rationes, qui data& accepta confert, excutitque& examinat. Vnde& di-
k
DES 69 ſpunctio, pro diligenti percontatione, examinatio- néque accipitur.l. ſi ſtatulib. pœnæ. in fi. D. de ſtatulib.
Deſerere propriè militũ eſt, qui relinquunt locũ in acie, aut ſine comitatu di ſcedũt ex caſtris. Hinc deſertor, & deſertio: de quibus ſæpe in lib. D. Barto- an idẽ De- ſero& Derelinquo ſignificent, excutit in l. qui agros, C. de omni agro deſerto.. Deſerere accuſationem, actionémye dicitur, qui in to- tumab accuſatione deſtitit, edmque reliquit, modo ſine fraude aduerſarij id fecerit l. 21. D. de inoffic. te- Ka. l. io. D. de iudic. l. 6. S. qui iudicij. D. de Decur. Deſerta promiſsio, contempta& nonobſcruata. l. 4.§. 2. fiquis cautio, ita interpretatur Paulus l. ſi duo. D. eo. Deſertã cauſſam Iurecõſulti cõpoſita voce Eremodic iũ vocãt. l.& ſi ſine dolo. de Minoribus. leg. quum quære batur. D. Iudicat. folui. itẽ l. proſperandũ. C. de iudic. Dicitur auté deſerta cauſſa, quum altera parte abſen- te fertur ſententia. Hinc prouerbiali ſchemate, Vin- cere deſerta cauſſa, eſt vincere nullo cõtrà pugnante. Deſerror eſt, qui per prolixum tempus euagatus, redu- citur. l. deſertoré. S. z. D. de re milita. Ab effectu. Quin tilia. lib.⁊†ʒ ca. 7 Deſertor accuſationis, in priuatis criminibus, punitur arbitrio iudicis, pro qualitate admiſsi. l. ſi quis repe- terc.§. ſi ſtellionatus.& I.& in priuatis. D. ad 5C. Turpi,) 8 Deſiderare eſt in iure ali quid poſtulare,& vt vulgò lo. quimurrequirere l. 3.§. ſolent. D. de tabulis ecdib J. 30.D. de ꝓcurato. l.32. D. de adopt.& alibi ſæpiſsime. Deſiderare interdictum, id eſt, à prætore petere. I. 40. D. de procurato. Et 1 Deſiderare præiudicium l. vltima. D. ſi libert. inge. eſſe dica. Et Deſiderare per interdictum I. 1.§.. D. de ventr. inſpic. Deſiderare actionem l. ſi verò plures. 5. hæc actio. D. de iis, qui deiec. vel effud. id eoculere& requirere, vt innuit verbum ibidem ſubiectũ. quod fefellit Olden „dorpium. Hince Deſideria pro libellis ſupplicibus, poſtulationibus,& precibus,& vt nunc pragmaticorum vulgus loqui- tur) Requeſtis l. 4. S. ingreſſus.& l.9.§.0b feruare. D. de offic.pro conſ. l.i. D. de poſtul. 15.D. de offic. præſid. 1. 15. D. de in ius. vocan.& Vide Sueton. in Auguſto cap. ſ3.
Deſiderati milites, ſecundum cõſuetudinem deperqditi,
vel qui perierunt, vel ſecundum rationem, vt Valtu- rius retert, quòd abſentium rerum, nec dum inuenta- rum, ſit deſiderium. 5 Deſidero, præter notam ſignificationé, notat& deficere. In quo ſenſu accepit iuriſconſ. in tit. Si libert. ingenu. eſſe dic. l. quoties. Siue officium, inquit, deſideretur, id eſt, deficiat in eo, qui debet obſequi& obtéperaréè. Deſignatores Græci gabevras appellant. Ipian.l. athle- tas. D. dehis qui not. infam. ſunt arbitri certaminum. Græco verb. vſus eſt Sueton. in Nero. c. 3. Tertullianus lib. de Spect. deſignatorem funerum arbitrum vocat. Deſignatus, id eſt, electus l. Barbarius. D. de offic. præto. Deſinere abeſſe res tunc videtur, cùm ſic rediit in pote- ſtatem, ne amittere eius poſſeſsionem poſsimus ob hoc, quòd furto primùm ſubtracta eſt. l. mulicris. D. de verborum ſignif. b
Deſinere, perpetuam deſinentiã ſonat l. fi: S. quod inquit.
D. de adſig. lib.·. b Deſiiſſe dicuntur ædes quæ damnum dedere l. prætor. s. hoc edictum. D. de dam. infect. Deſiſſe non videtur, quod nec incepit 1.96. de condi.& demonſt. Deſinere tamen pertinere vſumfructũ, quod ad ſtipulationem, quâ cauet fructuarius ſe reſtituturũ rem, cum vſufructus ad eum pertinere deſinet, acci- pimus, ctiam ſinec cœperit pertinere cùm legatus eſſet l.i⸗in princip.& l. 3.§.1. D.vſufru. quéadmo: caue. 1 V

D ES
Deſinit abeſſe, cum ſic redit in poteſtatẽ noſtram: ne zmittere eius pofſeſsioné poſsimus o0b hoc, quod fur- to pridem ſubtracta eſt l.13. D. de verbo. ſgnif.
Deſiit poſi sidere, ſic accipere debemus ‚deſiit habere fa-
cultatem reſtituendi. l.i. D. quorum legat.
Deſiſtere, vide intra Deſtitiſſe.
Deſperati homines, idoneis auctoribus ſunt, de quibus
nulla eſt ſpes. Noſtri Interpretes abſolutè vſurpant, ro conſciſcentibus ſibi mortem de quorum bonis
C.& D. tractant vulgati tituli, Azo in Summa. 4 Deſperatio, ægritudo ſine vlla rerum meliorũ expeęta tione, Cicero auctor 4. Tuſcul. Vide l. vnica. D. de ort. quæ lib. dam. conced. 4
Deſpondere,& ſpondere hoc differunt: Deſpondet qui
puellam petit, Spondet à quo petitur: vt ait Donatus.
erentius in Adelph.
M. Quuin iam virginem
Deſyondi, res con qjita eſi: fiunt nuptia. b K vide l. 7.& l. miles. 11.8.7. D.deadult..
Deſj ponſata, deſtinata, denominata ‚idẽé ſunt. D.de adul- ter. l. qui pupillam indicauit..
Deſponſum pro deſtinato poſuit M. Cicero in reſpon- ſis Aruſpi.. b
Deſtinata, vel parata ad rem aliquam, factũ, vel rei qua- litatem,& non habentur pro abſolutis.
Deſtinare etiam definire ſonat l. 94-D. de verbo. ſig.
Deſtinatũ habere, pro deliberare, apud Tri phon. in fin. l.
tres tutores. de adminiſt. tut. Pro deputare& aſsigna- re Pomp.vſurpauit in l. quod in rrii ds ien aa fun do Titiano deſtinaret.& paulò poſt. Cũ noſtra deſtina tione fundorũ nomina& domus, nõ natura cõſtituã- tur. VIpi. ꝓ parare,& cõſtituere, quũ ait: Aut ſi quis de ſtinet domiciliũ trãsferre alter eorũ. in I. cũ hi. S. cauſ- ſa. D. de traãſa. Idem in l. inde Neratiùs. ad leg. Aquili.
De quo inquit, quæſtionem habere deſtinaueram.
Deſtitiſſe à lite conteſtata is videtur, non qui diſtulit, ſedqui liti renunciauit in totum, vt air VlIpianus l. deſtitiſſe. D. deminoribus. Deſiſtere enim eſt de nego- tio abſtinere, quod calumniandi animo inſtituerat.
Peſtitiſſe in S C. Turpil. eum dicimus, qui in totũ agen- di, accuſandive animũ depoſuit l. 6. D. ad§ C. Turpil.
Deſtitiſſe& is exiſtimatur, qui poſt intentatum crimen adulterij accuſatã duxit vxorẽ l. 40. in fi. D. de adult.
Deſtitutus ſpoliatum ſignificat c. frequens. 5. pen. in fin. D. de reſtit. ſpol. in 6. c. fi.de ſortilegiis.
Deſtitui dicitur teſtamentum, cum ex eo nullus heres exiſtit. l. in quantitate. 73. D. ad leg. Falc. S.3. Inſtit. eo.
Deſtringi in plures aduerſarios J. 28.S. fin. D. de pecul. ex quo delibata eſt l.2. D. dę exercit. pro diſtrahi.& in l. 3. D. de adim. leg. tamet ſi codices varient. Hinc
Deſtrictè l. 1. D. de arbit. l.7. 5. quæſitum. D. de minori- bus& apud Tertullian. ſæpi ſsimè.
Diſtrictio l. 16.§.„D. de arb.& apud Caſsi odorũ in lib. Varia- aliquotiens.
Deſuetudo,& Cõſuetudo di fferũt ſecũdũ Bar. in l. de qui- bus. D. de legi: ſuper verbo Deſuetudinéẽ. Nam Cel. tudo eſt, quãdo fit cõtra legẽ per ipſam cõſuetudinẽ: ſed deſuetudo eſt, quãdo nõ vtimur aliqua lege in iure poſita. de hoc no. in proœmio Inſti. in fi.& in gl. pręal.
Deſultor in l.20. D. de præſcrip. verb. ab eo dictus, aucto re Iſidoro lib. 18. ca. 39. quòd cùm adsinem curſus ve-
nerat, deſiliebat- Kdecquo in cquum tranſiliebat Hunc ſcitè Manilius tribus verſibus depingit. Nec non, ait, alterno deſultor ſidere dorſo Quadrupedun& ſtabiles poterit dehgere plantas Ter quos vadit equordudet per terga volantunn.
Detegere, patefacere. Paulus de Condict. indeb. l. in ſum ma. 5.1.Sin auté euidens calumnia detegitur,& träſa- ctio imperfecta eſt,& repetitio dabitur. Hoc Pauli di- ctum meritò Baldus effert, memorique mente tenen- dum exclamat. Nam hoc; tamctſi tranſactio ſtricti iu-
DE I
ris habetur, mox aperto dolo corruit. Vnde Detecta fraus, Detecta coniuratio. Detentatio, eſt inſiſtentia corporalis, non dominij cauſ. ſa, fed ratione alterius effectus vel iuris, quod ei de- betur. Vnde plures fundum detinere poſſunt ad conſe quendum effectum eis debitũ,& ſi ſpolientur vel tur- bentur, interdicta eis dantur, non tamen aliter, quàm ratione iuris quod habent, non ratione rei, quæ deti- netur. Ita Sa irs declarat Zaſ. in l.poſsideri. S. ex cõ- trario. D. de acquir. poſſeſ. 2 b Determinare pro Certò exprimere, definire, ſeu. deſcri- bere, accipitur inl. fi. D. de iuſt.& iur. Quem locumin quit baulus, determinare hoc modo poſſumus. Deteriorem viam fieri in Interdicto, de Via publica, ac- cipimus, ſi vſus eius ad commeandum, ideſt, eundum agendum, corrumpatur. l. z. S. ait prætor.&§. deterio- rem. D. ne quid in loc. publi.“ Deterior ſtatio, nauigationiſque iter deterius fieri di- citur, ſivſus eius corrumpatur, vel quoquo modo im- pediatur vt difficilior curſus, aut minor, aut rapac ior tiat, aut in totum auferatur. l. 1.§.1·&§. deteriorem. D. de fluminibus.. Deteriorem cauſſam facit vſuarij, proprietarius, etiã in meliorem ſtatũ re cõmutata l. fi. D. de vſu,& habit. Deteriorem ſeruum facit, qui fugam ſuaſerit, aut furtũ, quique alios mores corpüſve corruperit l. 1.§. fi. D. de ſeruo corrup. Paul. lib.iSent-titu. 13.. Deteriores res fieri dicuntur, quæ depretiantur. Deteriorem cauſſam poſſeſsionis fieri quid ſit, explicat 1.9. in princ.&§. præterea. D. de bon. auct. iud. poſ- Deterius ius prædij fit, amiſsis nõ vtendo ſeruitutibu 1.6.1.7. D. de fund. do. Bi 1 s c Deteriores ſunt, qui detrahendo aliorum vitam corrum punt,& ſubſtantias diripiunt c.deteriores. 16. q.1. Deteſtari, eſt abſenti denunciare, teſtibus adhibitis, vt l. ſubſignatum.§. 2. D. de verbo. ſignif.& l. ſeq. Aliter autem deteſtari eſt facta alicuius abrenunciare, ſper- nere, vel abominari, ſeu nõ approbare, vel eſt exarari, vel deſcribi res aliquas,& eas, quæ, quales,& quantæ ſunt, ſcripto comprehendi:vt D. i. præalleg. Hinc Deteſtatio eſt denuntiatio facta cum teſtatione. VIpia. inl. deteſtatio. D. de verbo. ſig. Deteſtatio etiam auctore Feſto lib. 13. dicebatur, cum Deus teſtis indeteriorem partem vocabatur. Inueni- tur& apud Gellium, Deteſtatio ſacrorum lib. 7. c. 27. Detinere, pro occupare etiam de eo dici volunt, qui poſ⸗ ſidet bona fide. per text. l. apud antiquos. C. de furt- Detractor eſt non ſolũ qui detrahit, ſed& qui detrahen- tes audit c. ex merito. 6. q..& c. non ſolu˙m. 11. q. 3. Detrahere legatis, eſt deminuerel. fi. D. de adim. leg. Detrectare, eſt vitare, fugitare, auerſari 1. qui cum vno. D. de re milit. Vnde dicitur cum detrectatione, vel ſi- ne detrectati one quiſpiã abeſſe, qui occaſionem quæ- ſierit, vel non quaæ ſierit, cauſſæ dictionis euitãdæ, inl. ſi maritus. 5. legis luliæ. D. ad legem Juliã de adulte. Detrimeęntũ à Detritu, quòd ea quæ trita, minoris pretij. Intertrimentum ab eo quòd duo, quæ inter ſe trita,& deminuta. Varro,& in c. 2. de conſtitu. Detrudere l. 4. D.de vſucap.verbo vtebantur Prætores in interdicto, Vnde vi. M. Cicer. in orat.pro A. Cecinna. Detrudi in monaſteriũ ca. ſiquis Epiſcopus.ſo.diſt inct. Detruſum, Impp.in l. quicunque reſidentibus. C. de epi- ſcop.& clesrinokigätzdde idonei auctores Exaucto- ratum, Canoniſtæ crebrius Depoſitum appellant: quibus& detrudi in monaſteriũ, perpetuò illi includi eſt, pœnitétiæ, vt aiunt, agendæ caufſa, ob perpetrata crimina, maximè publica, ſiue, Vt ipſi loquuntur, no- toria, populùm que Dei offendentia.. Deturbate eſt poſſeſsione deiicere. Deuerticulũ fluminis l. 45. L. de vſucap. l.⸗⁷. D. de diuerf. &tẽp.præſcrip.& apud I. Front igũ lib. de à quę ductib. Deueſt

oniſgreite e 3n mnur elgu 4 urlus, aut mina 4* url.. K. 2
4
ruarij, pri i
auratal. R.D.e 8. t,dul fugim lu 82 Kpa ſecompeii 2 N 1. m.Altu.z. 4
tur, qrx depreii 1
clsionis 8eriqui ai 22.D. de bonauch be niſsis nô vtend
ahendo aliomm er
ipiunt c.deteriq x. unciare, teſtiba be
e verbo. ſignif.. ta alicuius adeet ar a n approbare, N.l 4,& cas, qux, au: adi.vt Dll.e: 8i ofacta cumtel bo. ſig. 1 Feſto lib. ·Gi. m partem rocai 2. cſtatio ſacron e am de co dicis taf apud antiquos letnhitel tun .Xc⸗nonlo r uerelb 4 1 dnns
1l
unuere
nerſari rare aueria dare: en es irur cum detfes 24 Iabeſſe, qui occ 1
44 1 cauſſe dictionn „
de conltiti g .verdo nteban i i Cicer. in 5[1 Jauus Epiſcch e g
wuereſdent 1
D E V
Deueſtire, feudalium placitorum cõditoribus adimere ſignificat. in prin. titu. 7. de nat. feud. Apuleius lib. 3. ro veſte exuere vſurpauit.Illi opponitur Inueſtire in vſib.feud.quid ſit inueſti. Deuirginata ancilla l. f D. de offic.præſid. dicitur, cui, vi tio oblato, virginitas erepta fuit. Eodẽ verbo vſus eſt Hieronymus inlib-de Monogam. Epiſtol. 25.& Petro- nius Arbiter. Cur, ait, non deuirginatur Panichidis noſtra? b Deuolui an ſit directũ, vel obliquum diſces ex l. 2.&ibi glo. D. de adim. leg. l. ſi infanti. C. de iur. delib. Barto. J. centurio. D. de vulg.& pup. ſubſt. Deuolutæ res l. 1. C. de bon. matern. Deuolutum feudum, quaſi retrd deuolutum.
Deuotæ gentes, quæ olim Romano populo parebant. l. alligatis. C. de vectig.& commiſ. Deuoti, qui profeſsi vulgò vocantur. Religioſus& de-
uotus olim in malam partem ſolùm, at hodie ſolùm in bonam. Alci. in Kubr. de verborum ſignificat. DIVS Hebræis OR Græcis O6EO, vt eſt&dsſæn ita nec eius virtutes, ισ⁴εάεαρα mente concipi lin- gua, ſcriptiſve exprimi poſſunt. Huius vocis tractatio- nem Theologis relinquo. b Deo& iuſtitia nihil malus eſt, ſine quibus nihil cõmo- dè geri poteſt. Nouell. de hæredibus. in prin. Conſtit. 164. quam Tiberij eſſe ibidem admonet Scrimgerus in Græco exemplari. Bene autem vniuerſa geruntur,& competenter, ſi rei principium fiat decens& amabile
Deo. Nouell. quom. oport. Epi ſcop. S. ſancimus igitur.
Conſti. 6. Omnia igitur ſunt ita ſanciẽda: ne Deo de- bitus bonor detrahatur. Nouel. vt ſine vllo impedi- mento. S. hæc igitur Lex ad tuendam. Conſtitutio. 94. Omnes enim legis lationes bonæ ex Deo pendere, ac eò reſpicere debẽt, hoc eſt, Deus ſit earum principium ſimul,& medium, atque finis. Nouell. de mulieribus fide hæretic. in principio. Conſtitution. 10. Exe- crabilia verba,& iuramenta blaſphema in Deum vl- timo ſupplicio ſunt punienda. Nouell. vt qui con- tra naturã luxurian. S. inſuper quia vltra. Cõſtitu. 77. Sed enim omnes, ſunt cohortandi, vt p= timorem in animo concipiant,& eius implorent benignitatẽ. Nouell. vt qui contra naturam luxuriant. in princip. Conſtitutio. 77. b Deus ſolus,& ad imitationem eius Imperator cum reli quis magiſtratibus, gubernare poteſt multas& vndi- que perplexas humanarum rerum cõditiones. Nouell. vt omnes prouin. Magiſtrat. S. hanc nos legem. Con- ſtitut. g. b Deunx, duæ partes ex tribus cum quarta, hoc eſt, vnciæ vndecim ait Theoph. s.8. Inſtit. de hered. inſtitu. Dextans, due partes è tribus cũſexta, vnciæ decẽ. Theo- phi.ibidem. Dextra, leuãque l. 1.C. de aquæductu. li. 1r. quid ſit facilè intelliges d. l.1. lectionec. b De quouult deo in ca.x.·de iudic.in antiq. viri proprium nomen. Sic& 1 1 Deus dedit. c.tanta, de ſimo. Et Deodatus. c. 3. extrà eod. titu. Aεενα ε hJunt ſtationarij cohortales,& officiales præſi- dũ, vel correctorũ Ia. Cuiacius I. 1. C. de cohor. li. 12. Diacatochia inl. quicunque. C. de omni agr. deſert. li.1. hoc eſt poſſeſsionis ius,& titu lus. Diaconus, id eſt, miniſter.& qui ſint diaconi-net. in ca. diaconi. 03.diſtinct.. b Diaconatus eſt dignitas c. poſt acceptum. ſi. diſt. Diacopi wapæ luxus ap, inciſa, ſiue incilia, ideſt, adi- tus in aggeribus Nili patefacti, per quos in arua in- fluere aqua poſsit l. penult. D. de extraord. crimi
Diæta in ædibus, pro cœnaculis I. 13.§. ſed ſi æedium. D.
de vſufr.& alibi ſæpè. In hortis verò habitationem ſi-
DIA 70
gnificat amœnitatis,& voluptatis cauſſa extructam!- 112.Dde eß Sez S,n l de vſufr.
Diætæ, hypocauſta I. 5. S.lignis. D. de leg.z.
Diætari] ſerui I. 12.§. i dem reſpondit. D. de inſtr. leg.
Diætari]j qui in nauibus cuſtodiæ cauſſa præponuntur l. 1.§.& ſunt quidam. D. nau. caup. ſtab.
Diarium, quotidianus victus VlIpiano I. z1. D. de ſupel. legat.
Diatretum calix, genus videtur poculi cælati, tornatilis luriſconſ. ad l. Aquil. l. ſi ſeruus. Si calicem, inquit, Diatretum faciendum deditti. Iuſtin. quoque lib. 10. l.i-Artifices, inquit, Diatretarij.
Diatretarij, ſunt qui intornatum(quod vocant)faciunt- à Græca dreontlons Aiνι Ælsĩ. Inde apud VlIpia- num inl. ſi ſeruus. S. ſi calicem. ad legem Aquiliam. Calix diatretus, Sanè hi artifices poſſunt tornatores dici, quoniam Aia †io, torno laborare ſignificat. Et Trlis, teſſellatus dicitur. Poſſunt& Diatrocharij dici, quòd rotas, pi lãſque ligneas faciunt,& carros: nam idipſum ſignificat Poxds. Inde Eoxonoi verbum. Alc. C. de excuſ. artif. lib. 1c.
Diaulus, duo ſunt ſtadia.
Dica, has iudiciorum dea& præſes. quandoque pro iure ſumitur, ſæpius pro actione. Terent. in Phorm ione-En tibi nunquam iniuriarum audiſti ſcriptam dicam? M. Cicero Verrina 4. Scribitur Heraclio dica. idem tamẽ llnas Pro uasæs poſuit in eadem oratione. Vide Bu- dæum in prioribus.
Dicere dotẽ in anti quorũ libris, eſt certis verbis, nulla interrogatione præcedente promittere. cuiuſmodi di ctione, has duntaxat perſonas, mulierem videlicet de- bitorémque eius parentem item virilis ſexus obligari olim potuiſſe ſcribunt VIpianus tit. 6. Gaius lib. 2. c.9.
uibus ſolis Dotis dictionem tribui animaduertere eſt l. fi. C. The. de inceſt. nupt. Terent. Heautonty. act. 5. ſcæna.ſ.
Dictio dotis à promiſsione ſeparatur I. fin. C. Theod. de dotibus. Vlpiano Inſtit. tit. 6.& 11.
Dicerevindicias pro dare& adiudicare I. 2. S. initium. D. de orig. iur.& apud Liuium lib. 4.at in titu. D. ſi menſ. fal. mod. dix. renuntiare ſignificat.
Dicere inofficioſum teſta mentũ eſt arguere& accuſare & allegare, quare exhæredari, preteririve nõ debuerit 1.. D. de inoffic. teſta. Eodem modo
Dicere ruptunm, irritum, falſum teſtamentũ I. 8. 5. ſi quis. D. de inoffi: teſta. l. j. D. de pet. hered. Aliquando dicũt Iuriſconſulti veteres
Dicere de inofficioſo l.. D. de dolo. I. 10. S. proinde. D.
de bono. poſſeſ. cont. tab. l.18. C. de accu.
Dicere mulctã infligere,& irrogare l. 10. D. deiudic. l.10. D. de cuſto. reo. b
Dictum,& promiſſum in venditione ſeparantur. Diduũ, quod verbo tenus pronuntiatum eſt, nudëque ſermo- ne finitur. Promiſsum verò& ad nudam pollicitatio- nẽ,& ad ſponſionẽ pertinet l. 8. l.*9.§.1. D. de ædil. edi.
Dicere ſignificat adfirmare I. 18. D. de ædil. edicto. Cete- rùm, quod venditor 8
Dicit, vt commendet, accipiedus eſt quod ad præſtat io- nem adtinet, quanti neque dictum neque promiſſum.
1.1. D. de dolo mal. Cicero z3. Offic. Sin autem dictũ nõ omse præſtandum eſt, quod dictum non eſt.
Dicere, pro ſuadere, vel conſulere c. iam nunc. 28. q. 1.
Dicere pro teſtimonio eſt, quod vulgò die itur deponere
Paul. l. qualem. D. de recept. arbi.
Dicere ius, eſt, cùm iudex de iure& æquo faciendo ſen- tentiam fert, ac promulgat. S.om
Dicere ſententiam exiſtimatur arbiter, quum ea mente
quid pronunciat, vt ſecundum id diſcedere litigato- res Atota controuerſia velit, vt tradit Paulus l. qualẽ. D. de recept. 4
Dicta facta, eleganti combinatione dicimus, ſignifican-
tes

D51 C
tes omnem prorſus rem geltam inter aliquos. Ditãte teſtatore, legatũ ſcribi dicit᷑ 1. 15-S-itẽ Senatus. ad fi. D.de falſ. l.1.z. 3. C.de his qui ſibi teſta. adſcrib. Dictare actioné, Paulus in 1. non diſtinguemus. s. illud. in principio. D. de recept.arbitr. eodẽ ſenſu„‚quo Te- rentius Impingere dicã, appellauit. ldẽé in 1.ſi ſeruus depoſitus. in fi- D. de nox-action. Iudiciũ dictare vo- cat. Tranquillus, Intendere formulã dixit: vulgo nun- cupamus Inſtituere actioné. Porrò dictata dicuntur, quæ alio præeunte verba ſcribi conſueuere(Barbari, ronunciare ad pennã dicunt):ita& quæ natura no- ln excipientibus ſuggerit, dictare dicitur. Teſtis eſt Catanæus, doctiſsimus grãmaticus, qui dictare apud
pliniũ li. Epiſt.z. exponit, componere, ſuggerere: in-
dicàtque ex lib. ſ. Epiſt. Senecæ colligi poſſe, quo dif- ſerat à dicere. Tum dictata ſunt, inquit, quæ ludima- giſter de ali quo auctore pueris tradit interpretamen-
ta, vt perdiſcant, eadémque ipſi pòſt paululũ ita red- dant, vt tradita ſunt, quod& Catanæus Cicero. teſti- monio probat- Obſeruanda auté pulchra metaphora apud Pompo. in l. 2 · D de orig. iu. S. nouiſsimè. Nam ſhaot dictari cenſentur ea, quæ non noſtroadfectu, ſed alio præeunte, verba ſcribimus: ita& quæviciſsitudo rerũ, volente Deo, ſuggerit, ea excipimus,& volentes nolentes ſequimur, quia natura dictat. Apud Barba- ros dictarerationem, facere computum dicitur.
Dictare etiã dicitur teſtator quæ teſtamẽtario excipien- te legat. l.93. D. de leg. 3.1.9. ũ. 1.D. de hered. inſtit. Sic
Dictatores à dictando ſunt dicti. Nam& Aconſule dice-
bantur,& eorum dicto audientes erant omnes. Ab his
nec prouocandi ius fuit,& his etiam capitis animad- ſio data eſt. Hunc magiſtratum, quoniã ſummam ꝑo- teſtatem habebat, non erat fas vltra ſextum menſem retinere-l-neceſſariũ. 2. D. de orig. iur. Porrò dictare frequentatiuum eſt à dico.
Dictator, à dictando& enunciando, cui omnes obtem- perarent, veluti ſummo magiſtratui, extraordinario tamen, in maximo bellorum diſcrimine, ideuque ma- ioribus magiſtratibus 4. meritò çõnumerat eũ Pom- ponius 1. 2. S. 10. D.de orig. iuris.
Pictator à cõſule dicebatur. Creabatur enim viua voce, non per ſuffragia: poteſtate quidẽ maxima, ſed tamen extra ordinem, imminente graui rerum neceſsitate, cui vnius imperantis arbitrium ob commodam cele- ritatem opponẽdum videbatur, ſicut in ea ęſt re teſtis L. Feneſtella lib. z.ca.8.
Dictator ſummam poteſtatẽ habebat, hoc eſt, per omnia regiã dominationé, ſolo nomine excepto. Eamq; ob rẽ dictator dicebat᷑ magiſter ciuiü, auctore Varrone.
Dictatura erat extraordinarius& ſummus magiſtratus, ad quem non niſi maximo periculo, velut ad ſacram auchoram& vltimũ remediũ, confugiebatur. In hunc enim quicquid Romanæ ditionis eſſet, transfundi cõſueuit: adeò vt non alij magiſtratus interim eſſent. Qua ratione,& duæ ſecures præcedentibus lictori- bus,& cætera regia inſignia illis attribui ſolebant. vi
de L. Feneſtellam,& alios claſsicos.
Dictuæ ſunt columnæ eccleſiæ, in quibus imagines pa- trum in ſuo catalogo ponũtur, vel ſunt tabulæ, in qui- bus quid ſcribitur, vel pingitur.
Dictio teſtimonij pro iure dicendi teſtimonij apud claſ- ſicos ſæpe reperitur.
Dicis çauſſa Varroni lib. ſ.Ling. anti qua locutio eſt, qua ſignificabãt perfũctorie, ſimulatè,& ad ſpeciẽ, nõ verè necex animo l. 1. S. excuſantur. D.de S C. Silan. l. 4. D. commo. Cicero 6. in VerréPlin. lib. 28. ca. z. in Lexico B. Germani ad Vrb. vertitur votes Xæειν, Aers Xaeνꝓν ³ waνα Taε τ vμμινυηά. Cicero in oratione pro Domo ſua,
Dieis cauſſa, ait, reperit Pontificem.
Didragma valet duos denarios. Archidiacon, cap. ma-
gnum. II.. ¹⸗.
D 1E
Diducere eſt diuidere,& diſtinguere Inſtit. de oblig. quo
verbo vtuntur& claſsici au Ctores.
Dienſes, Macedoniæ populi l. f. D. de cenſibus. Dies, apud varias gentes variè accipiebatur. Nam apud
Romanos, à media nocte ad mediã nocté ſequentem, finiebatur, vt in l. more. D. de feri. More Komano, in- quit Paulus, Dies à media nocte incipit,& ſequentis noctis media parte finitur. Ita quicquid in iis vigin- tiquatuor horis, id eſt, duabus dimidiatis noctibus,& luce media actum eſt, perinde eſt, quaſi qualibet hora lucis actum eſſet. Apud& gyptios ſimili modo obſer- uabatur. Apud Athenienſes totũ id tẽpus, quod ab oc. caſu ad occaſum eſt, dies habebatur. Nunc ab ortu ad occaſum ſolis, vulgòè nuncupamus dié, more vetuſtiſ- ſimo, quo dies primùm in duodecim horas eſt diuiſus. Vnde Chriſtus ſeruator noſter, Io. i1- Nöonne, inquit, duodecim ſuut horæ diei: Et Geneſ.1. Et diuiſit lucem Atenebris, appellauit que lucem diem,& tenebras no- ctem. Quò reſpexit Proculus in l.hec verba. D. de verb. ſigni. Diſiunẽétiuum eſt(inquit veluti cum dicimus, àVT DIES,AVT NOX EST:quorum poſito altero, neceſſe eſt tolli alterũ. Et Claudius Saturninus inl. aut facta. D. de pœnis. 1 empus(ait)diſcernit emãſo- rem à fugitiuo:& effra ctorẽ vel furẽ diurnũ, ànoctur- no. Dies præterea accipitur pro tépore interminato, idque fœmineo generc, vt Longa dies nihil nõ in aliã trans fert faciem. Vnde eſt iſta Iocutio: Promittis an- nua, bima, trimadie, hoc eſt, tẽpore vnius, duorũ, triũ annorũ, dare decéẽe Vlpianus in l.z. D. de annu. legat. Dies igitur in iure Ciuili intelligendus fecundũ ſub- iectam materiã. Nam cùm aliquid tractatur, quod aliã rationẽ in luce, aliã intenebris habet, antiquiſsima, & vulgaris diei appellatio retinenda eſt. Sin autẽ que- ratur de cõtinuo tẽporis ſucceſſu, ſequi oportet Ko- manainſtitutionem, vt in materia præſcriptionum. Nam tépus ita noctu procedit, ac die, ad cõplendam vſucapionẽ. Vlptanus in l. in vſucapionibus. Et l. ſeq. D. de vſucapio. de;, inquit, qui hora ſexta diei Ka- lendarũ lanuariarũ poſsidere cœperit, hora ſexta no- ctis pridie Kalendas lanuarias implet vſucapionem.
Dies, ob cõmoditatem hominũ, à nocte diſtinguitur in duodecim horas, quotieſcunque de his rebus tracta- tur, ad quas neceſſaria eſt lux, vt ſi quis operas diurnas promiſerit, Non enim noctu eas preſtare tenetur,& ne quidem poteſt ſine alterna requie. Quamobrẽ magno errore appellant hunc diem artificialem, credo pro- pter horologium arte factum. Alioquin accedit non minus ad naturam, quàm dies naturalis- Dixit enim DEVvS, Fiant luminaria in frmamento cœli,& diui- dant diem& noctem. Gen.i.
Dies quidam ſunt naturales, quidam ciuiles. Dies natu-
ralis eſt tempus ab exoriente ſole ad ſolis occaſum,
cuius contrarium eſt nox ab occaſu adſolis ortum.
Dies verò ciuilis, tempus, quod fit vno cœli circum actu. quo dies verus& nox continetur. Sic accipitur
in d.l. more Romano. qua de re vide Cenſorinum lib. 19.de die naturali.
Dies atri dicebãtur, quibus legiones educere, aut acies
cum hoſtibus committere, vel quicquam reipubl. age re religio non ſinit. Alex. ab Alex. lib. z2. Genia. die. c./.
Dies ſeſsionum, quibus ſedet iudex pro tribunali. VIpi.
in l. 2.§. 1. D. quis ord. in bono. poſ- ſeruet.
Dies ali quando cauſſa finiendæ obligationis adiicitur,
vt in l.ex empto. s. deni que. D. de actio. empt. Si quis, inquit vlpi. ea cõditione ſeruum vendiderit, vt intra triginta dies duplum, poſtea ne quid præſtaretur.
Dies faſti, quibus fari prætori licebat tria verba, p o,
PIC0O, ADDICo. his contrarij nefaſti.& vide Ma- crobium lib. i. Saturnalium cap. 1z.
Dies alij ſunt continui, aut vti les. Vtiles qui& olim Fa
ſti hoc eſt quibus agendi poteſtas eſt I. 1. D. de diuer.
temp.

—
8 —
——
——
„ 4. 8 5 aK/7il 7. Rae kel lure duut 1!
Ranus inl.. 1 f intelligencut 4 4 44 15 u ali 9 311 Quidtac 8 4 ¹ tencbrus det,;
rn 1 p Kiofrctinendiel
ſ
.
4
13 lucceſlu, lequ 4
in materlafft
. rocedit, ac die,
½* A 1 1 1 — ait,qul hofa 4 4 4 dert. dere cCpell,* 1 4„ 1 5 40uI mpn . A 4 A ⸗ omn, 1 50 M 1 “ undua de hn. 4
aus 1 V grl n 2.
1
410Gn em 4 mel 1 8.* AI1ocu 1 24 48ε 5 t. 1 ural! L 3 1 8 AA* anhr namen?+‿ cD*. 1 9 dam ciue 2 93 uls. 4 4. 4 141 * 10„ Mlene 1* 4„ ald 1 3 30¼ 4b 0* 1 Iit 15 quod 9* 1 e 1 ont metu . vide 2 2 u 1 4 7 u, lcziones ec- ey us K 11[ 4 8 2 b 11 v quteco 3- „ d 1 21 —
„*
f
4 5 ur ſemur 8 b 3 4 15 c ne quic n volte b2t 8 ö 1 ri liccd 4 3 4 Ken: neid oatralil. 9 4 aaf 1 lium Vriles R- uun wicſuch 1 I 2-i e.
DIE temp. præſcriptio. I. miles. S. quædam. D. de adulterlis I. iure. C. eo.— t ich 1.I Dies feriatus, quo feriæ aguntur, hoc eſt, quo à forenſi- bus negotiis vacatio datur. l.⸗z. D. ſi quis in ius voca. Dies legitimi, id eſt, dilationes ordinariæ Budeo in prio
ribus. b 4 Dies etiam legitimi dicebantur Aſco. Pediano viginti, aui dabantur adaccuſandum. 1E akd, Dies intercalaris, biſſextilis læcum Biſſextus. D. de ver- Dies continui ſunt u‿νeνπoi, lulaas, hoc eſt, nõ inter rupti, ſed connexi, cohærentes, tam vtiles, quàm(vt ſic loquar) inutiles l.2. D. de colluſ. deteg. l. 24. D. ad §G. Velleiaa... lI nlt 2n d Dies alia certa, alia incerta. Certa cuius tẽpus certum, aodefinitum eſt, vt Kal. Iulij. Incerta(vt ait Paulus J. ii dies. D. quando dies leg. ced.cuius tempus incer- nü eſt, vt, Cum in ſua familia nupſerit. Sic I. r. D. de côd.& demonſtrat.& hic dies habet vim conditionis. Diei curuùſque maior pars eſt ſeptem horarum primarũ diei l. z. vbi Alciat. D. de verb. ſig. Vergilius autem di- xit Diei meliorem partẽ eſſe, quæ meridié antecedit. Diem cedere aliud eſt quam venire l. cedere diem. D. de verb. ſignif. 2— 3 4 12** 4 1 13 1 in Diem, ex Die, ad Diem ‚differunt I.1.§.pen. D. quando dies leg. cedir.l. 4. D-de ſeruit. Went ex Die promitti dicitur cum ex die incipit obligatio. ad Diem, vyt die illo finiatur l. 44.D. de oblig.& acti. Dies actionis exire dicitur, cùm finiturtẽpus, quo actio durat I. 4. D. ne quis eum, qui. l..& 21. D. quibus ex annua, bima, trima Die, id eſt, tribus penſionibus per- triennium darel. z.8§.penult. D. de annullegatx. Dies repetita, id eſt, vt vulg. dicimus antedatata l. 2. D. de fid. inſtr.& vide infrà in verb. Repetere. 1 in Diem differri: Sub eonditione contrahi dicitur nego- tium. i.. item mandatum. D. MandatM.S Diẽ cedere, Diẽè procedere l. ſi plures. D. de bonor. poſſeſ. Diem abire l.i. 6. quod ſi in lite. D. ſiquis in fraud. patro. Diem proferre, eſt diẽ prorogare. VIpia. in l. Labeo ait. & l. arbiter ita fumptus. D. ibidem. Diem referre& proferre, Papinianus D. de recept. arbit. ſeparat.Ita ſumptus ex cõpromiſſo, vt& diem referre poſsit: hoc quidem facere poteſt: proferre autẽ, con- tradicentibus litigatoribus, non poteſt. Dies interciſi erant, quaſi diis& hominibus cõmunes. Nam quibuſdam horis fas erat lus dicere, qubuſdam verò nefas erat, vt cùm hõſtiæ cæderentur. Ouidinus in Faſtis: b““ Zec toto perftare die ſua iura putaris. HOuiiam fastus erit mane nefastus erat. Dies profeſti, rebus tum publicis, tum priuatis deſtina- bantur. Qua ratione horum dierum alij erant faſti, in quibus Prætori licebat ſolennia hæc verba fari: Do, ico, addico: alij Comitiales, quibus cum populo re- tè agebatur:alij Cõperendini, quibus vadimonium dicere permittebatur, hoc eſt, ſponſionem decernere, iudicio ſiſti: alij Stati, quos iudicij cauſſa cum hoſte inſtituebant: alij Præliares, quibus repetere res, vel laceſſere hoſtem licebat. Macrob. lib.i· ca. ä. Diffamari, medium verbum, in bonam aliquãdo partem accipitur. Auguſtinus de ciuitate Dei, lib.. Komanũ imperium tam longè latéque non potuiſſet augeri,&
tam grandi gloria diffamari. In malam verò partẽ fre
quentius reperiĩtur vſurpatũ, pro eo f erè, quod eſt infa mare, ſiue id iure, ſiue iniuria fiat, Iure, cùm dicimus, actionem& ſententiam infamare. Iniuria, cuùm ſcele- ratus aliquis dilacerat famã proximi, ductus ad hoc prauo quodã adfectu, ſicut in l. diffamari. C. de ingen. manu. Nam diffamare, eſt per diuerſas partes famam diuulgare, vitiorum facta commemoratione. Hiero-
*
..“
IE 71 nymus: Si Origenem, inquit, nunquam ſecũtusfum, fruſtra infamare me cupitis. 2u
Diffamator iniuſtus delinquit, occidit hominem, fura- tur nomen, improbo læditteſtimonio.— Diffamatus quis dicatur, explicat Bartolus noſter Mtur-
14
2119310 pia:D. de ſegar. 44. rihinib 2uX Difficile dicitur quandoque, quod nullo modofit. 2-9. c. biduum wer. ſed aduerſus.& gloſ. fin. de teſti. eap. præ- ſentiũ. exponit, non de facili, id eſt, nullo modo. Adde quòd difficilè interduũesponitur, id eſt, raròivt Di de leg. 3.l. Seio.& l. heres meus.§.vxori. Ali quando diffi cile, id eſt, nunquã. 1. q.1:ſi quis neque.& 6. principa- tus.& ibi not. Ali quãdo difficile exponitur, id eſt la- borioſum, in Auth. Vt hiqui obſe ha. per. res mi. S. quoniam autem. Aliquando, vix. 6/ diſtin. c. quantùm libet.& ibi not. ltem qualiter difficile& facile intel- ligitur, vide de hered. inſt. l. feruus. 2iat Diffieile hoc eſt, periculoſum. Hoſt. c. requi ſiuit. de ſpon- ſälibus8.. Pun K. ntur5r Difficulter facere eſt quaſi non facere c. qui obligatio- Difficilis quæſtio di citur, quando res probari non po= teſt& probatu difficilis eſt l. cũ hic ſtatus. 5. ſi ambo. D. de dona. int.vir.& vxorr. Bemna Difficile& impoſsibile propemodum non diſtant: Vlpi. Famil.erciſ-Si familiæ ereiſcundæ, inquit, vel com- muni diuid. iudicium agatur,& diuiſio tam diffieilis ſit, vt penè impoſsibilis eſſevideatur. Felinim c. ecele ſia S. Mariæ. extra de conſtit. verſ. ſecundũ notab. eſt. Diffieultas pro incommodatione apud Paul. in l. z2.§ eX& his. de verb. obligat. ſed non facit, inquit, inttilem ſtipulationem difficultas præſtationis. Se Difficultas magna, ferè fortuito caſui ęquiparatur. l.non dubium in fin. D. de leg. 3. Publieas difficultatès, pro* bi auctores accipiunt pro penuria rei nũmariæ. Diffidationem vulgus vocat denunciationem hoſtibus factam, antè, quàm commirtatur bellum, quæ non minus quàm trium dierum tempus complecti debeat. Vnde eſttitu. de diffidat. in Longobard. legibus. Diffindi dies inX II. tabulis dicebatur, cũ differri,& in alium diem reiici iubebatur l.. s. ſiquis. D. ſi quis cau
tio.& apud Horarium in epiſtolis. Aobil aiffimdere poßim Hinc apud A. Gellium libera. cap. 4. Sie8 Diffiſiones, id eſt, prorogationes,& dilationes G. Bu- dæus legit diffundi. Equidem à Pand. Florentinarum lectione minimè diſcedendum putem. 9128104 Diffunduntur vina propriè, quæ poſteaquàm defæcata funt, in doliis conduntur, tranſua ſantürque. Iulianus 1. cùm quæritur. de leg. 3. Nam ſi vinaldi ffudiſſet, habi turus vſui. Item Proculus de Trit.& vin. leg. cùm vi- nü, inquit, quod in amphoris, ſeu cadis di hee eſl. Diffuſa in diuerſis, diui ſiſque locis ſita,& conſtituta,& poſita hdecreto. 24. D. de admini-.tut. l.teſtamento. C. Digeſta, libros ſo. quibꝰ omne ius vetus collectũ eſt ad. pellat Iuſtinianus A. qui omnès diſputationes,& de ceiſiones legittmas in ſehabét l. z. C. de vete- iu enuel. Ea autem in ſeptem partes digeſsit. Horum metho- dum confirmat l. Droſæus in Methodo iuris vniuerſſ.i Equidem à methodo Q. Mutij, dèé qua M. Cieerò inli bris de Oratore, diſcedere non auſim, atque ita tra- dendum ius idque faci lius adfirmo. Porrò quibus no- tis Di geſtorum libri ſignificarẽtur, ex Euſtathio Gre- co int erprete in lib. wtel xovin Aiasᷣνμαἀe. diſces. is enim in fun modumD igeſtorum loca præcidit dν.* 19. † y. 7⸗„. vnde nec immerito luriſconſüftiſsimi noſtri temporis maiuſculo elementé. D-Digeſtorum libros ſign ificant, rectè. Vulgus interpretum geminis 1 ff. notat. Vnde autem error ille ridiculus dimanarit, docere nituntur And. Alciatus lib. 3. Diſpunct. ca. 7. & 4

KICoraſius præceptormeus in Miſcellaneis:- 8 Digitus apud Iuri ſcõfultum in l. Lucius: de ſeruit: ru. præd-quid ſignificet, Ageurſium Snorafee verba elus oſtendunt. Digitus autem hic moc ulus aquarius, ſiue ßſtula digitaria iotelligendus eſt, per quem aquæ flu- xus diuiduntur, perinde ac parietum prominentiæ per „d. pedes diuidi ſolerit J- guan do. D. ſ leruit vendic. Ne- briſſaits Digitu saquæsſextadecima pars pedi s,yncia 38 Nerò duodec ima.. ti⸗ ASr I111 MA= 9 3u3. Digitum pro menſura poni ait J. Eronti nus in lib-de li- Bitmitibus agro. v.? eua. 18.9132 44.321 Dignitas, honer eſt:aligni propter merttas„ſpecialiter Principis, vel legis beneficio impenſus- Baxtol l.*. de Dignttatum ſpecies, recentiores luriſconſulti quatuor
.
8
ſatis Latina eſt) Spectabiles& Glari ſsimos. Sed Al-
2 c. fiforte. de elect. II.S, Qignumdns. diſi ponat:in auth. de nupt: hoc eſt ſecũdum leges-. eeS B LIINS.AASIMe Digmus eſſe fundus, vel ſeruus.i verbi gratia aureis di⸗ citur, qui- tot aureos valet l. 28.·S. ſiex decem. l. 3 1.§. fi duo. D. de don inter virum& vxo. l. 19.6 5-& 88. D- ad Digreſſus Græcis aaενᷣ aαν, à propoſito diſceſsio Al- ciatgl. in bonæ. C. de pacttt. Diiudicare eft concordare,&(vt Barbari dicunt)acgcor darss& appunctaré l-ſioleum. D. de dolo mal.& apud „Ciceronem in Tuſculan. Dilacerare, tranſſatè ſignificat, dilapidare, diſperdere, quod prodigorum propris eſt. l.1. D. de curat. fur.
Dilapidare, proprie Japides auferre eſt. Juriſconſultus
pro prodigere, di ſperdere,& decoquere vſurpat in S.
enulti. l. verum. Dde minor. cùm ait: Melior eſt cauſ-
ſa, ſecundum Pomponium, eius, qui accepit& dilapi- dauit, vel perdidit, ſcilicet pecuniam.
Dilargiri, eſt diuerſis dare.
Dilatio, eſttempus, quodi dulgetur actori„vel reo ad
—.
faciendum aliquid in re iudiciaria: voluerunt enim
optimi legis latores dilationes neque ipſius iudieis arbitrio prorſus, neque partiũ a ffecti bus relinquere. patet in rub. de feriis: Si quidem homines ſecundum naturam corruptã ſunt faciles ad litigandũ. 1. ſivnus.
S⸗& principaliter. D. de recept: arbit. Nihil autem hu-
manæ ſocietati pernigioſius eſt, quàm lites nimium differri. l. quidam exiſtimauerũt. D. ſi certum petatur.
Hinc Paulus in l. more Romano. D. de feriis& dila-
tio.tam curioſè deſcribit diem, à media nocte ad me- diam noctem, ne quid temporis perdatur ad expedien Dilatio eſt temporis in cauſſa prorogatio, Hoſtienſis in Summa, qui eius generarecenſet. Suſtineri iudi- cium- l. diuus Pius. S. fin. D.de pet. hered. Differre iudi ciumExpectare audicium: Morä fieri cauſſæ. l. ſi quis libertatem. D. eo-tit. Impediri cauſſam. ibi. In tempu 8 extrahere negotium. Oppo-Iudicium ſtatim explica-
re.l.debonis-in prin.&§. ita demũ. D. de Carbo. edict.
von pgœnæ feſtinatione, ſedpræueniẽdi periculi cauſ-
ſa properare licet. l. ſi quis. filio.S. quid tamẽ. D. de in- iuft. rupt-irrit.· faqoteſtaa.
Dilatoria exceptio eſt, quæ differt actionem. VIpianus l. 23.D. de except.& præſcript.
D LI
Dilemma, argumentum vtrinque aduerlarium qapiens M. Fabio Guintiliano. Diligentia culpæ opponitur, vt liquet ex I.(8. D. de can-
trab. empt-vbi diligentiam præſtare Proculus inter- pretatur vt culpa abſit. Verùm exadiuncto verboau- getur,& intenditurvel minuitur eius ſigniſicatio di- ligentiæ. Inrerdum exacta, in terdum ea, que ſui s rehus dis adhibet I. 24-S. ſi maritus. D. ſol- mat. Diligen- tiæ exactæ meminit Paulus lib.n. Sentęnt. tit. 4.
Diligentiæ pars eſt cauere damni infecti ædium nomi-
ne, quarum cuſtodia debetur l.8. D. de actio. empti. Diligens cuſtodia, exactior quàm in ſuis rebus 1.5. 5,cu-
ſtodiam: D. commod.
Diligens iuris Ciuilis 1.17. D. de iur. patro. Quintil. De-
raduerbiũ accipi debetpro ſubiecta materia
Diligentę
apud Corſetum in ſingul: in litera. D.
Dimidiam operam præſlitiſſe inrelligendus nõ eſt, qui Ameridie adoccaſum Qpus facit l. 2. D. de verb. ſig. Diminutum intelligitur quodyſucaptumm eſt l. deperdi-
3
tum. D. de petit. heredit:
Himinuere, vel, vt in P. Flo. deminuere, ali quando mu-
8
tare ſignificat. D.& Inſtit: de capit:deminut. 0 Dimiſſum accipere debemus militeme aligatum, vel ſi uis alius vſque adcenturionem, vel præfectum co- hortis, vel alæ, vel legionis dimiſſus eſt. l. quod ait. D. . deiis, qui not. infam. 3 Dimiſſꝗriæ literæ dicuntur, quæ vulgò dicuntur A po- ſtoli. Dimiſſoriæ auté dictæ, ꝙ per ęas cauſſa ad eum, qui appellatus eſt, dimittitl. dimiſſoriæ. D. de ver; ſig. Dimitto, pro relinquo, ad vltimas voluntates pertinet. Auth. de Eccl. tit.S. ſi quis vni ſanctorum. Dimittere verbi latiſsimè patet ſignificatio. Dimittere dicitur creditores, qui eis ſoluit 1. 16. D. qui pot: in pig. hab. l.38. D. de leg.3·& alibi ſæp. Dimittere eſt mittere l.vt agenti. C.de curſu publico li- bro 12. 4. AfEI chEIA. Dimittere eſt omnino liberare,& vt Galli loquũtur quit tare& delibrare. l. creditor: in fi. D. de diuerſ. reg. iu- ris antig. Vnde A Ih, 11) 1131079 1n Dimiſſos adpelles omnino abſolutos. D44 1TTE NDIEORM IV, L.AE DIXIT, DIXERVNT Aſconio in z. Verrinam, NI HIL vOS MORAMVRK P. C. J. Capitol. in M. Ant. Philoſo. Dinũmiũ adpellatur à præſtationis qualitate,& modg. Dinus Muxellanus ius Ciuile profeſſus eſt circiter ann. 1300 Varios in ius Ciuile,& regulas iuris pontificij commentarios edidit. 4. Aleiuvrus, moderator, gubernator. Vnde Diœcetæ in l.ſ.C. de epiſco. aud. qui operariis præſunt. Diœceſani locorum, ſ unt Epiſcopi„& eorũ ſuperiores, clevnic. de ſuppl-negl.prælat. rchiepiſcopus tamen nõ eſt diœceſanus, ſed epiſcopus c. in apibus. 7.g.1- Diœceſanus dicitur qui habet domicilium in diœceſi. dloſin c. ſtatutum.§. multis. dereſcriptis lib. 6.& vi- e Bartol. in conſi. incip.ciuitati Camerini. 4 Diæœceſis aliquando ſignificat territorium, quandoque ciuitaté c. ſacrorum. 63, diſtinc. plerunque patriarcha- tum. s. illud etiã. in auth. quomod. oport. Epiſ co. inter- dum diſtrictũin rub. C. de offic. præfe. præto Afr. ſæpe, pro diſtri ctualicuius ciuitatis ponitur,& de hoc vide Felin. Kodulphus, verſ-prima cõcluſio. de reſcript. In antiq. 11 Diœceſis quoque di citur vbi eſt Epi ſcopus. cap. cum pro Vtilitate.16:.. Magis tamen eſtſ Digœceſeęs ac eipiamus pro adminiſtrationibus multa- rum ſimul prouinciarum, quæ invnum coactæ per pre- fectos prætprio,& eorum vicarios regebantur l. vnic. Ext om. iudices. I.3. C. The. de collatio. equorum. velu ti ſub Prefectoxia Pratoriana Africæ Orientis quin- 1 que

4T„ d N aeie et 4 4 le . 4 k. 3 1 ar M er 20 1 d. 8 min 4 9 40 4. r etu 4cl Interg 1 . Ame D„] 3 4 8 4
8 12. e. 4 Kaph 8 4
5 1 44 emunuere, 7 1. 1 pit. den 41 n 4 4 m militem rn 1 3 8 d Nunonem ſe, n1
nnis dimiflus e
tur, qua vules! 4
V d„u mee 1 ICtX, per ess dr Irrif LAe tu..dumtlor C 1 1VRimas Wolun r uis yni ſancton
ie patet ſignitc ot u eis ſoluit l. φ -Kalibi ſrpe. n
agenti. C.dech 11
erate,&vtGall Ser
Gitor. in f.D. G6 Kn
0 abſolutor. b 51 5F0à 1
5761
„ 8.— V onlo n 2.Ve D.
L.Ca col.inM. 2.
qarionis qualit ☛☚ 41 14 4.. — 1 t
ile profeuse 4 as 1 H i9
X regul L„ ◻ 5
F.— dichEn ncv eſt 30* 1 ſtralid— 2 — p vnul 1— i. 4 s rege 109 a Nr utioe g c-de ed. 0 d d D4 irlen
14
D IR que erãt Diœceſes: Oriens, Ægyptus, Aſiana, Ponti- ca,& Thracia. Superius relatæ ſignificationes tran- flatitiæ ſunt& metaphoricæ.
Diplomata alids ſunt, quas literas patéẽtes appellamus, Aprincipali ſigillo authenticas: quæ cùm aliis, tum plerũque curſoribus dabantur, vt liceret eis vti equis diſpoſitis,& vehiculis publicis l. cõt inuus. 6. cùm ita. D. de ver. oblig. l. eos qui. s.vlti. D. ad legem Corneli. de falſ- Vel falſo diplomate, inquit Modeſtinus ‚Vias commeauit. Plutarch. in Galba. Pertullianus in Apo- logetico, Plin. epiſt. pen. lib. 10.
b Diplomata alidès PPellintt chartulæ complicatæ,& 1
lino traiectæ, ob gnatæque ‚quales à KRomano Pon- tifice datas, vul 8⁰ Bullas dicunt: Latinè codicillos vocamus. Dicũtur& literæ magiſtratuum, quibus ali- cunde exeundi poteſtas datur I. 27.§.. D. de falſ. Cice ro ad Attic. Dediplomate admiraris, quaſi neſcio& c. Ducitur auté diploma and lνπιν‿eαα, id eſt duplicari- Vnde codicillaris poteſtas, quæ à principe confertur datis diplomatibus vel codicillis. I. adminiſtrantes, inprin. D. de excuſationibus tutorum. Adminiſtran- tes, inquit Hermogenianus, res principum, ex indul- gentia eorum, licet citra codicillos, Atutela itém- ue cura tepore adminiſtrationis delata, excuſantur. Directæ libertates ad differentiam fideicommiffarum-. l. 2. D. ſi quis omiſſa cauſſa teſtamen. l. 40. D. de manu- teſta. Et Directæ ſubſtitutiones I. ſ. C. de impub.& aliis. Et Directum reſpectu vtilis dicitur. Directum variè accipitur: interdum obli quo opponi-
tur& ita directa verba, quæ& ciuilia,& imperatiua
dicuntur, quibus rectò hereditas, legatum, libertas re- linquitur. l.2. C. commu. de leg. l. 10. C. de manu. teſta. His aduerfantur Verba precaria, quæ& inflexa dicun tur,& precatiuè non imperatiuè concipiuntur. Hinc Directa inſtitutio,& precaria opponuntur. l. 9. D. de mi- lir teſt. Hinc& 1 Directum,& per fideicommiſſum aduerſa ſunt l. 16. C. de fideicommiſ. 4 Directum dominium ſignifccatur, cùm profertur abſolu- e I. 1.§. primò. D. ſi ager vectig. vel. emph. cum ibidem not. l. ſi mater.§. eadem. de excep. rei iudicat. l. minor. 5. 1.de euic. Directa actio Ciuilis accipitur,& Prætorię opponitur l. 26.§. item ſi ex pluribus.& 5. ſi is quem. D. de noxal. Directo vindicare l.·. C. de donati. inter virum. Directò actionem concipere 1. 45. D. ſol. matri. 3 Directo agi cum eo, cum quo, vel cuius iuſſu negotium contractum eſt cum alio, id eſt, rectà, non de peculio l. 3.§. ſi filiofa. D. commo.l. f. D. pro ſocio. Directum tamen iudicium& directa actio l.3..ibidem.
&l. 27. D. ad exhibend. ratione præparatoriæ actionis
dicitur,& ſignificat principale iudiciũ, veluti rei vin- dicationem, ad quam, re exhibita, gradus fieri ſolet. Directa iudicia, ſeu recta, contrariis opponuntur. I. 18. 5. poſſunt. D. commo. Directæ actiones intelliguntur, quæ ex negotio principa liter competunt. vnde& principales adpellantur. l.17. §.1.D. commod. b Directarij, vide ſuprà Derectarij in Lexi. Latino Gręco, Abbatiæ S. Germani ad Vrbem Lutetiam, Directa- rĩus& s ræs a⁴οε las kveep uN La,&εε αμεισ diudias, 14 Jupe nevoαν—d. 1 Dirimere, propridè componere eſt inter ſe concertantes. Iuri ſcoſs.pro diſſoluere, feparare, vſurpa nt. Paul. de repud. l.1.dirimitur matrimonium morte, diuortio, captiuitate. b 8 Diſcedere àperſona, id eſt, immutare perſonam. Mode- ſtin. de vſufr. l. Titio. Vſusfructus inutiliter legari in- telligitur, in id tempus videlicet collatus, quo àper- ſona ſua diſcedere incipit-
D 18 22
Diſcedere in diuerſa, eſt in Senatu diuerſa cenſere.
Diſcedere à conſuetudine Ciceroni, in deſuetudinem abire Iuriſcoſs.
Diſceſsio fiebat, cùm in diuerſas ſententias ſenatores ibant. Cicero lib. i. Epiſt. ad Lentul.& Philipp. 4.& 5. Suetonius in Tiberio cap.z1.*
Diſceptare, idem re ipſa ſignificat, quod diſputare, hoc eſt, agitare aliquam rem in omnem partem, quò ma- gis tandem verum cognoſcatur I. cum clericis. C. de epiſc.& cler. 4
Diſceptare, pro arbitrari, iudicare. c. forus. extra, de ver- borum ſignif. Inde Diſceptator,& Diſceptare contro uerſias. item, libera Diſceptatio, id eſt, cognitio, quæ ſecundum conſcientiam fit.
Diſceptare frequentatiuum eſt à Diſſepio,& ire, Si qui- dem actionum remediis, quibus homines inter ſe diſ- ceptant apud iudicem, vnuſquiſque ius ſuum retinet, velut ſepe ab alieno diſtinctum. Inde ſeparari lites, pulchra Metaphora dicuntur, hoc eſt, dirimi, tolli è medio, tribuendo vnicui que quod ſuum eſt, ex Juſtitię præſcripto. e
Diſ ceptare eſt iudicare c. forus.§. iudex. extra de verbo. ſignifi cationibus. b 1
Diſceptatio, contentio, controuerſia l. Neſennius. D. de negot. geſt..
Diſceptare Ciceroni eſt diiudicare,& cognoſcere.
Diſci, orbes argentei. Diſci duo apud luriſconſ. tit. De- poſiti. l. 26. S. fi.
Piſcidium,& Diſsidium pro diuortio,& repudio. l. 8. D. de capti.& poſtlim. l. ir. 5. fi. D. de adult.& apud Mar
tialem lib. 10.&nt% aεμαα: ειν.
Diſciplina publica l. 1. D. de offic. præf. prætor.& Com- munis I.8. D. de re milit.& militaris l. pen. D.de feriis. & Caſtrorum l. 19.§. filiis. D. de captiuis.& Spectacu- lorum l. 1.§. quies. D. de offic. præfe. vrbi.
Diſciplinæ traditus ſeruus l. 78. D. de leg. 3. qui datus eſt inttituendus.
Diſc iplina Papiæ eſt rerum quarumcuũnque ſcientia Ar- chidiaco.r. diſtinctione c. conſuetu do. in verbo Diſ- ciplina.
Diſcipuli quales ſunt inſcholis inſtituti, tales ſunt po-
ſtea magiſtratus, tales iudices, tales cauſidici. Nun-
uam igitur recte ius exercetur in foro, niſi rectè tra- Jaeun in ſcholis, id eſt, certa,& com pẽdioſa ratione.
Diſcretio, differentia J. fi. in princ. C. de ſacro ſan. eccleſ.
Diſcretum„diftinctum Ldi fretis. Cchat teſta. face poſ.
Diſertiones, diuiſiones patrimoniorum inter conſortes Eeſto lib. 4. I 2
Diſcuſſores funt veluti cognitores,& di ſceptatores ra- tionum fiſcalium rub. de Diſcuſs. lib. ro. C. vide Caſ- ſiod. lib. 4. Variarum. Di ſcuſſor, inſpector, Aerobeſs, in Nouell. Valentiniani tit. de ind. reliq. Hlinch
Diſcuſsio inſpectiol. 3. C.de diſcuſ.& apud Firmicum lib. 4. Matheſ. ca. 13.
Discuſſo periculo, pro ſublato, apud Papin. in l.nihil. de naut. fœn. B 1 Diſcuſſores, inquiſitores,& æſtimatores facultatum ho-
minum ſunt. 4
Diſcut i matrimonium. apud Paulum in I. 2. de don. inter vir.& vxor. pro diſturbare, diſſoluere.
Diſiuncti in iure Ciuili appellantur qui re, non verbis coniuncti ſfunt. Et b
Diſiunctim relictum quod duobus ſeparatim& diuerſis
rationibus relictum eſt. 5. ſi eadẽ res. Inſtit. de legat. Diſiunctiuo modo, ſeu diſiũctim relinqui dicitur quod ſub alternat ione relinquitur l.25. D. qñ dies leg. ced. Diſiunctiua conditio quæ ſub diſiunctione concipitur I. 63. D. de verb. ſignif. e b Diſiuncta pro coniunctis ſæpe ponuntur l.ſ3. D. de verb. ſignifica. e Diſiunctiuũ eſt veluti cùm dicimus:Aut diex eſt, aut nox. Diſmn

D 15
Diſiunctionem adpellabant veteres luriſcoſs. quam in. terpretes noſtri alternatiuam l. coniunctionem. D. de verbo- ſignifi. hrfpro⸗
Diſiuncta magis cognoſcitur ex re, quàm verborũ pro latione l. ſæpe. D. de verbo. ſignifi.
Diſpendium Varroni, quod in diſpendendo ſolet minus fieri-.. 17.. di
Diſpenſator ſeruus adpellatur, qui fami liæ rationes di- ſpenſat.peculiique adminiſtrationé habet 1. 71.& 62. D. de ſolut. Nonius in verb. Tra. Quintilia- li.. cap. 4. Theophilus in§. rectè. Inſtit. de mandat. diſpenſato rẽ diffinit οut ru de Aaben euα εν ræ deν oſiua Xoxtaaſa· Diſpenſatores dictos quibus pecuniarũ adminiſtra- rio credita eſſet, ipſa nominis notatio arguit, quam ab antiquo pendendæ pecuniæ modo Varro libro 4. Ling. Lat. Pomp.& Iſido. ducunt. Ideõque qui principũ pecunias curant, theſaurorùmque adminiſtrationem gerunt in Conſtitutionibus Diſpenſatores adpellan- tur l. 1. C. ſi aduerſ. fiſcum.& C. I he. de his qui cum di-
ſpenſ.contrah. b.
Diſpẽſatio apud Pontificios( ſic à Specul.in tit. de Dĩ- ſpenſationibus definitur.) eſt iuris prouida relaxa-
tio, ſeu neceſsitate penſata. Vel ſic. Eſt rigoris iuris per eum, ad quem ſpectat, canonicè facta relaxatio c. niſirigor. i.q. 7. Kalaxuν˙ε, plerunque accipitur pro iuris declaratione, vt in c. Quintauallis. extra. de iure- juran. loan. Andreas ſignificare etiã ſcribit quandam communem menſurationem ad ſingula.& vide Ho- ſtienſem in Summa.
Diſpoſitio eſt ordinatio vulgatiſsimo ſignificatu ca: li- cet.de præbend. in 6.
Diſpoſitioaliès elegantius,& verius accipitur in Con- ſtitutionibus& in Notitia Imperij Romani pro ad- miniſtratione,& cura, ni fallor. Diſpoſitionum ſcri- nium. 3. 4.& 11. C. de proxi. ſacr. ſcrin. lib. 12. Di ſpoſi- tionum çomes. l.8. C. eod. in d. l. 4.emenda pro, primi, primam.
Diſpungere eſt conferre data,& accepta l. s6. D. de verb- ſig. quæ ad quæſtionem I. 15. D. derebus aucto. iudic. poſsid. pertinet l. 6. S. fi. D. deſtatulib, Seneca. lib. 4 ·de Benefic. ca. 31.
Diſputare, à dis,& puto, are, quaſi verborum agitatione prorſus purum facere: idem eſt propemodum, quod
diſceptarę.
Diſputarerationem cum aliquo Quod& deputare ra- tionem dicimus. Plaut. in Aulul. dixit: Æs petitur, pu tatur ratio cũ argentario. Vbi diſputata eſt ratio cum argentario, etiam plus ipſus debet argentario.
Diſputandum eſt ſobriè in vtranque partem, quaſi con- ferendo alicuius rei ſententias, vt Martellus in l. 1.§. accuſationem. D. ad Senatuſc. Turpilia. VIpianus in 1.1. S. quæſitum eſt. D. quor. legato.
Diſputationẽ fori accipit Pomponius in l. z2. D. de orig. iur. pro adplicatione legum ad commoditatem rei- publicæ, cuius negotia in foro tractari ſolent. Dici- mus enim in foro diſputare, ſicut, Vti foro, Deſerui- re foro.
Diſputationes moderatè exercitijvice adhiberi debent, more veteris ſcholæ Socraticæ. Sic enim obſeruaba- tur, vt cùm alter dixiſſet, quod vellet, alter contradi- ceret modeſtè: in hoc tantùm diſſerentes, quò magis inueſtigaretur veritas,& diuerſaſimul collata, faci- liès intelligerentur.
Diſputatio autem doctorum immodica quantùm no- ceat, ex ipſo vſu forenſi colligere licet: quum non ob aliam cauſſam lites fiant immortales, quàm quòd qui- libet cauſidicus calumniæ ſuæ patrociniũ facilè adſe quitur ex repugnantibus corum ſententiis. Vnde Spe culat. in Tit. de except: S.viſo quando excepti. refert, Vbertum dicere ſolitum fuiſſe: Non eſt bonus aduo- catus, qui patitur intra decem annos litem conteſtari
D IV
cum tutore vel curatore. O impudens verbum
Diſquiſitionem vocabant antiqui iudicium per opinio- nes(vt nunc loquimur) cùm opinionem vel ſenten- tiam omnes rogantur. Budæ. in I. poſter. de orig. iur.
Diſsidium, vide ſuprà Diſcidium. 8
Diſsimulare pro conniuere, in l. diuus. de offi. præſid. ali ter dixit Paulus, Diſsimulare de ſua conditione. in l. 4·quibus ad libert. proclamanon lic.
Diſsipare ædificiũ pro diſturbare& demoliri I. 3.§. pen. D. de incend-ruinaꝗ.
Diſſoluta negligential. 29. D.· mand. quæ aliàs ſupina,& lata. Cicero D iſſolutum hominem in re familiari vo- cat negligentem,& parum circunſpectum, ſolicitum
ue patremfamilig8.
Diſoik nauis dicitur, cùm tabulæ refigũtur,& reſoluun turl. 88. D. deleg. z.1. 83. S. facrum. D. de verborum obli gationibus. Et
Difſolui ornamentum. l. 10. S. ſi maſſæ. D. quibus modis
vſusf. amitta. b
Diſſors diſsimilis ſortis. Auguſti n. in Grammatic.
Diſtrahere ſocietatem 1. 63. D. pro ſocio- matrimonium 1.2. D. de diuort. negotiũ l. 4.8. is quoque. D. de obli-
at.& act. pro diſſolui,& tolli-
DäMaens controuerſias hoc, eſt diri mere,& decidere. Cicero pro Cecinna, Omnia iudicia aut diſtrahenda rum cõtrouerſiarum, aut puniendorum malefici orum
cauſſa reperta eſſe. Eodem verbo in cũdem ſenſum vti tur Sueto. in Julio cap. 78.
Diſtrahere, pro eo, quod eſt, vendere, aut auctioni expo- nere. VIpianus I. ſi vni. de tranſact. Si vni, inquit, pluri-
buúſve fundus fuerit diſtractus. l. ſi ita. D. de contra- hen. empt.
Diſtractio ponitur pro diuortio, in Authen. de nup. 5. nuptias.& ibi in glo. D. de diuort.& repud. l. 2.& vide C.& D. de diſtra. pig.& C. de iure delib. l.i.vide ſuprà Deſtringere.
Diſtractus apud Doctores pro reſolutione cuiuſcunque contractus ponitur.
Diſtribuere 4 ſuum cuique tribuere l.i. P. famil. erciſc.
Diſtributio quotidiana Pontificiis ſignificat id, quod præſtatur his qui horis certis interſunt diuinis c. 2.9. 1. de ætate& qual. in Clem. c.vnic. de cleric. non reſid. lib. 6.& c. licet vobis. de prebend.
Diſtrictè pro prorſus, omnino, profectò, ſic res ſe habet 1. 7. S..D. de minor. aliquãdo ſignificat præciſè, præ-
fractè, reſtrictè, religiosè l. 13. D. de procur.
Diſtribuit, non eſt verbum directum Bartolo l. Centu- rio. D. de vulg. imò eſt obliquum Bar. d. l. centurio.
Diſtributiua nomina,& eorum vim ponit Bartol. l. hoc articulo. D. de hered. inſtit.*
Ditioà dito ducitur, ſignificat imperium ‚poteſtateml.z. S. capta. D. de orig. iur.
Diſtri ctus à diſtringendo ſignificat territorium,& diœ- ceſim apud Hoctores& Pragmaticos.
Diſtrictus tamen verbum puc veteres reperiri Alciatus putat l. pupillus. D. de verbo. ſignif.
Diuinationes appellabantur olim ea iudicia, quæ de ac- cuſatore conſtituendo reddebantur. Quintil. lib. 3. c- 10-& lib. 7. ca. 4. Gellius lib. 2. ca. 4. de quibus intelli- gendus eſt Vlpianus I. 1ſ. D. de accuſat.
Diu ponitur pro biennio. D. de re iud. l. fin.& D. laea.J.
cum domini. Quandoque ponitur pro tribus menſb. 13.diſt. Lectis. in glo. Aliquando pro decem. Inſtitu. de lit. oblig. S. penulti.& D. qui& à qui. l. ſi cùm fideicom miſfaria. S. Ariſto. Ponitur etiã aliis modis, vt ibi no- aliquando pro triennio. D.de vſucap. l.i.& l. quamuis aduerſus. Aliquando ponitur pro anno. D. de ſucceſſo. edict. l.. S. largius.& S. quibus. Aliquando momentũ ſignificat. C. de acquir. poſſeſ. l. 2. item quãdo diu fieri intelligatur, vide ext. de elect. quia propter.& c. Offer ri.de libel.obla.
Diu

3 47. 4 4„0 pro ſocio.n 1 tollli.
as hoc, eſt linimet 8 Omniz iudicium aut huniendomm r. dem verboin cil. à. 1 eſt, vendere, u aif, de tranſac Simi 3 iſtractus..ita. 8
liuortio, in dul ar d de diuort.Kreg b. XC. de iure delih te
es pro reſolutiont ir
quetribuere lal E Lontifciis ſiani cerris interſunt gi Lem. c. vnicdecli le præbend.
mino,prcfei, quido ſignitcit ⁸ 248 1. 5.U Lepto— um directum baf 1 obliquum hir corum vim pon- 8 aſtit.
iſcat impciunſ 2.
— 3 8 ſenißcat terii 8
KPragmuticos- 2retereseſ in.
apud
s lib- ¹4 4†
16 D deaccuſit 1 due oaiturpro i 5 co cet r o⸗ uandopf„ 8 9, 32 Jaui.. 2 b0 ctil alus u, D.er ur 2 5. 9 niture2 D oders l⸗ „11 1 1 poſel uuprcf 1
DIV Diu VIpianus interpretatur non minus decennio 1. 16. S. Ariſto. D. de fideic. libert. l.‧.. ſi feruus. D. de acq. poſ. Diuerſa illa dicuntur, quæ origine& corruptione ſunt diuerſa. l. ſi mihi eodem tempore- de ſeruit.ruſti.præd. I. ſi domus tua. de ſerui. vrba. præd. Bal. in l. ex hoc iu- re. de iuſt.& iur. 11 b Diuerſorium, àdiuertẽdo ſignificat ſtationem, in quam diuerſi generis merces adtferuntur Accurſio in l. 3. D. in quibus cauſ. pig.& rectè. Aliis locis accipitur pro hoſpitio mercenario, in quod nos recipimus, vt ibi cõ- moremur magis, quam habitemus, Cicero in Catone: Ex vita iſta diſcedo tanquã ex hoſpitio, non tanquam ex domo. Diuertere, nütium remittere, Dirimere matrimonium, Kepudiare vxorem, Nuntiũ mittere, Matrimonium ſoluere. I. ſi mulier. D. ſolu. matrimonio. I. proſpexit. D. qui& à quibus manu. l. ſi cum dotem.§. ſi maritus. & s. ſeq. D. eò. titu... 1 Diues quis dicatur, ponit Bartolus in auth. præterea. C. vnde vir,& vxor. b Diues non dicitur vxor propter dotem l. Lucius. S. idem reſpondit. D. ad municip. 1 Diuiduum eſt, quod diuidi poteſt in partes ali quo effe- ctu iuris ſeparatas. Indiuiduum eſt, quod diuidi non poteſt in partes, quolibet iuris effectu ſeparatas. Hæc deſcriptio deducitur à cauſſa finali, ſeu ab effectu di- uiſionis. Nam verbum Diuidere, in hac materia acci pitur politicõs& ciuiliter, vt negotiis hominũ deſer uiat: ſcilicet, quoties occurrit quæſtio, vtrũ aliquid adquiri, vel retineri, vel alienari poſsit pro parte: an verò non niſitotius commerciũ admittat, Siue quæ- ratur de rebus corporalibus, ſiue de rebus incorpora- libus, ſiue itẽ de obligatione, vel actione, aut ſolutio- ne diuidenda, vel non diuidenda. In his enim totũ ius conſiſtit,& per conſequens totus effectus diuidui& indiuidui. l. fi. D. de Ieg. l.1. D. de ſtat. homi num. iuncto titu. Inſtitut. de rebus corpora libus& incorporalibus & vide l. ſtipulationes non diuiduntur.& l. 4.§. Cato. D. de verb. oblig. b— Diuiduũ Komani legis latores ſignificare ſolent his aut ſimilibus verbis: PFARTIVM PRAESTATIONEM RECIPERE, I.2.in princ. D. de verbo. oblig. A SM⁸- GVLIS HaAaEREDIBVS DIVISIMCONSEQVI: PROPARTE PETI: ADMITTI PARTIS EXE- evTIONEM. I. in executione. D. eo. tit. Pro parte ad- quiri: bro parte retineri: Pro parte remitti. l.pro parte. D. de ſeruitutib. l. vnus ex ſociis. D. de ſeruitut. præd. ruſtico. Acommunione decedere, ſcilicet rerũ parti- culariũ, vt intitulis D.& C. communi diuidundo. Fa- miliam erciſcere, hoc eſt, hereditaté diuidere, ſeu re- rum vniuerſitaté, vt intitulis D.& C. Famil. erciſc. Ad ſignificandũ verdò indiuiduum has appellationes accõmodant Iuri ſconſulti: Partiuũ præſtat ionẽ nõ re- cipere: Niſitotum detur ſtipulationi ſatis nõ fieri:l1n ſolidũ teneri. l.z. in princ.& S.i. D. deverbo. oblig. Ab omnibus Heredibus cõmitti pœnã: In ſolidũ pecca- ri. vt in l.eadem. S. Cato. D. eo. titu. Diui ſim nonpræ- ſtari: In ſolidũ agi: totũ dari. d.l. in executione. Ex his atque id genus aliis appellationibus intelligi poteſt, quomodo in hac materia ſit eciplendum diuiduum
& indiuiduum: nempe quod diuidi poteſt, vel diuidi
non poteſt in partes, iuris effe&tu ſeparatas.— Diui Juriſcoſs. adpellantur Imperatores, qui poſt obitũ in deos relati erant ea a nohacotas ſolennitate, quã He- rodianus lib..deſcribit. poſt quam& templa eis con- ſtrui, ac ſacerdotes& ſodales creari,& ludi fieri om- néſque diui honores decerni ſolebant ex Tacito, Sue- ton. Spartiano, Capitolino didici. Papias verò ſcri- bit eò diuos vocari quòd ſint quaſi cæleſtes, quam ver- bi notationem admittere,& pium,& Chriſtianũ ma- gis eſt. Nã qui iuſtitiam colunt, diui rectè adpellãtur.
DIV 2;
Diui fratres ſæpius memorati à Iuriſcoſs. quàm huc re- ferri debeat, dicuntur M. Antoninus Philoſophus& Klius Verus, primiq; duo Auguſti appellati& Faſtis conſularibus ſic inſcripti ſunt, auctore Spartiano in Klio Vero.& vide Antonium Auguſtinum libr. ſin- gula. de Excuſat. IIs
Diuinos autem honores ſibi cum vindicarent Imperato res, ed factum eſt, vt diuinæ domus& conſtitutiones, Cæſarum domus& conſtitutiones appellentur vt& alia multa.
Diuinum ius, quòd ad pE I cultum pertinet. Hinc nu-
Ptias diuini iuris communicationem definit Modeſti nus. I.. D. de ritu nupt. quòd vir& vxor eorundem ſa- crorum participes eſſent I. 4. C. de crimi. expil. hered. & luriſprudentia Diuinarum rerum ſcientia definitur I.10. D. de iuſtit.& iure.
Diuint iuris eſſe dicuntur res ſacræ& religioſę l.. D. de rer. diuiſ. Sic Diuinas res interpretatur VIpianusl.¹.
D. de interdict. Quæ definitio à Gotthis interpol- lata eſt apud Gaium lib. Inſtit. z. titu. 1.
Diuiſionem ait Accurſius§.1.Inſtit. de obligat. eſſe innu merabilis materiæ breuem compoſitionem.
Diuiſio ſingulorum ciuium qui accipi debeat, diſces ex l. ciuitatibus. 122. D. de leg. 1. 4
Diuiſio eſt vel totius in partes, vel generis in ſpecies fiſsio, vt res, cuius eſt quæſtio, facilius atque certius
intelligatur.
DIXI. Moris fuit, vt ait Aſconius quum ſatis viſum eſſet fluxiſſe verborum hãc ſibi neceſsitatem finiendæ ora- tionis imponere, vt dicerent advltimum pDIXI. quod eriam ab vtraque parte, oratione conſumpta, vt in cõ-
llium dimitterétur, præco ſoleret pronũtiare D IXE- RVNT. Sic legendum non prætor, ſed præco. ex Fabio Cuintiltano ſihen ⸗Inſtit. Draro.
Diuortium, diuerſitas mentium, vel quia in diuerſas par tes itur. l. inter diuortium de verb- ſigni. I. z. D. de di- uort. Eſt autem nomen generale,& de amicitia inter- rupta dicitur,& inter amantes diuortiũ eit: denique
animæ corporis que diuortium eſt. Propriè tamen eſt, ſivir& vxor ſeparentur: Repudium verò, ſiſponſus à
ſponſa dirimatur. Confunduntur tamen liæc vocabu. la. Apud noſtros eſt duplex diuortium, aliud verum, aliud fictum. l.vir mulieri. D. de don. int. virum& vxo- rem. In hoc verò differunt, teſte Paulo, quòd repudia- ri etiam futurum matrimoniaum poteſt: non reëtè autẽ ſponſa diuertiſſe dicitur. Diuortiũ auté ſeu repudiũ, olim ex multis atque nõ ita grauibus caufsis admit- tebatur, vt eſt videre in l. confenſu licita. C. de repud. Hodie verò non niſi ex cauſſa adulteri)j diuortiũ per- mittitur, Matthai quinto.& capite tertio, de adult.& ſtupro. Quod& ſancti Epiſcopi& iuſtiſsimi Caſares intellexerunt etiam de caſibus criminum, quæ maio- ra ſunt& habentur, minuſque tolerabilia maritis om nibus quàm ſit omne adulterium. vt ſi homicida ſit, venefica, inſidiatrix vitæ mariti depræhenſa, furax, blaſphema in Deum,& perpetua irritatrix mariti, ac omnino implacabilis. Quemadmodum&interalias cauſſas à Cæſaribus Chriſtianiſsimis enumerantur, præter adulteri) crimen, homicidiũ, veneficium, fal ſa rij crimen, ſepulchrorum effractura, ſacrilegium, la- trocinium, plagiarij crimen,& huiuſmodi quædam alia, quæ aduſteriovel æquiparantur, vel multum ex- cellunt in crimine. Verùm adulterij meminit Domi- nus exempli gratia, vt inde atrociora æſtimemus cri- mina. De quibus tamen Eccleſiæ iudicio ſtandum eſt magis, quam proprio. Dcn ſfeman ulen r, quæ breui reuerſa eſt l. quicquid. D. de diuerſreg. iur. b Diuortij adpellatio ad verum pertinere P. Faber rectè cenſet d. I. quicquid.
Diuortia aquarum apud Cicer. li. z. Epiſt. ad Cæliũ. Et
k

HO1
Diuortia itinerum Liuio lib. 44..
Diuortia Iſid. lib. 1. Etymca. vlti ſunt flexus viarum,
hoc eſt, viæ in diuerſa tendentes. V ergil. lib. 9-EÆneid. Abiiciunt equiter ſeſe ad diuortia nota· Eadem diuerticula dici cœptaſunt..
Diuturnum tempus,& Diuturna poſſeſsio ad decẽnium
referuntur, idque vulgò optinuit I. 1.D. de aqua,& aqu. plu. arcen. l. 1o. D. ſi ſerui. vindic.
Diuturnum quid ſit, explicatur in l. diuturna. D. de leg. & Inſtit. de iure nat. S. ex non ſcripto- Albericus hoc aliquantò contractius eſſe putat Iongo tempore; ta- merſi videantur idem ſignificare tempus-citat. S. eman ſor. l. 2. de re milit-
Do, pIGo, AppIco. His tribus verbis vniuerſa iu-
riſdictio Prætoris continebatur, quod& Ouidius lib. a. Faſtorum expreſsit,. Ille nefastuu eritperquem tria verba ſilemur.
Fadtzts erit:perqucm lege ſicebat agt. Dabat enim iudices, recuperatores, a rbitros, iudicia, actiones, exceptiones, poſſeſi sioné. Dicebat ius, mul- ctam, viã in Vindiciarũ litibus. Addicebat in ceſsio- nibus, bonis cõtrouerſis in vindiciis, Vt rectè ex Hy- geno, M. Cice.& T. Varrone collegit Hottomanus.
Do, id eſt, datum pronuntio c. fin. ⁊⁊. q...
Do, 1 EGo inl.. D. ad leg. Falc.& l. Stichum. D. de ſtatu lib. nihil aliud ſignificant, quàm lego.
Doctores legũ Magiſtros appellari ſc ribit A. Alciatus& de Doctoribus pulchra, ſcitũque digna prodidit loã. Andreas in proœmio lib. 6. Decretal. 4*
Dodrans, duæ partes ètribus cum duodecima valet vn- cias nouem, vt Theophilus ſ cribit. s.hereditas.Inſtit. de hered. inſtit.
AOTMA, inl. 2. D. ad S C. Velleian. Decretum,& Sena
tuſconſultum ſignificat, pro quo Modeſtinus in l. a⁰
Abo- D. de excuſ. 4ερριόάρναα, dixit- Dolabrum, per quod ignis vel flamma intignis recepta, uaſi dolando abraditur, ne progrediatur l. 3. D. de of-
fic. præfect.vigil.
Dolare inl. ferri. D.de verb. fignificat. verbũ fabrorum li-
nariorum cum ligna complanant. 5
Dolium cuiuſuis materiæ vas, reique cuiufſlibet capax, quæ tandiu vaſis vinariis connumerantur, quandiu vinum habent l. 206. D. de verb. ſignif. Erant
Dolia maiora vaſa vinaria frumẽtariâve plerũque depri-
mi& defodi ſolita l. 76. D. de contrah. empt. l.93.5.· pe-
nult. D. de leg. 3. Plini. lib. 14·ca. 21. Vnde Doliarium l.;35.§.penult. D. de contrah. empt. Et Doliare vinum l. i.§. fin. D. de peric.& commo. rei vendi. — in doliis eſt, Cato in lib. de Re ruſtica c. 148. Polon in l. 53.§. 1-D. ad leg. Aquil. vt à Beroaldo,& G. Bu- dæo emendatum eſt, flagellum ſignificat, Seruio inter
prete intra cuius lignum latet pugio, àfallendo Græ-
cè dictum àns Aés. Heſychius Ac;ves, ait, Eiεeιαι L'¼ois xnoutuguva-—
Dolum malum ex XII. Tabul. deſcendiſſe Ælius in Eunuch, admonuit. Gallus Aquilius apud M. Cicero nem z. Offic. dolum ſic deßnichat.Co maliud agitur, aliud ſimulatur, quam Galli definitionem Sulpitius probat vt apparet ex l.i. D. de dolo ma.&l. 7. S. ſed ſi fraudandi. D. de pact.& Paul. lib. 1. Sententiar. Hæc tamen à Labeone repræhenditur, vt refeęrunt Tribu- nianus& collegæ l. 1. D. de dolo. Sed hãc Tribuniani non Labeonis repræhenſionem eſſe quidam in d Ler. obſeruarunt. Quod verum eſt. Nam Aquilij definitio Pauli temporibus optinebat vt patetex tit. 8. libro 1. Senten. Sed quia Tribuniani definitio inter doctores optinet, ipſum audiamus:
Dolus malus, eſt omnis calliditas, fallacia, machina- tio, ad circumueniendum, fallẽdum, decipiendũ alte- rum adhibita 1.1.§. dolum malũ. D. de dol. mal. Quam definitionem excutiamus. Pro genere ponitur Calli-
DO L ditas, ſicut& fallacia,& machinatio. Et aliquando ipſa res in ſe dolum habet. l. ſi quis cùm aliter. O. de verbo.oblig. Seruij deſinitio propterea duntaxat Tri- buniano non ſatisfecit: quia ſimulationem poſuit lo. co generis, cùm aliud ſimulatur,& aliud agitur. Quæ porrò ſpecies eſt doli mali, non genus. Siquidem po- teſt& ſine quauis ſimulatione id agi, vt quis eircuthue niatur d. 1.. S.dolum malum. Ergò rectius per callidi- tatem,& fallaciam definiri putauit l. iuriſgentium. dolo malo. D. de pact. Sequitur in definitione, Ad decj piendum alterum: Atque hæc eſt differentia doli ma. li propriiſs ima, per quã diſtat à culpa. Quoties enim ad hoc deſtinatur calliditas, vt alter deceptu« lædatur contra ius.toties eſt dolus malus verè admit us. Ideé. que grauiter V lpianus inl. 1. in princip. U. de dolo malo. Quialiis, inquit, obfuerint calliditate quadã. Imponitur autem alteri occultè, hoc eſt, ita, vt nõ in- telligat malitiam lædentis,& ne quidem aliquantò poſt acceptum damnum, duobis modss: Aliàs enim verborum adulationibus expeditur dolus,& tunc ap- b pellatur fallacia Varroni àfando: Aliàs verò factorũ technis, quam machinat ionem vocãt. Vtrunque pro- cedit ex recondita corrupti animi malitia: aduerſus fimpliciores nihilque mali ſuſpicantes, lucri turpi⸗ gratia. Quocirca VIpianus, Ne vel illis, ait, malitia ſua ſit lucroſa, vel iſtis ſimplicitas damnoſa. Experi- mur enim quotidie, hominé homini lupum eſſe. Quò igitur occultior eſt calliditas Ilædendi, hoc pernicio- ſior eſt dolus, nempe, quòd nullum eſt execrabilius malũ, quàm quod ſub aſpecu latet. Id enim cùm proui deri non poſ. sit, facilem habet nocendi ſucceſſum. Et hinc adparet, primùm, quàm eleganter Lab. dixit, Fal- lacia, Machinatio: Deinde, quàm inutilis ſit Interpre tis diſtintio inter dolum verum,& dolum præſum- ptum. Nam omnis calliditas, ad lædendũ alterũ con- tra ius adhibita, eſt verè dolus malus. Et omnis dolus malus eſt præſumptus, quia nõ niſi præſumptione,& iadiciis, probari poteſt d. l.1. S.dolum malum l. dolũ. C. de dolo malo. Quãobrẽ Iuriſcõſulti promiſcuèvti ſolent his verbis, Dolo facere videtur,& Dolus eſt I. ſi procuratoré. D. m andati. Dolo auté, inquit VIpianus facere videtur. Et l. dolus eſt. ibidem, Dolus eſt, at,l quis nolit perſequi, quod proſequi poteſt. Simili leui- tate diſputant: vtrum dolus ſit crimen?cùm vtiquenõ poſsint inficiari, dolum eſſe fontẽ omnium pl and eri⸗ minum: imò ſine quo crimen cenſeri non ſoleat l.j. C. adl. Corne. de ſicar. Ideque Juri ſconſ. dolum ma- lum appellant crimen. l.il. D. defideiuſ. tut. l. it ẽ exigit. D. de dol. mal. l. 1.§. pla nè ſi ex dolo. D. de tute.& ratio nibus diſtrah.l.omne crimen. in prin. D. de re milita: Dolus malus, fallacia,& fraus coniungi ſolent I. 47.& 1. 11. D. pro ſocio. I. 48. D. de diu Bu 8 F1. D. pro ſocio. l. ·48. D. de diuerſ. regu. iur. Et b Deirerelli ſaüm. conſilium dicitur l.7⁷. S. prætor ait. D. de riana, machinatio. l.. D. de verb. oblig. Dolus alius bonus: alius malus. Dolum bonum veteres proſ olertia dicebant maximè ſi aduerſus hoſtem, la- tronémve quis machinaretur I. J. S. non fuit. D. de do- 10 Auguſtin, Epiſtola 29. Sic Baſilius in Prouerbia quandam ait eſſe vaX, I Imauriſi, avggelap- Dolus malus aberit, abfuerit, verba generaliter compræ hendunt omnem dolum, quicunque in rem aliquam
admiſſus eſt. ita Vlpianus l. hæc verba. 69. D. de ver- borum ſignif.
Doli claufula, pars ſtipulationis quà dolum abeſſe com præhendimusl.2 2.53.119.121.0. de verb. oblig. Appella tur& illa quæ actioni de peculio adiicitur I. 6. D. de peculio.
Dolus& fraus an differant, fruſtra quæritur, cùm extent aPerte ſanctiones. I.hæc verba cui rei. D. de verb. ſig.l.
raudis interpretatio. D. iuri 1 1 uan dhdin derf R3tio D. de reg. iuris. Quidquid enim Itex bona fide, id neceſſariò venit ex mala fide.
Malz

emali ſuſpicuns. dlanus, Nepelil ae
is Umplicitas dn 1 aomineè homivil u alliditas lzdend or. „quod nallmg e at bectu Ltet.la 2 em hader nocend au, a,qulm eleginel 42 cinde, quimimt e.
dlum verum, Ad u,
Uiditas, ad lete. erè dolus mabs H 8, quii no nifiyn 11 teſt d.L. Kdohm. lobré Iuriſcöſul Me
Nofacere videum
ati. Dolo uté,it.
olus eſt.ibidem, H
uod proſeqvipo- 1
dolus I cumet;
—* m llc tonteom 2 o crimen cenlet ☛
4 1
lanet— dolo.I. crimenæin prin
*. .. und 4 4 Kiraus coniung 4 zediuerſ.eg i *) Cc.. 8“
,„ G um dicitur
1
DOI.
Mala autem fides eſt dolus& fraus. l. ſi dolo. C. de re- ſcin. venditio. Sunt tamen qui hoc modo diſtinguãt, Dolum fieri, alterum circumuèeniendi cauſſa. Fraudé propriè dici, etiam ſi decipiendi conſiliũ non adfue- rit, ſed is, qui deceptus eſt, à ſeipſo, vel ex euentu frau datus ſit. Dolum item in ſeocthude fraudem in verbis dicunt, à οααεν, quod eſt loqui-Alci. de verb. ſig. Do-
lum etiam clàm, traudem palàm committi volunt. õ. dolol. iuriſgentium. D. de pactis.
Doli mali ſpecies ſunt, Calumnia, Præuaricatio, Tergi- uerſatio, Cauillatio. Calumniari, eſt falſa crimina in- tendere. Præuaricari, vera abſcondere. Tergiuerſari, in vniuerſum ab accuſatione deſiſtere l. 1. in prin. Et §.1. D. Ad S. C. Turpilian. l.1. D. de præuaricato. l. ſi cal uitur. in prin. D. de verbor. ſignifi. Cauillari, eſt falſis
diſputationibus imponere. Iulianus, Ea, inquit, eſt natura cauillationis, quam Græci σπαο, appellant, vt ab euidenter veris, per breuiſsimas mutationes, di ſputatio ad ea, quæ euidenter falſa ſunt, perducatur l. ea eſt natura. D. de regul. iur. Exemplum eſt in l. qui quadringenta. in princ. D. ad l. alcid.
Dolus malus ſæpe procedit ad aliquod maleficium no- minatum, veluti, furtum, homicidium, periurium, fal- ſum.Aliquãdo producit factũ criminoſum, quod tamẽ
ſpeciali nomi ne non eſt ſignificatum. Et ideò dicitur
Stellionatus. Vt extant I itul. de criminibus nomi-
natis.& probatur l. r. D. Stelliona. PDlerunque verdò do-
lus affert læſionem, nullotamen facto, quod crimina liter accuſari poſsit, ſicut in commerciis hominum, aliis que modis fieri ſolet. Et tunc retinet doli appel- lationé. vt in Tit. D. de dol. mal.&, de dol. mal.& met. exceptione. Doli mali effectus ſunt: t. Omnis dolus malus legiti- mis probatus iudiciis, eſt famoſus, vel ſalté auat in- famiã apud bonos viros irrogat. l.. D. de his qui no- ran. infam. De dolo, ait Iulianus,& fraude ſuo nomi- ne damnatus, pactũſve erit l.penul. C. de interdict. ma tri. inter pupill.& tutor. Et ſic accipienda eſt lex 2. D. de cri. Stelliona. 11. Contractus bonæ fidei per dolũ præcedentem, ipſo iure vitiatur l.& elegãter. in prin. D. de dolo mal. l. bona fides. D. depoſit. Stricti verò iuris, per exceptionem reſcinditur. l. pen. C. de inuti- libus. 111. Dolus malus facit ceſſare quodcũque pri- uilegiũ l. 2.§. verba itaque. D. ad S C. Velleian. Fraus enim nemini debet patrocinari, imò punienda eſt l. verum eſt.S.tempus autem. D.pro ſocio. l. trãſactione. C. de tranſact. 1111. Nullum mali genus eſt, quod ma- iorem humanæ ſocietati peſtem inferat, quàm dolus malus. Cicero lib. Offic. 1. Semper autẽ, inquit, in fi- de, quid ſenſeris, non quid dixeris, cogitandum. Et paulò pòſt: Cùm autem duobus modis, id eſt, aut vi, aut fraude fiat iniuria: fraus— vulpeculæ, vis leo-
nis videtur. Vtrunquealieniſsimum ab homine, ſed
fraus odio digna maiore. I otius iniuſtitiæ nulla ca- pitalior eſt, quàm eorum, qui tum, cùm maximè fal- lunt, id agunt, vt viri boni eſſevideantur. Dolus præteritus, Dolus ante litem conteſtatam ad miſ⸗ ſus l.nec vllam.§. is autem qui l. ſed etſi lege. S. Etiãſi ante. D. de petitio. heredita. e Dolus compenſatur dolo. l. ex hoc edicto. D. de eo per quem fact. Hoc verum eſſe intellige, cùm in delicto ncutra pars excedit: Sed tum verior eſt illa, Qui delin quit prior, maius delictum admittit.
Doli capaces, Pontificio iure cenſentur ſeptenni maio-
res: noſtro iure, maſculi, decem annos, ac ſex menſes
nati: ſœminæ, quibus ad nouè ætatis annos ſemeſtre
acceſsit. l.impuberem. D. de furt. l.].& ibi per gloſ⸗fin. C. de donat. l.pupillum. D. de nouat. cum ſimil.
Domeſtici in rubri.& l. 1.& 2. C. de domeſti.& protecto.
ſũnt milites protectores corporis Sudas Noαιανσ
Poæ νeπας Po⁵‿‿⁴νν dsauol pειενασʒ
D O M 74 Domeſtici equites,& pedires in Notitia Imperij Roma ni ponuntur& l. f. C. de domeſt.& protect. lib. 1z. Domeſtici& protectores& d. l.1.& z.& Domeſticus pro- tector. apud Marcellinum lib. 1. 4 54 Domeſticorum ſchola erat cui Comes præerat Marcel- lino lib. 21.& 26. Trebellius Pollio in Numeriano. Domeſticus ſcholarum Nicepho- lib. 7. hiſto. Eccleſ. ca. 18. Zonar. lomo z. Annal. Aodαιννι μn a, in aula Conſtantinopolitana, vt docet Guliel. Pyrienſis pontifex lib. z. belli ſacri ca. ſ. de Ale xio loquens. Hic à Domino Nicephoro qui tunc in ſceptris agens principabatur, Plulimum donorarus, & Megadomettici dignitate(quem nos maiorem Se- necſchallum appellare cõſueuimus)fungitur officio. Domeſtica furta vocãtur, quæ ſerui dominis, vel liber- ti patronis, vel mercenarij his apud quos degũt, ſub- auh iinselaee plienellin Prd pœnis. Domeſticus teſtis, vbi quis ipſe ſeſe laudat, quaſi domi teſtem habeat, non alinnde adductum. Huic autem te- ſtium generi quàm minima fides haberi ſolet, ac legi⸗ bus ceu ſuſpecti reiiciũtur. De teſt. Paulus ait, teflès, quos accuſator de domo produxerit, interrogari non placuit. Impp. l. z. eo. t itu- Etiam, inquiunt, iure ciuili domeſtici teſtimonij fides improbatur. Eraſ. in Chi- liadibus indicat Cicero. alibi domeſſicos teſtes ap- pellaſſe, propinqua cognatione iunctos parentes, li- beros, fratres, patruos, ſoceros, generos,&c. l. z. C. de teſtibus& l. 4. D. eo. b Domeſticum funus, familiare l. 2. D. de in ius voc. l.4. Dh. ſi quis caut. 1 Domicilium, eſt domus poſſeſsio in ea ciuitate, in qua ciuis cenſetur,& ſæpius cõmoratur. D. ad municip. pertot. 44.2 Domicilium ibi quis habere intelligitur, vbi larem, re-— rùmque ac fortunarum ſummam quis conſtituit 1.7. C. de incol. lib. 7. Sic interpretabimur in l. 19.§. 1.& l. 0- ad fin. D. de iudic. Elanè ſola domus poſſeſsio, quæ in aliena ciuitate comparatur, domiciltum non facit 1.17.S. ſola. D. ad municipalem. Sed nec domicilium quis ibi habere intelligitur, vbi ſtudiorum cauſſaha- bitat, niſi, decem annis tranſactis, eo loco ſibi ſedes cöſtituerit 1.5.s. domum. D. de iniuriis 1.2. C. de incol. lib. 10. 3 Domicilium ibividetur miles habere vbi meret, ſi ni- hil in patria poſsideat l. 23. in fi D. ad munic. Domicilium in vrbè rexinent Senatores, etiam vbicun- que morandi poteſtatẽ impetrauerintl. 22.§. ſenato- res. D. ad municip. 44 ſ Domicilium amiſsi mariti ſequitur vidua quæ ſe aliis nuptiis non iunxit d. l. 22. Domicilium neceſſarium d. l. 2ã. 1 Domicilium& in domo propria,& cõducta habere poſ- ſumus l.;. S. domum. D. de iniur. etep Domicilium ferre d. l. 22.5. municipes; eſt conſtituere, Krransferrrre Domiciliũ non nuda cõteſtatione, ſed re,& facto tranſ-
fertur I. 20. D. ad municip. Dominationes legas in l. fin. C. de cenſitoribus& peræ- Domin atio eciã accipitur pro patria poteſtate 1. 6 4-D. de cõd. indeb.& pro dominio I. 78. in fi. D. de acq. here. Dominium, eſt ius de re corporali perfectè di ſponẽdi, aut Vindicandi pro arbitrio, niſilex, vel conuentio
—
— proh ibeat. ³ pello auctore. Ab effectu. Nam duo ſunt
effectus, dominij: videlicet, diſi ponere, ac vendicare l.
in rem actio. D. de rei vendicat. l.ſi quis vi. 6. differen- tia. D. de acquir. poſ. Vide Alciatum l. traditionibus.
Dominium diuiditur in diretum,&vtile l. i. fin. ſi ager
—.—*
— —xx—
vectig vel emphyteu. pet. Partitur inproprietatem,& 1834 8 8—. Kk 1] 3

. D O M vſumfructũ l.4.de vſufruct.l. qui vſumfructũ deverb. obli. Sed& alias in iure inueniri dominij ſpecies, in- dicat Alciatus in Parergis Quoddam enim dominiũ eſt M aXrida, id eſt, in ſpe.vt cùm in l.in ſu is. de li.& po ſthu. filiusfamilias rerũ paternarũ dominus vocatur: vnde& ſui heredes dicuntur tanquã ſibipſis ſucce- dant. ærant enim viuète quoque patre quodã modo do mini. Aliud eſt dominiũ, quod wöN«Jap, id eſt, ꝑer anticipationẽ dicere poſſumus: vt cum mulier rei ſuę in dotem traditæ domina dicitur l.in rebus. C.de iur. dot. Aliud eſt dominiũ, quod vidua habet, quã mari- tus relictis 1ehin decadens ‚in teſtamẽéto iuſsit eſſe dominã vſufructuariã, adminiſtratricem(dominium enim illud&αονανυνε,& imaginariũ eſt) eam ſoluùm in domo præeminentiã cõ ſecuta, quam, viuente marito, habebat: Ideuque ad alimentatantùm cõtrahitur: eſt igitur& hoc dominium oxvtedlioei vop. A liud eſt, quod ſummum, ſeu maius dominiũ vocant: quædã ſeilicet ma ieſtas, cuius obſeruationẽ fœderati ſupremo Prin- cipi, vel reipub. debent l. non du bito. de Capt.& poſt- lim. reu. Effectus autẽ maioris dominij, quos non pau cos referunt, ab interpretibus petendi ſunt. Dominium item diuiditur in id quod Iure gentium ac- quiritur,& in id, quod iure ciuili. Prius autẽ ſine poſ- ſeſsione adquiri nõ poteſt, poſterius poteſt maximè 1. à Titio. in fi. de furt. l. cùm heredes. in princi. de ac- ui. poſ. l. facta. ad S C. Trebel. l. ·de bon. poſ.§. 1·In- dir de acquiſ.per adrog.& tit. proximè ſeq. cũ ſimil. Dominiũ, proprietas,& vſusfructus, quæ duo ſunt par- tes domini],& non minus perfectiones quàm domi- nium ipſum, non ſunt ex pluribus cauſis l. 3.5· ex pluri bus. de acquir. poſ.l. nõ vt ex pluribus. de regul. iuris. . ſic itaque diſcretis. Inſtit. de actionibus. Quaſi do- miniũ, lus inre,& Obligatio, ſæpenumero ſunt ex plu ribus cauſis. l.& an eadẽ. S. pen. de excep. rei iud. d. l. nõ vt ex pluribus. cm ſint quædam imperfectiones-. Dominium acquiritur tum Jure gentiũ, tum lure ciuili. Iure gentiũ: occupatione, inuétione, alluuione, tradi tione,&c. Iure ciuili autẽ: vſucapione præſcriptione, legato, aditione hereditatis, arrogatione,& nonnul- lis aliis modis quos recenſet VIpi-in Epit.tit. 19. eſ- que explicat. Quod tamen ad traditionem attinet, re- quiritur ipſius traditionis iuſta cauſſa. Dominium, Quaſi dominiũ,& Ius in re ſpecificũ, adfi- nia ſunt inter ſe,& ſpecies diſtinctæ ipſius iuris in re generici. Directum Verò& vtile, ſpeci es ipſius domi- nij. Porrò dominij duo eſſe officia, Bar. in l.i.de acqui. poſ.explicãdo poſſeſsionis definitionẽ tradit: Vnũ di ſponẽdi, alterũ védicãdi. per l. in rẽ actio. de rei védi. l. ſi quis vi. S. differentia. iam d. tit. de acqui. poſſeſsio. Dominiũ aut naturale aut Ciuile. Naturale eſt qd gẽtiũ omnium cõmune, hoc eſt, quod iis modis acquiritur, quibus gẽtes omnes in acquiréẽdis rebus vtuntur, velu ti occupatio, captiuitas, traditio. Ciuile quod iure Ci uili querit᷑ mãcipatione, vſucapione, in iure ceſsione.
4
Dominium non modo corporalium, ſed& incorporaliũ
eſt. Nam& vſusfructus dominium eſt I.z. D. ſi vſufru. pet.& generaliter ſeruitutum l.ſemper. 6„5.hoc inter- dicto. D. quod vi, aut clàm. 1d Pominij ius impetrare dipuntur creditores qui Aprin- cipe impetrant, vt pignora quorum nullus emptor re pertus eſt, ſibi addicta poſsidere lieatl.. Cecinr. domi. impet. l. 63.5. fi D. de acqui. rer. domi. Dominorum loco ſunt qui vectigalem fundum in per- petuum conducunt l. 5.in fi. D. arb. fur. cæſ. nam re vera ſunt conductores. 4 Dominæ locum optinet hereditas non adita.l. 3.§. pen. D. ad leg. Aquil. 83 2. Se. Dominus retrò intelligitur legatarius, agnito legato d. I. 15.§. fi. 2* nee Dominus fit is, cui traditur, ex cauſſa emptionis, dona-
1
D O N tionis, dotis, mutui, legati, hæreditatis, ſolutionis tranſactionts, ſententiæ, ve! ſimilibus. I. traditioni. bus. C. de pactis. l. nunquàm nuda: de acquir. rerũ do- min Domini auté appellatio, à domo dedu citur. aiaop,
priũ Greci vocãt,& à domo deriuãt. Vigl. in. tit. Inſt. de hered. qual.& di ffer. ad edſq; extéditur, qui rei ali- cuius proprietatẽ habét, etiãſi vſusfructus alienus ſit. VIpian. Domini abuſiuè dicuntur filii familias,& cæ- teri liberi, qui in poteſtate ſunt,& vſufructuarij. Dominus. Soſebant veteres honoris gratia dominuũ ali- quem ſalutare, vt in l. Neſennius. in princ. D. ad leg. Falcidiam. V Dominorum vice ſunt tutores vel curatores I. ſ6.§. qui tutelam. 8. D. de furt.. Domini loco habetur poſſeſſor hereditatis, qui ſatiſde- dit I. 11. S. fi. D. de quæſtio. Dominus litis l. 1. C. de ſent.& interloc. om. iud. pro Domino eſt procurator in rem ſuam. l.3. D. de pact. & quilibet alius procuratorpoſt litem conteſtataml. 4.§. fin. D. de appellat.& defenſor qui ſati ſdedit I. 76. D. de procurat. vtrobiq́; dominũ litis intelligimus. Dominicæ res appellantur res Cæſarum tit. C. ne domi- nic. rei vel templ. Et Dominici coloni.l. 7. C. vbi cauſ. fiſc. nam Imperatores Domini adpellantur l.;. D. de iis quæ in teſta. delen. l. pen. D. de leg. Rhod. hoc nomen primus ſibi vindicaſ- ſe dicitur Caligula, vt eſt Sext. Aurelio traditum. Domus vnicuiquè æſtimari debet, vbi ſedes,& tabulas habet, rerümque ſuarum conſtitutionem fecit I. 203. D. de verb. ſig. Domus. In domo aliàs domicilium habemus, aliàs habi tationem ſine domicilio. Kurſus ſimplex habitatio, aliquando eſt momentanea, nonnunquam cum tractu temporis, vt ſtudiorum cauſſa. l. 1ex Cornelia. 5.domu. D. de iniur. 4 Domus, quãdoque familia eſt,& agnatio, vt apud Paulũ tota domus pro gente vna tota. l. vſti. de offi. Præſid. Per ⁴ειννiu, tauquã continens pro cõtento ponitur, vt accipiatur pro his, qui vnà habitant. Alc. de verbo. ſig. I. 195.1.7.D. deteſtib. Veruntamẽ Domum noõ dici quæ adhuc contecta non ſit, plerique ſenſerunt l.1. 5. deinde. de don. vt fuprà dictum eſt. Negat Cicero in Oratio- pro domo ſua, quicquam ſanctius„quicquam omni religione munitius ‚quàm ſit domus vniuſcuiuſ- que ciuium.& quæ ſequuntur. Paulum in l. ſed& ſiis. dc in lus voc. arbitror ad hunc Ciceronis locum reſpe xiſſe, vbi, Tamen, inquit, de domo ſua nemo extrahi debet, quia, vt Gaius co:tit. dixit in l. pleri que. domus tutiſ simum cuique refugium at que receptaculum ſit. proinde qui domum alienam i ngreditur inuito habi- tatore, vim inferre videturä. 1 Domo inſtructa, ſupellectilem legatam, nõ etia vina ac- cipimus, quia domus vinis inflructa intelligi nõ po- teſt: auctor Pompon. l. ſi ita teſtamento. de fund. inſtr. Domo legata, quid contineatur, pèête ex l.⸗ 1.§. pen.& fin. D. de leg. 3. in d Iit 1, z— H. 0 Domum reuocari l. 2.§. legatis. D. de iudic. eſt dicere ſe nõ debere litigare eò, quo vocamur loci, ſed ad do- mum noſtram. uIJ af HiIt A H.ii Donare ad proceſſus; id eſt, vt eo donatarius vtatur in Pompa, vel cùm in Principis eſt comitatu„id enim ſignificat proceſſus in I.nã& Imperator. D. de donat. inter vir.& vx. teſte Ale. lib. 3. de verb. ſig. vnde& alibi dici tur l. i. C. de ſenten. paſſ. cùm proceſsiſſet, Impera- tor ſalutatus eſt. Propriè nanque dicitur Ptocedere, 1 Jai Pompa quadam procedit in publicũ, veluti ſi ſpon ſus procedat auit ſponſa, quod Vergilius dicit, Tan- dem progreditur. ei Donari videtur, ait Papinianus, quod, nullo iure cogen- tes conceditur 1.29. D. de donat. ltr ant Donaria, id eſt, dona l. ſancimus. C. de ſac. ſanc. eceleſ.
& pro

atorp 2 tpoſtluen, V ic domins h t
„* Wminü litigi g1 ur res Ceſamn —
4 21 58 841 K. lic.man Mr
13 D. deiis qorin t
4 - 4 8 1 4 4 tell Scxt. Aurelio.
duri dedet, diſet
9
—
r 1 Oc nomen prumus e b 1. 1
um conltitutions omicilium haben
tanea, nonnunou 3 1 n caufſa.l.lex Cot il.
4 4 li eſt,& agntio. vna tocta. l. vki.† continens procd r qui vnà habitud 51 b. Veruntamél r on ſit, plerique! r 41— 1 1. dictum eſt. N quicquam ſunc 2 4 4. 3 aus, quàm btdof 2 uuntu r. Paulum 1 hunc Cicerot 1 1 .““ 4. 3 3 I 9 „de domoſſ Nr. eium atqoelc 229 mecdit 1 9 lenam iafeliſ s
r detuf. N. 8 zem legꝛtam, 5 lem d 22
vinis nkruct⸗
4 grmentt”, ſiitateſtame
eer neatur, petee
111 1050 . 1uS,Ou aianlsn
A 4—„M 4 t
1
D O N
& pro donatiuis accipitur in l. qui excubias. D. de re milit. Græcis dicuntur ærabäuælr-
Donatio, dicta eſt 4 Dono, quaſi dono datum. rapta à Græco, nam hi dicunt Aοναο, 2 MNa&αρ. l. 35.§. I. D. de dona- cau. mor. ex quo Vitruuius lib. 2. ca. 3.& LPlinius lib. 35. ca. 43: Palmam laꝓꝓ appellari ſcribũt quòd mu- nerum datio, quæ fit per manus, ita appelletur. Dona-
tionis porrò verbum ſimpliciter loquẽdo omnem do- nationem compræhendit, ſiue mortis cauſſa, ſiue non mortis cauſſa ta ctam I. 67. D. de verb. ſignif.
Donatiotamen propriè appellatur cùm, qui ea mente li-
beralita is gratia quid dat, vt ſtatim accipientis fiat,
neque vllo caſu ad ſe reuerti velit. l.1. D. de dona. eã-
que abſoluta& vera donatio dicitur l.35.§.1-& l. 42.in n. D. de mort. cau. donat. Donatio cauſſa mortis, cùm quis habere ſe mauult, quã eum, cui donat, magiſque eum, cui donat, quàm here- dem ſuum l. i:D. de donat. mor. cauſ. Cuius tres ſpe- cies recenſentur l. 23.& ſeq. D. eo. Eſt& Donatio ante nuptias,& propter nupt. C. de dona. pro- pter nup.& de donat. ante nupt. C. Donatio inter viuos proprio nomine dicitur, que neque mortis, neque nuptiarum, ſed àviuente in viuentẽ ſo- lius liberalitat is cauſſa fit l.1. D. de dona. ti. general. l. Senatus. D. de mort. cauſ. donat. b Donatio eſt liberalitas, per quam charitatẽé exercere li- cet, vt fidei fructus edantur proximo, ad gloriam Chri ſti: iuxta illud, vt videant opera veſtra bona,& glori- ficent patrem veſtrum, qui in cœlis eſt. Ponationes inofficioſæ cenſentur, cùm parentes bona fua ſic exhauriunt donationibus, dum viuunt, aliâs ſtultitia, alids malignitate, vt nihil ſit inde ad liberos peruenturum. paſsim intit. de inoffic. donat. C. Donatio oneroſa dicitur, cùm donans reuocat donatio- nem propter ingratitudinem. Zaſi. 6.item ſi quis. In- ſtitu. de actio. b b Donatio propter nuptias eſt, quam facit ſponſus, vel ali- quis nomine eius, ſponſæ, vel alteri nomine ſponſæ.
Hæc vno verbo Græcis dicitur dripepra, quaſi contrà
vel mutua donatio. Vulgò hanc donatiomem propter nuptias, dotem viri nuncupamus, cùm æqualis lit in iure doti mulieris. b 14 Donatio propter nuptias autem olim dicebatur propte- reà, quòd eo duntaxat tempore ſponſus exercebat li- beralitatẽ in ſponſam, idque dupliciter: aliàs ſimpli- ci, perpetua,& irreuocabili munificentia, nõ adiecta nuptiarum cõditione:alis ea mẽte, vt nõ ſecuti s nu- ptiis, res donata redderetur L.. D. de donatio. Sed ab eo iure primùm diſceſsit Conſtant inus: vt omnes hu- iuſmodi donationes haberent in ſe cõditioné, vt nõ ſequẽte matrimonio, reſtituerẽtur ſ emper Aviuo no- lente cõtrahere: Mortuo autẽ eo, reſpiciendum eſſet, oſculõne, an ſine oſculo contigiſſet liberalitas. l. cùm
veterum.& l. ſeq. C. de donationibus ante nupt. Dein-
de Iuſtinianus cõſtituit, vt nõ ſolùm ante, ſed& poſt nuptias fieret donatio matrimonij gratia: ideque propter nuptias eam appellauit, nomine rebus conſe- quente.. eſt& aliud. Inſtit. de donatio. l. cùm multæ.
inprin. C. de don. ante nupt. Sic& dos eſt donatio ob
cauſſam nuptiarum I.1. D. de donat. Donatio propter nuptias accipitur pro liberalitate, quã vir cõfert ad onera matrimonij, ante vel poſt nuptias. 5. eſt& aliud. Inſtit. de donat. Hãc Iuſtinianus vult eſſe ſpecialem contractum, ab aliis donationibus ſepara- tum. Nouell. vt ſponſal. larg. in princ.
b Donatiopropter nuptias appellatur vulgò id, quod, ſo-
luto matrimonio, apud coniugem manet ſuperſtitem advitam eius. Sic enim mariti futuri donare ſolent vxoribus, vel ex pacto concedere bona, quæ habeant dum viuunt, aut certam pro eis pecuniã, vt poſt mor- tem carum redeant ad heredes donantis. Idque inter
D O R 75 nobiles eſt frequentiſsi mũ. Vxores quoque viciſsim ita ſolent ante matrimoniũ, vel parentes earum paci- ſcendo Permittere, vt maritus ſuperſtes, quoadvixe- rit, aliquid habeat, videlicet, in caſum ſoluti ſine li- beris matrimoni]. Et hoc apud pleroſque nuncupatur Dotalitium, voce domi eorum nata.
Donatio propter nuptias intelligitur etiã pro omni lu- cro dotali, quod coniunx ſuperſtes ſibi paciſcitur in bonis primùm morituri, ſiue ſit maritus, ſiue vxor. Quod quibus modis fiat, tractatur D.& C. de pact. do. talib.& l. fœminæ. C. de ſecund. nupt. Nouel. de nupt. §. ſi verò expectet. Et huiuſmodi liberalitates quãdo- quidem vel ex mutua coniugum pactione, vel ex bene ficio Legis proficiſcuntur, dicta propriè ſunt lucra do talia vtrinque. vſu autem vulgari confunduntur ſub
appellatione donationis propter nuptias.
Donatio propter nuptias in diuerſa nomina pro regio- nibus,& prouinciis abiit, quorũ nomenclaturam huc
recenſere vani ſsimi eſſet operis. Hoc te interpretes& forenſis vſus docebunt. b
Donatarius, cui quid dono datur, præſenti vel abſenti. l. etiam l. abſenti. D. de donation. l. nec ambigi. C. eo. titu. Obſeruandum autem, geri negotium cum dona- tario obligatorium. Obligatur enim ad gratitudinẽ autore omnium maximo, hoc eſt, natura ipſa& Deo.
Donatiua inl. 10. D. de re milit. ſunt largitiones ab lm- peratoribus in milites collatæ. verbũ frequens in Ta cito, Capitolino, Lãpridio& aliis id genus auctorib.
Donatio perfecta& pura eſt ſi pecies donationis ſimpli- cis I.1·D. de don.
Donatio imperfecta, ſiue conditionalis, vel ſub modo
Hoſtien. in Summa, eo.& vide C. de donat. quæ ſub modo.
Donatio ſponſalit ia quæ fit à ſponſo ſponſæ vel contraà. Azo in Summ. C. de don- ant. nupt.& vide infrà Spon ſalitia.
Donec verbi, varia eſt acceptio. quandoque conditio- nis nota eſt l. ſi oleum. z1. de dol. mal. c. cauſſam matri monij. de probat. Eſt& limitationis l. ſiue.§. tandiu. D.de condict. furti. De hac dictione vide Barto. l. 4.D. de ſeruit. tit generalã. b
Donum generale nomẽ eſt à Donando l. inter donum. D. de ver. ſig. quo ſignificatur id quod nulla neceſsitate, iure, officio, ſed ſponte præſtatur l. munus. 214. D. de verb- ſignif. 3
Dormire cum aliqua, eſt adulterium cum ea cõmittere
c. qui dormierit.: 7. q. 2. b b
Dormit præſcriptio, vel tempus non currit, ſed quieſcit paſsim apud interpretes.
Dormientes pro ceſſatoribus, incuriis,& negligentius ſua agentibus. Iuxta vulgatum illud: Vigilanti,& nõ dormienti ius ciuile ſcriprum eſt l. pupillus. in fin. D. quæ in fraud. cred. cum ſimilibus. Vigilantes auté'ac- cipimus, qui ſuarum rerum ſatagunt.
Dos eſt patrimonium mulieris. l. Pomponius Philadel- phus. D. famil. erciſ. quod propterca marito datur à
parente, vel abextraneo, vt onera matrimoni ſuſti- neat. l. 1. l.dotis fructus.& I. res in doté. D. de iur. doti. quaſi mulieris theſaurus, ad vitæ neceſsitatem cõſer- uandus.
Dos legitimè reſtituta mulieri aut patri ſoluto matrimo nio, non plus dicetur dos, ſed nominabitur patrimo- nium mulieris: ſicut hereditas adita, poſtquã eſt adi- ta, non plus diciturhereditas, ſed patrimoniũ heredis l. ſed ſi plures. S. filiæ. D. de vulg. Dos autẽ nondum re- ſtituta, quamuis matrimonium ſit ſolutum, rectè dice tur Dos, per tex. in IJ.vnic. S. taceat. C. de rei vXxOr. ack.
Dos aut profectitia eſt, aut aduentitia VIpianoin Epi- tome titu.de Dotibus. 6. Profectitia eſt, quæ à paren- te virilis ſexus profecta eſt. Aduentitia, quæ à quouis alio, vel à mulicris bonis l.5.5. ſi pater. D. de iur. dot.
iij

OO T Dos communis 1.2 2.§.1.D. ſolut. matri.. Dos per præceptionem legata, hoc eſt, ante captionem, in l. fundus. D. famil. erciſc. 4
Poti reſpondet donatio propter nuptias- Eadem enim Tauſſa,vt vitam commodè tranſigant, vel maritus Vel Illius nomine alius eam confert. Vnde Græcis dicta eſt&reps, quaſi contra vel mutua donatio.
Dotium cauſſa 1.1D. Solut. matri. quæ ſit vide Barto. Al- ciat. in d. 1. i.& vide ſuprà Cauſſa-
Dotatas eſfe fœminas 11 ſobolem procreandam, replen dãmque liberis ciuitatem, maxime eſt neceſſarium. Ibidem. 3
Dotale prædium conſtituitur, tradita eius poſſeſsione 1. 5. D. ſol. mat. l. 42. D. de vſucap. Dotale prædium acci- pimus, cùm dominium marito quæſitum eſt, vt tunc demum eius alienatio impediatur 1.13.Sdotale. D. de fund.dot.
Dotalis autẽ ſundus intelligitur, ſiue cum mulieris no- mine quis viro dederit, ſiue cũ à viro ſibi debĩtũ ipſa mulier doti promiſerit&c. l. 14.S. ſi fundũ. D. de fun.
Dotes prædiorum, quas Græci Lyiiuas, dicunt I. 2. 6.ſ·& alibi ſæpe. D. de inſt.& inſtru. leg. Columel. lib. 4.Vi- neas cum ſua dote, id eſt, cum pedamentis,& vimini- bus. Pplinius lib. 1. Epiſtol. vbi Græco verbo, vtuntur Imppp. l. 7. C. The. de piſto.& l. 7. C. de bonis proſcri- pto. in C. Iuſtiniani legitur apothece Apothecis.
Potalitium, id eſt, donatio propter nuptias vel res para- phernales, id eſt, vltra dotem datæ, dicto c. ex parte. de for. compet.c. nuper. de donat. int. virum& vxor. Præ- ceptor meus Berengarius Fernandus Anteceſſor Tolo ſæ accipiendum tradebat, Dotalitium, quod mulieri datur, de quo in c. plerunque. de donat. inter vir.& vxo. vbi gloſ. interpretatur donationem propter nuptias. Id per adulterium perdit mulier. d. c. Pletumgue.
DosxTVvH eſt dotis augmentum, vt dicebat idem Præ- ceptor meus idq; ex parte dotis. Guido Papæus quæſt. 52 4. pro eodem ponit Dotalitium& doërium.&vide ꝗ. 525.& 249·Ex quo collige Pragmaticos Gallos ple runque hoc vocabulo abuti: pro dote enim accipiunt & potiſsimùm Notarij imperiti-
Drachma vnciæ pars octaua apud Mætianũ lib. de aſsis diſtribut. Ant. Aug.lib. z· ca.&. Aæxε,tamen interpre tatur Baifius in lib. de re Veſtiar. Denarios. vide Ale- xan. ab Alex-lib. z. Genialium dierum.
Dromones nauigij genus celerrimum l. 2. C. de offic. præf. Præto Afric. Iſidorus lib. 19. Etymol. c. 1. longas eſſe naues ait, quod& Procopius ꝓbat. Muſculus cur- tum nauigiũ eſſe dicit. Agoειναε Græci curſum adpellãt
PDromonarij, huiuſmodi nauium exercitores Caſsiodo. lib. 4. Variarum ad Venenatum.
DV
Dueæ res non ſunt fructus,& fundus, ſed vna. l. ſin. s. pen. D. quæ in fraud. credit. l. 1.s. ſi duæ res. quorum lega- torum.
Dubia cauſſa dicitur, quæ ſemiplenè probata eſt. glo. eſt celebris in l.admonendi. D. de iureiur. Porrò, in du- biis interpretandis, ad mitiora deflectendum eſſe, Schola noſtra omnino recepit-
Dubium eſt, de quo inter ſapientes dubitatur l.an inuti- lis. D. de Acceptilat. Arg.l.vnicæ,& quidem perquàm elegantis. Nihil innouan. appell. pend.
Dubius in fide, infidelis c.1.de hæret.
Dubitabile eſt, quando argumenta pro,& contra con- gruunt. colligitur ex l. Licinius. D. de fideicom. libert.
Ducena, vt&centena gradus dignitatis, promotioniſve in ſchola agentium in rebus l. fI. C. de agen. in reb. l.. C. de offic. mag. offic. vbi ita legendũ, ducenam, non ducenariam.
Ducenarij, qui ducenam gerunt,& ducẽtis ſcholaribus præfunt l. z. C. de agentibus in rebus lib. 12. l.9. C. The. de exact. Cypria. lib. i. Epiſto. 4. Nicepho.lib. ꝗ. hiſto.
8 D V C
eccleſ. ca. 30.& vide Notit. Imp. Roman. & in re militari Ducenarius, interprete Vegetio lib. 2. c. 8. qui duas cen- turias, id eſt, z00-homines ducebat inacie ſecunda. Ducator l. 28.§. ſi nauis alienam. D. ad leg. Aquil. quod verbum& in Lexico B. Germani ad Lutetiam reperi- tur Ducatores aνε εμνέιακνεε, w pok) S⁴ενοι DvoEREdominorum verbum proprium qui mancipi abducunt. Itaque Dvoas, LICE Y, dici ſolebat in ductionibus cum lici. tatori mancipium addictum fuiſſet. Vnde illud lib. de Orato. z. Quanti addictus? mille nummùm, nihil. Ducas, licet. Hinc Duci ſerui di cebantur, qui noxæ nomine dediti in alio- rum dominium frgacihant I. 2. D. ſi ex nox. cauſ. aoat. 1. quod ait. z. D. de noxal. Hinc 8 1 Duci in cauſsis liberalibus dicebantur, cõtra quos vin- diciæ in ſeruitutem datæ fuerunt l. duobus. 30. D. de lib.cauſ. Hinc. DvyoNpisde liberis Prætoris interdictum l. 3. D. de lib. exhib. I. r. D. vtrub. Hinc Duci obærati dicebãtur, qui addicti creditoribus inſer- uirutem fuerant in XxIl. Tab. Hinc Duci vxor dicebatur. Et Duci, producta verbi ſignificatione dici conſuetum de iis, qui in ius ducuntur.vnde titu. in Edicto Prætoris, QVI NEOG+ꝙ DVCANTVR, NEO. SEQVANTVK. Ducere aliquem, quòd decreto iudicis non obtempera- uerit, hoc eit, in carcerem trudere, vt vulgò loquimur. l. iniuriarum actio. 5. ſi quis quòd. D. deiniur. Ducebantur olim& cuſtodiebantur illi, qui non defen- debantur. Paulus in 1. 2. ſi noxal. cauſ. agat.
0 6 H Ducere pugnum alicui, pro percutere. I. ſi cùm. D. de
iniur.
Ducere in Ca rcere, quia manus, in eos, qui ducebantur iniectione quaſi poteſtas quædam adepta eſt l. 2. D. de in ius voca. Cicero in 2.Agrar.
Ducere pugnum, cædere pugno. l. 4. D. de iniuriis.
Duci vxor dicebatur quæ ex patris domo in mariti do- mum deducebatur Varroni, Feſto, Plutarcho in pro- blem. cuius rei veſtigium extat inl. pen. D. de donat. int. vir.& vxor.
Duci,& ferri ſeparantur l.vnic. M quis in ius voca. nõ ier. l. 7. D. de euict. hoc ad ea, quæ anima carent, illud ad ſe mouentia pertinet.
Ducere funus, hoc eſt, facere l. 2. D. de in ius voc.
Ducere materiam J. pen. D. commu. præd.& apud Vitru- uium lib.. ca. fi. Ducere murum.
Ducere euerriculum l. 11.§. fi quis me. D. de iniur.
Duces in exercitu l. 6. S.contumacia. D. de re milit. habe bant ſub ſe manipulos. l. 1. C. ad ſeg. Iul. repet.
Duees uilitüim in limitihus conſtituti I. vnic. de venat.
1b. 10.C.
Ductus miſericordia, pro excitatus, in l.& eleganter-.⁰. idem Labeo. de dol. 8 Duellum, dicitur bellum: quoniam duabus ſemper parti bus de victoria contendentibus dimicatur. Id autem alids inter plures fit, aliès inter duos tantm. Vnde monomachia dicitur, c.monomachiam. z..4. Et mo nomachus, hoc eſt, qui ſolus cum ſolo pugdat. Tale olim certamen inter duos fieri cõſueuit, ad probatio- nem alicuius rei, aut ad purgationem obiecti crimi- nis. De quo in c. z. de purg. vulg. c. 1. de pac. ten.&c. 1. de cleric. pug. in duell. Komani enim ad excitandos iuuenum animos, huiuſmodi cruenta ſpectacula non abhorrebant: vti apparet in l. qua actione. 5. ſi collu- Statione. vbi vide, Bar. D. ad 1. Aquil. Frequentabatur adhuc duellum tempore Frid. 1. ab illo autem priſco moro Pußnaa ʒſunt iſtæ phraſes, pro eo, qd eſt, crimi iter accuſare. Item, hoc eſt, ad diſcrimen vitæ ſo- lenniter prouocare, Hodie duellum prohibetur cum
omni
Ceterum

4
1.Kae ulcuſa. „Pro percuter.] manus, ineds, 5 2 1. as quxdam acen 2 11. Agrar. 1. 1 pugno.l.4.D.det 4 4.— rex patris dGomd K. 4
9
r. rroni, cfto, li
um ecxtat inlpet.
rnic. Mfquis 55 cad ea, quzanit
†
4 D. commu. pred- E
emurum. * 8 S.i quisme.d 17 — ontumacia.D. 8 Cadlegl= 1.1.1.0 2a. p 1 1 1
1
oexcitatus, in-
9. rulg.* u Komani en a be 4„enta h
. licwent. co-
D V Pp omnibus id genus cruentis hominum ſpectaculis, in 11.C,de gladiator. c. i.de purga: vulg.& 2. ꝗ. 3.c. Mono machiam. 1 er tllt Aei r Dulciarij Lamprid. in Heliogab.& lul. Firmico li. 8. Ma thel: ca. 11·& Auguſt. lib. z ·de moribus Manich. Dulcium appellatione continentur mulſum, paſſum, defructũ& ſimiles potiones: item vuæ, caricæ, ficus, palmæ J. fi. D. de vino, trit.& Murrhina, id eſt, mirrhæ „odore ondita, vt& Plinius probat li. 14. cap. 13⸗& vi- de l. Vaulum lib. 3, Sent.tit. 6.& Plautum in Penulo. Dum nupta erit. His verbis propriè nuptiæ intelligun- tux bbonos. S. hoc ſermonæe. D. de rerfg. Düodecim, loquendi compendio appellabantur Leges XII. Tab.vt colligitur ex Cicero. lib. 2. de Orato.& lib. 2. de Legibus.
Duplum ſtipulari, hoc eſt, vt precium emptori in duplo reddatur, ſires fuerit euicta. l. 72. D. de contrah. empt. 1.31.§.quia aſsidua. D. de ædi. edict. C. Harmenopul. vo
at iuενεεαα εε τ πππeχoOu. Quæ ſtipulatio olim fuit fre-
quemifsima, ad reprimendam venditorum temerita-
tem l. 4.§. ſi is qui: D. de verb. oblig. Sic& VlIpianus di cit duplar pœna, in l. qui tabulas. in prin. D. de furt. 1.48.& 56.D.de euictio. 11 Duplum euictionis nomine exigi- l.7. D. de pecul. Puplum ex cauſſa ſtipulationis l. 17. D. de euict. Duplex ſubſtitutio, quæ duos caſus continet, l.I. D. de vulg.& pupilla.
Dupli appellatione, interdum quadru plum cõtin etur l.
inter eos. S. quod diximus. D. de furt.
Duplicatio, eſt allegatio, quæ datur reo ad infirmãdam replicationem actoris. S. rur ſum. Inſti. de replic.
Duplicia iudicia ſunt, Familiæ erciſcundæ, Communi diuidundo, Finium regundorum: quia par vtriuſque
litigatoris in his conditio eſt, nec qui ſquam præci- puèreus, vel actor intelligitur, ſed vnuſquiſque tam rei, quàm actoris partes ſuſtinet. Inſlit. de iud. 5. tertia diuifio.im fin. r— Dupliciarij milites dicti, quibus ob virtutem duplicia cibaria dabantur. e Duplio, verbum XII. Tab. quo duplex vel pecuniæ, vel capitis mulcta iniungitur alicui: quemadmodũ T'a- lionis, talis pœnæ dicebatur condemnatio, cuius ali- quis alium affecerat. Verba legis hæc ſunt: Frugẽ ara- tro quæſitam furtim noctu ſipauerit, ſecueritve pubes ſuſpẽſus Cereri necator: impubes verberator noxiãm- que duplionem præſtato. Hanc explicui lib. 4. Veteris
furiſprudentiæ l. 71.
Duplicia interdicta vocantur, in quibus vterque actoris
& rei partes ſuſtinet veluti vti poſsid.& vtrubi. l..S.i-
D.-. de interdic. 5§. penult. Inſtit. de interdict.
Duplex teſtamentum quod quis ſibi& filio impuberi fe- cit l.1. D. ſi eui plus, quàm. l. 79. D. ad leg. Falcid. Dupondij iuuenes, primi anni ſtudiis tãtùm initiati, in- fimæ claſsis auditores in ſcholis noſtris: à Dupondio numo, quaſi duobus aſsibus æſtimarentur: ſeu à pon- dere Dupondio, quod valet 24. vnciasvt Mætianus lib. de diſtributione aſsis ait. l. 7.& l. ſeq. D. de hered. inſtit. ſunt enim adhuc modiei valoris: Pupilli vulgò dicuntur: quemadmodũ rudes Chriſtianiſmi, Paruuli, & Infantes appellantur. Sed id vocabulum Iuſtinian. in Prœmio Pandectar.§.& primo quidem anno-reie- cit, pro Dupondiis, Iuſtinianeos nouos nuncupãdos ceenſens— Dupondium quid ſit, explicat Vigl. in enarratione§.& ſiplures. Inſtitution. de hered. inſtitu, rectè inibi re- fellens Accurſij dogma, exiſtimantis hodie ad Du- pondium tranſitum non fieri, niſi clarè de mente teſta toris conſtet.& vide Varronem lib. S.de ling. Lat ina. Duracinæ vuæ,& Duracina perſica, quæ comeſtibilia,& matura ſunt. Græc οέιαισ:. Iuriſcons. de verbo. ſig.
Dupla eſt duplum eius, quo res empta erat, vt apparet ex
EA 76
Qui fundã, in uit, vendit, pomũmque excepit, ficus:
nuces,& vuas duracinas.vbivide Alciat. Dura lex, immitis, quæ facilè non fertur.
tutionibus. Durante vita, vide infrà Verba durante. 8 Durior çonditio, pro difficilior, yt ſiquis deteriorem ha beat patronum gloſ. S. f.l. generaliter. D. de fideicom- millibert. Sicdurior aduesfſarius in l. 1. C de alien. iudic. mutan. cauſ.fac. Durare, intempus conſiſtere l.1. D. depœnis. Duumuiri vel(vt in anti quis lapidibus Lugduni vidi- mus ante bellum ciuile) tv RI. magiſtratus muni- cipales, quòd duo eſſent I. G. S. P. quod cuiuſque vni- uerſ. nomine& alibi ſæpiſsimè.
Durante matrimonio, id eſt, conſtante ſæpe in conſti-
Duumuiratus in l. 18. C. de decurionibus-.tit. 10. 1.1. D. de
„ alb. ſorib;, BEt. Duumuirilitas I. 1. C. de nat. lib. Duumuirales l.i.D. de alboſcrib. Et Duumuiralitij Auguſt. lib. de Cura pro mort. agen. Dux qui de aliquo ducatu inueſtitus eſt c. 1. quis dicat. Dux-in vyſib. feud. e b Dux, à ducendo exercitu dictus eſt, Ideò enim dusx dici- tur, quòd præcedit,& ſequentẽé ducit. Vergilius, Dur famina falti. Vnde ducere bellum, pro gerere, idem dixit: Hi bellum aſcidus qucunt cum gente? atina. Dux, à ducendo, qui exercitui præeſt,& ſequentem eum ducit contra hoſtes. Is conſularibus inſignibus vte- batur. Vnde Ducatus, aliès regio, cui dux domina- tur, aliàs ipſa ducis dignitas, præfectura,&i mperium militare iam nunc dicitur. VIpianus in l. 2. in princi. D. de his qui notant. infam. Dux Tripolitanæ& B zacenæ prouinciæ& Mauritaniæ, & Numidiæl. fl. C. de offic. præf. præto. Sic Dux Kheœtici apud Vopiſcum in Bonoſo. Et
Dux limitis Scytici, IIlyriciani, Thracij, Orientalis
apud eundem in Aureliano.
T HESAVRIIVRIS CT VILISEI CANONICI LIBER QCQVINTVS.
.PRo, i, veteribus ſæpe poſitum fuiſſe conſtat, quod& M. Fabius lib.i. cap. 4.docet: vnde in pand. Flor. intelle- 2 guntur, intellegi pro, intelliguntur, S intelligi vt& B. Briſſonius li. wae*εε. adnotat. E, vocula plerunque exeluſionis nota eſt c. 1. de renũtia. Econtrario, pro viciſ.im, vice verſa. I. 11.§. 1. D. de duo. reis. Ea mente, apud VIpianum de furt. pro voluntate,& non, vt vulgus ſolet, pro intentione accipiendũ eſt. Accur- ſius in l. codicillis. de legat. z cadem verba in Scæuo- læ reſponſo, haud ſimplieiter, hoc eſt, pro animo, aut ſententia, ſed pro pacto intellevit. Eadem ſunt, quorum ſententia eſt eadem. Baldus l. nequ e leges-D. de legib. 1I. Ed& Eade aduerbia lôci, id eſt, per eandem viam.
Eatenus, variè poni docet Barto. in prin. l.l. de oper. nou.
nun. Porrò Eatenus dicitur quis poſſe facere, quate- nus ex fructibus ſupereſt, deductis alimétis l. qui bo- nis. D. de ceſsion. bon. l.imperator. ad S C. Trebellia.
Eblanditæ preces, ſignificant teſtimonia blandis preci-
bus impetrata. Ebor vel ebur, pro elephanti déte, quaſi è Barrho, ideſt, elephãto productus. Sicut ab Ebor, Eboreæ, ita ab E- bur, Eburneæ, dicuntur tabulæ. Pompon. in l. z. D. de origin. iur. Quas in tabulas eboreas perſeriptas, pro roffris compoſuerunt, vt poſſent a pertius percipi. k iii)

EDE
Eborarij, inter artifices qui 4 principibus munerum obtinent, numerantur in l. priore. cuſat. artif. lib. r0- 8:2 lterle
Ebrius, qualibet re expletus Nonio..
Ebriis quandoque venia dari ſolet delinquenti 5 Kan- quam ſepultis& neſcientibus: ſcilicet in deli ctis n6
ita magnis.l. reſ piciẽdum-. delinquunt. D. de pœn.
Eub Caε ‿suε executor ti. de præſcripti. quinquennij-
Ecbolia, medicamenta quibus mediei vtúntur abigen- dis infantibus in vtero enecftis; quæ& Phthoria dicũ tur. Vlpianus: Si mulierẽ inquit, viſceribus ſuis vim
intuliſſe(per eiuſmodi intelligendum medicaméta) quò partum abigeret, cõſtiterit: eam in exilium Præ- ſes prouinciæ exiget. Adleg. Cornel.- de ſicar. Quod tamen hodie apud nos capitale eſt. ime=
1àG, in l.z. D. de incend. ruin.& nauf. reponendum pu⸗- tat Spiegelius: cum Pand. Florent. legatur t:6,α⁸*, id eſt, in vadum eiecta..1.enzit:1i ettins
Eccleſia Græca vox eſt,& ſignificat multitudinem, non qualemcun que, ſed conciliatam in vnam aliquam ſo cietatem religionis., Sln 18
vacationem
Eccleſiæ appellationem vulgò reſtringunt ad miniſtro s8
eccleſiarum,& ipſa templa, Tit. C. de ſacroſan. eccle- Eccleſiam pro loco aut templo duntaxat accipi prædu- rum eſſet: niſi Imperatoris autoritati donaretur. Eucos, ſyndicus. b. A, Ealac-“, delegatio, ſiue diſpoſitio Præfecti prætorioin J. fi. C. de exact. trib. lib. ii- Ien I 212, Euiveip ⁊&ν εναεεεοννds, curationis nomine ſatisfacere„ra- tiones referre, reliqua ſoluere l. 49. D. Iocat.- k r in libris Baoοναιανν, quidam dotem, ali) donationem propter nuptias interpretantur. b Eculeus eſt genus tormenti ad modum crucis di ſpoſi- tum. C. de male.& mathe.l. etſi excepta. in fin. de hoc 23. ꝗ. I. c.1.per Archdiacon. b Iamn. kKTPOx apud Græcos proprièviri Pare vocetur: iu, viri mater. 1. non facilè- D. de gradibus& adfin. Edeatræ, qui præſunt regiis epulis. Edere, eſt copiam deſcribendi facere: vel libello com- lecti& dare: vel dictare, vel aduerſarium producere ad album Prætoris.& demonſtrat qui dicturus eſt, vel d icendo quo vti velit, aut de nique quouis alio modo inſinuare ſummã actionis l. I. S.1.& in I. ſi quis ex argẽ tariis. S. ſi initii. D. de edend. Sic Edere acti oné. d. l.1- Edere nomina, hodie dicimus eos, qui prouocatores apud acta Curiæpræſentati dicuntur. Quod& nomen dare vocatur, vt dare nomen militiæ l.3. de re milit. Edere rationes argentarius videtur, etiãſi quod reli quũ ſit apud eum, non ſoluat. l. boues. D. de verb. ſigg. Edere rationes longe aliud ſignificat, quàm reddere. Nec enim is qui edere iuſſus eſt reli quum reddere debet l. 89.D. de verb. ſignif.
Edi autem ratio ita intelligitur, ſià capite edatur. I. ſi quis. D. de edend. 8 Edere reo, pro contra reum, vt Cice. in Orat. pro Planco. EDRREiudicium l. ſ. D. de auct. tut. Interdictum l. 8.S.
ex hoc. D. de precar. Formulã Plin. li. 9. c. c§9. Quintil.
Declam. 13. Patrimonium l.. S. ſi quis. D. de offic. præ- fect.vrb. Cenſum Plin. lib. x0. Epiſtol. nomen l. i. D. de offic.conſul. Exemplum literarum l. penul. D. de ap- pell. recip. Librũ 1. 46.S.tutor. D. de dunlna tt. Man- datorem l. ⁸.diuus. D. de iur. ſiſſ. Crimina. Paul. lib.ſ. Sentent. tit- I. Edere operas eſt præſtare l.9.& 21. D. de oper. lib. Senec lib. 4.Epiſt. 29. Edita actio l. edita. C. de eden do l. 1. C. de lit. conte. Ediccre, eſt decernere aliquid iure magiſtratus: ſiue id iubendo fiat, ſiue vetando, quid refert?
Edicere, vel indicere Senatum, eſt extra conſtitutũ tem pus ob negotia incidentia, repentè Senatores conuo- caxę · Hinc Edictus, indictùſve Senatus.
C. deex-
E Dl Edico. Donatus in Hecyra Terent. Inter Edico& Inter dico hoc intereſt, ꝙ Edisimus, quod fieri iubemus. Interdicimus, quod fieri vetamus. Edicimus vni gene ri hominũ, Interdicimus diuerſis. Itaq; Prætoris edi- cta,& interdicta dicuntur. Quæ diſtinctio, vtAlcia- tus ait, non ſat vera eſt, cùm ſub Rubr. de interdictis quædam ſint, quæ fieri non prohibent, vt Keſtituto- rias Exhibitoria e Edictale programma. Caſ- siodor. lib. j. Variar. epiſto. ad Pop. KRom& lib: ². Epiſtol. ad Senat.vrb. Kom. Edictalis ex l. 6. C. de fecũ miu.& 1. 31 de pet.& vl. O. The. Edictum circumducere, eſt delere& abrogare. Sic Vlpi. vſus eſt inl.& poſt edictum. de iudic. 81 80 Edictum, ab edicendo, ſi rei ſignificationem ſpectemus, ideò dictum eſt, vt ſcirent ciues, quod ius de qua re quiſque Magiſtratus dicturus eſſet ¹, 2.S. eodem tem- pore. Dedeorigin.lur. hi iel Edictum qui differat à reſcripto explicat Barto.l. poſt- quàm§.Imperator. D. vt leg. ſeu fideicom. no. caueat. k, auctore D. Halycarnaſſæo libro. di Pa⁴‿αεοιαμα ASoip 7 ¾%. Jjac dſæ, 19 2 9 Atar papac PAuαlαυ, ,A⁵μ. Nam vt ſcirent Ciues quod ius, de quaque re magiſtra Stus dicturieſſent, ſéque præmunirent„edicta propo- nebant l. 2.§. eodẽé tẽpore. D. de orig. iur. Proconſules etiã,& præſides in prouinciis edicta eiuſmodi pro- ſcribebant, quæ prouincialia adpellabãtur ad differẽé- tiä vrhanorum, vt ex lib. 7. Epiſtol. M. Cicero. ad Atti. epiſtol. 1*& ex Verrinis Ad edictũ autẽ tam prouin- ciale, quàm vrbicũ Gaius Commentarios feripſit. Eà- ue cauſſa eſt cur in Edictorũ interpretatione Procõ- lis fæpe mentioné faciat l.t. D. de aliena. mu. iudic. &aliis locis quos memorat A. Aug- li..Emé. ca. ſ. Et Edicta principũl. 8. D. de quæſt.& C. de edict. diui Had. tol.& s. ſed& quod principi. Inſtitde iure nat. gent.& ciufl. vbi, Theophilus Edictum, ait, wap e 8 as gpiσεεν ανb dgiε εασννς ε σονει xdp Luſatap Xvofe«cap 1 Edictorũ autẽ quæ à magiſtratibus proponebãtur quædã perpetuæ iuriſdictionis cauſſa proponebãtur 1. 7. D. de iuriſdict. om. iud. cuiuſmodi edicta cũ annua primùm eſſent, quia& ipſum prætoris imperiũ annuũ erat, lege Cornelia, perpetua facta ſunt. ac deinde in ordinemà Saluio Iuliano Hadriani Imp. temporibus ex Senatus auctoritate redacta& compoſita vt Eutropius in Ha- drtan.& Iuſtinian. in I. 2. s. ſed quia diuinæ. C. de vet. iur. enuc leã.& l.pen. C. de cõd. inde. ſcribũt. Vnde Edicti perpetui nomenl. 2. D. de ſtat. homi. l. fin. in fi. D. de appell. recip. l. ſ. D. de extraord. crimi. Edicta hæc quæ perpetua diximus, monitoria adpellata quids autumãt, quòd his ciues admonerentur, quali- ter ius dicturi eſſent magiſtratus. Ad qd Edictũ Cal- liſtratus libros ſex ſcriplit, vt ex indice Pãdec. Flor. præfwo intelligitur.
Edicto admonere dicebãt etiã veteres I. 39. D. de religioſ-
ad hanc ſpeciẽ pertinet Edictũ Carbonianũ, quod ſo- lum auctoris ſui nomenretinuit. Eiuſdé quoque gene ris eſt Edictum nouum, de quo in I. 1.§. ſi pater. D. de vent. in poſſeſ-mit. Erant& Edicta, quæ prout res inciderat, ꝓponebãtur& ad ſingu las cauſſas ère nata adcõmodabãtur: qualia erãt, qui- bus ali quẽ prætor euocabat,& adeſſe iubebat. l. 58.71. 7².73.75.D. de iudic. l. fi. D. vbi pup. educ.deb.& apud Paul. lib. ·. Sentent.tit. 5.& nouell. Iuſtin. 102-S. H⁴α⁴ 8„ 4, J.. ⁊ro uναανs. Quo ſenſu edictum peremptorium acci- piebatur quod vnũ pro omnibus appellatur Eſt&
Edi&tum quo prætoraduentũ ſuum prouincialibus ſigni
ficabat 1. 4.8 antequàm. D. de offic.Proconſ- Et hæc Edicta temporalia erant, quæ& peculiaria& repentina apud M. Ciceronem.
3 9.. Edicta Prætorum compoſita fuerunt in ordinem perpe-
tuum: in quo nõ Prætoriæ ſolùm, ſed& ciuiles actio- nes

1*
— 8 e premunirent. f 42 0.
ee.D deonigin e woincits edicg xi ncialia adpelladit ar
4 8— 4 id.) Epiſtol-RlG&
dis Adedictimus u ius Commentuiid 49. lict vũ intentets Ac nciat l.t.D.deale M. nocat A. Augli 8 quxſt.& C. deeh 9 ncipi. Iaſtitdeiu ese Edictum, ait, r Muur ver rL Fin**
1
iſtratibuspropos cauſſ propoaed 17 (modi edicta cid*
rroris impetiüai ur an ſunt. ac deindq N
1 imp. temyonid 5
compolitait kut 10
1.. 5. ſed quiz i
„C. de cödinde.
D.de ſtat.homi- 4 eraordcrmi.-
*
82 1 diximus, monito* d14 ciues idmohe le.
4 1 0 2 2 Aueiſtratus.Adc—1 „ 4 6
8 püta 2 1n
dich d 1
EDI nes referebantur, vt ſciret populus, qua qui ſque actio- ne in omni negotio poſſet vti, ſiue à iure Ciuili, ſiue à Denorezmtrocucka eſſet. Omnibus enim iudiciis prę- tor imperabat, dans ſcilicet& negans actionem. Edicti perpetui cauſſa& generaliter nihil vnquam pro- poſuit Lrætor, quod nõ euidentem haberet vtilitatem in publicum, ſecundum naturalem æquitatem, quæ& hodie perdurat,& nunquam ceſſabit. Et hinc vide- mus, omnes propemodum mores ciuitatum, qui anti- uitatem redolent, tra ctos eſſe ex iure Prætorio: ſi mo ò libeat vtriuſque ſeculi obſeruantias inuicem con- ferre. In quo tamen genere inueſtigandi iuris(proh dolor) nemo ferè nũc vult exerceri, adeò diſtricta ſunt ſtudi oſorum ingenia ad immodicasdiſputationes, ſeu verius altercationes opinionum. Edictum peremptorium inſtar trium optinet. l. contu- macia. S.contumax. D. de re iudic. Quo autem ordine ad illud perueniatur, docent luriſcoſs. l. ad perempto rium.& II. ſeq. D. de iudic. 3 Edicta Prætorum, qualia olim apud KRomanos fuerunt: tale exiſti mandum eſt, quicquid à magiſtratib. ciuita- tum hodie fit ad ſupplendum, vel corrigendum ius Ci- uile, propter qualitatem loci, rerum ‚perſonarum, vel temporis. b Edictales bonorum poſſeſsiones Alc. exiſtimat eſſe, quas ordinarias vocamus,& quæ ius tribuunt, quæque ex e- dicto dantur l.z0. D. de acq. heredit. Decretales verò, de quibus ſuprà, extraordinarias. Edictum Domitiani, quo cautum eſt, abolitiones ex Se- natuſconſulto factas ad huiuſmodi ſeruos non perti- nere- Papin. in l. ſi ſeruus. D. de cuſt.& exhib. reo. Editio pro natiuitate. l. 2.§.1.D. de decurionib. Editio actionis, propriè præparatoria eſt. Bart. in l. inſu- lam. de verbo. obliga. Edimus enim actionem, vr reus cognoſcat, deliberétque, an iudicium accipere velit.l. 7. inprinci. D. de eden. quum eatenus impunè pœnitere poſsit. l. ſi reus pacatus. de procurat. Editionem exigere officio iudicis, eſt iudicem inuocan dum eſſe, vt decernat,& mandet exhibitionem ſcripti, cauſſa ſummatim cognita,& delato iuramento exi- genti, quòd non calũniæ cauſſa poſtulet, iuxta lI. ſi quis ex argentariis.§. exigitur. D. de edend.
Edititius iudex quem vna pars elegit- Seruius eclog. 3. Ci
cero pro Planco. Neq; enim quicquam aliud niſi editi- tios iudices es ſecutus. Editus bouis, pro ſtercore, quo in quibuſdam regioni- bus vtuntur, ab edendo, ſeu extra mittendo dictus. Ia- riſc.tit.de Legat.ʒ3. in l. ligni adpellatione: In quibuſ- dam prouinciis editu boum ad hanc rem vtuntur. Edocere, pro diligenter docere. Hac conſultiſsima. C. de teſta.. Educare, idem eſt, quod alimenta& ad victum neceſſaria præſtare. l. fin. de aliment.& ciba. leg. vbi pupillus edu- cari debeat, pulchrè Iuriſcoſs. toto hoc tit. oſtendunt, & Impp.C. eo. 4 Educere Nonio eſt extrahere, trahere. Edulium, inqutt Valla, eſt quidquid edimus, aut quic- quid ad prandium, cœnãmque, edendi gratia nobis ad ponitur,& ſumimus. Interpretantur hanc vocem, ſuo more, pro comeſtione, apud luriſc. in l. ſolent. in fin. de offic. Proconſ. quamuis eam paterno caſu protulerit, ab antiquo nominatiuo pluraſi, Edulia: quo vocabu- locontinebantur omnia, quæ ad eſum pertinebhãt. Po ſteri or ætas V, in I, mutauit.. Effectu apud Iuriſcoſs.ſignificat facto ipſo, re ipſa l. 15. D de leg. præſtan. l.°. D. devſu& habit. Effectus quandoque pro cauſſa ſumitur. Effectus, quod ex re fequitur. l.3. D. ex quib. cauſ- maio. Efferre, verbũ eſt funeribus accõmodatum, quæ propriè efferri dicuntur. Feretrum verò deferre, propinquio- ribus virilis ſexus, olim munus dabatur. Itaque fllij,
FEEFE 77
parentes, fratres, ſorores, elatos funere deferebant: nonnunquam ſerui libertate donati, quod& legibus Solonis cauetur apud mrtνιαeρde«XXP5. Efferueſcere, ſignificat ardore animi excitari, vt cùm ho mnoira excandeſcit, contrarium eſt, Deferueſcere. VI- pianus inl. quis ſit fugitiuus. S. idem ait. de ædil. edict. ſi autem in hoc tantùm latuiſſet, quoad iracundia do- minorum efferueſceret. V bi Accurſius Efferueſceret, id eſt, humiliaret, interpretatus eſt. Effigiare verbo nunc crebrius vtitur Cæſarea Cancella- ria in Diplomatis, quæ à Principe ſuper Natalium re- ſtitutione, hoc eſt, Nobilitatione, vt ait Budæus in prior. annot. impetrantur. Tametſi apud idoncos La- tinitatis auctores, vix putãt reperiri Effigiare, pro quo malint, delineare, exprimere characteribus, depinge- re, id que pro rei ipſius natura, de qua loqui volueris. Prudentius, qui inter Chriſtianos vetuſtus videri po- teſt, grauiſsimus certè auctor, hoc verbum nõ reſpuit. Et Gellium dixiſſe, fœtum ineffigiatum, Inſulanus obſeruauit. Effodere oſſa, vel eruere l. t. D. de reli. l.vl. D. de ſep.viola. Effodere terminos, eſt lapides finium cauſſa poſitos a- uellere,& eiicere l 1. C. de accuſ.& Paul. li ſ. Sét. tit. 22. Effractores qui vi fores, pariet éſve inſu larũ, horreorùm- veeffringebät, vt inde quid ſubriperent I. 3.5.1. D. de of fic præfec. vigil. l. 6. S.tempus. D. de pœnis.& apud Fir mi-libr. 3. Matheſeos cap. 13.& vertuntur in Lexico B. Germani advrbem Lutetiam doρεασονπι‿ς Et Effracturę crimen I. 48. D. de bon-libert. l. 1. C. de locaro. Effuſores, qui patrimonium, peculiümve temerè& largè expendunt, diſsipänt que. Verbum fuit admodum fa- miliare diuo Cæſ. Imp. Auguſt. Frid. 3. Egerere, eiicere ex aliquo loco I. 25. I. /3. 5. ſi ſulphurariæ. D. de furt. EMa&, vſura tereſtris menſtrua in Legib. Naualib. Egeſtas ferè in mala re dicitur, quę ſcilicet ad maleſficium hominẽé impellit. Propriè tamen eſt, alicuius rei opus habere. Tryphoni-in l. bona fides. Depoſiti. céſuit, nec iniquè, malè meritum, publicè vt aliis exemplo ad de- terrenda maleficia ſit, etiam egeſtate laborare deberce. Egregiæ perſonæ vide text.& Doctores l. ad egregias. D. de iureiur. Egregiatus, dignitas l.. C. Theod. de murilegul. Eiius dicitur, cui quid per ſententiã adiudicatur: aduer- ſus autẽ eũ, cui quid abiudicatur: quod vulgò dicunt, Cauſſam obtinere,& ſuccumbere in cauſſa. VIpianus: Efſſ, inquit, receptum, vt poſsit ei& aduerſus eum ius dici. de Iuriſdict. om. iud. Lio⁵⁴αμα hominij ſiue homagij ſymbola Cuiacio libr. 8. Ob ſeruat. cap. 14.
Eiecta, nauis hoc eſt, quod Græci aiunt?½εεο⁸, id eſt,
in vadum eiecta illiſãque. l.quo naufragio. D. de incen.
ruin. naufrag. quæ& Deiecta l. 7. D. deleg. Khod.
Eiicere, verbum eſt ad immaturum partum accommoda tum. Vnde eiecti partus, pro abacti. Eiecti item,& cie- ctitij, pro abortiui, dicuntur. VIpianus in l. ſi ſeruus ſeruum.§. ſi quis de manu. ad leg. Aquil. Si mulier, in- quit, vel equa ictu àte percuſſa eiecerit.
Eiurare honã copiã, eſt iurare ſibi copiã nõ eſſe æris alie ni exoluẽdi Cic. li. 9. Epiſ.ad Pætũ. Tu autẽ, quod mihi bonam copiam eiures nihil eſt,& vide Feſtum libr.ſ. in dict. Eiuratio.
Eius pro ei ius in Pand. Flo. ſæpè reperitur.
Electio ſecũdũ Io. eſt ali cuius perſonæ idoneę ad di gnita
té, vel fraternitaté, vel ſocietaté, ſeruata forma cano- nicèfacta vocatio. Et hoc modo electio ſumit ſtrictè, quãuis eligere ad multa ſe habeat, vt etiã not. Rofre. in ſum. e. ti.§. 1. in pr. vnde ad electionẽ tria requirũtur ſ. auctoritas, numers&zels. Auctoritas cõſiderat᷑ in di- gnitatib“& mefiris vitę.Zels cõſiſtit in animo, vt ſine carnali ani mo fat, ſed ſecũdũ meritũ ꝑſonę eligẽdę. S. k v

kE LE quaft.1.Si ergo, licet contra iſtam conditionem ſæpi- ds committatur electio de facto, non de iure. Le nu- mero patet. Debet ergo electi o fieri ſi ecũdum iſta tria, habito reſpectu meriti ad meritum, zeli ad zelum, nu- meti ad numerum. Si tamen exvna parte ſit dignitas, & zclus melior, tam reſpecta eligentium, quàm electi, R&ex alia parte numerus maior: certè præualebit di- gnitas cum zelo ipſi numero.vt extra. de elect. cap. ec- cleſia veſtra. Item differunt electio, collatio,& præſ. en tatio. Nam electiofit per collegium ad dignitates;& Papa confirmat:& uodlibet collegium debet eligere prælatum ſuum, ni ialiud ſit de conſuetudine velpri- uilegio.v: extra·de elect·& elec. poteſtate. cap.i. Col-
latiò fit ad beneficium ſimplex,& pertinet de iure com
muni ad epiſcopam per totam diœcelin, cum conſen- ſu capituli niſi aliud habeat conſiietudo vel priuile- gium,& dat plenum ius, nec indiget confirmationc. Sed præſentario bertiuet ad patronũ, nec dat plenum ius præſentato. L4 requiritur inſtitutio,& inueſtitu- ra Epiſcopi, vt per totum titul. de iure patro. Electio canonica quæ dicatur, exponit 10. Andreas in c. non poteſt. de præbend.& digni. lib. ⁰- EXννε n l. fi D. de mune.& hon. emendi olei curatores-. Elemporia ea cura d. l. ſ. quæ& i*aauia dicitur. Electri nomé duobus modis accipi Pauſan. li. 1. Eliacòn v G AucS5† e n oilusa; To
voluntas. D. de acqui. rer. domi. l.*.D. de leg.i⸗Plinius
recenſeęt. ab eo pete.& vide Iſido. lib.15.etymol. ca. 23. Electri nummi apud Lamprid in Alexã. Planè electrum
Eòque ſenſu electrina vaſa accipi poſſuntl. 32.S-Nera- tius. D. de aur.& arg. lega- Elenchus, lapillus eſt ex genere margaritarum. Paul. de aur.&argent. leg.l. pediculis. Item cùm inaures, in qui- bus duæ margaritæ elenchi,& ſmaragdi duo, legaſſet, & poſtea elenchos detraxiſſet. Plinius libro 9. cap. 3. Cylindri& clenchi in eo differunt, quòd clenchi ſint faſtigiatæ longitudinis, cylindri verò proceritatis ę- qualiter orbiculatæ- Elices ſulci ſunt aquarij, qui in ſegetibus fiũt, per quos aqua collecta educitur è liris-VIpi. l..§. Labeo. D. de aq.& aqua pluu. arcen. ſuſcos aquarios, qui hinc Eli- ces adpellantur, ſi quis faciat, aquæ pluuiæ arcendæ, eum teneri. Haloander ſic habet: qui Græcis o⁷εαxts adpellantur: quemadmodum& Alciatus quandoque legendum exiſtimauit. Nunçin larergis indicans ni- hil immutandum, idque auctoritate L. Columellæ, cu- ius verba addugit libro 2. de re ruſtica, cap. 8.& libro 11. cap.⁊. Arbitramur tamen Elices proprie dici, capita font ium,& ſcaturigines. Vnde Aquilices Calliſtrato qui artem hanc exercent, ſciuntque, quo modo aquæ elici poſsint. Alciatus rectè ſententiam mutauit. nam Pandec. Florent habent e&ixes, quæ lectio ret inendaeſt vel peritorum conſenſu. Elidere in ſpecie Pauli l. ſi vnus. S. pactus ne peteret. D. de pact. non omnino tolli, ſed& inutile,& ineffi cax ef- fici accipi debere docui li. 4. mediæ luriſprud. Senten. capit. 3. quod eiuſdem Pauli verba oſtendunt ibidem, non quidẽè ipſo iure& replicatione exceptio elidetur, quod& Iuſtinianus A. probat S. præterea. Inſtitu. de a- tio pacto conuento obligationes non omnino diſſol uuntur. Zaſius verò libro 1. Reſponſ. cum ſ.& Fortu- nius Garſias in repet. dict. S. pactus ne peteret.omnino tolli falſò contràſenſerunt. cùm ex verbis I. Pauli con
E LI
trarium ſit verius.
Elimatum, id eſt, expolitum. Nam Polire verbum, pro-
priè pro limare ponitur. Etexpolire nihil a poliendi ſignificatione differt: niſi fortè aliquid pertectioris
attis habere velis. Sic verbum Elimatum, accipien- dum in§. ſed cùm perſpeximus. l. 2. C. de veteri iure enucleando.
Eligimus reipſa, quod prius mente optauimus: quapro-
pter promiſcuè optio, electioque aſſamitur, auctor l.
ciatus. omnis autem elcctio, actus eſt voluntarius, vt
Ariſtoteles docuit 2. Ethicor, colligitürque ex l. Gal-
1us. S.& quid ſitantum. Eſt autem electio de multis. l.
uod in heredem. S. eligere. de tribur. l-plerunque.§.h.
de ture dotium. vide Salomo-in l. Gallus. D. de liber.& poſthum. 2
Elogium titulus,& cauſſa exheredationis l. 14. in fin. D.
de liber.& poſtu. l. 19. C. de fuis,& legit.& in Cluentia na Ciceronis. Senec. libro 2.Controuerſ. Quintilianus Declam. z2 ·elogium vocat verba precaria de heredi- tate reſtituenda.=.
Elogia pro teſtamentis morientium l. z20. C. de iur. deli. 1.;3.& 35. C. de inoffic.teſtamen: Cicero 1. Tuſcul. quæ- ſtionum.
Elogia pro notoriis,& indiciis criminum vulgò onera, &informationes l. G.& 11.D. de cuſtod. reo. i ertul. in Apologet-ca. 44.Suero. in Lalig-cap. 27.
Elogium, clauſula edicto fubiecta I., ³.. iumentorum. D.
de ædil. edict.“
Elugere, luctum deponere, vel finem lugendi facere. l.-- D. de iis, qui not- infam. Solet auté vir elugeri propter turbationem ſauguinis. Vnde Pomponius cam, quæ intra legirn tempus partum edidit, putat vel ſta-
tim poſſe nuptum collocare. l. liberorum. d. tit.
Eluſcare, eſtaliquem altero oculo orbare. Nam Luſcus proprisè eſt, qui altero oculo caret. Ipianus de con- dit.tritic. l.in hac actione. Si quis, inquit, poſt mor- tem ſeruum eluſcatum dedit. Idem ad leg. Aquil. iulia nus, inquit, ſcribit Aquilia teneri eum, qui eluſcaue- rit in diſciplina diſcipulum. Hinc Eluſcatio, actio
ipſa priuandi altero oculo. VIpianus de ædilit. edict. J.item Ofilius. Eluſcationem eam quidam putant, ybi homo lumineadhibito nihil videt. Qui id dixerint, non ſunt audiendi, quia nulla freti auctoritate id di- cant. in d. l. item Ofilius in Pand. Flo. legit luſcitatio nem Falſò, Haloander Nuſcitationem.
Emancipare Feſto libro ſ. dicebantur qui patris poteſta te exibant, vt paſsim in libris noſtris. Vnde Mancipa re& emancipare predia, fundoſque Plin. lib. 7. epiſtol- ad Caninium.
Emãcipatio eſt quædã imaginaria venditio: quod ipſum ius proprium Komanorum eſt.
Emancipatio,& ſolennitas relaxandæ poteſtatis patriæ, iure quidem KRomano introducta, ſed maximè ſecun- dum naturam. Nihil enim tam naturale, quàm vt ali- quid ſoluatur eo modo, quo obligatum eſt.
Emancipationem veteres omnibus contractibus, qualeſ
cunque illi tandem fuerint, adhibebant. Idque eam ob cauſſam, quia nulla res tantam facit controuer- ſiam, quàm illæ alienationes.Vt igitur conſtaret de a- lienatione, illam ſolennitatem introduxerũt. Nos ho- die illud negotium per arram conficimus.
Emancipatio fimilitudinem venditionis habebat, hoc modo: Naturalis pater filium ſuum alij fiduciario pa- tri mancipabat, hoc eſt, in manum tradebat: à quo vi ce mutua duos numos, quaſi in ſimilitudinem precij accipiebat,& iterum eos fiduciario patri tradebat. Quod ſecundò& tertiò fiebat coram ſeptem teſtibus. Et tali ſuperſtitioſo circuitu, filius exibat patriam po teſtatem ‚vt in lib. Inſtit. 1. Gaius tradit.
Emancipationis formulam diſces, ex libro 1. Inſtituti- onum Gaij.
Eman

nonentinml. 3 4 4
*
dcklamcn.(icenn 1
4 4
aiei Crummn X 1.D. de caſtod. dint 111.Ln
6. 1oncCt 1.)3.p.lut m
ec, vel haemlxr
3 m. Solct autérire d-
3. Vnde Dompo ai
oculo curet. hi m
onc. Si qhis, ind 2 dedit. Idem adl uilia teneri cun, ⁵⁸ pulum. Hine kh culo. VIpiunsd S. tionem eum quidh nihil videt- 5 a nolla fretiud 1 s in and. FNo. 4. Nuſcitationen diccbantur qo
1 ι
aubris noftris.
a,fundoſqe klit 4
aacinaria fendil P
orum ett.
dul
cimt raram„ 4 gem IeD n ſuumali 4* r l n amkl. 1 iu masumtii 1 n in baili 1 2 Luciutio„ 4 beb rcoaa †*
0 ßliuse untu. uan räl- rcult us tfacit 44* 5 n IA
u kerda hr 1
E M B
Emanſor eſt, qui diu vagatus, ad caſtra regreditur. l. de- ſertorem.§. 2. D. de re militar. idem& Remanſorl.5§. Abarbaris. D.de re milit-tempus diſcernit emãſorem à fugitiuo,& effractorem vel turem diurnum à noctur- no. j. aut facta. D. de pœnis.
Emanere l. z.§. is qui. D. de re militar. l. 17. D. de ædilit. e dicto.
Emanſio, ipſum deli ctum l. 4.D. de re milit.
Embamma, acetum ad intingenda obſonia conditum. l. 9.§. ſi acetum. D. de vino tritic. Hinc ſinapi immiſceri ſolitum indicat Columella lib. 12. ca. ·. b
E⁴.αενμα, rdinarij l. f. C. de mod. mult.
Embateutici iuris adpellatione, ceu generali, cuius me- minit Vlpianus in I.3.§. fi. de rebus eorum, qui ſub tut. Alciato tradente, id ius intelligi poteſt, quod& quan dam detentionem reſpicit,& rei poſsidendæ faculta- tem, tametſi proprietas vera ad alium pertineat. Qua- le eſt ius ſuperficiarij, vel eius qui fundum vectiga- lem poſsideat, vel perpetuarij. l. bonorum. de verbor. ſigni.l. fin. de ſuperfi.l.i. ſi ager vectigalis. Erunt fortè, quibus magis arridebit, Ius embateuticon intellige- re, quod vulgò Pedagium, quod alioqui ad Kegalia ſolet pertinere. Sed Alciatus eam interpretationem magis probat, quæ in Etymologico magno eſt, vbi il- le Grammaticus,.αεαeæ, inquit, quæ nunc& απερισαα, dicitur id Ius, quod creditor 1n Ponis debitoris ſibi pignoratis retinuit, propria auctoritate ea ingre- diendi..
Emblemata, dicebatur, quæ ſcyphis, ſpeculis apſidibuùſ- ve ornatus cauſſa adiiciebãtur: dicta ab kαᷣαλμ quod eſt impono, ſeu interſero. VIpianus de aur.& argent. legat. l. ſi gemma. Emblemata rectè legantur,& ſepa- rantur,& præſtanda ſunt. Et eodem Pompon. l.& ſi. Ea quæ inaurata ſunt, non deberi, neque aurea emble mata. Vlpia- item adexhiben. l. tigni. Si anſam ſcypho iniunxeris, vel emblemata phialæ. His autem vaſa pu ra opponuntur, hoc eſt, non cælata, quorum meminit
Iuriſcoſs. in l. ſi in rem. D. de rei ven.
Embola l. 10. D. de ſac. ſan. eccl. l. fina.C. de nauib. non ex- cuſ.publicarum ſpecierum copiarũmque, ſeu annona- rum tranſuectionem fignificat, quæ quotãnis in Ægy- pto nauibus illatæ Conſtantinopolin deferebantur, &ndò εααάε 1uν„d otrop, vt Iuſtinianus Edicto 13. indicat.vbi& ².αεοιλeQ HOoεᷣα⁴ᷣe vocat. 2
EeNos, nauis velociſsima Fſchil. vide Adnotationes in leges Khodi as.
kavop in legibus Solonis apud Galenum à[νop 6 II.
pa⁵ οεs.& in libr. σε αιe᷑uaOQH/ps Solas, ſignificat infantem in vtero. vide quæ ad leges Solonis ſcripſiin libr. Vete ris Juri ſp. z.
Emendare eſt mendum, id eſt errorem tollere l. actorum.
D. de re iudic. Emendarc, corrigere, titulis C.de emend. propinq.& de- emend. ſer. 4 Emendatio eſt mutatio, vel variatio libelli l. edita. 0. de edend. b 1 Emendaverbum Gallicum, Latinis multa, vel mulcta Græcis„uula, dicitur. de verbo Gallico text. in capit. quamuis. de offic. ordin. libro 6. De Latino tot. titulo C. de mod. mult. l. ſi qua. D. deverbo. fignific. De Græ- co in legibus Solonis, quæ extãt apud Demoſth. orat. & Plutarch.& D. Laërtium in eo.& veterem noſtram Iuriſpr-.lib. 2. Emendicare, more mendicantium aliquid petere. C. de accu.l. ſinguli. vbi Impp. Singuli, aiunt, vniuerſique iu dices cognoſcant, in publicis criminibus non oporte re emen icatis vti ſuffragiis decretorum. Emere, ait Feſtus quod nunc eſt mercari, antiqui accipie bant pro ſumere. Emere antiquis ſumere. Emeriti dicuntur qui, impletis ſtipendiis labore mili-
E M EEEE 78 tiæ ſoluuntur I.j. C. de excuſ. tut. l. fin. C. de iis qui non imple. ſtip. Hi ætatem militarem impleuerunt ab an- no 17.ad 46. ex lege Ser. Tulli.& Gracchana.
Emerita præmia& commoda finitæ militiæ l. 3.§. qui mi litiæ D. de re milit. b 4
Emigrare dicuntur qui ante finitum conductionis tem- pus habitationem derelinquunt l. 28.§.z. D. loca.& ali bi ſæpiſsimè.
Eminenriſsimus titulus dignitatis, qui præfectis præto rio tribuitur,& magiſtris militie,& patritiis I. 2. C. de ſentent. ex pericul. recit. b
Eminentiſsimæ præfecturæ, l. 6. C. de exactor. tribut. libro 10..
Emitti inſtrumentum I. 47.§. fina. D. de pact.& Cautio I. 1. C. de non nu. pec.& ita legas in l. 1. C. ſi pigno.& Satiſ datio l. 3.0. de ſuſp. tut.& Epiſtula I. 24. D. de conſti. pec. Hoc fenſu 3
Emiſſa manus, pro cxpoſita cautione l. ¹5. D. de probat.
&Emiſsio chirographi. Caſsiodorus libr. 4. epiſtol- ad Dudam. b Emiſſari]) vocantur conciliatores ‚atque internuntij fur torum eorum, quæ à magiſtratibus committuntur, au ctor eſt Aſconius. Ponitur& pro calumniatore& vexa tore ſummiſſo& ſubornato ab inimicis. Emptionis,& venditionis verbis veteres promi ſcuè vte- bantur, vt ait Gaius l. 10. D. de actio. empti F. Hotom manus ad locationes& conductiones pertinere putar. quod an verum ſit, docui lib. 1. enucleat. ca..
Emptionis verbo inſtrumentum emptionis lignificatur. 1.1.§. 1. D. commo.
Emologare verbum, nec Latinitas, nec Græciſmus agno ſcit. Interpretes pro confirmare, vel laudare vſurpãt. Homologare, propius ad ſuam, quæ Græca eſt, origi- nem accedit. Vide Bartol. in l. cum antea. C. de arbit.
Emphractæ. VIpianus in l.1.§. igitur. de exercit. act. hac
dicctione vſus eſt. Budæus indicat in quibuſdam emba tæ legi, ſiue epibatæ. Nebriſſipriorem lectionem ſequi
tur. interpretaturque emphractas, nauigia tecta. Em- batas vulgare verbum, aut nauticũ eſſe, putat Budæus. Epibatas autem& milites claſsiarios Peir„hoc eſt, milites in nauib. merentes,& pro vectoribus aꝑud Græcos accipi tradit. Reiicienda autem eſt& Nebriſ ſenſis,& Budæi diuinatoria lectio, retinendãque eſt Florentina, in qua eſt tz ſaucol. Sunt autem taitafaco,, naues vectorum ductrices anò& æ† νν Luιaαᷣ—cer. Haæc
ex Ant. Aug. lib. 4. cap. 16.
Emphyteuſis, ius tertium ab emptione,& locatione ſe- iunctum 1. 1.C. de iur. emph.
Emphyteuſis contrahitur, cum ſterilia prædia perpetuò ita truenda dantur, vt quãdiu penſio, ſiue redirus pen- ditur, prædia auſerri non debent. s. adeo. Inſtit. delo- ca vbi Theoph. Io. Faber. Porcius,& Angelus.
Emphyteuſis, eſt conceſsio quædam perpetua, ad vſum, vtilitatem,& culturam rei: efficiens vtile dominium: ita, vt domino proprietatis annua penfio perſoluatur,
ſaludque ſit rei ſubſtantia.
Emphyrcuſis conceſſa duobus, vel patri& ßliis, po- teſt mutuò inter eos alienari, ctiam domino non
conſentiente. Bartolus in I. 1. C. de impoſit. lucrat. de-
ſcriptio.& in l.ſi domus. S. fina. D. de legatis 1. Aliter in hæreditate prohibita alienari. l.voluntas. C. de fidei cõmiſſ. l. pater filium. s. quindecim. D. de leg. 3.l. cͤm hi. s. inter. D. de tranſactionibus- 3
Emphyteuſis meliorata trãſit ad heredes extraneos, nec
finitur tertia Fenararſois hartolus in l. quicunque. C.
de omni agr. deſert. quanquam non adfirmat, ſummæ tamen æquitatis eſt.
Em yreff pro ſe& Titio, adquiritur Titio ſine ceſ= Kone vel traditione. Bart. in l. ſi quis vſumfructũ. D. de vſu& vſufruct.legat.per l.fundum cum mihi. D. de a⸗
..— ſtionibus empt.
Emphy

E M P
Emphyteuſis eccleſiaſtica poteſt de ouſtietudine 44 ſtipulationem adquiri etiã heredibus Aitrncis ald. mſ ae iur. emphyteut ica& in l-etiam. D. foluto matrimonio-.. b Emphyteuſis Eccleſiaſtica trãſit advxorè, ſi hoe actam eit nominatim, Nouell. de non alienan. s. emphyteu- ſim,& de aliena. emphyt. S.1.glolin letiam. D. folut. matri. Emphyteuſis perpetua non pote N3 de folutionibus. 8 Emphyteuſis natura eſt, vt transferatur ad heredes. gloſſ. in l. indebiti. s. fi. de condictio. indebit. Emphyteuſis vendi, aut alienari non poteſt ‚ſed donari
ſt auferri, Baldo in l. cùm
3 permittitur. Bartol. in l..O. ne rei dominic. vel tem-
plorum..
Emphyteuſis, iure proprietatis neque alienari neque le- gari poteſt. Ita verum dicit Bartolus in l. ſin.C. de iur. emphyteutic. vt declarat eum Bald. 1
Empiyteu ſis in bonis cen ſetur emphyteutæ. 1 aul. de Ca ſtro. l. ſciendum. D. qui ſatiſda. cogã.& in 1.2. D. quod
uiſque iuris. Et propterea addit, I eſtem dicere fal- ſum ut adſerit, aliquem nihil habere in bonis, cùm habeat emphyteuſim.
Emphyteuta tenetur ad modicas, non autem ad ingen- tes expenſas ‚vt in 1. Senatus. S. Marcellus. D.de legat. 1.C. de iur. emphyt.& in l.hoc iure. S. ſi aquam. D. de aq. cotid.& æſti..
Emphyteuta poteſt legare, ac vendere melioraméta ſua. Bartol. in l. quicun ue. C.de omn. agr. deſert. gloſſ. in authen. qui rem. C. de ſacroſanct. eccleſ. Bartol. in l.1. D. de ſuperficiebus.& in l. in conuentionalibus. D. de verb.oblig..
Emphyteutæ non poteſt fundus melioratus auferri, vel canon augeri. Sart. in 1. 1. C. de iur. emphyteuti. Proba- tur in l. qui fundos. C. de omni agr.deſert.
Emphyteuta poteſt locare eniphyteuticam rem. Baldus in 1.vſufruct. D. ſolut. matr.
Emphyteuta ius ſuum poteſt in dotem dare. Ioan. Andr. in c.potuit. de loca.& conduct. b M b Emphyteutæ poſſunt mutuo ſibi alienare, etiam emphy- teuſim eccleſiaſticam. Conſlit. Imperialem. S. præterea deprohibit. feud. aliena. per Frider. Bartol.in l. cùm hi. S. ſi vnic. D.de tranſact.& in l. ſi domus. S. fin. D. de
leg. 1.
Emphiteuticon ius, ſiue uε⁵αſeusp ius prædij eſt,& id perpetuarium, quinimò& temporarium eſſe poſſe quidam aiunt per l fi. D. ſi ag. vectigal. b
Emphiteuticus contractus dicitur ab νιes, quod eſt inſero, planto. Primùm enim ſic cœpit hic cont ractus yt ſterilia tantùm cõcederentur, in meliorem ſtatuam plantationibus reddenda. Vnde ius, quod emphyteu- ta adquirit, vocatur melioratio, Gręcis emponema, in I. vlt. C. de iur. emphyteut. Tandem cùm paſsim& fer- tiles agri ſic darentur perpetuò colendi, manſit vtique nomen, vtcontractus diceretur emphyteuticus.
Emphyteuticarius ager dicitur, ab εακρεον hoc eſt, inſe- ro, ſeu planto. Solebant enim olim agros deſertos, ac quodammodo pro derelicto habitos, ob vtilitatem pu blicam in perperuum vel longum tempus excolendos fruendõſque locare, quorum colonus emphyteutadici tur. De quoeſt tit. C. de iur. emphyt.
Emphyteuticarius verbum aliâs adiectiuè accipitur, vt, in tit. D. ſi ager vectig. vel emphyteut. aliàs ſubſtanti- uè, pro eo, qui habet ius emphyteuticũ: vt, inl. i. C. de iur. emphyt eu.
Emponema Græcis, quæ melioratio noſtris dicitur. Et eſt ius, quod emphyteuta adquirit. Extat vox apud lu- ſtinianum in l. vlt. C. de iur. emphyt.
Emptionis verbo, lex duodecim tabularum omnem alie- nationem complecti videtur l. ſtatuliberi. 29. D. de ſta tuliber. Varro li. 2. c. o. KRei Ruſtic. nec intereſſe, quo
ENC
genere quiſque dominus eius fieret.
Emptio ſpei eſt, cùm quaſi alea emitur. Quod fit, cùm ca ptus piſc ium, vel auium, vel miſsilium emitur.
Emptor, non(olùm qui pretio emit, ſed etiam ſi quis vel permutauit, vel compenſauit, accipiendus eſt. l. ſcien- dum, s. penult. D. de Edil. edict. l. fin. ex quibus cauſ. in poſſ. eat.
Emptor hereditatis, qui bona fide alienam hereditatem emit: non tenetur petitione hereditatis, niſi non exta. ret venditor, aut modico vendidiſſet. l. necvllam cauſ- ſam. S. quid ſi quis. D. de petit: heredita. Qui mala ſide alienam hereditatem emit:tenetur vtili petitionehe- reditatis. d. l. nec vllam cauſſam. S. ſed ſiquis ſciens. l. i poſt motam. C. eodem titulo. Venditor hereditatis haud dubiè conueniri poteſt petitione hereditatis. d. s. quid ſi quis. Emptor ſingularũ rerũ hereditariarum, non tenetur petitione hereditatis, niſititulus habea- tur pro non titulo. dict.l.nec vllam caufſam. S. i. rei ven dicatione tamen cõueniri poteſt. l. ſed erſi les deitemn ſi res diſtraxit. P. de petition. heredita. l. ſi poſt motam. C. eodem titulo. Venditor ſingularum rerum here- ditariarũ tenetur petitione hereditatis ad pretium. l. item veniunt. s. bonæ fidei. l.ſi& rem& pretium. D. de petitione heredita.
Emptorem pro venditore, locatorem pro conductore, creditum pro debito quandoque poni,& quandoque vice verſa poni, obſeruatum eſt ab Accurſio I. z. ad Le- gem Khodiam.
Emptum rogare, pro emere. Alciato in ²actονν.
Empti venditi actio l.1. D. de in diem- adiect.
Emptoribus ſimiles perſonæ enumerantur. l. fin. D. quibe
ex cauſ. in poſ. eat.
Emptum,& paratum hoc differunt, quòd inempto para- tum ineſt: in parato non continuò emptum continetur I. 47. S. 1. D. de leg. 2.
Emptum ſpeciei, paratum generis nomen eſt l. 45.46. 47. & 49.D. eo. W Emptionem Inſtit. de ſucceſſ. ſubla. quæ fi. in princ. expo-
nit à ccurſius venditionem. Tu expende.
E N
Ep oce, inl. quod ait. D. de adul. id eſt in opere, in actu, pu tävenereo. Ex lege Solonis apud Plutarch. in eo. pro quò falſò ex Luciano in vulgar. exemplaribus repoſi- tum fuit obſcœnum hoc„ abb ea 7 ap' gois 4 Xoyexs. Vide commentarios meos ad leges Solonis libr. z. Veteris luriſprud.
2 FXAr.I.penul. D. decondict. tritic. l. 28. D. de probat.l. 12.S- Julianus. D. de actio. emp. cum quodam ſpatio, la xamento,& temperamenmto temporis non anguſtè, ne- que preſſè. Nam vt ait Heſychius) wxyaka aæ tp Aare revdε eaa, id eſt Xaſta, dicuntur paſcua longè latè- que patentia.
Encauſtum in l.6. C. de diuerſ. reſcript. l. 4. de extraordin. mun. C. Th. in quo verbo error eſt in l. 1. S. I. C. de colle giat. nam vbi vulgo incautis breuibus legitur, ſcripti Codices Encauſtis Lrenibus dilucideh hent. Sed& in l.9. C. de agric.& cenſit. lib. ri. vbi, Encauteri is qui- dam habent credit B. Briſſonius lib..hoc titul. legen dum encauſtis:tametſi alij legant Eucteriis. Encau- ſtumautem ſacrum ex muricis, ſeu conchylij liquore compoſitum d. l. c. C. de diuerſ. reſcript. docet, vnde in Epitome Chronicãn, adpellatur, Sanguis conchylij quibus ſyngraph. ſubſcribebantur.
Encænia, feſtus dies dedicationis templi Ioann. ſ. Lucæ 4·C.&can. ſolemnitates.de conſecrat. diſtinct.·.vbi Ar chidiaconus.
Enchiridia Græcis, Latinis pugillares Alciato libro 4.
commenta. de verb. ſignifi.
Encomium, carmen in victorielaudem. Alexã. ab Alex. Neapol. li b. r. Genial. dier. ca. 22.
Encaute

n poteſt.l.e. 4 10 n. b redir 1 8 R.Herediral 0 1 agulamm m Ittoge h 1
Eihe herecitais
leilſi K nb
*
e, locz
8 oren 3. kem ye 10 Gandoque poai, a
I 4 4 1 nd Jo natum eſtab Accadh To
ere. Alcintoinre 0. de in diem ade onx enumerandar
9., 44 8 44 4. liſferunt, quodi in
a ComHtinad e 21
a generis nomen.1 8
ceſl. ſubla. qur em. Iu erpende
E N
adul. ideſtinof 5 opis apud Dlut e.
* 3 vul zar. exem, 11 3
7
b ſi ſit. eod. cum ſimil. r Eo ipſo. Verbo hoc Barbatius tradit denotari Canonem
EN D
Encaute fœripturæ genus, vel picturæ, à quo monumenta
ciuitatum encauta,& encautaria I. immunitates. S.C.
de agr.& cenſit. lib. 11. vbi ita legit Ja. Cuiacius. lator exactori in hoc vt aliquid de exigendi ſeueritate
inſtantiãque remittat. lIuſtinian. in Edicto de Alexan
drinis:& 2 ⁵μνςQπ νη νᷣu„01paz, 9u 7A aStra a/oεᷣααeνμ ουαμιεᷣε ⁷- 1S.e n Endoprocinctu Feſtus lib. ſ. interpretatur in procinctu.ſi gnificat autem cùm ex caſtris in prælium itum eſt. Endoiacere verbo vetere vſa eſt lex X II. Tab. apud Fe- ſtum. li. 8. quo ſignificatur amputare, verba legis hęc funt:sI CALVITVR,PEDEMVESTKRVIT,MANVM ENDOIACITo. Hanc legem explico libr. 4. veteris luri ſpr. l. 87. e Endoplorato Feſto libr.ſ.implorato, quod eſt, cum quæ- ſtioneinclamare. A Eyexveιανοωναεοſunt repræſaliæ l. vnica. vt nul. ex vican. libr. 11.C.& nouella conſtit. ſ2. 1 Enεεενο, in c. omni die, de conſecra. diſtinct.. Adæmo- nibus obſeſsi. 8 Enixa in l.ter enixa. D. de verb. ſignific. quæ partu leuata eſt No. Marcello.— Enixæ preces, hoc eſt, diligentiore s, quæ cum maiori ſtu dio fieri ſolent. Papinianus in l. cùm pater filios. D. de legat. z.·in fin.§. filius matrem. Nam, ait, enixæ volun- tatis preces ad omnem ſucceſsionis ſpeciem porrectæ videbantur. Enumiatio, pro oratione,& clauſula l. hæc enuntiatio. D. de verb. ſignifi. t Enuntiatum, eſt enuntiatio eius, quod eſt, vel non eſt, l. c licet. D. de conſtit. pecunia. 1 3 Entheca, vocabulum in Decretis Canonicis eadem pe- nè ſignificattone ponitur, qua apotheca,& horreum, videlicet, pro loco, gazæque repoſitorio. Extat& apud luri ſcoſs- nempe VIpianum S. fi.l. Iulianus.& Papinia- num inl. ꝛ. de fund. inſtru. Dotes prædiorum, inquiens uæ Græco vocabulo Enthecæ adpellantur. Alciat. ali ter legit. Haloander nihil mutauit. rectè, nam in Pand. FlO.cSti,äus. ni zill: 8 Enthroniſtica, pro Introniſti cis, ſupponendum apud Iu- ſtinian. in Conſti. de ſancti ſs. epiſc. S. ſi quis autem epi ſcoporum. Sunt autem Cathccralta, nt nunc vulgò di- cuntur, à Græca voce 1„εοιι⁵αρν quod eſt in ſedem po- nere, Barbari dicunt Inſtallare. 11.1.1 Enucleare, tranflatè pro declarare& explanare, vt intit. C. de vet. iur. enuclean. 9 Eo amplius. Hæc verba& addunt,& repetunt, vt interpre tes demonſtrant. l. ſiſeruus. S. ſi quis ita. de lega. i.& l.
latæſententiæ: citât que l. fin. S. ſi poſtquàm. verſicu. eo ipſo, quòd inuentarium fecit. C. de iur. delib. 01
Eo potiùs, pro eò amplius, vel ea maximè ratione. Sic
colligitur è l. item ait Præror. 5.hoc autem. D. ex qui. Zcauf. maioooer. Eouſque, pro intantùm. S. illud quæſitum. Inſtitut. de rer. diuiſ. 1 1.2.1eui 221 E, id eſt propterea. l.-id, quod. D. de conſtit. pecu. Epangelia, quum quis accuſatur, quòd præter leges con
4
cionetur, vel rempub. capeſſat Cælio. n Eparchica libri qui continent generales formas, ſiue edi
cta præfectorum prętorio, quæ legisvim habent l. 2.C.
de offic. præfe. præto. l. apertiſs imi. C. de iudic. I. fin. C. de fideiuſ. Ex ταρ μνιν libris multa deſumpſit C. Har- menopulus.vide Cuiacium lib.6. O bſeruat. cap. x0. Enαεεαι☛̈ruincia. D. de excuſ. tut. l. g. 6.Jannt Eap xiuos aεακ σ prouincialis homol. 21, D. de tut.& cur. dat ab his. ö“ Epheſus, metropolis Aſiæ eſt, quæ propriè minor dicitur ad quam Proconſuli neceſsitas impoſita erat per ma-
E PII re adplicare, teſte VIpiano in J. 4. D. de offic. Procon. ſulis. 21
Enibaſarol, vectorum ductrices. l.1. D. de exercito. vide ſup. Emphracthæ.
Enibara,] fin. D. naut. caup. ſtabu l.vectores ſiue vehant, ſi- ue vehantur.
Exixbesaενεnauticum creditum, quod eſt periculo credito ris de quo inl. 122.§. Callimachus. D. deverborum o- bligatio. 15
Eaiduεαias, Viæ tritæ, per quas aditur ad vrbem.
Epidemetica. C. de metat& Epidemetic.pretia quibus ſe redimunt onere hoſpitũ, quæ ſepe ab Auguſtobuconia tibus meis pręſtita accepi antè, quàm muris cingeren tur.
Exixee Pop, frumẽéti quinquageſima, hordei quadrageſima,
Vini, lardi, viceſima. l. 5.C. Th. deſuſcept.
Emoα᷑‿, milites euocati l.z. C.vt nemi. lice. à coemp. for te aduentitij& externi.
Epidemetici, ſunt hoſpitiorum metatores in vrbe. Dicti ab Lnidεααe, in vrbem aduentu, qua voce vſus eſt VlIpi. in l.obſeruare. D. de offic. Proconſ. ſanè luſtinianus Epidemetica, in Authen. vt nulli iudic. videtur acce- pidle pro collatione pecuniæ, quã à ciuibus extorque-
ant milites, ne in eorum domibus hoſpitarentur. Quam ſignificationem probat Alcia. propter l.omnes C. de metat.& epidem. lib. 12. e
Eniauaa, hoc eſt, conuenientia, Latinis æquitas dicitur. Quare Ariſtoteles ſæpe vocat æqualitatem. Nomen enim factum eſt ab int, quod eſt iuxta,& auor, conue- niens, adſimilatum, ab&α, adſimilor. Porrò æquitas ſeu æqualitas retinet in humana ſocietate proportio- nem rerum omnium iuſtam, hoc eſt, ſtatuit aptum lo- cis, temporibus, perſonis. b
Eniεατ³α, curatores, qua voce Paul. in l. Lucius Titius. de adminiſt. tut. vſus eſt, iuxta Haloandri editionem, generaliter ſignificat curatorem. Apud Athenienſesde cem erant hoc nomine, qui emporiis pręſiderent, cura réntque in vſum ciuitatis triticũ deferri. Vide Alcia. cap. 29. lib. Parerg. 2. b 4
Epiſcopus, ſpeculator. Hinc ad eos qui rebus quibuſ- dam obſeruandis præſunt,& CKodlend. Cicero lib. 10.ad Attic. Epiſt. 7Px. 24
Epiſcoporum verbo ‚patriarchæ, primates,& Archipiſco pi cont inentur c. i. 21. diſtinct. Sed& presbyteri c. le- gimus.§. 1.93. diſtinct. Specula. titu. de inſtru. edi. 5... verſic. de epiſcopo.
Epiſcopum qualem eſſe oporteat, docet A poſtolus Pauf. 1- ad Timoth.z. Quõdnam ſit eius officium, exponitur cap. ſi quis vult. 36. diſtintt. Ine 1
Epiſtalma, id eſt, commiſsio Principis, per mandati ſubſeriptionem facta. Alciatus in 1. pactum. C. de
pactis. eit. n3
Enisa bα,munus recipiendi hoſpitis Budæ. l. fin. D. de mu- & hon. Ant. Aug.lib. ſing ad Modeſtinum. Heſychius; VOcat öooxXup Ferop-
Epiſtolæ principum reſcripta 1.7. D. de conſtit. princip. l. 19.§.8. P. loca. 4 19
Epiſtola teſtimonialis dimiſsio l. z. de defert. C. l.. C. de
vereranis. 88,
Epiſtulæ inlibris Juriſe coſs. chirographorum& cautio- numviceem obtinent I. 24. 26.§. 1.& ſin.& l. 28. D. de- poſ. l.34. D. de pigne. actio. S—
Epiſtolam emittere& exponere dicunt Iuriſcoſs. l. fi. D-
de conſtit. pecu. 9
Epiſtolares principes I.32.& 1.37. C. de adpell. illi in fa-
cro auditorio 3* excipiebant I.6. C. eod. titul. Ha- bebant enim Impp. ſcrinium ſacrarum cpiſtolarum 1.
3. C. de temp. adpellat.
Epitheſis. Vlpian. l. Lex Cornelia, in fin. de iniur. eadem pœna ex S C. tenetur is, qui epitheſin, aliudvc quid fiue ſcripturam in notam ueru produxeri 6.
Eft

EQV
Eſt Epitheſis inſcriptio onlamappoſit in cötume
liam fraudémve alicuius acta.
Epitheca Græcis eſt, quod dos Komanis. V n de prædi 0- rum epithecæ apud luriſprudentes, quas apiniann impoſitiones interpretatur, quamuis pro epithecis, vi tioſe legitur eotici, vt& apud VIpianum. Lege ca. 13. lih- lection untiq Nhochig- 4
Epitimia, apud Modeſtinum in I. ſcire: de tut.& curat. hoc eſt, illabefacta nominis honoriſque ſui fama. Ac- curſius etymio legit,& voluntatem teſtatoris inter-
retatur. Sed mentem luriſconſ. non ſatis percepit, quam Alciat- eleganter explicat lib. Parerg. z. Tu Pãd.
Flor. conſule.
Epitogium, veſtis ſuperior clerici glo. Clem. ꝛ. devita,&
hon.cleric. 1253
Epitonia l. 7..caſtella. D. de actio. emptianteà epiſto- mia de quibus vide Iul. Frontinum li. de aquæ duẽtib. Seneca epiſtol. 1. lib. ¹3- 1
Eni Fona Curatores apud Dionem. Sed& tutorem paſsim in lib. excuſatio. Modeſtini ſignificat.
E7„ꝙp, cCognomen apud Iuſtinianum. Nouell. 78. quo verbo vtitur& Plutarch. vide Anto. Auguſti. li 3. ca: 3-
Epulum, conuiuium eſt numeroſis ciuibus exhibitum,
vel in honorem deorum, vel oſtentationem magnifi-
centiæ, aut in funęrę parentali. Iuriſconſ. de leg. in qua dam. l. ad munus-. vel ſi epulum ‚inquit ‚relictam fuerit 1.17.§S. 5-D. de act. emp.
Eques auratus nu ncupatur, quòd Romæ olim aureis anu lis à plebę diſtinguerentur equites, ſicut& nunc au- reis calcaribus phalariſque vtuntur. Erant enim in Romana Kepublica tres ordines, Senatorius, Eque⸗ ſtris,& Plebeius, 53
Equeſtris dignitas. Vide 1.. C. de equeſt. dig. libr.i 2.vbi vide IJ. Cuiacium. Ea inter patres& plebem fuit. Seue- rus imperator conſueuit equeſtrem ordinem adpella- re, Senatorum ſeminarium. ludi candi ius aliquando
habuit, vnde equites iudices adpellati. Deinde aucto- ritas nominis vario ſeditionnm euentu ſubſtitit circa publiganos, Lege Koſcia ius ſedendi in quartodeci- mo gradutheatri habebant. Et quia gerendorum anu- lorum auctoritatem tenuerunt ‚illuſtres ab Hiſtoricis adpellati, olim ſexcenti numero fuere. Lege Cataneũ in prin. Commęnt-ſ. 3
Equeſtris facultas, cenſus equitum Romanorum, qui uadriagétis millibus numúm(nam idem id eſt) con Tetet eneeeianei Cõmẽta 1.Bud. in I.vl. D. de ſenat. Equi adpellatione non continetur pullus. l. ſed addes. 5.
ſi quis mulierem. D. locati.
Equitium, equorum armentum 1.1. s.fin. D. de rei vindic.
1. 12.§. equitij. D. devſu,& hahit Equitiarij, equorum moderatores. Differt autem ęquitij legatum, à legato equꝑrum. l. equis. D. de vſur. s. ſi grex- Inſtit, de legat. l. plenum. s. equitij. D. devſu& hahit. Equuli, id eſt, parui equi, in S. in qecudum f ructu. Inſtitu. derer. diuiſio. Sic equula apud Varron. Nemo eſt tam negligens, quin ſumma diligentia eligat aſinũ, qui fa ciat equulum.
Erciſcundæ familiæ verbum antiquum XII. Tab. ſigni-
ficat hereditatis diuidendæ. Toto ti:ul. D.& C. famil. ergiſ.quo verbo vſus eſt M. Cicero in I. de Oratore.& erciſcundæ viæ dixit Apuleius li b.. Aſini aurei. Erciſcundæ familiæ actio iudicium diuiſionis adpella- tur I.77. de leg.i. quia hereditatis diuidendæ gratia in ter ea actio datur. S. quædam. Inſtitu. de actio. Iſidorus . lih.. Etymolog. ca. 25. 4 Elras, ſunt remiges Thucyd. Eftras&uνες Qααẽεντes. Ergaſterium, taberna mercimoniis deputata. C. de epiſ- cop.& cler.l.omnis. Ex ergaſteriis, inquit Imp.&taber nis conquirere potuit. Item libro 12. de epidem.& me- tat. l. z. in quælibet ergaſteria, quæ mercimoniis depu
tantur. Papin. de via publi. l. Æßdiles. Vt ante ergaſte-
ER G
ria nihil proiectum ſit. Erant& tcaaiei officinæ ſa- brorum, arque opificum. Ergaſtula dicuntur carceres„vel preſs iones. Budæo ſunt loca in quibus deteriora mancipia in vinculis opus facerecogebantur. Hinca Ergaſtularij ergaſtulorũ cuſtos,& ergaſtulo præfectus.
EoroNaba Zonaræ Calcedon. ſynod cap. ⁊. ‧⁴ aMNo Fta
oᷣobt ε⁸, wayæra ne ανεαα2 rirs Ai vuςᷣ⁵ᷣo.,. Eοεε ⁵νπνν ⁷& xeiατ ασ ³ε⁶εν ent 2 kvxeubu'ci arur Harmenopulo. Ergò correptum ſignificat idem, quod Græcis auiũ: produ Ctü idem quod xae'gratia: cùm ſcilicet gratia imtel- ligitur pro cauſſa,vt virtutis ergé. Flinc Vergilius lib.6. Æncid.. =Iluus ergo b Venimus& magnos Erebi tranauimus amnes. Ergò, verbo in eum ſignificatum vſa eſt lex XI I. Tabu. verba legis hæc ſunt, l COKRONAM PARIT, PECVNIAVE EIVS vIRTVTIS ERGG IPSI MORTVO, PAKRENTI BVS Q-EIVS.- DVYM INTVS POSITVS ESSET, EORISVE HERRETVR SI- NEFRAVDE IMPOSITA ESTO. Hanc ex XII. Tabu. legibus ait Plinius lib. 21.cap⸗·ʒ· eandem expli- cui lib.4. Veteris luriſprud-lib. 4.lege 45. Egx&ν,eepvS liux, A ar' t rag A ana: ias d Nionoer L z1 rbον νυεοαιeνιςo⁸ειατ ν᷑ hoc eſt, Herme eſt iudicium vna parte conſtans, quum reus, qui ſe non ſiſtit in iudicio condemnatur. Hinc Eremodicium l. 7. de minor. I.13. iud. ſol. D. id eſt lis, ſi- ue actio deſerta. Ita hoc verbum interpretatur Papinia nus I.z u§.litem. D. de neg-geſt. Eripere eſt de manibus per raptu auferre. l. 4. D. ne quis eum, qui in ius voc- 2 Erogare per partes, in l. quædam. D. de edendo. Apud A- puleium pro valde rogare. Piis, inquit, precibus eroga tus. Sed exrogare, eſt ex lege veteri aliquid eximere per nouam legem Feſto. Hinc Erogationes l. fin. D. dehered. perit l. 4. D. ad S C. Tre- bel. Traianus Plinio. Modo ne quid ideò intribuant, aut minus illis in poſterum fiat ad erogationes neceſ ſarias. 1.* Errandi facilitas cognata eſt hominibus propter corru- ptæ naturæ fragilitatem. 1 Errans circa cauſſam facti, in ipſo quoq; facto erraſſe vi detur. l.ſi poſthumus. in fi. D. deliber.& poſthu. Errans, dubitans, ignorans, titubans, quibus modis di- ſtent, tradit Bartol. in l. qui teſtamento. D. de teſtam. Errare eſt aliud pro alio putare Azo in Sũma. C. de iuris- X fact. igno. vnde Errantis nullus eſt conſenſus. Errare etiã cum exiſtimat P. Faber inl. id, quod noſtru. 11.D. de diuerſ-regul. iuris qui metuit, Quoniã, ait, in metu ineſt ignorãtia I. item ſi cũ exceptione. S. in hac actione. D. quod met cauſſa, quod recipi poteſt pro pter ceſſantem voluntatem, quoniã metuétis nulla eſt voluntas. Sed mouet quod ſcribit Paulus I. fi mulier- 21.§. ſi metu. D. quod met. cauſ. nempe coactum velle. Voluntas coacta, voluntas ſit nècne, docent Docto- res in d. s. ſi metu. Errones, vagabüdi ſerui& fugitiui, ſic enim interpreta- stur VIp.tit. de ſeru. fugiti: quanquã Arrianus, dere mi lita. l. qui cũ. velit erronis crimen in ſeruo leuius eſſe, quã fugitiui. IndeL abeo puſillũ fugitiuũ erronẽ adpel lat, vt ex diuerſo, magnũ erronem. In ſumma, erro eſt, qui nõ fugit, ſed frequéter ſinecauſſa vagatur,& tépo ribs in res nugatorias cõſumptis, ſerius ad dom inũ re dit. S-erronem. l. quis ſit fugitiuus. D. de Ædil. edict. Hinc Columella erronem apud ducem cenſet, detra- ctis alis, velut quadam compede, domiretinendum. Error eſt exiſtimatio, quà adprobatur verum eſſe, quod falſum eſt, vel falſum eſſe, quod verum eſt, vel certum . eſſe, quod incertum eſt:aut contrtr. Error

urn
rhranaum Jien mf neztumvſackten
n, In(0don
8 11„ doceit, Haneci
cus, quiſe noat
1 un [„ 3 4 1* * 4 aor. I.z. iad ſol.l an
† 4*³½ I « verdumintena ioh 4 acg-gett.
P-e d'd
per rapti aufane.].
rdam. D. deede
9 arc. Piis, inquitg ie
er lege vereri alt * 1 8 ered. petit li- b.
Modone guidic 11
crum fut aderog 0
a eſt hominaidus 9 em. 1 ri, in ipſo quap af. D. deliber&- 3 as, tttubans,q
zi teſtumento.
.— ia Lüf 2 —. * L
4
ERR Error eſſe non poteſt, abſque ignorantia: Sed ignoran- tia ſæpe eſt abſque errore. Non enim qui neſcit, con- tinuo errat: ſed qui ſe exiſtimat ſcire, quod neſcit. Error procedit ad actionem dicti, vel facti falſam: Igno- rantia poteſt etiam intra animum latere, nec progredi ad actionem externam. Et ex his collige, quomodo in- telligendus ſit titulus. D. de iur.& fact. ignorant. hoc
eſt, politicãs, vt ignorantia ſemper habeat comitem
errorem
Error iuris bifariam conſiderari poteſt. Aut enim erra- tur in iure conſtituto: Aut erratur in iure, quod quis in ſuo habet negotio. l. i.§. 1. D. quæ ſentent. ſine 4 lat. reſcind.
Error facti alias eſt Hohriſpaligs verò alieni. Vtriuſque
permittitur excuſatio, ſed diſpar: quia facilius in alie- no facto errans auditur, quàm in proprio: l.plurimum intereſt. D. de iur.& fact. ignorant. Error facti ſiue proprij, ſiue alieni, quandoque cenſetur iuſtus, nonnunquàm culpabilis.
Erroriuſtus eſt, cui nulla poteſt obiici culpa, quòd er-
rans non habuerit rem notam, quia ſcilicet ignorauit poſt modum emergentia.l. de ætate. S. interdum.& 5. ui iuſto. D. de interrogat. in iur. fact.
Error culpabilis eſt, qui repræhendi poteſt propter cul- pam, ſeu negligentiam inquirendæ veritatis. d. 5. qui iuſto. l. nec hapina l. pen. D. de iur.& fact. ignor.
Error ſeu ignorantia ex his duplex apparet in genere, iu
ris vel facti, vt ſi quis viuentem opinetur iam defun- ctum I. l.§.1. D. de iuris& fac. ign. in facto errat. Si ve-
ro putet hereditaten defuncti non Fol ſibi teſtamen to relinqui: error iuris eſt, vel quid ſibi per leges lice- re, quod non licet, vel verſa vice l.2.§.1. D.de vſurpa. & furn alibi ſæpe. A«
Error& ignorantia promiſcuè accipiuntur in iure,& idem vitium in ſpeciem ſigniſicant. l. iuris ignoran- tia non prodeſt. Et l. ſeq. D. de iur.& fact. igno. l. error facti. C. eo.tit..
Error in hoc maximè diſcerni poteſt ab ignorantia, quia nunquàm admittit veritatem, ſecutus duntaxat id, quod falſum eſt: Ignorantia autem& veri& falſi eſſe
poteſt. b b
Error calculi dicitur, cùm in ratione ſubduc ẽda perim prudentiam erratum eſt l. vnic. vbi vide Bartolam,&
repet. C. de error. calcu!.
Errorpro vagatione ſumitur in l. i. in fi. D. de ſeruo cor-
rupto, quem locum Accurſius nõ intellexit. Tu locum expende.. 3
Eruere, pro detegere poſuit Iuri ſcoſ. l. inde Neratius. S. ſed ſi ſeruus. D. ad leg. Aquil.
Eruderare, eſt repurgare, rudũſque, hoc eſt, comminuta fragmenta dirutorum ædificiorum auferre.
Eſcariũ argentũ, quod ad epulãdũ in miniſterio habuit,
id eſt, ad eſum& potũ. l. cũͦ aurum. D. de auro, arg. mũd.
Eſcale argentum pro Eſcario apud Modeſtinum l. 8. D.
de ſup. Iegat.ponitur. b Eſſe cũ genitiuo poſitum, ſignificat pertinere, vel alicu- ius officium, vel partes eſſe. l.non ſolùm S. hæc verba. D. de alien. mut. iud. cauſ. facta. b Eſſe, pro venire, velvendi apud luriſcoſs.
Eſſe ad veritatem refertur l. hæc verba. de verb. ſig. D. Eſſe pro eſſe fingi intelligendum Bald.l. quæ fortuitis- C. de pigne. actio. b
Eſſe pro manere 1.2. D.de concubinis.
Eſſedarius qui eſſedum regit. Eſſedum vehiculi genus Budæo in priorib.
Eſſentialia rei dicuntur, quæ ab ea ſeparari non poſſunt,
Marius Salomonius inl. Gallus. D. de li.& poſtu.
Eſſe in poſſeſsione,& poſsidere, diuerſa ſunt. l. ſi quis au
tem. 6. 1.de acquir. poſſ. l. prætor ait. 5. eum. de damn.
infect.
Eſſe talẽ,& haberi pro tali, diuerſa ſunt. l. mercis.& ib
dpel
PE S T 80 glo. de verb. ſign. Bart. in l. maritus 2.§.legis Iuliæ. D- de adult. quod nota ad multos effectus.
Eſt, non ſolum præſens, ſed& præteritũ tẽpus ſignificat.
1.123. D. de verb. ſigali quando tamẽ præſentis tẽporis demõſtrationem indicat I.4. D. de aur.& arg. leg. Eſt id eſt, eſſe præſumitur l. ſi debitori. D. de iudic. Eſt rationis. Hic modus dicendi apud Iuriſ. frequens re peritur. Martianus de hered. inſt. Quæ rea fuerat eiuſ dem criminis poſtulata, rationis eſt. Pariter de bonis corum, qui ante ſententiam mortem ſibi cõſciuerint. VIpia. Quãdo dies legatorum, quæſtionis eſt.& idem de fideicom. liber. Papinian. de Collat. dot. Paulus de aq. plu. arc. dixit, Conſuetudinis eſt.& de verb. oblig. dubitationis eſt. Modeſ:de dona. Sümæ æquitatis efl. Et, pro, id eſt, in§. ſed iſtæ. ibi, cùm dicitur,& ſi quę ſint ſimiles. Inſtit. de act. Huius particulæ vis propria eſt, vt cõiungat. l. ea tamen adiectio. de leg. 3. tametſi hoc non ſit perpetuum. Eſt enim, vbi Er provEr, diſiun- git:& aliis modis accepta, cùm diſpoſitionem, tum ſontentiam variat, vt latiſsimè proſequitur Albe, atti git Bart. l. 1. de pact. l. nonſolũ. D. ſolut. mat. Aliquan- do ſumitur, pro, v E I. ſæpe. D. de verb. ſignifi. Aliquan do ordinis nota eſt l. Gallus§.1. vbi Docto. D. de lib. & poſtu. Aliquando pro etiam vt l. 1. C. de no. Cod.cõp. Quãdoque ponitur pro quial. fi. 0. de cur. fur. Interdũ ſubauditur J. ſi abrogator§. 1. D. de adoptio.
Et cetera. Sunt qui plurimum referre putent, extenſim hac clauſula ſcripta ſit, an præſcriptis notis,&c. Quod Alc iat. ridiculum arbitratur, refértque dictio-
nem Cetera, deductam à Græco α☚τ a, id eſt,& alia. Et ideo cũ abbreuiationis cauſſa apponitur, eius vir- tute cenſeri alia repet ita, quæ ex natura& conſuetudi ne actus requirebantur. vide Bartol. in I. Gallus-D. de lib.& poſtum.& Alciatum ibid.
Etiamnum, proadhuc. VIpianus titul. arbor. furt. cæſar.
I.vitem. S. Labeo Etiamnum reponi poteſt. Aliqua ex-
emplaria etiam nunc habent, ſicut& Pandectar. Flo- rent. quod ſignificat, pro vſque nunc, vſque ad iſtud tempus. Etiamnum, ponitur pro vſque tunc, vel vſque ad id tempus.
Etymologia verborum explicatio, id eſt, qua de, cauſſa
quæque it a eſſent nominata, vt ait Cicero 1. Academi- Si propriè vocem Latinitate volueris donare, Verilo- quium adpellabis. Ci cero in opicis, Anotatione mun cupat. Ariſſoteles ſymbolum dicit. vide Alciatum lib. primo de verb. ſignifi.—
Etymologia,& alluſio voca buli, longè differunt. Etymo 10ogia, non verbi ſoluùm, ſed etiam rei, de qua quæritur
veram interpretationem ſequitur. Quamobrem ſpe- cies finitionis cenſenda eſt merito. Alluſio ſolamver- bi vocem, non etiam rei veritatem reſpicit.
Euacuatoria in formulis Marculphi. pro quo apocha.l.
plures. C. de fid. ĩnſtr.& rub. li. 10.C.de apoch.& ſecuri tas I.. C. co. in Nouel. 130. Re cauta. Auguſt. li. de Cu- ra pro mort.vbi eſſet recautum, quo illa cautio vacua- ta fuerit, indicauit. Euaneſcit actio, ideſt, intercidit. in§.1. l. cũ funds. Si cet. pet. itẽ Euaneſcere actioné auctoritate Iuris, remitti a ctionẽ volũtate dñi. l. qui iniuriæ.. ſi erus. D. de furt. Eorevis d&εα τ rεναεεμννεi+ έμοεςτ,The. Inſtitut. 1.tit. de ingenuis& Harmenopulus lib..tit.vltimo. Evxaea, panis& Calicis ſacramentum interpretatur Gregorius 1. q. 1.c. multi. quod Tertulliani teſtmondo comprobatur. in libr. de Corona militis. Euchariſtia, inquit, ſacramentum& in tempore victus,& omnibus mandatũ à Domino, etiam antelucanis cœtibus, nec aliorum manu quàm præſidentium ſumimus. quod& Iuſtinus Martyr Apolog. ꝛ. pro Chriſtia. ad Anto. Piũ. Imp. probat. Idem in dialogo cum Tryphone aduerſ. Iud æos uxsειεον ſacrificium adpellauit.& vide cap. omnis.de pœniten.& remiſsto. Euche

E VE Euchetæ.l. 5. C. de hæret. Heretici fuêre, de quorum pra- uo dogmate videndus eſt Nicephorus lib. 11-ca. 14-hi-
ſtoriæ eccleſiaſt. Eudcteria, loci in qui bu continentur. alciat.in & cenſitis lib.I1. r. Euectiones, quo vocabulo Impp-vtuntur. C. de cur u pu- bli- libr. 12. l.cuectiones. 3.1. 4-1.6.1 9.1.penult:& vlti- ma. diploma,& literæ dicuntur, vt aperte indicat d.J. z.literæ, inquam, ſiue codicilli, quibus curſu publico vtendi facultas datur. Dicuntur& ſynthemata,& Cõ-
binæ.& vide l.:-C. de numera. Auguſtinus Epiſtol.·ſ
Zenobius, ait magiſter memorieę factus eſt mi ſit nobis hus libr. Epiſt. 2.
euectionem cum annonis. Symmac Epiſtol. 261-
Euenit, imperſonale, pro ita cecidit. b
Eueniet pro continget J.1. S.1. D. de ſeruo corrup. 5. eſt& aliud. Inſti.de donat.
Euentum Cicero in Khetoricis cuiuſcunque negotij fi- nem definit, à quoſæpe numero res iudicantur,&ſic ac cipiendum putat Albericus in c. ſi fortè. de electio. li. 6. Euentus ſpectandus l.- aut facta§. euentus. D. de pœ nis. l.xem non nouam. C.de iudic. Euentus declafat l. ordinata. C. de liber. cauſſ.
ſi Euentũ res habuerit l. ait Prætor. D. quæ in fraud.cred. id eſt ſi fraude actum fuerit. nam(vt ait Lucr etiu 8)
Euentum dici poterit, quodo unqus erit atlum.
Euentus iniure noſtro multa complectitur, metum, ſiue vim, errorem, dolum, culpam,& caſum fortuitum. Vi de Apellum cap.7. de circumſtantiis.
Euentus mortalitatis, pro caſu mortis apud Vlpia.de of fic. præſid.j.illicitas. S. pen. Catanæus in Commẽtario in Plinianas epiſtolas, admonuit Iuriſcoſs. frequẽter vfurpare mortalitatem pro morte.
Euerriator dicitur, qui accepta hæreditate, iurè iuſta fa- cere defuncto debet: quæ 1 non fecerit, ſeu quid in ea re turbauerit, ſuo capite luat. Feſto lib..
Euerriculum, Græcis aclun, genus retis piſcatorij 1.13.5 ſi quis me. D. de iniuriis. idque Nonius ſcribit. Ad alia transfertur. Hinc
Euerriculum malorum idoli formulam eragouuues, ad- pellat M. Cicero libro 1. de Natur. deorum. Dicitur ab euerrendo, quòd euerrat, vel quòd trahatur.
Euerrere ciſium I. 13. D. locati. N auem. Ciceroni in Pa- radox. Onus I. 1.§. 1. D. ſi quad paup. fec. dic.
s orationes, actâq; prouinciarum l. mmunitatis. C. de Agricolis
Euertere patrimonium eſt exhaurire, conſumere,& exi-
nanire l.1. O. ſi famil. furt feciſ.dic. Hinc
Euerſores prodigos rectè adpellat Gaius libr. 1. Inſtitut. quòd bona euertant, diſs ipent,& dilapident.
Euidens, propriè quod apertum eſt,& ſemper apparet. l. ea, quæ. D. de contrahen. empt. Vnde vulgatum illud, Quod in euidenti eſt, nulla poteſt tergiuerſatione ce- lari: nec indiget, quod manifeſtum eit, probatione. l. eum. C. de adpellat. Plus enim quàm ridiculum eſt, du bitare de c9 Jac euidenter adparet. l. Domitius La- beo. D:qui teſtamen. facere poſl Siquidẽ plus eſſe Eui
dens, quam manifeſtum, traditum eſt Impp. in l. quo-
niam ſororem. C. de iure delib. Mani feſtum atque eui- dens eſt, inquiunt, antè, quàm pro herede gereret, vel bonorum poſſeſsionem admitteret. DOe Euidenti, vide D. ad exhib. l. z.& de A⁴dil. edict.l. quæritur. õ.vlt.
Euidens vtilitas apud Vlpian. l.2. de conſtit. Princip. ſic intelligenda eſt, vt retineatur Ius naturæ, quod lex aut conſuetudo, niſi corrigeretur, paulatim eſſet cor- ruptura. 1
Euidentia facti, inter ſpecies probandi verfatur, vtcùm quid ſenſu corporeo coràm percipitur. Si quis enim aſſerat, vulnus atrox eſſe,& mox indi cet locum, certè hæc probatio non poteſt reuocari in dubium. Paul. in l.vulneris. de iniur.& in l. ſi irruptione. Fin. regun.
Euidentiam facti,& Notorium exæquant Canoniſtæ. c.
EVI
vlt. extr. de reſtit. ſpoliat. c. euidentia. de accuſat.
Euidentia facti dicitur, cùm quid eſt notorium c. fi. de re ſtitu. ſpol.
Euidétiâ quo quid probetur modo docet Specul. titu. de probat. S.3. verſic. 4. part. 2. b
Euidentem voluntatem teſtatoris vocat Vlpian. inl. li- cet Imperator. de leg. i quæ ex argumentis& interpre tationibus verborum colligitur.
Euidentiſsimè, aduerbium quid ſignificet, quæque eius ſit vis, docet Bartol. l.ſi conſtante. i. quæſt. D. ſolut. ma trimo.
Euincere, eſt rem iure dominij ab aliquo auferre tot. tit. D.& C. de euict.& alibi ſæpiſsimè.
Euinci hereditas dicitur per inofficioſi querelam, cum ab herede ſcriptoauocatur 1.2 1.5. fin. D. de inoffic. te- ſtamen. Sic
Euinci per bonorum poſſeſsionem l. 6. in fin. D. ſi pars he red. pet. b
Euinci in l. quod euincitur. 190. D. de reg. iur. id eſt, euin- ci poteſt aliqua ratione. b
Euictio eſt rei emptæ, aliãve cauſſa acceptæ, interpoſito judicis decreto, ablatio. l. cuicta. D. de euict. Azo in
Summ. C. eo.
Euictionis nomine vel ex conſuetudine regionis, vel no mine caueri oportet I. ſi fundus. 6. D. eo, vel ſecundum id, quod inter partes conuenerat I. 4.& 1.37.D. co. ple- runque ſtipulatione cauetur l. 6.& l.7.. eo.
Euicta res dicitur, quæ tradita non tfuit, ita, quòd fiat ac- cipientis J. iuris. D. de iur. doti.— Evceri, deſiniunt Theophilus lib. I. Inſtit,& C. Harmenop.
lib. 1. tit. 6. ò deφα τν C₁äfL a, cibeᷣ l,.
Eulabes, negotiorum ſuſceptorem ſignificat, vt eſt apud Sudam. monuit Alciat. in titu. C. de præpoſi. labor. li- bro 12.
Eunomia, recta iuris, legúmque conſtitutio. νκραι ο- puli dicuntur, qui recta legum, inſtitutorümque ratio ne vtuntur. Bud. in adnot. prior.
Eunomia duplex: Vna quidem recta luris conſtitutio, Altera verò, rectè luri conſtituto, obtemperatio. Ne- que enim ſatis eſt, bene inſtitutam poſitämque eſſe ra- tionem reipubl. niſi& hoc omnib. perſuaſum ſir, inſti- tutioni tali omnino parendum eſſe. Bud. in eiſd. Adno.
Euocare ſacra, eſt expugnatores ſacrilegij nomine exol uere. Vlpinianus in l. ſacra. de rer. diutſ. Et ſolent, in- quit, qut liberare eum locum religione volunt,(acra inde euocare. Quæ res vt olim ſit fieri ſolita, Macro- bius,& Liuius exponunt. 1
Eunu chorum generale nomen eſſe lummus nomotethae- ternus CHRISTVS IESVS docuit Matth. 19-cap.&³ 4oie&weexe. 54 tres eννν xαοεμααν nò debdεαeꝓνεμ εονν tuvs⸗- Xo⸗ 7 nuvts ku„s Xivν la⁵ τ ν iæ ν XKAp gparòp· dicti apʒ ed vou ꝓ:pProcaſtratis accipiuntur I..& 2. C. de eunuch.& l. eunuchis. C. qui teſta. fac. poſ. Eunuchi ſacri cubiculi miniſteriis adhærebant I. 4. C. de præpo. ſac. cubic. lib. 12.& vide infrà Spado.
Euocare eſt in ius vocare l. cùm verò is. S. euocari. D. de⸗ fideicom. li. quod non ſolum ciuili in cauſſa tantùm, ſed& capitali fieri dicitur M. Ciceroni actio. z-in Ver
rem loquenti de iis qui populum cõcitant euocandis.
Euulgare, eft palam vulgo quid facere.
Eodus, confeſtim, inlico, ſtatim lib. 6o. Baotxu. titul. 17. ca. 9.“às 3 αειᷣ Tοιελέαεμα⁴ εαμιαάν heodorus Hermopolit- l. 12.D. quod met. cauſ.
korexesr“, apud Theophil. in§. item tria. Inſtit. de excu. tut. alij tenuiſsimam, alij opulẽtam interpretãtur. Tu
expen dere rem ipſam.
Exparticula, vtvariis verbis iungitur, ita& variæ eſt ſi⸗ gnificationis. Propriè autem innuit cauſſam proximã, & immediatam. l.§. ex incendiis. de incend. ruin. nau- fra. Bartol. l.vni ca. C. ſi ſeruus exter. ſignificat item Ex
præpoſitio„cauſſam per ſe,& non per accidens. l. eo tempore

* *„ 49 4. 1 1 17 4441 1 ¹lga. 71 1 & Pi ¹ Inottici R 1 1*. 5 hn.AI 8** Jn. 0*. 4 1 1 4½ Onem 4 1 ¶ 8 1 3 8 2U.Cen,. * ſ... COt 4 KA ¹ u.. * 4& 3. line— . KKuumed 0 4 3.De 1 1. I. 41 4. — 1.0⸗R! 1 140 14 lut . A 1 8 4 4„„. 4 A 1 8 2 laltit. 4 B Sh Arn 4* 44 3 Ke Nem th 1. titu. C.Cepra 3 * ³ 2 2 1 4 „. 8 ⁵ A 1 —** dokn ⸗ 4* 1 „ n 4 ) 1 r 4 8 1 tem KcI lur 90 mMt, 002 4* 1 4 1
F 5 rer. 1. 4r4-Ce ICI* 10 relgaone 1 9.. nſtheril .““ 1 mum 1
Erxactor Græcis&naläptri
E X A tempore. 5. fi. D. de proc. adi Bart. in l. Prætor. S. 1. D. de bon- aut. iud. poſsi. ac pleriſque aliis locis. Alber. colle git etiam aliquot alias huius particulę ſigniſicationes.
Ex pro, propter l. 2.§. 2. D. de incend.ruin. naufra. pro ab,
vel à, l. z. in fi.C. ſi in cauſ. iud. pig. cap. ſit. pro,&,& tũc excludit l. 2. D. de itin. actüque priuat. Aliquando ſigni ſicat inter. c. dudũ c. 3. 4·g. 6. aliquãdo contra c. exhis 33, 9.1.Ali quando incluſionis nota eſt l. quod dicitur. D. de impenſ. in reb. dota fact. quandoque excluſionis. I. quæſitum. Sdem Celſus. D. de fund. inſtructo. Ex, quandoque ſignificat ortum l.x hoc iure. D. de iuſtit. K iure. Ex quoque dictio, dignitatum magiſtratuumque adiecta functionẽ finitam, præteritam ſignificat. Pr& qua Græ- ci xu, habent Ant. Auguſt. lib. 3. Emend. ca. z. Hinc
Exarchiatri l. maximar. C. de excuſ. mune. lib. ro.
Excomitibus, ex præfectis, expræpoſitis, expræſidibus, exconſule,
Exquæſtore veteres conſulares& Quaſtorios Crinito ad
pellauére. Exabundanti pro abundanter poſuit Papinianus l. cau ſ- ſam. D.demanumiſs. Exacta pecunia intelligitur, quæ per ſoluta eſt, ſiue enim volens, ſiue inuitus debitor dederit, ſoluiſſe dicitur Alciato.
Exactæ pecuniæ verburn non ſolùm adſolutionem refer-
ri, ſed& ad delegationem l. verbum. 187. D. de verbo. ſignifi. b Exacta, finita. l.z. C. de teſta. militari. Exacta, id eſt tranſacta l. ſi quis tutor. D. de ritu nupt. Exactio ab inuito extortio Exactio quandoque prrovindicatione l. aſsiſtere. C. dean no.& trib... Exvicini pro ex vicitii fundo poſuit VIpianus I. 1.§. 10. D. de aqua,& aqua plu.. Exadtio proprobationc accipitur l. procurator. C. de e- dend. bils Exactionem, quæ paſsim imponitur, Barbari nominant talias, collectas, procurationes, præſtantias. Tribu- tum autem vno nomine debet adpellari, vt exemplis Inſulan.· in obſerua. oſtendit. Quòd verò à Iuriſcoſs. Exactio etiam nominatur Angaria, Græca hæcvox eſt ſignificans exactionem ſiue coactionem. Sed tamen Perangariæ nomen. ichudiatu: Juod Iuriſc. quodam ſuo more dicunt, pro de relicto habere, cauſſam videli cet, ius aut litem nrellipentes utorum petitor. l.z. C. de exa- cto.tribut. Ex aduerſo pro è diuerſo, vel& contrà ca. ad audientiam de probat.& c. dilecto. de præbend. Exædiſicare, edificium abſoluere- 3 Exaggerare& deprimere opponunturl.3.5. fin. D. de itin. actque priuato. Exagogica vectigalia. Ex Cicerone liquet Prolede Mani lia, vectigalium tria fuiſſe genera: Ex agricolatione: mercibus exportatis, velimportatis, vnde exagogica dicebantur,& Iſagogica: denique ex agris, paſcuis. Pri mum decimas complectitur, ſequens portorium, po- ſtremo nomen ſit ſcriptura. äen. 1 Exagonia dicuntur, quæ ad cauſſam non pertinent, velut extra certamen. Exagium trutinam ſignificat& certæ ponderationis ge- nus eſt I. Cuiacio inl. fi. C. de ſuariis,& ſuſcept.vini. Examen, noua apum ſoboles, quam parentes ex ſuisal- uearibus, ad nouas quærendas ſedes exire cogunt 1. na turalem. S. examen. D. de acquir. rer. dom. tranſlatè pro quacunque nouæ prolis multitudine inſtar apum accipitur. Metaphoricas autem à noſtris interpretib- modò(nec abſurdè)pro iudicij inueſtigatione: modò ro ſcrutinio,& vt barbarè dicunt, depoſitionete- tium.
E X A 81 Erxaminatio ciuilis pro iudicio priuato,& pecuniario l. 1.§. 3. D. de abigeis. il 1 Exanimi ſententia iurare veteres dicebant pro ſyncerè, & ex animo,& li quido apud Liui. li.⁊2.& Ciceronem lib. Academic. 2. 111
Ex animo I. 1.C. ſi aduerſ:delictum.
EFagdas, adpellatione nihil aliud contineri putat C. Har- menopulus, libr. z. tit. 10. quam aoraois, quæ eſt oueu, & uxſaoν, inſtrumenta adtutelã& cõſeruationem na- uis neceſſaria, Latinis armaméta. l. 3.5. armaméta. D. ad leg. Khod. 1
Exargentare, in pecuniam redigere ſignificat.
Exarmare, quodverbum Accurſius inſcitè interpretatur
inl. z. ad legem Rhodiam. de iact.§.1. ea forma dicitur, 5 excalceare, hoc eſt, armis ſpoliare„vt malo, ro- ſtro, antenna, carcheſio, clauo, pede, anchora,& reli- quis. Hac voce etiam vſus eſt Cæſar in Comment.& metaphoricè Plinus ſecundus exarmare dixit, pro de bilitare,& infirmare. Exarare eſt delere, ductum ex more aratri ducendi diru- tis vrbibus l. 4.5.4. D. fin. regund. Cicer. libr. de legib- 2.· Quum multa in eoloco ſepulchra fuiſſent, exarata ſunt, quale eueniſſe Lugduni vidimus anno 162.. Exaruit patrimonium donationib. pro exhauſtum eſt. in auth. de inoff. don.& C. eod. l. ſi mater.& l. ſi. 4 Exaſperare, aſperius facere l.pen. D. depœnis. Ex aae heres, id eſt, in vniuerſum l. ex aſſe. D. de acquir.
heredG.
Exauctorari eſt militia remoueri l. 29. D. de libe. cauſ.l.
4-S-non omnis.& l. 7. D. de re milit.
Exauctorare, arma militaria detrahere l. 2. 5. ignominia. D. de iis, qui not. infa. vulgò degradare.
Ex bono& æquofacere, elegantius, quàm quod vulgò di- citur, in bona fide,& æquitate. Iulianus de contracti-
bus bonæ fidei loquens, Iniis, ait, alter alteri obliga
tur de eo, quod alterum alteri ex bono& æquo præſta- re oportet: id eſt, non de eo ſolùm quod cautum eſt: quod etiam ex bona fide dicitur alibi ab eodem.
Excäãdeſcere, non eſt fortiter acclamare, vt indicat Scho lium, in l. obſeruandum. de offi. præſ.· ſed vehementius commoueri,& iraſci, quòd ira velut ignis animum in- cendat. Caliſtr. loco iam citato, de lus reddente lo-
uens, Sed&, inquit, in cognoſcendo neque excande- lere aduerſus eos, quos malos putat, neque precibus calamitoſorum illachrymari oportet.
Exbonis, id eſt, ex ſubſtãtia I.3.§. cũ Pollidius. D. de vſu. 1.2.§. in hac actione. D. vi bon. rapt. ex quo collige dif- ferentiam inter ex bonis,& in bonis.
Ex cauſſa hereditaria, id eſt, propter hereditatem. l. quĩ abſenti. S. fi. D. de acꝗq. poſſeſ.
Excedere, propriè cxire eſt. Sed à Paulo, in l. 3. de offic. Ppræſid. gloſſ. accipit pro decedere, hoc eſt, ſe abdicare adminiſtratione.
Exceptio, generale nomen eſt cuiuſcunque defenſionis, quoquo modo actioni obiectæ. Præſcriptio verò dici- tur, quæ directè intentioni non aduerſatur, ſed ſolùm de ea limitat. Alciatus intractatu de quinque pedum præſcription.
Exceptio dicta eſt quaſi actionis excluſio. Hæc opponi- tur actioni cuiuſque rei l.2. D. de exceptionibus, Ta- metſi dilatoriæ,& ſolius intentionis excluſiones, propriè quoque exceptiones dicantur. Idem de verb. ſignifi. Bartol. non ab recolligit, quòd directæ actioni interdum obſtet exceptio, non autem vtili, Et contra,
quòd vtili opponatur,& non directæ. in l. quoties. D. 4 adminiſtrat. tutor. in l. ſi culpa. D. de rei vendi- catione.
Exceptio actorem excludit, replicatio reum. l. 2. D. de ex cept. præſcript.& præiud.
Exceptio eſt conditio, quæ modò eximĩit reũ dãnatione, modo minuit damnationem. l.exceptio. D. eod.tit.

8
1— 1 —.—.,— ——
, KXCG
xceptio in genere propoſita, nihil prodeſt„perinde eſt cnim, ac ſinullam propoſuiſſet. l. ſcire etiam. D. de ex- cuſatio · tutor.c.paſtoralis.de exceptio. W Exceptio generaliter propoſita, non poteſt poſtea decla- rari. Clementin. Conſtitutionem. 5. ceteruùm. de Ele- ction.. b 8 3 Exceptio obſcura nullius eſt momenti.l. 1.§. Labeo ſcri bit. D. de fluminibus. l. Titiæ textores. in prin. D.de le
.. 1. gat. I. Bartol. in l.1.D. de exceptionibus. Obſcurè xxci-
Pere, eſt nihil excipere arg.l. de ætate. S. nihil intereſt. C. de interrogatio. Exceptum non cenſetur in contra- ctu id, quod non adparet:l. in lege fundi. D.de contra hend. einpiio- Conuentio, ne vlla exceptio obiicia- tur, nihi! prodeſt, niſ ſpecialiter exprimantur omnia: J. ſed& ſiquis. S. quæſitum. D. ſi quis cautionibus. J. ſi quis mihi bona fide..iuſſus eius. D. de ac luirend:here
ditat. Sub obtentuexceptionis non debet mora fie- ri, in detrimentum alterius. l. ſi qui libertatem. S. cum quidam. D. de petition. hereditat. Sicut intendens incompetentem actionem ſuccumbit. l. 1. S. ideò au- tem. D. ſi menſ. fal. mod. dixer. Itaeętiam qui ineptam
exceptionem opponit. l. 2.5. 1. D. de dol. mal.& met: cx- ceptio. l. 1⸗5. Labeo ſcribit. D.de fluminibus. Barto. in 1.1. D. de except. 2 SItstt, frtiit:
Exceptionem qui non probat, inlitis ſ umptus damnan-
dus eſt ca. fiiem litibus-extra de dolo,& contumacia.
Exceptio anomala eſt, quæ nõ ſequitur normam aliarum
quia poteſt opponi ante litis cont eſtationem,& poſt, & in litis conteſtatione, vt exceptio excõmunicatio- nis,& aliæ, ſcilicet, de quibus dubitatur, an ſint perpe tuæ, an temporales, vt exceptio matrimoni j,& exce- ptio non numeratæ pecuniæ, quam C. Harmenopulus duναντνεa, vocat,& non numeratæ dotis. vt not. Inſti- tur. de exception.§. adpellantur.& plures aliæ, ſecun- dum Hoſtienſem,& Speculatorem eodem titulo, Vt exceptio, quæ competit fideiuſſoribus ex epiſtola di- ui Adriani contra creditores, vt not. Inſtit. de fideiuſſ. 5. ſi plures. 1 1* Exceptiones annales, at que miſtas, quas iuris Põtificij interpretes induxere, nos modò perpetuis, modò tem poralibus adcommodamus.— Exccptio intentionis, ex vi vocabuli nihil aliud eſt, quã actionis excluſio: ſiue hoc directè fiat, vt in coniectura li: ſiue ex obliquo,vt in iuridiciali ſtatu. Sub hac inclu di omnes peremptorias except iones, docet Zaſ-noſter enarrans I. qui ſe debere. de Condict. caulſ. data cauſ. non ſecuta. Exceptione omni maiores teſtes, quorum fides nulla ex cauſſa legitima poteſt eleuari,& qui communi homi- num opinione reputantur boni viri. Quibus verò ſu-
Pielonid exceptio rectè opponatur, tradunt luriſcon-
ulti, in l.2.& 3.de teſtibus.
Exceptiones perpetuæ dictæ, quòd vt ſemper locum ha- bent, ita in nulla litis parte euitari poterunt: quæq́ue rem de qua agitur, hoc eſt, cauſſam principalem peri- munt:vnde etiam peremptoriæ adpellantur. Qualis eſt exceptio doli mali, rei iudicatæ, iuriſiurandi, pacti cõuenti de non petendo perpetui,& id genus exceptio- nes agentibus nunquam non obſtantes.
Exceptio præfeſtinationis dicitur, cùm quis ante tem- pus petit. Inter dilatorias connumeratur. Vnde mox à primo limite, id eſt, ante litem conteſtatam, eſt ob- iicienda.
Exceptio præpoſterationis, genus eſt præiudicialium a- Gtionum eurum, quæ ita ſe contingunt, quòd ſequens iudicium premitur per ſententiam prioris iudicij, hoceſt, iudicium quod ſequitur, eſt acceſſorium ad cauſſam, quæ primò eſt mota, ita quòdvtræque cauſ-
ſæ ſeſe cõtingunt. Exempli gratia, ego peto àte, quòd diuidas hereditatem: tu contra contendis, quòd non ſim heres, quomodo ergo meam diuidas hereditatem?
E X CG Ecce hic ſunt duo iudicia, ſcilicet, diuiſorium heredi tatis,& an ſim heres. Iſta duo iudicia ſe contingunt, quia nom poteſt diuidi hereditas, niſi cum herede. Er- go prius eſt, quòd declaretur hoc iudicium, an ſim he- res, vel non: qua ſemtentia lata, tunc præiudicatur al- teri petitioni: quia ſi ſum iudicatus heres, meritò me cum diuides: ſi iudi catus ſum non eſſe heres, rectè ni- hil diuides mecum. Extat hic caſus in 1. 2. Famil. erci- ſcund.& dicitur exceptio, vel præiudiceium præpoſte- rationis;& primum eſt genus præiudicialium, ratio- ne contingentiæ. Vide Bart- in lfundum. D. deexcept. & præſcript.“ Exceptiones temporaſes ſunt, quæ ad tempus ſolùm no- cent, quare cùm actionem in tempus deferre ſoleant, etiam dilatoriæ vocantur, apud Innocentium, tracta- tu de exceptio. vt eſt pacti conuenti temporalis. Item iudicis incompetentis,& ea quæ aduerſus procurato- rẽ competit, ſicuti Iuriſconſs. in l.exceptiones. de ex- cept.& poſt eum Iuſtinianus exponit. Exceptio in factum adpellatur, quæ in factũ datur, com- paratür que,& plerunque loco exceptionis doli l. 14.§. cum qui. D. quod met. cauſſ.& alibi ſæpiſs ime.& Initi. de cxceptio. in princi.vbi Theophilus ab eo in factum
4 exceptionem adpellari ſcribit d71 diuc uxrd‿ μενε dο‿*iihdſa.
Exceptio annna l. 30.S. ſi annua. D. de pecul. adpellatur quæ domino competit poſt annum à manumiſsione a- lienationgve ſerui. l.. in princip. D. quand:actio de pe cul. eſt annalq]. Exceptio rei venditæ,& traditæ ei obiicitur, qui rem? ſevenditam,& traditam vindicat, atque petit.toto ti- tul. D.de except. rei vendit. l.ſo. D. de actio. empt. Por- rò apud luriſcoſs. frequens eſt hæc locutio Exceptione poſita 1. 30. l. 48. 1. 65. D. de rei vindica.&ali- biſæpe. 3
EXCEPTIO NVA FOXMVI.
EXTRA qudm ſi quid ta factum ſit, vti lege fieri li-
cuit l. 1.§. Labeo. D. de fluminib.
Extra, quàm in reum capitis præiudicium fiat Cicc. li.. de Inuentio. 2 Si non vi, non clàm, non precario fecerisl. ſivitem. D. quod vi, aut cläm. b 9 Si inea re nihil dolo malo actoris facum ſit l. 2. D. de dol. ma. met. excep.
Si in ea re, qua de agitur, præiudicium hereditati non fiat. l. 1. D. famil. erciſc. 44
Si in ea re nihil metus cauſſa factum erit l. 4.§.vlti. D. de dol. except.
Sinon voluntate creditoris fundus venerat. l. ſicut. D. quib. mo. pignus.=
Exceptor qui dictata excipit,(qui& notarius vocatur)
in ſacris. C. de præpo. ſac. ſcrinio. l. 19. S.cùm quidam. D. locat. vtitur,& hoc verbo I. Firmicus lib. z. Mathe-
ſeos ca. G.& 12.& Auguſt. epiſt. 152.
Exceptores in ſcriniorum officiis ponuntur l. ſ. L. 2. C. de proxi.ſac. ſcrini o. l. fI. C. de palati. ſacro. ſcrini.
Exceptæ perſonæ l. ſ. S. fina.& l. 15.& l. 20. D. de leg. præ- ſtand. intellegunturparentes, liberi, vxor, nurus, cui dotis nomine legatur. l.i. D. eod. l.l.C. de contra tabu. apud Vlpianum in Epito. tit. 1.
Exceptas perſonas accipere debemus cognatos, quibus per legem Furiam plus mille aſſes capere licebat. VI- pianus in co-. lib. tit. penult.
Exceptos in 1.7. D. ad leg. Iul. repet. accipi oportet conſo brinos, propioriſve gradus cognatos.
Exceptum quandoque zccipitur pro acceptum in Proœ mio Digeſt. S. in ſecundi anni.
Exceſſus vocabulum apud Marcellum in l. iam dubitari non poteſt. de hered. inſtit. non ſatis intellectum à no- ſtris doctoribus, Alciatus in Parergis monuit, quod videntur veteres pro digreſsione quadam accipere,
vel

eagea
4 licouls. inlen 5
luſtinian
„ muanaseryant unghe locoencaeh e ct.aull. A dlidiſs AcCLrA T 1 nnd Tdecpbuhe 2 Ilari ſcribit ue 4 4. ſt umnas.Na V
diit poſt annunan
—,Ktraditx eicbin u ditam vindica, n. rradit-lſo Der. frequens cſthaclq i *.1. 3.1.6ſ.D.den K
NVAàd FORW muid na ſactunf 17 J.de fuminib. ¹
apitis præiudiciu n b
„non precariote- ei
o malo actoriska¹ 1
itur, pr xiudiciu 1
1 2 us cauſſi ſadum9
**„ 3 cditoris funlun=
excipit, 8 d * 1 4 4 4* . rinlo. 1 5
po-ſac. ſer
. nal ri.las fi. C. de palatt,
8 84
cip
lus n
Es ct ille aſc
4 piro.kit-l-
EXC vel cùm quis altiðs rem perit, vel cùm capta occaſio-
ne obiter extra argumentum aliquid dicitur. 8
Exceſſus nominecontinetur iuriſdictio Innoc. c. quoniã. S. ſunt& alij. vt lit. non conteſt.
Excipere, pro ſuſcipere, in. hoc amplius. Inſtitu. de rer. diuiſ-cum miſsilia iactant innulgus, ignorant quod corum quiſque ſit excepturus. Huius verbi& varius,
Kelegans eſt vſus. In emptionibus eo iure vtimur, quod lex præſcripſit, alij enim plura, ali] pauciora excipiunt.
Excipere actionem. Oppoſitũ, Securum eſſe. Gaius inl. nonſolùm. D. de noxal. actio. Nam abſurdum, inquit, videretur, eos quidem, qui bona fide poſsiderent, exci pere actionem: prædones verò ſ ecuros eſſe.
Excipere, pro accipere l. · C.de prædiis& omn. reb. na- uicul. libro 11.
Excipere excepta exponere l.&eleganter. D. de dolo mal. Ali quando ſignificat deducere. I. furioſi. D. de petit. he
re. Quãdoque recipere l. 3. D. deſeruit. vrb. prædio. Ple- runque conuenire. D. locat. l. ſed addes.
Excipi nominatim, id eſt, poni ſeparatim. l.ob quæ vitia. S. animi. D. de ædil. edict.
Excludere gallinæ, vel aues dicũtur, cum incubando pul lum emittunt, aut procreant.
Excludi tempore, eſt impediri, ne quis uid poſsit agere propter tempus. D. ad 5 C. Trebell. l. ſi proponas. D. de inoffic. teſta.
Excluſio eſt exceptio l. 2. D. de except.
Ex cohorre principis, prouerbiũ, quo ſignificatur quem ad omnem nutum delegari. b
Excmunicatio, eſt extra communionem eccleſiæ ſepa- ratio. Vel cenſura eccleſiaſtica excludens aliquem à communione fidelium. 11. q.3. c. nihil.
Excommunicationum genera duo ſunt: Maior& minor. c. pen. de ſent. excommunicat. 3
Excommunicationis verbovtraque continetur. d. c. pen. aliquando minor tantum. c. cum nonab homine. extra de iudic.
Excõmunicatio minor qui à maiore differat, docet Feli- nus Sand. in c.2 de except.
Excommunicatio eccleſiaſtica(quæ certè contemnenda nõ eſt, ſi fuerit iuſta, quoniam Chriſto auctore cõſtat) contumaciæ pœna eſt maxima. Matth. 18. Apoſtolus z. Theſſal.3.&r· Corinth. j. Cum huiuſmodi, inquit, ne ci bum quidem capiatis, Apud Hebræos olim apoſynago
gi dicebantur, quaſi ſynagoga exacti,& extorres pro-
ter contumaciam ſuam, vitandi ab omnibus, donec reſipiſcerent. Excommunicatos nunc vocamus, quibus humanitatis ius viciſsitudòque officiorum interdicitur. Et ſicut, quos maiore execratione multandos eſſe eccleſiaſtica auctoritas cenſuit, anathema adpellant, ex eo, quòd in cippis expoſita eſt eorum deteſtatio,& proſcripta: ſic rellles imperatoriæ cenſuræ, denuò excommunicari ſolent Banno, vt vtar verbovulgari, duplicato. Quam pœnam Komani olim interdictionem ignis& aquæ nuncupabant, mutuatam à Græcis, apud quos Draco
Legiſlator, cum de cædibus ferret Legem Athenienſi-
bus, ſtatuit hominem homicidam, aqua ablutoria, libationibus, crateribus, ſacris,& foro arceri. Dra- conis lex extat apud Demoſthen. ²ον àeπm quam ideo tulit, quò magis terribile peſtilénſque ſcelus vi- deretur, hominem alterum alterius interemptorem eſ ſe. Hæc pœna erat proxima capitis ſupplicio, cum vſus ignis& aquæ interdiceretur, iine quibus nec ortus ho minis, nec vitæ progreſſus conſtare poſsit: Tüane& in nupti is vtebantur,& Scæuola aquæ& ignis olennita- tem pro nuptiis dixit in l.pen. D. de donat. inter vir.& vxo. Draconis legem explicaui libro 1, Veter. Iuriſ- prudentiæ. Ex compoſito, idem ſignificat, quod Compoſit, quaſi di
E XE 82
cas, dedita opera,& vt conuenerat inter eos, vt ſubau- diri videatur alius Datiuus, Negotio: nempe, ex com-
8 8*⁴ ·2. poſito negotio. Ex di ſpoſito, in ſimilem vſum dixiſſo Macrobium, Inſulanus obſeruauit..
Ex continenti in l. 7.§.1. D. de pact. hoc eſt, coniunctè, ac continuè. Nam continere ſignificat intra ſe tenere. I1d autem fit cum paciſcentes in eadem adhuc tractatio- ne contrahendi perſiſtunt, nec adaliud negotium pro ceſſerunt. l. ſi ex daobus i prin. D. de duob- reis conſti. I'continuus. in princip. D. de verb. oblig. aliquando his verbis, Excontinenti, triduum ſignificatur, vel, vt ait Albericus„pro intra triduum accipitur I. z. C. de erro. calculi.
Excontrario apud Paulum, Scimus, ait, quid præſtare venditor debeat, quidque ex contrario emptor.
Excreſcere,& decreſcere aqua dicitur I.. D. de aqua pluuia.— b
Excuriati, exterminati Varroni pro iis, qui curia, termi- niſque exacti ſunt.
& quod Excurrit in l. 26.§. fin. D. depoſ. ſignificat,& ali- quot præterea ſummulas, vel denarios, quæ formula B. Auguſtino frequens eſt. hanc formulam rectè expo- ſuit G. Budæus. in d.. fithis verbis:
Excurrere id dicitur, quod ordinem, modümve, id eſt, menſuram& numerum egreditur.
Excubiæ, pro vigiliis rectè intelliguntur. in I. 1. de offic. præf. Vig. ſunt enim,& diurnæ. Vnde opinor hanc vo-
cem apud baulumabſolutè poni in l. qui excubias. de
remil. Vigiliæ enim tanrummodò ſunt nocturnæ, ſi
YVallæacredimus. 1
Excuſare, proprisè eſt obiectum crimen diluere. Tranſla- tè tamen, in iure noſtro, eſt cauſſam afferre, per quam ſtetit, quò minus factum eſt, quod fieri, velagi, præſta rivedebuit. Veluti, ſi latrones, aut flumina impedi- mento fuerunt, ne ad diem à iudice dictum adeſſe poſ- ſem. Excuſare item propriè dicitur, qui excuſat eum,
qui ipſe nec in ius venire, nec alium mittere poteſt, in c. dilecti. de dolo,& contuma. Id quod fermè contin- git in iudiciis criminalibus, vbi procurator nonnun- quam admittitur, nõ vt verè interueniat l. penult. D. de public. iudi. ſed magis, vt reum pro innocentia atque abſent ia ſua excu ſet. l. ſeruum. S. publicè. D. de procur. &Bartol. in Conſtit. ad reprim endum, quomod. in cri. leſ.maieſt. b
Excuſsionis beneficium, quod& Nouæ Conſtitutionis Imp. luſtiniani, dicitur ideò,& quidem meritò adpel- latur, quòd bona debitoris, ad quem ca res principa-
liter pertinet, principiò ſint excutienda: experiundũ-
que an ſpes ſit conſequendi ab eo debiti.
Excuſſatum pro excuſſo dixit Paulus. l. 46.§.. D. de ad- miniſt. tuto.
Excutgreali quem eſt facultates eius diſcutere,&inquire re, vt ſciatur, an ſit ſoluendo I. 2. D. ſi quis omiſſ cauſ. teſta- I..§. ſi inter. D. de magiſtr. conue. l.1. C. de reuoc. 1is, quæ in frau. cred. At in l. 46. S. cum teſtamento. D. de admini. tuto.vbi vulgo, excuſsi, qui Pande. Floren. deſcriplerunt excuſſati, ſcripſerunt: ducti vocum ſimi-
litudine, quod in archetypo excuſati ſe criptum eſſet.
Excutere vires alicuius 1. 4 2.D. manda. pro inquirere in fortunas cius, vt Annæus Seneca libro 1. de Beneficiis loquitur. 4
Excutere impenſam, id eſt, ſupputare, quanti ſint impen-
ſæ. l. 60.S. mandaui. D. loca. Excutere, id eſt, exigere. l. cum plures. S. mandaui. D. loc. Alberico. Tu rem expende.
4 LE5aobs. Vlpianus l. 3.s.. D. de incend. ruin. naufrag. di-
ci ſcribit de naue eiecta, à verbo εεοααμαε, quod eiicere, & expellere ſignificat. Hinc Heſychius 1teεαασεέν, ait, iAxo bel«,& 7ꝙ,t pen.
Execrabile eſt deteſtandum, abomi nandum I. moueor. C. de ſeruis exportand.
1 ij

EXE
Execrandam prædam dicit luriſconſultus l. ne piſcato- res. D.de incend. rui. naufr. Execrabilis, odioſa l. ex varia. C. de delato.
Execrari lites, pro abhorrere Aiudictali ſtrepitu, inl. itẽ ſi res. D. de alien.iud. mut. cauſ. Hæc enim, inquit Vlp- verecundia,& cogitatio eius, qui lites execratur, non eſt vituperanda.
Executio, id eſt, nuntiandi poteſtas l. de pupillo-nprin. D.de op· nou.nunc.
Executio defenſio c. defenſionis. 87. diſtinct.
Executio ſententiæ eſt mixti imperij 1. iubere caueri. D. de iuriſdict.
Executio quandoque ponitur pro ſolutione l.centum Ca puæ. D. de eo, quod cert. loc. 4 W
Executio de re iudicata dicitur I. qui pro tribunali. D. de re iudic. de ſententiæ executione fuſiſsimè Bartol. l. ſi miles. D-. eo-titul.
Executio pius eſt, quàm cognitio Alberico l. àAdiuo Pio. D. de re iudic.
Executores negotiorum l. fina. D. de teſtib. I. 13.& I. fina. D. de iudic. l. 1½. C. de teſtib. l.cum clericis. 25. C. de epi- ſco.& cleric. S. tripli. Inſtitut. de actio. pro viatoribus ponuntur.
Executio, id eſt, actio iudicati, quam tertius(quod mira- ri poſsis) impedire poteſt, ratione intereſſe quod præ- tendit. Et dicitur vulgò iſte caſus contractionis: qui & cauſſa emergens adpellatur, vt Zaſ-indicauit.
Executio ſententiæ, nunc officio iudicis, nuncactione
in factũ fieri dicitur 4. intra. de re iud. vbi Barto. Quan doque& vtili actione. l. fin. eod.
Executor eſt, qui poſt ſententiam, inter partes audita om ni,& difcuta lite, prolatum rei iudicatæ vigorem ad effectum perducit l.penul. C. de exec. rei iudica. l. 3. 5. ſi executor. D. de neg. geſt. l. 4. D. de adpellat.
Executores teſtamentarij in ca. 2.de teſtam. libr. 6. ſunt, quos teſtat ores ipſi deputarunt,, ad exequendam vo- luntatis ſuæ poſtremam ordinationem. Et horum alij vniuerſales, alij verò particulares vulgò dicuntur. V- niuerſales quidem executores ſunt, quando teſtator nullos ſcripſit heredes in ſpeciẽ, ſed pauperes Chriſti inſtituit heredesgeneraliter, vel ali quem locum pium, vel ſivniuerſa bona ſua iuſsit pertales teſtamentarios diſtribui pauperibus, non inſtituendo heredes. Et hu- iuſmodi executores habent nomen heredũ,& cenſen tur omnib. modis heredes. l. id quod pauperib.& 1. ſi quis ad declinandam. C. de Epiſc.& cleric. Particula- res verò executores ſunt, qui ſimul cũ aliis heredibus in teſtaämento ſcribuntur. frequenter enim fieri ſolet, vt teſtatores, inſtitutis Hondidus deputent nihilomi- nus ali quos ad executionem rerum ſuarum, quas in va rias cauſſas relinquunt: fortè dubitantes de fide here- dis, vt in l. alio herede. de alim.& cibar leg.
Executores vltimarum voluntatum eadem ratione, qua publici iudicum miniſtri dicti ſunt(de qua mox in- frà) quoniam iuſſa teſtatorum ad amuſsim exequun- tur. Sæpe adpellantur fideicommiſſarij apud Bartol. Item diſtributores, diſpenſatores, apud Speculato- rem. Quæ omnia tendunt eodem. Modò tamen me- mineris longam eſſe differentiam inter fideicommiſſa- rios ‚de quibus tractaturin titu. D.& C. de fideicõmiſ. ac illosquorũ munus nunc frequentatur in Germania Vlus autem introduxit, vt compendio quodã loquen- di dicamus iſtos executores vltimarum voluntatum,
vno verbo, Teſtamentarios. Quæ phraſis perperam re-
cepta eſt. Quamuis enim& Leg.X II. Tab. diceban- tur olim Duodecim, vt quæ omnibus notæ eſſent. Et in nouo quoque Chriſti teſtamento, Duodecim, intel. 1 guntur Apoſtoli, qui tot erant: longè tamen alia il- lius adpellationis eſt ratio.
Executores vltimarum voluntatum legitimi, quibus à le- ge tribuitur poteſtas vltimæ voluntatis defendendæ
E XE
quo minus interuertatur.
Executor dicitur& is qui de certo articulo cognoſcit ca. ſuper quæſtionum. Extra de offic. delegati.
Executoris adpellatione continetur delegatus cap. ſiquis contra. de for. competen.
Efiba, apud VlIpianum 1.ſi verò.. interdum. D. de iis, qui deiecer. vel effud. lIocus ædium in quo conſidetur col- loquendi gratiâ atqueeo nomine cœnobitarum cano- nicorümve capi:ula dici poſſe apud Vlpianum ibidem cenſet Budæus.
E'ra, inquit Iul. Pollux libro 1. cap.: ε᷑⁵εα α urabu- 7—l. Budæus vbi ſupra de exhedręvſu ſatis ſuperque ediſ ſerit, reiecta explicatiore Accurſij.
Exemplum Cice. vocat, quod ad ſimilitudinem alterius verbotenus deſcriptum eſt: Ex literis, inquiens, qua- rum ad me exemplum miſiſti, Epiſtol. libro 3. Vlpia- nus in l.ceteræ. D. famil. erciſcund. Heredem enim, inquit, exemplum debere dare:tabulas verò authenti- cas ipſum tenere, aut in ædem deponere. I. z.& l.11. D. de eden. Barbari Copiam adpellant.
Exemplum item ſolet dici, quod ſequamur aut vitemus. Exemplar, ex quo ſimile faciamus, auctore Feſto li./. Sed ſæpe confunduntur: vt pertincat vtrumque adfa- Etum, quo doceamur. Cicero pro Mure. Domeſticum te habere dixiſti exemplum ad imitandum. Et rurſus: Ad imitandum verò tam mihi propoſitum exemplaril lud eſt, quàm tibi. Barto. etiam in I. Sempronius. D. de leg. ⁊.aliam differentiam conſtituebat, quod exem- plar eſt ſcriptura principalis, exemplum ſcriptura inde ſumpta. Quodautem ad exemplar adtinet, probatur ex Feſto. exemplum verò provulgato, cꝓpia, ſumitur 1.2. D. de eden. I. fin. D. quando adpell.& alibi ſæpiſsi- mè. In eundem ſenſum vtuntur Iuriſcoſs.
Exemplarij verbol. 47·D. de leg. 2. l.10. D. quemadm. te- ſta. aper.
Exemplum præterea accipitur pro pœna grauiore, quæ ceteris fit documento ad emendationem. Cla d Saturninus inl. aut facta. D. de pœnis. Nonnunquam, ait, euenit, vt aliquorum maleficiorum ſupplicia ex- acerbentur: quoties nimium multis perſonis graſ⸗ ſantibus, exemplo opus ſit. Hinc, exemplum in a- liquem fieri.
Exemplum quoque adpellat Cicero, id quod rem vendi- turus oſtendit emptori.
Exemplum denique accipitur, non autem exemplar, pro ſpecie argumentationis: cùm probatur ali quid ex ſi⸗ mili facto, cum citatione auctoris, ſicut tractat. l.non poſſunt. D. delegibus. Vnde prohibita ſunt exempla iudiciorum priuatorum. l. nemo Iudex. C. de ſenten.& interlocu.omnium iudi. Cùm non exemplis, inquit lu ſtinianus, ſed legibus iudicandum eſt. Hanc tamen reſtringit Bart. Socinus in Tract. Fallentiarum tribus limitationibus, abas tibi perluſtrandas relin quo.
Exemplum pro conſequentiis ponitur in l.. D. de con- ſtit. principum 1.14.D. de legib.
Exemplo pernicioſiſsimum, peſsimüúmve: Et
Exempli iniqui res l. 14. D. de legat. 2. 1. 47. D. de iudic. Sic—
Exemplo malo,& peſsimo l. /ad 5 C. Macedo. I. z3. D. de re iudic.& his verbis,W—
Exemplo,& adexemplum vtilis actio ſignificaturl. 13. 5. ſi
procurator. D. de actio. empr. l.1⁶.& l.penuiſt. D. de in-
ſtitor, alids nudam ſimilitudinem ſignificant illa ver- ba l. 27. in fine. D. de donat. l. 7. D. de inſtito. l. 6. C. de inofficio. dona.
Exemplaris ſubſtitutio, vide infrà Subſtitutio.
Exempta actio dicitur quæ intendi poſſe deſiit l. ſed&ſi. S.actio, D. ex quib. cauſ. maio.
Exemptile dicitur quod eximi poteſt l. argumẽéto. S. pen. D. de aur.& argent. leg.
Exemptio apud Pontificios eſt vbi aliqua conuentualis
eccleſia

Rlletaciamus, ud r A„
4 Perinenn „LAcero prollud ApPlum ad imitaad 1 am mihi Propol e
N uleno. M
4*
H
quando adocll.d 3 4 4 mvtuntur luriſco 14
4 leg. 1.1. o.
ipiturpropau u. d0 ad emendatton e acta. D. de pœnu rum malesciaut aimium malis]. us fit. Hünc, ei s
llat Cicero ii
zitur„non autem—+½ 18: cùm prodarc I onc auctoris,Iq
Vnde Pra 2. J. nemo luder„ al
8⸗
L 1. Cum noneic 2 iudicandume] u, tibi perlutranc 7 tur l»
ientiis Pont Adc legid⸗
um 3 4 um, peſstmar g
O. de legat.*
urinf
Hmaio.,. 1, oot
eximi pe N
E X E eccleſia canonicorum ſecularium, vel regularium, mo nachorum, vel monialium immediatè ſubeſt Papæ. Exemptionum genera duo ſunt: vniuerſalis, quæ cum vyniuerſitate iuris ad Papam ſpectat, ita, vt nec metro- politano, vel diœceſano nihil iuris maneat in eadem. Particularis quæ pro parte certis caſibus ab eorum iu- riſdictione eximit. vide c. cùm perſonæ. vbi interpre- tes. de priuileg. lib. c.
Ex empto verba aliquando procõtractu emptionis acci
piunturl. ædiles aiunt. D. de ædilit. edict. Quandoque pro actione illa ciuili l. iuſtiſsimè. 5. proponitur. D. illo titu. Ex eo vino formula, quid ſignificet, docet Iuriſcoſs. D. de vino, triti.& oleo lega. I.ex eo. 1 Exequi pro conſequi poni in 1. 2. C. famil. erci ſc. putat Albericus. Exequi, punire,& vlciſci.§. fina. Inſtitut. de iis, qui ſui, vel ali. iur. ſunt,& tunc ad magiſtratus, cognitoriſꝗq; „perſonam refertur l.z. D. de iis, qui ſunt ſui. ¹ penult. D. de extraord. criminib. Tranquill. in Cæſare ca. 67. Hinc Executionem publicã habere dicuntur crimina, quæ pu- blicè coerceri ſolent,& quorum nomine publica iudi- cia conſtituta ſunt, vt adparet ex collatione l. 200. D.
de verb. ſign. cum I. i1· in fin. D. de euict.& I. 7.§. at qui.
Hinc
de iniur.
& alio ſenſu
Execurores pœnarum 1. 7. D. de minorib. Accipiuntur
Executores, vide ſi uprà, Executor.
Exequi aliès ſignificat declarare. Cicero Varroni: Occul tiora habeo, quæ vix verbis exequi poſſum. Aliàs acci- pitur proagere iudicati, formula in factum, vel offi- cio iudicis. l. intra.& l. fin. D. de re iudic. Aliàs perfice re, ad finem perducere. Hinc dicti ſunt Executores pu- blici iudicum miniſtri, quorum officium eſt, vt man- data& ſententias ad effectum perducant. l. executo- rem. C. de execut. rei iud.
Exequi tranſlatitiè, eſt tranferre pœnã in leuiorem com munémque modum, qui ad illud delicti genus non multum pertineat. VlIpianus in l. 1. D. de iur. patro. Pa
tronorum querelas, ait, aduerſus libertos, Præſides au
dire,& non tranſlatitiè, hoc eſt non promiſcuè, non vulgariter, non indifferenter, ſed pœna facto appoſita ſeu conmuenienti.
Exercere, eſt lucrum facere, vt in Tit. D. de exercito. a- ctio. Et profectò in omni re, etiam literaria, nulla eſt
ad lucrum commodiorvia, quàm exercẽdi,& frequen-
ter tractandi. b Exercere feras quid ſit, diſces ex l. vſufructuarium. D.
devſufruct. 1 Exercere, varias pro adiuncto verbo recipit ſignificatio-
nes. Dicimus enim Exercere argentariam. Inde Exercitores argentariæ menſæ l. 4. D. de edend. Exercere nauem lI. 1. 5. fi.& l. 4. D. de exercito. b Exercere pecunias I.5. in fi. D. de hered. inſtit. Et
Exrercere fœnus 1. 49. D. de admi. tut.
Exercere vectigalia l. 6. S. decurio. D. de Decurio. I. ſina.
D. de vi public. Cicero pro lege Manil. Quo, ait, tan- dem animo exiſtimatis, aut eos, qui vobis vectigalia penſitant, aut eos, qui exercent, at que exigunt. Caupo nam, ſtabulum l. ſ. in fin. D. de oblig.& actio. l. i. ⁰. cau- pones. D. naut. caup. ſtab. Feras, id eſtagitarel. 6 2. 5.1. D. devſufruct. Poſſeſsiones l.12. D. deinſtru. inſtrum. leg.& Varro li.i. de re Ruſtic. ca. 2.
Exerceri etiam dicitur poſſeſsio, id eſt coli fundus. quo
ſenſu ſumitur apud v ergi lium. in lib. Georgic. Exercere figlinas„harenarias,& argentifodinas l. 15. S.
inde quæſitum. D. de vſufru.Piſtrinum. D. de excuſ.·tut.
Litem, id eſt, perſequi l.z2.§. item ſi. D. de arbit. l. 4. C-.de reb. cred. Inde
E X H 83 fideiuſſor de Exercenda lite I.8. S. poſt litem. D. de fide- iuſlo. Sic
Exercere prouocationem I. 2.§. ei quoque. D. de iudiciis. Cauſſas adpellarionis 1. 4. C. manda. Excuſationis l. penult. D. de excuſ.tutu. 1
Exercet cognitionem, qui eam perſequitur I. 1. D. fi liber.
ingen. 7
Exercere, punire c. non omnis. ſ. q. ſ.
Exercere, petere l.vt verborum. C. qui admitt. vel aperire viam petenti. 4
Exercere quæſtionem, pro torquere,& tortura afficere.
Exercitorem dicimus ceum, ad quem obuentiones& redi
tus nauis omnes perueniunt, ſiue isdominus nauis ſit, ſiue àdomino nauim per auerſionem, recepto in ſeom ni lucro& damno, conduxerit, vel ad tempus, vel in perpetuum. l. 1.§. exercitorem. D. de exercitor. Nec re-
ert, qui exercet, maſculus ſit, an mulier, paterfami- lias, an filiusfamilias, an ſeruus. Sed ſi pupillus naué exercet, exigitur tutoris auctoritas.
Exercitor eſt, qui tam nauim, quàm cauponam, aut ſta- bulum exercet. hunc definit Imper.§.i. Inſtitut. quod cum co.
Exercitus, VlIpianus: Exercitum dicimus, non vnam co- hortem, neque vnam alam, ſed numeros multos mi- litum&c. l. 2. de his, qui notan. infam. exercitus au- tem nomen ab exercitatione traxit. I.1. D. de militari teſtamento. b b b
Exercitio quæſtionum publicarum I.1. D. de offic. eius, cui mand. l. 00. D. de verbo. ſignific. Sueton. in Iulio cap. 1r. Et
Exercitio iudicijl. 15. D. vt legati ſeu fidei commi ſsi no- mine caueatur..—
Exhauſta pars, legatis abſumpta l. 6. 9. patronꝰ. D. ſi quis omiſſ. cauſ.& tot.tit. ad leg.Falci. D.
Exhedra, vide ſuprà E&ε 0.
Exheredare, eſt eũ qui futurus heres eſſet,& ſuus heredi- tate,& ſuccedendi iure priuare. Fit autem exheredatio omnis in teſtamento, vimq́ue ſuam duntaxat poſt mor tem teſtatoris habet. Abdicare verò, eſt familia eii- cere. Atque abdicatio nihil aliud eſt, quàm ignominio ſa quædam emancipatio.
Exheredatio, legis implet voluntatem: Præteririo ſecus. Illa ſolidat teſtamẽtum: iſta infirmat: Illa lege permit- titur: iſta prohibetur. Salom. in l. Gallus. D. de liber. & poſthu.
Exheredatus, hereditate ritè priuatus. Non enim quæ- uis exheredatio ſummouet filium à contra tabulas poſ ſeſsione, ſed quæ ritè facta. vt apud Vlpianum de bon
poſſeſ. Vndeflliis querela ſæpe eſt de inoff. teſta.
Exheredationis formula duplex eſt, aut nominatim, aut inter ceteros, Inſtitut. de exhered. libe.& D. de libe.& poſthu. b b
Exheredatio autem quædam notæ& iniuriæ cauſſa fit, quædam non notæ, ſed bono conſilio I. 18. D. de lib.& poſtu. l. 2.§. ſi quis.& l. 47. D. de bo. lib. Inde
Exheredationis nota l. penultima. D. de bono. poſ. cont. tabu.
Exheredatus filius videtur, non tantùm ſiita dixerit pa- ter, PILIVS EXxHERES ES ToO, ſed& ſi ita: ILLE FILIVS MEVS ALIENVS MRAE SVBSTANTIAE Es TO. l.z. C. de lib. præter. Quinetiam à matre, milité ve præteriti pro exheredatis habentur l. 47.§. fin. D. de bon-lib. b
Exheres, hereditate priuatus Ciceroni lib. de Orato..
Exheredem ſcribere l. 4. D. vnd. libe.
Exheredatum facere l. 24. C. de legat. l. 22.& l. 24. C. de ino ff.teſta.
Exhibere, eſt facere in publi co apud magiſtratum pote- ſtatem videndæ,& adpræhendendæ rei, vt actor co-
piam eius habens, poſsit exequi actione, quod deſtina- uit. l.2. D. ad exhib& Gaius in l. plus eſt. D. de ver. ſig. 1 ii)

E XH
Exhibere, inquit, eſt præſentiam corporis præbere. l.
22. D. de verb- ſigni. l. 246. 2 Exhibere, propriè eſt, extra ſecretum habere. 1.3.§. ait prætor. l0. de bon. libert. Vſus autem exhibitionis la- tiſsimè patet. Et id propriè ad res mobiles pertinet. Transfertur tamen& ad res incorporales: vt, exhi- bere negotium, hoc eſt, moleſtiam- Exhibere amici- tiam: Exhibere doctrinam. ri. Ar.
Exhibens tardiùs, cenſetur non exhibere l.Iulianus ſeri bit. S.vlt. D. ad exhibend. a mei,
Exhibere actionem, mandare actionem, cedereactio-
nem alicui. l. qui iniuriæ. S. qui alienis. D-de furt.dici- mus ctiam cedere actioni, tranferre actionem ad ali-
quem. Gaius in I. quod ſæpe. 5. ſi res vendita. D.de con trah. empt. ttrirz.
Exhiberi, pro, per gratiam relaxari, in l. ad beſtias. D. de
œnis. nec rectè interpretari, nec inde colligi poſſe alleuiationem pœnæ, oſtendit Alciatus capite 28. fe- cundi Parergòn. b b Exhibitio, pro deguſtatione, apud VIpian. in I. 3. de opt- vel elect. leg. 5 b 16
Exhibitio ponitur pro alimentis 1.2 6. 5. fina. D. quand dies leg. l.1. S. non autem. D. de exercito. Plinius, Ex- hibere cibum,& potum I. 1.§.. D. de mune.& honor. Vtitur& hoc verbo in hanc ſententiam Tertullianus in lib. de Idolola.
Exhibere quoque mandare,& cedere actiones ſignifi- cat l.5.S. ſi res vendita. D. de contrah. empt. l. 7⁷. D. de leg. i.S. cum autem. Inſtit- de empt.
Exhbibere diligentiam l. 2. D. de pericul.& commod-rei vend. Negligentiam l. 10. D. de compenſat. Fidem l. 23.C. fam. erciſc.l. 6. C.· commun.vtr. iud. Exhiberi cul- pa, id eſt, præſtari I.3. 5. nunc videndum. D. commo- dati.
Exhibitionis,& deductionis onus l. 3.& I.. C. de aduo- cat. diuerſ. iud. Forte exhibendarum angariarum mu- nus ſignificatur l.vnica. C. ſumptus iniunct. muneris ad om. colleg. pertinere.
Exhibere pro probare l. 1. C. de edilit. act.
Exhibendus, id eſt, procurandus c. cùm amplius extr. de
teſtib.
Exhibere eſt alere& educare l. 1. D. de offic. præf.vr. l.·. D. de lib. agno.l. fi. D. de in rem verſo.
Exigere, ab ex& ago, pro eiicere, expellere.
Exigere aliàs eſt debitum petere, vt exigere pecuniam. Et exactores, qui exigunt. C. de exacto.tributo. alids & propriiſsimè is exegiſſe dicitur, qui id recepit, quod inſtituta actione petebat: vnde exigere ab inui- to accipitur.l.ſdeicommiſſa.. ſi rem. D. de leg.3. quan doque Aſponte ſoluente l. falſus. C. de furtis. Vide Al- ciatum l. verbum exactæ. D. de verb. ſignifi. 1
Exiguiores nummi l. nummis. D. de leg. 3. diſces ex d. I.z. id eſt minores.
Exilium ab, ex,& ſolum factum verbum ſig nificant Fe- ſtus, Nonius,& Seruius, quaſi extra ſolum, hoc autem verbo continetur lata fuga,& relegatio in inſulam 1.
5. D. de interdictis. In l. z2.§. 1. D. de public. iudic. Pau-
lus exilium interpretatur aquæ,& ignis interdictio- nem,& auctor Khet. ad Heren. exules eſſe ſcribit, qui- bus aquæ& igni eſt interdictum. Itaque vitandæ ob- ſcuritatis cauſſa Vlpianus inl. 14. 5. is demũ. D. de bo. lib. dixit, Aut exi lium, quod ſit vice deportationis, vbi ciuitas amittitur. Inde
Exilium deportationis I. j. C. de ſacro ſanct. eccleſ. l.1. C. Th. ad leg. Iul. de ambit.
Exilium relegationisl. 4. D. de pœnis.
Exilium, inquit Cic. non ſupplicium eſt, ſed profugium, portüſque ſupplicij. Siquidem reis olim licitum fuit poſt primam actionem exilium ſibi conſciſcere ante iudicium peractum.
Exiliumtriplex exponit Marcellus, aut certi loci, aut la-
E XII
tæ fugæ, aut inſularis vinculi. l. ſ.de inter.& releg. tam etſi, Budæi iudicio, locum illum corruptum eſſe cen- ſentis, illa diſtinctio elici non poſsit. 1 10 Exilium triplex ponit Archidia. cap. cùm beatus. 47. di- ſtinct. 9reSeh et Exilium voluntarium, quod quis ſua volũtate adſumit. l. aut facta. vbi Bud. D. de pœnis.* Exilium aut temporarium, aut perpetuum eſt l. fina. D. de iniur. l. 13. D. quib. ex cauſ. in poſ.eat. Exul, ſolo patrio expulſus. Quintil. Declamat. 366. Feſt. libro. 1. Ex illo dolio amphoras decem, formula quid ſignificet, docet luriſceof. l. ſiquis ſeruum. D. de leg. 2.
Erx iure manu conſertum vocari, priſci Iuriſcoſs. dice-
bant aliquem, cui lis inten debatur. Metaphora ſum-
pta à bellis, in quibus manus çon ſerere dicuntur, qui cominus gonfli gunt. Ierent. Varroni libro de lingua Latinaß. 1A.
Eximere, diuiditur ineripere,& eximere: vt priùs ſit de manibus auferre raptum: poſterius, alia ratione im- pedire,& moram facere, quò minus in ius vocatus ve
niat,&ſe iudicio fiſtat. l.ſed eximendi. D. ne quis eum, qui in ius.
Eximere diem, eſt prolongare, vt Cato diem dicendoexi
mebat, id eſt, prælonga oratione, cenſendi téẽpus con- ſumebat de induſtria. Sic eximere actione dixit VI- pian. cùm per dilationem effectum eſt, vt iam agi lege non poſſet.
Eximęre eſt quodam modo auferre I. 4. D. ne quis eum, qui.
Eximitur reus, cuius nomen aboletur l. 11. D. de accuſ.
Eximendæ cretæ, lapidis ius I./.& 6. D. de ſeruit. ruſtic. Eximere ſaxum 1.6. C. de donat.
Eximere& eripere, qui differunt, vide in l. 4. D. ne quis enunm.
Exinanire, ab ex& inanire, eleganter accipitur, pro atte- nuare, ſeu minoris efficere.
Exinanire legatis, donationib. hoc eſt, euacuare, atte- nuare,& ad nihilum patrimonium redigere, l. 1.& 3.C. de inoffic. donat.
Exinanitio, euacuatio c. ad apoſtolicam. de re iudic. libr. 6.vbi Archid.
Ex integro, id eſt, de integro.
Bxiſſe è poteſtate dicebantur, qui à mente excidiſſent,&
qui ſpreta ratione, cupiditatum arbitrio præcipites fe rebantur. Forinula ſermonis detorta videtur à luriſ- conſultis: apud quos filij ex iuſtis nuptiis procreati, dicuntur eſſe in poteſtate parentum: niſi emancipen- tur, aut niſi pater moriatur. Rurſus emancipati dicun tur exiſſe de poteſtate parentum.
Exiſtere conditio propriè dicitur, quando mora amplius dilui non poteſt.
Exiſtere heredes adſuos perti Zd
F eredes adſuos pertinet, quòd adpareant,& na ſcantur, non fiant 1.14. D. de ſuis,& legit.& alibi ſæpiſ ſimè.
Exiſtere, operari eſt,& effi cere: qui eſt ſignatus modus lo quendi elegantiæ luriſconſultorum dignus, vt di- xit Zaſius in gloſſ. nouis. in l. in ratione. D. adl. Fal- cidiam.
Exiſtimatio eſtdignitatis illæſæ ſtatus, legibus, ac mo ribus comprobatus: quæ ex delicto noſtro auctorita- te Legum, aut minuitur, aut conſumitur, Auctore Cali ſtr.l. cognitionum. de extraord. oog.
Exiſtimatio aliâs pro fama accipitur: quia, ſcilicet, fa- ma ex vulgi iudicio,& exiſtimatione naſcitur. I. te- ſtium. D. de teſtibus.
... X 3. 5. 3
P ſtimerio ali ds eſt udicium,& arbitratus. Nam exi- ſtimart⸗ ab Æſtimatione proficiſcitur. Cùm rebus æ-
imatis, hoc eſt, perpenſis,& excuſais, poſtea iudica- mus,& arbitramur.
Exiſtimationis cauſſa,(ſic enim legi debet in. ſi in dua-
bus 104

Horartione tenſc i
Lic eximereact 59 nem cffcchmelt ai,
Dagme n(aodis h
do auferre l..D. 9*
men aboleturln ab s ius l.ſ. K 6.D. s. de donat.
— 1 4 dfferunt, rideig..
ire, elegunter acei ur Acere. V
1 1 rionib-hoc eſt, et utrimoniumfed 2
id apoſtolicin i=
gro. atur, qui dment 22 ditatumarbitrit Ne monis detort 1 2* aliter iuftis upt 2 ne parentum:¹t
2 entum. a0
dicitur, qunee f
4/ 1
10.
D. de ſuis, Kles
8
4 G-
fcse⸗uickeg 1
Eronſultorum 8 wisqalin taie
300
8 1
as illeſeſtans, S
1* Alicto 970 20
11 cIA. dmitu
Itraordoog. 9 2*
aa accipituf: 9. 5 9'
erxiſtimatiobe 1
uce(tut
roncll.
ne ſ
m0155 1
tur. Kurſasent 42
4 8
1 SO
dbus 104.D. de diuerſ- reg. iur. non vt in vulgaribus æ- ſtimationis) quæ ad famam pertinet, quæve infamiæ notam inurit P. Decio,& Pet. Fabro interprecibus.
Exiſtimationem lædere,& notarel. 2. D. de iis qui notan. infa.& alibi conſeruare l. 13.5. prætor. D. de iis, qui no. infa. purgare. l.i. D. de iniur.
Exiſtimatione integra,& illæſa. l. 25.de procur. D. Quod H. Modeſtino dicitur aπιιοανυκςᷣ νιμαs. I. 21. D. de tu-
tor. dat. Ex natis gregem ſupplere, id eſt, in locum capitum de- functorum, vel inutilium alia ſubmittere, vt dicunt Vjpianus,& Pomponius l.vetus.& ſequent. D. de vſu- — fruct. 11 1 4 Ex nunc verbum& includit,& excludit ca. frequens. de reſtit. ſpol. in 6. Si hæc verba adponantur in Tnrendia excommunicationis, non eſt neceſſe adiicere, prout ex tunc Clem. 1. de ſepult. nam trahitur ad diem condi- tionis. Innoc. c. præt erea. de adpellat.
Exnunc prout extunc,& Extunc prout ex nunc frequens
Pragmaticis formula, quà ſignificatur extremitatem témporis trahi ad inirium,&tinem trahi ad extremita- tem. Accurſio l. i. C. de edendo. Bartol. l. ita ſtipulatus Lagrande. de verb. obligat. Bartol. l.de pupillo. S. ſi plu- rium. D. de no. op. nuntiat. 3 Ex non ſcripto, ſine libello interpretatur Albericus in é. ſi tibi ſtudium. de mandat. princip. in authent. Aliter ſfumitur in S. ex nonſcripto. Inſtitut. de iure natu. gen- ti.&ciuili.. Exolere, pro deficere, ac vetuſtate quadam euaneſcere. l. 2.§. exactis. D. de orig. iur. Exorbitantia, Zaſius interpretatur, quæ ſunt extralimi- tanea, quæ ſunt irregularia, quæve ſunt enormata,& propemodum abſurda. De his valde notabilis doctri-
na per Angel. iactatur in l. quinque. S.parentes. D. de
in ius voc. Quòd quantumcunque ſint exorbitant ia a-
liqua, tamen propter honeſtatis rationem fit extenſio
etiam ad caſum improprium. Sanè egregia limitatio ad id, quod per manus traditur, in exorbitantibus non fieri extenſionem. 18
Exorcizandi verbo vſus eſt Vlpianus noſter in I. i. in fine princip. D. de extraor. cognit.
Exorciſtæ Firmico lib. 3. ca. 9. Mathel. 1
dum expellunt. vide Auguſtin. in lib. de beata vita. hoc adiuraredicũt, quod& Albericus indicat, apud quem pro adiurare legitur adiuuare, de quo verb. c. ſanè par- uuli.de conſec.diſt. 4.& 79.diſtinct. cap. final. Cui mu- neri in eccleſia qui preærant, Exorciſtæ vocabãtur J.. C. de epiſc.& cleric. l. 121. C. Th. de decurio. Iſidor. lib. 8. Etymolog. cap. 12. EA⸗ Exorciſtæ ex G⸗ in Latinum, adiurantes. Inuocant enim ſuper catechumenos vel ſuper eos, qui habent ſpi
ritum immundum, nomen domini IEs v, adiurantes
per eum, vt egrediatur ab eis cap. 1. 25. diſtinct. ca. exor-
ciſta. 23. diſtinct. iAtt. Expediat, id eſt, conueniat, vel oporteat. c. cùm expediat-.
de electio. lib. 6. Expeditum, Vlpianus in l. contra. S. ſi filius. de pactis, ve
nuſtè accipit, pro certo, explanato, declarato, deci ſo.
Quod& ipſum non eſt expeditum. Idem in l. 2. rem
pup.ſal. fore. non expeditam emptionem, pro difficili,
& ea quæ citò fieri non poteſt. Sic expeditiſsimum,
pro certiſs imo& indubitato, Gaius dixit in l. in vendi tione.5. fin. de bon. aut. iud. poſ.
Expediri, in§. item pretium Inſtitut. de emptione& ven.
Accurſius exponit, id eſt coꝑnoſci. Verius tamen eſt, vt pro explicari, exerceri, celebrari accipiatur.
Expellere& Kepellere, non debet intelligi de armis pri-
uatis,& de facto, ſed de publica executione,& de iu- re, teſte Juſtiniano in proœmio Inſtitut. qui ait, Sed
etiain per legitimos tramites calumniantium ini qui-
EXBPB 84 tates expellat. Vnde quidam docto. falſè tradunt in certis ſpectebus permitti priuatim expellendi facul- tatem.
Expenſæ in rationibus ab ant i quo adpendendarum pecu niarum more dictæ blinio lib.z3. ca. z. Hinc Expenſareverbum apud Scæuolam l. Thais. 41.§.liberta- tem. D. de fideicom. lib. Expenſæ. Nemo qui vltra ſubſtantiæ ſuæ modum ſum- ptus facit, æquoanimo ferendus. Nouell. Vt deter- mi. ſit numer. cler. 5. ex omni igitur. Conſtitut. 3. non oportet vndique ad ſumptus poſſeſsiones conquirere, (Nam id inſatiabili cuidam auaritiæ ſimul,& impie— tati proxi mum eſt)ſed ex moderatis facultatibus ſum- ptum temperare. ibid. b Expenſæ, ſumptus ſunt voluntarij:& non neceſſarij. Im- penſæ verò funt vtiles,& neceſſariæ. Expenſæ debentur variis ex cauſis: aliès ex victoria to- tius cauſſæ, de quibus tractatur in l.properandum.§. ſin autem alterutra. C. de iudic.& in c. calumniam. de pœnis. Aliàs ex contumacia aduerſarij. Quarum fit mentio inl. ſancimus. C. de iudi.& in cap. delecti. de dolo& contumac. Aliàs ex culpa aduerſarij, qui pro- ceſſum cauſſæ differt, vt eſt conſtitutum in l. non igno ret is. C. de fructi.& liti. ex penſ.& in cap. finem liti- bus. de dol.& contuma. Aliàs ex temeritate eius, qui alium ſineactione in ius traxerit, vt in l. eum quem te- mens. in princip. de iudic.& cap. i.de dol.& contum. ibro G.
Expenfum ferre, eſi ſcribere ſe pecuniam dediſſe. VIpia-
nus ad S C. Trebellia. l. mulier. Dicendum eſt potiùs, fructibushoc expenſum ferendum, quàm fideicommiſ ſo. Obſeruandum autem, quòd non lolam de pecunia, ſed etiam de aliis operibus dicitur. Marcel. ad leg. Iul. repetund. l. lex Iulia. Illud quoque cauetur, ne expen- ſum ferat opus publicum faciendum, frumentum pu- blicè dandum, præbendum, adprehendendum, ſarta te cta tuenda, antè, quàm perfecta, probata, præſtita lege erunt. Iauol. de ſupel. leg. l. qui veſtem communem om nem,& res plurium generum ſupellectili ferre ſolitus erat. Scæuola, quæ in fraud. l. pupillus. Creditores ne- gligentiæ expenſum ferre debent.
b Expenſum ferre dixit Plinius libro z. ca.7. Ferre, pro im- Exorcizare dicuntur, qui per diuina, ſpiritum immun-
putare,& attribuere. l. 22.§. penultim. D. ad§ C. Tre- bellian.““
Experienspro experto l. ex aula. C. de priuil. eo. qui in ſac. palat-milit.
Experiri pro defendere ponitur in capit. 1.de iudiciis. in
antiquis.& ibi hoc adnotat Bernardus. Actionem ta- men intendere ſonat cap. paſtoralis. de cauſſ. poſſe.& proprie..
Experiri intra parietes Ciceroni, eſt permittere rem di-
ſceptandam inter amicos extra iudicium,& cancellos forenſes, vulgus amicabiliter componere dicit.
Experiri, eſt actionem intendere in iudicio. Paul. l.1. de in
ius vocand. In ius, ait, vocare, eſt iuris experiũdi cauſ- ſa vocare. Idem alibi citans verba edicti prætorij in eum, qui vi rapuit: Primo, inquit, anno quo experiun-
di poteſtas fuit in duplum, poſt annum in ſimplum a-
tionem dabo.
Expertes au nullam experientiam habent. C. de tut.& cur. illuſt. perſo. l.1.
Expertus, experientia doctus cap. vt conſtitueretur. ſo.
diſtinét.
Expers, immunis I.1. C. de ſecund. nupt.
Expetere petere l.damus. C. de falſis.
Expetere ius alicuius, curare vt alicui fiat ius.
Expilare, furtiuè fraudare, Inde ahiſ Juriſcoſs. titulus eſt, De crimine expilatæ hereditatis. Et qui alie- nam hereditatem expilauerit, extraordinariè ſolet coërceri.
Expilatores, qui ſunt atrociores fures, hoc eſt, AXoπ⁵-
1 iii)

E XT
rr. Vlpian.l.1. D. de effractoribus& expilatoribus.
Expirare, pro perire poſuit Iuri ſcoſs J.. S.fina. D. de req.
reĩs aεαρα‿ακνε ro decidit,& trausfluit.
Explanare, interpretari- Hinc
Explanatores Ciceroni, qui rem exponunt.
Explicari, id eſt, decidi res non poteſt citra adiudicatio nes& condemnationes. auctor Paul. de procur. l. licet. S. ſi plures. 1
Explicatio, eſt allegatio infirmans ſupplicationem. Et eſt pro actore contra reum. Keplicatio allegatio eſt contra exceptionem. Supplicatio verò, allegatio eſt, quæ replicationem infirmat,& reum adiuuat.
Explicite, non eſt diſtinctè& apertè, vt Canoniſtæ vſur- panr, hoc enim explicatè ſignificat, ſed expeditius& celerius denotat.
Explicitè, id eſt abſolutè l. in prin. D.ad SC. Trebell.
Explorata fides, pro perſpecta& certòè cognita l. vnica. de offic. præfect. rætor. D.
Exploratores, qui ſecreta nuntiant hoſtibus I.. S. explo- ratores. D. de re milita. l.z8. D. de pœnis. Vide Sudam in verbo EEnXoOpaAαν. 25
Expoliati Zaſio eleganti figura dicuntur, qui ſunt priua- ti, qui iacturam in bonis paſsi ſunt. Ita Iuri ſcõ- in I. 1. D. de don. int. vir.& vxo. dicit, donationem eſſe prohi- bitam inter coniuges, neſe mutuo amore ſpoliarent. Sic in l. 2. de bon. damn. is qui detruditur in carcerem propter crimen, non debet ſpoliari bonis antè, quàm feratur ſententia. Spoliari, id eſt, priuari. Et quod Ju- ſtinia.in§. compenſationes. Inſt. de act. dicit, Expolia tum bonis lurifg.inlih. ad ſi.de his quę in fraud. dicit, Exutũ bonis: vt paria ſint, Exui bonis,& expoliari bo- nis, id eſt, iacturam bonorum pati. Vnde interpretes dicti§. compenſationes. verbi Expoliatus elegantiam nö intelligentes, alienum, ridiculum,& planè impium ſen ſum inuexerunt.
Exponere cautionem, epiſtuläãmque dicimus, pro cauere
& emittere epiſtulam l. 25. ad fi. D. de probat. l. fi. D. de conſtit. pecuni.
Exponi dicuntur infantes, ſerui, liberti,& languidi, ſi ſi- ne cura dimittuntur, vel eis alimenta negantur Apa- rentibus, à dominis, vel à patronis. Vt in ca.vnico. de infant.& langui.& tot.tit. C. de infan. expoſit. Hinc
Exponere filium 1.29. D. de manu. teſt. Et
Expoſitus filius l.. D. de iur.& fac. ign.
Exponere enim ali qui ſolent relegatopietatisofficio in- fantes vel languidos ante Eccleſias, vt eos alij miſera- tione moti colligant. 87. diſtin. ſi expoſitus.
Exportare, Martian. Exportandus ab Italia, ſivenerit, in
rouincia morari poteſt. l. 2. de export.
Expoſcere,& depoſcere, eſt ad dedendum aliquem ad pœ nam petere.
Expoſtulare ſummiſsim ſeruorum eſt erga dominos, qui apertè conqueri non audent propter reuerentiam. Nec ſemper eſt ſubaccuſare, ſeu adpellare alicquem de acce
ta iniuria, verum etiam vehementer poſtulare.
Expoſtulatio eſt aduerſus eum, quem accuſamus.
Expoſtulationem facere, cum querela apud amicos re-
quirere& quaſi officium amicitiæ in alio deſiderare:
quia ab eo violatum ſit.
Ex præparato vice aduerbij pro dedita opera.
Expres byter, pres byteratu deiectus& depoſitus. c. acce- dens. ſo-diſtinct.
Ex præſcripto agere, id eſt, vt vulgus loquitur, iuxta in- ſtrumentum. b
Expreſſi nocent, non expreſſa non nocent l. expreſſa. 195. D. de diu. reg. iur. ſententia hæc eſt apophthegmatica, plus in receſſu habens, quàm verba ipſa in fronte præ ſe ferebant. Obſeruandum tamen, quòd& ca, quæ ad aliud expreſſum referuntur, aut ex neceſſaria conſe- quentia veniunt, tanquàm expreſſa iudicantur. I. ait Prætor. S.1.. in ſumma· in prin. de re iud. l.aſſe toto. D.
EEXP de liere. inſt. cum ſimil. Hanc elegantem Iuris doctri- nam accuratè& lats proſec uiturlaſon in l. Prætor ait. D. de oper. nou. nunc.& A³ bas in c. olim. Extr. de cen- ſib. alioqui expreſſum, facit ceſſare tacitum. l. cùm ex filio. S. filio. D. de Vulgar.& pupil. ſu bſtit.& plerunque fit latior interpretatio in caſu expreſſo quàmtacito. Quemadmodum(vt ſuperiusdiximus) expreſſa nocèt, ita è diuerſo expreſſa proſunt,& non expreſſa non pro ſunt, vt rectè colligit P. Faber in d. l.195. per I. ſi mater. I1. S. denique& Celſus.&§. ſiquis autem petit. D. de er cept. rer iudic. Quæri autem ſolet, an, expreſſo vitiato, tacitum vitietur. Hoc obſeruãt interpretes in rubr. D. de vulg.& pupill.vbi colligunt regulam cum extenſo. nibus,& reſtrictionibus, quas limitationes,& fallen tias vocant. Sed& illud quæri ſolet, an quod ex men- te,& ſententia legis eſt, expreſſum dicatur. quod fuſè diſputat Bartolus noſter in l. Prætor ait. in princip. D. de oper. no. nuntꝗ.ʒ 3
Expreſsim, diſertè, nominatim. l. 98.. 3. D. de ſolut. auth.
cxteſtamento. C. de collat..
Expreſſum, id eſt, repetitum l. item quia. in fine. D. de pact. 1 12
Expromittere eſt nouandi animopro alio promittere. l. fi. D. ad Maced.& alibi ſæpé.
Expromiſſores adpellantur, qui alienam in ſe obligatio- nem, vel fideiuſsione, vel nouatione ſuſcipiuntl. 10. D. de pigne-actio. Aliquoties rei adpellantur l. 7. 5. ſer- uus. D. de dolo.& alibi ſæpiſsimè.
Expromiſſores planè alios à fideiuſſoribus accipiendos eſſe oſtendunt. l. 37.in fi. D. de operis lib. l. z3. D. de con trah. empt: S. venditæ. Inſtit. de rerum diuiſione. in qui- bus locis à fideiuſſoribus Expromiſſores ſeparantur. Hoc illo generalius nomen eſt.
Expugnatur nauis, cùm ſpoliatur, aut mergitur, aut diſ- ſoluitur, aut pertunditur, aut vela conciduntur, aut anchoræ inuoluũtur de mari Caliſtrato. D. de incend. rui. nauf.
Expungere Budæo punctis circunducere,& tollere,& rem quaſi confectam è codice eximere. D. de diuer.& temporalibus præſcriptionibus.& l. penultim. O. de re militar.
Exquæſtor in epiſt. de Nouo Cod. fac.. i.& alibi.
Exconſulem interpretatur Iſidorus libr. 17. Etymo-c.x.
Conſularem, qui conſulatu abierit. Sic eodem
ſenſu b Excurator apud B. Auguſti. epiſto. 8. in reſcripto Impp. Conſtanti.& Maximi. Exmagiſter l. 1. C. The. de ann.& trib.& C. de nou. Cod. faciend. 2 b Expatritius. l. z. vbi Senat. vel clari ſs. Excubicularius l. 13. C. de excuſ. mun. libr. 10. 1. 1½. 0. The. de extraord. mun. Exprincipe dignitas. l. 4. C.de princip. agen. in reb. Ex magiſtro officiorum l. 1. C. de ſilentiar. Marcellinus libro 22.
Ex proximis l. vnic. C. de magiſt. ſac. ſcri.
Ex proximo libellorum Marcellino lib. 22. apud quem re perias ſimilia nomina eod. lib. b
Exrogare ex lege vetere quid exi mereper legem nouam, Feſto lib. ⸗.
fX ſeminario, id eſt, ſtirpitus. Sic Vlpi- interpretatur in
l.vitem. S. quòd ſiquis. arb. furt. cæſ. D.
Extendere eem el eam ampliare ad non expreſſa c. fin. s. fi.necleric. vel mona. Vnde vulgata doctrina eſt, in fauorabilibus extenſionem fieri oportere, ſi ſit idonei- tas rationis. l. illud. C. de ſacroſan. ecc.
Extenſio quando fieri poſsit, docet A. Alciatus in lib. de verb. ſignification.;3.
Exter heres, pro eo qui non ſit domeſticus,& ex familia & nomine teſtatoris non eſt Papinianus poſuit inl. pe- to, Luci.§. Ü. de legat. 2.
Extorres

Rur AII 4! AMlenam 99
Vel nouatione t M. uoties rei ad 1 1 dſrpileind n 1.„
8104 4 kdeiuforidt ag nb.D. de perisli 4 nſtit. dereumd 1003 Erpromifi 1. somenett. 1
pollatur, mneh e
lutur, autreh cd bi de mari Culifteut
ſtis circunduces 4e ecodiccerimers pcionibus.& pEε 1
00 Cod. fac.4.- 11 ur Iſidorus lir. ſulatu abient.
ſti. epiſtosien 1 .
8
c unn. KtridK 4
at.vel clariſſ.. mnlbs e. lc excut-munm. 1
ncio- Aen 4.0 de princi 2'
1.1·C. de ſllenti
——--»-
EX T
Extorres, exules ſunt, quaſtextra terram eiecti. Alcia. in l. nemo clericus. C. de ſum. Trin.& fid. Cath. Extra pro præter. l. diximus. D. de excuſa. tut. ali quando pro poſt. l.z. S. ſed ſiextra. D. ad exhib. Extrahere iadicium eſt prorogare. l. 10. D. ad exhib. Extranci heredes intelliguntur, qui ſubiecti non ſunt teſtatori Gaius lib. z. Inſtitution. titul. 3. difinit Ex- traneos heredes, qui nullo propria quitatis gradu te- ſtatori iunguntur, ſed eos quiſque pro ſuo arbitrio ſcribit heredes. Adpellantur& extrarij 1.36. D. de bo- nis liberto. 5 Extraneus poſtumus apud luſtinianum, Inſtitution-de legat.& alienus idem valent.& Extraneus accipitur, qui ſuus teſtatori heres non eſt& ita Theoph. titu. de bono- poſſeſsion. à& νλκ χ, ait,*οέα ν 1 8 4ℳ⁴νν— ,6αεννισ μυιοσςσ.· At in I.6. D.de ven.in poſſeſsi. mittẽ. extraneus paulo generalius accipitur, qui nallo teſta
tori vinculo coniunctus eſt.
Extraneum in quæſtione dotium intelligimus omnem citra parentem virilis ſexus in poteſtate dotandam
perſonam non habentem l. vnica. S.extraneum. C. de
rei vxo- act.
Extraria vis I. 31. s. fin. D. loca.
Extra ordinem fit, quod contra legitimum,& cõſuetum iudiciorum morem,& ordinem fit.
Extra ordinem itaque ius dicitur, prætore, præſidéque coguoſcentel. 1.§. medicorum. D. de var.& extraord. cog. l.z. D. ex quibus cauſ. ma io.
Extra ordinem, hoc eſt extra aliquam ſolennitatem. S. fi. Inſtit.de interdict.
Extraordiné, id eſt, officio iudicis l.. D. de ſeparation. bonorum.
Extraordinaria crimina docentur titu. de extraordina. crimini. D.
Extraordinarium dici non debet, quod ſolenne eſt l. om- nes omnino. C.de anno.& tribut. lib. 10.
Extraordinariæ perſecutiones adpellantur, quarum co- gnitio ad prætorem pertinebat, veluti. de fideicom- miſsis 1. 178.5. actionis. D. de verbo. ſig. non enim per formulam iure ordinario fideicõmiſſa, ſed apud pro- prium prætorem petebantur, vt Vlpia. in Inſtit. ſcri- bit& indicat l. 83. in fi. D. de hered. inſtit.
Extraordinarium auxilium eſt in integrum reſtitutiol-
16.D. de mino. quòd tota ex Prætoris cognitione pen deret, neque vlla actione peteretur l. 24. in fine. D. eodem titul.
Extraordinariumremedium I. 12. D. vt in poſſeſsi. legat.
uod non ex edicto prætoris, ſed proprio, ac ſpeciali Teerero eius proficiſcitur I.12. D. vt leg. no. caueat.
Extraordinaria actio l. 2.S. inter. de actio. empti. quæ de militia datur, vt deſalario I. /⁶. 5. fi D. mand. ita eriam adpellabantur eæ actiones vtiles quæ ex cauſſa inter- dicti hodie redduntur.. fi. Inſtit. de interdi t. Qua de
cauſſa rubrica, De interdictis, in Pandectis ita conce ta fuit de interdictis, ſiue extraord. actio, quæ pro his competit. 4
Extra ordinem damnari eos traditur, qui per calumniã actionem iniuriarum inſtituerint 1. 43. D. de iniur. Nam iure legitimo calumnia, in publicis duntaxat iudiciis vindicatur l. 1.§. calumniatores. D. ad SC.
Purwpill.
Extra ordinem de priuatis iudiciis agitur, cum accuſa- tio criminaliter contraà, quàm iure ordinario fiat, in- tenditur.
Extra ordinem in. fi. S. fi. D. quod met. cauſſa. fieri dici- tur, quod per adparitoris iuſsionem, cognitione non habita, extorquetur. Nam rectè atque ordine per iudi- cem id fit. b*
Extra ordinem exequi decreta ſua dicuntur Prætores, cùm adparitorum miniſtrorümque ſuorum vel, ſi res
poſtulat militum manu exequuntur l. i. D. ſi vent. no-
E X 1 b 85 mi. mul. l. 3z. D. ne vis fiat ei. quod ciuiliter,& ordine per arbitros, iudicéſq; echgd 1.15. cum ſuis§s. D. dere iudicW. Extra ordinem cogi quis dicitur, pignoribus captis vel multæ dictone I. 1. D. de admi. tuto. Extraordinarium commodum l. 239.§. munus. D. de ver- borum ſig. b 3 Extraordinaria munera l. vnica. de vaca. publicorũ mun. lib. 10. Et Extraordinariæ indictiones I. fi. C. de mu. patri. libro 10. quæ extra ordinem imperantur l. 6. D. de vac. mu. quæ non Alege§ C. vel conſtitutione principum, ſedex improui ſo per magiſtratus iniunguntur I. 8. 6. qui mu- neris. D. de vac. mu. 4 Extraordinaria iudicia, in quibus conceptiones formu larum non obſeruantur l. 47. D. de negot. geſt. Et hæc ſola hodie invſu eſſe, ſublatis ordinariis, luſtinia- nus tradir titul. de ſucceſs. quæ per bono. vendit. fie- bat in Inſtitu.& de interdict. s. fi. Inſtit. Extraordinaria crimina adpellantur, de quibus quæſtio lege nulla conſtituta eſt, proinde nec pœnaà certa vin- dicãtur, ſed arbitrio iudicis coërcentur, qualia ſunt, abigeatus, ſepulchri violati, ſtellionatus, crimen ex- pil. hered.& alia crimina, de quibus lib. 47. Pand.agi- tur I. z. D. ad Turp. l.i. C.vbi de cri. agi opor. Sed& om- nia admiſſa, quæ nullã legitimam habent definitio- nem, coërcitionémve extra ordinem coërcentur, pro æſtimatione iudicis pœna impoſita 1. 8.§. ſi in locum. D. de religioſ.& alibi ſępiſsimè. Extraordinem ius dicebant, qui magiſtratus non erant: ſed vtilitatis cauſſa extra ordinem conſtituebanturl. 7. D. de offic. Proconſ. Extra ordinem indictæ feriæ, quæ ſtatæ non ſunt, neque ſollennes, ſed repente indicebantur l. 26. 5. ſi feriæ. D. quibus ex cauſ. maio.
ENxtra ordinem de criminibus cognoſci dicitur, cũ ex-
tra antiquum ordinem,& formam moribus legibũſ- que publicorum iudiciorum præſcriptum cognoſci- tur I. 15· D. de pœnis.
Extrauagantes, aliquot ſanctiones Principum ſunt, di- ctæ, quòd ſint extra librorum iuris ciuilis contextum Kecnon atazduals eſt conſtitutio Lotharij Saxonis de feud. non alie.& diui Friderici, de pace tenenda. & de Sacramen. puber.ſpontè factis non retract. Item de priuilegiis Eccleſiæ, Friderici Imperat. eius nomi nis ſecundi- Item de Maieſtate læſa: déque Kebelli- bus edictum Henrici ſeptimi:& rurſus de pace Con- ſtantiæ, duorum, Friderici Imp.& Henrici Komano- rum Regis ſexti- cum nonnullis aliis principum ſan- ctionibus publicis, iuris libris necdum adiunctis, ſed quæ in Archiuis Imperij in reipublicæ vſum con- ſeruantur.
Extremitas Aggenno Vrbico eſt finitima linea, quę in- teruenit, aut per iter publicum quod tranſcendi non poteſt. b
Extremum iuriſdictionis in l.vnica. D. ſi quis ius dicen ti nõ obtemp.varij variè explicant. Tu rem expende, & vide ꝛ Baoκud.
Extricare propriè ex tricis eximere. Extricatæ margart- tæ ει σσαναμνν erpurgatæ& mundatę,& expolitæ. l. 27. §.19. D. ad leg. Aquil. contrarium Intricare.
Extrinſecus, id eſt, extra naturam rei. l. ffuminum. 5. ini- tium. D. de damno infecto-Aliter ſumitur. C. de bonis
quæ lib. l.cum oportet.
Extunc, ex illa hora& temporis momento, quæ dictio extremum tempus ſignificat. loan. And. c. quàm ſit. de elect. lib. 6.
Extunc, id eſt, intra vnius menſis ſpatium. c. quamuis. S. ſinautem. extrà deoffi. ordin. 3
Extunc, id eſt elapſo anno. c. cum contumacia. de heret. lib. 6...
1 v
*
—————„·a

E A B
Extunc quandoque elapſo termino 2d renosetiomg gra-
uaminis præfixo. c. ſi 4 iudice.de appell. ibro 7. Qan⸗ doque ſonat, elapſo decendio capi. 1. de ſepu turis li
ro 6.
Leheer⸗ ex l.). D. ad exhibend. quid ſit, diſces.
Ex virili fexu, ſeu per viriſem ſexum,& per lineam viri- lem deſcendentes differunt. Nam primo caſu etiã fœ- mina ex filio, vel nepote nata continebitur ſ8 ecundo non continebitur. Non enim per lineam deſcẽdit, ni-
ſi qui in linea eſt. Kecentiores interpretes in l. Gal- lus. D. de liberis,& poſtum.
Tr HESAVRIIVRIS CF VII. IS E I C4 NO
NfICI LIBER SEXTVS. F
ODſLITERA fola adiecto punctulo, non ſolùm filium, ſed& fratrem ſignifi- cat Ciceroni in Bruto. Feſtiuitate, ; ait, igitur& facetiis, inquam, C. Iu- 99 lius L. P. vbi F. litera fratrem denotat. ES †³ Nam, teſte Pediano in Oratione pro Sauro, Is C. Julius habuit fratrem L. lulium. Alio Ciceronis loco F. filium ſignificare obſeruauit P. Vi- Gtorius. Q. B. tibi Sal. dic. 4—
Fabertignarius dicitur non tantùm, qui tigna dolat, ſed & omnes qui ædificant l. ferri. 235. in fi. D. de verborũ ſig.vbi qurdam ligna legunt.
Fabri generale nomen eſt. Dicimus enim Fabrum ligna- rium vt apud Paulum lib. z. Sentent. tit. 6. Fabrum ar- gentarium l. 39. D. de aur.& arg. leg. Fabrum vaſcula- rium I. 31. D. locat. Ferrariũ apud Plautum in Rubrica Plinium libro 14. capi. 4. Frarium Plinio, libro 34. cap. 8.
Fabiana lex, vide infrà Lex.
Fabiana formula à Fabio dicta ad eorum reuocationem pertinens, quæ in fraudem patroni alienata ſunt, toto titu. D. ſi quid in frau. patro-
Fabrica generale nomen eſt. In conſtitutionibus pro ar- morũ factione acgipitur, idque ſpecialius, authen. de armis.
Fabrica, pars eſt architecturæ à Vitrunio ſic definita, Fa brica, ait, eſt continuata, ac trita vſus meditatio, quę manibus perficitur. Latinis ſonat quoruncumque Fa- brorum officium.
Fabrica apud Pontificios pro ſtructura, ſic ſumitur. 12. q. i.c. futuram. quem citat Albericus in Lexico apud quem falſo legitur ſtatuta pro ſtractura. Fabricæ au- tem in imperio Romano præcipuæ 19. erant, videlicet in Illyrico. in Italia ſ.in Galliis 8. Eräntque ſub di- ſpoſitione magiſtri Officiorum, quemadmodum No- titia Imperij teſtatur.
Fabricenſes in Impp. conſtitutionibus appellantur, qui
inſacris Fabricis arma cudebant l. 1r.& toto titul. C. de fabricen. lib. 11.& Nouell. 85.& l. fabricenſes. C.de Decurio- lib. 10.
Fabriles operæ, operoſæ l. fabrilis.. D. de operis lib. l. penul. D. de præſcri-verb.
Fabula res paſsim vulgata, etſi vera ſit, afando dicta, cé- mentitia traditio l. antiqui. D. ſi pars hered. petat.& in proœmi. Inttitut.
Facere, verbum generale eſt l. verbum facere. D. de verb. ſignif.cuius hæc verba ſunt, Verbum facere omnem omnino faciendi cauſſam complectitur dandi, ſolus
di, numerandi, iudicandi, ambulandi.
Facere oportere ſignificat, abſtinere ab eo facto, quod
contra conuentionem fieret,& curare, ne fiat I. 18 9. D.
de verborum ſignificationibus. Facere pofſe, vel nan poſſe intelligitur, qui ſolidum ſoluere, vel non, poteſt 1. 21.§. fi-rer. amòt. quatenus Facere poteſt, id eſt, eius facultates patiuntur..pen. Inſtit. de actio. C. Harme- nopu. Aεααιταέν oas.
Facere poſſe dicimur illud quod honeſtè,& commodè
facere poſſumus, atque ita L. Komanus reſpondit cõſi. 364 nu. 6.per l. nepos D de verb. ſig.
Facere, plus eſt quàm pronuntiare l. ſi tamen. 8. ei qui ſer-
uum. D. de ædil. edict.
Facere, aliud eſt quàm reficere l. 3.§. penultim. D. de itin.
actüque priu. l.1. S.j.de via publica reficienda: Inter- pretes tamen apud luriſconſultos hoc verbum pro
reficereaccipiunt, vt inl. ſi ſeruus ſeruum. S. ſi cali- cem. ad legem Aquiliam. l. Mutius. derei vindi. I. 1. de mortuo interendo. b
Facere nomen cum vineis, hoc eſt, facere ſupputationẽ reditus vinearum.
Facere iudicatũ, hoc eſt, ſoluere id, quod ſentétia con- tinet, obtemperando ei. Inter alia enim Facere, ſigni- ficat ſoluere, vt& in l.vlti. C. de rebus creditis.& in l. ſunt qui. D. de re iudicata.
Facere poſſe videtur,& qui dolo fecit quo minus poſsi- deret I.6 3.S.tempus. D. pro ſocio. 1
Facere iuſſus, vt centum habeam, centum dare cogen- dus eſt: hoc enim illis verbis ſignificari creditur l. 73. D. de leg. r-
Facere medicinam, exercere l. 26. D. de ope. lib.& Facti- tare apud F. Quintilianum lib.. cap. z.
Facere, procreare I. cùm ſatis. C. de agr.& cenſit. lib. 11.& ſolicitare, vt ne facias furem, id eſt, ſolicites vt fur fiat.& ſoluere l. fi. C.de reb. cred.
Facere, pro dare etiam interpretamur. in l. ſi heres. D. de legat. 1.
Facere damnum, pro pati damnum, accipit Paulus in l. Proculus. D. de dam. infect.
Facere ſic eſſe, eſt fingere factum,&(vt vulgò dicunt)po- nere caſum.
Facere non oportere, quid ſignificet, declarat Vlpianus inl. facere. D. de verbo. ſig.
Facere non poſſe dicimus ea, quæ negat natura, vellex, vel pietas, vel exiſtimatio, vel verecundia, vel hone- ſtas publica l. filius qui.& l. ſi quis inſtitutus. D. de conditio. inſtit.
facere paria, non eſt verbum Hiſpanicum, vt Accurſius dixit, ſed vſitatum Latinis auctoribus, quos citat Bu- daus. Scæuola de ſtatulib. I. fi. ũ. argétarius. Paria face re, interpretatur, reddere iuſtas rationes,& totũ debi- tum ſoluere, vt expenſaparia ſint acceptis Anto.Aug. lib. 4.c. 12. Caliſtratus in l. ſemper. s. Conductores. de iur. immunit. accipit Paria fiſco feciſſe, pro ſatis fe- ciſſe,& ſatis dediſſe. Alc. in libr. rationum ait, Ab vna pagina acceptum deſcribitur, ab alia expenſum vnde paria facere dicitur, qui tantùm accepit, quantũ ex-
pendit. V ide. Bud. l.. D. de iureimmu.
facere partem coniuncto, id eſt, efficere, vt partiarius remaneat, nec totum accipiat. E diuerſo, collega tũc alteri coniuncto partem non facit, quando eo à parte ſua excluſo, legatum exvtriuſque partibus recipit. Et hoc eſt, quod vulgò exregula affirmatiua dicitur, Qui ad partem admittitur, partem coniuncto facit: id eſt,
id efficit, vt coniunctus non plus parte ſua recipiat. Sic ex regula negatiua: Qui ad partem non admitti- tur, partem alteri non facit, id eſt, non impedit eum, quin totum accipiat. Quando verò coniuncti partem collegæ faciant, quando non faciant, leges mirificè variant, quas tamẽé doctè Zaſius in Intellectibus ſuis explicat.
Facere reum, idem eſt, quod accuſare,& indicare l. ſi ve-
ris. C. de fid. inſtrum.
Facere ſponſionem dicimur, cũ alius alium fore victo-
rem

do„ Atenagg. dere h 7.5 hem 62 kerlalte i 8*½ 1
hn. lut gun.
1.D.ge Ag
qui dolo ſeci l 4 f0l0 1
*
4 tis Cdeagr.à;. turem, udet, 5ef
4 E A FNo Ckec.
damnum, ꝛcci ntect. 1 factum,&(mwü 10
8 ſgnilcct, dec t
ed, quæ negat tui tio, vel verecum 1. Kl. ſi quis ia
—
um Hiſpanicud Wi nis auctoribus, u
ol lib. 1.H.Hatgetd.
5
re iuſtus rationt.
D.deiureimmü 1 i deſt, efices Na cipiut. Bdiuei K9 n0n ſacit, qu eur vtriuſque par b alhman A¹¹ ren caums Mu ¹ n lus d 2 Jir . dpe e cſt, 20 am . ndo ſerdc In
— ciant: 6 7r a lo¹ d 71 Fr .„liu H zliu 4
FE A C
rem affirmat. Martianus I. 3. de aleat. Quibus ſpon- fionem facere licet. 3 Facere damnum eſt periclitari& incommodum accipe- re ex re aliqual. Lroculus. D. de damno infect. Facere exemplum in Dauum, punire vt exemplo ſit d. l. proculus. 3 1 FPacit heredem, qui moritur, vſitatiùs pro relinquere heredem. Facere mecum, pro ſentire mecum: Hinc Doctores di- cunt, Illa lex, vel textus facit ad hoc quo, ſignificatu etiam aduocati Galli vtuntur. dicunt enim ſæpiſs imè 7el texte fauli our.& c.
Facere aliud, quam reficere I. 3.8. penultimo. D. de itin.
ctuque priuato. B1 Facere poteſtatem iudicandi Alciat. rub. C. de in ius vo- ca. promiſsionem, remiſsionem I.i. D. quando appel. fit. Kapinam l. penul.§. matre. D. de lega. 2. ſuſpectum tutorem delegare e probatolea⸗de Kurpupe b Facere ſyngraphas, eſt vulgò obligatienes, ſchedulas, &ſigna darc. Facti elle cenſentur, quæ alterius tantùm partis volun- tati innituntur. glo. S.ex cõditionali. de verborũ obli- gationibus. Hinc eſt, quòd animi declaratio, ex regu- la ad heredes non pertinet l. inter. S. Stichũ. D. de ver- rum obligatio. Factionis ſignificatio aliès honeſta eſt, vt factio teſta-
menti: Aliâs inhoneſta, vt in I. 2.§.& cùm placuiſſet.
D. de orig. iur. accipitur enim pro diuiſione, ſeu con- ſpiratione in diuerſa ſtudia, cùm aliqui ſe principes in ciuitate faciunt, quos alij ſequantur. Vnde factioſi ſunt dicti: quoniam amant factionem, hoc eſt, di ſcor- diam& ſeditionem. b
Tactiones faciendi Cicero in Topic. cui teſtamenti fa- ctio nulla eſfet, id eſt facultas. Factio non modo fa-
ciendi, ſed& capiendi facultatem ex teſtamento ſigni
ficat.l.filiuſfa. 16. D.de teſta. b
Facies gelaoeuus,& Operis,& ædificij& locorum& pa- trimonij l.32. S. item reſpondit. l. ſ. S. quod autem. D. de admi. tut. l.1. S. opus. D. de no. op. nunc. l. 9. 5. ſi inqui linus. D. loca. l. fi. D. de termi. mo.⁸
Factores qui ſcelus ipſi admittunt l. 6. S. qui præpoſitum. D. dere milit. b
Factiones publicanorum. l. 2. D. de publica. Factio latro
num I. 11.§. pen. D. de pœn. b Factiones agitatorum in contrarias partes diuiſos gre- ges accipe L.I. C. The. de equis Curulibus& Feſt. li. ë.
Ferhat hæ pannorũ coloribus diſtinctæ Sueto. in Do-
mit. cap. 7. b. Factionarij l. fin. C. Theod. de equis curul.& domini Fa-
ctionum, Sueto- in Nerone capi.ſ. Quærentibus, ait,
dominis factionum&c. de his Lampridius in Com-
modo.
Factum iuri opponi ſolet l. 38. S. hi qui ſunt. D. de verbo-
rum ſigniſicationi. I. 41. D. de pecul. Facti igitur quæ-
ſtio iuris quæſtioni aduerſatur. Facti quæſtio, quæ in
facto verſatur,& conſiſtit l. 25. D. de neg. geſt. l. 16. D.
de ſtatu homi. Voluntatis quæſtio, facti eſt l.z. D. de
aur.& arg. l. 41. 1.94D. de verborum obligationibus l. 1²2. e verb. ſig.
Facti eſſe dicuntur, què infacto conſiſtunt l.. ſi vſus fru
ctus. D. ad leg. Falc. Quatenus etiam cuiuſque inter- ſit, in facto vel iure conſiſtit. l.2ĩ. D. de diuerſis regu- lis iuris. Facti ſunt ſolutio, venditio, traditio. I.7. in fi. D. de cura- to. fur.Sic facti rem accipe k.S. fi vir. D. de acquiren- da poſſeſ. b in Factum actio videſupra Actio in factum. Factum ſubftantiuè res geſta l. ſifamil. D. de iuriſdict. om. iudic.—“ Factum,& geſtum adlaxeνα, nihil diſtat I. licet. D. de verb-ſignif.
. rem verſ. Factum notare, pro pœna infamiæ notare, teſte Bal. in l.
EAA L. 8G
Factum in§. ſires legata. Inſtitu. de lega. interpretatur ibidem Accurſius, moram. Theophilus dolum. Cre- derem etiam de culpa accipi poſſe. Tu textum illum lege,& perlege.
Factum, idem noſtris quod caſus, ſpecies, ſine cuius re- ctta notitia impoſsibile fuerit certã iuris,& actionis rationem colligere: quippe quòd in caſu,& facto ius eſſet poſitum. lulian. reſpond it,& exemplo declarat in l.ſi ex plagis. S. in cliuo. ad l. Aquil.& Vlpianus inl. cùm duobus. in principio. Pro ſocio. Quo modo au- tem factum rectè diſcernas, inuenies apud Olden- dorpium in de Formula inueſtiga- action. vbi ille ad- monet, vt cognita facti ſpecie, quid ius de eo ſtatuat, conſulamus luriſconſultos& imperatores, non re- pertoria. Factũ, vel ſimplex, vel multi plex eſt: venrúntque in eius conſideratione circumſtantiæ rerum, perſonarũ, tem- poris: vnde non vnam, aut alteram eius partem, ſed totum expendere oportet, l. bona fides.D.depoſiti.Itẽ dicitur, quod eſt redditum. Pomponius, Faciendi ver- bo, reddendi cauſſa etiam continetur,& quod non fa- Stum compræhendit 1. 2.§. item ſi in facto.& in l.vbi autem s. qui id, quod in faciendo. de verborum obli-
b Patignihue. Fa
um in pactis verſatur, in ſtipulationibus ius conti-
tinetur, auctor Paulus in l. ſi vnus ex argentariis. S. pa- Ctus. D. de pactiis.x.
Factum, quod non durat, factum non intelligitur I. ſi pro
patre. s. verſum.& ibi gloſ.cum multis concor. D. de in
quid ergo. S. quum autem factum. D. de infamibus.
Facultas eſt perſonæ commodum incommodũmque, nõ
rerum, quæ promittuntur. Venuleius in l. continuus-. D. de verborum obligation.& pro facili poteſtate l. ſi quis poſtumus. D. delib.& poſtu.
Facultatem dare, auctoritatem præbere ſignificat.
Facultatem reſtituendi habere, idem eſt ferè quod poſsi- dere l..S. quod ait Prætor. D. quo. lega.
Fænus in pand. Florent. perpetuò ſcribitur non fœnus: tametſi à fœtu, verbum illud deriuent Varro,& alij. Hinc 1 1
Fæneratores, qui fænus exercent. EEE.
Feænebris pecunia, ſub vſuris credita l. ſi fenebris. C. ad SC. Velleia. l.; 4. D. ſi certum peta.
Faida vox origine Theutonica in iure Longobardorum, modò pro iniuria: vt l. ſi caballus. titu. de paupere. Modè pro hoſtilitate, vt llin omnibus. titul. de Llag. liberor. homi.vſurpatur, obſeruatur item ex Conſtitu- tio. Caroli magni ad Legem Salicam, adi ectis cap. 4. appellari Faidoſum, qui hoſtis eſt publicus. Fad. enim
bellum ſignificat, aut immicitias.
Falcarij, qui falce metunt. Ali quando pro cõiuratis ac-
cipiuntur apud M. Tullium in Catilinam Oratione z.
Falces quædam meſſoriæ, quædam putatoriæ,& fœna- riæ apud Juriſcoſſul. D. ſub. titu. de inſtruct.& inſtru- ment. leg.
Falcidia lex plebis ſcitum eſt cùm eam C. Falcidius Tri
bunus plebis Auguſti temporibus tulit. Euſebius in Chroni.& Iſido. lib.. Etymol. cap. is. modum legato- rum conſtituit l.1. D. ad Ieg. Falcid. VlIpianus Epito. titu. 24. Falcidia itaque ſæpè pro quadrante heredita- rio paſsim ponitur qui ab herede à quo ſuprà dodran- tem legatum fuit, reti netur. Eſtque hæc propria verbi ſignificatio. Sed& pro aForeions verbum hoc vſurpa tur, quam hereditatem reſtituere rogatus heres ex Se- natuſcõſult. retinet. l.1. S. inde Neratius. l. 8.S. omnes.
D. ad5 C. Treb. IdeGque
Falcidiæ commodum ea portio adpellatur l. 2. in fI. D. ſi quis aliquem teſtari prohib. Quarta, quæ per legem Ealcidiam retinetur l. 5.§.1. D. ad SC. Trebellianum.
Quin

A L Quinetiam portio liberis debita adpellaturl. 8.5.Vn- de.O. de inoffi. teſta. l. 21·C. eo. Falla, veteres dixerunt pro fallacia. Vnde fortaſsis bar- bari Fæloniam, quaſi Falloniam appellant. Fallacia ſimulationi adnexa eſt: calliditas ad ingenium refertur: machinatio, ex præcogitata ali qua inuen- tione, manũque& arte conficitur: impoſtura ab impo ſtoribus, id eſt, deceptoribus, quos& Plànos vocant. Alcia. de verb- ſig. Fallacia, pro cauillatione, ſiue proſophiſtico argumẽto accipitur.. Fallaciter incuſare in conſtitutionibus principum titu.
de abolit.& de calumniat.& apud M. Cicero. 3. Of-
ficiorum.. Fallere fidem in 1.1. D. de conſtit. pecu. eſt contrà„quàm
dictum, conuentũmyve ſit, facere. Fallere promiſſum, eſt illud non adimplere. Fallonia, aliès Felonia, eſt culpa iniuriæ, propter qua Vaſallus amittit feudum. Et eſt Tueamchlps„quæ reſpicit dominum, ſcilicet, quan otribus vicibus ci- tatus legitimè, fidelitatẽ præſtare noluerit, vt in vſi-
bus feudorũ, quæ ſit prima cauſſa beneficij amittédi.
c. 1. Eſt& alia cauſſa, quando infeudauit alia lege quã ipſe habet, vel talem vaſallum, qui feudum deſeruire non horeſtWadtn verò eſt culpa, vel fallonia, quæ non reſpicit dominum, ſcilicet, quando Vaſallus interfecit fratrem, vel filium ſuum, vel filium fra- tris, vel aliud crimen commiſit, quod parricidij ap- pellatione continetur,& plures alias fallonias tam reſpicientes dominos, quàm alios, propter quas feu- dum amittitur, not. Hoſtien. in ſumma de feud. quib. mo. feu. amit..
Falſarius, qui decipiendi gratia, ſcripta publica falſifi- cat. Vide Spec.tit. de crim. fal. pertot. Obſeruandum autem, quòd grauius delinquit is, qui literas falſifi- cat, quàm is qui falſis literis vtitur.
Falſi, vel quaſi falſi pœna, deportatio eſt,& omnium bo- norum publicatio.
Falſitatis ad eſſe tria requiruntur, ſcilicet mutatio veri- tat is, dolus,& quòd alteri ſit nocitum. Quorum ſi alte rum deficit, falſitas non eſt punibilis, iuxta not. per Hoit. Azo.& Tancre. in ſuis Summis.& per tex. in l. quid ſit falſum. D. ad l. Corne- de fal.& l. nec exéplum. eo.titu. C.& l. damus. C. eo. Pet. de Ancha. conſi. 23.& Pau. de caſt. conſi. 49.
Falſum accipiturtribus modis. 1. Quicquid non eſt ve- rum, poteſt dici falſum, etiamſi non procedat ex men dacio alicuius, vel fraude, l. ſi is, qui ducẽta. s.vtrum. D. de rebus dubi. l. ſi quid perfectum. D. de ſolut. I I. Falſum accipitur pro immutatione veri fraudulenta. Quo modo omnia mendacia rectè vocantur falſa. vt Nou. de inſtrumen.& fid. in prin. r I. Eſt crimen gra- ue, quod appellatur falſum: quoties animi dolum ſe- quitur facti executio ad peruertendam veritatem.& ſi- mulandum id, quod non eſt, vt deſcribit l. quid ſit fal ſum. D. adl. Corn. de falſ. Vnde Falso 27 quod vero contrarium eſt. Imperator Philippus in l.z. C. qui ar tut ol⸗uminibne,aquit„captum cura- torem habere debere, falſò tibi perſuaſum eſt.
Falſum vocatur etiam id, quod ſuſpectum eſt, in l. iube- mus. C. de falſis. l. Paulus reſpondit. D. de verborum ſignificationibus.
Falſum, non eſt iniuriæ verbum, ſiad ius referatur„non ad factum. Sic lauolenus ſententiam Labeonis, quaſi iniuſtam reiiciens, Quod falſum, inquit, puto. in l. pen. D. de iniur.
Falſa ſententia dicitur ſine vlla iniuria iudicis, quæ ex falſis,& non veris allegationibus, vel inſtrumentis dicta fuerit, quæ ne nomen quidem ſentétiæ meretur, ac ſine vlla reſtitutione confutanda eſt, detecta falſi- tate. l. qui agnitis. D. de exception.
uerbium,
F A M
Falſitas verbis, an facto committatur, nihil refert: vrobi-
que enim dolus eſt proximum lædens contra verita- tem. Quod diligenter nota.l-ſi ſeruus non ſit vnius. D. de interroga-in iure faciend.
Falſus rumor non ſolet obeſſe. l. ſi. D. de hered.inſtit.
Falſum teſtamentum eſt, quodteſtamentum non eſtl. 221. D. de verborum ſignificationi bus. Falſum, Africa- nus ait, teſtamentum id demun rectè dicitur, quod ſi
adulteri num non eſſet, verum teſtamentum rectè dice retur l. c. D. de falſ.
Falſum committitur, quod ad leg. Iultam adtinet, ſi- quis chirographum, aut libellum, vel rationes inter- cidat vel deſcribat, non etiamſi aliàs in computatio- ne, vel ratione mentiatur l. 2z. D. de falſ. Falſum au- tem ea lege coërcetur, quod in teſtamentis admitti- tur. Eadem tamen pœna etiam vindicantur cetera fal ſa ex Senatuſconfultis, principumque conſtitutioni- bus. Nam& qui in rationibus, tabulis, cereisvè initru mentis vel aliqua re, ſiue conſignatione falſum fece- rit, perinde atque falſarij puniuntur,& hoc quaſi fal- ſum dicitur l. fi§. fi. D. de falſ.
Falſus tutor eſt, qui tutor non eſt, ſiue habenti tutorem inutiliter datus eſt, ſiue non, aut etiam omnino datus non eſt l. 2 21. D. de verborum ſignificationibus 1.1.D. quodfalſ.tut.
Falſus prectrator⸗ Jus procurator non eſt, ſed vltrò ſe negotiis alienis ſine mandato ſe offert opponitùrque vero procuratori l. 12. D. de ſolut. Interdum autem
Falſum procuratorem, pro non vero procuratore accipi- mus I.z.§. fi. D. rem rat. hab. Interdum& pro eo, qui ma
la mente& intercipiendi animo procuratorem ſe ſi-
mulat, accipimus. Quemadmodum& falſum credi-
torẽ dicimus eum, qui ſe dolo ſimulat creditorem l. 3;.in prin.& l. 75. D. de furtis I. 18. D. de ſolut.
Famam ſiue exiſtimationẽé hominis definit Calliſtratus inl. penul. D. de var.& extraord. cognit.
Fama,& exiſtimatio hominis omnibus pecuniariis re- bus præponenda eſt l. ſiin duabus. D. de reg. iur.
Fama item, inquit Barto.eſt communis opinio, voce ma. nifeſtata, ex ſuſpicione proueniens. Rumorem veròd communem non eſſe opinionem, ſed variam quãdam ſuſurrationem, mindès ipſa fama efficacẽ, ferè apud noſtrates receptius eſt. Sed veteres non adeò multum differre famam à rumore exiſtimauerunt. Archidiac. 35·q. 6. ſi duo. Sunt autem idem: præterquam quòd al- terum Latinum eſt, alterum è Græco, teſte Valla. Ca- liſtratus in l.z. de teſtibus. Aliàs, inquit, numerus te- ſtium, aliès dignitas& auctoritas, aliàs veluti conſen tiens fama cõfirmat rei de qua quæritur fidem. Itaque inconſtans fama, improbiſque, vel etiam ignotis au- Storibus exorta, nullam adiicit fidem, quantumuis inuulgata: quamuis coniecturam facit, quia fallax eſt rumor. Paulus. in l. fina. de heredi. inſtitu. Quia falſus rumor non ſolet obeſſe. Noſtri famam inter ſpecies non plenæ probationis retulerunt. Plura de ea com- mentatus eſt Barto. in l.de minore.§.& plurium. D. de quæſt. Sed& fama, pro exiſtimatione vſurpatur,& no- mine. Sic incolumi eum fama dicimus, cuĩ integrum eſt nomen,& illæſa exiſtimatio: quam qui negligit, Decreta Pontificia crudelẽé pronunciant. 12. quæſtio. 1.c.nolo.
Fama di ffer à rumore: quia rumor eſt ab incerto, fama au tem à certo procedit auctore. Item fama procedit à ma iori parte viciniæ, rumor à minori. no. Ioan. And. cap. noſtra. verſi. ad gradum. de coha. cler.& plus eſt fama, quàm clamor. quia pluri morum eſt fama, clamor pau- corum. no. Fely. in c. qualiter& quando.z. in princip. de accu.
Famæ probandæ modum docet Barto. l.de minore. s. plu- rimum. D. de quæſtio.
familiæ appellatio cum rebus ipſis& perſonarum cir-
cum

ter aar.a aa 1 Te* llücn Skacieas un a
8 — Odeſe
4 eß 94 de 1 4 8 1 1 b
4
A
* I. 0 à *U.
r, quodin tetan
. 1 eclamriadch u meipimaus
1 etlam v aa⸗
oaldantabuls
Alarn puni— Amu 4— 1.9. u 20 A* lI. 1 40 1
4 3
4 ae ra 8
ARe* denan ee n oa, Metuml ilam n 3 3 4 A honho⸗ Km Ugnldca a.
4
ocurnerao. e mandan AMc ottert
4
. 1.1 11* 4.0. de lolut. Iaten in PrO noa verood as,
v* 44 K. hab. Ia 14 um- 9 um 0
dendi animo hroc 13 emadmodun qui ſe doloſmula ar de furtis Ls.D. d 10
onẽ hominis deni 5
& extraord. coga
ppintonem ſet tr us ipſa famacti 5 ſt. Sed veteresad 2 ore cxiſtimmen— cm idem: peateſ Br erumè Gaco,.
bus.Aliks,jnau t tas,ni
Kauctoritas,ul ei de qua qvæſit erobiſque, ed † am adiicit fded 1„ oniccturami
41 1 a. de heredi iufti ¹„
„ 11 ſſe. Noſtri faml 4
1
3 ais retulerunt.!
alde minofe q
Tocll um fuma dicim 4 riſtimatio:qa 9 adelé pronu 1 .n. am reſt 5 2 Aore ltemfiq w de dmunofc 1 M⸗ acdef⸗ 1r m.·Ce col 4 2 83 mee cſttt eu mofum 4 — Ou¹* uallter 44 3 4 Barto- docet* 1 5&P 4 7 rebus jpl
——————
1 ℳ
1 3
4 ½
. t 1 9 timation i,
F A M cumſtant ia tandẽé variata eſt. Primùm enim ſeruĩ tan- tùm ſignificabantur per familiam, nempe à famulan- do. Quò reſpexiſſe nonnihil videtur Vipianus in l. t. D. de vi& vi arma. Deinde liberi quoque, vxor,& om- nes qui ſub vnius poteſtate in eadẽ domo, natura vel iureviuunt: comprehendi cœperunt: Vnde paterfam lias dictus eſt l. deteſtatio. S. fami liæ. D. de verb. ſignif. Tandem tranſlata eſt familiæ ſignificatio, vel porre- ſta ad totam cognationem ſanguinis. Et quoniã ad- gnatis tantùm priſco iure debebatur hereditas: Lex XII. Tabularum proprietati deſeruiens, familiã pro hereditate accepit: ſicut etiã in titu. D. famil. erciſc. intelligenda eſt: Paulo eleganter declarante in I. pro- nuntiatio. D. de verb. ſig.
Familiæ igitur adpellatio& perſonas,& res continet. Hinc 1
Familiæ emptor vlpiano in Inſtit. tit. 20. 5. teſtamento- rum genera. Quintil. declam. 308. Hinc patresfamil. & matresfamil. Quod autem ad perſonas adtinet, vide I. 25.§. 1.& I.z1. D. de ædil. edict.
Familiæ nomèé in edicto, vi bonorum raptorum, eos, qui in miniſterio ſunt, continere dicitur, etiamſi liberi eſſe proponantur, vel alieni bona fide nobis ſeruten- tes I. 2.S. familiæ. D. vi bono. rapt. l. 1.. familiæ. D. de Vi,& vi arma. vbi etiam familiæ adpellatione ſeruos duos contineri Paulus lib. ſ. Sentent. titu.7.ſcribit.
Familia à Gente differt ſignificat ione: quoniam Gens la- tius accipitur, vt compræhendat omnes eiuſdem ſti- pitis& nominis, etiam milleſimo gradu diſiunctos: Familia magis ad agnationem refertur: diducitúrque
in res,& in perſonas: In res, vt in XII. Tab. Agnatus proximuu familiam habeto, id eſt, hereditatẽ. In perſonas auté, aut natura, id eſt, æquitate naturali, vt vxor ma-
rito, gener nuruſque ſocero, denique quilibet famili- aris Fondinoraut iure naturæ ſub vnius poteſtate ſub- iectas, vti fili os& nepotes, cæterſque deinceps qui in poteſtate ſunt l. in ſuis. D. de liber.& poſth.
Familia legata, ſinguli homines continentur. auctor Ju- riſconſ.in l. ſi chorus. D. de leg. 3. item familiæ appel- latione continentur etiã, qui àteſtatore non ſunt no- minati. iuxta Bart. Extat elegans thema apud eundem Iuriſcoſ. in l. is qui. D. de leg.3. 1.
Familia deiecit,& ſi vnus ſeruus deiecit l. 1. D. de vi,&
vi zum atd hoc nomine ſeruus vnus cõtineri nega-
tur: ac ne duo quidẽ familiã faciũt. l. 40. 5. f. D. de ver. ſignif. Quæ Aoia, ita cõciliabitur. Vi Latini ſermo- nis verum eſt fami liam de vno ſeruo non dici cum ex lurtbus M. Ciceroni conſtet. Sed ſi rationem iuris, interdictique vim,& Prætorum voluntatem inſpicia- mus, ſi vnus ſeruus deiecit, tota familia deieciſſe in- telligenda eſt.
Familia in edicto de Publicanis corpus quoddam ſigni-
ficat vectigalis cauſſa paratum I. 9§. D. de verb. ſigni. nec ad ſeruos modò publicanorum pertinet, verum et iam ad quoſcunque, qui publicanis in eo vectigali miniſtrant l. 1.§. familiæ. l.1z. D. de publica. Eamiliam ſeruilem accipimus in titu. D. ſi familia furt. feciſ.dicat. l.9. D. de, iuriſdict.& alibi ſæpiſsimdè. Familiam publicam in l. i. D. de offic.præfec. Vigilum. interpretamur ſeruos publicos, qui præſto ædibus aderant. 2.. b Familiam invrbanam,& ruſticam diuidimus l.z. D.de penu lega. l. 7. D. de leg. z. I. 166. D. de verb. ſignif. Familiæ adpellatione& ipſius princeps cõtinetur l. 96- D. de verb. ſigniiů.9 Familiam communi iure dicimus omnium agnatorum ui ex eadem domo,& gente proditi ſunt l. 195. D. de verb.ſignif.vt eiuſdẽ familiæ rectè dicantur, qui eiuſ- dem nominis ſunt. Ac proinde patroni& liberti,& omnes propinqui ad fideicommiſſum, quod familiæ relinquitur, inuitati intelleguntur⸗
F A R 87 Familiare funus, domeſticum interpretantur qui dam I. 2. in fi. D. de in ius voc. l. 4. D. ſi quis caut.
Familiaria ſepulchra, quæ quis ſibi, familiæq́ue conſti- tuit I. ſ. D. de relig.& ſumptibus funerum.
Familiares in conſtitutionibus principum ſeruilia mi- niſteria præſtantes intelleguntur l.vlti. ad fi. C. deiis, qui ad eccleſ. confug.l. pen. C. qui accuſ.poſ.
Familiaris res publicæ opponitur. 7. s. ſipaciſcar. D. de pact.& alibi. briuatam enim,& familiarem pro eodẽ dici liqui dò conſtat d. S. ſi paciſcar. cum I. 77.§. pacta. D. eodem b
Familiarica veſtimenta, quæ ad veſtiendam familiam Parata ſunt l. 23. D. de auro& arg. leg. Sic
familiaricas ſellas dixit Varro lib. i. de re ruſtic. c. 13.
Familiaritas, amicitia, vel domeſticitas l. qui iure fami- liaritatis. D. de acquirenda poſſeſsione. Quandoque accipitur pro ſimilitudine. S. adeò. Inſtit. de Iocat.& l.
2. locati. D.
Famoſæ actiones dicuntur, quæ iuſtam ignominiam ir- rogant iuſtè condemnatis, ſunt hæ, Furti, Bonorum raptorum, Iniuriarum, de dolo malo. ltem Tutelæ, Mandati, Depoſiti, ſcilicet Directa, non contraria. Item pro Socio, quæ cùm vtrinque directa ſit, vltro citröque damnatum infamia notat. Et generaliter omnium publicorum iudiciorum accuſationes. S. ex quibuſdam. Inſtitu. de pœnis tem. litig. l.1.de his qui not. infam.
Famoſa iudicia, quæ infamiam irrogant damnatis. l.7. D. de iniur. l.1.& 12. D. de dolo. b
Pamoſa cauſſa l.7. D. de ſolut. b
Famoſum carmen, quod in alterius iniuriam conſcribi- tur, proponitur, cantatur l. 21. D. de teſtibus I. 15. S.
generaliter. D. de iniuriis. b
Famoſi homines dicuntur, infamia notati I. 2.§. fi. D. de iis, qui not. infam.
Famoſum, vocabulum medium, in malam tamè partem frequentius. Imp. cum laude vtitur in§. iura quoque. Auth. Iuſiur. quod præſt. ab his qui admin. ſuſc. Secus Iuricoſ. Nam 2ud eos legimus, famoſos fures, latro- nes, mulieres, pro infamibus, improbioribus, 1mpudi
cis I.3.§.I. de offi. præf. vig. l. neque famoſi. Ad l. Iuſ. ma- ieſta. l. capitalium. s. famoſos& l. fin. de pœnis. Vide Alberic. in l ſacrilegi pœnam.. fi. peculatus item, fa- moſum crimen.
Famoſilibelli, qui alicuius famam ſugillant, honorém- quevellicant maledictis, libri ad infamiam pertinẽé- tes l. 16. D. de pœnis.§.1. Inſtitut. de iniuri. Paul. lib.·. Senten. tit. 4.& imponitur ei pœna capitis, qui famo- ſum libellum inuentum non corrupit, ſed alij mani-
feſtauit. Et qui eum dictauerit, ſinon probauerit de calumnia, capitaliter punietur. ſecundum Azonem. C. eo. tit. hæc& plura ibi vide. Et hoc eſt verum, ſireo conuicto capitalis pœna eſſet impoſia: aliter non. vt no. in l.vnica. C. eo. t itu.
Famulus à ſeruo hoc diſtat, ꝙ hic in dominio noſtro, il- le verò non eſt,& vide Archid. c. patrẽ. 22. q.z. Famu-
lus ali quando pro ſeruo accipitur l. 1. C. de comm. ſer.
man.& de hoc verbo vide Barto. l. iubemus. C. de præ- poſ. ſacr. cub. b b Fanatici olim dicti ſunt homines numine afflati, quo fer rentur, non ſua ſponte: à fanis, quòd circa fana, hoc eſt, templa baccharentur,& caput iactantes per furo- rem, vaticinarentur. Hodie dæmoniacos dicere poſſu- mus. Quos enim deos gentes putabant, dæmones erant l. I.§. exempli itaque. D. de ædil. edict. vbi vi- de Bud.
Far apud Vlpianum in Inſtit. titu. 9. ſignificat frumenti genus, vt admonuit Seruius apud Virgilium libro r. Georg..
Fari nihil aliud eſt, quàm ferre, id eſt, loqui. Vlpianus J. 2, D. rem pup- ſal. for.
Farra

PFA 3
Parrago uᷣ̃agoguν, Pro quacunque commixticne. Faſces numero plurali per tranſiationem ſignificant in- ſignia magiſtratus. Nam lictores cum faſcibus, hoc eſt, congerie virgarum, cui ſecuris erat adligata, præ- cedere Tolebant Conſules, ac alios ma giſtratus maio res, adterrorem malorum. Sicut nunc Imperatori gla dius præfertur, ſupremæ poteſtatis ſymbolum. Bud. in l. proconſules. D. de offic.proconſu. Faſciæ crurales, peduléſque I. 27. in fin. D. de aur.& argé. legeinter ornamenta muliebria ponũtur, vbi proban- da eſt lectio Florentina,& vide Plinium lib. 6. cap. z. & Quintilia. lib. z-cap. 3. Quin etiam faſciis puella- rum, matronarũmque pectus tegi, papillãſque com- primi conſueuiſſe Iſidorus lib. z0. ca. 32. ſcribit.
Fas ad Deum, lIuſtum ad hominem referri voluit Maro.
fas,& ura ſinunt, id eſt dtuina,& humana iura per- mittunt. Faſti dies, vide ſuprà Dies. iis lege agere licebat. Zaſius 1. 2. D. de orig. iur.. Faſtigium attollere, eſt augere nomen, exiſtimationém- que gentis ſuæ, vulgus Statum appellat. s.vnic- C. de nou. Codi. compo.
Fatalia damna, quæ imprudentibus accidunt, pro for- tuito,& maiore caſu I.3.S. I. D. naut. caup- ſtabul.
Fatalis dies ſecundum Az. in Sum. C. de tem. appel. dici- tur ſpacium temporis infra quod appellans debet ap- pellationem perſequi. I.z1. C. de appellation. I. 2. C. de tempor. appellatio.& quidẽ olim quatuor dies fa- tales concedebantur, quorum primus erat ſpaciũ ſex menſium,& hoc ſic appellatum fuità ſentétia clari ſ- ſimi viri, vel ſpectabilis viri, vel delegati à Principe. Secundi autem dies fatales ſunt ſpacium triginta& vnius dierum. Tertij& quarti ſunt ſimiliter totidem, ſiſaltem facta fuerit appellatio à delegato, vel ſpecta- bili, vel clariſsimo viro, prout habetur in 1.2. C. de té- por. appell. Hodie autem ex ordine vnus tantùm Fata lis dies eſt, id eſt, annus vnicus. Sed ſi iuſta cauſſa in-
terceſſerit, alius annus indulgetur,& ita erit ſecun-
dus dies Fatalis, quo tranſacto, lite non conteſtata, rata manet ſententia, vt in Authentica, Ei qui appel. lat. in dicto titulo, de temp. adpell. Dicebantur autem Fatales dies, quia in eis fatũ, id eſt, terminus cauſſæ imponitur, vel mors acciditcauſſæ& videl. 2.C. vbi Senat.vel clariſ.
Fatalitas in l. i. C. de iur. emphy. pro fortuito caſu.
Fataliter I. 135:de verb. ſig. Paul. lib. 3. Sent-tit. 7. in 1. z1.
D. de euict. fa tum in Pand. Piſanis contra quàm in ce teris legitur& in l. 16. D. de rei vindic.
Fatum duinationis genus c.non obſeruetis. 27. ꝗ. fi.
Fatum pro caſu l. 2. D. de condit.& demonſt.& pro fine cauſſæ l. properandum. C. de iudic-
Fatidici à fato& dico, vt dicuntur: Ita à fando quoque Vates appellati ſunt, quaſi Fates, Nã vtri que decreta Deorum exponebant, quæ rurſus ſacerdotes enarrare conſueuerunt craſsius, vt rectè intelligerentur, pro re nata, cùm Senatus faciendum aliquid aut intermit- tendum decreuiſſet..
Petnsra5, eſt, ſimplicitas cap. penulti. extra, quod met. cauſſa. b b b
Fatuus, ſimp lex. l. 2. D. de poſtul.
Fauere, eſt bene precari l. ſi poſt mortem. S. lberi. D. de b
hon.poſ.cont.tab. Fauoris quoties mentionem facit lex, non oportet acci- pere vagum aliquem atque procliuem hominis affe- ctum, qui ſæpe ſolet errare in delectu honeſti: ſed in- telligenda eſt vtilitas quædam adeò coniuncta iuſti- tiæ, vt fauor nihil aliud cenſeri poſsit, quàm ipſum ius. Si quidem ius à cauſſa finali inſpectum, nihil aliud eſt, niſi honeſtæ vtilitatis di ſpenſatio, ad tranſigen- dam hanc vitam ciuiliter ſecũdum voluntatem Dei. Vtilitas rurſus fauorem in ſe complectitur. Nam faue
E E C re, eſt commodum, ſeu vtilitatem alicuius tueri ex ani mo. Idque graui ſsimè tradit VIpianus in 1.1.8.1.. de iuſtit.& iur. Sunt enim ‚inquit, quædam publicè vti lia, quædam priuatim: ac ſi diceret, Cùm duplex ſit ho- neſta vtilitas in hominum ſocietate, conſequitur du- plex eſſe ius eam diſpenſans..
Fauorabiliores rei potius, quàm actores habentur l. 127.
D. de diuerſ. reg. iur quod in dubio Accurſius accipit & hoc probare mihi viſus eſt Accurſius& in pari cauſ ſa turpitudinis& in dilationibus. Petrus Faber V. C. in d. l.125. hoc accipit non ex mero ſtrictõque iure, ſed
ex bono,& æquo humanitate quadam, miſericordia,
fauore, benignitate,& vt Ariſtides loquitur in Pana-
thenaico Aar ν uaudp riva iuν‿‿nlap
Fauia lex Fabia dicenda eſt vbicũque in Pandectis Cod. & Inſtitu. reperies. Hinc Fabiana actio, Fabiana for- mula in lib. 18. iuris. Paul. lib.z. Sentent. titu. z.
Fax accuſationis, id eſt, auctor,& incitamentum. Vide apud Nonium.
EB
Febris definitur à luri ſcoſ.l. quæſitum. D. de re iudic. mo- tus corporis contra naturam.
Febris tertiana ſub nomine morbi ſontici contineturl. qui tertiana. D. de ædilit. edict. b
Fecem ciuitatis eleganter adpellat Cicero, aduentitiam illam uttotrum wonuinun multitudinem, vt quæ nul li proſit, multos autem oneret.
Feci, quia prætor vel iudex iuſsit: hæc excuſatio quamuis generalis, modò probata ſit, adeò ſufficit, vt ſi fuerit
replicatum, Iniuſtè iuſsit, rectè duplicabitur, Nõ fuit meum velut priuati hominis hoc diſputare, ſufficit mihi eſſe luſſuml. mulier. D. de Legatis commiſsis. Obſeruandum, tamen hic ſufficere iuſſum iudicis ad excuſationem doli,& ad euitandum damnum, etiamſi iniuſtus ſit, non autem ad lucrum, ne in hoc fallaris.
Feciſſe dolo quis dicatur, docet Iuriſcoſ. l. 1.§. 1. D. de eo, per quem fact. erit.
Feciſſe fideliter videtur, qui, cum portionem reſtituere potuiſſet, totum reſtituit l. libertatem. D. quę in fraud. credito.
Feciales, à ferendo dicti, quòd belli paciſque ferendæ
apud eos ius erat. Sunt qui deriuent à faciendo.
Feloniam quidam dictam putant à Græco gixass, fiue gib asea, id eſt, fraus, deceptio impoſtura. accipitur pro perfidia& improbitate,& ingratitudine. quo verbo vtitur text. c. 1. S. non eſt. de alien. feud. pater.vt vide-
tur interpretari ille textus, qui feloniam infidelitati comparat.
Felonia patris an noceat filiis, ponit Bart. l. 2. C. de liber. & eo-lib.
Ferculum, vas ad ferẽdum opſonium, vel pulmentarium
ex Plinio libro 22. Baifius in l.vxori. D. de au.& arg. F. Marius lib. 2. ca. 3. ſcribit ferculorũ nomine ſimplici- ter dapes ſignificari. b Fere, nota eſt modeſtè loquendi, qua Iuriſconſulti fre- quenter vtuntur, quoniam omnis definitio in iure pe- riculoſa eſt. D. de reg.iur.
Feræ beſtiæ manſuetis contrariæ funt l..§. beſtias. D.de poſtul. l.z. S. item feras. D. de acquirenda poſſeſsione. Cuiuſmodi ſunt vrſi, leones, pantheræ, tigrides, ele- phanti Sed& camelorum fera natura eſt l. z. D. ad leg- Aquil.& vide. S. apum. Inſtit. de rer. diuiſ.
Ferias feriendis victimis Feſto adpellabantur. Feriæ ſatæ eidem vocabantur quòd certo, ſtatutõque die
obſeruarétur. Feriæ ſunt tempus illud, quo forenſibus negotiis,& iure dicundo ceſſabant.
Ferias anti qui Feſtas vocabant, vt ait idem Feſtus. Anti- quorum nomen Gallia retinuit. Pontificij pro feſtis
Ferias dicunt toto.titu.extra de Feriis.
eriæ quædam ſunt in honorem Deiconſtitutæ. Quæ- dam

FE ſco Leeſitun
K: mt de mocdiſonti 1 1 1 84* rdili ecic.
Rter adpellat Cie 1 der adpellat Cica s. . San
minum multitudit n.
An n 0 ret.
e ſzir-h A „ duſenrdenf 2 data ſit, adeo luff 1 uſsit, recte dupli aes hominis hoc di a
5 8 6 aulier. D. delegſ Men
a5 c N 1 nen hic ſufficere Me
ali,& ad euinnt m
1 . 88 non autem adhe n
ur, docet luriſcoſ 2.
„qui, cum porii 10
wuit l.libertatem P'
1, quòd belios
4 6 3. qut deriuentll im putant à Gf⸗-* ecepeio imchf K. de alienſeud 11
¹ 4 4 ont 1* N extu* qul tel
4 e.& ingratinudſ 2
F E R
dam verd hom inum Vtilitati tribuuntur. Diuinæ ma- ieſtati dedicati erant, dies dominicus, dies paſchatis, dies natalis Domini,& Epiphaniæ: Prætereãſeptem dies, qui præ cedunt,& ſeptem qui ſequuntur.Itẽ dies ſanctorum Apoſtolorum. Et hiſce diebus quicquid, nolentibus, aut inuitis litigatoribus factũ eſſet, apud iudices velarbitros: id omnibus modis irritum erat & infirmum I. z. I. omnes dies. 7.& l.vlt. C. de feriis. Ho minum verò cauſſa cõſtitutum eſt: Ne quis meſsium, vindemiarümque tempore aduerſariũ cogat ad iudi- cium venire. Quia occupati circa rem ruſticam in fo rum venire compellendi non ſunt I. 1. in princip. D. de feriis. Et hæ feriæ pro cõſuetudine cuiuſquc loci mo- derandæ ſunt, cùm non vbique vna ſit meſsis vinde- miarúmque ratio. l. præſides prouinciarum. D. eo. tit. Feriarum aliæ ſolennes, aliæ repentinæ& quæ extra or- dinem indicebanturl. 26.§. ſi feriæ. D. ex quibus cauſ- maio. l.z. C. de dilat.& vide I. 1. C. eo.“
Feriati dies l.z. D. de feriis, vbi Feriatici dies legitur. Feriæ ſünt reuera dies, in quibus& à negotiis,& àforen ſibus cauſsis ceſſandum ſit, I. fI. C. eo. excepta pietate, Xc L charitate: qd poſtremũ Iudæi nõ intellexerũt, repre henſi à Chriſto apud Lucam. Pulchrè reſpondet dictũ Scæuolæ: Is enim conſultus, quidnam feriis agi lice-
retereſpondit, Quod prætermiſſum noceret. Feriarum publicarum apud antiquos quatuor erant ge- nera. I. Statæ, omnibus populis certæ, Varroni lib.. de ling. La. ſicut nunc feſta immobilia dicimus. 1I. Con ceptæ, quæ quotannis à ſacerdotibus concipiebantur, vt nobis ſunt feſta mobilia. Ir I. Imperatiuæ, quas ma giſtratus pro re nata indicebat. 1111. Nüdine, in qui- Bu pagani& ruſtici ad negotia& merces conue-
niebant. 1
Ferias, reεν doas, adpellant Græci, de quibus B. Igna- tius in Epiſtola ad Philipp. ·as, ait éopſas α‿—ταν εla,.
Feriarum Latinarũ à Latinis Populis dictaru, quæ nundi nis expediri ſolebãt, celebritatibúſque maximis, tan ta erat cura, vt preſectus crearetur perpetuus. Idq́ue in memoriam eius temporis, quo Latini in ſocietatem Romanorum perſuaſi eſſent, Tarquinio Superbo re- gnante. Hac de revide Halycarnaſ.lib. 4. I. 1.s. dein- de cùm Cornelius. D. de orig. iur.
Ferre ad populum, Ferre in concionem, quaſi in medium adferre. Vnde ferre legem, vel rogare, Legiſlator dici- tur,& populus dicitur iubere: Plebs aut em ſciſ cere le gem, hoc eſt, ſtatuere, decernere, verbo, ſcilicet, ſub- miſsiore, quàm ſit iuſsio, denotans imperium. Vnde lex aliquò pluris æſtimabatur, quàm plebis ſcitum.
Ferrepro accipere. Inde ferre puncta,&tribum„pro eo, quod eſt, accipere ſuffragia:& Ferre fructũ, ĩd eſt, ac- cipere, vel percipere, apud Ciceronem.
Ferre quæſtionem, eſt vindicandum facinus iudicibus præbere,& mandare, vel potius ad ſenatum referre, vt de vindicando ſcelere extra ordinem S C. fiat,& in iu- dicium res reducatur..
Ferruminatio eſt eiuſdé generis materiarũ ſolidatio,& coniunctio, vt ſi Scypho argẽteo fundus ferreus appo- natur. De hoc notat.in l. in rem. D. de rei vindicatione.
Ferrumi natio, hoc differt àplumbatura, quòd hac, plum- bo maſſa maſſæ iungitur, ita vt iunctura plumbea co- hæreat. Illa verd, per eandem materiam maſſa maſſæ confunditur. Videl. in rem actio. 5. item quæcunque. D. de rei vindic.& Baifius in l.vxori quis legauit. D. de
Aur.& arg-le,, ſeegerc Clerrmme
Ferre iudicem, antiqua iudiciaria locutio Ciceroni lib.
2. de Orat.& in oratione pro Q. Roſcio& ſignificat aliquem iudicio aliquem laceſſere,& iudicem offer- re. Quem ego, ait, ſi ferrem iudicem&c. Eo dicendi genere vſus eſt Liuius lib. 3. ſic ſe ĩterum, ac ſæpiùs iu- dicem ferre.
Ferre, auferre ſonat in l.i.D. de furt.
fEES8S 88 Ferri propriè dicuntur, quæ quis proprio corpore baiu- lat l. 235. D. de verb. ſignif. b Ferro damnati, vel. ad Ferrum in I. S. D. de teſtam.& apud Vlpianum in Epi- to-titu. z. dicebantur, quicum gladiaroribus pugna- bant. Sueton. in Nerone, Exhibuit, ait, ad ferrũ etiam quadringentos Senatores. Ferrum Indicum. fi. õ. ſpecies. D. de publican. de quo Pli
b Cerchai in legionibus habebantur fabricæ ferrariæ
cauſſa. v“ b
Fer ruminare l. 27. de acquir. rerum domi.
Ferrumen d. l. 27. pro ferruminatione.
Feſtac onuiuia l. 4. C. de ſacrif. pag. ſolenniter læta.
Feſtinationem præcipitem& ſubitam.§. 1. de obliga. ex
quaſi contra. opponit luriſconſultus moratoriæ cun- ctationi, in l.tutor qui repertorium. S.. in fine. De ad- miniſtrat. tut or. Secundum Catonem. Qui vnum quid maturè tranſigit, is properat: qui multa ſimul incipit, neque perficit, is feſfin at. Verùm vtrorumque verbo- rum ratio ſub hac ſignificantia proxima eſt veritati, vt ſit ſæpe animi, properare ſtudiosè ad res aliquas contendentis: Feſtinare, corpore neceſsitatibus abſe quendi.
Feſtuca, virga Prætoria, qua quis fiebat liber, aliäs vin-
dicta dicebatur.
d⁴ειαρ in l. properandum. C. de iudic.& aliis plurimis conſtitutionibus ſignificat eum, à quo petitur G. Bu- dæo interprete a pud Anto. Aug. lib. 2. Emend. ca. i. Sic pars fugiens proreo.
Feudalis, cui feudum conceſſum eſt, in libris feudorum Fidelis dicitur.
Feudi nomen receptum dicitur à fide ſeu fideli tate, vt te-
ſiatur cap.i. in fin. Per quos fiat inueſtitura. Cæterùm
Gregorius Haloander, in Nouellarũ præfatione nos admonet: Feudorum conſuetudines à veteribus ap- pellatas fuiſſe iura militiarũ, quæ luſtinianus ↄ„aſaas, vocat.
Feudatarius qui feudum recipit, aliàs vaſſalus dictus.
Feudum vos Patbaus„Latinè beneficiariũ fundum adpel lat AAlciatrtrt.
Feudum eſt beneuola conceſsio rei immobilis pro homa
8 2* 3 8 23„* 7 2 2 gio facta c. ex diligenti. de ſimon. cui adde dominio
—2 ⸗
* 6„VSI 1
tutis præmia: vt, quæ operam,& exercitationem re- quirit cont inuam. Et profectò non eſt nouum, multa homimim commercio progreſſu temporum ſic uaria- ri, vt initium propè non appareat. Quod clarè oſten- dit cap. vnic.§. 1. de his, qui feudum dare Poſüünt. Nam

F E NV
Namprimis remporibus‚ arbitrio domini feudũ nife rebatur. Deinde cœpit ad annum: mox ad vitam be- neſficiarij: tandem ad filiorum ſucceſsionem porrii Nuncad liberos,& ad adgnatos pertinet; iure ſcili- cet militari conſuetudinario. Inde nomina quoque di nitatis& totius nobilitatis proceſſerunt, Dux, Mar-
chio, Comes, Baro, Eques auratus-
Fpeudũ conditionale quomodo, ſub pacto aliquo conce- ditur. c. 1. S. fin. de inueſtit. feud. in vſib. feud.
Feudum quotuplexſit, luriſi periti feudiſtæ inconſtanter tractant. Nam ex ſingulis qualitatibus ſicubi paulò maiores aut minores videantur, proprias ſtatim diui- ſiones conſtituunt: quaſi verò circunſtantiæ faciant nouam ſpeciem, contra leg Dde fund. inſtruct.& ſic pergunt, adeò vt arborem aciant, non minus ridicu- le, quàm ſiex ſingulis pactionibus nouas cõtractuum ſpecies reducas in arborem. Nos ali quot ad vſum fori deliniabimus feudorum diuiſiones.
Feudum, aut propriè, aut impropriè cenſetur. 1
Feudum proprisè eſt, quod ſimpliciter, purè, directò con- ceditur, nulla temporis aut ſeruitiorũ determinatio- ne. S. penulti.& vlti- Quid ſit inueſtitura. Et de con- ceſ.recti feud. Item cap.i.quibus mod. feud. conſtitu. poteſt. abe
Feudum impropriè cenſetur, quod conditionibus, vel
obſequiis nominatim definitis eſt alligatum, c. 1⸗De
not. feud.& s. fi. De capita. qui curi.vendi.
Feudum aliud eſt regale, aliud non regale.
Feudum regale eſt, quod ab Imperatore, vel à KRege con- Ecditur haben, præter ſimplicem iuriſdictionem, di- gnitatis titulum, vt Ducatus, Marchionatus, Comita- tus,& cætera id genus honoris beneficia. c.i. quis di- cat.dux.
Feudum non Kegale, quod nihil dienitatis vel eminen tiæ adfert, ſiue à Principe ipfo, ſiue ab inferioribus (vt communiter) concedatur. capite vnic- qui feud. dar. poſſunt.
Feudum, aut nobile eſt, aut ignobile.
Feudum nobile cenſetur, quod accipientis perſonã nobi litat, vel ſi prius fuit, nobilẽ oſtendit. Vt, cùm ab Im- peratore, vel rege conceditur. c.i: quis dicat, dux.
Feudum ignobile eſt, quod à plebe vel priuatis perſonis dari ſolet: nonnulli Burgenſe vocant. Item, conceſſum Aminoribus,& minimis valuaſoribus, hoc eſt, ple- beis, quaſi ad valuas ſtantibus: vt interim cognoſcas vmbram iſtius vocis.c.i. de his qui feud. dar. poſ.
Feudum, aut Eccleſiaſticum eſt, aut ſeculare.
Feudũ Eccleſiaſticum dicitur, quod vel Eccleſia dat alij:
vel ipſa accipit ab alio: vel quod clericoconceditur. c. 1.de der Juiinvritaccchecehet his qui feud. dar. pof.& S. fi. de capi. Conradi.
Feudum ſeculare, quod àprincipe, vel ab alio quouis ci- uili homine accipitur. cap. 1.§. Marchio. de his qui feud.da poſ. b b
Feudum, vel reale eſt, vel perſonale.
feudum Keale ad heredes regulariter eſt tranſitorium, tam reſpectu domini, quàm beneficiarij, vt in c. 1.s. cùm verò Conradus. de, iis, qui feu. dar. poſſ. ca. 1.de duobus fratri. à capita. inueſtit.& ca. 1.. fi. quibus mo. feud.amitt. Nam quilibet cenſetur ſuis heredibus pro- ſpicere, l. pactum. D. de probat.
Feudum perſonale æſtimatur bifariam. vno modo, quia nortigitunaetoder acci ientis, quanquam an. tis ſucceſſores teneantur: vt eſt feudũ Guardiæ, quod arcis tuendæ, aut territorij cuſtodiendi gratia cõceſ- ſum fuerit, ſicut initiò haud dubiè feuda concedi ſole bant. Eſt enim Italica vox, Guarda la gamba. Itemtale eſt feudũ habitationis. cap. feu. habita. de cap. Con- ra. c.vnic. de feu. guar. Altero modo cenſetur feudum perſonale, quod neque ad dantis, neque ad accipien- tis heredes porrigitur, vt ſoldata. c. i. quis dicat. dux.
F EV
Feudum plerunque eſt maſculinum, quod ad maſculos
tantùm pertinet. Quandoque tamen fœmininum eſt ex pacto. S. filia. de fucceſsio. feud.& S. hoc quoque. de iis, qui feud. dar. poſ. cap.j. de feud. fœm. S. quin etiam. Epiſc.vel Abbat. n.
Feudum, aut eſt anti quum, aut paternum, aut nouum.
Feudum antiquum Cie cno maiores adgnationis alicu- ius ſupra quartum gradum habuerũt. Paternum, quod parentes vſque ad quartum gradum tenuerunt: veluti, auus, proauus, abauus, atauus- Nouum verò, quodcœ pit in perſona beneficiarij, nec peruenit ad eũ ex ſuc- Ceſsione. c.i. de ſucce ſs10. feud. c. I. de ſucceſ. fratr.& grad. ſucceden. in feud.c.1.de natu.ſuc ceſ.·feud.c.i. S. nouam. Quot teſtes ſint neceſſa.& c. i.de fratr. de nou. benefici- inueſti. Eſt prætereà teudum maternũ, quod Afœmina cognationis capite deſcendit, vt in tit. de henef. fcoem.
Feudum aliàs diuidi poteſt, vt regulariter: aliàs diuidi non poteſt. Feudi, quod diuiſioné non admittit,(nam ſic ſimul etiam intelligemus exempla reliquorum be- neficiorũ, quæ diuidi poſſunt)exempla ſunt: Regnũ, Marchia, Ducatus, Comitatus,& cætera, quæ digni- tatem habent. ca. 1.S.omnes. Si de feud. defunct. con- trou. fue. int. domi.& adgnat. Vaſal. Conſtit. Imperia. s.præterea du catus. Deprohibit. feud. alienat. per Fri- der. Bar. 8in l. inter tutores. D.de adminiſtra. tuto. l.& ideo. D.de condict. furt. Panormitanus in c. pruden- tiam. de offic. deleg.
Feuda domino aperta, item bona mobilia in feudis aper tis, quæ non debebantur heredibus, quoniam domi- nus olim ſemper recipiebat. Cuius iuris ſunt iam nũc veſtigia in pleriſque locis.
Feudum quod domino aperietur,& ſic in diem mortis eius, qui nunc habet, fuerit alij cõceſſum, vt poſt mor tem pofleſſor is habeat.
Feudum Epiſcopale, quod Cæſar concedit eccleſiaſticis principibus.
Feudum emptũ, In feudo empto filia non ſuccedit, præ- fertim extantibus adgnatis, ſecundum communẽ do- ſtorum ſententiam, vt probat Andreas de Iſernia. ca. vnic.S. hoc autem. qui feud. dar. poſ. Niſi ſit nomina- tim actum. c.vnic. S. filia. de ſucceſsio. feud.& cap.ide gradibus ſucceſ. in feud. Franciſ. Curtius conſi. 49:in cipien. Recolendæ memoriæ. Quod ſequitur Alber- tus Brunus. conſi. 16. incipi. Omnipotentis Dei.&c. Et quanquam in hoc ſunt opiniones variæ: tamen nemo diſſentit, quin feudum emptum vt omnia præſtentur quæ præſtari ſolebant, pro eodem feudo nondum em- pto, ſicut in præſenti caſu: non tranſeat in fœmineam ſucceſsionem. Quia ibi inueſtitura præponderat em- ptioni,& ſemper eſt attendenda, vt tractat. Bal. in præ- fatio. feudor. Vbicunque enim fit mentio feudorum ſimpliciter, velheredis: ibi intelligitur feudũ rectum & verum, hoc eſt, ma ſculinum, cuius fœminæ nõ ſint capaces. Quinimò, in feudis hereditariis, hoc eſt, cõ- ceſsis alicui,& heredibus ſuis, non ſuccedunt fœmi- næ,vt Baldus& alij notant in ca. vnic. in princ. An ad- gnat. vel fili. defunct. Bar. in l.vt iuriſiurandi. S. ſi libe- ri. D. de oper. liberto. Sicut enim nulla ordinatio te- ſtaméti valet in beneficiis militaribus, ſeu feudis, vt eſt textus inc.vnic. in princ. de ſucceſsio. feud.& inc. I. in princip. de prohibit. feud. alien. per Friderich. c. i. S.donare. Qualit. olim feud. poter. alienar. Et vtrobi- que Bal. etiam conſenſu domini. Alexan. conſi. 1ſ. lib. z.incipi. Viſis narratis in themate. Ita dominus feudi non poteſt confirmare feudum in filiã, præiudicio ad- gnatorum non cõſentientium, iuxta textum in c. r.de aliena. feud. patern. cap. 1.s. hoc quoque. de ſucceſsio- feud.& Bal. fecundum Aluarottum vtrobique notat, quòd dominus nullam gratiam poſsit facere fœmi- nis de ſucceſsione, per quam adgnati excludantur.
Aded

— *
AB⸗
,
4„ d 6. 4 8³ arne 4 4
82 Aulhoge donz exemdh 3 empln
. unt jeremp) pl 4
1. 8 1 4 Qmnez. Ki deſcuc 1.
4 8 Mt.) alal(od 2
4 cpfohldit. keng 1 Aen.
S 0 8 ez.D. de admin
4 — IIA r B 1u 3
14 8
—* 1
4 perictur, Kkci
Lerit le ¹ 4 ert al!)Cocetlu „
1— 1 Ad Cæſar concedi a 8
2 o empto hlia nos 85 4
*½ 8
Enats,Iccunl II
4* 4 2* probat Andfeis 4
ieud. dar.)0 1 * 4
lia. de ſucceſsto.
1.* i. 1. EranciſCan
— 41„ emorix. Co⁴ 1
pi. Omnipoic
. 84 3* opinionesmui v om 1 11 mn
1 ) codemteud 2
* t 1 O0n tranſeal 1
4“
or D
ruf 4 nucttitufa! 1
niAler 84 telta es 12 1*;, 1ntn li dum iah 1 4
F E V Adeò, quòd Imperator non vult habere poteſtatem in- fringendi iuris beneficiarij. Adducunt interpretes ſe- Luna Baldũ duas potiſsimùm rationes. Altera, Quo niam bonæ& naturales conſuetudines, quales ſunt beneficiariæ, ligant Principem. capi.vnic. in fin. qui feud.dar. poſſ.& ibi gloſſ.l. fina. C. ſi cont. ius vel vtili. lpubl. Altera, quia feudum eſt contractus nominatus, uuctore Bartol. in l. iuriſgentium. s. quinimò. D. de Pac᷑t· Angel- Nouel. vt ſponſali. largi. in princip. Sed (ontractus non vult Princeps in ſua poteſtate eſſe. l. fi. Dide conſtit. Princip. I. fin. C. ſi contra ius vel vtil. pu- Iolic. c. quæ in Eccleſiarum. de conſtitutio. Ergo Prin
t:eps nec feudi conſuetudines vult poſſe infringere. FI vDVvAH dare, concedere feudum Vaſallo, noſtri
dlem ſuam accipere clientem.
. unc dicunt. Romani, Dare mancipio fundum, in fi-
Feu dum auferre, Aperiri feudum, Noſtri. Romani, Iniice
r'e manus prædio clientelario. Feu dumaccipere, inueſtiri de feudo, Noſtri. Romani, Rfancipio accipere, Fidem Patroni ſequi, In fidem ſe
conferre. 12 Feu dum vendere, Noſtri. Romani, obſequium vel clien- telam exuere, alienato prædio. i Feuidum paternum, Feudum antiquum, Noſtri. Komani, lſus gentilitium, quaſi ad gẽtiles adgnatõsq; tranſiés. (icero in Verrem actio.ſ. Itaque nunc, ait, Siculorũ
Marcelli non ſunt patroni. Verres in eorum locum
ſubſtitutus eſt. Quam in te tantam virtutẽ aut digni-
tatem arbitratus es, vt conarere clientelam tam illu- ſtrem, tam ſplendidæ prouinciæ abducere,& auferre Acertiſsimis anti quiſsimisque patronis: Feudum improprium,& feudum temporale vocant no- ſtri, quod ad annum vel quinquennium conceditur. Romani, precarium clientelare dixerunt. 4 Feudum à Gallis Fief dicitur:& is, qui feudum conceſsit vocatur le Seigneur Feodal. Eſt& in Gallia aliud feudi genus quod vocant riercfef, quale eſt, quòd à feudata- rio alicui conceditur aut emitur. Fictio, eſt legis aduerſus veritatem in re poſsibili ex iu-
ſta cauſa diſpoſitio: etenim conſtat, nunquam extendi
fictionem ad ea, quæ impoſsibilia ſint. gloſſ. l. talis. de leg. i.s. minorem. Inſtit. de adopt. ſiue de iure, ſiue de facto id fieri nequeat: imitatur enim fictio naturam, nec facilè lex fictionem aduerſus fictionem inducit.l. 3.S. contrario. D.de acqui.poſſeſſ. Hæc ex primo cap. libr. 6. Parergòn Alciati. Bartol. verò in l. ſi is, qui pro emptore. verſi. quæro ergo. D. de vſuca. ſic definit, Eſt in re certum, eius quod eſt poſsibile contra veri- tatem pro veritate à iure facta adſumptio. Eſt autem magna differentia inter fictionem& præſumptionem. Quia fictio iuris tantum operatur, quantum veritas: vnde nunquam ei dicitur eſſe contraria. Siquidem lus facit ens de non ente. Præſumptio autem in dubio ſtat, tametſi eatenus veritatis habetur comes, quate- nus in contrarium nulla adparet probatio. Vide gloſ-
Bartol.& Iaſonem in l. ſi is qui pro emptore. D. de vſu-
cap. Itaque fictio ad ſolam legem pertinet. Nec enim contrahentes fingere poſſunt, niſi lege permittente: vt
in Aquiliana ſtipulatione,& quibuſdam aliis item ca
ſibus in quibus lex ſtipulationem fingit, vel hypothe cam. Eſtq́ue Iure ciuili inuenta. Sic Iuriſconſultus in I.2. pro ſocio. Dominium ſocietate omnium bonorũ acquiri, ſine traditione, per quandam fictionem affir- mat, cum textus dicat, creditur. Non autem ob aliud inducitur, niſi vt ſuppleat id, in quo deſideratur facti veritas, ad hoc, vt ex ea veri producãtur iuris effectus. vt declarat Bar. in l. ſi is, qui pro emptore. de vſuca. Imi tatur autem fictio legis, naturã ipſam. l. adoptio. D. de adopt. Vnde ſicut naturaliter quis filiũ adtépus habe re non poteſt, nec ſub conditione: ita nec emancipare
F 1CT 89
eum, nec adoptare in diem vel ſub conditione licet-l. ſi tibi. eodem titul.
Fictio priuata in perniciem alterius, nihil diſtat à frau- dulenta ſimulatione. VIpia. in l. cùm hi. s. ſi cùm lis. D. de tranſact. Fingi enim, inquit, lites poterunt, vt tranſ actio etiam citra Prarcelslat autoritatem.
Fictiohabet locum inomnibus prædicamentis, vt refert Albericus in Dictionario in hac ipſa dictione, qui di- cit etiam pro compoſitione accipi.
de Fictione canonis, ponit Archidiaconus c. ferrum. ſ0.
diſtinctione.. Fictilia, vaſa ex terra facta. l. 3.§. vitrea. D. de ſupellect. legat, Et 1
Fictilis ſuppellex I. 7. D. eod..
Fictum, fragile c. charitas. de pœnit. diſtinct. 3.
Fictus apud Baldum tit. de pac. Conſtã. verb.per ſoluere. Barbaro vocabulo pro emphyteutica penſone, mer- cedéque meliorationis accipitur: videtũrque Alciato Latinè dici poſſe, Colonarium.
Fidem variè accipi, tradit gloſſ. in c. firmiter. de ſum. Tri.
& fide Cathol.
Fides propriè diffinitur, vt ſit dictorum, conuentorùmve conſtantia,& veritas: dicta, quòd fiat, quod dictum eſt, vt Cicerotradidit. Vnde fidem appellarunt veteres
Chriſtiani, quòd ea, quæ de Chriſto commentariis Euangeliſtarum prodita erant, veriſsima ducerent. Inde Rub. de ſum. Trin.& fid. cath.
Fides etiam quandoque accipitur pro fidei ſacramento, quandoque pro habitu mentis. c. nihil. de conſecrat. diſtinctio. 4..
Fides,tuitionem, auxilium, tutelam ſignificabat, vnde in fide alicuius eſſe dicebant olim, quod uunc vocant
feudum ab aliquo tenere.
Fidelem vel vaſallum, quem clientem olim dicebant, haud dubiè à fide nuncupan, atque ſalutant. Vnde ſic ſcribunt, Dileco noſtrofideli.
quod non eſt ex Fide, peccatũ eſt, apud Apoſtolum.& in ca. omnes. S. illud. 28. q. ů.& c. fin. de præſcrip. in antiꝗ. ita accipias, quicquid fit contra conſcientiam, ædifi-
cat ad gehennam. 1
Fides quandoque ſumitur pro promiſsione.
Fides ſyncera quid, vide gloſſ. cap.zꝛ. de elect.
Fides teſtium ex quibus colligatur, Iuriſcos docet l.z. D. de teſtib. 1 1
F O R MV L EK.
FI pDEM ſuam adſtringere eſt vinculum obligationis ſu-
ſcipere. l.procurator, qui pro. D. de euict.
⸗Fidem bonam pręſtare, eſt ſine dolo,& fraude verſari J.z.
D. pro ſocio. e
Fides pro cautione. in l. ſacris. C. de prox. ſacr. ſcrin. libr. 12.Sic dicimus, fide alicuius ſumere, id eſt, non ſua, ſed aliena cautione.
Fide ſua iubere, id eſt, ſponſorem ſe conſtituere,& peri- culum in ſe recipere. Paul. Si filiusfamilias ita ſtipula tus fuerit: Quantam pecuniam Titio credidero, fide tua eſſe iubes? Vlpianus l. vbi autem. de verb. oblig.
Fides in tit.de ſumma Trini.& fid. cathol. c.& in Decre- ta. eſt vt definit Paulus Apoſt. c. 1. epiſt. ad Hebręos) Xn.ouνe agis at‿ατο R A) XO 3 Eenoxetyup.
Fides publica inl. 24. 5.in bonis. D. de reb. auct. iudi. poſ-
ſid. Credit à Gallis appellatur. Ci c. pro leg. Mani. Hæc fides atque hæc ratio pecuniarum, quæ Romæ,&c.& alibi, Scimus Romæ, ſolutione impedita, fidem con- cidiſſe. b 4 Fides tacita, clàm& tacitè in fraudem legis, fiſcive ac- commodata. l.³3.S. cum ante. D. de iur. fiſci. l. 1½. 8.pen. D. ad municip. Vlpia. Epito.tit. 2. Et dicitur Fides accommodari,& interponi I. 43.§. vlt. D. de vulg. l. 10.D. de iis, quæ vt indig.& cᷣmodari. l. pen. D. ſi quid in fraud. patr. Fides emptori habere dicitur etiam ſine ſatisfactione. 8. m

FE 1D
vendita. Inſtit. de rerum diuiſione. l. 19. D. de contrah. emptione.
Fide dominica agros colunt, qui non penſiones certa quantitate, neque mercede, ſed arbitrio domini ratio nes reddituri colunt. l.18.§. cùm de villico. l. 20.§.. D. de inſtr. inſtrumentõque leg.—
Fidealterius pecuniam mutuam ſumere, eſt dato ſideiu ſore. Cicero pro Flacco, Cùm ait, iſte ſeſe pecuniam, quam huius fide fumpſerat,&c.
Fideicommi ſsi appellatione& ſingulare,& vniuerſale continetur 1. 1. D. ad§ C. Treb.
Fideicommiſſa dicũtur, quæ fidei heredis alteri reſtituẽ
da demandantur, quæ ab fide heredum licet pendeãt, vnde& nomen accepèere, D. tamen Auguſtus„ne per- fidiæ humanæ locus eſſet, ad neceſs itatem iuris ea re- traxit. Vide s.in primis. Inſtit, de fideicommiſſhere. 1.1.& C. commun. de legat. Nec ignorandum, fideicom
miſſa non eſſe(vt vulgò putant) legatis exæquata. Nã licet Vlpian. I. i.de leg.i. ſeribat, quòd per omnia exæ quata ſint legata fideicommiſsis, non tamen è conuer fo dicit, fideſicommiſſa legatis exæquari. Vnde Za- ſius colligebat, quod& ab Alciatapòſt legimus pro- batum, minimè ſequi neceſſariò, vtvtraque eodem iu re petantur. Fiunt autem fideicommiſſa verbis preca- riis erga grauatum: qualia ſunt, rogo, peto, volo, man do, deprecor, cupio, iniungo, deſidero, impero. Vnde & nomen illud ſumpſerunt, quòd in ſola fide, pudorêé- que heredis conſiſterent. s. final. Inſtit. de ſingulis re- bus per fideicom. relict. Accedit Vlpianus, inquiens: Etiam hoc modo, cupiovt des: credo te daturũt fidei- commiſſum eſt. de legat.i. l.etiam. 331
Fideicommiſſorum alia ſunt vniuerſalia, hoc eſt, ad he-
reditatem ſpectantia, quibus totum patrimonium, vel eius partem heres alij reſtituere o2atur⸗ Alia rerum ſingularium, quæ vocantur: nam diſcrimen olim fuit inter ea, ſed ſublato eo, per omnia ſunt exæquata fidei commiſsis legata.§. I. Sed non vſque. Inſtit. de leg. Vl- pianus 1.1. eodem. Item 1. 1.& 1. C. commun. de legat.
Fideicommiſſum generale, vniuerſale,& particulare, quid diſtent, docet Alex. l. grege. D. de leg. i.
Fideicommiſſa ideo adpellata ſunt, quia nullo vinculo, ſed tantùm pudore eorum, qui rogabantur, continebã tur: ve Inſtit. de fideicom. hered. in princ.
Fideicommiſſum eſt, quod non ciuilibus verbis, ſed pre
catiuè relinquitur, necex rigore iuris Ciuilis profici- ſcitur, ſed ex voluntate datur relinquentis, VIpiano Epitom-.tit. 25.
Fideicommiſſaria hereditas, quam alij reſtituere heres rogatus eſt,& ideicommiſſarius is, cui ea hereditas reſtituitur, qui Trebellianus fideicommiſſarius appel latur. l. 15.§.1-· D. vt leg. ſeu fidei com. nomi. ca. Quo no mine interdum heres quoque fideicõmiſſo oneratus adpellatur. l. ſ1. D. de iudic. Et qui de fideicommiſsis KRomæ ius diceret conſtitutus præror, Fideicommiſ- ſarius dicebatur l. 4- ad fin. D. qai& à quib. l. 78.§. pen. D. de leg. z.—
Fideicommiſlaria verba. l. 29. D. ad S C. Frebell. quæ&
fideicommiſsi verba dicuntur. l. 6⁹.§. final. D. de lega.
2.1. 12.§. fin. D. de iniuſt. rupt. D. de lega. 2.&, Precaria, vide infrà Precaria. Fideiubere, fidem ſuam pro alio obligare, in fidem ſuam recipere. idem valet I. 27. in fi. D. ad SC. Velleia. l. 29. S. legatum. D, de lib. leg. Quod& fide promittere di- xit Paulus lib. 1. Sentent. titu. o. Inde Fideiuſſores, qui alieno nomine obligantur l. 1,§.verbis. D. de obli.& actio. Eorũ autẽ, qui pro alio obli gantur de fideiuſſor. Barto. in rub: D. de fideiuſſo. Fideiubens ob euictionem rei alienatę, Auctor ſecundus tempore Iuſtiniani appellabatur. Nouell. Vt credito. primũm aggredian. S. neque hoc tantùm. Conſt. 4.
genera& differentias recenſet Accurſius in Authen.
Centum, quæ mihi L. Titius debet, eadem mihi dare
inter Fiduciam&
FE ID
Fideiubere pro cèdemnato, nihil aliud ſt, quam promiit tere iudicatũ condemnationis ſolui. l. ſi verò. in prin. D. qui ſatiſda. cog. Nam ſi non condemnatus, ſed ab- ſolutus fuerit,& victor litis, non elt opus ali quid ſol- uere ex cautione iudicatum ſolui-⸗
Fideiuſſor, ſiue interceſſor non eſt conueniendus, niſ
priùs debitore principali conuento. Nouel. Vt credi- tor.primùm aggredian. S.i. Conſt. 4. Abſente tamẽ de. bitore, poteſt primùm fideiuſſor conueniri. Ib. S. cæte- rum ſifideiuſſ. Aduerſus poſſeſſores bonorum debito- ris, non eſt antea agendum hypothecaria, quàm a pa ruerit, bona debitoris ac fideiuſſorum non ſufficerc. ibid. s. eni muerò neque. Cui non poteſt ex venditione bonorũ debitoris ſatisfieri, quia nemo velit eas etne- re: ei debent bona in ſolutum(æſtimatione diligé ter facta) autoritate indicis addici. ibid. s. certè ſi nerao. Cæterùm lex apud veteres erat, prohibens fideiuſſo- rem conueniripriùs, quàm debitor principalis eſſet conuentus, vt colligitur Nouell. Vt creditores prum. inpriné. Eam legem vſús aboleuit, ad tempora vſque Iuſtiniani. ib. l. non rectè. C. de fideiuſſ.& manda. luſti nianus reduxit, adauxitque legem antiquam. ib.
Fideiuſſorexercitationis litis à fideiuſſore iudicati a dtio
nis ſeparatur l. 8. S.& poſt litem. D. de fideiuſſ. Illi ſtunt
qui fideiuſſores ad litem,& ꝓro lite dati adpellantur.
1.41.D. de petit. hered. l. ο. D. iudicat. ſol. qui ſciliceet, vel iudicio ſiſti, vel rem defendi,& iudicatum ſolui promittunt. Fideiuſſor ob euictionem datus in l. 4. D. de euicti. vualgò auctor ſecundus d. l. 4. 25 Fideiuſſor in omnem cauſſam accipi dicitur, qui in id omne, quod ex ea obligatione, cui accedit, naſci po- teſt, ſe obligat. l. ε⁶. D. de ædil. edict. ſ. 4. D. loca. l.36. S:pe. D. defideiuiitſſt.= non ex Fide, id eſt fraudulenter I. 19. D. de adminiſt. FIDEIVBA ENDI FORXMVL A. ſpõ des:ſpondeo. Stichum aut centum fide tua iubes-fide iubeo:. Quantam pecuniam credidero, fide tua iubes?iubeo. Mille modios tritiçi fide tua iubes?iubeo. Si reus roo. aureos, quos mihi debet, non ſoluerit, i- de tua iubes?iubeo. extitu. D). de fideiuſſorib. Fidiculæ in I. 1.& 2z. C. Th. de queſtionib. tormentigenus ab eo dictum Iſidorus lib.ſ. Etymolog. cap. 27·tradit, — eo rei in eculeo ad fidem inuen iendam,& eruen dam torquentur. Fiducia, præt er vulgatam ſignificationem pro pignore ac cipitur. apud I. Paulum lib. 1. Sent-tit.ↄ.& lib. z. tit. 13. & lib.3.titu. 8. Vnde& Fiduciarius ſeruus, id eſt pigno ri obligatus apud eundem lib. z. Sent. tit. 1z.&res fidu ciaria, quę loco pignoris apud creditorem, vtpote ſpe redimendi, depoſita ſit.& ita non rarò vtitur Paul. tit. de depoſ. Cicero pro Flacco: Pecuniam aduleſcentulo grandi fœnore, fiducia tamen accepta occupauiſti. Hanc fiduciã commiſſam tibi teneshodie ac poſsides. Fiducia, Boëthio in Top. Cice. auctore contrahitur, cùm res alicui ea lege mancipatur, vt mancipanti remanci pet,vt ei cùm tempus quod ſuſpectum eſt, pręterierit, reddat. Hoc Galli dicunt, vendye àreachapt. de quo in 1. 2. O. de pact. inter empt.& vend. Hæc manci patio Fi- duciaria nominatur, quòd reſtituendi fides interponi tur. Ita que
Fiducia contracta olim manumitti dicebantur, quos pa
tres remancipandi, vel reddendi ſibi lege manumitte bant. l.2.§. ſed neque auus. D. ad Tertyll. S. fin. Inſtitu. de legit. agna. ſuccel. b pignus hoc interfuiſſe Iſidorus libr.ſ. Etymolog. capi. ꝛ1. ſignificat, quòd pignus, manente apud debitorem dominio nudam poſſeſsionem tranſ- ferret: per Fiduciam verò res aliqua mutuæ pecuniæ gratia

enane
1 1 4
ldema dila i
Apoſt ltem. Da- 5
litem,& ro lite⸗ ed. k. 3 nec 6. 1ee U ludicu Arem defend N
dem datus inl.«N 2n 40 2* 4 1 141
cabflam dccipi Oligatione, iad al. JD. de ædiledid. e.
NDIEOAD Titius dehet cach in
nfde tua inbesbd ncredidero,idet ui ci fde tua iubesit 9e quos mihi deder nc extitu. L).debtei Th. de queſtioaio 1 48 lib.„Etymalq 8 1
4 u 14 lem!
». 4
4 4 48„19 5
m ſignifcationei 1 4.
um lid.i. Hent-dic 9
1 4
alet n
4 Et X Fiductat *
Filij appe
gratia vel mancipabatur, vel in iure cedebatur. Quũ tamen,vt verbum conueniat, ſub ca lege factam fuiſ-
ſe mancipationem neceſſe ſit, vt ſoluta pecunia redde
retur,& reſtitueretur: eäque ratione pignus àfiducia ſeparatur apud Ciceronem libr. 3. Offic.& alias Ter- tullianus in libro de Idolofatr. pignoribus fiduciari dixtt. 3 b Fiduciaria hereditas, id eſt, fdeicommiſſaria, quæ fidei alicuius committitur, apud VIpia. in l. certi condict. Si cert.pet.·& fideicommiſſaria poſſeſsio, quaſi fide da ta accepta, à fiducia tamen dicta. Fiduciarius heres propriè dicitur, qui inſtitutus eſt con templatione non verè præteriti, ſed quodãmodo inſti tuti. l. 46.& l.6 7. D. ad S C. Prebel. Et dicitur fiducia- rius, tanquam fideicommiſſarius, de quo teſtator ſpẽ concipit reſtituendæ hæreditatis poſt mortem ſuam. Quia non ſui contemplatione inſtituitur, ſed vt alij reſtituat. l. Seius Saturni. ad Treb. l. dotem dedit. de colla. bonorum.
Fiducia item, pro emancipatione, qua pater naturalis
olim ſolebat filium ſolẽniter vendere, ea ſcilicet ſpe atq; fide, vt rurſus eidem patri reuenderet, ſtatim ma- numiſſuro. Indeveteri iure dicebatur contrahi fidu- cia, hoc eſt, Manumiſsio fieri ſpe ſucceſsionis. Inſtitu. de legit. agnator. ſucceſsio. S. fin. Hinc Fiduciarius pater, antiquo iure nominabatur, qui præ- ter naturalem patrem alius adhibebatur, qui ſcilicet emptum filium, patri naturali reuendebat emancipan dum. Quibus id fiebat ſolẽnitatibus, antiquitatis ſtu- dioſus(nam illæ ſublatæ nunc ſunt) petere poteſt ex primo Gaij Inſtit.lib. Fiduciaria tutela, fiducia tutel. Fiduciarij tutores ‚appel- lantur fratres, quib. poſt mortem parentis ſingulari fide defertur autoritate iuris, fratrum& ſororum in pupillari ætate adminiſtratio ugas tuitio. Inſtitu. de nduciaria tutela. in princip.& vide l. 4. D. de legit. tu- to.& Vlpianũ tit. 11. in Ep towe, Fieri, id eſt, eſſe& manere l. ſirem. D. de acquir. poſſeſ.& alibi ſæpiſsimè. quandoque ſignificat eligi. in auth. de adopt:in princ. Interdum morari. õ. ſancimus. in auth. de lenonib. ali quando colligi. l. partis. D. de præſcrip. verb.· ſignificat. Fieri dicitur extra iudiciũ agere in iudicio l. 1.§. quibus. D. quod cuiuſque vniuerſ- b b Fieri quid peraliquem qui dicatur. l. quod te. D. ſi certũ pet.l. ſi cum dies. D. de arbit. b b Fieri in continenti dicitur, quãdo quid fit vno contextu
non diuertẽdo ad extraneos actus, contrariumve actũu interponendo. Vide cap. quia propter. extrà, de elect.
Xhoc iudicis arbitrio committi poteſt. glo- in cap.an ſfit. de appel-& l. continuus. D. de verb. oblig.
Fieri non videtur, quod iure non fit. l. 3.s. ſiliber homo.
Figlina& Figulina, figuli ofciua I.5.D de fetuit,ruſt. Seuli perkecum 1.19. D.de ſeruitut.
Figlinum opus, arte Vrba. præd. n Figura pro ſpecie,& forma accipitur. l.. D. de obliga.&
10 Aliter plane Figura verborum 1.116.D. de verb. ſignifi.& figura litera
rum. l. 38. D. de oblig.& actio.& Figuratio l.*4. D.de
Nerb- ſignifi. quæverba per ſepatent. enuigell
Nateescs proprietate ſermonis„nepos non continetur. l. ⁰. D. de teſta. tutel. Srfin. Inſtit. qui teſta. tut.dar. ſed ex interpretatione. qua de re Bart& Bal-
dus in l. Gallus.§. inſtituens. D. deliberis& poſtumis.
10 præconio Salomonijvtiliter diſſerunt- Attingit item
aliquot locis Alciatus in elegantiſsi. Comment.ſuis.
de verborum ſiꝑnifi. Et Zaſius in tractatu ſubſtitutio- — X. num, indicat, cõſueſſe ætatem noſtram, cùm nominat
actio. l. 69. D. de hered. inſtit. l.31. D. de mor. cau. do. l. 30⸗S.tamerſi. D. ad leg. Falcid.& Inſti-de leg. in prin.
F IL 90 filios, vel liberos, addere nepotes, ad tollendas cauil lationes. Benigna tamen interpretatione,& cùm vo luntas aliud ſuadet, filiorum appellatione,& nepotes continenturl. 84. l. 2 01.& 1. 2 20. D. de verb- ſignifica. l. 59.D. de ritu nupt. l. 4.§. concubinæ. D. de leg. z. Filio-
Tum autem nomine, etiam filiæ continentur-. l. 16. D. de teſta. tut. 1.1 22. D. de verbo. ſigni. Sed non è contra- rio, veniùntq; propriè primi gradus. text. eſt in l. quod ſi nepotes. in fin. de teſtam. tut. Diſcrimen inter fllios & liberos ſecundum communem vſum& intellectum in idiotam& laicum illiteratum& indoctum venire
& cadere nõ poteſt. Quod gloſſę dictum in d. l. quòd ſi nepotes. Bartol. ibidem agnoſcit,& in l. liberorum. circa fin. D. de verb. ſignific. Tametſi in ordinationib. in qutbus mens,& voluntas ordinatoris euidenter& manifeſte deprehendi, aut declarari non poteſt, filio- rum appellatione veniant etiã nepotes: vt ſentit Bart. in d. l.liberorum.& expreſsius Alexander in Addit. ad
Bart. in l.Lucius Titius, qui fratrem habebat teſtamẽé to. de hered. inſtitu.
Filiorum nomẽ in poſtumos, poſtumãſque cadit l. 1⁰. D. de teſta. tut. l.15.& l. 17. de leg. 1. 1. G 4. D. de verb. ſigni.
Filius definitur, qui ex viro& vxore naſcitur. l. filium. D. de iis, qui ſunt ſui, vel alie. iur.
Filij ideò liberi dicti ſunt, vt parentes meminerint, ſe
illis non perpetuò imperaturos. Itaque cùm pater fi- liam natam 25. annos negligit dare nuptui, abſque gra ui cauſa, poteſt ipſa liberè, hoc eſt, ſine conſenſi pa- terno, matrimonium contrahere:& oportet nihilomi nus patrem ſuppeditare pro Hacultatikus dotem. Au- then. Sed ſi poſt. C. de inof. teſta..
Filij naturales ſecundum Azonem in Sum. C. eodem tit. ſunt multiplices. Ali qui ſunt natura les& legit imi, vt qui naſcuntur per legitimum torum. Alij ſunt legiti- mi tantùm, vt adoptiui- Alij naturales tantùm, vt na- tiex concubina vnica,& in domo indubitato affectu coniuncta. Alij neque naturales, neque legitimievt qui ex illicito,& damnato coitu nati ſunt. De his o- mnibus eſt gloſſ. Inſtit. deadopt. in princip.& gloſſ. in cap. pervenerabilen. qui fil. ſint legi: Et quot modis na turales de ſoluto cum ſoluta effciantur legitimi, pa- tet in c.tanta.qui fil. ſint Iegi. Vhi etiam dicitur, quòd fllij vulgò nati vel concepti ſunt, qui non habent pa- trem determinatum. Sed(vt Azo dicit) hæc diſtinctio
ſecundum iura ciuilia Imperatorum datur:& non ſe-
cundum iura naturalia: quia fortè ſecundum theolo- gos non eſt vſquequaque verum, ſecundum quos ma- trimonia, ſeu indiuidua maris& fœminæ coniunctio eſt de lege naturæ, quia ſecundum Ariſtotel.& Philo- ſophos 1. Politicorum. Naturalis videtur coniunctio vnius ad vnam,& vagus concubitus contra naturam.
Filius regis poteſt dici Rex viuente patre. Argumen. s. cùm quidam Celius. l. cùm verò is. D. de fideicom miſ. libertat. adiunctotextu in l. in ſuis.& ibid. Bald. D. de liber. Rpofth lc19d e. ellani
Filium Spurium, reſcripto Principis legitimum effectũ,
verè legitimum cenſuerunt Socinus, Decius, Cur- tiũſque, vt atteſtatur Alciatus. Nam& aliquem mihi,
aait, iuſtum filiumcenſeri, agnatis verò meismon cen- ſeri, haudqua quã naturæ repugnat: cùm ſatis ſit mihi, integrè cenſeri filium, nililone obſtat, reſpectu alid- rum, qui von conſenſerunt fictionem legis nihilope- rarihuiuſmodi enim varietas magis aliorum perſo-
nas, quàm ipſius filij reſpicit-l. in ſtipulationibus. 5.
. de verb. oblig..2. 1I
Filijſpurij ex ingenua muliere nati vtique ſunt ingenui. 1.z. in fin. C. ſolu. matri. nn.
Filij ſpurij, vel ſacerdotum, poſſunt tantùm de bonis pa⸗- rentum accipere, quantum eis ſufficit ad alimenta iu-
re naturali debita:etiam iure Canonico. ca. cùm habe-
ret. De eo qui duxit in vxorem, quam poll peradult. m ij

E I N Et ibi tractatur. Angelus in I. fin. S. ſi ãſocero. D. quæ in in fraud. creditor.& l. ignoti. C. eod. tit. Bald. in auch. ex complexu. C. de inceſt. nupt. Vide conſi. Barto. 19. incip. Dominus Dominicus. Et conſil. 194. incip. Ce- chus de Spoleto..
Filij familiarum filiæqᷣue familiarum dicuntur, qui quę- ve in patris poteſtate ſunt l. 4. D-de iis, qui ſunt ſui, velalie. b
Filiorum hæ ſunt differentiæ iuſti, legitimi, naturales adoptiui.
pilium cùm dicimus, non conditionem eius oſtédimus, qui in alterius ſit poteſtate, vt cùm filiumfamiliàs di- cimus, ſed alicuius filium eſſe ſignificamus. A. Augu. ad 1.1. D. de excuſ. tut. ad hᷣnem.
Filiaſter, Filiaſtra, eſt filius vel filia ex alio coniuge ge- nitus vel genita, non ex eo, quem modò habet mulier. 30. quæſt. i.ſi quis filiaſtrum.
Filiatio vt per doctores in l.i. D. de condit.& demonſtra. percommunem nominationem parentum,& quòd na tus eſt in domo mariti commorätis vxori l. filium. D. de iis, qui ſunt ſui. c. Mi chaël. de fil. preſby.
Filippi nummi genus 1.17. 5. cui teſedune D. de auro& ar gento leg. ab Horatio lib. 2. Epiſt. regale numiſma ad- pellantur. bit& apud Trebellium Pollio. in Claudio, & Vopiſcum in Bonoſo,& in Aureliano,& in Probo- Philipporum aureorum fit mentio, qui licet imagine vultus recentiorum principum ſignati, pri ſcum tamẽ nomen retinuèêre, vt& apud Gallos nummi aurei ge- nus eſt, quod vulgò vocant Piulippus, quod æſtimatur aſsibus Gallicis 32.
Finem ſępè accipiunt Iuriſcoſs.pro modo, vt eſt à F. Dua reno lib. r. diſputatum Anniuerſ. Itaque
Fini,& ad Finem ad modum& quantitatem ſigniĩficat I. 19.D. de compenſ. l.1. s. pacto. D. de vſur. l./. D. de col- la. dot. I.. D. ad leg. Falc. l. 25. D. de adi. leg. l. 4.§. fi. D. de naut. fœn. l. 4.1. 4 2.§. 1. D. ſolu.- matrimo. l. 17. de ca- ſtrenſ.pecul. l.26. D. quando dies lega. ced. Sic& in l. 66.in fin. D. de euict. l. 3. S. ſi inter. D. de donatio. inter virum.
Finis pro definitione quandoque accipitur, eëque red- ditur verbum Græcum 4.Sic inl. 223. D. deverbo. ſigni. Prætereà
Fines adpellant luri ſcoſs. quos Dialectici terminos l. 124.D. de verbo. ſigni. b
Fines agrorum termini,& limites adpellantur. l. 16.§.1. D. de vſu& hab. i. i8. S. pe.& fin. D. de acquir. poſſeſs. l. 2.§. cùm Stichum. D. pro empto. I. 21 D. quæ in fraud. credit. Sic apud Terentium in Heautontymorsm. Vici ni noſtri hic ambigunt de finibus. Eadem eſt& huius verbi vis in finium regundorum actione, qua inter cos agitur qui confines agros habent. S. quædam. Inſti. de actio. Iſidorus lib. ſ. Etymolog. cap. 25. Kegi enim Boëtio interprete in Topic. fines dicuntur, quoties vnuſquiſque ager propriis finibus terminatur.
Finitor, qui fines determinat. ſic vtitur Plautus in pro-
logo Pœænuli, b Finis tam maſculino genere, quàm fœminino dicitur:
Alids ité fini, aliàs fine. Nouel. de teſtib. S. ſi verò igno
* ⸗ 2„* 2 2 5* ti. Conſtit. 9o. Vt hac ſaltem fini(ait Iuſtinianus) ni-
hil de veritate occultent. Finium regundorum, id eſt, diſcriminandorum, ſeu ſta- tuendorum. Regere enim antiqua,& Decemuirali ſi- gnificatione, eſt ſuis finibus terminatũ habere. Actio itaque finium regundorum, ad agros pertinet, non ad ædificia vrbana, iuxta§. fin. l. 4. D. nn. regund. non in- concinnè diceretur finalis quæſtio in 1.ſi conſtiterit. C. fin. regund. vide Ferra. in 6. ſi fnium regund-. Inſtit. de offic. iud. Finitimus, vicinus c. per tuas. de ſenten. excom. Firmum,& ratum differunt: Firmum de facto, ratum de iure. Bartolus in l. id quod pauperibus. iuncta gloſ. C.
—
FE IS
de epiſcopis& clericis.
Firmum eſt facti, ratum iuris. Vide Bartol. in l. id quod pauperibus. C. de epiſco.& cler.
Fiſcus Principis ærarium dicitur à fiſcis quibus pecunię publicæ olim abſportari, concludique ſolebant, vt Aſconius Pedianus in 2. Verrin. Feſtus lib. 1½.& Iſido. lib. vlti. cap.ↄ. probant. Sic accipi debet in tit. D.& C. de iure fiſci.& alibi ſæpiſsimé.
Fiſci etiam dicuntur, quibus olea premitur. I. 19.§. 1. D. locati. Inde igitur
Fiſcus priuatum principis ærarium, quod àpublico, id eſt, populi ærario ſeparatur à Plinio in Panegyric.& ASpartiano in Hadriano.
Fiſci etiam nomine Eccleſiam intelligi, notat Innocen. in c. cùm pro cauſa. de ſenten. excommu. vnde& ipſa fiſcum habet.c.quia diuerſitatem. de concel.præben. & ibi gloſ.
Fiſcales res, quæ ſiſci patrimonio ſunt quaſi propriæ,& priuatæ principis eſſe di cuntur. I. 2.5. hoc interdictum. D. ne quid in loc. pub. His autem tuendis conſtitueban tur procuratores, qui& fiſci procuratores& aduocati fiſci dicebantur in variis iuris Ciuilis articulis. Quæ nomina paſs im Galiia noſtra retinuit, Aöduocat,& Lro cureur fiſcal. de Procuratore fiſci accipiẽda eſt Antoni- ni Imp. conſtitutio. l.1. C. de fiſca.vſur.
Fiſcus his verbis definitur apud Græcos interpretes, uig. Divos, Ausεo get“ ε⁊ε εο αφρααm. apud quos& giτπρκϑαem xoxu², pro pecuniis, ſiue fiſcalibus rebus.
Differentia eſt inter fiſcum& rempubli. ſicut inter ſpeciẽ & genusFiſcus enim eſt burſa ſolùm de commodo pe- cuniario: ſed reſpublica pecunias, honores, præmia, alia conſiderat. not. in l. mancipia. C. de ſer. fu gi.& col ligitur ex rub. C. ne fiſcus, vel reſi pub. patroci. Alberic. in l. reſpublica. C. ex quib. cauſ. maio.
Fiſtulæ, tubi, vel canales, per quos aqua ducitur l. 42.&
1.49.D. de contrahen. empt. l.;8. S. fina. D. de act.empt. 1.17. D. de ſer. vrb. Dictas autem inde ſcribit Iſidorus li. 19. cap. I0. quòd aquas emitterent àτs* 5t Mep, quod mittere eſt, addit que earum formas pro magnitudine aquæ,& capacitate fveri, per quas aquę modulis certis diuiduntur. Fiſtularum differentias conſtituit Fronti nus lib. 1.de Aquæ ductibus.
Fiſtulæ interdum fᷣctiles, vt plurimum verò plumbeæ fe bant. l. 1. D. de ſeruit. ruſtic. l. 6. de aq. duc. lib. 1. C. Vi- truui. lib. S. c.7. Pallad. lib. 9. c. 1z.collocabantur in ri= uis. l.3. S. fi. D. de aqua quoti. 13. S. ſi quis nouum. D. de riuis. Et ſalientibus iungebantur l.. D. de act. empt. Vel caſtellis l.)8. D. de contrahé. empt. l. 17. 8. epitonia. de act. empti. 3.
Flageflare annonam eſt duriorem facere„quod faciunt Dardanarij l. 6. D. de extraordi- criminib. qu ales mul- tos tempeſtas noſtra tulit,& nouit. on1
Flagitare, propriè eſt vehementer,& veiuti quadam in- flammatione animi petere. Signiſicat etiam de ſtupro vehementius inſtantiuſque appellare. VIpia. in l.nun- quam. depriu. del. Si quis, inquit, alienam ancillã ſur ripuerit,& flagitauerit, vtraque actionetenebitur. Sic apud Cice. reperitur, annotante hic Bud.
. Flagrans crimen dicitur veterum Iuri ſconſultorum ver-
bo, in quo quis deprehenditur. adnotauit Hegendor. in l. ictus fuſtium. D. de his, quĩ notan. infam. quo ver- bo vſus eſt etiam Iuſtinianus l.vnica. C. de raptu virg. Flagrum, flagelluml. Pedius. D. de incend. ruin.& naufra.
Flamines ex eo dicti ſunt, quòd filo caput cinctum habe-
rent, quaſi Filamincs. Et cognominabãtur à diis qui- bus ſacra faciebant, vt Flamen Martial is: Plamé Dia- lis, hoc efſt, louialis„qualis lulius Cæſar adoleſcens adhuc fuit. Erant Plamines in ma gna veneratione, pri muùmque locum poſt Kegem ſacrificulum, in conui- uiis tenebant. Flaminis item matrimonium, ſola mor te ſoluebatur, nõ alio diuortij generc.de Plaminibus.
21.diſt.

gendin rus iuris Ciuil t noſtrareti Lr
Inuie, atore hiſci acciyizt a. Cde üſ. caaſdr urapad Græccsin 6,2- AA⁴a. neda liue nſcalidas nhe um Krempadlilen eſt durſa ſolum e ca pecunias, hons aLmancipia CK tus, vel reſi pob nert huib-cauſ.maio. „per quos aqud empt. l. 8.5. m.l ſtas autem indeſch uas emittcrentan tarum formas pe ri,per quas aquen m differentuscon tibus. b vt pluri mum reii ſtic.Lé. deaq ti
lib. o.c.Ir caloc ri. I..5 1auis Oi. 3.Hqls⸗ D agebantuf kiſel
4
1,2 1
2* 9 44 contrahe. enpe⸗
aurioremfacere;
a1. dictinct. capitul. cleros. Flator, fabricator I.2. D. de origin. iur. Jlauianum ius ciuile, hinc liber, qui actiones continet.
Nam nec Cneus lauius de ſuo quidquam adiecit li- bro, Sed cùm Appius Claudius propoſuiſſet,& ad for.
mam redegiſſet has actiones, Cneus Flauius eius ſeri ba, Libertini filius, ſubreptum librum populo tradi- dit. Pomponius l. neceſſarium. de orig. iur. Flauiſſæ ab antiquis Latinis dicebãtur, quos theſauros Græco nomine adpellamus, quod in eos non rude es, argentümque, ſed flata, ſignatãque pecunia conder- etur Gellio lib. 2. ca. 12. KI Flumen Varroni libr. 4. ling. Latin. quòd fluat, à quo leg prædiorum, ita ſcribitur s rIEEICIDIA, ELvHI- NAGVYEI VT ITA FLVANT, CApDANTQVE. In- ter hæc autem hoc intereſt, quòd ſtillicidium dicitur
4. 4 3 cd, quòd ſtillatim cadat, flumen, quòdfluat continuè. Flumina àriuis magnitudine diſcernenda ſunt, aut æſti-
matione circumcolentium. Flumina autem quædam ſunt perennia, quædam torren- tia. Perẽne eſt, quod ſemper fluit. à æενε ꝗ Torrens eſt, quod tantũ hyeme fluit à xauaaoss. Si tamen aliquo té. pore ex ſpeciali cauſa ſuperueniète exaruit, quod alio qui perenne fluebat: non ideò minus perenne eſt. Et contrã: ſivna fortè aut altera æſtate fluit, quod alioqui non niſi hyeme fluere ſolebat: vtique torrens cenſe- bitur. l.i. D. de flumi.— Flumen publicum eſt, quod perenne eſt. d. l.1.
Flumen priuatum, cui opponitur ſtillicidium, accipien-
dum eſt pro curſu vel fluxu aquæ, quicquid Accurſius comminiſcatur. Nam vtrunq;, tam ſtillicidiũ, quàm flumen, pro re priuata accipitur, vt inl.vltima. D. de ſeruitutibus.
Floci nomine intelligitur habitus habens manicas lon- gas& amplas: Cuculæ verò nomine habitus longus & amplus ſine manicis. vt in clemen. ne inagro. S.e- rm. de ſtatu monaſt.
Fluctuare, id eſt, dubitare. 12. diſt. c. illa autem nauicula. 1. q. 4-S-his ita. 8 R2.
auaelas nomine, quidam tumultuoſam petulantiam; alij ſeditionem,& turbulentas ineptias ſignificari aiunt. I. Cuiacius lib. 6. cap. 6. Obſeruatio. carmé famoſum interpretatur.
Fouuril quę focum curat l.i 12.§. Trebatius. cum 5. ſe equẽé. & 1.15. D. de inſtruct. inſtrum. legat.& l.2. C. de condit.
inſert. b Pora an dcunturetiam concubinæ, quaſi foco adſiden- tes I. 2. C. de dona. inter vir.& vxvo.—
Focarij l.t. S.caupones. D.nautæ caupo. ſtabu. qui focum curant. 123ne. 12,25
Fodinæ dicuntur loca, quibus quid effoditur. ca. eleros.
a1. diſtinctione- Argentifodinæ, aurifodine, cretifo-
dinæ paſsim in libris iuris Ciuilis. 25b Fodrum inti. 8r·de Pace Conſtan.eſt annonæ militaris, uod pleriſque probatur. ie Tektalel eran deba ad indicenda bella, quæ alioqui iuſta non credebantur, vti ſolenniterſolebant. Neque rurſus aliis aut de induciis, aut fœdere pereutiendo tractandi ius erat, quàm fœcialibus. Formulam verbo
rum indicendi belli refert Liuius lib....
Fæœdus Grammatici ex eo dictum putant, quia paciſ cen- do victimæ fœdè& crudeliter necabantur, eiuſque
mors optabatur ei, qui à pace reſiliſſet. itn Fœdus eſt pactio quædam ſocietatis populi Roma. iuſſu ritè per Fœcialem certis legibus facta,& iureiurando
firmata. b 01 121 Fœdus, profœditas l. 3. D. de ritu nupt. Nec enim honos ei ſeruatur, quæ ſe intantũ fœdus deduxit. vulgati Co- dices sckTVS, ſed hoc modo ſcripſiſſe Paulum faci- lè crederem. Hæc F. Hotomannus in Commen. verb. iu
ris. Tu rem,& textum expende...
FEOIJ. 91 fœderati populi, qui dicantur, exponitur in I.7. D. de ca ptiuis& poſtlim. tœderati militum genus ex fœdera- tis populis conſcriptorum in l.fin. C. de loca. Iuſtinia- Nouell. n7. 1 p ep s̃pa ſeiaas xau toer Are ꝗpaſae cicp pod⁵εεα‿οινε εαρνο drε No zives dg frea daαε S§pa- uap liro 2A0p naᷣſaAtr ⁶εαε ero:. Sudas poieæroait, Crο‿ εααeu‿̈α Poαεαοι τνν‿ ⁸— lι ονρνᷣ‿ ι mοσᷣάꝶ&έννμν Fœminino vocabulo maſculos contineri ‚exemplo tur- piſsimum eſt, inquit Iuriſconſ. in l. ſi ita ſcriptum. de lega. z. Veteres enim, cùm ali quem tanquam mollem & effœminatum carpere vellent: fœminino eum voca bulo, irriſionis Cauſt appellabant. Quod iam nunc quoque fieri videmus. Fœminæ ab omnibus officiis ciuilibus vel publicis re- motæ ſunt. Et ideò nec iudices eſſe poſſunt, nec magi ſtratum gerere, nec poſtulare, nec pro alio interueni- re, nec curatores exiſtere. l. fœeminæ. D. de regul. iuris. Aded autem fœminæ non admittuntur in Republica ad functionem virilium officiorũ: vt Deus in pœnam reputet, ſi quãdo det effœminatos dominatores Eſaie 3.Et VIp. l.obſeruare. D. de offic. Pproconſul. Proficiſci autem inquit, proconſulem melius quĩdẽé eſt ſine vxo re. blerunque etiam ipſius fœminæ AGerlis commo- da propria inueniatur laborare conſilium. l. ſi pater. C. de ſponſalibus. Fœnerare, cum accuſatiuo ferè dicimus: vt, Fœnerare pe cuniam. Fœnerari quoque cum accuſatiuo vel datiuo. Accipitur autem tam P9 dante, quàm pro accipiente. Triphoninus inl. qui ſine vſuris. D. neg. geſt. Sed quas vſuras debebit videamus: vtrum eas, quibus aliis idẽé creditor fœneraſſetꝛan& maximas vfuras: Fœniſecæ, qui fœnariis falcibus fœnum in pratis ſecant. Fœnum autem à fœtu dictumſcribit Feſtus. Fœnum herbæ adpellatione non continetur. Fœnus, à fœtu dictum eſt, auctore Gell.& quaſi àfœtura quadam pecuniæ parientis atq; increſcentis. Alij ma lunt à fundo: addũntque rationem hanc, prouentum eſſe à naturali terræ fructu: poſtea verò ad vſurã tranſi latum, non aliter ac ſi pecunia ex ſe fructum, quemad modum terra, producat. Eraſmus autem in Prouerbi 0, Amortuo tributum petere: Fœnus deductum videri vult à verbo ꝓłιασν, quõd eſt ferre: quòdhac voce veteres non vtebantur, niſi de terræ prouentu: quæ veluti gra- tiſsima debitrix, pro ſingulis granis aliquoties cen- tena reddit. Fœtæ, abſolutovocabulo dicuntur puerperæ, quæ iam partuabſolutæ ſunt. b Follis in l. 82. D. de condi.& demonſtr.& I.]. C. Th. ſi quis pecu: conflau. crumena,& ſacculus pecuniæ, vt& Ve- getius lib. z. cap. 20. probat. Denique, ait, decem fol- s, hoc eſt, decem ſacci per cohortes ſingulas pone- bantur, in quibus hæc ratio condebatur. Addebatur etiam ſaccus vndecimus, in quem tota legio particu- Iam aſiquã cõferebat, ſepulturæ, ſcilicet cauſa. ò μηαε planè ssohve interpretatur Sudas. Quo modo Folles accipiendos cenſet B. Briſſonius in l.z. C. The. de ſuar.& l. 2.& 3. C. Th. quo. Emendandũmque putat C. Harmenopulum li. z. de legi. Agrariis ᷣα ponenté ro ꝓμs quoverbovſus eſt Euſebius lib. 10. ecclefia ſtic kiſtor. 4. Follis numm genus eſt l. 2.& 3. C. Th. quo. appella. non recip. ſic accipiꝛur apud C. Harmenopulum vel potius Iuſtinianum in libr. meel dαœυρ ευνπιννitul. 2.&& at 25 a Laa tr'ro uai tud,i eua 1.5 Mas. vbi legendum goͤMas. Follerales dicti ſunt, auctore Marcellino in Chronico, quibus ſuo nomine figuratis placabilẽ plebi commu- tationem Anaſtaſius diſtraxit Ia. Cuiacius ad l. 2. C. de præto.& hon. præt. Eolium pentaſpherum& Folium barbaricum l. fin. s. ſpe- cies. D. de public. Iſido. libro 17. Etymo. cap. 9. folium mü jij

FO M
dictum ait, quòd ſine vlla radice innatans, in Iadig liroribus colligatur: quod ligno perforatum— Indi atque reponunt guſtu nardum referens.- ẽta ſp 4 rum autem ab amplitudine adpellari, quidam Pu. tant ea forma, qua& Nardi foliũ. quoddam Hadro—
herum, quoddam Aàbrcuitate Microſ pherum, quoddã Amediocritate Meſoſpherum denominatum Plinius ſcribit lib. 12. cap. 3. natur. hiſtor..
Fomitem frumẽtarij tituli dicunt Imppp.i· fi Cde frum. vrb. Conſtantinop-tametſiin cortuptis exemplaribus paſsim legatur, firmiter, pro fomitem. ex C. Ih.
Fomes carnis eſt langor naturæ, qui appellatur concu- piſcentia carnis. i. q. 1.5. itaque.& non eſt peccatum, ſed peccati pœna,& dicitur animæ infirmitas, quia accidit animæ er coniunctione carnis d.. itaque-
Fous à fundédo dicitur, quòd inde aqua fundatur, quam Vlpianus 1.1. D. de fonte, viuã vocat, ex perpetua qua- dam cauſa. Quare primùm àciſterna in hoc di ftert, quæ aquam imbribus collectam continet. Deinde d ueeo iltat gusc cùm aqua de terra manat,& vſui keſc haurientibus præbet, fons dicitur: Vbi veròo in alto& profundo eſt, ibi puteus appellatur. Vt tamen fontis nomennon amittat. Nam omnis puteus, fons eſt, non autem omnis fons puteus. Vnde Columella, fontem putealem dixit lib. De re ruſt. I1. cap. z.
Foraneus, foréſis ſubſtantiuè pro extraueo,& peregrino.
Foraneus, qui forum tenet, vel de forovenit 3. q. 6. c. pere. grina.& vide infrà Officialis foraneus.
Forenſes actiones, quæalibi ciuiles, ſiue rei familiaris, priuatæ, aut pecuniarię l.. D. de incẽd. rui.& naufrag.
Forenſes, cauſsidici, qui ſe in foro exercent.
Foren ſes di ſceptationes l.repetita. C. de Epiſc.& cleric.
Forenſia inſtrumenta, quæ dicantur,& quanta eis fides adhibenda not. l.pen. C. de fide. inſtru.& per Azon. in
Summa. C. eodem. æropcia, Iuſtiniano in No. de Tabell.
Forinſecus, id eſt, foris. S. fi. in auth. de eccl. rer- immob. alien.vtitur& hoc verbo Pplinius maior.
Forenſis iudex, ſecularis. c. ſi clericus lai cũ. de for. com- pet. lib. 6. ĩnde forũ fori, pro foro ſ eculari paſsim apud interpretes Iuris ciuilis,& pontificij reperias.
Foreſta eſt lIocus vbi feræ inhabitãt, vel includũtur. Glo. in cap. cùm dilecti. De donat. aliàs dicitur latum ne- mus, de his ponit Felyn. in capi. Xodoſphus. verſicul. Quid autem ſit Foreſta. de reſcript. Et vbi quis habet vſum venandi ſecundum Ber. de Tuu cum dilectus. in gloſſ. i.
Formæ nomen latiſsimè patet, vt ex ſubiectis adparebit.
Forma enim dicitur, quæ eſſentiam rei præſtat, vt eſt in l. Iulianus.§. ſi quis rem. ad exhiben. quod& de ſub- ſtantia dicçimus, vt ſi in teſtamento deſit voluntas, vt quia furioſus aut impubes teſtatus eſt. l. generali. C. de ſacroſanct.Eccleſ.aut in contractibus Fehee con ſenſus. l. cùm Aquiliana. de tranſact. Quod& ad ma- teriam protrahendum eſt. Nam& ea contractui perfi- ciendo neceſſaria eſt, vt res ex venditoris, pretium ex emptoris parte. l. invenditionibus. de contrahẽ vempt.
5pretium- Inſtit. de empt. Alioqui actus ipſi, ſi horum
ali quĩid deficiat, ommino pereunt.
Formæ, pro ordinibus,& decuriis quibuſdam intelligũ tur. l. ſcriniis. de palat. 12.
Forma modus, lex, conditio. l. 10. C. de pollici. Quo ſenſu accipitur
Forma iuriſdictionis pro modo l. 31. D. de falſis.
Forma iuriszlegis, edicti, Senatuſconſulti I.7.§. ſi paci- ſcar. l. 42. D. de pact. l. 2 2. D. de minor. l. 1. de vend-.rer. Fi ſc. l.. in fin. l. 1ſ. C. ſi cer. pet. l. 4. D. ſi cert. pet. l. 1. C. de rei vendic. Et
Forma, abſolutè 1. 31. D. de adminiſt. tut.
Forma contractus I. 7.s.ex contrario. D. ſolu. matri. l. 2. D. de verborum ſignific.
Forma prouinciæ I. 7.§.1. D. de interd.& releg.
FE O K
Forma cenſualis l. 4. D. de cenſibus.
Forma agrorum l.8. D. ad leg. Iul. pecul. apud Sicul. plac. & Hygen. ſæpè.
Forma aquæductus 1.27.S. ſi quid cloacarij. D. de vſufru- ctu. Et
Forma aquæ 1. 9.S.heres. D. de legatis prim. l.3.& 1.6. C. de aquæ duct. libro 11.& apud Iulium Frontinum lib. de aquæductib. n
Formarum aqua apud Caſsiod. lib.3. Var. epiſt. ad Senat. vrb. KRom. 9
Formarum cura, apud eundem lib)ſ.
Formarum Comes in Notitia Imperij: vbi de præfedo vrbi Romæ agit,& apud Caſsiodorum libro ſeptimo
Nariarum.
Formarum meatus non forinarum. l. 1. C. de aquæducti- bus- Nam&
Formas per agros tranſeũtes, V lpianus dicit d. S. ſi quid cloacarij.& tam ſulcum publicarum aquarũ per agros meantium maceriis quibuſdã incluſum, quâm ipſam fabricam aquæductus, formam veteres adpellant.
Forma calcei in l.·. in fine. D. ad legem Aquil. l. 13.§. item Iulianus. D. loca.
Formas, in quibus æra fundantur, dixit Plinius libr. 36. cap. 22.
Forma, cuiuſque rei facies, ſeu figura. l. mulieris. D. de verborum ſignificationibus. l. qui luminibus. D. de ſer. uitu. vrban.
Formam accipiunt paſsim interpretes pro ſolennitate, quam actus exigunt. Formam pro lege accipi vult Albericus in l. humanum.
C. de legib.
Forma pro conſuetudine vſufructu.
Formale pretium I. 63. in fine. D. ad legem Falcidiam. alij formatum,& præſcriptum à contrahentibus inter- pretantur, alij forma cenſuali defiaitum, in qua exa- ctiſs ima rerum æſtimatio inibatur.
Formalia iuſtificari dicuntur, quando examinatur, an ſit ritè appellatum. de quo D. de appell. recip.& C. eodi.tit. Hodie, Zaſus ait, in bonis conſiſtoriis primoò iuſtit- cantur formalia antequam audiatur cauſa appellatio nis. in l. Præſes prouinciæ. ff. de re iudic.
Fermare actionem dicit Juriſcos. l. 7. 5. quinimò. D. de pact.& l.*ſ. D. de nego. geſtis. in cuius quidem rei ex- plicatione, eiũſque vim, acpoteſtatem excutientes fu- ſiſs imos commentarios ſcripſerunt veteres,& nouiſ- ſimi interpretes. Hanc rem dilucidèſuiĩs auditoribus explicuit luri ſconſultiſsimus P. à Ferrerij Anteceſſor Toloſæ, legens anno 1541.cuius interpretamenta, co docẽte, excepi& penes me habeo: vtinam ea typis
mandaſlet. b
Formari diciturcontractus pacto, quod ineſt, formam- que ac legem,& modum dat l. 10. C. de iure dotium.
Formare inſtrumentum, eſt concipere. l. 9. 5.ſolent. D. de pœnis.
Formare punctum vocat Bartolus cùm in concluſione ſcopum iuris in vnam aut paucas theſes reducerét, vel conſenſu partium, vel autoritate iudicis, vt ad prin- cipẽ referretur, ſi magna& dubia admodũ eſſet cauſ- ſa. Si leuior, ad ali quem Iuri ſperitũ. Inde eſt titulus, C. de relationibus. Ex quo multa præclara vetuſtatis
veſtigia relucent, ad colligendam æquitatem.
Formidoloſus, qui formidat,& qui formidatur. S. ſi quis. Inſtitut. de Pupill. ſubſtit. i. fi. C. de iur. delib-
Formiter iuratur, quãdo cum cauſſa adiecta, vel cum ex- preſsione contractus iuratur. Informiter verd, cùm cauſa iuramenti non exprimitur Zazio de acti. S. item ſi quis poſtulat. Inſtit. de actio.
Formula, à Forma diminutum eſt, prorſus tamen à corpo re abhorret,& accipitur pro præſcripto, norma, vel nota: Item pro actione a pud Paulum, de furt. l. ſi ſeruus
nauem
accipitur in 1. Gaius. D. de

„NVhiuna 41
lim iatentern g
ine accipitur in! 30.
afine. D. ad legen 2l
riptum d coaua inr a ceniuali depniti is: natioinibatu.
cuntur, quandoer r 90 D. de appell 4. donis coniiſtori ic tquam audiaurq acir. ff.de reiudi
luriſcos. l.* ☛ geſtis-incus t m, ac poteſtuen 12 05 ſcripſertj** c tem dilucicelſ riſsimus Pdfef bi
4
e n 9
enes me habeo: n
1
FE O R
nauem exerceat, non voluntate domini, deeo, quod ibi periit, vulgaris formula in dominũ danda eſt: hoc eſt, actio in factum, Ex edicto, naut. caupo ſtabul. quæ oritur ex recepto, vt hic monuit Glo. Hinh Formulam intendere, pro dictare actionem, ſeu dictare udicium:& formuſa excidere, pro cadere cauſa apud Suetonium. I e 2IL. II13 Formulæ iuris, id eſt, ſolennitates anti quæ circa actio- nes, ſublatæ ſunt tantum ab Impp. Conſtantio, Theo doſio,& Valentiniano, non ipſa actionis formula: vt quidam exiſtimarunt,& magno quidem ſuo errore,& X litigantium incõmodo. Nam ſi ex facti ſerie, quan- tumuis bene narrata, aut nullam, aut ineptam colli- gas concluſionem, quæ haud rectè, quam à ſpeciali a- ctionis inueſtigatione proficiſcitur, totus libellus cor ruit, vt probat laſon multorum teſtimoniis, in l.-D. de edend. 1. Formulas Latini auctores pro actionibusaccipiũt: quas, ne populus, prout vellet, inſtitueret, certas folẽnéèſq; eſſe Romavi prudentes voluerunt l.2. 5.his legibus. D. de orig. iur.& Cicero pro Koſc. Comœead. Formulæ familiæ erciſc. comm. diuid. finium regund. di- cuntur Vlpiano in Inſtit. tit. 9. 4 811 Formula vulgaris proactione de peculio l. 42. D. de fur- tis. Eodem ſenſu Formula damni infecti. Plin. lib. 9. cap. ſ9. Formula Fabiana Paul. lib. 3. Sent. tit.z. b Formula iniuriarum. Sueto. in Vitell. cap. ⸗7?& Seneca de controuerſ.lib. 6.
Formula ad exhibendu- Plin. li.5. Epiſt. ad Traian. Et
Formula hypothecaria ad quam Marcianus librum ſin- — legum inſcriptiones teſtãtur. Et Formula de dolo malo Ciceroni lib.z. Offic. Sic Formulæ apud Quintilianum libr. 7. cap. 4. accipiuntur. & Tacit. lib.de OrateieitvW. 1 ſub Formula iudicare dicebantur iudices à Prætore da- ra, qui formulæ cancellis adſtringebantur. Formularum nomen adalia pertinebat. Nam& ſtipula- tionum,& teſtamentorum formulas vocabant. Formularij qui formulas concipiebant M. Fabio lib. 12. cap.z. t Formularum cautores M. Ciceroni lib. i. de Orator. Fornacarius ſeruus, erat idem, qui piſtrinarius, vel pi- ſtor. Vide Budæum in l. ſi Horacarius. ad Legem Aquiliam. t Fornicatio eſt cuiuſſibet illiciti coitus genus, qui fit extra vxorem legitimam, ſpecialiter in vſu viduarum, meretricum, velconcubinarum.
Fornicatio cum meretrice vel cõcubina, eſt mortale pec
catum,& à iure diuino prohibita, licet qui dam vulga res& ignorantes credant oppoſitum, quod eſt fal- ſum, vtnot. Panormit. in capitu. inter opera. ad fin. de ſponſa. Fornicator in 1. 14. D. de inſtruct. inſtrumentõque leg. qui in balneo arcendi ignis curam geritit.ʒ Fornicarius etiam adpellatur l. 23. 5.ſi fornicarius. D. adlegem. Aquil. qui ad fornacem ſtat. vnde quidam ibidem fornacarium legendum putant. At in l. 17.8. fi- ſcus. D. de vſuris.vbi anteà legebatur, fornicarij, Flo- rentini libri habent, Foricarij: quod ſirectum eſt, B. Briſſonius putat eos ſignificari, qui foricarum vecti- gal àfiſco conducebant, de quibus Iuuenalis Satyra 3⸗Commeminit.. 8 e¹²⅞œO verſo pollice vulgi Quenlubet occidunt populariter. Inde reuerſi Conducunt foricas.— b Conſtat autem vrinæ vectigal à Veſpaſiano Romæ impoſitum fuiſſe. Forpicem, cuius meminit cap.vnic.. ſiquis quinque. de pac. ten.& eius violat. in vſibus feud. qui accipias do- cet Archidiaconus c. in ſcriptis. 8. q. r.
Fortuna, vocabulum medium eſt: ſed cùm fortunam ſo- lam dicimus, intelligendus eſt inopinatus proſperæ cuiuſpiam rei euentus. Sic theſaurum, fortunę donum adpellamus. l. ſi is, qui in aliena.§. communis. D. de
acquir. rer. dom.&§. quòd ſi ſeruus. ibidem. Fortuna
aliud dedit, quàm cui operam dabat. n
Fortuitus caſus.vide ſuprà Caſus,& vide P. Fabrum in l. contractus.D.de diuerſ.reg.iur. antig.—
Fortuna ſingulari numero pro facultatibus& opibus. l. 40.§.1. D. de ſtatulidð.
Fortius, promultò magis l. z. in fin. D. ne quis eum. l. pe.
D. ſi Auss caut.& alibi ſepe. wni
Forum dictum eſſe à ferendo, Varro tradit, quòd in eum locum controuerſiæ deferantur, ſicut negotiatores ex
ponunt res ſuas venales ibidem. Baſilica olim dictum Græca imitatione. Sic enim Baſilica ſolebat ædifica- ri, vt in ſuperi ore parte iudicia, in inferiore negotia exercerentur, teſte Vitruuio. Et hodie quoque liec for ma fori ſeruatur multis inlocis. ͤ
Forum appellat Quintilianus, inquo iudicia publica exercebantur. idque Iſidorus probat in libris Etymol. cuius tranſcripſère Pontifices. in ca. forus. de verborũ
ſignific. inantiq. Vnde
Fori ius l. 8. qui ſatiſd. cogan. Et
Fori præſcriptiones, quibus iudicis tribunal declina- tur. hæ principio litis opponi debent. l. final. C. de ex- ceptionibus. 21
Forum agere Ciceroni lib.⸗. Epiſtolarum ad familiares, & actio.7. in Verrem dicebatur, qui prouinciæ præe- rat cum ciuitates vocabat,& de controuerſiis Corum iudicabat, Feſto lib. c. apud quem pro ciuitates legen- dum putẽ ciues, niſi ciuitates pro ciuibus poni dicas figurato dicendi genere.
accipiebatur& Forũ, auctore Feſto ibidem pro negotia- tionis loco. Vnde.
Forum Suarium, in quo ſues venduntur.
Forum Boarium, Piſcarium, in quo boues vel piſteri?. (
neunt. Quæ omnia, inquit Varro, in vnum locum cõ- tracta, poſtquam ædificatus eſt locus, adpellantur macellum.— Fori appellatione interdum ſubſellia intelli guntur, hoc eſt, iudicia publica, quæ exercebantur ſub dio, aut cer tè ex eo loco,vnde cœlum facilè perſpici poſsit: quod vel Cicer. ſatis indicat pro rege Deiotaro. I1d obſer- uant etiamnum apud Germanos pleraq́; municipia, præcipuè quæ imperialis iuris cenſentur, dum in cri- minofis cauſis cognoſcendum eſt. Apud meos Mar- chianos in pagis,& municipiolis iudicia exercentur ſubDioo.“ b Fori diſputationé Pomponius in nobili illa I. z2. de orig. iur- accipit, pro applicatione legum ad commodita- tem Reip. cuius negotia in foro tractari ſolent. Dici- mus enim, in foro diſputare, ſicut vti foro, deſeruire foro. 1 Foro interdicere plus eſt quàm aduocationibus, vt ait Iuri ſconſ. l. moris eſt. S. j.ff. de pœ. Forum cõpetens, cui parere neceſſe habemus, eëque co- gi poſſumus, tototit. extra de foro competenti. vbi vide Felin.& Panor. 1 Foro cedere argentarij,& menſularij dicuntur, qui actũ ſuum deſerebant, aure banqueroute ab eo, quòd circa fo rum eorum tabernæ depoſitæ eſſent I.7. 5. quoties. D. depoſit l. fin. D. de cura. bo. dand. Seneca lib. 4.de be- nefic. cap. 25. apud quem vide. b Foſſa, eſt receptaculum aquæ manufactum l. vnic. D. vt in flum. publ.& alibi ſa piſsimè.
Foſſæ agrorum ſiccandorum cauſſa factæ l. 1. 6.ſed& foſ-
ſas&§. fi.l.z.§.0 l.l. 24.D. de aqua& aqua plu. Foſſatum, pro foſſa& vallo I.3.S. is, qui in exploratione. D. dere miĩlit. Vegetius libro 4. ca. 16. Sudas ⁶⁵mοο 2³ poara ⁊ q;. C. Harmenop. lib. 6. tit. j.·xs? ro gooodræuxi- m iii;

FE R A gorſas EHε e à, οαειένν ενοντ ſo riulec=· In libello
etiam variorum auctorum de limitibus ita ſcriptum eſt, Foſſatum deciſum paruum in fine pro.termino po-
ſuimus..
Fotiniani I.ſ. C. de hæret. à Fotino Gallogræcæ Smirnæ
epiſcopo, de quibus in catalogo hereſep& Iſido. li·
8. Etym ca.ſ. b 1
Fractum, interdum diſſolutum ſignificat, conti neturque ſuh verbo, Kupiſſe. l. Marcel. de ver. ſig.l. ſi feruus ſer⸗ uum. S. inquit lex. ad1Aquil. 2
Fragmentum, pars rei fractæ l. ſi autem. S. Ariſto. D.ſi ſer- uit. vindic. te
Frameæ, id eſt, rompheæl. 3.8.· armis. D. de vi,& vi arma.
Framea penulti- correpta accipitur pro lancea ſeu haſta, de qua meminit luuenalis, dum dicit: Et Martis fra-
meam,& Tyrtai ſpicula vatis. Atque in lectione Zacha- riæ Prophetæ cap. 15. Framea, inquit, ſuſcitare ſuper paſtorem meum,& ſuper virum cohærentem mihi. Et ita debet intelligi locus VIpiani in l. z. 5.armis. D. de vi& vi armata.licet aliqui aliter intelligant(ä.
Frater& ſoror in tranſuerſali linea ſunt in ſecundo
radu, iuxta leges Cæſareas: ſecundũ pontificias Cõ- Rututhones in primo. Quæ ſit huius differentiæ cauſ- ſa, exponunt interpretes. Iuris Cæſarei ſupputatio va- let adhuc in hereditatibus ac tutelis: Pontificij iuris,
in matrimonio. f n
Frater per vtrunque parentem accipitur, id eſt, aut per matrem tantùm aut per patrem, aut pervtrunque, id eſt, ex vtroque eodem parente. Sed hic numerum non auget. Paulus in l. Iuriſconſultus. D. de gradibus&
adfinibus.
Fratres germani dicuntur, ex vtroque parente: conſan- guinel, ex eodem tantùm patre, non etiam eadem ma tre:vterini contrà, ex eadè matre,& duobus patribus.
Frater patruelis, filius patrui. Fratres patrueles, ſororéſ- que patrueles dicuntur, qui, quæve duobus ex fratri-
bus progenerantur. vt apud Paulum traditum eſt in l. iuriſconſultus. S. eodem gradu. D. de grad.
Fratriæ, duorum inter ſe fratrum vxores dicuntur. Græcè avaſpes.l. non facilè. D. de grad. Alc. in l. ſi ſuper. C. de tranſact. Feſtus lib.6.& N. Marcellus libro de propric.
ſermo. b
Fratris appellatione, Iuriſconſul. complectitur ſororem.
1. Lucius& Titia. Famil. erciſc. l. Luci. Tit. 8. quæſi-
tum. de legat.;. Sed obſeruatu dignum, quod lacob.·
Butrigarius monuit, communem loquendi vſum ad- uerſari.- Quanquam fratrum nomen interpretatione extenſiua nchofos complectitur. vt annotatum eſt ab Ioanne Andrea ad Speculat. de ſucceſsion. ab inte- ſſat. refragatur tamen communis vſus laicorum, ſe- cundum quem diſponentes regulantur. l.omnibus. de verborum ſignificat.& l.fundi. eodem titu. l. Labeo. de fupel. leg. cum cõcordibus legibus. Quinimo& ſoror fratris nomine quandoque accipitur, vt apud Mode- ſtinum. de pact. Tres, inquit, fratres, Titius, Mæuius, & Seia communem hereditatem inter ſe diuiſerunt.&
paulò pòôſt: Sed poſtea duo de fratribus, id eſt, Mæuius
& Seia.
Fratruelis, materteræ filius Iſidoro. b
Fratrueles etiam conſobrini I. Cuiacio libro c. Obſer. cap. 17.
Fraudationis cauſſa latitare. D. ex quibus cauſ: in poſſ. ea. l. fulcimus. S. hoc edictum.&, Quxæ in frau. cred. l. 1.& 2.§.1.
Fraudator, tam qui fraude alienat, quàm qui fraude ae- cipit. l. ait præt or. S.penultima l. vlt ima.§.fi. D. quæ in fraud. creditorũ. Variè hanc vocẽ accipi, Gloſſemata- rius declarat inl. imperatores. de curatòre bon. dand.
Fraudem facit, ſi quis quod facere debet, non facit. l. in
fraudem facere.& l.ſequenti. D. quæ in fraudem cre- ditorum.
E R A Fraudare hereditate, propriuare, excludere ab heredita- te ſemel ſcriptum. l. z. D. de his quæ inteſtam. delen. Fraudi opponitur Fides. Cicer. in Catili. l.aliud eſt fraus. in prin. D. de verb. ſigniif. b Fraus, pro fruſtratione malitioſa. I. fraudi. D. de ori- gine iuris. 112. Fraus, à ferendo, deceptio, quæ alicui infertur. Differt à — Pena, auctore VlIpiano, quòd fraus ſine pœna eſſe po teſt: Pœna non ſine fraude. Pœna eſt noxæ vindicta: Fraus& ipſa noxa dicitur,& quaſipœnę quædẽã præpa ratio. Quando,& per quæ fieri dicatur, diſſerit fuſius Zaſi. in§. item ſi quis. inſtit. de act. 1l Fraudis interpretatio, vt papinianus ait, ſemper in iure ciuili, non ex euentu duntaxat, ſed ex conſilio quo- que deſideratur. Obſerua autẽ Papinianũ eõdé reipe- xiſſe, quò reſpexit naturalis lex, dũ dicit, NoN² cox- cVPISCES, NONDRSIDERABIS ALIENA. Fradulentus vſurpator, idem qui malæ fidei poſſeſſor, ninhil repetit impenſarum, nihil retinet, imputaturus ſibi, quare non abſtinuerit ab alieno. l. adeò quidem. §.ex diuerſo. I. qua ratione.§.ſed non vt literæ. D. de acqui. rer. dom. er- AA Fraus dolum ſigniſᷣcat l. 25. D. de inoffic. teſta. l⁰ε3. D. de rei vindic. idedque hæc duo coniungi ſolent Lz3. in fi. D.pro ſocio l.1o. C. de procur. Fraudis(vt ait Tertul- lianus in lib.de idololat.) conditio ea eſt, ſialienum rapiat aut debitum deneget. i HRRNAN Fraus quoque ipſa noxa dicitur& quaſi quædam prapa- ratio I. 131. D. de verb. ſig. linetiam orleo Fraudem pro pœna veteres ponere ſolebant, Vlpiano teſte l. 23.§. excipitúr. D. de ædil. edict. quod& Ser- uius in n. EÆneidos ex iure antiquo adnotauit. Hinc Fraus capitalis, quam explicat Iuriſcoſ.in d.§.excipitur. & vide M. Ciceronem libro t. de Oratore,& in Kabi- riana. Fraudem pro damno accipi quidam putant in l. 33. D. ex quibus cauſ. maio. l. i. D. de alien. iudic. mut. l. 18. in fi. D. de iudic. e i b Fraus, pro incommodo,& periculo in Fœdere antiquo apud Liuium lib.i. ne ea res fraudi ſit. Sic Fraudulentus teſtis. q. 5.S. ſed aliud. ſine Fraude, eſt ſine pœna, ſine periculo,& impunè l. 1. 5. 1. D. ad legem Falc. l. 26. S. hæc clauſula. D. ex quibus cauſ. maio. Fraus fit legi, Senatuſconſulto, edicto, cõſtitutioni. Prau dem legi facit ‚qui faluis legis verbis, ſententiã eius circunuenit. Fraus enim legi fit, vbi quod feri noluit, fieri autem non vetuit, id nit l. 9.& 30. D. de legibus. Eempla ſunt l. 7. D. qui& à quibus.& alibi ſæpiſsimè inlibris Iuris ciuilis. ens in Fraudem legis, iuriſque accommodaſſe quis dici po- teſt l. 0. D. de iis quibus vt indig. l. 1⁄. D. de leg. 3.1.z. D. de iure fiſc. b uns
Fraudis cauſſa adſcripta conditio 1. 27. D. ad Il. Pal. quæ
fraudandæ legis Falcid. gratia adſcribitur.Sic in Frau dem leg.l. Miſcellæ l. 64. D. de cõd.& demonſt. in Fraudem fſci alienat, qui iam eo crimine damnatus, ex quo publicatio bonorũ ſequitur, vel futurũ proſpi- ciẽs, vt damnetur, alienat l. 4.5. D. de iure fiſc. contrà in ſpecie l. 26. D. eo.
in Fraudé fiſci adoptio quãdo fiat l.ſi. D. de bon. damna.
Fraus fit conuentioni I. ſi. C. ſi manc.ita venier.
Fraus in alienationibus, manumiſsionibuúſve, quæ in creditorũ, patronive fraudẽ fiunt, in damno pecunia- rio accipitur I..§.& alias. D. ſi quid in frau. patro. eim
ue, qd ad libertatũ præſtitarũ cauſſam adtinet,& cõ- 1lio.& cuentu ſimul æſtimamus 1. 1½. D. quæ in fraud. credit.vtrobi que verò in fraudem eſt, vt Theophilus Inſtitution. quibus manumit. licet.& in S. item ſi quis in fraud. Inſtitution. de actio. interpretatur wss ãd-
(äp, G Adr, 8 ntpi apiuε νννσρέν non

le procur. taucii/ olat. cdaditiocs teneger. cicitur K quulig d! AHg. Citetian—*
eres poncre ſoledt i.,
1r. D. de xdil elidh a riurc antiqaoada u rplicat luriſcoſin a0 n libro. de Omd
cipi quidam unn ir
1 de alien iudic. 4
41 5, Kpericulo infe n ea res fraudilſt. 2 Kſed alildG.! a, ſmne periculod 16.5.hrc clauſuli
ſulto, edictncil i is legis veti, Nr im legi lt,di qag 8 „id ht lL. 9.K. 1i Aquibes4“ 3
4
17 ve ccommolif 7
dus VI ladig.Loh
1 conditio l.r-
1 b.
Fructus à ferédo dicuntur, quos fundus, vel Telbos res
FERFE
non Fraudantur creditores, cum quid non acquiritur à de bitoribus, ſed cũ deminuitur de bonis 1.177. de diuerſ.
reg. iur. l. 6. D. quæ in fraud. credit. Praudare nemo videtur eos, qui ſciunt,& conſentiunt J. 188.D. de reg. iur. 4 FPraudationis cauſſa latitat, qui hoc animo latitat, vt frau det creditores I. ſo. D. de pecul.& alibi ſæpiſsimè. Fraudat vectigal, qui merces non profit etur,& Fraudati vectigalis crimen I. 8. D. de publica. An Fraudare annonam. l.. D. ad leg. Iul. de anno. Fraudati cẽ- ſus crimen 1. i. C.de quæſtio Fraudatorium interdictum, quo in fraudem creditorum geſta reuocantur I. ⁶ ⁷. in princip. D. ad SC. Trebell.& alibi ſæpè. cuius verba quædam referri videntur in 1. Ge.D.pro ſocio. Bi Frequenter fieri dicitur, quod aſs iduè fit. D. de inoffic. te-
Ka. l. nam& his.de mino.l.& ſi ſine. Quandoque dici-
turfieri frequenter;, quod bis fit. in Auth. de defen. ci- it.ad fi.& ibi not. quandoque multoties, exponitur, in proœm. decretalium. S. ſanè. Quandoque voſũtariè. C. de vſur.pupil. l.. quandoque ſæpius. 18. q. z. non ſemel habetur hec dictio extr. vt lit: non conteſtat. quoniam frequenter. b Frequentes ire inalia omnia pro frequentes diſſentire, Neque ſolùm ire in alia omnia, ſed& diſcedere& tran ſiire, eodem ſenſu veteres dicebant.. Frequentia, aſsi dua l. item apud. S. aliud. D. de iniur. Frigidarium, videſuprà Caldarium. eV IE Fribuſculum inl. 32.S. ſi diuortium. D. de don. inter virum KXL vxo. à diuortio ſeparatur& leue iurgium ſignificat l. 31.D. de iur dot. l. 27. D. de pact. dot. Iſidorus rriuolum jegiſſevidetur. Sic enim lib. 5. Etymol. c. fin. Friuolum eſt, ait, cùm eo animo ſeparantur coniuges, vt ad ſe in uicem reuertantur. Nam friuolum eſt velut quaſſæ men tis,& fluxæ, nec ſtabilis. Propriè autem Ppriuola vocantur ficti lia vaſa minimi pretij vnde pro le- uis pretij ſupellecti le hoc verbum v ſurpatur l.r1.. pen. D. de pig.actio. Seneca lib. 3. Controuerſ. Ego illos in friuola inuitaui noſtra&c. Pet. Faber in l. 48. de re- gul. iur. Fribuſculum apud Iſidorum vbi ſuprà, legiſſe videtur. 1 2 12 Frons agri inl. 30.& D. de acqirend.re. domi. ⁴εοασικνν di citur. Quod verò antiquitus monumentis inſcribi ſo- lebat, 1— 111es in Frontem pedes tot, in latitudiné pedes tot ſepulchrum patere ſignificabat, interprete Acro. ad Horatium. Frui plus eſſ, quàm vti. nam vti eſt ad vſum,& neceſsita- rtem vti. Frui eſt omnem rei fructum, commoditatém- que& vtilitatem percipere. Ita que qui fruitur, non ad Vſum modo quotidianum, ſed& ad abuſum,& ad com pẽdium,& quæſtum vti poteſt- D icimus autem locum 3 kruendum ldcarisse conduci l.i. D.de loc.publ. fruend. I.1. in fin. D. ſi ag. vect. l.7.§. Papinianus. I). ſolut. matr- Vitruuius lib.7. cap.. Feſtus lib éä6.— Fructuariu,& Vſufructuarium aiunt quidam eoſdem eſ- ſe. Namvtroque ſignificatur is, qui ius vtendi fruen- di ius habet. vide l.vti frui.& l. fructuario. D. ſivſuf ru. pe. Fructuarius fundus, ſeruuſve in quovſum fructum Fructuarius ager, idem qui vectigalis, intelligi poteſt, Inſulanò teſte. Barbari vnâ cum Italis vulgò vocant cenſalem agrum, veluti ſi diceres, cenſualem. Ni ſi fortè quis velit fructuarium haberi pro agro culto,& fertili. Videtur tamenpriori interpretationi citiùs ac cedendum. Chro fln e 23297 415 11210. Fructuarius, cuius eſt frucus. Vide Florentinum in l. ſi alij vſus. D. de vſufructu. qui vſuarium, à fructuario
*.
8
fert, vel qui ex re qualibet feruntur. Nam fructuum ad pellatio(niſiſubiecta materia refragetur) generalit er
F RV 93 omnem rei corporalis,& incorporalis prouẽtum con- tinet. Vnde mercedes rerum, quæ locari ſolent,& om nia commoda, fructus dicũtur. l.videamus. D. de vſur. labolenus in. fi. D. eodem tit. Fructus rei eſt, inquit, vel pignori dare licere. Et amicitiæ fructum dicimus. Cicerg eleganter, Et amicos, ait, tãquam pecudes, eos potiſsimùm diligunt, ex quibus ſperant ſe maximum
fructuimeſſe capturos.
Fructus communiter in naturales,& induſtriales diſtin- guuntur. Naturafes fructus ſunt, qui vi,& beneficio naturæ principaliter, non diligentia,& opera hominis proueniunt: vt arbores, poma, lac, pilus, lana, agni, hœ di, vituli, equuli, ſucculi. l. fructus. D. de vſur.. is ver ad quem. Inſtit. de rer. diuſ. Fructus induſtria les funt, qui principaliter requirunt di- ligentiam, culturämque hominis, quæ niſi continuò interueniat, natura nihil operatur. l. bonæ fidei. in prin cip. D. de acquir. rer. domi. quandoigitur nulli fructus Lnelngandelin ali qua hominis cura,&ſine aliquibus impenſtis, iuxta illud, Labores manuum tuarum mam- ducabis: ſemper meminiſſe oportet, omnes fructus de- finiendos eſſe, deducta impenſa-l. fructus. D. ſolu, mat. Fructus adpellatione intereſſe quoque cont inetur. D. ſi ſeruit. vendic. l. Ioci corpus. S. in confeſſoria.& l. ſi for- tè. S. final. eod.titu. Obſeruandum etiam, cùm agitur in rem, fructuum nomine contineri vtilitatem, tam ex fructu, quàm vſu prouenientem. l. cùm in rem. D. de rei Fructus intelli guntur(ait Paulus) deductis impenſis, quæ quærendorum, cogendorum, conſeruandorum eorum gratia fiunt.. fi.l. ſi à parte. D. de petit. hered. VlIpianus in l. fructus. D. ſolut. matrim. Fructus, inquit, eſſe con- ſtat, qui, deducta impenſa, ſupererunt. H Fructus fructuum qui ſint, videl.cùm autem redhibitio. S. cùm redhibetur mancipium. de ædil. edietꝗ. Fructus hominis in operis eſt,& operæ in fructu ſunt. I. fructus.& l. præcedente. D. de oper:ſer- Fructus pendentes, pars fundi ſunt. l. fructus. D. de rei vin dicat. cum concord. cenſemur tamen res mobiles, pro pter futuram mox perceptionem. de quo Barto. in l.vlt. de requisrelis Fructus verbum interdum ius, interdum corpus ſignifi- cat 1. 43. D.de euictio. Ad ius cum refertur, ius vtendi fruendi ſignificat. Vſusfructus itaque, an fructus lege- tur, nihil intereſt. Nam& fructui vſus ineſt l. 14. S.. D. de vſu& habit.l. 42. D. de vſufr. legat. Fructus quandoq; ſine vſu conſtituiturl.⸗.5. ſed& ſi vſus. D.vſufr. quemad. cau. Cum autem ad corpus refertur, eos propriè qui ex re ipſa naturaliter enaſcuntur, fructus complectitur:& ab vſuris, penſiontbus, cæteriſque obuentionibus ſe- Parantur. l. 19. D. de hered. petit l.z 4. D. de vſur. 1. 39.§. fructus. D. de leg. 3.1.11D. de donat. Hæc enim omnia non fructus eſſe, ſed fructuum vic em optinere dicuntur di. l. 4.& 1.33. D. de leg.;. cum non natura proueniant, nequeer ipſo corpore, ſed iure perci piantur& ex obli- gationel. 6½. D. de rei vindie. In fructu planè fundi a- rundo cædua,& ſilua eſt l. 40; Spenultim. D. de con- Etraremptt. o glrpain eirE h venatio Fructus fundi non eſt, nrſi fructus fundi ex vena- tione conſtet l. 26,D. devſuu. in Fructune ſit ſilua cædua, videl. 4 8. D. devſufru. in pecudum Fructau fœtus eſt,& lac, ν pilus& lana. 1. 28, D. de vſuris. S. in pecudum. Inſtit. de rer. diuiſ. Fructuum alij pendentes, alij percepti. Pendentes, ad- hac terra continentur& terrè coherent- l. 44. D. de rei vindic.& alibi ſæpè. adpellantur,& ſtantes l. 7.§. in- terdum. D. ſolut. matrim. l. 6. D. de fur. His opponun- tur, percepti qui à ſolo ſeparati ſunc.§. is verdò. Inſtitu. de rer. diuiſ. Fructus aridi,& liquidi qui, vide in authẽé. nullum cred. agri col. circa princip. m Vv

——-— 3
E R V
Fructum percſplſpica, aut fœno cæſo, aut vua adempta, aut excuſſa olea, quamuis nondum tritum frumentum aut olcum factum, vel vindemia coaſta ſit, Labeo ait, teſte Paul. in l. ſi vſusfructuarius. D. quib. mod. vſus fru
ctus amit. 4
Fructus percipiendi ſend, ſäo tam petitor percipere po- 3 4 1
tuiſſet, quàm poſſeſſor. nauis. S. fin. de rei vendic. fru ctus verò percepti, ſeparati dicuntur à ſolo. l.pen. eod. cit. duobus autem modis dicuntur fructus tam perce- pti, quàm percipiendi De quibus latè S peculat. tit. de Fruct.& intereſſe. s.⁊· ꝓper tot.adde Bart.in d. l.& ex di- uerſo. S. ſi petitor. D. de rei vendic. Fructuum eouſque habenda ratio hoaſcus haberetur, ſi res petita non periſſet: id eſt, ad rei iu Videl. fructus. D. de rei vendicat. n Fructuum autem fundo cohærentium alij maturi, alij im maturi dicuntur: tametſi vni ſint, non diu erſi, hoc eſt, eadem res. l. fin. S. pen. D. quæ in fraud.cred. adde gl. in l. fructus. D. de rei vend. A Frugem pro reditu accipimus, non ſolum qui ex frumen- tis, aut leguminibus, verum etiam, qui ex vino vel ex ſiluis cęduis, vel cretifodinis, lapidicinis capitur. Fru ges verò anguſtius quæ non ariſta, ſed ſiliqua cont inẽ tur, dicimus,& Afrumẽéto ſeparamus: cuius adpellatio ne id, quod ariſta in ſi continet, ſignificatur l. 77. D. de verbo.ſignifi.& ita fruges& frumentum ſeparantur l. 12.§.1. D. de vſu& habita. Frugibus tamen legatis tam legumina, quàm hordeum& triticum contineri bene Paulus lib. 3. Sentent. tit.⸗ ſcribit. Prumenta in herbis eſſe cenſentur, cùm ſpicis adhuc ca- rent, quęniues poſsint corrumpere- Labeo inll. fiſtulas. §. fin. D. de contrahen. emptio. Vlpianus in I. frugem. D. de verb. ſig. Frumentum id eſſe, quod ariſta in ſe teneat rectè Gallum definiſſe, ait. I Frumentaria Teſſera, ſignum frumentarium, quo exhibi- to, frumentum dabatur. Vide l. mortuo. D. de leg. 2.
Frumentatores Latinè dicuntur quos Græci u*rνs, hoc
eſt, coémendo frumento curatores præpoſitos. Hæc enim munera erant apud Athenienſes, aliaſque ciuita- tes, quæ frumento importato vtebantur. l. munerum ciuiſium.§.1. D. de muneribus& honoribus. Hinc Si- tonia, munus dicitur publicæ frumentationis. l.z. in princip. D. de vacatio.& excuſa. mune. Et Sitonæ ad- miniſtratores ipſi frumentarij, in l. fin. D. de admini- ſtrat. er. ad ciuitat. pertinen. Debitorum ex huiuſmo- di publicis contractibus, fit mentio in 1.z. C. de com- enſat. Fruſtrari ſignificat morari, tergiuerſari cunctari l. 24.2. D. ex quibus cauſſ. maio. l. ⁰. quod ſi pater. D. ad Ter- tyllian. eels Fruſtrari dicuntur, qui qualibet tergiuerſatione,& ſo- lertià efficiunt, ne ſecum agi, vel ad exitum controuer ſia deduci poſsit l. final. D.de procurato. l.z. D. de iu- dictis. b. krumra itempus l. 26. s. actio. ex quibus cauſſ. maior. inc— 4 11
Fruſtrator, qui in iudicio deeſt. I. 31.§. item. D. de negot.
geſt. item qui tergiuerſationibus executionem rei iudi catæ remoratur l. 7. C. de execu. rei iudic. Fruſtrator, moroſus debitor l. fina. D. de vi& vi arma. Et b Fruſtratio pro mora l. 8 9. D. ad legem. Falcid. s. ſi ad exhi bendum. Inſtitutio: de officio iudicis, quem commen tariis illuſtraut..
icandæ tempus.
FNV G
Eucare, eſt colorem arte addere& tingere I. 1. C. quæ res vend. non poſſ. quo ſenſu accipitur d. ca. fucare. I. fin. C. Th. de murileg. l.3.C. de veſtib: holoue.
Fucum facere, impoſturam facere,& artificioſa diſsimu latione illudere. Fucus color arte additus d. cap. fucare. quandoque.εmο
ꝓogiðs, accipitur.
Fuerit. Hoc verbum ſœriptum in teſtamentis( quum&
præteritum& futurum tempus reſpiciat l. ſi fuerit. D. de reb- dub. l. ſi non fuerint, pro ſocio) quomodo acci- piendum ſit, declarat Barto- in l. hoc articulo. D. de he red. inſttiit. LLn Fuga, eſt abſceſſus cum celeritate. Eam Baldus, vt noſtri dicunt interpretes, magiſtraliter diuidit in volun- tariam, cauſariam,& ignominioſam. Prior grauat fu- gientem ſuſpicione magna, nontamen quæ iuſtam fi- dem mereatur, nondum cognita re ipſa-Authen. ſi ve- rò. C.vt omn. iud. tam ciuil. quàm milit. altera excuſa- tionem habet. Non enim omnis, qui deloco recedit, pro fugiente habetur. Siquidem cauſſa faciendi, non tactum inſpicitur. l.verùm. in princ. D. de furt. huic con traria,— cauſſam non habeat quæ excuſet, Ignomi nioſa dicitur. b Fuga quandoque pro exilio I.4. S. ad tempus. D. de remili. I. 5. D. de interd.& releg. Scribit autem Seruius vete- res properantium iter, fugam adpellaſſe. Inde fu- gitiuus.. Fugam vendere dicebantur qui fugitiuos véẽdehant quod S. conſulto vetitum erat. vide l. z. D. ad leg. Fab. I. 6. C. eod. l.35. S.ſi quis amico. D. de contrah. emp. Fugientes ad Græcorum exemplum, qui eos eiureiſas vo- cant, in iure noſtro dicuntur rei, tametſi nõ ſemper fu giant.l. properandum. C. de iudic.i. fin. C. de bon. mat. 1.2. C. de iur. calum. quemadmodum litigantes, ſcili- cet habitu& qualitate. Natus eſt modus, quo Gram- matici tradunt, Participia abſolui àtempore, qui cõ- fert proteſtium dictis ſuſtinendis. vt Zaſius monuit, in admodum vtili illa ad practicam l. ſi ſe non obtulit. §. ſiex conuentione. D. de re iud.
FEFugitiui adpellatione Labeoni ex fugitiua natus nõ con
tinetur, teſte Vlp. in l. i. in fin. de fug.
Fugitiuus non eſt, qui ad amicum domini confugit. I. bo- uem. s. qui ad amicum. s. qui perſuadet.§. ſi ſeruus. eo- dem titulo. Obſeruandũ, quòd Fugitiuus ſeruus etiam dicitur, qui à domino ea mente recedit, neadeum re- deat, etiamſi mutato conſilio ad eum reuertatur. Vi-
de VIpianum in elegantiſs ima l. quis ſit fugitiuus. De
gædil. edict.& vide l. 225. D. de verb- ſign. Diuiditur au- tem fugitiuus, vt ex ead. l.patet, in Erronem& Fugi- tiuũ: rurſus Erro in fugitiuũ& BErronem. Sanè Tripho ninus oſtendit, ſolam mentẽ propoſitumque fugiendi non fufficere, vt fugitiuus quis dicatur, niſi& aliquis actus fugæacceſſerit. l. fugitiuus. de verb-ſig.
Fugitiuus quid ſit, definit Oſilius Fugitiuus eſt, qui ex- tra domini domum fugæ cauſſa, quò ſe Adomino cela-
ret, manſit. Caſsius ſcribit, fugitiuum eſſe„qui certo propoſito dominum relinquat. Item apud Viuianum relatũ eſt, fugitiuũ ferè ab affectu animi intelligendũ eſſe, non vtiq; à fuga. Vlp.in l. quis ſit. de edül ecet
Fugitiuarij, qui fugitiuos reducunt 1.18. D. de præſcript-
verb.vel qui dominis indicant, vbi fugitiui celantur- 1.13. D. eo. vel(vt quidam ex Floro admonuit) qui fugi- tiuos perſequuntur.
Fugam facere, fugere. l. 4. D.de re milit.
Fuci adpellatione l. fin. 6. ſpecies. D. de publican nõſatis Fulcire eſt veteri operi reſtituendo remedium adhibere l.
ſcio, an frutex in Creta naſcens, ſignificetur, quem Græci ꝓoαop daXdοσιο, Latini, Fucum marinum, cuius
1.§. ſi quis ædificium. D. de ope. no. nũt.l. ſicuti. P.ſi ſer uit. vend. W
meminere Dioſcorides libro 4. Plinius libro 13. capit. Fulcimentum,& fultura ſuſtentaculum l.quæſitum. D.de
23.& libro 26. cap. 10. Poteſt etiam&
fund.inſtruc.
Fucus muliebris accipi capit. fucare:de conſecr. diſtin- Fulcra ſunt(vt docet Seruius)lettorũ ſpõdę, quę legato le
ſtio..
cto contineri ait Vlpia. in fi. l.librorum. de leg. z. b Fullo

neur quifugiiun. erat. vide L..D.ad a., uco. D. de contn* ncemplum i dicunturrei rane dt n.(de iudic. Hn. a4
emadmocumli mn tc. Natus eſtmod e.
nicipia adſoluii 9 usſuſtinendis. t ¾ 4 Lad pracicamli 9. de re iud. 3 abeoni exſuitiu t u. in Hin. de fx.
lamicum domiai n .5. qui pœſuuces i dũ, quod fugitiu 5
ea mente recedi 8 conſilio ad eumt„ mntiſsima l.quisll e .D. de verb-Cgn 80
fugitiuus:
evet
t Onlus:fuß ugT cauſſa,qoo 5 Sibit fugitiumn 41 elinquat.— d re 23 35 L. 3 „n in!-quls r ndicunt, im i M ameHlo
D. detemil 1 84
F V N
FPullo, qui veftimenta pollienda, curanda, lauãda accipit I.2. D. de cond. ſine cauſ. l.13.§. ſi fullo. D. loca. I. 12.& l. 82.D. de fur. l. vnic. D. de via pub.
Fullonica meritoria I. 13. 5. fi. D. de vſufru.
Fullonicas inſtituere l.z. D. de aqua& aqua plu. pro of- ficinis.
Functio noſtris eſt vſus, vtilitatiſve ipſius effectus& æſti
matio, quæ pro alia re fit, vt creditori ſatisfiat. Paulus inl. z.8. mutui datio. Quia, inquit, in genere ſuo fun-- ctionem recipiũt. Idem inl. pretia. ad legem Falcidiã. Pretia rerum nõ ex affectu, nec vtilitate ſingulorũ, ſed cõmuniter funguntur, id eſt, mutua vtilitate pẽſantur. Sic idem in l. ſi ſeruum meum. Ad legem Aquiliam,& in l.certum. Si cert.petat. quatenus mutua vice res fun gantur, quæ tantundem præſtent.
8 2
Functio publica, quòd ratione ſoli præſtetur. l.i. 9. hic ti-
tulus. D. de public.& vectig. perſonalis, quæ ob munus ſoluitur. l. 1. C. de excuſat. mun.
Fundus eſt omne, quidquid ſolo tenetur. l. quæſtio. D. eo.t itul. b
Fundus ita vt inſtructus eſt,& fundus cũ inſtrumento le- gatus, fatendum eſſe, inquit Juriſconſultus, in l. quæſi- tum. S. ſed ſi fundus. D. de inſtruc. plus eſſe, cùm inſtru ctus legatur, quàm ſi cum inſtrumento.
Fundi adpellatione etiam Hopulus„‚ciuitas, cõmunitas, monaſterium, vicus, caſtrum, villa,& alia continen- tur, Zaſio in S.æquè. Inſtitut. de actio.
Fundi vectigales ſunt, qui ciuitatum ſunt,& mãcipibus ita locantur, vt certum vecti gal reipub. pendant-Alcia to de verb.ſig.& in diſpunct.li. 3. c.z.
Fundus integrum aliquid eſt, agrum cum villa& ædifi-
cio ſignificans l. 60.& l. 211. D. de verb. ſig. Vnde dica- tur, docent Varro libr. 4.de Ling. Lat.& Feſtus lib. G. agro,& villa conſtat l. 81. S. qui fundum. D. de lega. 1.& alibi- Vnde villa fundi eſt pars, atque acceſsio I. 6. D. quib. mod. vſusfruct. amittat. Porro vel modicus locus
Tundus adpellari poteſt. Conſtitutione enim,& deſtina-
tione noſtra fundi efficiuntur l. 6o. D. de verb. ſig. l. 24. 5. fi. D.de leg.i. Fundi etiam pars fundus adpellari poteſt l. 34. D. de le- at. I.— Fũdi diuiduntur regionib-&locis I. 23.§. fi.de ſeruit. ruſti- Latifundia,& poſſeſsiones Gręci adpellãt, ouclius. l. 34·S.1·de leg. z. D. Fundum fieri populũ quid ſit, vide M. Ciceronẽè pro Cor. Balb.& Firmic. lib. 6. Matheſ. Fundus, inquit Feſtus lib. 6. dicitur ager, quòd planus ſit ad ſimilitudinem fundi vaſorum. 1 Jeapcde di- citur populus eſſe rei, quam alienat, hoc eſt, auctor. Fundi agonothetici, qui deputati erant ſumptibus cer- taminum ſacrorum I. iubemus. C. de fund. patri. Fundorum generavideinrub. C. de fun.patrimo. lib. i1. Funerare, pro ſepelire, frequens apud Vlpianum. Fungibiles res dicimus, quæ conſiſtunt in numero, pon dere,& menſura: vt pecunia, frumentum, vinum, oleum. Ceterùm corpora in vniuerſum omnia, om- nes aliæ ſpecies, dicuntur res non fungibiles. Zaſ. in S. in perſonam. Inſt. de act. Funus ali quantò generalius eſt, quàm exequiæ. Nam fu- nus tota pompaeſt ſepeliendi: exequiæ tantùm viarum eſt ſolennitas, dum funus procedit. 2 19 Funus publicum erat, cùm quis propter ſua in rempubli- cam beneficia, publicis ſumptibus ſepeliebatur- Cere monias illius Plutar. oſtendit in Publicola. Funeris ſumptus pro facultatibus, vel dignitate defun- cti arbitramur. VIpianus ait in l. ſi quis ſepulchrum. de relig.& ſump. fund. Funeris impenſam accipimus, quicquid corporis cauſſa erogatum eſtvelut i vnguen- torum,& pretium loci, in quo defunctus humatus eſt,
& ſi qua veſtiaria ſunt, vel ſarcophagi,& vectura,&
quicquid corporis cauſſa, antè, quàm ſepeliatur, con-
FV R 94 ſumptum eſt I. funeris. D. de ſumpt. fun.
Funeraria actio dicitur, quæ de impenſis funeris cauſſa factis datur l.14. S. hæc actio. l. 16.1. a0. D. de religio.& ſumpt.fun. Dicitur&
Funeraticia actio l.; o- in fi. D. eo.
Funerarium priuilegium l. fi. D. eo.
Funeris cauſſa ſumptus factus qui accipiẽdus, docettex.
1.14.§. funeris& I.z7. D. eo.
Funeſta fami lia in l. fina. D. de ſtip. ſeruo cuius dominus mortuus eſt. Scribit autem Varro libro 4·Ling. quan-
duu in ſepulchrum defuncti gleba abiecta non eſſet, aut os mortui ad familiam expurgandam exceptum eſſet, tandiu funeſtam eam manſiſſe. Hinc. M. Cice- ro libro z. de legibus. Neque neceſſe eſt ediſs eri à no
bis qyuis finis ſit Funeſtæ famili æ,&c. Eæque erant fe riæ denicales, de quibus idẽ M. Cicero& Feſtus li. 4. Fungi res dicumur quæ officium ſuum præſtant. Sic vl- pPianus in Inſti.tit. 6. dotem Fungi dicit, quæ in matri- monium datur.& fungi monumentũ l. 43. D. de rei vin- dic. in quod corpus infertur. Et Functionem res in ſuo genere recipere Paulus l. 2. 5§. mu- tui. D.ſi cert. pet. quæ vt aliàs idem ipſe auctor loqui- tur mutua vice funguntur,& tantundẽ præſtant l. 6. D. ſi cert.pet· Defungi pretio. æſtimationéque, pro æſti- mationem praæſtare,& exoluere Iuriſconſulti dixére. l. 11. D. de act. empt. l.1. D. ſi famil. furt. feciſ. dic. l.37. in fi. D. ad leg. Aqui.& dotis collatione, noxæ deditione, litis æſtimatione, tributione fungi pro eo quod eſt no xæ dedere, litis æſtimationem ſoluere,& dotem, tri- but dve cõferre l.3. D. de colla. dot. l. 22. D. ad muni. Ex quo fit vt intributi ones, collationeſque& penſitatio- nes publicæ functiones vocentur l. 4. C. de dona. l.3z. C. de apoch.pub. l. z. C. de iure emph. l. 9.& 1. 13. C. de act. empt. l. vnic. C. in quib. cau.
Fungi officio ſuo eſt, vt vulgus loquitur, facere ſuum de- bitum. l. iudex. de re iudi. D.
Fungi pignoribus in vicem ſatiſdationis eſt loco fideiuſ ſorum pignora præſtare l. 7. D. de prætor ſtipul.
Fungi muneribus legatorum, eſt legata præſtare l. 33. de leg. 2. I.2.D. ad S C. Trebel. Er
Fungi munere Falcidiæ dicitur fidei cõmiſſum quod Fal cidiam patitur l. 77. de leg. 2.
Functus eſt pœnâ, qui eam fuſtinuitl, 22. D. de pœnis. Etpretia rerum communiter
Funguntur l. 63. D. ad leg. Falcid.& I. z. D. ad leg. Aquil. id eſt tanti res æſtimantur, quanti ſunt apud omnes defunctoriè l. 2.5. non ſolum. D. ad S C. Tertul. 21.§. fi. D.ad Sillan.
Fur vnde dicatur, docet Gellius lib. i. cap. 18.
Fur ex eo dictus quod furuum atrum veteres adpellarunt & fures per atras& obſcuras noctes facilius furentur. Homerus,
—x XI7iIu αrε rν‿&εᷣra Haæc ex Nonio Marcell.
Furem ab abigeo quantitas diſcernit. Nam quivnũ ſuem
ſubripuerit, vt ur coercebitur: qui gregẽ, vtabigeus. I. aut facta. D. de pœn. b
Fur improbior, qui vi rapuit. l. prætor. D. vi bono. raptor. & Inſtit. eo. titul.
Furcam patibulũ ex eo dictã putatIſid.) i. 5. c. 28. quod fe-
rat caput ſuſpenſumq& ſtrangulatũ ſtatim exanimet.
Furcam illam, ꝗuã circum ferre erui pro pœna cogeban- tur, belle depingunt Plutarchus in Coriolan.& Haly car. lib. 7. 4
Furcę ſupplicij fit mẽtio in I. 28. S. famoſos. D. de pœnis. 1.38.5. auctores. in Pand. Flor. actores. D⸗eod. l. 6. D. ad leg-. lul. pecul. l. 3. D. de re milit.“
Furorem definit M. Cicero lib. 3. Tuſcula. mentis adom-
nia cæcitatem,& maius quid eſſe quàm inſaniam. ideò que in X II. Tabulis nõ eſſe ſcriptum, s LINSANVS.
ſed, s= EVAIOSVS. Furlo

FEV SH
ꝑurloforum alij continua mentis abalienatione omai n- tellectu carent l. 14·D. de offic.præſid.& hi ſunt, Tos perpetuò furioſos, vel perpetuò mente captos vocat l.
12.§. natura. D. de iudic. l.9. C. de impub. quorum mon bus perpetuus eſt 1.22. 8. ſi maritus. D. ſol matr. Alij n. teruallis quibuſidam ſenſu ſaniore ſunt, corumque Ttt- ror interuallum habere dicitur d. s. ſi maritus. Huiuſ modi ſunt quos Vlpianus incermiſsionem, Gaius in- terualla habere inſaniæ dicunt! 20. D. de teſtam. Ga- jus lib. ². Inſlit.tit. 2. 1.G. C.de cura. furio.& ita furioſi inducias,& interualla accipimus 1.9. GC. qui teſta. fac. Furiofus, vt interpretes docent. 5.i. Inſtitut. de curat. hoc diſtat à mente capto, quòd ille rabie quadam animi a- gitur: at méte captus magis in quiete eſt, nullãque ex-
d. 2*. trinſecus ſigna oſtendit: idémque eſt qui& demens,
ideoque ſeparamur in jure ciuili. l.2-D.de inoffic. ſæ-
piſsimè.— 12 Puror eſt morbus ſeu aduerſa valetudo. l. z. 5. idem eſt. D. ſi quis cautioni. Furioſus in conſpectu inumbratæ quietis conſtitutus.l.
18. D. de acq. poſ. e Furioſi, cum mentis compotes non lint, nihil velle, ſciré
ve intelliguntur: ac neque conſentire videntur. ideo⅓;
abſentibus, ignorantibuſve comparantur 1.17.§. filio.
D. de iniur. l. 2. 8. fi. D. de iur. Codic. Furtum eſt cõtrectatio rei alienæ vel vſus eius inuito do
mino, lucrifaciendi cauſſa. Vnde ducatur docent Iu-
riſcoſ. l.1. D. de furt. Gellius lib. 1. ca..
Furta per lãcem, liciumque in XII. Tab. qui accipien- da varij docent. Alciatus lib.·. cap.8. Parerg. iudicium
ſuum adpoſuit F. Balduinus item ſuum in leg. X II. Ta bul. Alexander ab Alexand. lib. G. Geni. die- cap. 10. e6 dicta putat, quòd fures qui in alienas intrabant ædes Slerunque licium ferebant, quo furt a dläzarenr.& lancem præ oculis, ne innoteſcerent. cuius fentétiam
probauilib. 4. verer. Juriſpr. ad XII. Tab. l. 73.
Furem noneſſe, qui dicit, quod in venditionibus ſeruo- rum ſæpe dicitur de animo nominis, propoſtõque lo- quitur, at qui furto, noxãque ſolutum dicit nemi- ni furti obligatum promittit l. 174. D. de verb. ſig. Fu- rem ait Tryphoninus quis poſsit dicereetiam eũ, qui nunquam rem alienã, inuito domino, ſubtraxerit, ſi mo docius mentis ſit, vt occaſione data;, id commiſſurus ſit I. 225. D. de verb. ſig.
Furto abeſſe rem dicũt Iuriſcoſs. quæ ſubrepta eſt& fur- to periſſe l.3 j. D. de contrah. empt. l. 4. D. de pericul. & comm.rei vend.
Fur manifeſtus, quem Græci izαeορέρρας adpellant, hoc eſt, qaĩ deprehenditur, priuſquàm eò loci peruenerit,
vbi deſtinauerat eo die manere cum furto. Nec refert àquo deprehendatur, vtrum ab eo, cuius res fuit, an abalio. l. 2.& 3.& I. ſiquis in ſeruitate. D. de furt.
Furtum nec manifeſtum eſt, quod poſtea quandocunque deprehenditur. Nam quod manifeſtum non eſt, hoc ſci licet nec manifeſtum eſt, auctore Gaio in l. nec manife ſtum. D. eo.tit. Dicitur autem nec manifeſtu m, adimi tationem legis duodecim tabularum. Olim enim nec pro non dicebant. Sic aliàs ſæpe veterem loquendi modum retinet poſteritas: vt regundorum, diuidũdo, erciſcundæ.
Furta apud veteres Ægyptios omnia fuiſſe licita& im- punita: Apud Lacedæmonios laudata, refert Gellius lib. II. cap. 18.
Furtim arbores cædit, qui clàm cædit. l. furtim. D. arbo. furtim cæſar.
Furtorumgenera quatuor recenſet Paulus libro 2z. Sen- tent. titul.i. quæ ad duo Iuſtinianus. Imp. reduxit.§. 1. Iaſtit. de oblig. quæ ex malef. naſc.
Fuſia Caninia lex quæ vulgo dicitur, Fufia Caninia ad- pellanda videtur, idque ex inſcriptionibus l. 37. D. de condit.& demonſſr.& l. 215. D. de verborum ſignifica-
G Al.
tionibus. Furiã tamen vocat VIpia. libro 1. Inſtit. Eſt autem K.& S. mutua&‿‿ανν Huius legis capita re- cenſet Paulus lib. 4. Sént. ti.vlt. Hæc lex ſublata fuit. C. & inſtit. de leg. Fu. Can. toll.
Fuſiones l. 27. P. de vſutr. functiones& illationes, quę ſ- guificatio indicatur ex Lexico B. Germani ad Vrbem Luretiam Fuſio, ¼εmσναέο σνρ Muzιοε, Fuſiones; ix- 0α„ Tu⁴s ic 2 aoρal· Et vide l. vltim. de indulgenti. debir.
Fuſte percuti, occidi, animaduerti l. 7. 5.1. D. ad leg. Acq. 1.1. D.ad Silla.
Fuſtibus caſtigari, cædi, admoneri Juriſcoſs. dicunt I..
D. de offic. præf. vrb. l. 3. D. de offic. præf. vig. l.j. C. de iis, qui no. infa.
Fuſtium ictus à flagellorum, quæ atrociora ſunt verbera, caſtigatione ſeparatur l.7. D. de pœn. pleniërque mul- tò eſt fuſtium, quàm flagellorum pœna l. Hinal. D. de iniur.
Fuſtes Iüdorus libro. Etymol.capit. 27. quibus iuuenes pro criminibus feriuntur, dictos ab eo, quod præfixi
in foſsis ſtent, quos palos ruſtici vocant:& conſtat li- gneos baculos fuiſſe: cùm inter arma,& tela numeren tur l. /4. s.furem. D. de fur. I.;.§. armis. D. de vi,& vi arm. Eutropius libro 11. de Geſt. Romanor. Tarqui- nium ſuperbum fuſtes excogitaſſe ſcribit, quod& Su- das ait in verbo, osnerb&. Fuſtibus& lignis equos publico curſui deputatos agitari vetant Impp. l. 1. C. de
curſ. pub.lib. 11. THESAVRI IVR IG GlI.
VILIS EI CGCAN O- NICILIB ER S EPTIMVS. G SOAREILIA apud vulgus interpretum, tri- Eee buti genus. In:
2 d Galeotæ, in Sicilia dicebantur porten- AAAE torum interpretes, teſte Cicerone;, li- „T bb- bro 1.de diuinat. Kubri. C. de mendi-
& G 8 cant. valid. lib. ri. indicat, tales Spanal dos& Galiotas vulgò ab Italis adpellari- Gallicanam linguam accipere debemus 1. r1. fideicom- miſſo. D. de leg.z. ant iquum Gallorum idioma. Gallicinium, ſecundum diei ciuilis diuiſionem, poſtme diam noctem à galli cantu dictum eſt, quem tamen in. terpres inl. non minorem. C. de tranſaction. ſecundam
noctis horam intelligit. 5
Gariophyllum, naud ſcio, an luriſconſult. inl. fina. de pu- blican. numeret inter ſpecies ad vectigal pertinentes: vt quidam putant. Nam Volaterranus ſcribit, quem nunc Garisphyllon vocant, poſt Plinij tempora à Da- maſco in Italiam veniſſe: quum nec ipſe, nec alij men- tionem eius faciant. Vnde apparet Haloandri lectio flle verior, qui pro Gariophyllo, Folium Barbaricum
abet.
Garum l.;. D. de penu les. liquor piſciũ ſalſus, quo olim
piſces condiebant Iſid. lib. 10. cap.z. Gaulus inter onerarias naues referenduseſt Baifio lib-de re nauali.
Gauſapinam penulã nõ inter theriſtria, id eſt, æſtiua, ſed magis hyberna adnumerandam putat idem lib. de re veſtiaria cap. 16. ad finem.
Gazophylacium, locus vbi chartæ reponuntur. c. 1.& ibe
gloſ. extr. de proba.
Gaſtaldia, intit. de feudo gardiæ& gaſtald. in vſib. feud.
eſt cuſtodia, vt colligitur ex l. ů. de furt. in legi Longo- bar.& non multum diſtat gaſtaldus, ab actore-
Gemma, vocabulum generale, cCõprehendit propriè quę-
cunque nec oblonga, nec perforata ſunt. Gemmas

1 1
vocat 17
. 2* m 1 3 * Mer ume 4
e 33.. zmis. b
* c .— Kom ekm 9
.] 10
4 ScIcooß
vͤͤͤ 4 -
A 1 z
8
14.. Fuſtidus 4. 2104 agitari pernt 6e.
RIIVRI ET CAN 1 11311
rIIMV
8 8 enein 3 8 4 1990 ruleus int N 4 2
A
8 8 1 1*
a. r. in Kicilia dicei n 3 interpretes, keke 2
4 8„.
din nat. Kub
——
1 4 IA Iih rs. ndich ralid. lib. it.indich Hr
8
5
1 1* 1 1 1SARle 2. 2 1 dere debems 8 ele Gebenmnn
4 1
n Gall wo 0
ertkes duullt
4 4
dteie
85 kerend. 1* * 8. IS eriſtrit,id Ne atef„ 2 m hel em 2 repo⸗ 1* 8 1
G E M
Gemmas Pomponius in l.& ſi non. de aur.& arg. leg. à la- pillis margaritis diſtinguit: pariter Curtius: ſic vter- que Plinius. Apud Seniorem multa de gemmis diſſe- runtur.& vide l.. de acqui. poſſeſ:& l.;. D. de rer. diuiſ.
Haæc autem differentia intercedit:
Gemmæ perlucidæ ſunt materiæ, veluti ſmaragdi, chry- ſolithi, amethuſti. Lapilli veri ſuperioribus naturæ contrariæ ſunt, vt obſiani, venientani. Margaritæ, con
chæ ſunt, quæ in rubro mari creſcunt,& coaleſcunt l. 19.§. penult. D. de aur.& arg. lega.
Gemmatos lectos, id eſt, gemmis diſtinctos,& ornatos,
dixit Paulus, in l. z. de pelleg.
Gener, maritus eſt fiiæ meæ. l. non facilè. D. de grad. af- finit. conti neturque eius adpellatione ſponſus. I. in le-
gibus. D de teſtibus.& l. ſeruus.de gradibus. Porrigi-
türque Generi adpellatio, ad progenerum. l. Gallus. s. forſitan. de libe.& poſt. Prætereà habetur filij Ioco. l.3. in fin. C.de nat.liber. Alciat.obſeruauit à Iuſtino libr.
18: generum pro ſororis marito poni.
Generi quoque nomine& neptis,& proneptis tam ex fi- lio, quàm filia editarum, ceterarũmque mariti conti- nẽétur. 1. 136. O. de verb. ſig.& hanc in edicto de poſtulan do interpretationem faciendam admonuit Vlpianus/ I. 3. D. de poſtu. In edicto verò de infam. notatis de ſolo filię viro accipi debet I.1·& 8. D. de iis qui not. infa.
Generale omne obſcurum eſt: vt omne multiplex dubium Bald. in l. 1. C. de ſeru. fugit.
Generale delictum, ineptè accipiunt pro delicto nomina to. Nam generale dicitur: quia plura eiuſdem naturæ crimina poteſt complecti, cùm ſigniſicatio variis mo- dis expenditur: vt furtum, homicidium, falſum.
G eneralis confirmatio, non conſirmat niſi iuſta. Bald. in 1.3. C. de precib. Imp. offer. idem cap.vnic. per quos fiat i nueſt. in vſib. feud.
Generalis lex adpellatur, quæ omnes eiuſdem qualitatis ſpecies facti, ſeu caſus comprehendit: exceptis ſemper illicitis,& iniuſtis. Etenim nihil abſurdius eſt, qudàm legem iuſtam, ad interpretationem iniuſtam trahere.
I. penul. D. ad exhibend. l. ſi poſſeſſor ex hereditate. D.
de petitio. hered. l. cùm hi. D. de tranſact. Generalia mudicia veluti tutelæ, negotiorum geſtorum, pro ſocio l.;8.D.proſocio. 4192 Generali locatione loquentis perſonam exceptam intel- ligi regulare eſt. c. petitio. extr. de iureiur. Hæc tamen regula reſtringitur variè. vide in cap. de forma 22. q. 5. Quandoque, loquentis familia continetur.
Generalem locutionem generaliter accipi, regulariter
defini tur l.præſes. D. de offic. præſid. Diuer ſum tamen
eſt in variis ſpeciebus de quibus per An. Alciatum in Tracta-de verb.· ſignifi.& vide c. ad noſtram.& ibi glol. deiureiur.
Generaliter dicitur, quòd etiam indefinitè intelligẽdum
eſt gloſ. in verb. generali c. quoniam. de coniug. leproſ-
c.ſi Romanorum. 19.diſtinct-vulga. l.de pretio. D. de publicia. in rem act. O 1
Generalis allegatio quando, an non, ſufficiat not. inca. veſtra. de cohab. cler.
Generalis clauſula ſignificat quod eius ſignificatum pro- bare, vel ſignificare probat,& tunc non pert inet ad ex preſsim nuncupata I. doli. D. deverb. oblig. Generisvoce abutitur Pribonianus,&college in S. plebs. Inſt. de iur. natur.& gent. adpellans illud totum,& ſpe- ciem partem: id quod teſte Apello, primus dep rehen- dit Aſciatus. Idem accidit paſsim Ciceroni, præſer- rimverd lib.I.de Oratore. Genearchicum noucl. Iuſtiniani 21.& edicto 3. proprium cuiuſquęè patrimonium in vſib. feudorum, vocãtur eiuſ A hu Allodialia c.vnic-de allodiis. Genitalis feritas, ideſt, genuina, natiua. Juſtinian. Inſti- tut. ſi quadr. paup. Ceterùm, inquit, ſi genitalis ſit feri- tas, cefſat actio- Z
G E N 95 Gens,& genus ſeparanturf.i. D. de probat. Genus eſt vnde cunque ortus ſui initium quis duxerit. Gens eſt eo- rum qui eodem nomine adpellantur, quæ ex muitis fa miliis conficitur. Feſtus Pompeius lib.7. Gentem du- ci putat ænò ⁊νς e. Gentes in proœmio Inſtit.& l. fi. C. de temp. adpell. quæ à ſatrapis reguntur, nec ſormam prouinciæ habent. Gentitilas dictũ ius quod patritij inter ſe habebant quod ab agnationum iure diuerſum fuit:& à Centum viris diſceptari ſolitũ. Cicero. li.i. de Orato.& in Topi. ait- Gentilitas nobilium fuit, ſcilicet eorum, qui ſui generis imagines proferre poterant. Imaginibus enim ob in- ignem virtutem ac rerum præclarè geſtarum decora, donari ſolebant. Qua ratione antiquiſsimum generis Stemma, fumoſas imagines vocat Cicero in Piſonem. Contrà, qui nullis maiorum imaginibus& nobilitate commendabantur, hi Terræ fili), Aſeſe orti, ac noui homines nuncupabantur, quemadmodum Cicero de Lege Agraria loquens, ſeipſumadpellat nouum homi- nem. Id quod magna laude contingebat, ſiquis virtu- te faceret ſe nobilẽ ac imaginibus donandis dignum. Quare Tranquil. in Veſpa. Flauia gens(inquit) obſcu ra illa quidem, ac ſine vllis maiorumimaginibus: ſed tamen Reipublicæ nequaquam pœnitéẽda. Accedebat & hoc cumprimis ad nobilitatis commendationem, quòd gentiles ab ingenuis(vtait M. Cicero in Topi- cis)oriundi erãt, quorum maiorum nemo ſeruitutem ſeruiuit, qui capite non fuerunt deminuti, vt àliber- tis, vel adſcriptitiis, vel alia conditione obnoxiis, di- ſtinguerentur. Hæc non ſunt contemnenda, quoniam &noſtri temporis gentiles ſeu nobi les(vt vulgò dici mus) cùm agnationis iure de feudis controuertunt in ter ſe, vel cum domino, non habent ferè digniora pro- bandi argumenta ad oſtendendam gẽtemfuam, quàm ea, quę ex imaginibus, ac cognomine mutuantur. Nũc enim pro imaginibus, inſignia gentilia habemus, ea- dem̃ tamen ſignificatione, qua olim. Verùm nonnul- li fumoſis imagintbus maiorum ſuorum diſsimiles planè ſunt.
Ventilitas non pertinebat ad vinculum ſanguinis, ſed ad
ius qyoddã patriciis proprium. Reliqua promiſcuè de patriciis& plebeiis diccbantur. Cicero, Erat enim, in quit, duplex Glaudiorum familia: Altera patricia, alte ra plebeia, nec potentia minor, nec dignitate. Gentilitium ius erat, quod Patriciis compcetebat:vt lice ret eis vindicare hereditatem cuiuſlibet, qui habuiſſet idé cognomẽ, quocunq; gradu cõſanguinitatis, exclu- ſo fiſco. Quemadmodũ nunc dicimus, habere ali quos idem ius nobilitatis,& ſuccedendi in beneficiis mili- taribus quia habent idem nomen, eadéẽmque inſignia. Gentiles cœperunt dici pro barbaris, qui Komano impe rio non erantſubditi, viuentes inculto iure gentium. I.1. Codice Theodoſiano: tit. de nupt. gentil. Gentis, quàm familiæ ſigniſicatio latior eſt. nam Gentis nomen agnatos& cognatos continet, vt Alciatus do- cet inl. ſæpe ita compertum eſt. de verbor. ſignificat. idem apud Ciceronem lib. de Oratore primo, Gentem inpatriciis eſſe, in plebeiis Stirpem oſtendi tradit. c.
2.I1bro. Parerg. Adi quoque Bart. in l.=. D. de probat.
Gentemtamen, familiam tantum ex ceodem parétema
ſculo productam, nuncupari, obſeruandum. Gentem
autem decem viris confici Alciatoplacet; quod& de turba dicendum eſt l. Prætor. Vi bono-rapt. Genitiuos pro ablatiuis nõ raro Juriſc. ꝓponũt. l. 4.§. i. D. de adop. plene pubertatis pro plena. l. 11. 5. fi. D. de euic. noxe ſolutũ, pro noxa. Pœnęadficere, propœna 1.13. D. de ſicariis. Cõtétus partis pro parte l. 37. S. nuptura. de legat.z. Tutelę liberari. l.. D. eod. Plus quartę l.11.§. quod vulgò. in fi. D. ad le. Fal. Mortiscauſſé tacitã. l. 15. D.demanumiſ. Bonæ fidei pro bona l. ↄ5. S. quod vu 196. D/deſolut. Super pecuniæ l. /3. D. de verb.ſigniä. 3 Genit iuo

——= 3 4 3
Genit iuo dominium& proprictatem ſignificari liquet 1. locum. D. de religioſ. c. quia Gu.de iudic.ext. vide Bar. & alios, in rubri. D. de oper. no. nun. Alqnando tamen
nudum detentationẽè ſonat. gloſſ.inl..·de orig·iur di more poſuit VI
Genitur, pro gignitur antiquo loquen 9
pianus I.17.§.1. D.de leg. i.& Iulianus 1.iſ-S-item ſi- de reb. dub.
Genius principis 1. 13. S. f. D. de iureiur. cuius iuriſiuran- di meminit Tertullianus in lib- ad Scap.& in Apolo- ge. ca. 28.& 35.· Ceterum quod in d.§. fiper genium prin cipis, hoc per principis ręco dicendi genere effertur in l. 2.C. eo.vbi ſuppleri oportet Genium vel ſalutem, vt in l. 41.in fi. C. de tranſac.·vide Feſtum lib. 7. in dict. Genium.
Genere quodam proratione,& ſpecie pro quodã modo l. 36.D. de ſtip- ſer. l. 29.5. qui quæſtum.D. de adult. l. ſi.de acq. poſ. l. 44·D. de acq. rer. domi. Sic genere quodam modo. l. 1c⸗D. pro emp. Eo genere, eo modo, ea ratione 1. 23. D. devſucap. Et quaſi genus locati l.. 5. ſiquis ſer- uum. D. depoi. iri
Genuina pietas, quãuis corruptè legatur in vulgatis codi cibus gemina, pro inſita, ſiue ingenita patris infilium affectione, vique amoris vſurpatur ab Vlpein 1. z. de li. hom. exhib. Vndeſcholiũ interpretis, alioqui ineptũ, huc minimè pertinet⸗Certè ex eo li quet, ipſum non in tellexiſſe, quid verè pietas, quid item officium ſignifi- cent. Certè affectũ nullum paternũ vincere, iure noſtro euidentiſs imũ eſt. Alciatus fatetur in Parerg.- ſe quan- doq; exiſtimaſſe corruptũ hunc locum,& nõ geminam ſed genuinã pietatem intelligendũ: quod& Norica& Pand. Floren. editione cõſtat, quaſi naturaliter ingeni tam dicas, indicans vocem genuinum apud Cicero- nem duobus locis hoc ſenſu legi, vt in oratione in L. Piſon.& in Partitionibus Orator. 1En
Genus adpellatum eſſe vniuſcuiuſq; generationis princi
piũ, conſtat: vt ſi dicamus Titiũ à Sépronio genus ha- bere. Ad huius itaq; fimilitudinẽ dictũ eſt genꝰ, quod de pluribus ſpecie differẽtib. in eo, quod quid eſt, pre- dicatur, vt animal, corpus, actio, poſſeſsio. Sicut enim vnus eſt principiũ multis procreatis, qui continentur vno nomine: ita gen“* eſt principiũ ſuis ſpeciebus, quas vno verbo comprehendit,& addita differẽétia, ſic con- ſtituit, quomodo æs accepta forma trãſit in ſtatuã, vel in aliã rem. Vt ecce: ſi dicas, animal eſt, nõ intelligi- tur, an hominẽ vel equũ aſſerere volueris. Genus enim eſt,& vtrunq; cũ pluribus aliis ſpeciebus cõplectitur. Verũ ſi differétiã addas, putà rationẽ, facies ſpeciẽ: ve- luti animal rationale. Ad dignoſcendũ autẽ, vtrum id, quod proponitur, genus, an verò ſpecies ſit: ſemper re- ſpice an de pluribꝰ dici poſsit. Deinde an horũ pluriũ ſingula rurſus demultis aliis rectè prædicẽtur, vel nõ- Tunc enim, ſi plures ſunt gradus, genus eſt: ſi dũtaxat
vnus, ſpecies, quæ de multis indiuiduis,& numero di ſcretis prædicatur. Porrò indiuidua vnã tantũ, neq; vl- teriors ſui partitionẽ admittunt. Sic actio perſonalis, habet ſub ſe actionẽ ex cõtractu. Et quoniã hæc actio ex cõtractu rurſus de multis aliis dici poteſt: agnoſcis actionè perſonalẽ eſſe genus. Verũ actioex contractu,
indiuidua ſub ſe cõtinet, quæ amplius de nullo prædi-
cari poſſunt:vt eſt actio ex cõtractuGaij, actio ex con- tractu Titij,& cetera. Quam naturam generis& ſpe- ciei oſtendit Iuriſconſ. inl. z. in princ. F. ſi cert. petat. Gerere polyſimũ eſt: primùm facere ſignificat Inter Ge- ſtum,& factum ſubtilis quædam differentia ſtatuitur- 1.19. D. dever. ſig. l.z. D. de cu. bo. dã. qua tamé neglecta. Geſtum,& factũ pro eodẽ ponimus l. ſ8. D. de verb. ſig. & ita Geſtũ latiſsimè accipitur l. z. S. geſtũ. D. ad m. In edicto de ir NORIBV 8, Geſtũ accipitur qualiter qualiter I.7. D. de minor.& quid in Edicto Frau. Cred. videl. 1. D. quæ in frau- creedh. Geſtũ tamẽ ad teſtandi ius nõ pertinet l. 20. D. de ver. ſig.
GE R
Geri negotium dicitur actu quodam ad omparandam obligationem interpoſito 1.33. D. de condict. indeb. l. 17.S.ilcut.PD.commo.
ex Geito negotio, id eſt ex Contractu vel quaſi I. 1. 6. cum ſeruus. D. de iis, qui deiec. l. fin. D.de aleæ luſu.
Gerere, adminiſtrare. Hinc Gerere rem publicam 1. 1. D. de vſur. l. z. D. de leg.. b
Gerere patrimonium. I. 6. C. ad Velleian. Gerere negotia. D. de neg. geſt. tot. tit. Geſsiſſe videtur tutor qui nego- tia adtigit, licet modicũ l. 5.s.geſsiſle. D. de adm. tut.
Gerere, inde ſella geſtoria, cuius in iure fit mentio. Geſta men militare: geſtamen prætorium, quod milites, vel prætores gererent. Réſque tam forenſes, quàm extraiu diciales complectitur. vt patet toto titulo de negotiis geſt.& l.vel ei.S. geſtis. D. quæ in fraud. cred.& l geſta.
de re iud. L e
Gerere, proadſerere, exiſtimare, Gerit ſe pro ciue, hoc
eſt, iure ciuitatis vtitur,& talem ſe exhibet. Gerit ſe ro herede, adſeritſo heredem, etiamfi non ſit. l. pro he rede. D. de adquirend. hered. S. pro herede autem. inſtit. de heredum qual.& differ. eleganter ſcribit lulianus, Pro herede gerere, non tam facti, quàm animi eſſe, vt quis pro herede gerere dicatur, non hoc exigimus vt adtingat quid hereditarium, ſed tamen hoc animo eſ- ſe debet, vt velit heres eſſe.
Geſsit&qui per alium adminiſtrauit d. l. 5. 5. quòd ſi quis. &l. 56.
Geſtari di Cebantur veteres cùm ſuccolantibus ſeruis va letudinis, voluptatiſve cauſſa ferebanturl. 12. D. de vſu & habi. l.7. D.de manu.vindict. Inde geſtatio 1. 16.§.1. D. quod vi, aut clam. Plin. li br. 26. cap.. Quinque res
maximè communium auxiliorum, profeſsus: abſti- nentiam cibi, fricationem corporis, ambulationem, geſtationem. Ipſa etiam loca arboribus denſis opaca, per quæ geſtari ſolebant, geſtationes adpellabãtur I. 13. §. fructuarius cauſſam. D. de vſufr.& apud Plin. libr. i.
Epiſtu. ad Caninium Kuf.& lib. z. ad Gallum.
Geſſta. Gloſſ. in l. 2. D. decur. bon. dando. ſentit, Acta eſſe
iudicij, hoc eſt quæ quoquo modo in iudicio fiunt: ta cta, verbales reſpicere contractus factos extra iudi-
cium: geſta verò, quæ ſine verbis fiunt, eſſe cenſenda- Sed hæc meritò(Alciatus inquit) non recipiuntur, cùm ex ſubiecto argumento, geſtum etiam accipiatur ſiue ex contractu, ſiue aliter quid factum ſit. D. demin. Nec dubium eſt, ex communt loquendi vſu, nihil hæc differre, quod Bartol. adnotauit, I. 1.de off. Procurator.
Geſta fraudationis cauſſa quæ dicantur, indicat VIpian. I.1.& ſeqq. quæ in frau. cred. 1ni 2
Geſtire, pro cupere, in 1.1.C. de inoffi. donatio. Eſt tamen propriè, lætitiam animi promere, cum quodam cor-
poris motu..12311 181. 89
Geſtores negotiorum triplicis ſunt differeutiæ, Videli-
4 cet, voluntari 3, qui vltrò abſentis res gerunt. Neceſ- ſarij, qui obligatione officij adminiſtrant, ſicut Cu-
ratores. Et quaſi neceſſarij(vt fic dicam) qui ſuſpicio ne obligationi s inani ad gerendum accedunt. Quales
ſunt liberi homines bona fide feruientes, quibus ali-
quid agendum mandatunl. at qui natura-. S. ſi libere. D. de negot: geſt: item tutores àpatre in teſtamento dati
2 poſtumo, qui interim adminiſtrant, nec tandem naſci tur poſthumus. l. cùm pater. D. eodem titul. item hi, qui ſeprocuratores opinantur falſò aut curatores, quum mon ſint zeorumquc ſuc ceſſores. l. 3. S. etſi furioſi. D. ne-
gotio. geſto. l. curatoris. C. eoderm tit. l. quicquid. C. ar-
Mbit tutel. o 1 i 11111111. 19 1111111109184120
Giberoſus pro gibbere,& gi boſo li³. D. de ædil. edict.
Giezi lepra, cuius eſt mentio, eeu ſpeciei diræ impreca-
tionis in Nouell. inſiurand. quòd præſtar. ſol. deno-
tat auaritiam parentum änficere prolem,& mald acqui ſita àmaiorib', nõ ſine culpa poſsideri Aſucceſſoribus vide

Neher en eriani
ä
xrcd..p b dr 2 5.hro re 4 81
*
an⸗ — edanter(o
am 8
4 2
1
wut, Woaha
4
Marmm, ſcd: 4„ lel danet
„ ez che.
hadminiſtrauit. 1
keres cumſuccalan dre cauflaſcrebag. ana.rlndict ladegg à.Plin. lidr. a6 9. 1 9 m auuhonm nonem corhoci, am 1oOca arboridu e dant, geſtulionesul. m. D. de vſaſtK
KRuif.& lib.·440A lecur-don.dandalcq quoq modo 7 2l re contrachs lid r ſine verbistun ciatus inqun) 2 2 umento, gckame
*
471
caliter Juuciucal— ¹ 1
A ammunt le pencl—
3 3 6 0* 4 4— AdnotadH
†. ₰ Aa qux dican, 4 A
u-Cfe*⸗
₰ 1 Cde inoff-dodh.
umi promete, 1
1* riplicis ſuman u. dcrôabſcutis- 1
— enill
3
4
Glicia lex ex vna inſcriptione l. 4. D. de inoffic. teſtam.
G L A
vide D. Ambroſium in cap. 4. Euangel. ſecundum Lu- cam. Fuit autem ſeruus Eliſæi Lonfeta„de quo lege cap.·Reg.4.
Gildonis meminit l. 19. C. Theo. de pœnis.& Claudianus
in lib. de bello Gildonico. Oroſius libr. vlt. l. 16.&. 19.
C. de bonis proſcrip. C. Th.& vide in Notit. ſub diſpo- ſit ione Comit. Rer. Priu. per Occidentem. ad Gladium damnari dicuntur, qui ad ludum gladiato- rium damnanturl. 25.§. ſi quis planè. D. de acq. hered. 1.6.§. irritum. D. de iniuſt. rupt. Paul. libr.;. Sent. tit. 17. Capitol. in Macrino. Seruos qui à dominis fugiſſent, repertos ad gladium ludi deputabat.
Gladi) poteſtatis, verbo merũ imperimuintelligitur l. ne
mo poteſt. 70. D. de diuerſ.reg. iur. Gladi]j pœna l.i. C. de abige. cum gladio,& enſe in ali- quem animaduertitur. Aliud eſt gladio, aliud ſecuri
vel telo ani maduerti, vel fuſte l. 7.§.,1. D. de pœn. itaq;
gladij poteſtasab aliis coercitionibs ſeparatur I. 6. D. de offic. Procõſ.l. 70. D. de zee iut Sadi jpoteſtas ius animaduertendi gladio in facinoroſos homines 1. 3. D. de iuriſdict. Sic zut hi debet ius gladij l. 6.s. qui v- niuerſas. D. de offi. pręſid. in qua ius gladij omnes pro- uinc iarum rectores habere ſcribitur, quos deportan-
di ius non habuiſſe conſtat I. 6. D. de interd.& releg. l.
1.C. The. ne ſine iuſſu princip. Firmic. libro 3. Matheſ. cap.ſ.
Gladiator, vt Quintil. Declamat. 302. de finit, eſt, qui in
harena, populo ſpectante, pugnauit. Cuiuſmodi ſpe-
ctacula ſublata ſunt l.vn. C. de gladiat. libr. r0. Niceph. lib. 7. cap. 46. 1 15 Glandem caducam, quæ ex arbore cecidit. in l. ſyluæ. de verb- ſign. Gaius finit: ſed non, vt adnotauit Alciatus, exſermonis proprietate, quoniam caducus, non qui cecidit, ſed qui facilè caſuruseſt, ruinãàmque minatur, ſignificat. Vnde& paries caducus.
Glandis adpellatione„inquit Iuriſconſult. in titu. qui eſt
de Gland. legen. l.. omnes fructus continentur, exem- plo Græci ſermonis, apud quos omnes arborum ſpe- cies àuοεννα, adpellantur. Item de verborum ſignifica- tion. l. qui venenum. lteml. ſilua. Glaucina l. z. D. de aur.& arg inter vnguenta numeran- tur. Planè Glaucini Olei factitij meminit Plinius li. 15. cap. 7.& lib. z3. cap.4.· Dioſcorides lib.1. Glaucinam conſtare ait ex omphacinooleo, iunco odorato, cala- mo, Celtica nardo, ſertula Campana, coſto,& muſto ſcribit. Glarea, terra eſt lapillis permixta. Paulus, de aqua pluu. arcen. l. ſupra iter glarea iniecta. Item de via publ.l.. in viam terrenam glaream immittere. Glebam accipimus ceſpitem terræ: dictam, quòd ſit qua- ſi globus. I. certo generi. D. de ſeruit. ruſtic. præd. Glebæ profeſsio l. 12. C. Th. de anno.& trib.
Glebalis penſio l. 4. C. Th. de indulg. deb.
Glebæ Canon apud Sidon-Apollinarem libr. 6 Epiſtola- rum ad Cenſorium Pap. Gleba, id eſt glebalis tunctio. I. 2. C. de Prætorib.& honor. Præt.
nota eſt. b
Gloria viuere dicitur, qui pro rep. cecidit.Inſt. de excuſ. tut.§. ſiin bello. D. eod. l. bello amiſsi.& adl. Aquil.l. qua actione. S. ſi quis.—
Glos viri ſoror dicitur à Græco„αu᷑̈⏑ ̈l. 4. 5. gradus. D. de
grad.& adfin. Feſtus libro 7. N. Marcellus lib. de pro-
priet. ſermo. cap.vlti. Sed& in Lexico B. Germani ad Lutetiã ita eſt, referente B. Briſſonio, Glos 2α à⁴οοs a- ApPà„⁴.οεν πφυαερν IX ετρ. Vnde ab Auſonio in Monoſy! la. Polyxenna, quæ ad Achillis tumulum mactata fuit, Andromachè glos weeiεas, adpellatur, quòd ſoror eſſet Hectoris cui Andromacha nupſerax.
r;aοσνlingua, interpretatio. Hinc Gloſſema expoſitio ‚ſi ue interpretatio. M. tamen Fabius pro vocibus, quę in-
G R A 96 erprerarlons indigent accepiſſe videtur.
Gloſſæ auctoritatem cam eſſe ſcribunt Iacob. Butrig.& Baldus, l.hereditas. C. de acq.poſſeſ. vt communi opi- nioni præferenda ſit: quod recipiendum, ſi legibus, & ratione confirmetur. Nam neceſsitatem non impo- nit, ſed probabilis tantùm eſt, auctore Bartol. l.1. D. ſi cert. peta. Ceterùm, ſitextusdeſinit, gloſſę auctoritas contemnenda non eſt
Grabatus, vide ſuprà Crabatus.
Gradus, vt ait Hokkienſein Summa, eſt vnius perſonæ di- ſtantis ad aliam inlinea conſanguinitatis, vel adfini- tatis, facta collatio ad communem parentem. I.1. cum ſeq. S. vſque ad§.affinitatis. D. de grad. conciſiũs ſic: Gradus eſt interuallũ quo cognoſcitur, quæ perſona
ſtipiti propior. vel breuius, ſunt ordines cognationũ.
Gradum, pro exiſtimatione,& honoris loco vſurpari, notum eſt. Hinc in gradum reponere, eſt deiectum reſtituere.
Gradus arctiſsimi dicuntur eſſe, primus,& ſecundus,& tertius. Nanque in primo ſunt ſuprà, pater& mater: infraà, filius& filia. Secundo ſunt gradu ſuprà, auus, a- uia: infra, nepos,& neptis: ex trãſuerſo, frater& ſoror. Tertio gradu ſunt ſuprà, proauus ‚proauia: infrà, pro- nepos, proneptis: ex tranſuerſo, fratris, ſororiſ que fi- lius& filia:& conuenienter patruus& amita, auuncu- lus& matertera. 4“
Gradus etiã ordinem ſucceſsionis ſignificat l.. D. vnd. cog. l.. D. ſi tab. teſta. l. ½ D. de S C. Silla
Gradus quoque inteſtamentis inſt itutorum& ſubſtitu- torum dicuntur l. z. ũ. filius.& S. ſed&. D. de lib.& poſtu. 1.37. D. de her. inſtit. Sic primo, ſecundo tertiõque gra- du inſtitutos heredes ſcriptos legimus, qui& primo
loco heredesſcripti ſunt, vel aliis ſubſtituti I.3. fi. l. 4. 1.. D. de iniuſt. rup. l. 2. S. defertur. D. de ſecun. tab.
Gradus cognationis dicti ſunt ad ſimilitudinem ſcala- rum, locorũmve procliuium, quos ita ingredimur, vt à proximo in proximum, id eſt, in eum, qui quaſi ex eo naſcitur, tranſeamus. l. fin. 6. gradus. D. de grad.& adfi- nib. Atque horum alij ſunt ſuperiores, alij inferiores,
alij collaterales.
Gradus menſurè genus pedes duos,&ſemis continens, vt & Iſidorus ſcribit,& vetus quidam auctor ita cenſuit cuius libellus auctoribus de limitibusagrorum ſubie- Etus eſt. At apud. C. Harmenopulum li.2. Epito. SAαα traditur habere xXE B. Aroε αυεleάσα„παηxzαν.
extra Gradum moti fines dicuntur, qui loco ſuo moti ſunt. l. fi. D. de termin. mot.
Gradus ætatum, iuxta ſententiam Iuriſcoſs. explicat Al- ciatus Il. pueri. D. de verb. ſigg.
GCGraduum conſanguinitatis computatio diſsimiliter nu
meratur iure ciuili& canonico. Inſtitut. de gradi- bus cognationibus.& 35. quæſtio. ſ. ca. ad apoſtolicam. cap. quod dilectio.& cap.vltim. de confanguin.& ad- fini. in eam rem libellum edidit B. Fernandus Præce- ceptor meus.
Græca fide mercari, id eſt numerata,& preſente pecunia- Græca religio, paganiſmus,& Græci, pagani quando di-
ci cœperint, docet Alciatus ꝛ9 wapboy · declarans loca a- liquot Nouell. 131.de ecclef. titul.
Græc itas in I.vnic. C. de ſtud. lib. vrb. Ro.& Conſtant. lib.
11.pro Græcarum literarum& facundiæ ſtudio, vbi falſò anteã legebatur grauitas. 3 Græcum vinũ inter dulcia numerat Iuri ſcoſs. l.vlti. D. ge trit.& vin. leg. de iis vide poſt Plin. li. 13. Steph. Nigrũ multa& varia vini genera referentem in opere, quod de nimio vitæ luxu inſcripſit. Alex. Neapol. ca. 21. li. ſ. adnotauit, quòd veteres vinum Græcũ ſemel tantùm etiam in lautiſsimis conuiuiis apponere ſolebant: pri muſque diuus Cæſartriumphalibus cœni s, quatuor vi ni genera propter inſtituta maiorum dicitur adpoſuiſ ſe, Falernum, Chium, Lesbium,& Mamertimum. Gram

G R A
Grammatici, hoc eſt, qui Grãmaticam docent, an à un. neribus excuſentur, vide I. ſi duas. S. Grammatici-D. e excuſ.tut.& l. ſextum decimum.. fi. de Vac.mun. meęl ⁷ aεεαι p, Budæus in Comment.ling. Græc. ubli.
Grammatophylacium, vbi tabulæ& inſtrumenta p n. ca, monumentãque rerum geſtarum, Aatumicu a 3 uantur, quod Tablinum Latinè adpellatur- V pian.i l. moris. de pœnis. maen
Granaria l. 935 penult. D. de leg.ʒ. quæ ex tabu is fieri 1. ſtendit l. 18. D. de act. empt. ſtipitibus vel in terra defi- xis, vel ſupra terrã poſitis& collocatis. Hoc eſt, quod horreum frumentarium mobile ex tabulis ligneis fa- ctum dicit l. 6o. D. de acq.rer. dom.
Grandæuum accipit Albericus, qui annum 29. vel z0.ad-
tigit n ot. c. quicunque. 77. diſtinct. per capi. Epiſcopus. ead. diſtinct. Grande beneficium, pro incomparabili, apud VIpianum in l. 1. de bo-. libert. Scilicet ad remunerandumtã gran de beneficium, quod in libertos confertur, cùm ex ſer uitute adciuitatem Romanam perducuntur. Indicat vulgatus verſiculus:. Non bene pro magno libertas venditur aurg- libertatem pretio numario non æſtimandam. Grandis commodil. 4. D-ex quib. cauſ. maio. Grandis natu, quinquagenario paulò minor eſt, Pompo- nio inl. ſecunda. de orig. iur. ergo Sabino conceſſum eſt à Tiberio Cæſare, vt populo reſponderet, qui in e- queſtri ordine iam grandis natu,& ferè quinquaginta annorum receptus eſt. 1 1 Grandiculi pueri, Canoniſtis ſunt doli capaces. c.i. extr- de delict. puero. Plau. Grandiculi voce in Pœnulo vſus eſt: In ſundas infundebam grandiculos globos. Graſſari dicuntur, qui ex inſidiis viatores impetu gra- diendi adoriuntur. Item qui gerendo negotia ſenſim ſub aliquo prætextu contrectant res alienas, vt inl.z. de ſuſpec. tut.& Inſt. eo:tit. nouiſs imè autem. Sed diu tius graſſandi inre familiari facultatem præſtat. Graſſatores, vt ait Caliſtratus, de pœnis, in I. capitaliũ. s.omnia admiſſa. ſunt, qui prædæ cauſſa id faciunt, pro ximi latronibus habentur,& ſi cum ferro aggredi& ſpoliare inſtituerunt, capite puniũtur, vti que ſi ſæpius, atque in itineribus hoc admiſerũt: ceteri in metallum damnantur, vel in Inſulas relegantur. Porrò graſſatu- ram, Iuuen. Satyra tertia deſcribit dilucidè. Claudia- nus in l. aut facta. de pœnis. in S. qualitate, inquit, rixæ à graſſaturis diſcerni ſolent. Vide adnotata in hunc S.per Budæ, b b Gratia pro fauore accipitur in 1.7.§. quæſitum. D. de mi- no. l. 3. C. de. iur. fiſc.& alibi ſæpius, quàm quod exem- pla huc referri debeant. Gratia, id eſt ius patronatus. c. quia, de iure patro. Gratioſè, per gratiam,& fauorem l. 9. D. de admin. rer. ad ciuita. pertin, Gratioſa ſententia 1.5. C. de calumniator. Gratioſaemptio l. z2. C. de fid. inſt.& iur. haſt. libr. 10. Gratioſa auctio, l. 16. C.de reſcindend. vendition. Gratiam iuriſiurandi facere l. 6.& 32.& 41. D. de iureiur. eſt ſoluere iuri ſiurandi neceſsitate&, vt Paulus libr. 2. Sentent. tit- i. loquitur, remittere neceſsitatem iuri ſiu randi. At in l. fi. D. ad municipa. ſignificat ſoluere reli- gione iuriſiurandi,&, vt vulgòè loquimur, diſpenſare, Et Gratiam facere edicti apud Suetonium in Domitian. cap. 14:& Gratiam coniurandi in Auguſt. ca.1ä. Gratiam Canonis, legiſque facere, pro di ſpenſare dici poſſe, Budæus monuit in adnot. prio. quod& ſoluere le gibus dicitur. Vlpianus tamen, ſolutum eſſe legibus, accepit pro eo, quod eſt, non teneri. l. Princeps. de legi bus.& Iulianus l. ſequenti. Quomodo& antiqui ſæpe vſiſunt, vt Budæus ibidem citatis oſtendit exemplis. Gratioſi dicuntur Latinis, quib. fauetur propenſo quo-
GRE
dam animi ſtudio. Vlpianus inl. i. de cenſib. ſed& Be- rytienſis, inquit, colonia eſt in eadem prouincia, Au- guſti beneficiis gratioſa. Hebræis Iochanam, vel, vt nos loquimur, Ioannes, gratioſum ſignificat, Gratio- ſus item, qui apud multos valet gratia. Cui tenues o- pes ſunt, gratioſus non eſt. Nam amor& gratia, mo- uetur opinione& fama liberalitatis, auctor Cicero li bro de offic. ſecundo.
Gratia, beneſicium gratis conceſſum.
Gratia procauſſa, vt gratia decipiendi l. quod ſi. D. quod met. cauſ.
Gratis,& prætio cõtraria indicat M. Cicero pro Koſcio Comcd. 1 Gratuita libertas, quæ gratis,& ſine præmio datur l.i.
C. de libe.& eor. libe. Grati:udo naturalis, eadem quæ& obligatio, Græcèdε- 49 5oOp. Quo verbo VIpianus vtitur inl. ſed etſi. S. con-
ſuluit. de pet. hered. vide Alex. Neapolit. à principio li.
5.pulchrè diſſerétem, de naturaliter inſita homini gra ritudine: pro quo faciũt hæc verba Iuriſc. in d. S. quam- uis adremunerandum ſibi aliquem naturaliter obli- garunt. Gratuitum officium in authent- Iuſiurand. quod præſta. abiis.— Gratum eum eſſe M. Cicero indicat, ſi omnia, quæ facit, grata ſint. Gratus, qui gratiam pro beneficio refert. Gratus, quilibet cenſendus, niſi ingratus probetur l. ſer-
uus. l. Centurio. D. de manu.teſtam. 87 Graues controuerſiæ cenſentur præiudiciales, reſpectu
minorum. Paul. l.per minorem. D. de indiciis. Per mi-
norem cauſſam, ait„maiori cognitioni præiudicium fieri non oportet,&c. Sic vniuerſalis actio præcedit particularem, criminalis ciui lem. l.vlt. C. depetit. he- reditat.& l.vltim. C.de ord. cognition. Graues perſonæ ſunt noſtris, quib. adeſt firmitas accon- ſtantia animi,& in vultu, moribus, verbis, rebus agen dis quædam ſeueritas. Hoſtienſis generaliter finit, quæ non ſunt infames. l. cùm pater. S. rogo.& l. cum qu idz.
D. de legat.. c.vnico. extr. de ſcrutin. vide Panormi in
c. licet. de teſtib. 1. AL Grauia delicta quæ ſint, not. in c. atſi clerici. de iudic. in
vol. Gregor. quid diſtent ab enormibus notat. in au- then. ſed nouo. C.de cuſtod.reo. Græmia, virgulætenues ſiccæ, aridęque& ad comburen
dum aptæ J. /5..lignis. D. de leg. 3. II Græmiales arbores l. 7.5, ſifundum. D. ſol. mat.& apud
Collumel. lib. 12. cap. 1. quod græmio ferantur ad com
burendum.. Gregarij milites l. fi. C. de milit. veſte. id eſt viliores. Grex quorumlibet animalium congregatio. Cicero in
Philip. quod& ſignificantiſsimè expreſsit iuriſcoſs..
2. D. ad leg. Aq. qui aĩt oues, capras, boues, equos, mu-
los, aſinos gregatim paſci. VIpianus tamen Gregem, armenta,& equitia ſeparat. l.1.§. per hanc. D. de rei vingic.
Grex cohortalium l. 1.§. ſiquis ex grege. C. de cohort. lib.
12. idque propter vilitatem, vt Albericus ſcribit apud quem çorruptè legitur, vtilitatem. Hinc Gregarij milites, qui ſunt, vide ſuprà hoc libro. Grex εεοιιυν, pro populo Chriſtiano cap. quamuis. 7. quæſt.i. Gregem autem ex Græco dici, quos illi a-t&as ſolent ad- pellare, Feſtus ait lib. 7. Guardia, dicitur cuſtodia:& Guardiani, cuſtodes: v qui bus caſtra,& territoria cuſtodienda traduntur.& C. rentare, pro defendere, in vſibus Feudor. de l. Conrad- c.. S. ſunt pares. vocabula Longobardica. Guidagia, quaſi pedagia c. ſuper quibuſdam. de verb. ſig. 10. A nd. c. quanquam. de cenſib. lib. 6. Guidagium eſt, quod datur alicui pro ſecuro conducto tranſe

4 10* 4— dr. 3 de„ el n 1 R 4ie 1 4 ler r d 2* 4 Neſ 8 Mn. nud 1m L 4 M an 44 115 1p
Ueni 20 l A „* ⁴½ 10. 1 2 14 ½ A 4* oac 6.
141 Kelen.
*
.* 9 Dcnchcio reien.
1uz nillingran a. 3
cmanu teflam.
¹ ö“ en Pramd
maiori cognition * S* 4 5
c. Kic vnwerialis aalis ciuilem. Lak Alts Ciutiem.ll
ei de ord. cognition.
3 8 1 3 ttris, qund.acett
3 1 ulm, moöondos, n **„* * 1** 4 31 tlenks Senen *
um dater.. No. „. d
4
cxtr. Ge Icrtu l
*
1
ſtent ab enormid
uſſod. reo. ſiceæ, uridepe
A M
ir
b
.
11
GX N tranſeundi perterram alicuius cap. de raptoribus. 36. quætt.z.
9.
Gundulæ, nauigij genus vide C. Harmenop-libr. 2. Epit.
cap. 10-& libell. ſegum Naualium I14. inadnotat. Gurturnium Feſto lib. 7. vas ex quo aqua in manus datur abeo, quòd propter oris anguſtiam guttatim fluat, Gummiin I.final. D. de publican. vide Plinium libro 13. cap.- I1. Gutturoſus cuius guttur intumeſcit l. qui clauum. D. de ædil. edict. 0 Gynæcium, ſine Gyneceum vt in C. Theo.& in Notitia Imp. Rom.eſt textrinum ad veſtes principis conficien das cõſtitutum I. 3.C. ad leg. Iul. repetund. l. 8 C. de mu rileg. libr. 1. nam quod in d. l.·. dicitur, gynæcij, hoc inl. ſeq. dicitur textrini. Sic in l. 1. C. de veſtib. olob. vbi vulgò gynecariis pro gyneciis legitur, vt patet ex 1.1. C. The. eod. b 1 Gynæciari] l.z.& 13·de— 1.fiC. de mil. veſte. lib. 12· quorum nulla eſt adminiſtratio, ſed ſerui- tus publica, vel conditio I. Cuiacio in l.z.C. de mu- rileg. 25e 1 Gynæciorum procuratores d. l.z2.& in Notitia imperij: Iidem procuratores textrinorum vocantur l. penul. de murilegul. lib. 11. C. Et 1 Gyneaceiariorum procuratores, in l. 3. C. de indulgent. debito. 1 Gymnaſia Antonio Auguſti. ad l. 1ap M00. S.Sοεα‿ςᷣ‿⁴ε D. de excuſ.ſpatia quædam ampla, quibus Græci aut palæ- ſtra aut ceteris corporis exercitationibus exercebant. Tuμναοιαε αas, in d. S. d&εκςω Gymnaſiorum præfecturas re- ctè ibidem vertit A. Auguſt.— Tuαταάσ άν αα Heſichio xaν 8155. Tuεεναασα xòp, apud Ant-. Auguſt. definiiſſe vi ſus eſt M. Ci- cero qui ei lIoco præerat. VIpianus tamen Demoſthe- nis interpres ita ait: Tuuraoιαν ᷣάαν εαννρ aeοεμαν εuop rVoĩr„uεαννανε ορ‿ενς. Hæc in oratione Contra Leptinem quo loco Gymnaſion ita definit. Toμνμνο ακν ⁵αeλμ̃xs- cpap ixaxouiõ⸗
ypſus in Nouell. 14 2.§-«aselvgs KÆgypti inſula, de qua
vide Stephanum.
T HESAVRIIVRIS CI- vIEIS FE OCA N O⸗ oOcrAvVS.
cCA 2„,& Haue ſine haſpiratione pro Aue 5e. frequentiſsimum verbũ in inſcriptio- nibus conſtitutionum C. Th.& Juſti- 4 5R niani, ſalutandi verbum Habe Marcel line K. NB. Huiuſmodi ſalutationis Nrn generis meminèére Euſebius,& Nice- phorus, Kae AyeXipe Ti*ei aleua. Veteres Habe, aut aue pro Aue dicebant. Seneca lib. 6. de Benefic. cap. 34Huic peruenire vſque ad diſtringendam libertatem licet, cuius vulgare,& publicumverbum promiſcuum ignotis, Habe, non, nifi ſuo ordine, emittitur. Hãc ſcri bendi rationem probat M. Fabius lib. 1.c. 10. Multùm eſt, ait, litteratus qui ſine haſpiratione,& producta ſy! laba falurauit, Auete. Recta eſt hæc via quis negat? ſed aliaeſt melior,& magis trita in izic æν. 1.domin'.
C. de adpel. Habe Heraclida chariſsima nobis&inin- ſcriptionel. ſi quis. 11. C. deaccuſat. Habe„Criſpine
Chariſsime nobis:vbi pro Habe falſo legitur liberis. K l. fi.C. The. ne quid publ. lætit-vbi pro Habetatiano
HNahenam ſcĩitum eſt pro loro accipi. E ſeruos cædi ſoli
2*
otos liquet ex l.i. S.impuberi. D. de§ C. Sillan.& Hora.
ſib. a. Epiſtul.
*
—
H A B
In ſcalis latuit metuens pendentis habeneæ. Habere duobus modis dicitur: Altero, iure dominij: alte- ro, optinere ſine interpellatione id, quod quis emerit.
Nam& cũ habere dicimus qui rei dominus eſt:&eum, qui dominus quidem non eſt, ſed tenet. Denique habe- re rem apud nos üthotitae ſolemus dicere. Vlpian. D. de verb. ſig.& in l. ſtipulatio iſta. S. habere. D. de verb. obliga.
Habere eum dicimus, qui vtitur,& iure poſſeſsionis frui
tur, ſiue ipſe opus fecit, ſiue ex cauſſa conductionis, vel emptionis: vel legato, vel hereditate, vel quo alio modo adquiſiuit. VIpian. in l. Prætorait. D. ne quid in loco.—. Habere Licere: hoc eſt, facultatem ſemper fore poſsiden di rem quietè, nemin émque ſuperuenturum, qui im- pediat poſsidentem, vel moleſtia adficiat. Quorſum enim pertinerent inter mortales vniuerſæ omniũ con- tractuũ tranſlationes in rebus ipſis, niſi accipiens poſ- ſet eas retinere, atq; ſine moleſtia in cõmodum ſuum conuerteres Cum igitur quis futuram ſibi moleſtiam timet de re promiſſa:conſultum atque frequens eſt in vſu forenſi, vt caueat ſibi per hanc Töbulee one n I. Ir. 5. fi. D. de acti. emp. Habere, pro continere, inl. ait lex. D. ad l. Aquil.& l. ex duob. de negot. geſt. b b 6. Habere pro derelicto, eſt ea mente abricere, quæ in nume ro quis rerum ſuarum eſſet nolit. S. qua ratione. Inſtit. de rer. diuiſ. 1 Habere intentionem dicitur in præiudiciis, qui ius ha- ber præferendum in iudicando, modò probauerit id, quod intendit& allegat, ſiue ſit actor, iiie reusconuen tus. Vnde V lpia. in l. ſed& he. S. non ſolum autem. de Procur. videtur diſtinguere Præiudicium ab actione. Habere rem aliquis, eleganti figura loquendi dicitur, ad quam habet actionem, vt cum dicimus, iſte habet cen- tum ex hereditate,& adhuc neobulum quidem accepit vt tradit Zaſius in l.ait Prætor. S. ſi iudex. D de re iud. Habere in ſinu meo. Iuriſconſ. in l. qui teſtamentum. de probat. dixit, pro, in occulto,& penitus apud me,& in poteſtate mea. Habet quis per alium, quod per ſe habere non poteſt: glo. I. Imperator. D. de ſtat. hom.& glo. ff. in l.petendæ. C. de tempor. in integ. reſtit. Habeto res tuas. Verba hæc diuortium ac repudium no- tant. Videtitulum. D. de diuort.& repud. quæ formula ex Plauto. in Amphytruo. ſumpta videtur. Habetur& id, quod peti poteſt per l. 43. D. de verb. ſign. Babere videtur rem, qui actionem habet ad rem recupe- randam l. 15. D. de dtwerfregg ſun Planè b Habere actionem non videtur, cui propter debitoris ino piam inanis eſt l. nam is. D. de dolo ma. Habere filium mortis tempore creditur, quæ, exciſo vte- ro, edere poſsit l. 141.D.de verb. ſig.8 Habere contractum, conuentionem,& obligationem fre quentiſs imè pro contrahtere l. i. C. ne vxor pro mari. l. 10.C.ſi cert. pet. l. 21. C. de don. int. vir.& vx. l. 4. C. de re. permut. l. 2.C. ſine cenſu, vel reliq. l. 6.& 7.C. ſi quis al- teri vel ſibi l. fin. C. de inſtitu. l. 8. C. de pact. inter empt. Eodem ſenſu 3b e Habere tractatum 1.3 2. D. pro ſſcio. Et b Habita ſententia, pro lata,& dicta l. 21. D. de iis, qui not. infa. 1 Habeat, habere poſsit l. ſi quis ſub cond. D. de teſta. tut. quandoque habere poteratl. ſiquis filium. C. de inoffic. Habere in matrimonio, eſt habere vxorem Ciceroni,& pomiificij iuris interpretibus. 1 Habeo te pro legitima vxore, an his verbis ſit cõtractum matrimonium not. in ca.ex literis. de matri. contra in- terd.eccleſ.c. neque illud. S. ſed obiicitur. in glo. 30. q. 5. Habetur,& intelligitur, verba, fictionem ſignificant. l. n

-——
H A R vni. in princ. C. de rei vxor. act. l. Prætor.§. ſiue autem. de oper. nou. nun.
Mabiliter, id eſt, aptè, commodèl. 20. D. de aur.& argen- lega-
Habitare, perpetuum: cõmorari, ad tempus eſſe, quidam
volunt. M. quoque Cicero hæc ſeparat in lib. de Sene- Ktut. Cõmorandi enim, ait, natura diuerſorium nobis non habitandi dedit. Habitare autem dicimus quem- iam vel in ſuo, vel in conducto, vel gratuito. Vnde habitafle non dicitur, qui obiter manſit: hoſpes vero pauliſper hoſpitari dicitur. Tantum enim intereſt in- ter habitatorem& hoſpitem, qùantum intereſt inter domicilium habentem,& peregrinantem. Vide l. j·in pen. reſp. de his qui deiec. dubium tamen non eſt, eum quoquechabitare, qui adtempus habitat. ead. l.& l. lex Corn. S. domum. de iniur. vide Bart. in d. l. i⸗& in I. cũ de lanionis. S-Sabinus. D.de fun. inſtr.
Habitatio eſt ius in ædibus alienis commorandi, cũ per ſonis& rebus quoquo modo ad ſe pertinentibus, ſal- ua ædium ſubſtantia. Lrobatur hæc definitio in leg.z.
S. domus. cum ſequenribus. D. de vſu& habi.
Habitat ionis feudum degener dicitur, quia perſonale eſt & ad heredes non tranſit regulariter. Nec mirũ, quum &habitationis legatum ad neredes non tranſcat. l. ſi habitatio. S. ad heredem. de vſu& habitat. W
Habitatio eſt ius perſonale.
Habitatio neque vſusfructus, neq; vſus eſt, ſed quaſi pro prium aliquod ius§. ſed ſi cui hab itatio. Inſtit. de vſu, & habit. Nam in facto potius, quàm in iure habitario- nis legatũ conſiſtit. l. pen. D. de cap. min. Effectu tamẽ idem pene eſt legatum vſus& habitationis 1. 10. D. de vſu& habitat. Habitationis itaque exceptione, ſiue té- poralis, ſiue vſque ad mortem, vſum viderilexceptum Pomponius ſcribit l.z1. D. de vſufr
Habitatio pro ædificio l. 20.§. Gaio. D. de inſtr. inſt. leg.
Habitatorum nomine intelliguntur quando que inquili-
ni l.habitatores. D. loca.
Habuit, quãdoque pro habiturus erat- Inſt. de act.. ſi quis agens. Quomodo hoc verbum ad futurum referatur, diſſerit Bart. in l. exterarum. C.de teſtam. tut.
Hactenus, vel(vt in band. Flor. actenus ſine aſpiratione)
quatenus. Vlpian. inl. ſi quis. D. de pact. Nec enim im probũ, ait,& ſiquis hactenus deſideret conueniri, qua tenus facultates patiuntur.& de inrem verſ.l. ſi pro pa tre. Si domini debitor ſit ſeruus,& ab alio mutuatus ei ſoluerit, hactenus non verterit, quatenus domino debet.. b
HarkES, HAERRDITAsS, vide inf. Heres. nam ſine dipli thongo& ſcribi& pronuntiari debere& notatio ver- bi(ducitur enim ab hero, id eſt, domino)& veterũ mo numenta,& vetuüſtiſsimi lapides, quos Lugduni vidi- miuis,& Pand. Flor.& Code& Theodoſianus vetuſtiſsi- mus manu ſcriptus, quem penes me habui, indicant. quic quid autumet And. Alciatus l.verbis. D. de vulg. & pupil. ſubſtitu.“
Hama, inſtrumentum, quod ignium extinguendorũ cauſ fa habetur, quod inſummitate ferrum habet reffexum in modum hamæ. De quo loquitur Paulus in l. nã ſalu- tem. s. ſciendum eſt. de off. præf.vigil. in vulgatis codi cibus pro hamis, corruptè armis legitur. de fund. inſt. Linſtrumenta.&vide Plinium lib. 10. Epiſtol. ad Tra- ian.& lib. 19·natu-hiſto. cap.. 5
Harena, ea pars theatri, in qua beſtiarũ, gladiatoruùmque pu næ exhibebãtur, edebantuũrq; I. 36. S. fi. D. de rei vin- di. I.. S. ad beſtias. D. de poſtul. l. 1. D. de ædil- edict.l.4. D. de leg. 3:de inomtinam
Harena pro amphitheatro ſiue pugna ad beſtias apud Tri phonium l. fi. D. de fugit. quoniã interdum, inquit, aut pecunia interuerſa, aut cõmiſſo aliquo maiore malefi- cio, ad fugiendã inquiſitionem, vel iuſtitiam animad- uerſionis, in harenam ſe dare mallęnt- al
H A S
Harenarij, in harena depugnantes:& in harenam deſcen dere. Caliſtratus in l.hæ demum. D. de oper-liberto.& 1. 21.§. ſi ea. D. de teſtib. l.·. D. ad Treb. Firmic. li. 8. Ma- theſ.ca. o. Sic Harena miſſum accipe l. 4. 0. de legat.
Harenoſus locus l. 24.S. adiicitur. D. de damno infec.
Harenifodinæ l. 13.§. inde eſt quæſitum. de vſufru. ex qui- bus harena effodit ur l. 7. S.ſi vir. D. ſolut. mat. Harena- rias vocant Varro li. 1.de re Ruſtica. c.z2. Gaius I. 13. D. de publica. M. Cicero in Oratione pro Cluent. Hareng fodiendæ ius l. 6.§.. D. de ſeruit. ruſtic.
Harena aſiquando Metaphoricè forum dicitur: quoniam illic hodie nihilè modeſtius depugnant actores cauſa rum, quàm in harena olim ſolebant, ſeſe dilaniare. Se- neca: Hoc ita, inquit, habitũ eſt, ſcholam quaſi ludũ
eſſe: forum harenam. Et Plinius, harenam ſuam adpel lat, centumuirale iudicium.&, profectò, rectiſsimè.
Hariolus quis, not. gl. in l. nemo. C. de malef.& mathema.
Harpagones, adunca ferraméta, quibus quid extrahitur, vt ſi quid in puteum deci derit l. 12.§. 12. D. de inſtrum. inſtr. leg.
Harundo cædua I. /9.S. fi. D. devſuf. I. 7. quod vi aut clam. I.z. D. arb. fur. cęſ. ſcribitur ſine H, l. 40. D. de cõt. emp. vt Arundinetum l. 9. de vſufruct.& alibi ſæpe.
Harnudine autem Ægyptios pro ligno vti,& illic, Arun
dines cõburi traditur in l. /ſ. S.lignorum. D. de leg.z.
Harundinetum, vnde harundo vitibusfulciédis ſumitur 1.9.§. 6. D.de vſufru.
Haſtæ, vt Feſts li. 8. ſcribit, ſubiiciebãt veteresea, quæ pu
plicèvænũdabät, vt& indicat M. Cic. li. 2. Off. ita fub Haſta diſtracta prædia l. fi. C. ſi propter pub. pẽſita. Et
Haſta fiſcalis l. S. C. de remiſ. pign.& rub. C. de fide& iur. haſt. fiſc. li.t o.de hac Tertullian. in Apologetico.
b„.-
Haſtam pro auctione poſuiſſe videntur Impp.l. ſi tempo- ra. C. de fid.& ſu.haſt. 1 Haſtarum ſolennitate à fiſco res diſtrahebantur 1. 1.&2.
C. The. de admin. rer. pupill.& ſubhaſtatæ res dicuntur
uæ ſfub haſta venales propoſitæ ſunt. l.;. C. de execut. rei ſudic.& fubhaſtatio. I. 1⁰. C. de reſcind. vendic. Quæ autem ſub haſtavænibãt res pręconi bus proclamanti- bus vænibant, quos ad haſtã væniſſc,& oblata pretia nuntiaſſe Acron in Saty. 6. li.1. Sermo. Hor. ſcribit,& Haſta etiamnum in quibuſdam Galliæ partibus vriſo- lent præcones& oblata prætia nuntiare.
Haſtæ præẽſſe, hoc eſt, forenſibus ac priuatis expeditio- nibus l. 2.§. deinde cùm plachiſſet. D. de orig. iuris. Ko mani enim in honorem Komuli, qui ab haſta Quiri- nus dicebatur: omnia ferèſolennia per haſtam ſignifi- cabant. Vnde etiam rebus, quæ per auctionem publicè
vendebantur, haſta adhiberi conſucuerat. Idque Sub haſta vænire,& Subhaſtartio dictum eſt.
Haſtæpræeſſe, id eſt, centumuirali iudicio, apud Pompo- nium in l.z. de Origin. iuris. S.poſt aliquot deinde an
nos. Vide Budæ. in adnotat.priorib. Haſta centumuiralis idctreo Ha. quòd Centumuiri ha ſta in foropoſita, iudicabant. Hauſtum, eſſe ius hauriendia quam è puteo vicini, Iuriſ- conf indicat inl. r.de feruit. ru ſt.præd. Porrò haurien- diius, nonhominis, ſed prædij eſtauctore Pomponio in I. ſi mihi. in fi. de ſeruit:ruſtic. præd. adſtipulatu⸗ Pau lus in l. cùm fundus. D. eommu. prædior. H E
Heres, ab hereditate dicitur, quaſtherus, hoc eſt, domi-
hilaliud eſt, quàm deſignare aliquem bondrũ ſuorum poſt mortem futurum dominum. 5. item extraneus. In- ſtit.de hiere.qualit.& diffe.pro heredeenim gerere, ait
nus bonorum defuncti. Vnde heredem inſtituere ni-
On Juſtinianus, eſt pro domino gerere. Veteres enim he-
redes pro dominis adpellabant.
Heres anomalus, ſiue ſucceſſor, is dicitur, qul inuenitutr ſine certa qualitate. Zaſ. in intell. citat gloſſ. inverho, ſucceſſor. S. pen. Inſt. de eo, cui libert. cauſ.
Heredis

e rſufmct Kul Dpeian Proliguh 1 acurinl. harun
1.
— 4
N (1.5. lig. un 2⁰ 1ldaute
cridit ſubiicichk 2
et& indicu MGc
rdia f. Cſhro.
— temiſ.piga nd. 4 c Tertullianin ge
oſdill viden u. K.— Aſco res diſfrb in r. popill.& ſudaati.
*
4 3*. 8— 182 Pfopolitæſun.„
4 44101. Cdmc
aty.G.li.1. Serno. qu ibuſdam Gülle 1.
ta prætia mini
ſorenſibus acnii 8 Am plactiffed4 em Komul, qui d aſerèſolenauape
tebas, qux erus e dhiberi conficuf uſtario dickunch 1. ntumairaliiuic e 1 g.i uris.† † 1 7 dnotit pfiorid. cireo dicts, o0¹
dicabant. 1 endiaqut
Heredis adpellatio, etiam vltra proximum heredem ex-
tenditur. l. fin. C. de hered.inſtitu. vnde ſolemus dice-
re heredis heredem, teſtatoris heredem eſſe I. fin. C. de hered.inſtit.
Heredis adpellatione, omnes ſignificari ſucceſſores, cre
dendum eſt l.heredis. De verb. ſignifi. quinetiam heres fingulariter nominatus, ad pôſt natos porrigitur here des. l.tale..vlt. D. de pa&t.
Heredem genere feminino dixit Tryphoninus l.ſna. D.
de dot. collat. contrà, quàm Soſipater putet.
HEREDIS INSTITVENDI eipenin FEO RV IL AE. liag
Iit ius heres. Titiuu heres ſit. Titium heredem eſſe iubeo. Illa autem
inſtitutio heredern instituo, heredem facio, pleriſque im- probatur. Ex Epitome Vlp. tit. 21· Has formulas te do cebunt luriſcoſs.& Imppp. D.& Cod.& Inſtit. de here- dib. inſtitu.. Heredis ſubſtituendi formulas ſubminiſtrat l. 1.& to- tus tit. D. de Vulg.& pupill.. Hereditariæ actiones, in tit. de hered. act. C. accipiendæ ſunt, quæ ex negotiis cum defuncto geſtis, vel ex deli- ctis in heredes dãtur, quo in numero& legatorũ actio nes haberi placet, quamuis ab herede cœperint I. 39. D. de oblig.& actio. Hereditariæ quoque actiones ad- pellãtur quæ in hereditate,& in bonis ſunt defuncti 1. 1.s. hæc A h ſiruſ in fraud. patro. l. 9. D. ad S C. Trebel. Quæ etiã ex defuncti perſona, etiãſi defuncto nunquã cõpetierint l.8 4. D. ad leg. Fal. Planè quę patro no 7 reuocanda ea, quę in fraudem eius alienata ſunt daturactio, hereditaria non eſt, id eſt ex bonis liber- ti, ſed patroni propria l. 1. S. hęc actio. D. ſi quid in frau. at. Hereditarius debitor dicitur, qui hereditati, non defuncto obſtringitur I. 14. I. 1½.1.16. D. de hered. pet. Hereditaria Krulekr⸗„quæ quis ſibi heredibuùſque ſuis
conſtituit vel quæ paterfamiliâs iure hereditario ad-
quiſiuit l.ĩ.& 6. D. de rehg. b Hereditario iure capi. l.91. B. ad leg. Falcid. quæ quis eo ipſo, quòd eſt heres, capit. Hereditaria onera ſunt funeris, æris alieni,& legatorum ſumptus 1. 20.§.1*D. de acq. hered. l.2. 5. illud tenẽdum. & S. ſiquid publici. D. de here. ven. Heredium, vt Feſtus li. 8. ſcribit eſt prædium paruulum. In XII. Tab. ortum ſignificare ſcribit Plin. li. 19. c. 4. vnde Herediolum dmπααααιανπαννν, à Latinis quoque aucto- ribus ducitur. b Hereditarium feudum, quod àpatre& auo procedit. Hereditas legitima dicitur, cùm fit ſucceſsio ab inteſta- to. Honoraria prætoria, cùm bonorum poſſeſsionem ecumnseehamemn⸗ verò, exſe nota. Zaſ-in tit. Inſt. de acti. 5. item ſi quis. Hereditas nihil aliud eſt, qu àm ſucceſsio in vniuerſum ius, quod defunctus habuit. l. nihil aliud. D. de verbo- rum ſignification. b Hereditas enim vniuerſitatem quãdam, ac ius ſucceſs io- nis demõſtrat. l.208. de verb. ſig. Iuris Togne nomen eſt l. z. D. de bon. poſſ. l.17.§. 1.de verbo. ſig. D.& in iure conſiſtere dicitur l.’. D. de rer. diuiſ. Proinde abſque
vllo tempore iuris intellectum habet l. z0. D. de hered.
petit. Hereditatis itaque adpellatione etiam damno- ſa continetur. Hereditatis verbum interdum pro rebus ipſis& corpori- bus hereditariis vſurpatur. Sic Hereditatem explere,& hereditati furtum fieri dicimus. Inde M. Cicero in Topic. Hereditatem definit pecuniam, quæ alicuius morte ada- lium peruenit: quæ tamen res Senecæ lib, 6. de Benefic. cap. ſ.ridendi Iuriſconſultos anſam præbuit, ſed inſul ſus eius locus eſt. Hereditas dicitur iacere, deferri, adiri, agnoſci, repu-
H ER 98 diari, omitti. Jacet nõ adita l. 3·8. quæſituũ. D. quod vi, aut clam. Defertur, quando adire poſſumus I. 131. D. de verb. ſignif. efertur autem ex il. wane ie ab inte ſtato 12. aliis legib.& Senatuſconſultis 1.23. D. de pe- tit here. l. 1. D. ad Tertul. l. 8. D. de capit. minu. Aditur hereditas cum quis heredem ſe eſſe dicto, factõque de- mõſtrat. Repudiatur, cum repellitur. Omittitur, cùm quis ab ea tempore excludi Futteh 4 Hereditatis adpellatio ſine dubio continet eriam dam- noſam hereditatem. Iuris, enim nomen eſt, ſicuti bono rum poſſeſsio, quæ ipſa quoque hereditatis adpella- tione continetur. l.hereditatis. D. de verb. ſig.— Hereditas obligat nos æri alieno, etiamſi non ſit ſoluen- do. De ea autem hereditate loquimur, in qua non ſucce dunt huiuſmodi perſonæ, quaſi neceſſariæ. VIpia. in l. lex more. D. de acquir. vel amit. hered. Hereditatisadpellari one neque legata, neq ſa continentur.l. ſi Titius. D. de leg. 3. Hereditatem ad nos pertinere:heredẽ effici. l.1.& l. 2. D- de Derit Neredia hereditatem vocari: heredem fieri. 1.z. infibid. Hereditas plerunque diuiditur in duodecim vncias, quę aſsis adpellatione continetur. l. ſeruum meum-. s· fin. de hered. inſtit... 4 Hereditas defuncti Iocum optinet. l. non minus. in fi. D. dehered. inſtit. quia creditum eſt, in quit, hereditatem dominam eſſe,& deſuncti locum optinerc. Hereditas ex die, vel ad diem non rectè datur: ſed vitioré poris ſublato manet inſtitutio. D. de heredib. inſtitu. Heres omnino ab adita hereditate intra annum,& lega- ta ſoluere,& àteſtatore relicta pro cuiuſque rei natu- ra præſtare debet. Alioquin ſi poſt admonitionem iudi ciario decreto factam, culpa heredis annus prætereat, relictis excidet. Nouell. de hered.& Falcid. Heredes primi, heredes ſecundi, pro heredibus primùm nuncupatis, ſecundò pronunciatis. l. ſi quis cùm teſta mentum. D. qui teſtament, facer. poſſ.„ 1 Heredum multi gradus in teſtamento fieri poſſunt, inſti- tuendo& ſubſtituendo. l. ſi poſthumus. D. de libęr,& poſthu. Heredis nomen ſi quis non dixerit quidem, ſed indubi- tabili ſigno eum demonſtrauerit, quod penè nihil à nomine diſtat(non tamen eo, quod contumeliæ cauſ- ſa ſolet addi): valet inſtitutio. J. quoties volẽs. S. ſiquis. D. de heredib. inſtit. Heres Orcinus, hoc eſt, ipſius defuncti. Orcus enim, ob ſcuritas eſt inferorum,& mortem ſignificat. l. duo ſo- cij. D.de hered.inſtit. Heres ſiquis ex parte dimidia inſtitutus ſit, nec prætered quiſquam alius, ipſe ex aſſe heres inſtitutus eſſe vide- tur. l. ſi quis ita ſcripſerit. D. de hered. inſtit. Hereditati nemoalligatur, neque exheredari poteſt, ex alterius facto. l. paterfami liàs. D. de heredibus inſtit. Heredi adiectus non poteſt efficere, vt qui ſemel heres ex titit, definat eſſe heres. I.& qui ſoluédo. D. de heri.inſt. Heredes aut inſtituti dicuntur, aut ſubſtituti. Inſtituti primo gradu: ſubſtituti ſecũdo vel tertio. l. 1. D. de vul- ga.& pupill. ſubſtit.. Heredisinſtitutio aut duplex eſt, aut ſimplex. Simplex, ve luti: Lucius Titius heres eſto. Si mihi Lucius Titis he res nõ erit, tũc Gaius Seius heres eſto. Duplex, veluti: Fili“ mihi neres eſto. Si heres nõ crit, ſiue erit,& intra pubertatẽé deceſſerit, tunc Gaius Seius heres eſto. ibi.
ie fideicõmiſ
8
Hereditatem paternam filius poteſt recuſare, fraternam
autem retinere. l. ſihilius, qui patri. D. de vulga.& pup. ſubſt. etenim ius dicenti propoſitum eſt, liberos oneri-
bus hereditariis non ſponte ſuſceptis liberare, non in uitos ab hereditate remouere. ibid.
Heres laudandus eſt magis, quàm accuſandus, qui reli- quias teſtatoris non in mare, ſecundum ipſius volun- tatem, abiecit, ſed memor humanè conditi onis, ſepul
n ij

H E R turæ tradidit. l. penult. D. de condit. inſtitu. Hereditas codicillis neq; dari, neque adimi poteſt. ĩbid. Heres eius, qui Titio heres fuit, Titio quoque heres vi- detur eſſe, nec poteſt Titij omittere hereditatem-l. uis flius familias. in fi. D. de adquir.hered. Hereditas autem, quin nos obliget æri alieno, etiã ſi nõ fit ſoluendo Dulnam manifeſtum eſt. l. more noſtræ ciuitatis. in princi: D. eod. tit. 2
Hereditatem repudiando nihilagit, qui dubitat;, viuat te
ſtator, necne l.is, qui heres. D. deadquiren. here. Is au tem qui putat ſe neceſſarium ‚cum ſit voluntarius, non poterit repudiare. Nã plus eſt inopinione, qu àm inve-
ritate. D- So. tit. Ei, qui ſe non immiſcuit hereditati pa-
ternæ: ſiue maior ſit, ſiue minor: non eſt neceſſe præto- rem adire, ſed fufficit ſe non immiſcuiſſe hereditati- ibi. Qui hereditatem adire, vel bonorũ poſſeſsionẽ pe tere volet, certus eſſe debęt defunctum eſſe teſtatorem D. de adquir. hered. W e pro Herede gerere videtur is, qui aliquid facit, quaſi he- res. D. eo. tit. pro herede autem gerere nontam eſſe fa- tti, quàm animi. Nam hoc animo eſſe debet,vt velit eſ- ſe heres. ibid.& vide Paul. li. 4. Sent-tit.. Ita que tunc pro herede geri dicendũ eſſe ait: quoties accipit, quod citra nomen&ius heredis acciperę non poterat. l. pro herede gerere. in fin. D. de adqui.heré. Nam vt quis pro herede gerendo obſtringat ſe hereditati: ſcire debet, qua ex cauſſa hereditas ad eũ pertineat. l. ſi is ad quem. D. eo. tit.& idem iuris erit, ſi non iuſtò teſtamẽtoſcri- ptus heres, prolatis tabulis, cum putaret iuſtum eſſe, quamuisomnia pro domino adminiſtrauerit, heredita tem tamen non adquiret. l. ſi is ad quem. D. de adquirẽ. hereditat. Neminem proherede gerere poſſe, viuo eo, cuius in bonis gerendum ſit, Labeo ait. D. eo. tit. Heres in omne ius mortui, non tantùm ſingularum rerum dominiũ ſuccedit: cùm& ea, quæ in nominibus ſunt, ad heredem tranſeant. D. de Adauiremchere. 1 Hereditas quandiu poteſtexteſtamentoadiri, ab inteſta- tto non defertur. D. eo.tit. b 1el Herèdes ſunt qui in ius& locum defuncti ſuccedũt 1.9. S. 1. D. de edend. l. 34. D. de iudic. l.7. D. deac her. ab eo quòd quaſi heri ſunt, id eſt domini.s.6n.nſt qualit. l. 1. D. de ſucceſ. edict. licet ab ære id nomen Iſi- Jorus lib. 9. Etymolog. c. ſ. ab herendo contra veterem ſefipturæ rationem deducant. Heredes quidam ſui, quidam neceſſarij. vide Inſtit. de he
re nalee di ff. Sunt& teſtamentarij,& legitimi. Præto
rij fucceſſores heredes nõ adpellantur: quia non facit heredes. s. quos autem. Inſti. de bo. poſſ. itaque Fideicõ- miſſarij& bonorum poſſeſſores abheredi bus ſeparan- tur ſed velut heredi& heredibus ſimiles adpellantur heaim in iure l.1. D. de bo. poff. VIpia. tit. 28. Theo. In-
it. de perpet.& temp. actio. adfin.prin. Heredum loco habetur adrogator A4 quem per vniuerſi- tatem bona transferuntur. Item fiſcus. item pater,&
dominus.
Heredis adpellatio per multas ſucceſsiones accipitur, nec ſolum adproximum, ſed& ad vlteriores refertur. 1. 65.& 170. D. de verb, ſig. 1 pro Herede geritionẽ dixit Iuri ſc. l. 4. D. de religioſ. Et pro Herede geſtio 1.19.C. de iur. delib.& Iuſtinia. nouell.
r. aditionem adpellat pro herede geſtionem.
Hereditatis aditio non eſt in opera ſeruili. D. dict. tit. ereditas defuncti non adita, caduca ſit. Nouell. de here. & Falcid. S. ſi verò inſtitutio.
Heres volens vti beneficio legis Falcidiæ, debet inuéta- rium conſicere in præſentia tabellionis, teſtium, credi torum(ſi æs alienum metuit)& legatariorum. ibid..
ſancimus igitur.& 5. ſeq. flereſis quãquàm ferè in malam partè accipi ſoleat, pro ſingulari quadã obſtinatia cõtra verbum Chriſti& A- poſtolorum eius, tamen in bonam quoque partem ac-
HER cipi Eraſmus rectè annotauit, Acto. 26. Hereſes, in iure dicuntur priuilegiariæ quædam& ſingu lares de immunitate ſanctiones. Modeſtinus in 1. ſi duas. 5.I. D.de excuſat. tuto.
Heèreſis quid à ſchifmate diſtet, docet Hierony mus in E. piſtol. ad Tit. ca. 3.& ceinter. 24. q. 3. 22
Hereſis vnde ducatur, docet idem in Epiſtola ad Galat. c. 5.& c. hereſis. ead. cauſſa& quæſt(..
Hereticus eſt(definitore B. Au guſt. lib. de vtilitate cred. c.hereticus. 2 4.q.3.) qui alicuius temporalis cõmodi, & maximè vanæ gloriæ principatuſq́; ſui gratia falſas vel noũas opiniones vel gignit, vel ſéquitur. Ille auté, qui huiuſmodi hominibus eredit imagine quadã veri-
tatis illuſus eſt. 8.
Hereticorum ſectas varias recenſet Iſidorus lib. S. Etym.
cap. ſ.c. quidam autem. 24, g. z.
Hereticus eſt priuatus omnibus iuribus& bonis,& eſt
excommunicatus, vt in c. excommunicamus. de heret. Panor. in c. cum non licęat. in 2. col. verſic.& hæc eſt ra
tio. de præſcript. 11 I 2 3
Hereticorum libri omnino comburendi ſunt, quoniã bla
ſphemia contra Deum non debet ad alia prorepere ſe- cula. Nouell. vt Anthonius, Seuerus, Petrus. S. vnde in vniuerſum. Conſt. 42. 122
Hereticos melius eſt latitare, quàm in publica luce ante
omnium oculos verſari. Nam ſi latitent: ſibripſis ran- tũmodo erũt incõmodi: ſivęrò dogmata ſua publicẽt, & vulgò proferãt, multis ſimplicioribus occaſionem præbèt ad interitũ. Ibidẽ. S. ac neque illi permittimus.
Hebdomadæ, quas Latini ſeptimanas adpellant, ſeptem
dierum intelliguntur fecundum cõmunemvſum. Aliàs tamẽé de ſeptenario numero quarũcunque rerum dicun
tur. Vnde Leuit. 25. Numerabis quoque tibi, inquit do minus ad Moſen, ſeptem hebdomadas annoru, id eſt, ſepties ſeptem annos. Quòd autem luſtinianus in l.z. 5. quod cœleſti. C. de vet. iur. enucleã. de numero fepte nario ſcribit, quaſi naturã,& artẽ num erorũ in ſe con- tineat, nihil moror, mufrò minus quod Accurſius ibi adiicit de S. Trinitate,& numero quaternario. Vnde credo ſumptam diſtinctionem inter naturalem,&arti ficia ſem diem, quam cùm anxiè tractent plerique, ni- hil planè ad vſum forenſem reſpiciunt, quorſum perti neat, nec admodum probari poteſt.
Helciarij ſünt, qui onera funibus moliuntur; vel qui na-
uaes ducunt, ſubducũntve, ad officia inuicem Ahottan
tes, ab A&uο, quod eſt, traho. Bud. in 1.1. de recept.arb.
Heliocaminus, ſolis euaporatio, ſeu æſtuarium dicitur an 7 iis uxναεν id eft ſole,& camino, quaſi dicat ſo- laris caminus. Locus ad quem ſol hybernus accedens, ipſum euaporat& calefacit. Extat dicio apud Vlpia- num, in l. arborem. De ſeruitut. vrbanor. præd.& vide Alex. Neap- lib.. Geni. ca. ſ.
Hepaticus, qui hepatis morbo laborat. is inter moroſos recenſetur l. qui clauum. D. de ædil. edict.
Herculis nomen quur nothis conueniat, docet A. Alcia. lib. 4. agtoy. cap. z.
Herbulæ, quæ ligni adpellatione continentur apud Vlp. inl. ligni. S. lignorum. De legat. 3. extat& apud Cicero nem lib. de natur. deorum 2.
Here Accurſius in I. I. ſicert. petat. pro Herilè aduerbiali- ter exponi poſſe tradit nimisbarbarè, ineptéque. Nam, quod ab Alciato quoque in eadem l. annotatum benè eſt, inſtar nominis habet ‚vt apud Terentium ponitur. Eämq; receptiorem probat lectionem. tametſi D. Flo- renti nis, E re, ideſt, ex vtilitate, vel ex præſenti mate- ria, legitur, quæ lectio verior eſt.
Heremitæ an † εs, qui deſertis locis ſeruiendi DEo cauſſa inhabitât, dicitürque religioſa perſona gloſſ-& Doct. in Il. 2. D. de in ius voc. glo.& Doc.im c. qui verè. 16. quæſt. 1-
Heri ſeruus, hodie liber. vicem habere prouerbij quidam
aiunt

Nin 8 Lexcom llcgat.in.
1 3 mm
Moino Comb—
Murendi dum noa deher 347R 1 wa deher a411 thoai Seuems,
**
— * 6 d Pan un„ crlari. Nam ſ L, 4—*— e wne modt: hverd do
Sogn „. d
. 4 4.. mice. cnegzei arint ſeptimanaas
ur errn 4 8. Kcun mcon
aumero qaariand 2
* . Numerabisquoai -* h 45 4.. 2 ecmh cDGomdas ur
„mukho mims aat e
4 are,& mmcroa Sr 1 1. anctioneminterg in
a cùm anxietrcet
1—* 4 1 orenſem reſpicud
14 1 rekt. 1 100a e.
ra funibus noluf n Intve, adoficull e
1 3 ſt, traho. èodn u 4
alefacit-Eundr*
. 1** dat De ſeruitut-r 1r 1
4
U nochis conueni-
utione contij
dn Delgne
—
5 —— ——
I1 I p
aiunt l. 7.56. 2. D. de iniur.
H O M 99
Hoc, ſimilitudinis nota J. qui legatorũ. õ. ſi filiũ. D. pher.
Hermaphroditus, vtriuſque ſexus homo l. 10. D. de ſtat. Hoc, hoc modo. qui ſeruum. O. de inter. act.
hom. l. 1½. D. de teſtib. Plinius lib. rr. ca. 49. Tertull. li. aduerſ. Valent. I. Firmic lib. 3. Matheſ. ca. 6. Androgy nus rectè Græcis ditus eſt, de hoc extat elegantiſsimũ Auſonij carmen. eMercurio genitore ſatus genitrice Cythere, ominis vt mixti, ſic coryoris Herma pbroditus
Conc retus ſexu, ſed non perfeltus vtroque.
Heribannum eſt citatio ad delectum. eo nomine ſignifi- catur pœna non obtemporantis edicto. Hetruria Italiæ prouincia eſt, ad alteram ripam Tiberis cùm Roma inaltera ſit, Plinio teſte. Huius populi ce- teris omnibus obſeruantiores erant ſyderum,& quid quæque prodigia vel portenta ſignificarent, interpreta ri diligenter ſoſebant. Proinde Aruſpices ex illis pe- ritiſsimi reputabantur, hoc eſt, qui aues ſeu victimas in ara diligenter inſpiciẽtes, vaticinari ſolebãt,& futu ra predicere, à quibs Romani fatidici diſcere ſolebãt.
“
Hiacynthus,& flos eſt,& gemma.huius fit mentio in l.v- nica. C. non lic. in fren. equ. li. ir. in ea fulgor violaceus dilutus eſt, auctor Plin.
Hippocomi, ſtabularij ſunt, qui equos curãt. in& enim equum ſignificat, uouν, nutrio, curo. Alciat. in l. quo- ni am. C. de Curſu. pub. lib. 12.
Hic, hæ, hæc quando ſint demonſtratiua Bart. docet l. j. D. de op. no. nunt. l.i.s.huius ſtudij. D. de iuſtit.& iur. Bartol. Alex. Iaſo. I.1. D. de pecu.
Hierophylax exνxvaf, ſacrorum cuſtos l. annua. D. de an- nu. leg.
Hiinc pro ex hac par tel. Eulcinius. D. quib. excauſſin poſ- 3
eat. Hinc ex hac cauſſa, Terentio in And. Elinc illæ lachrymæ..
Hinc inde pro vndecunq;, circunqua que vox Canoniſtis familiaris c.cum tẽpore. de arbit. c. cum dilecta. de re- ſcript.& alibi ſæpe. b
Hierapolis l.i. S. idem Labeo. D. de aqua quotid.& æſtiua.
Hieroglyphica, ſacræ literæ.
Hippagius idem quod Armiger Alciato, vel potius quĩi e- quos agit,& educit.
Hippodromus, vbi equi ad curſum incitantur.
Hipponis meminit luriſcoſs. l. nauis aduerſa. D. ad leg. Khod. de iac. Locrorum colonia, quam Plinius ait à Komanis Vibonem, deinde Valentiã adpellatã. vrbs
ecetiamnum extat.
Hircis& Coloritis in Præfatione luſtiniani ad Pande- ctas quid ſonent, cogita,& quorſum adpoſitæ.
Hircoſus, qui hircinum olet fœtorem. D. de ædilit. edict.
Hiſterologia, id eſt cõuerſo ordine quãdoq́; Juri ſconſul tus vtitur, vt cũ priùs determinat ſecũdã quæſtionem,
uàm primam l. z. 5. Labeo. D. de incend. rui. nauf.
Hiſtoria propria earũ rerũ, quibꝰ gerẽdisinterfuit is, qui
enarrat. Tradũt Iuris Ciuilis interpretes libros& ſcri
pturas in publicam cuſtodiam, rerum geſtarum gratia repoſitos integram fidem habere l. cenſus. D. de pro- bat. Vide doctores in! 1. D. ſi cert. pet.
Hiſtorias rerum geſtarum ab initio mundi, Deus Opti-
mus Maximus eã ob rem deſcribi voluit: vt exemplis tandem omnium ſeculorum ob oculos nobis formam erxponeret, ſecundum quam de labaſcente Reipublicæ ſtatu feliciter reparando deliberaremus. Hiſtrio, arti fex ludio, ſeu ludius, qui alienã perſonam ſi- mutlat agitq; in fabulis, Gręcè hypocrita. Tales enim in ſcenis publicis atquepriuatis doctas agebant fabu- las. Cic.de Ora. Roſcius, ait,& Tſop Hiſtrionesclari. Hoc amplius, quid ſonet, Bartol. indicat. l. ſitibi purè. D. de leg.3.& l. libertis. D. decond.& demonſt. Hoc anno, quid ſit, vide l. qui hoc anno. D. de verb. oblig. ideſt, omnibus anni partibus abſolutis. b
Hodie, id eſt poſt eam legẽ S. ve Conſ. l. ſi heres. D. ad SC. Treb. l.1. S.hodie. D. ſi cui plus, quàm per leg. Falc. Iu- ris igitur noui ſignificatiua eſt.& vide B. Briſſonium lib..Select. antiquit..
Holouerg veſtes inl. 4. C. de veſtib. holoue. ſic enim ibi le gẽdũ è Zonara didicimus in 12. Cano. Concil. Gangr. id eſt holoſericæ. Serica enim Bupss, veteres dixère nũc Galli Velours dicunnnt.
Homagij, ſiue Hominij(ſic enim Larinius adpellat Hel- modius) nexus(vocabula ſunt feudiſtarũ) quo diſtet à iuramento, vt iidem vocant, fidelitatis, not. in cap. ex
diligenti. De Simonia,& c. nimis. de iureiur. Spec. de feud. S. nunc. de Homag. 1
Homagiũ eſt idẽ, quod eliras tams Spec. eo.tit. in lib. de feud. ponit illã differẽtiam, quòd Homagium eſt de his, quæ ad téporalia pertinét:& ideò pro ſpiritualib?
indignum eſt,& à Romanæ Eccleſiæ cõſuetudine alie nũ, vt quis Homagiũ facere cõpellatur. Lucius Pöti- fex. De reg. iur. fidelitas tamen pro ſpiritualibus præ- ſtatur, quia prælati bene præſtant fidelitaté, vt in c. an tiqua. De priui leg.vel ſic poteſt deſcribi: Homagiũ elt quædã aſtrictio ſeruitutis liberi hominis acta domt⸗ no per pactionẽ, vel petitioné, ſiue ſtipulationem, pro-
mittéte libero homine, dominoſuo fidelitaté,& cõſti- tuente ſe hominẽ vel vaſallũ ſuum. Et ſic inaliquibus partibus hoc modo ille, qui facit Homagium coràã do- mino ſuo, flectit genua ſua tenendo manus ſuas cõiun ctas ſimpliciter inter manus domini, iuſiurãdũ de fide litate præſtans,& mutuo ſe in ſignum fidelitatis oſcu- lãtur. Cuius forma ponitur in li. feud. de no. fi. for. cap. eſt& alia. ſ.poſt rub. illã, de for. fi. ad idẽ facit de iure- iur. ca. ego N.& 63. diſt. cũ duo. Et Hoſtien. ponit eã in Sum.de feud.S. quid ſit fidelitas,& qualiter ſit facien- da. Ex dictis Homagiũ deſcribi poteſt ſecundũ formã. Eſt quãdo aliquis flexis genibus, iũctis manibus in ma nus domini poſitis aliquid promittit, quod pro ſpiri- tualib. fieri non debet, de quo vide c. veniens. de ſimo. c. ex diligenti. de exceſſ. præla. c. graue. de re iud. c. fi.
Homagiũ eſt multiplex ſecundũ Spec. vbi ſupr. quoddam eſt ligium, quoddam eſt non ligium, quoddam edicta-
le, quoddam decretale&c. de quibus infrà.
Homagium Decretale eſt, cũ heres hominis mei, qui illo
feudo ex cõſuetudine poſſet infeudari,& per cõſequẽs
in Homagio ſuccedere: debet intra certũ tépus me in dominũ agnoſcere,& fidelitatem mihi præſtare,& ego teneor eũ rat ione talis feudi in hominem recipere.& in recipiẽdovideor ſibi ius feudi decernere, ꝓpter ꝗd dici poteſt Homagiũ decretale: ſicut etiã bonorũ poſ- ſeſsio decreta lis:& quòd ius mihi tribuit, ſicut& talis bonorũ poſſeſsio, id eſt, Si nulls ſit proximior.& ideò in curia Frãciæ ſemper recipiũtur fidelitates,& homa gia alterius ſaluo iure. Quod autẽ in Italia& alibi vo catur Vaſallitiũ, in Frãcia vocatur Homagiũ&c. etiã dicitur Homagiũ, c. Veritatis. de iureiur. Differũt ta- men, quia homagiũ eſt, quãdo iuratur alicui fidelitas, nemine excepto: ſed Vaſallitiũ ſuperiore excepto, ſci- licet imperatore, vel Rege Galliarũ potéẽtiſsimo,& in uictiſsimo. De hoc opt. glo. in verbo, homõque ligius. cle.paſtoralis. de re iud.vbi etiã dicitur, quòd quis nõ poteſt eſſe ligius duorũ, ſed bene ligius vnius,& Vaſal
lus alterius, vel vaſallus plurium.& ſic homagium di-
ci poteſt hominis ligium.
Homagiũ edictale eſt, ſicut poſſeſsio bonorum edictalis. Vnde ſecũdũ Spec.ibi.homa gi edictale ſiue heredita riũ eſt, quod quis habet eo ipſo, quòd adit hereditatẽ hominis mei, perſonã eius repræſentat,& videtur ho- minishomagiũ ſubi iſſe,& tale homagium poteſt finiri tẽpore, ſi domino placebit: quia ſi domino nõ placeret non finiretur, etiãſi vaſallus vellet bonis feudalibus
n iij

H O M
cedere, Imò ageret contra ipſum, vt eum in dominum agnoſceret:& hoc ex contumelia ſua, vnde puniri de- bet, ne inuitus cõſequatur immunitatẽ, quod eſſe 8 de bet. pro quo D. de neg. geſt. l.ſine hereditaria. Eti ed poſſum eũ cogere, vt ſubeat Homagii decretale,& etiã quod plus tribuat ei in effectu, quàm edictale.
b Homagiũ Ligium eſt ſecundũ Spec. ibi. quod fit Imperato ri, vel regi, nullius alterius fidelitate ſalua. Illud autem quod fit aliis, nõ dicitur ligiũ, duia fit vel iteratur ſal- ua Imperatoria vel regia ſidelitate. Multi enim putant homagiũ ligiũ eſſe, quãdo vaſallus mittit manus ſuas inter manus domini,& ſibi homagiũ facit,& fidelita- té promittit,& ab æo ad oſculũ recipitur, qu od nõ eſt velũ: vt eꝛiam ibidem dicit Spec. ſed(vt ipſe dicit) tũc
gium, in quo nullus recipitur, quantum ad verba, ſed quãtum admenté. Et aliqui, qui ſupremã& generalem habent auctoritatem& iuriſdictionem, puta Impera- tor vel Rex, intelligũtur excepti,&c. Item vbi ponitur ligium ſuprà& infrà, habent ali qui lagium. NHeomagium nõ ligiũ eſt, quando ali quid excipitur, putaà, Faciotibi homagium excepta fidelitate, ad quã domi- no meotali ligio teneor, vel ſaluo quòd poſſum cũ vo luero dominum ligiũ mihi cõſtituere: vel ſaluo quòd nolo tibi talem iurare. Sed dictum primum eſt verius ſecundum Spec. licet hoc vltimo deſignatum commu- nis vſus approbet. Et ſecundum vltimum modum ſe- quitur per totũ,& illo vtitur Spec. de homagio ligio. Homerus,omnis doctrinæ parens adpellatur luſtin..fi in prœm. Di geſ.vnde nõ immerxitò ſentẽt ias ſuas cöfir mät Iuriſcõſulti eius auctoritate in variis Digeſtorũ locis. Homeri ingenium patriam, vitã, mores, mortẽ ab aliispete. Huius etiam teſtimonio, vtitur,& Plato. Homo cenſetur, ſi non integrum animal editum ſit, cum b ſpiritu tamen. l. quod dicitur. D. delib.& poſtu. Hominem pignerari quid ſit, doctè explicat Budæus in poſter. adnotat. improbãtque, quòd iuris interpretes maluerint Repreſſalias dicere, quum Latinè Pignera tiones vocentur. c.vnico. de iniur. lib. 6. Hominis legatum, orationis compendio ſingulos homi- nes complectitur. l. Meuius. S. duorum. de leg. 2. Hominũ adpellatione in iure noſtro cõtinẽtur procura- tores, actores, cuſtodes, emphyteuticarij, chartulari Il. 4.O. de digni. li. 12.l. 2. C. de cõdu.& proc. præd. fiſc. l. 2. C. de Epiſc.& cler. l.1. C. de cõm. Sed& vaſſali cõtinen tur. quo ſignificatu eã vocẽ accipe apud conſuetudi nũ Galſiæ ſcriptores in rubr. Des hõmes ſerfæ mortallables. Homo debilitatus, vel vulneratus. l. nõ ſolũ. D.de reiven dica. Homo verberatus. eo. l. item ſi homines tenuis vi tæ. Iuriſconſ.inl. illicitas. de offic. præſid. elegãter vo- cat, quibus tenuis eſt res familiaris& anguſta. Homo legiusvel ligius ſecũdũ Spec.ibi.dicitur quaſi do n mino ſuo ligatus, vel quaſi legalitatẽ cõtinens. Vnde rex Sicilie eſthomo ligis Romani iudicis, vt in Cle. Paſtoralis. de re iud. preal. poſt mediũ. in§. rurſus. Vbi gl. no.& omnis homo ligius eſt Vaſallus,& nõ contrà. Homologare, hoc eſt, cõfiteri, adſentire. Homologia, cõ feſsio, adſenſus. l.ne in arbitris. D. de arbit. corruptè enim emologare legitur pro eo, quod eſt ſubſeribere arbitri ſententiæ, ſcilicet eam placere ſubſcribenti. Homicidiũ propriè cùm homo cæditur, id eſt occiditur. A cæde vt Albericus indicat, tria homicidiorũ genera cõſtituens. c.homicidiorũ. de pœnit. diſtin. 1.& vide l. ita vulneratus. pro definitione Homicidij. D. ad leg. A- quil. Homicidiorum genera dno cõſtituiſſe vi décur b tifices. Voluntarium,& caſuale, extra de homicid. Hominem quoque cædere,& necare& is intelligendus eſt qui necare mandat& ſuadet. Hominẽ quoqʒ necare is intelligẽdus eſt non tãtum, qui partum perfocat, ſed& is, qui abiicit,& qui alimenta denegat& is, ꝗ in publigis Iocis exponit miſericordię
alij ponunt, quòd duplex eſt homagiũ · Homagium li-
H O N
cauſſa, quam ipſe non habet 1. 4. D. de lib. agnoſc.
Homouſios Oανπασωαι id eſt cõſubſtantialis l.2. C. de ſum, Trinit.& fid. cathol.
Honeſta ea interpretatur Bartolus l. 1.C.de dignita.libr. 12. quæ ab honeſtis perſonis geruntur.
Honeſtæ perſonæ quæ ſint, docet. Alciatus l. mercis. D. de verb. ſign.
Honeſtus quĩ nihil turpitudinis habet Iſidoro.
Honeſtus quandoque pro diuite accipitur l. cum hi.. ſi in annos. D. de tranſact.& l. 1. C. de deſerto. l. 38.§. qui nondum. D. de pœn. W
Honeſtas Iuſtitiæ publicæ, id eſt, conſtitutiones eccleſie factæ propter honeſtatem publicam c. ad audientiam. & c. ſponſam. de ſponſal.& matrimo.
Honor quid ſit, docet Felin.c.licet.de ſponſal.
Honor aliquando ſumitur pro dignitate l. nuper. D. de do na. int. vir& vxor. Quandoque pro magiſtratu. S. præto rum. Inſt. de iur. nat. gent.& ciui. Interdũ pro dono,& remuneratione l.ſi remunerandi. D. mand.
Honor àmunere ſeparatur rubr. D. de mu.& hono. l. z2. D. de priuileg vete. l.3. C. ne vxor pro marit.
Honor definitur adminiſtratio Reipubl. cum dignitatis gradu, ſiue cum ſumptu, ſiue ſine erogatione contin- gens l. 14: D. de mun.& hon. Erant in hoc genere Decu- rionatus. Duumuiratus, Ædilitas& cæteræ dignitates 1.7.S. is, qui. D. de decurio- l. 12. D. de mu.& hon. l. ſ.de vacat. munce. l. z2. C.de iis, qui ſponte mun. pub- lib. 10.
Honorarium ius antiqui adpellarũt quod ex edictis pręto rũ deſcẽdit. Sicq;, vt Papinianus ſcribit ad honorem Prętorũ nom inatũ. Põponius verò, quod ad honore prę toris venerat I. 7. in fin. D. de iuſtit.& iur. l. 2. S. eodem tempore. D. de orig. iur. Inde
Honoraria iudicia, Hionorariæꝗue actiones ex prætoris iuriſdictione comparatæ l. 28. D. de leg. 1. l. 25. ad SC. Velleia. l.39. D. de noxa. actio.
Honoraria obligatio§.1. Inſtit. de obliga. l. /. D. de pigno.
Honorarij ſucceſſores veluti bonorum poſſeſsores I.. D. ad S C. Treh. l. 10. D. ad Velleia.
Honorarij curatores qui à Prætore conſtituuntur Vlpia- Inſtit. titu. 1z. Alioſenſu
Honorarij tutores, qui honoris gratia dãtur I. 2.§. 1.D. de admi. tut. l. 60. D. de ritu nupt. Honoris auté cauſſi da- tus non videtur tutor, quem pater à ceteris tutoribus, quibus negotia gerenda mandauit, rationes accipere voluit l. 26.§. 1. D. de teſta. tut.
Honoraria ſunt mercedes quę aduocatis, Iuriſconſultis, medicis, liberaliũ artiũ profeſsoribus, menſoribus,& ceteris qui operam beneficij loco præſtabãt, dabãtur. Mercedes eas dicere diſplicuit: cum nõ crederét inter huiuſmodi perſonas locationem,& conductioné con- trahi l. i. D. ſi mẽſ. fal. mo. l. 1. D. de extrao. cog.l. 38. loc. 1. C. de poſtul. l. 2. D. de legat. l. 13. C.de iudic. Honora rium autem, quod patrocinij nomine datur, ⸗uuc eεε
ab Ariſtophane in Veſpis dicitur.
Honorariũ decurionatus, quod datur honoris cauſſa, dũ fiũt decuriones. Papinianus de Muneribus& honor.l. Eſtimations. Qui pro honore, inquit, pecuniã promi ſit, ſi ſoluerę eã cœpit, totã preſtare operis inchoati exé plo cogendus eſt. Decurionatus autem ſecundum Cali
ſtratum municipalis honor adpellatur. l. honor- eo:tit.
Honorarij Græcè a ſoa, qui nullum gingulũ geſtét, nullo merito anteâ geſtæ adminiſtrationis hun honorẽé con ſequũtur, ſed ſolo principalium codicillorum beneff- cio 1.3. C. vbi ſenat l. i. C. Th. qui à præbiti. Tiro. l.3.C. vt digni. ordo ſerue. qui ſine adminiſtratione titulos dignitatũ cõſe equebãtur, quod& Nouella. 70. definitũ eſt verſic. igεεεꝓρ νυαά or 1 a xaiop,&c. Hos&
Honoratos adpellatos putem vt in Rubr.de honorato ve hicul. li. 11. C.& I. C. de offi. ciui. iud. I. 18. C. de Epiſ.& cleric. I.1. C. Th. quib. equo. vſus. Horum hoc Hemiſti- chio commęminit& Auſonius:
Muneris

atacernadr. D. 46 3 3Lemor 3
n.R don Krant in 141ns, litu ues decurio.l.„Den„ Iqui ndpellanü p t Papinianu ſcii
1 ôponius rerd a 1 4 er e efel 1
pur. lhate onorarixqjpeaciot a daratx l. 3. Ddela.
noxa actio
Ki.lattit dechlgs. a veluti bonomn 9.D. ad Velleia. 4 qui à Prætore calſ iu oſenſu 4 i honoris gmuudl b ritu nupt.barii 11
les quę aduocuis- niiũ proſeſsonbus 5 denenc ¹) locopea 1 e diſplicuit:nd Lca locationem,& M. 1
¹ mo ·* 1 Dae ern
8
atrocinij nomibe-
ium ui4 J .1- danuß ng „qet Nol
I O R Munerisexvrtes Nomine partiuiper. Honeſtæ matresfa. matronæve intelliguntur, quæ nullo vnquam probro ſecommacularuntl. 41. D. derit. nupt. 1.1.§.& notandum. D. devent. inſpicW.
Honeſtum alicito ſeparatur l. 1. D. de iuſti.& iur. l. 42. D·
derit. nupt. Non enim omne quod licet, honeſtum eſt. 1.144-D. de reg.iur.
Hopia in. f.5. ſpecies. D. de public. quid hoc verbo ſigni ficetur planè ignoro. Veneni genus hoc nominevocari legi quod ex inciſis papauerum capitibus, ſucco ex- preſſo conficitur, de quo Dioſcorid. lib. 4. Plinius lib. 20. cap.1d.& lib.⁊.cap. 1I0.
Horas, pro diebus dilatoriis, ſeu(vt hodie vocant) pro dilationibus ordinariis, à Cicerone accipi, Aſconius admonuit: quod& à Budæo in l. ſi neceſſarias. depign. actio adnotatum eſt. C.Scipio Naſica, cuius meminit Pompon. l. z. de orig. iur. diem certas diſcreuit in ho-
ras. Siquidem ante illum vix veſper erat diſiunctus ab
ortu, vt Sabel. cecinit.
2 6 5 2 2„†. Horæ, vocãtur partes in quas diſtinguitur dies. Hæprin
cipiò duodecim inſtitutæ ſunt, qui numerus lõgo tem pore cuſtoditus eſt, donec in vigintiquatuor horas dies apud Komanos diuideretur.
Horreum, Varro nõ improbabiliter exiſtimat abhordeo tractũ, quòd hordeum& f rumenta in eo ſeruari ſoleãt. Accipitur tamen etiam in iure pro repoſitorio mer- cium,& rerum pretio ſarum. l.z. D. ex quibus cauſis pi- gn.vel hypot. tacit. cõtrah.& l. i. D. de offic. præfe.vigi. I. 1/. D. de iudic. b b
Horreum frumentarium I. 6ο. D. de acq. rer. domi-
Horreum vinarium l. 7. D. de fun. inſtru.
Horreum penuarium l. z. D. de pen. leg.
Horrearius horrei cõductor I. ·. S. ſi horrearius. D. de iis, qui deiecer. vel effuder. l. q. D. ad exhi. l. 0. S. fin. D. loc.
Hortus in XII. Tab. idẽé valebat, quod villa, vt Plinius lib. 19. ca. 4-. eſt auctor.vide Feſtum lib. 8.
Horti Salluſtiani Romæ Auguſti erant 1. 9. 5. fi. D. de le. 1. Nam Salluſtianos hortos ire peregrinatio,& expedi tio, putabatur. Vopiſcus in Aureliano: Diſplicebat ei cum eſſet Rome, habitare in Palatio, ac magis place bat in hortis Salluſtij, vel Domitiæ viuere.
Horti ameni, vrbani prædij adpellatione continentur, auctore Vlpian.l. vedana predisde verb. ſig. niſi plu- rimùm in reditu ſint, id eſt, principaliter propter ruſti cos reditus conſtituti.
Horti olitorij, ab olere, nonab oliuis dicti, vt Accurſius
exiſtimauit l. 13. D. de vſufruc.& vide l. 198. D. de verb. ſig. Scholium eſt Alciati inl. Vrbana prædia. de verb.
ſignif. Vlpia.in I. ſi cuius. S. fructuar. D. de vſufruct. Vt fortè, ait, hortos olitorios faciat, vel aliud quid, quod
ad reditum ſpectat.
9
Hoſpitis recipiẽdi munus patrimonij fuit 1.3.§. eOs I. fi.5.
pen.& fi. D.de mu.& hon. l. ro. S. angariarum. D. de vac. mu. l.j. C. de epiſ.& cler.? ⁷5aeερπαακε, à Modeſtino l.6. D. deexcuſa. tut. Bud.& Ant. Aug. putanſr. Hoſpiti ola l..5.1. D. de iis qui deiec. Habebãt autẽ vete- res(vt Vitruuius li. 6 wSa iweindicat)pepriesued tri clinia,& cubicula, quibus aduenientes hoſpites reci- piebät, quæ hoſpitali nt& olin ne moratisciuitatibus publica hoſpitibusdeſt inata lo ca, quæ Xenodochia,& Xenones adpellabantur. quo- rum meminit l. 16.& 18. C. de ſac. ſanc. eccleſ.l. 31.S. pe. 1337.C.de epiſc.& cleric. 1 Ane Hoſpitium, antiquis domus, quæ gratis liberalit èérq; ve niẽéti hoſpiti patebat: vnde& pro amicitia frequenter ponitur. Vide Budæum inl. ſolent. D. deoffi. Procur.
Hoſtenditiæ, auxilia, quæ parant vaſalli dominis c.vnic.
Hoſtiam nauigauit. in l.nauis. z. D. ad Legem Rhodiam
de iact.vrbs eſt Latij, ab Anco Martio extructa teſte Liuio. Militiæ, omniúmque munerum vacationem ha
a dicebãtur. Erant& olim in be-
HOS 100
buit, præter dies 20. in aduentu Hannibalis: quò Rei- publ. ſubueniretur.
Hoſtiarij ſerui in l. 12.S.idem reſpondit. D. de inſtru.inſtr.
F
ꝙ; le. quos more vetere in catena fuiſſe Suetona. in li. de claris Grammatic.ſcribit. 8 Hoſtiarij eccleſiaſti cũ offi ciũ l.6.C. de epiſ.& cler. quod & B. Ignatius in Epiſtula ad Antiochéſes oſtédit Xapa- Loxοα, uoaxαdss ævat voε, 1aX³as, οꝓꝶνς,&c. Dicti abeo vt Iſido. li.8. ca. 12. ſcribit, quòd hoſtiis tẽpli pręeſſent. Tenẽt claues templi, omnia intus extraque cuſtodiũt, fideles recipiunt, infideles reſpuunt. Hoſtianas, actiones dixit M. Cicero lib. 1. Orato. in Hoſtico abſolutè ꝓ hoſtico loco dixitVIp. l. fi. D. de mi li. teſt. ſic in J.vn. i). de bo. poſ. ex teſt. mil. quę phraſis iu uatur Liuij teſtimonio li. 6. Romano cõtrà etiã in ho- ſtico morandi&c. id eſt in barbari co,& paganico. Sic Latim auctores loquuntur Græcorum exemplo, qui woeia ſimpliciter,*νν ſupplentes dicunt. Herodotus & na Mac&&&ν 1ν„% 15 wzoN t εia Aa Sibäs. Hoſtire, eſt(vt ait Nonius) cöprimere& recedere. Hinc Hoſtis. Eſt& ferire, auctore Feſto. Eſt quoq; æquare, quum reddere, tum compenſare,& æquum beneficium repédere. Vnde Redhoſtire,& Hoſtimentũ, æquamen tũ. Deinde tamẽ hæc vox Hoſtis, vt teſtatur Alc. cœpta eſt inaliũ ſenſum accipi, vt videlicet perduellé ſignif caret. Nã& perduelles, iure gentium, æquali cauſf ad bellũ procedere exiſtimabantur, Sic Aveteribus dicti, quia cũ illis duellũ, id eſt, bellum eſſet. l. quos nos. de verb. ſign. meritò igitur Hoſtes, publicos inimicos ſi- gnificant. Hoſtis item, apud antiquos pro peregrino accipiebatur: quòdſuis legibus ita viueret, ſicut nos noſtris,& ideò par nobis videretur. Hoſtes hi ſunt, qui nobis, aut quibusnos publicè bellum decreuimus. Ceteri latrones, aut prædones ſunt. l. ho- ſtes. D. de verb. ſigni. 4 Hoſtis ab hoſtiendo, id eſt, æquando: quoniam æquali cauſſa ad bellum procedit,& par nobis videtur. Hoſtis pro aduerſario in X II. T'abu. accipitur. Si ſtatus dies ſit cũ hoſte, venito. Ciceroli. Officio. 1. Equidẽ i! lud etiã, inquit, animaduerto, quòd qui proprio nomi ne perduellis eſſet, is hoſtis vocaretur, lenitate verbi triſtitiã rei mitigante. Hoſtis enim apud maiores no- ſtros is dicebatur, qué nunc peregrinũ dicimus. Adpel latus eſt autẽ hoſtis ab hoſtio, quod eſt æquo, quoniã Peregrini ſuis, vt nos noſtris vtétes legibus, pares no- is vidẽtur. Et quia in cõflictu, ex æqua cauſſa pugnam adire ſolent: Ideò concinna eſt tranſlatioad litigato- res, qui pari iure de eadem contendunt cauſſa, vt victo riã conſequãtur:ide; victos,& victores nũcupamus. Humana lex pro ciuili in c.pen. de hereti c. lib. 6. Humanam pro valdeliberali poni in l. vnic. C. de Lati. li. toll. ait Albericus. Humanis rebus exemptus. mortuus c.vni. de offi. dele. Humana fragilitas, id eſt humana vita fragilis l. illici- tas. D. de offic. præſid. Humaniores domini pro lenioribus. S. eod émque. Inſtit. ex quib. cauſ.manu. lic. Humanitas propriè naturam humanam ſignificat. ſic acci pitur in l. non tantùm. D. de adpellat. Humanitus contingere, mori. Inſtit. de donat. in prin. Humanum eſt, hoc eſt, beni gnum, ſecundum æquitatem deſeruiens humanæ ſocietati. l.humanũ. C. de legib. Humanitas eſt epitheton Æquitatis egregium. Æquitas enim nũcupatur humanũ ius: quia nihil eſt quod in hu- manam ſocietaté plus vtilitatis öcerat,os vſus boni &æqui. Et cõtrà: ini quitas dicitur ius inhumanuũ, au- core VIp. in I. furti.s· pactüſne. D. de his, qui notãt. in fam. Nouel. nullum credét. agrico. in princi. Inde ſunt iſtæ adpellationes paſsim in iure: Humanius eſt: Beni- gnius eſt,& ceteræ id genus. Juſtini. Nouell. de releua- tio. tributo. Conſtit. 163. Præſtantiſsima, inquit, inter n iiij

H NX P
homines bona ſunt iuſtitia,& benignitas: quarum al- tera æquabiliter ſuũ cui que tribuit, neque adpetit alie na: altera ad miſericordiam decurrit. VIp. in l.1.5. qui operas. D. ad§C. Tertull. Sed humana, ait, interpreta tione placuit eum admitti. Aliàs humanum ius adpel- lant, ad differentiam naturalis iuris. Illi valde aber- rant, qui humanas leges opponunt Canonibus Pontifi ciis, quaſi hi nihil habeant humanitatis.
Humilis, quaſi humo accliuis not. Iſido. Arch.c.qui Epi- ſcopus. 23. diſt.„..
Humiles perſone quæ dicantur, explicãt Imppp-in l.7. C. de inceſtis nupt. Bar. l. tutor. õ. tutores P.de ſuſp.tuto.
H Y
Hyacinthusgemmal. 6 D. de aur. arg. leg. l. f.. ſpecies. D. de pu blica.l-enic. C. nulli lice. in fre.
HBydraulos, organum dicitur extrahendæ à profundo 2- quæ ldoneum. Hine Hydraulæ, quorum mentio eſt in I.. C. de excuſat. mun. ſib. 10. dicti, quibus cura aquæ principalis domus demandabatur.
Hydromeli l.9. D. de tritic. vino Plini. lib. 14. ca. 17. Di oſ- corid. lib..cap.13.
Hypæthrium, locus eſt ſub dio expoſitus, id eſt, cœlo pa- tente: Latinè Subdialia, vel Subdiualia: vnde Subdi- uales deambulationes dicũtur. l. 242. D. de ver. ſig. Vi- tru. lib..cap.it·
Hypaſpiſtæ Græcis ſunt quos Cornicularios vocãt Cor-
nicularij, qui cornibus ſecretarij præſunt.
Hyperocha resoxi, exuperantia l. penul. D. qui pot in pig- hab. Galli adpellant plus vallue ibi falſò in vulgarib. co dicib. legitur hypotheca. 3
Hypobolon C. Harmenop.lib. 4.tit. 0. ſcribit eſſe 75 u0t 75 a 900vſ. A o&ss drap a olxvgous μιαάιας à πνοέά&nd- reija apa dν‿⁴οοs 5⁵oονεέεννο⁹, ic p on ‿νꝓp ad † vK noba ap, quod quandoq; eſt ono rνl Io xupoſt; ⁸, wAGon a Mo ri, ⁴aσ‧ντ tpcp, ꝗ Saxi egop ⁊⁴ιa. Euſtathius ond- CoXop, Ait,& ⁴αμςεερο owabar noαμαα&ν Oσι bεAνιαανοꝙ i- ca inonti εο 1001 60X4Mαα 70 u⁵..
Hypocauſton oaοαυεννοp⸗ locus, ſub cuius pauimento ignis ſuccẽditur l. 6. D. manda. l. ·5.§.2. D. de lega. 3.& vide Budæum in prioribus adnot.
Hypocritæ, hoc eſt, alienæ perſonæ ſimulatores, vnover- bo dicũtur Comœdi& Tragœdi, hoc eſt, fabularũ a- ctores: Mimi imitatores quarũdã perſonarũ: Pãtomi- mi, omniũ perſonarũ effictores: Archimimi, principes hiſtrionũ: Ethologi Ethopœique, morũ affectuumq; ef fictores. Latinè hiſtriones adpellare poſſumꝰ: quorũ a- ctio eſt fingere vultum,& decipere ſpecie recti. At iudi- cẽ oportet his omnibus eſſe diſsimilẽ. Prouer. 6.& 10. vbi ſunt multa de his: ex vero enim cõſcientiæ iudicio ſtatuere debet omnia. Apoſtolus: Quicquid feceritis, ex animo facite, tanquàm Domino,& non homini- bus. Coloſſ.z. KRoman. 10. Ioan. 7. Nolite iudicare ſecun dum aſpectum, ſed iuſto iudicio iudicate. 4
Hypomnematographi in l. ſi quos. ĩ9. C. de decurio. in- ter magiſtratus numerat Strabo libr. 17. quidam com- mentarienſem, qui commentaria ſcribit. Alciat. d. l. ſi quos. ĩ9·vide Budæum in prio. b
Hypommematòn meminit Iuſti.§. α. Nouell. 128.
Hypotheca diuiditur in tacitã,& expreſsã. Tacita cõſti- tuitur à Lege. l. 1. S.& vt plenius. C. de rei vxor. act. Ex- preſſa ab homine:toto tit. D.& C. de pigno.& hypoth.
Hypotheca interdum ſeparatur àpignore l. 3.& 6. C. de
pigno. actio. l. z.& l. 16. S. fi. D. de pigno.& 1. 97. D. de ſo lut. propriè enim pignus dicimus, cuius poſſeſsio trã- ſit ad cfeditorem. Hypotheca verò cum non tranſit, nec poſſeſsio ad creditorem I. 9.§. propriè. D. de pigno. act.Hlæc tamẽ differentia à Iuriſcoſs. non obſeruatur, qui pignus,& hypothecã pro eodem dicunt, vt meritò Marcianus pignus,& hypothecam nominis tantum ſono differre dixerit l.5. in fin. D. de pignor. Alterum enim Latinum, alterum Græcum verbum eſt à ſuppo-
I A C
ſitione dictum, id enim Græcis eſt ozditeci, etiam ſup- ponere, oppignerare,& ſuppolitas, pro pignori obliga- tas dicunt impp. l. 6. C. de Pibn aet& 8. C. de præ- ſcrip. 30. ann. l. fI.. de remiſſ. pign. l. fi. S. ſed pater. C. de bon. mater. Sic in rub. de reb. eo. qui ſub tutel. vel cura ſunt ſine dec. non alie. vel ſupponendis, id eſt pignori obligandis. Latini etiam auctores pignori opponere dicunt l. 27. D. de pigno. Terent. in Phorm-Ager oppo ſitus eſt pignori ob decemi minas. Hypothecaria actio, quæ& quaſi Seruiana dicitur, inré actio eſt, quę creditori pignoris perſequendi cauſſa da etur. Vnde& pignoris vindicatio, petitio, perſecu- tioque adpellatur I.o. in fi. C. depigno. actio. l.z. C. ſiv- nus explurib. l. 59. D. ad S C. Treb.
Hypothecarij creditores quibus hypotheca debetur I.j.
S. ſciendum. D.de ſeparat. bon. l.1C. de iis, qui in prio- rum cred.
Hypotheſis eſt, quod priſci Iuri ſconſuſti Speciem adpel
lant: recentiores, Legis Caſum. VIpian. in I. ſed inte-
rim. de donat. int. vir.& vxor. quando igitur retrò non agitur, emerguntvitia, vt Marcel. animaduertit, in ſpe cie huiuſmodi. Paulus in l. Latinus Largus. de legat.1. proximè ex facto incidit ſpecies talis. Alcia. in IJ. edi- ta. C. de eden. Hypotheſis, ait, determinata facti aſſer- 1oclqurſtions ſeucaufemsdum compledena,Vi de eundem cap. 8. Iibr.. Parerg. Budæus obſeruauit in Comment. Græ. ling. Paulum Caſus vocabulo commo dius vſum, quàm vtantur hodie noſtri: vbi, In hunc ca- ſum, inquit ille, ancillas ſubſtitutas videri, in quem caſum fideicommiſſ. meruerunt, ita quum contingit fideicommiſſ. mereri.
Hypotheſin ad theſin transferre, eſt cauſſam ad commu- nem locum,& ſpeciem ad genus transferrel. pen. D. de iuriſdic. Reliqua vide lib. 22. V.—
Hyſginus color, ab Hyſge herba: à quo veſtes Hyſginoba phes, hoc eſt, ad eius colorem tinctæ. Vide poſt Bayf. Kuellium, Maſurium,& Thyleſium. Hyſgini vox ex- tat apud Iuriſconſ. inl. quæſitum. S. coccum. de leg.. in Pand. Flor. eſt Iſginum.
THESAVRIIVRIS CEL VIL ISE T CANO-
NICGILIBER NoONVS.
1
„& V, literæ mediũ quendã eſſe ſonum, M. Fabius li. 1. Inſt. Orat. c. 4.admo- nuit, vt nõ immeritò nec fortè ineptè A in Pand. Flor. V, pro, I, ſcriptum repe ☛ rias. Vt duploma, pro diploma:adſi- AA mulatur, proadſimi latur.& Pplanead- ſimulare antiquos dixiſſe ex Diomede admonet Briſſo nius. E diuerſo I, pro V, poſitum: reciperare pro recu- perare paſsim in illis libris,& antiquorum monu- mentis. Sic 1I
I pro, E, vt petitioni, pro petitionel. 8. D. de rei vindic.& Ferrumi nationi pro ferruminatione l. 23. S. item quæ- cunque: D. eo. tit.& Adfinitati, proadfinitate l.0. D: de iniur. E contrario E, pro, l, defehſione pro defenſio- ni l. 39.§. 1. D. de noxalib.& Exceptione, pro exce- ptioni d. l.9.. pen. Literarum enim adfinitas huic cõ- mutationi locum dedit, qua de revide Fabiũ li.r. ca. 4. IACEREdicitur hereditas, quandiu ſine domino eſt 1. 5. s.fatisfactionis. D. vt in poſſeſ. legat. l. 13. S. quæſitum. D. quod vi, aut clim. Eodem ſenſu 4hr Iacere bona hereditaria dixére VIpian.& Papinia. l.. D. de bon. poſſeſ. l.1. D. deſucceſ. edict. Iacere prętia prędiorũ ‚quę vili vęeneũt, dicũtur Ciceroni. Iacent teſtes, qui ius teſtimonium dicendi non habent. Iacere

tl. Prerg. Yudag Pau lum Caluse* neur docienotin eillus ſudilimn n meruerun, itr 3
. ansferk.cKcu nad genustrunia ge herba: So 1 colorem tnr. 7 Luxfitum. Kcoca 5. m.
RIIVRI
1 11311 10 V5. 1
6
terr medii een 5 1
abius n. loft ut pô immentd D. ad. Hor.V.proh 5 Vt Lehlena e 2
Len c enmm H „Heran aen e
1
lacere proſtratus dicitur, qui ad dignitatem eligi iure non poteſt, veluti infamis. Clem. in pleriſque. S. quòd ſi licentiatus. de Electio. in Clement.
Iactas res accipimus nonnunquam, quæ tempeltate ma- ris nauis leuandæ cauſſa eiiciũtur, l. 21.§.1. D. de acq.
poſſeſsion. I. penulti. D. pro derelict. l. 9.§. f. D. de acq.
rer. domi.& ita Iactus in tit. ad leg. Rhod. de iactu. l.4. 5. ſi iactu. D.de furt. Seneca. lib. 4· Declama. Neceſsi- tas eſt, quæ nauigia iactu exonerat. dicitur& Iactura codem ſenſu. l. z ·& 4. D.de leg. Khod. de iact.& apud
Cicero. lib. 3. O ffic. vnde æνεννν, pro damno c. lo-
cupletari. dereg. iuris libro 6. Hinc& pro amiſsion
accipitur, vt c. ex parte. de alienat. mutand. iud. cauſ.
fact. ibi, pro amiſsione cauſſe. Et
b Iacturam debiti pro amiſsione dixere Impp. l.2. C. ne li-
ceat potentio. Et Iactare, pro concutere, fatigare, vexare. Vlpianus I.r. de ædil. edict. S. apud lulianum. Si ſeruus inter fanaticos non ſemper caput iactaret. Ae Iactura, damnum eſt, ſed voluntarium: vt quæ fit in tem- eſtatibus maris, vbi bona proiiciuntur.vt in tit. ad l. Rhodiam. L2 2 Iactum retis dicimus I. 12. D. de act. empt.& iactum, ſim- pliciter eodem ſenſu.Valerius lib. 4. cap.i· Suetonius in lib.de clar. Rhetoribus. S6xα adpellat vbi pro bo- lou, bolum falsò legitur. Hinc Iaculum rete quoddam pi ſcatorium eſt appellatum, Iſi- doro teſte lib. 18. Etymol. cap. 21. 1. 3 Iachinum, verbum adulterinum in antiquis exemplari- dbus apud Vlpianum in l. ſi cui lana.§. fina. de legat. z.
Expungendü admonuit nobilis Grammaticus Bapt.
Plautius, genuinumque ſubſtituit lanthinum. Quod tamen Bayßo non admodum placet. in Pandectis Flo- renti. legitur quas non viderat Baifius. vide infrà lan- thinum.
Iam quandoque ſignificat perfectionem actus,& conti-
nuationem Bartol. l. Celſus. D. de vſucap.& in 1. C. cõ- ſtitut. aliquando retro tempus,& continuum ſonat. l.
nunquam. D. de acq. rer. domi. Sumitur interdum pro
futuro& præterito pro re, id eſt, ſecundum materiam ſubiectã. L.quamuis. D. de furt.& ibi.not.lam pro pręte reà& pro poſthac ſepè ponitur. 2 Iamnunc l. ſi mortis. D. de donat. cauſ. mor. pręſens tem- pus indicaoaorr..
Iamtum vna voce I. pater. D. de capt.& poſtlimi. vbi Za- ſius temperamentum tractus facit.& vide M. Cicero-
nem pro A. Cluentio.
Ianthina in l. i. C. quæ res vendi poſ. lanthinum purpuræ genus violaceo colore infectum l. 68.§.fi- D. de leg. z. Nam Plinius ait lib. 20. c.6.violas purpureas ia, appel:
lari. Violaceus color lanthinus Anto. Thileſ. in lib.
de coloribus.
42 6
Ianitrices Latinis duorum fratrum vxore, Græcis ava-
Eias vocant l.4.6.Adtines inf. D. de gradibus. in exico B. Germani Ianitrices ασενννꝓνμαρ uυνιεs a 02 Oe goi⸗ quæ etiam&nx:ε, interpretatio apud Heſychium eſt.
Iatria, medicorum præmia dlelato. B 14 3 Ir Feſto lib.ↄ. dicitur, cùm locus ſemel demonſtratur.
Ibidem, cùm ſæpius. lbi, in interdicto, de Vi, quem- admodum accipiendum ſit, exponitur in l. 1.§. ibi au- tem. D. de vi,&vi arma. Appellatione eorum quæ ibi
funt neque ea, quæ ad tempuùs vel caſu in eo loco ſunt, neque nummi& nomina continentur, ſed ea demum,
quæ, vt perpetuo ibi ſintpoſita ſunt, quæ quanquam
ad tempus vel caſu abſint, non eo tamen minus conti nentur 1. 44.67.78.89. D. de legz. Ibi, in ea re I. 18. D. de rem ra. hab. 1· 43. D.de damn.infec. Ibi, in leges l. 9.5. pen. D. de rer. diuiſ. drLis Ibi, in ed cauſſa,& ſpecie l. i. in ius vo.vt eant 1. 35. in fin. D. de neg. geſt.“ 8
1D0 101
Ibi pro illic,& opponitur particulæ Hic I. 4.S. ſi quis ad- uentu. D. vi bo.rapt. Ictus, percuſsio ipſa. Vlpianus ad legem Aquil. Et ſi qui- dem apparet, cuius ictu perierit. Item, ictu vno occi- dit vtrunque l. quod ait.. hna. de adulter. Adde l. 1. de iis, qui deiece. Obſerua autem, quod ſolus ictus fu- ſtium, eſt grauior quauis pœna pecuniaria. l. ſeruorũ. in fin. D.de pœn. l..C. de ſport. Vide& Martianum. D. de iis, qui not. infa. IpRST, n, n definiendi gratia, ſed exempli loco& mapa Aacεαμέs, ponitur l. 7.§. pactorum. D. de pact. l. 8. B. de vulg.& apud Gaium libro 2. titu. 8. verſicu. agnati. Aliâs hoc verbum Aaoapi‧aps eſt&explicatiuum l.9. D. de minoribus l. 3.§. ſaltus. D. de acq. poſſeſ. 1.43. D. de iniur. b Idem noneſt, quod ab alio ſeparari poteſt I. ſi dominus. D. de ſeruit. vrb. pro ſimili ponitur l. ſi non ſortem. s. libertis. D. de condi. indeb. Idem dicitur, etiam priſtina qualitate, vel quãtitate nõ ſeruata l.& an eadem. D. de excepti. rei iud. l. propo- nebatur. D. de iudic. l. ſeruitutes. D. de ſeruit. vrba. Iosſilagio vt aiunt Græci interpretes in l. 4. de agric.& cenſit. lib. 1r. id eſt, propriorum bonorum poſſeſſores, vide in Bafilicis eodem titulo. Idiota, non tantùm indactus& illiteratus, ſed etiã pri- uatus,& plebeius dicitur. Auth. quomo. oport. Epiſc. 5. quandoque.. Idoneus accipitur locuples,& qui ſoluendo eſt. Ita ido- neum debitorem, tutorem, heredem fideiuſſorem in- terpretamur l. 14. 27. D. de mino. l.z. manda. D. l.z2. D. de fun.do. l.. D.de tutel. l. 9. 14. 39.4 5. D.de admi. tuto. 1. 46.47.D. de iur. fiſc. l. 5. D. de ſepara. l. antepe. D. de condit.& demonſt. l. 4. D. de in diem addict. l.. D. de fideiuſſo. Eodem ſenſu Idonea hereditas 1. 51.5.1. D. de acq. hered. Et b Idonca nomina l. 13.§. 1.1.35.& 45. D. de adminiſtrat. tut. Non diſsimiliter b Idoneum vel non idoneum pignus dicimus l. 28. D. ſi cert-pet. Et.2 Idonea cautio,& ſatiſdatio l. 4. S..D. de admi. rerum l.1. 5. ſi pecunia. D. depoſiti. Idonea cautio non intelligitur, ſi neque fideiuſſor, neque pignora interceſſerint I. ·9. in fi. D. manda. Ita Idoneè cauerel. 41. D. de petit. heredit. Et Idonesè ſatiſdare l. z. C. de poſtlimi. reuerſ. Idonesè, aptè, cõmodè. Pomponius de dãno infecto. Qui magis idoneè reficere parietem velit. Sic& alibi per ſæpe reperies: vt& apud Ciceronem· In iure autẽ Ido- nesè cauere dicitur, ſi quis pignoratitia, vel fideiuſ- ſoria cautione, aut(ſiillas præſtare nequeat) ſaltem iuratoria cauet, capit. i. de dolo& contumac. libro c. iuncta gloſ ſuper verbo, Sufficienter, Idoneus largè dicitur aptus ad omnia& hona& mala, Donato au- ctore. Cui adſtipulatur VIpianus in l. 2.§. 1doneos au- tem. ad sC. Tertullian. quilibet autem præſumitur idoneus, ſicut& quælibet res bona, niſi diuerſum do- eatur. Idem in l. cùm quidam ita fideicommiſſum. Papinianus inl. cùm pater. S. rogo. de lega. 2. l.vlti. de liberis agnoſcendis. Il.ſi creditores. in fin. de priuile. credit. Il Idoneus alienæ litis defenſor, nemo ſine ſatiſdatione habetur l. 46.§. qui alium. D. de procurat. Porrò neque fœm ina, neque miles abſèénſve Reipu. cauſſa aut mor- bo impeditus perpetuo, aut magiſtratum initurus, aut qui inuitus iudicium pati non poteſt, Idoneus eſt de- Lralon 1.54. D. de procura. Sic Idoneè defendere 1.1. D. de diuerſ.temp. 115 Idoneos promiſſores, non tam ex patrimonio, quàm ex fide plerumque accipimus l. 112. D. de verbacblig. Idonei tutores facultatibus non moribus dicuntur, l. ⁊. 5. idoneis. D. ad Tertyllia. n V

*
1 G N
Idoneus homo, integræ exiſtimationis, miniméèque probroſus l.f. D. de tab. exhib. Idoneus paries oneri ferendo aptus 1.7. D. ſi ſer. vindi.&
integer& minimè vitiatus 1.45. D. ad leg. Aquil. Idonior, aptior, accommodatior l. 8. D. de teſta tute- Iduare, diuidere. Hinc Idus Macrobio,& vide Alcia. l. malum. S.viduam. D. de verb.ſig.Idus dicũtur diuiſiones, diuidunt enim men- ſem, præcipuè Nonas à Kalendis. vide Io-.And. in fine lib. 6. ſuper verb. Data. 4 Iecur, 0 NTae. dur clauũ. S. Trebatius. D. de ædil. edict.
Teooben. l. 6. D. de excuſ. tuto. ſacerdotium. Ieiunium cuiuſſibet cibi priuationem, ſiue abſtentioné
defnit Archidia-c. folent. pro quo vide extrà de obſer
uat. ieiunio.& de pœnit. diſtinc.z. IESVS feruator& redemptor noſter: ſacroſanctiſsimĩi puius nominis truuoXoiap,vim, poteſtatẽ,& acceptio- nes explicant Theologi. Igitur, illatione ſuprà dicta colligit, hoc eſt ratione cõ- firmat l. ſi procuratores. S. ſi ignorantes. D. manda. l. di- uus. D. de cuſto. reo. Interdum pro deinde accipitur
Inſtit. de tutel. in princiĩp. ideque continuationis no-
tam eſſe rectè cenſet Albericus.
Ignauiam Iuriſa coſ. quæ non eſt ſtultitia, vt Interpretes putarunt, diligentiæ opponunt. Si quidem Naui ho- mines, impigri,& diligentes appellantur. Scio tamẽ ignauis vulgò pro puſiſlanimitate accipi. Porrò, igna uiæ culpam contrahunt, qui ex qualibet leui, vana, in- iuſtãve cauſſa ad res improuidas, temerariãâſve, aut no- xias mouentur, dum dolus abſit. exempla ſunt inl. 2.
. ſi publicanus. D. vi bon. rapt l.. in fin. iunct. gloſ. D. de abig.& fortè in l. qui rei. S..S. ſi quis. D. de bo. eor. qui mort. ſibi conſciu. cum ſimil. Ex Zaſio.
Ignauiter, ſegniter l. fi C. de epiſc.& cleric. M. Tullio in 2. Tuſculaä.
Ignẽ& aquam accipere, pro nuptias celebrare l. pen. vbi
Bud. D. de dona. int. vir.& vxo.
Ignominia, nominis nota eſt Ciceroni lib. 4. derepub. apud Noniũ. Feſtus inter militares animaduerſiones recenſet lib.4.
Ignominioſa miſsio, Vlpiano, dicitur quoties is, qui mittit, addit nominatim, ſe ignominię cauſſa mittere.
vide infrà Miſsio.
Ignominiam dictã, ait Iſidorus lib. 5. ca. 25. ed quod de- ſinat habere honeſtatis nomen is, qui in aliquo cri-
mine depræhenditur. Dictam autem ignominiã, quaſi ſine nomine: ſicut ignarus, ſine ſcientia. Ignorantia iuris naturalis qd ad prima religionis erga Deum,& charitatis erga proximũ, principia ptinet: neminẽ prorſus excuſat, ætatis,& mẽtis cõpotẽ. qua- lia ſunt in I. 1. l.2.& l. Iuſtitia eſt. s. 1. D. de iuſt.& iur. l. a. in prin. D. quod quiſq. Iur. l. iure naturæ. D. de reg. iur. Ignorans lus naturæ ignorabitur à Deo, Lege,& mini- ſtro eius Magiſtratu.37. diſt. c. pe. in fl.i. Cor. 14. Igno- rans ignorabitur. Ignoräãtia, Paulus inquit, vel iuris, vel facti eſt. l.1. ité, in
l. regula eſt. de iur.& facti ignor. Idem tradidit, luris
quidẽ ignorantiã cui que nocere, facti verò ignoran- tiam non nocere. Exemplum pete ex iam citata I. i.&
vide Philippum lib.ꝛ. Philoſoph. Moral. titu. quando
excuſat erratum ignorantia. l.. D. de ædil. edict. Ignoräãtis& inuiti cõditionẽ melioré nos facere poſſe nondeteriorem l. ſoluendo. D. de Negot. geſt. Ignorare dicimur, quod ſcire debemus l. 2. C. per quas perſ. nob. acqui. item I. vnic. S. 1. C. de rei vxor. actio. Tranſlatũ ad perſonas, eſt non cognoſcere, ac parum exploratum habere. Ignotus, hoc eſt, incognitus, nonviſus. luſtinianus, Non eſſe autem admittendam excuſationem eius, qui hoc ſolovtitur, quòd ignotus patri pupillorũ ſit, diui fra- tres reſcripſerunt. S. item propter inimicitias. Inſtitu
1 L L.
tionib. de Excuſat. tutor. Sic ignoti domini, in l.vnic. C. de Theſaur. lib. i0.
Illachrymari. Caliſtratus l. obſeruandum. de offic. præſ. Neque precibus calamitoſorum illachrymari opor-
tet: id enim non eſt conſtantis,& recti iudicis.
Illata, ab inuectis quo diſtent, vide l.& ſi non inducta. C.
in quibus cauſ. pig.tac. contra.
Illata, oppoſita, vel porius illatiuè collecta, propoſita. ca.
nonne bene. de præſumpt.
Illaudatus inculpato opponitur Gellio lib. 2. ca. 6.
Illecebra, omne blanditiarum genus, l. quidam ignauiæ. de Decur. lib. 10. C.
Illegitimorum, vtvtamur verbo apud noſtros doctores recepto, alij inceſtuoſi vocãtur: putà ex cognatis pro- creati. Alij Nefarij: ex deſcendentibus ſuſcepti. Alij Spurij, qui& Adulterini: ex adulterio nati. Hi niſi à Principe, aut huius auctoritate, Legitimationis, vt vulgò dicitur, beneſicium impetrauerint, Aſucceſsio- ne parentum non tantùm excluduntur, I. ſi adulteriũ.
inprin. D. ad leg. lul. de adult. l. quinetiam. D. de ritu. nupt.&§. ergo omnes. Inſtitut. eod. titu. ſ edalimentis etiam non cenſentur digni iure ciuili. Auth. quibus
mod. nat. effic.ſui. S.vlt. At hæc, Romani Pontific. ini-
quum cenſentes, infantem à Deo creatum ‚fame neca- ri, præſtanda conſtituerunt. c. cùm haberet.de eo, qui dux. in matri. quam per adulterium pollu.
Illexit, in ſententis pertraxit„& perſuaſit l.1. 6. ſi omnes. D. de vent. inſpic
Illotis manibus eſt non ſatis inſtructò quid aggredi, tra ctum ex Deorum ſacris Heſiod. ½ L ν. lαανι υκάα. Madend
Fêp 5r AN Adſa bona divo Xeop riiſoo,&C.& l. 1. D. de orig. iur. illotis manibus, ſine præparatione.
Illibatus quadrans, apud VIpi. in l. ſifilia.§. Papin. ait. D. famil. erciſc. Interpres, illibata ab intactis, in l. ſi qua per calumniam. C. de Epiſc.& cler. hoc putat diſtare:
vt illibata partem, intacta rem totam reſpiciant. Ap- paret tamen pro eodem poni. l. fin. C. in quibus cauſ. reſtit. in integ. non eſt neceſſ. b
Ilicet, id eſt, ire licet, Sic iudices conſilio dimitteban- tur, poſtquàm præco dixiſſet 1, IcEr. pro quo uo- uiſs ima verba dixit Virgilius lib. 6. Eneid. quæ ibi- dem Seruius 1, LIcEr, interpretatur.
HXIia, id eſt, corporis magnitudo in Euangel. Matthæ.
Eüuſeb-lib. 4.de Vita Conſtantini,& Dion-lib.[4. ·89 vuxiæ vocat puberes, minores tamen 2z5-annis.
Illicitè ædificare, id eſt, hoc quod dirui conſtitutiones iubent, auctore Vlpiano.
Ilico, vel(vt quidam ſcribunt) Illico fieri dicitur, quod fit antè, quàm diuertatur ad alia facienda I. litigatori- bus. C. de appella. quod nomen retinuit forenſis Gal-
lorum vſus, uod Pragmaticis Gallis notiſsimum eſt. Sic in l.i.S. cùm adiicitur. D. de verb. obligat. Illuſtris, dignitatis titulus 1. 6ο. 61I. de decu. li. 10. C. lfi. C. de iniur. Tribuitur.hic titulus prefectis pretorio, præ- fectis Que toripuswag N officiorũ,& mili- tum, Comitibus rerum priuatarum,& domeſticorum & principibus agentium in rebus. vt patet ex variis Codicis luſtiniani& Theodoſiani articulis. IIluſtris dignitas,& adminiſtatio. l.2. 36. C. de appel-llluſtra- tus gradum ponit I. 1. S. ſi autem vtraque- C. de iudi- ciis Illuſtres perſonæę. l. 26.§.1. C. de vſur.& Illuſtris mu lierl.·. C. ad Orfit. Illuſtrium di gnitas omnibus ante cellit Nouel. déè appell, S intra quæ temp- vlt. deſpor- tul c. i. vbi fenat.CG. ani e Rinietlltl f19
Imago iuris Liuio lib. ſo. Emancipatio, quævenditio-
nis inſtar optinet.. itclt Hicu an ornen
Imaginaria coëmptio Nonio fiebat, cum mulier ad mari
tum veniens aſſes tres,& vnum, quem manu tenebat, ei dabat velut emendi cauſſa
Imaginarij contractus l. contractus ·4.de oblig.& act. D. in quibus fides facti ſimulatur, veritate non interce-
dente

dl atlgäde 3 ne laſtitet codein. 34 dur Ggni imne ciull. KrRAthac, Roam 10 aiamem Deocxn e ütuerune.ccüm 1 aper adultenunpal Trrarit, Kperſtait.
1 on(ätis inſtmädan 3 cris Heſlod, a
1 or Ver vefan 2 manidus ſwpe nrnat 0.
ud VIpi inl.unu. 4
ter, illibataadimat e
ie Epiſc. Acderboq ih
intacta rem totmnt e dem poni.l.in.Cit n eſt neceſl. Sic iudices coatit ai dixiſſet t, lieit e Virgiilius libéꝑ¹ b
ur, interpeumx
magnitudoinkas 23 Conſtantini,Al- 3,minorestumen!
ano. 411 ribune)lllico den is auradlufacdes 9 od nomen rtinut emn ricis Gallis A Jrur.D. de vetdo 88 lus L60 1.ge 5
Lmit dr , hoc quod cim 1
1 M A
dente, ideoque vires vinculum non optinent, vt dicit ibi Iuriſcoſ.& vide Gaium lib. r. Inſtit. titu. 6.& l. fi. C. de adoptio.
Imaginaria venditio in qua nummorum aliquid, prætij ſpecie numeratur: cùm re vera aliud agatur, quàm vt emptio contrahatur J. 5. D. de contrah. empt. Paul. lib. 2. Sent. tit. 23. Haãc definit C. Harmenopulus lib. z. Epi- tome axoviε ᷣερανιρ appellans. Eadem ratione
lImaginariæ locationes l. 46. D. loc.& alibi ſæpe.& lIma- ginaria apocha, quæ ſpeciem veræ habet, l. 2. C. The. de annon.& tribut. 4
Imaginarius emptor, qui nomen alienæ emptioni accõ- modat-nihil de ſuo impendensl. 4. 5. ſi ab ignoto. D. de manumiſ.
Imaginarius colonus, qui coloni loco eſtl. 49. D. de act. empti.
Imaginarius nuntius ſimulatè miſſus I.z. C. de repud.
Imaginis, hoc eſt, ſimulacri picti legatum, de tabula ac-
cipiendum non eſt, autor Papin. in l. ſi imaginem de
aur.& arg. leg. Imaginaria ſolutio, accepti latio§.1. Inſti. quibus mod. tol.oblig. Imaginarium tabernaculum vmbra,& figura alterius. Auguſtinus in Pſalm. 86. b Imaginariumrepudium, fictum,& ſimulatum 1.3. õ. fin. C. de repudiis. Imam auré vellere, quid ſignificet hoc prouerbiũ, docet Alciat. l. ſubſignatum. D. de verb. ſig.& Eraſmus in Chilia.
Imbuere Nonio initiare. Hinç Imbuti, initiati l.25. D. de
pign- act. Cice. pro Milo. Imbutos inſtitutis opponit.
Imitari, hoc eſt, Effingere, Adulterare. Cicero Adſimi-
lare vocat. l. quid ſit falſum. D. ad leg. Cornel. de falſ. Immatura virgo l. 25. D. de iniuriis.& alibi. Paul. lib. i. Sent.tit. 14-Sueto. in Tibe. cap. 61. quæ nondum viri potens eſt ſcilicet ante annum 12.cui opponitur Ma- tura viri potens. Vergil. zor lIam matuxa viro iam plenis nubilis annis- Horatius in z. Odar. Motus doceri gaudet lonios Matura durgo · 111 3 Hanc àρε Græci vocãt, Gellius vertit tempeſtiuam. Immaturam quoque ſiluam,& oleam dicimus, quæ intẽ- peſtiuè cęditur l.18. D. quod vi, aut clam I. 7.5. ſi oliuã. D. ad leg. Aquil. l. 48. in fi. D. de vſufru. Immiſcere hereditati ſe propriè ſui heredes dicuntur, vel nec eſſarij, quẽadmodum extranei adire.§. extra- neis. Inſtitu.de hered. qual. l. 3.5. ſuo. l. 7.5. non ſolùm. D. de minoribus. Ideõq; miſcere& adire ſeparãtur l. 7. §. reſtitutus. D.de minorib. Lk 6. S. ſifllius. D. de bo. lib. Immitti dicitur, quodita prouehitur, vt aliquo locore- quieſcat, velut ligna, trabes„quæ immittuntur l. 242. S.. D. de verb. ſignif. l. 3. D. de preca. Hina Immittendi ligni, ſeruitus, vel immittendi ſimpliciter 1.1.& 2. D. deſeruit. vrb. l. 8. 6. f. D. ſi ſer. vindic. Ita Im- miſſa& Immittere accipimus l. ſ.§. meminiſſe. D. de noui. oper. nunc 1.15.§. precario. D. de precariis.
Immittere etiam dicimus cloacam, ſtillicidium, flumẽ,
lumina, fumum,& aquam in variis luris partibus.
Imò quot moris accipiatur, docet Bartol. s. quibus. in 1.
Conſtit. de no. Co. fac. W Immodica, ſeu(vt vocant)immẽéſa donatio viſa eſt olim vltra ducentos aureos, deinde vſque ad trecẽtos per-
miſſa:tandem ad quingentorum aureorum quantita-
tem extenditur. l. ſancimus. inprin. l. data. I. ſecundũ.
&l. ſi quis.· in fi. C. de donation. Immodico prætiovendere, vel non vendere eadem ſunt
1. non dubium. D. de leg..
Immunitas, munerũ vacatio, eſt priui legiũ quoddam, vel remiſsio à iure ad non ſubeunda munera vel honores cõceſſa, qualia enumerantur in tit. D.de iure immun,
1 M P 102
Immunes, qui nullum vectigal pendent, quſque muneri hus vacant I. z. D. de Genfi Immunis qui nullo fungitur officio, vt Feſtus ſcribit. Impar matrimonium Vlpiano Epito.titu. 16. quum ma- ior quinquagenario minori quinquagenario nubit. Eo alludens Appuleius lib. ⁰5. Aſini. aur. ſam faxo, ait, nu- ptias non impares, ſed legi ſimul,& luri ciuili con- Sruas. At Boëthius in Topicis impar matrimonium vocat, cum ciuis Romana peregrino, vel ſeruo nubit- Impendia litis ‚ſumptus in litem facti I. 46. S. litis. D. de procura. Impendia valetudinis, cibariorum in curationem ægri, exhibitionémve ſerui factæ expenſæ l. 45. D. de vſuf. l. 18.D. commod. vide de mpendio Varronẽ li. 4. Ling. Impendium, idem ſignificat quod Impenſæ. l. inter cohe- redes. S. fi. D. Fam. erci ſc.& ponitur etiam pro pecunia, quæ fœnori datur. Impenſæ funebres, omne æs alienum excedunt l. penult. D. de relig. cum ſimil. Impenſæ neceſſariæ ſunt quæ ſi factæ non ſint, res aut pe- ritura, aut deterior futura ſit, ideque habent in ſe ne- ceſsitatem impendendi. l. mpenſæ. D. de verb. ſig.& l. 1. D. de impẽé. ip rebus dotal. fact.& vide totũ hũc titu. Impenſæ voluptuariæ ſunt, quæ ſpeciẽè duntaxat ornant, non etiam fructum augent, vt ſunt viridaria, aquæ ſa- lientes, incruſtationes, loricationes, picturæ. Impenſas vtiles eſſe Fulcinius ait, quæ meliorem dotem faciant, deteriorem eſſe non ſinant, ex quibus reditus mulieri adquiratur, ſicuti arbuſti paſtinationé vltraà, quàm neceſſe fuerat, item doctrinã puerorum. Quori nomine onerari mulierem ignorantem vel inuitã nõ oportet, ne Sofetui fundo aut mãcipiis carere. In his impenſis& piſtrinum,& horreum inſulæ dotali adie ctum plerunque dicimus. l.impenſæ. D. de verb. ſig. Imperantes in l. 26. D. de oper. liber. paſsiuè accipiẽdum autumat A. Alciat lib. 7. parerg. ca. 13. pro ĩis qui parẽt. quod improbat F. Duarenus Iib. i. Diſput. c. /14. ait que actionis ſenſu accipi, qui hac de re di ſputat fuſiſsimè. Imperator olim dicebatur etiã poſt bellum, dux exerci- tus, re feliciter geſta: ſcilicet referẽs hoc honoris no- men, quoniã optimũ militiæ ſuæ exemplum dediſſet. Idem obſeruabatur iis, qui fœderis feriendi prouin- ciam vtiliter expediuiſſent. De hoc enim Plinius acci Ppi vult lib. 7. c. 26. dum laudes Pompeij recenſens: To ties, ait, imperator, ante quàm miles. Cice. Philipp. 4- Faciam igitur, inquit, vt 13mperatores, inſtructa acie, ſolent, quanquã paratiſs imos milites ad præliandum videant, vt eos tamen adhortentur. Nunc verò nomen Imperatoris tranſlatũ eſt ad ſignificandam ſacroſan- ctam KRomani Principis dignitatem, vt in Titulis lu- ſtiniani Cæſaris& noſtrorum Principum maximorũ. Imperatoris nomen, ſtante Kepub. iis ſolis tribui ſole- bat, qui cum ſuis auſpiciis exercitũ ducerét, aliquot hoſtiũ millia in acie ceciderant, tum enim repẽte ac- clamatione militũ eo nomine decorabãtur, laureãm- que tum in faſcibus, tum in literis, quas Romã mit- tebant, vſur pabant. Vt autem perpetuum Imperatoris nomen alicui tribueretur, primũ lulij Cæſaris exẽplo factum eſt, quem Suetonius ſcribit Imperatorispræ- nomen perpetuũ,& cognomen patris patriæ ASenatu accepiſſe.& vide Alcia. in li. de Magiſtrat. KRomanis. Imperatorem non pudet ſuam ipſius legẽ corrigere, nec expectare, dũ ab aliis corrigatur. Noue- de iis qui nup. iter.§. vetuſtas planè. Conſt. 22.& Nouella. vt frat. fil. ſuccedant. in prin. Conſti. 127. Imperatoris non eſt, liberorum conditionẽ in ſeruilem commutare ſtatum. ibid. S. illud etiam quod. Imperatorem, nemo tantæ eſt auctoritatis, vt nolentem poſs it ad conuocandos Patres, cæterſque proceres coarctare. Nou. de app. S. ad hægę ſancimus, Conſti. 23. moueri tamen poteſt. ibid.
Impe

I M P
ui ſibiipſis opem ferre
Imperator patrum loco eſt iis, q mf 3 nor. obl.§. fi. cõſti. 62.
nequcũt. Nouel.vt qui ſe res minor.« cõſti.
Imperatorem Deus proptereà inſtituit, vt difficilibus ſe rebus interponeret,& leges ad naturæ varietatem adtemperaret. Nouel. Quomodo inſtrum. s. quoniam veròô. Conſtit. 73..
Imperatorem litis cauſſa heredem inſtitui„inuidioſum eſt. Nec enim calumniæ facultatem ex principali ma- ieſtate capi oportet..
Imperatorem noſtrum cùm dicit VIpianus Antoninum Caracallã intellige vt ex collatione l. 1.& vltim. D. de cenſib. li quet, ſic in 1.4. D. de iu.fiſ.
Imperialem fortunam rebus humanis Deus ideò præpo- fuit, vt poſsit ommia, quæ nouiter cõtingunt,& emen dare,& componere,& modis, ac regulis competenti- bus tradere. Conſti. D.. S. ſed quæ diuinæ.
Imperia iuſta vetus lex ſtatuit, hoc eſt ſecundum natu- ralẽ rationem vera,& in omnibus Keip. partibus ab- ſoluta, receptãque à ſapientiſsimis hominibus com- muni conſenſu, quibus proinde velut bonorũ morum ac inſtituendæ vitæ parentibus, ciues libẽter pareant,
non tam metu pœnarum, quàm honeſtatis amore. Hæc
omnia enim ſub appellatione huius verbi, luſta, com præhendit Lex.Interim reiiciens plenè Tyrannidem, uæ neque diuturna eſt, neque felicem habet exitum. veteris illius legis verba hæc ſunt apud Ciceronẽé: u- DERTA IVSTA SVN TO. Hæc lex advarios arti cu- los porrigi poteſt. Imperium populare eſt, cùm ſumma poteſtas penes popu lum ſeuplebem cenſetur, nihilque niſi eorum ſcitu& nomine fieri poteſt: qualis ſæpe fuit Romæ; abdicata prorſus omni patrũ autoritate. Et eo tẽpore facta fue- runt plebiſcita. Hæc ſpecies politiæ ferè ſemper dege- nerareſolet, vt vulgus autoritatẽ ſuam cõferat ad au- gendã potentiã tenuiorũ ciuiũ contra optimates, ſub prætextu defendédi: vnde tandem ſeditiones naſcun- tur,& multa mala. Noſtro tempore in ruſticis horri- bile vidimus exemplũ.Ariſtoteles appellat talem am- bitionem imperandi,& corruptũ ſtatum, Avuoxaliæp.
Imperiij fines nullo modo cõmodius poſſunt propagari, . Ps 1 6 2 2 4 8. ⸗„.. quàm ſi defendãtur ſubditi in libertate iuris ſui, ſi nõ
rauentur cõtra moderatàã politiæ ordinationé: Con- trà quoque, nulla eſt amittendi imperij pernicioſior
occaſio, quã premere ſubditos, eripere fortunas eorũ
cõmentitio prætextu, mi ſcerefas,& nefas. Exemplũ
nobis ob oculos poſuit Deus Romanã rempub. Illa enim principatũ orbis, liberalitate magis, quàm ar- morũ vi partũ tãtiſper optinuit, donec Aſubditis ama ri, quàm metui maluit. cùm autẽ libertatẽ eorũ nouis expilationibus grauare cœpiſſet, conſiliis Senatus ex- tra iuris formam ad priuatas ambitiones diſtractis, ſublata eſt maieſtas, decũſque eius imperij.
Imperium magiſtratus poteſtatem ſignificat l. 212. D. de verb. ſignif. Imperium ita que habere magiſtratus di- cuntur qui coërcere aliquem poſſunt& iubere in car-
cerẽ duci.l. 1. D. de in ius vocã. vt ſunt cõſules,& Pre-
tores I. 26.§. ait Prætor. D. ex quibus cauſ. maio.& ſine Imperio eſſe magiſtratus, qui hanc poteſtatem non habent 1 32. D. de iniur.
Imperfectũ pro nullo, inualido,& inutili. l. 9. 1. 35.§. 1. D. de contrah. emp.& alibi ſepiſsimè. Planè, Imperfecta res dicitur, ſi ſſipulat ionẽ numeratio ſecuta non ſit l. 9. S. ſed quod prætor. D. quod met. cauſ.
Imperium Ammiano Marcell. eſt cura ſalutis alienæ. Hu
ius finis eſt ſalus,& vtilitas, obedientia. Vide Plato-
nem in Politicis. Imperium quo magiſtratus vtitur ſecundum Vlpiani di- uiſionem in l. z. D. de iuri ſdi.om. iudic: aut merũ, aut miſtum eſt. Merũ imperium eſt, habere gladi) poteſta- ztem, ad animaduertendum in facinoroſos homines,
quod etiam poteſtas appellatur. Imperium eſt miſtũ,
1 M P (cui etiam iuri ſdictio ineſt, quod in danda bonorum Poſſeſsione conſiſtit, Ab aliis diuiditur in merum,& id, quod non eſt merum„ſed iuriſdictioni cohæret,& zn modica coërcitione, non etiam in animaduerſio- ne conſiſtit l. 1. S. fi.& l. fi. D. de offic. eius cui manda. Imperium etiam prætoris pro auctoritate,& iuſſu accipi tur l. z. D. de adoptio. l. 7. S. ſ paciſcar. D. de pact. Imperitia, ruſticitas, caſus inopinatus, ferè ſolent æqui parari, Vlpian. in l. ſi quis id. S. doli mali. D. de iuriſd. Imperitos adpellat M. Cicero eos⸗quos vulgus ſimplices noſtri doli expertes l. ſi quis id quod. D. de iuriſdict. Imperitiam culpæ adnumerat M. Cicero. Imperitia priuatorum iuriſdictionis formã mutare non pot eſt 1. ſi filia.D.famil.erciſc.
Impertinentes poſitiones(aliàs Articuli, alids Aſſertio·
nes, alàs Capitula, aliàs deni que Poſitionales articu- li. ſic enim id genus ſcriptum dicitur. c.vlti. in princ. c. præſentium. S. teſtes. de teſtibus lib. 6. c. cauſſam. q. 2.& c. ex parte. de teſtibus: dicuntur, quorũ probatio nihiladiutura ſit intentioné actoris. Dominicus in d. c.vlti. Impertinentes articulos definit eos eſſe, qui ad cauſſam prorſus nihil faciũt: aut ſi prima fronte vt cunque aliquid facere videantur, ad ius tũ relati, nul- lum habétprobationis effectũ. l. ampliorẽ. C. de appel. Impetigines, puſtulæ pruritu corpus infeſtantes, quarũ genera quatuor recenſet Celſus lib.. Impetiginoſus impetigine adfectus l. 6. S.. D. de ædil. edict. Impetum, inuaſionem cum tumultu accipe- Impilia veſtis loco eſſe, Vlpianus ſcribit l. argumento. D. de aur.& arg. leg.& vide Plinium lib. ¹9. ca. 2. Implere intentionem, petitionem, exceptionẽ Iuri ſcõſ. eſt probare quod intendimus, petimus, excipimus l. 21. C. de rei.vind. l. penult. S.i. D. de excep. rei iud. l. 19. in princip. D. de exceptio.& Implere probationes d.l. 19. Quinetiam, præcisè plerunque,& imminutè Imple re intentionem, vel probationẽ l. 1.& 23. C. de probat. 1.z. C. de non nu. pecu. Implere cautionem l. 24. D. de vſuf.leg.Impleri quoque vſucapio dicitur, quæ perfi- citur l.12.§. factæ. D. de captiuis. l.7. D. de vſucap. Implicitum libertatis caſum l. fi. D. ſi ex nox. cauſ. aga. adnexũ interpretatur illic Accurſ. vide ibi reliquos interpretes.. Implorari iudicçium,& cognitio dicitur, id eſt, deſide- rari I.7. verſ. planè. D. de hered. petit¼. Implorari edictum, id eſt, beneficium edicti I. 1.5.fl. D.vt in poſſ. lega. 1* Importare, ifrogare, infligere l. ictus fuſtium. D. de iis, qui not. infa. Importata, inuecta, illata l.1. D. de migrando. Impoſtores deceptores l.ob quæ. D. de ædil. edict. Impoſsibileeſt cui natura, vel lex impedimento eſt, quo- minus exiſtat Impoſsibilis conditio, quæ per rerũ na- turam exiſtere non poteſt. Paul. lib. 3. Senten. tit. 3.. ſi impoſsibilis. Inſtit. demilit. ſtip. interdũ Græco ver- bo lμ dicitur l. z0. D. de cond. inſtit. cui contra- ria Poſsibilis l.16. D. de iniuſt. rup. pro Impoſsibili- bus habentur, quæ factu difficilia ſunt. Cicero in Par- tition.& probatur l. 4.S.puto. D.de hered. inſtit. Impoſsibile præceptum cui natura parere non ſinit l. fin. D. quæ ſent. ſine appel. 8 Impofsibilitas duplex eſt, altera naturæ, altera verò le- gis. l. ſi ſtipuler, vt id fiat. D. deverb. obli. Impoſsibile,& difficile propemodum non diſtant. Vl- pianus D. fami. erciſc. Si familiæ erciſc. inquit, vel communi diuidundo iudicium agatur,& diuiſio tam difficilis ſit, vt penè impoſsibilis eſſe videatur. Impoſsibile dicitur illud, quod per ſolum principem ex- pli cari poteſt, vt not. gl. in l. cõtinuus. S. cùm quis. D. de verb. oblig. Panor. in repet. cùm eſſes. verſi. itẽ quia rerum. de teſta. Impoſtura, ab eo dicta, quòd adulterinas merces prove- ris

*
eee
13 cHloz ceini Ainaltaciützaut ümd re videantur ad iu aitefecdi.lande
A empläor Nurtuce
arituc Npus intek
* r kn nict Celluslb. all
8 11C. Li. D. de xdle um tumolu accihe
4
—
8
K vide Pliniumlh.
V ianus ſc 1 binnusſcil 1 *
etitionem ercgid
endimus, hetimu, t nult. 41.D. de eiceg i Prio.& Implereo di ae plerunque,Kimt i wobationél LKi A a. Implere antione 8 que vſucapiodiin de captiuis LDd aſum l. fi. D. fiera E illic Accufite
ognitio dicim, i 4
ehered. petit. 1 benefciumtddh ſt.
gere lictus fuli 3
21,1 d, alters um D ererbodt ſſ aat 8 um pof i, De* diom a dd dilis cfeſn 6
*— 8— —————— ¼—————
1 M b
ris ſupponat. VIpianus l. 5. g. item ſi quis. D. de crim. ſtell. Si quis impoſturam fecerit, aut colluſionem in necem alterius, Stellionatus poteſt appellari. Impotens plerunque in malam partem ſumitur, vt nõ ſit idem, quod debilis,& imbecillis, ſed non potens ſui,
nec ſuæ poreſtatis, impos apud priſcos dicebatur. 5ic
Impotens poſtulatum, pro improbo,& violento. Impotens in S. per occaſionem. nouell. conſtit. 22, pro eo, qui ad res Venereas aptus non eſt. 1 Impotentiæ verbum& ad corpus& ad animam referri
poteſt.
Impotentia immodica,& intoleranda Potepeia. n2
Impræſentiarum apud Vlpianum. Vi elacobi Tuſani profeſſoris Kegij Ttas eptoriſque mei adnotationes in Epiſtulas G.udeeʒxʒx.
Imfrelsionei Kaccra idalt. aneium„& incurfionem.
Iper impreſsionem. C. de iis, quæ vi, vel metu 1o
Improbus qui bonam fidem non agnoſcit, vt is qui bis idem petit l. ſ1. D. de re iud. 4..
Improbè contra bonam fidem l. 12.de tranſac. D.& alibi ſæpè. Inprbd mala mente l.6. S. ſed ſi quis. D. de neg. geſt. Improbabilis 1.10. D. de iudic.& Improbus litigator. s. hæc autem. Inſtit. de pœn. teme- litig. n Improbus eſt,& qui de viui hereditate ſolicitus eſt I. 2.§. interdum. D. de vulg.9 Improbus nõ eſt, qui ignorat, quantum ſoluere debeat l. 100. D.de diuerſ.reg. iu. Imprudens emit, qui bona fide emit l. 24. D. de act. Imprudens, ignorans l.penul. D. ad Velleian. 1 Imprudentibus, id eſt, nihil opinantibus& præter ſpè. 1.12.§. damna. D. pro ſocioä. I nre Imprudentia, id eſt, ignorantia,& impertinentia 1.71.D. de euict.
Imprudenter, minus conſideratè l. z1. in fi. D. de neg: geſt. b
Impuberéab infante ſe Halaf luriſcoſ-l. ſed& ſi quacun- que-. S. ſed& ſi infans. D. ad leg. Aquil. Tu eum videto. Impuberem appellat luri(conſ. minorẽé viginti quinque annis: Puberem, maiorem. l. mpuberibus. de acquiré. hereditat. Vtrumque pariter impropriè, teſte Apello. Eſt autem propriè Impubes, vel impuber, qui 14-annos non expleuit. Gaio jib. z. Inſtitu. titu. 2.& luſtinia. Inſti. quibus mod. tut. finiat. Is autem S C. Syllaniano torqueri non debet, ſed terreri tantùm. Veruntamen impuberes ab anno ſept imo, vſque ad annum ſeſqui vndecimum, proximi cenſentur infantiæ, ſimiles planè furioſo,& infanti, quantum ad delinquendi affectum adtinet. Quia hu- ius ætatis pueri, bonum& malum non adhuc poſſunt diſcernere, adeõque intellectu carent.. Pupil. Inſt. de inutil. ſtipul. Ab anno ſeſqui vndecimo, vſque ad an- num 14 ·impuberes cenſentur proximi pubertati,& doli capaces: ideque& furtum& iniuriam admitte- re poſſunt. l. pupillum. in princ. D. de ree.lurempe beré. D. de furt. cum ſimil. Et hæc ita ſehabent in ma- ſculis. Nam fœminæ intra duodecimum ætatis an- nam cenſentur impuberes, nec matrimonium recteè contrahere poſſunt. Inſtit. de nupt. in princip. nec te- ſtamentum rectè facere. S. prætereà. Inſtitutio. quibus non eſt permiſſ. fac. teſtam. attamen impuberis eſt mi niſterium, ſi fortè vel librarius, vel nomenclator, vel calculator ſit, vel hiſtrio, vel alterius voluptatis ar- tifex. l.vt iuriſiurandi. S. dabitur. D. de oper. libert. Imputandi verbũ duobus modis accipitur intit· ad leg. Talc. Imputari enim primũ eſt, in quadrãtis cõputatio nem venire& ita in Falcidiam imputari id dicimus quod heredi ad quartam explendam computatur 1.19. &l. 91*& aliis leg. D. ad leg. Falc. Imputatur interdum in Falcidiam, quod Palcidiam patitur l..5. item ſiita legatum. D.eo.. Imputare, pro ſubducere rationem. Vlpianus in l.1*§,de
1 N 103
ſeruis quoque. De tut.& rat. diſtrahẽd.& vtil. cur. cauſ-
act. Præterea, ſi matrem aluit pupilli tutor, putat La-
beo, imputare non poſſe: ſed eſt verius, non, niſi per-
Adam egenti dedit, imputare eum oportere, delargis acultatibus pupilli. Hoc eſt, quod vulgò dicitur, de-
ducere in ſuis rationibus. IN
In, dictione vti ſolent luriſconſulti, cùm nihil in ſpeciẽ determinant, vt: lurare in litem agere in factum: Ver- tere in rem. Sicut ex diuerſo, cùm determinatam ſigni ticare volunt formam, vti ſolent dictione E x, vt: Ex eo facto actionem naſci. l.1. D. de actio.& obligat. Ex lite ali Ald probare vel iuramento adſerere. Hæc om- nia euidenter adparent, ſi bene perpendas, ex l. videa- mus. in fi.& l. ſeq. itẽ ex l.tutor rem. D. de inlit. iurãd.
In annos ſingulos quid ſit, explanat Iuſtinianus. l. ambi-
LBuitatem. C. devſufr. luriſconſ. l. lulianus. S. eum quo-
que. D; ex quibus cauſ. maio.
In acceptum ferre, l.7. D. ad legem Iul. repetun. eſt per-
ſcribere in codice operum, opus illud eſſe ex lege, id
eſt, pactione. b
In aſſem venderel. 9. D. quibus mod. pignus vel hypo. id
eſt, in ſolidum. b
In bonis ſeruus quomodo eſſe dicatur, tradit Vlpianus Epit. titu..ä.
In bonis eſt, quod ſupereſt deducto ære alieno. l.1. D. de ceſſ. bon. item in bonis, pro in dominio eſſe, luriſcoſ- vſurpat in l.ſi idem. D. pro derel.
in bonis meis eſſe dicuntur, etiam iam raptæ res. text. in 1.2.§.. 1. in hac actione. verſ. ſifugitiuus. D. vi bonor. rapt.& ex hac l. colligitur diſcrimen inter Exbonis, &X, In bonis, iuncta l. rem in bonis. de acq ui. rer. dom.
In caput, id eſt, in perſonam l. 4.§. is demum. D. de bon. lib.& alibi ſæpiſsimsè-
In cõmiſſum cadere, eſt alicubi aliquid vehendo, vecti- gal non ſoluere, de quo tractat titu. C. de vectigal.& commifſsis. 3
In creditum ire dicitur, non qui rem ſuam, ſeu certã ſpe ciem vendicat, ſed qui in perſonam agit, vt ſibi ſatis fiat.J.procuratoris..pen.de Tribu.tametſi per prole- pfin ſimpliciter pro credere accipiatur plerũ que. vt in 1.2. s. mutui. D. ſi cert. I. ſeruo inuito. S. f. ad Trebel.
In creditum poſsidere dicitur, qui in poſſeſsionẽ pigno rum debitoris, ex decreto prætoris miſſus eſt. l. à diuo.
Gcte, Conc In ea cauſſa eſt, hoc eſt, ſic cum eo kabet J.z. D.
quis ita. D. de verb. obli. 4 In ea cauſſa eſt, hoc eit, in ea conditione negotiorũ ver- ſatur. l. de ætate. s. qui tacuit. D. de interrogat. In fde alicuius eſſe, idem eſt, quod feudum tenere ab ali quo. Fides enim auxilium,& tuitionem ſigniſicat, Bu-
dæo inl. Herennius.de euitt.
In facto poſitam eſſe quæſtionè iuris, id eſt, ius definien- dum eſſe ſecundum circumſtavtias facti. l.ex plagis.õ. in cliuo. D.ad legem Aquiliam.
In factum agere ferè dicimus eum, qui in totam facti ſe- riem experitur, nulla ſpecialiter introducta ex facto perſequendi formula. b
In factum actiones dicuntur generales perſequendi for- mulæ, quaſi conceptæ in totam ſeriem facti, quod ſpe. cialem non habet nuncupationem.
In familia retentus, qui in poteflate manſit. l. ventre. D, de adquir. vel amit-hered.
In folle offerre, apud Caliſt. in l. cùm ſeruus. de condit.& demon. Accipit Eraſmus pro eo, quod erat, inexplo- ratè, inexplicatè,& confuſè, ſicut qui ſyngraphas&
pecuniam ſacculo incluſas offert.
In fraudem legis Fliæ Sentiæ, in fraudem creditorũ. l. ſciendum. D.de manumi ſsis teſtamento.
Imfructu id eſſe intelligitur, quod ad vſum hominis indu
ctum
2 8 0 3 8. 4 §. ſi piꝑnora. D. de re iud. ε ααχν◻ν,ↄQW⏓tl w,na? ene S F.ee e e, SKfeen o
In ea cauſſa eſt, id eſt, in ea ratione iuris verſatur I. 1.§. ſi Larkere.
*

1 N
ctum eſt, neque enim maturitas naturalis hic ſpectan
da eſt, ſed id tempus, quo magis colono, dominòve
eum fruetum tollere expedit: auctor lauolenus. l.pen. D. de vſu& vſufru. 3
In fructu eſſe hominem, Gaius inquit, abſurdum videba tur: cùm omnes fructus rerum, natura hominum gra- tia comparauerit l. pecu dum. de vſur.
In ſructibus quod dicitur, hoc& in penſion ibus vrbano- rum ædificiorum intelligendum erit. l. cùm ſeruus.de legat. z..
In enriccis vendicare, eſt per hypothecariam actionẽ petere. l. fideiuſſor. 5. Lucius I itius.D. de rebus dub.
In gradu eſſe, vox eſt ad dignitatem pertinens. l. ſacroſan cta. C. de Epiſc.&cler- 4
In ius vocare, eſt iuris experiundi cauſſa vocare. Paulus
in 1..D. de in ius vocand. Debent enim partes animo incerto adire iudicem,& niſi faciunt, adeunt condem nationem. Gaius in l. in tribus. D. de iudic. nuncupat prouocare ad iudicium. d 8 In libertate fuiſſe, ſic eſt accipiendum, vt non ſe liberum doceat is, qui liberale iudicium patitur, ſed in poſſeſ-
fione libertatis ſine dolo malo fuiſſe. I. quòod autem.
D. de liberali cauſſa. Porrò in Libertate eſſe,& liberũ eſſe diuerſa ſunt. In libertate enim ſunt, qui ſeliberos eſſe putant, ſéque pro liberis gerunt; cùm tamen ſerui fint l. 7.10.11.12.D. de lib. cauſ. quod explicat Quin-
til. Declam. 340.& 342. Sicut diuerſa ſunt in poſſeſ- ſione eſſe,& Poſsidere. In poſſeſsione enim ſunt vſuſ- fructuarius, colonus:& tamen non poſsident.
In bello amiſſum dicimus, quod propter belli cauſſam amittitur l. 1.§. ex incendio. D. de incẽd. rui. naufra.
verba hæc= N DIEBVS, quem ſenſum habeant, docet lu riſcoſ.l.277. D. de verbo. ſigni. quibus biduum ſignifi- cari ait, 6
In formula cretionis hæc verba erant, IN CEN TVM pIEBRVvS. quæ ſic accipienda ſunt, vt centeſimus dies contineatur I.). S. intra. D. de ſucceſ-ędict.
In litem iurare, ad litigatores refertur,& reſi pondet æſti mationi litis. Nam iurat actor in litem quãdo per iu-
ramentum declarat& adſerit, quanta pecunia nõ tan-
tuùm ſumptus litis, ſed etiam totam cauſſam æſtimet, cum omnibus damnis. l. videamus-. S. iurare autem.& l. ſequen. D. de in lit. iurand.
In Locum ſucceſsiſſe accipimus, ſiue per vniuerſitaté, ſiue in rem ſit ſucceſſum. l.. D. quod bonorum.
In metallum,& in miniſterium metallorũ damnati, ſerui efficiuntur, ſcilicet pœnæ. l. in metallum. D. de pœnis.
In obligatione eſſe aliquid dicitur, cùm vinculo obliga tionis innectitur. In folutione eſſe dicitur, quod poteſt
pro re obligata ſolui, licet iudicialiter non poſsit
peti.
In poteſtate conſiſtere exiſtimatur, quod in actu non eſt, ſed eſſe poteſt.l. aduerſus ſententiam. D.de arb.
In publicum deduci intelliguntur,& qui magiſtratibus municipalibus traditi ſunt, vel publicis miniſteriis. 1.1. D. qe fugitiuis.
In re diſceptare, pro iuſtè iudi care. c. fraus.§. iudex. ex-
tra.de verb. ſignif.
In re permittere, pro in poſſeſsionẽ ingredi. l.cùm vnus. D. de bon- aut. iud. poſ.
In re præſenti, in ipſo opere, hoc eſt, in re ipſa nuntiatio facienda ſit. l.de pupillo. D. de nou. ope. nunc.
In rem actio eſt, per quam rem noſtram, quæ ab alio poſ- ſidetur, petimus,& ſemper aduerſus eum eſt, qui rem poſsidet. l.actionum. L. de actio.& obligat.
In rem verſum videtur, ſiue idipſum, quod ſeruus acce- pit, in rem domini conuerterit: veluti ſi triticũ acci- pit,& id ipſum in familiam domini cibariorum no- mine conſumpſit: aut ſipecuniam à creditore acceptaã dominico creditori ſoluerit. 1l. quod ſeruus. D. de in tem verſo. b 3
1 N A
In rem verſum intelligitur, quic quĩd neceſlarid vel vti- liter in negotia patris aut domini verlum eſt, à ſili ofa miliàs, vel ſeruo, aut etiã quolibet alio. I. ſi pro patre. §. verſum autem. l. ſeruus le rem. in princi. D. de in rem verſ.
In ſortito eſſe, id eſt, in incerto,& ambiguo ‚vt inueniri non poſsit. Iure noſtro rarum eſt, vt iudicium per ſor- tes admittatur, niſi cùm res adeò perplexa, incertãq; eſt, vt alium exitum non habeat. l. ſi daobu.GecGen
nia de legat. vide Alciat. lib. j. Parerg- ca. 22. 1en
In vtero qui eſt, non eſt pupillus. l. non eſt. D. de verb-ſig. tametſi animal eſſe videatur l. r. S.-proximus. D. vnde
cognati.l. negat. de mort. inf. Nã qut in vtero eſt, pra iam nato habetur, quòd de eius commodo tractetur.l. qui in vtero. D. de ſfatu hominum. 4
In Iulij, ſcilicet ædibus, vel hortis 1. S8. D. ſi ſerui. vendic.
In ſtirpes,& in capita in s.6. Inſtit. de heredi. quæ ab in-
teſta. defe.qui accipienda ſint docent illuc Theophi- lus Græcus interpres& Ang.& alij. In ſtir pes ſucce-
ditur, quum hreditas aon in ſuccedẽtium capita ſin⸗ gula,& perſonas, ſed in cognationis latera diuiditur, In capita verò, cum in tot partes ſecatur, quot ſunt perſonæ ſuccedentium. 9 Inane vacuũ proprisè ſignificat, elaꝑoeis ſine vi, ſine ef- fectu l. 19. 0. de cont. tab. Inanis actio quã inopia de- bitoris excluditl. 6. D. de dolo. vel quęexceptione elu ditur l. 24. D. de libe-cauſ. l. 24. D. mand. Paul. lib. 2. Sent. titu. 15. Inanis ſtipulatio, inefficax l. pen. D. de cond. ob tur. cauſ. 1nanis ſtipulatio, nullius momenti 1.30. D. de dona. int. vir.& vxo. Eodẽ ſenſu Inanis obli
gatio l. 8. s. Marcellus. D. ad C. Vell.
Inanes Tabulæ. Inane chirographum poſt ſolutioneml.
27.D. defurt. 1L1IE ctS IIs k, 1
Inane nomen heredis, nudum& ſine re I. 3. C. de inoffic. donat. 1 b: an.
Inaugeri cauſſam in l. diui. ad finem. D. delib. cauſ. quĩ
accipiendum, ne ThiſeR am interpretum,(quod ſciã) explicauit. Accurſius id intactum reliquit. qui hoc no
intellexerunt, lectionem immutarunt&, agi cauſſam,
repoſuerunt. la. Cutacius lib. obſeruat. 6. ca. 27, inaudi- re, diuinat legẽdum. Equidem Florentinam lectionè, quæ temere immutanda non eſf, retinendam cenſeo- vt ſit ſenſus, differendam cauſſam& ſententiã obab- ſentiam eius, qui de libertate ſua litigabat,& vos, Enim, aduerſatiuæ nota erit, vt& alibi paſsim. Dicã lib. i. Enucleationum ca. z1.
Inaures l. 27. D. de aur. arg. leg. ab aurium foraminibus ſic nuncupatæ, ex quibus lapilli prætioſi pendebãt, iſi- dor. lib. 10. Etym. ca. 30. de quibus vide I ertullianum lib. de habit. mul.& in lib. de pallio. Plinius. lib..
Inauditus. vlpianus adleg. Cornel. de Sicar. Inauditum filium pater occidere non poteſt. Accurſius imperi- tè exponit, inauditum, id eſt, ſuppoſitum. Budæ. in- auditum filium, hic intelligit aneilep, hoc eſt, reum iudicio non conuictum,& indicta cauſſa patrem in- terficere poſſe. Satis idem admirari nequit Budæus, quòd Accurſius futilitate, vt ait, mira præditus, Bar- tolum virum ipgenij felicis& ſolidi enarrationũ tam abſurdarum aſſeclam poſt ſetraxerit.
Incapacem ab indigno, quidam anteceſſores Toloſani ita ſeparabãt, vt Incapax is eſſet, cui capiendi ius non eſſet, veluti ſpurius. indignus à quo res auferretur- tot. titu. D. de iis, quæ vt indign. de incapace probatur in I. in fraudem. in princ. D. de iure fiſ ci. ibi, Capere non poſſe.
Incantationes an ſint prohibitæ& punibiles, Bar-in l.1- C. de mal.& mathe.
Incauſto, hoc eſt, atramento falſum deprehéditur. Auth- de fid. inſtru.‚§.x.
Incautè factum, pro infecto habetur. l. 1. D. de his quæ in teſtam. del. b
Incen

hod.* Am 18 7 s ciun cana 3 tmabomiam.ſt
11e., Aplatio, metic „ 1 6 aanis ktipuluio n
7 . rro. Eodéſe
lur.DadsC. Vel.
4 4. 3*
3 nadum& ſnerel. ½
n 1 dIul. 27 ſmem. D. G. uiſquam intenrerut 4. usid intactum ſrliq 3 mem immutanm acias lib.oDſcun.4 4. .Lquidem Flaccmi d ada non cſt, ntnet s adam cauffmt ſct h elibertate lultig aota erit, vt&lbi aca. un. † arg.legabafin
1 ban lapullipiol
4 4 auus e
er 1 ,0-de 4 5 in lib.depalliolif 1 u
» 8 lcch e non potel ae
4 † c intelligit* 1 lminix a.
en d nasi 7 110“. gſci 171 4. jare nle K. O.e V A” dnunibl ubitr rund 1 rouud dr tofilum 1 u 2 GoMbee m
1 NG
Incédiarius l. c. D. ad leg. Cornel. de ſic. Gallis Boute fen qui ignem immittit incendij cauſſa. 45 Incerta pars, quæ quota ſit, non adparet, veluti quiequid mei iuris in eo lndo eſt 1.z.§. incertum. D. de acq. poſ. Incertus poſſeſſor quem ignoramus I. 39. S. f. D. de ver. ſig. Incertus contractus qui propriũ,& ſpeciale nomen non habet l. 1.§. interdum. D. de conſtit. pecu. Incertum confitetur, qui ſe illud, aut illud debere conſi- tetur I. 6.§. I. D. de confeſsis. Incerta electio quæ ſit docet Archidia. c. 2. de elect. lib.. Incerti actio, ideſt, præſcriptis verbis l. ob eam. D. de præſcript. verb. lirtha n Incertus homo legari dicitur, quãdo generaliter& indi ſtinẽtè legatur I. 13. D. de leg. I. Sic Incertas res, in genere relictas dicit luriſcoſ. l.. s. in- certa. D. ad leg. Falc. 31 Incerta ſtipulatio. Vbi autem nõ apparet(inquit VIpia. I.vbi autem. D. de eh Oh1)auid, Tuale,quantnn. que in ſtipulatione eſt, incertam eſſe ſtipulationè di- Cendum eſt, vt ſiquis ſtipulatur hominẽé generaliter, ſine proprio nomine. 1 Incertitudo legiſlatoribus nunquam placet, ſed reproba tur. Primùm, in contractibus l. inter ſtipulantem.§. ſi Stichum. D. de verb. obligat. l. cùm duo. D. de in diem addict. Deinde in vltimis voluntatibus. l. duo ſunt Ti tij. D. de teſtamenta. tutela. l. quæſitum.. ſi quis eo. D. de fund. inſtru. l. ſi quis de pluribus.&l. ſi fuerit. D. de rebus dub. Denique in iudiciis nullo modo admitté- da eſt l. 3. C. de ſenten. quæ ſine cert. quãti. profe. l. quid tamen. S. Pomponius ait. D. de recept. l. idem Pompo- nius ſcribit. D. de rei vend. Incertum abſolutè à luri ſcoſ.vſurpatur pro ipſa incerti- tudine. Sic Incertum conditionis l. iI. de fecun. tab. l. r.C. de pact.. 1 Incertũ cautionis l.16. D. ad S C. Treb. pro incerto euen- tu.vt l.6. D. quod falſ.tut. auct. Incertum rei l. ir. D. de here.vend(. ni Incertum ſucceſsionis I. 4. D. de tranſact. Incertum li- tis& l.20. C. mand. Incertum ætatis I. 49. D.de fideiuſ- Incertum antiquitatis I. 1. C. The. de reſponſ. pruden. Incertum contentionis l.1. C. The. de equis curulibus
Incertum maris,& belli apud C. Tacitum libro z.& 4.
Quo ex genere loquendi ſunt Lubricum tutelæ l. 4.§. cum pollidius. D. de vſur. Lubricum ætatis I. 11. D. de mino. Lubricum linguæl. famoſi. D. ad leg. Iul, maie.
Lubricum conſilij L.z. D. de teſtibus. 41 Inceſtum committit, qui eam, quam leges, morèſque ve- rtant, vxorem accipit: putà priuignam, nurum, nouer-
cam I. ſi adulterium. 8. inprincip. D. det adult. Inceſti iudicium in virgines ſacratas, vel ſanguine propin- quas conſtitutum ait Iſidorus lib. ſ. Etymol. cap. 26.
ad fin. ſubiiciens qui enim cum talibus miſcentur, in- ceſti. id eſt, incaſti habẽtur.& vide l. ſororis. 39. D.de
8*
ritu-nup. l. fi. D. de condict. ſinecauk. Incidentis, hoc eſt, intercidentis quæſtionis,& emer-
gentis materia,t ractatur vtiliter à Bar. in l.1.C. de or- din. judic.& in l. viro atque vxore. D. folut. matrimo.
& Felino in c.ſuborta.de re iud.
Ineile, eſt locus depreſſus ad latus fuminum: ex eo di- ctus, quòd incidatur. Inciditur enim vel lapis vel ter- 3 na vnde primämaqda ex flumine agi poſsit.
Ineilia definit Feſtus, quæ fiunt in viis ad deducendum aquàm Vide Vlpianum l. 1. 6. caput. D. de aqua quot.& &ſti.I. 1.8 ſi quis ex riuo. D. ne quid in flu. public.
Inciuile, iniquum, inuſitatum, inconueniens, cõtra ius
mores,& ihſtituta ciuitatis l.Ein. 5. pen. D. quod met. Eauſ.& alibiſæpe in libris Digeſtorum& Codieis. Inciuiles ꝑœnæ l. 9. 5. ſunt autem. D. de pœnis.“ Imncola etue,& municipe feparatur l. 29. D. ad municip. Incola eſt, qui in aliquam religionem domici lium ſuum contulit, quem Græci tnouo, adpellant. Nectantùm
Incunabula, ini
quia priore ca: tionis euentum nullo modo debetur. l.grege. S.vlti. D.
1 N D 104
hi, qui in oppido morantur, incolæ ſunt: fed etiam qui. in alicuius oppidi finibus ita agrum habent, vt intra eum ſe quaſi in ali quam ſedem recipiant I. pupillus.§. incola. D. de verb. ſign. Cicero in Offic. Peregrini au- tem, inquit,& ineolæ offi cium eſt: nihil præter ſuum negot iũ aꝑere: nihil de alieno inquirere, miniméque in aliena Rep. curiosũ eſſe,& vide l. 25. D. ad municip. Incolatus ius facit vt muneribus ciuitatis obligemur. l. s. D. de incolis.
Incolatus vrbs, cuius quis eſt incola. I. 34. de muner.&
hon. D..
Incoloratè reſtitui quid ſit, vide 1. minor.z2. D. de mino. Inconditum, abſurdum, abſonum. l. 95.§.I. D. de ſolut. Inconſulta facilitas damni reſtitutionem in dulget, non
euentus damni, autore VIpia. l.verùm S. ſciendum. de minoribus.
Inconſultò heredis nomen deletum I.1. D. ſi tab. teſt. ext.
I.I. de his quæ in teſt. del. l. ſi vnus. S.. C. de teſta. Al- ber. exponit, Inconſultò, id eſt, non ſtudio.
Inconſultus,& eum à quo conſilium non eſt petitum,&
eum, qui cùm quæreret conſilium, non accepit tamen, ſed quaſi pro indigno habitus eſt, ſignificat.
Inconſultus fecit. Oppo. Optimo cõſilio vſus eſt1 pen.
. fi. D. de rit. nupt.
Inconſultus calor, veniam continet,& non calumniam.
D. ad Turpil. l.i. in fin.
Inconcuſſa, inuiolata. Inconcuſss, quiete,& ſine interpel
latione c. illud.& c. auditis. de præſcript.& paciſicè c. cum veniſſent.extra de in inte.reſtit.
In continenti reſiſtere dicitur ‚qui etiam interuallo triũ
dierum reſiſtit,& homo vulneratus, ſiintra tres dies moriatur, diciturincontinenti mortuus, vt colligi- tur ex l. ſciẽdũ. D. de ædilit. edict.& eſt gl. ſingularis in I.1.C. de emend. ſer.
In continenti variam ſecundum propoſitam rem inter-
pretationem habet, quandoque cum ali quo ſpatiol. 1. §. item ſi. D. de leg. Falc. At in lege lulia de adulteriis, qui accipiatur, exponitur I. 23.§. fi D. de adult. Incõti- nenti in pactis quę inſũnt, pro ingreſſu cõtractus, vel ante cõtractü, vel ſtatim poſt l. 7.8. quini mo. de pact.
D. 1. 21. de vſur. C. cui opponitur Poſtea, ex Interuallo. Incruſtare, eſt cruſtam ſeu externum ornamentũ addere:
quòd fæpe lacunaria quadam forma fieri videmus in
parietibus: ſiue ex lapide, ſiue ex calce, ſiue ex argil-
la. l. quidã fyberus. S. fi. D. de ſeruitu. vrbano- prædio. J. impenſæ. D. de verborum ſignif. b
inæ tradendeę, quo — verbo vſus eſt Tertullianus libede patientia ‚his ver- bis, Per hæc impatientiæ tunc infantis quodam mo-
do incunabula. ſic legẽdum putem in procœmio Inſti.
s. cümque hoc. Nam&ille Theophilus r ra 7 vdxx wpovicia.· Vertit. 1*
Indaginem, proeffectu,& ropoſtolndaginis id eſt,
pro captura accipit Iuriſconſ.in l. emptorem.§. vIti. de act. empt.
* ℳ
Indebitum trifariã accipi mus. 1. Quod neque naturali,
neque ciuili iure debetur, hoc eſt, quod planè non eſt
debitum: aut fuit quandoque vtro que iure debitum,
ſed nunc ſolutione, vel acceptilatione ſublata eſt om- nis obligatio, vt tractatur in titu. Inſtit. quibus mod.
b toll. obligar. ad hoc genus indebiti pertinet id, quod pendet ſub conditione, quæ an impleatur, incertum
eſt: vt, ſi nauis ex Aſia venerit. Secùs eſt, ſitalis fuerit
conditio, quæ omni modo extitura ſit, vt in I.ſub con
ditione.& l. ſe lnenri Dedhe condict. indeb. Katio eſt, u, propter incertitudinem, ante condi-
de pignoribus. l. ſi quis reũ..huĩc. D. de libera. legat. Accedit lex, fufficit. D. de cõdict. indeb. In poſterio- re verò ſpecie, certitudo euentus efficit obligatio-
nem puram cenſeri J. ſi pupillus. S. qui ſub conditione.
D. de

1ND
D. Ae nouat. Sic& in diem debitor, ſiante diem ſol⸗
uat, non poteſt repetere, quia certum eſt diem futurũ, quo gebebitur-l.in diem. D. de condict. indeb. Huc itẽ
ertinet indebitum, quod pupillus, furioſus, vel is cui bonis interdictum eſt, ſine tutoris velcuratoris auto- ritate ſoluerit, cùm non ſit factus locupletior euiden- ter. Nam his perſonis iudicio planè carentibus, regu- lariter quidem locus eſt repetitioni, cùm nec natura debeant. l. interdum. l. quod pupillus. D. eo. titu. l.pu-
illus. D. de oblig.& actio. l. more noſtro. D.de adquir. Peerod. Lnune admonendi. Inſtit. quibus alie. lic.vel non. Verùm ſi locupletiores facti ſint,& in pubertate ſoluant, non repetunt, quoniam tunc naturaliter obli gantur.l. naturaliter:s.vlt.&l. ſeq. D. de cõdict. indeb.
Secundum iſtam diſtinctionem, vt non obſtet, quod
Vlpianus dicit, Pupillũ ſine tutoris auctoritate pro- mittentem, naturaliter obligari, in l.-in fi. D. de no- uationibus. 11. Indebitum eſt, quod ciuiliter quidem debetur, ſed non naturaliter, veluti, cùm quis ſcribit ſe debere, ſcilicet ſpe futuræ numerationis, quæ ſecu- ta non eſt, aut ſi quis pacto vel iureiurando ſe liberet, iuxta titu. de litera. oblig.& l. vlti. in principio. D. de
iureiurand. l. Stichũ. s. naturalis. D de ſolutio.Et huc
referendæ ſunt omnes ſpecies exceptionum, quæ ad clidendas ſummi iuris actiones perpetuò obſtant er naturali æquitate. VIpia.in 1. ſi non ſortem. D. de con- ditio. indeb. Indebitum autem, inquit, ſolutum acci- pitur, non ſolùm ſiomnino non debetur, ſed& ſi per aliquam exceptionem perpetuã peti non poterat- I11. Indebitum accipitur, quod naturaliter quidem, ſed iure ciuili non debetur: vt inter patrem,& filium, ac inter fratres ſub eadem paterna poteſtate, in l. frater à fratre. D.de condictio. indeb. Item inter dominum,& ſeruum. l. naturaliter.& l. ſi id, quod. D. eodem titu. Eo- dem modo verus debitor in iudicio abſolutus, obli- gatur adhuc. l. Iulianus. D eo.titu · Licet enim abſolu tus ſit, inquit Paulus, natura tamẽ debitor permanet. Item legatum minus ſollenne, aut ſollenne quidem, ſed quod per legem Falcidiam minuendum eſt, natura liter debetur. Martianus D. de condict. indeb. Fidei- commiſſum, inquit, in ſtipulatione deductum, tametſi dæ cauſſa promiſſum eſſet, debetur.
Indemnati dicuntur ij, qui cauſſam non dixerunt, id eſt, qui in iudicium vocati non ſunt, etiamſi partes iniu- ſtè dederunt, vt apud Ciceronem in Oratione pro do- mo ſua.*
Indemnitatem repromittere,& de Indemnitate cauere dicunt luriſcoſ.pro eo, quod eſt ſatiſdato, vel ſimpli- ci,& nuda promiſsione cauere alicui indemnéẽ eum
ſeruum iri ex eo negotio, quo de agitur l. 16. S. ĩidẽ quę ri. D. ad S C. Trebell. Indece
Indemnitatis cautio l.14.D-ad Trebell. Et
Indemnitatem præſtaxe l. pen. D. de mag. conueni.
Indicare, eſt precium rei vendendæ ſtatuere 1l. Iulianus. D. de actio. emp. Mercari verò& liceri eſt aliquid mi- nus offerre, quàm indicatum ſit, donec in preciũ con-
ſentiant emptor& venditor. Itaque indicare, vendi-
toris eſt: Liceri& mercari, emptoris.
Indicatio, promiſs io, addictio I. 13. S. 2. D. de actio. emp. Index, exemplum, authentica ſcripturæ, deſcriptümque ſignificat, vulgò copie l. fi. D. quemad. teſt. aper. l. 2. D.
de fide inſtru. Paul. lib. ĩ. Senten. titu- 4. Index ab indicio olim dicebatur, qui crimen ali quod indicaſſet, detuliſſet, vt Pedianus ait.& ita ſæpiſsi- inè à T. Liuio, Salluſtio, Cicerone, Iranquillo& aliis claſsicis accipitur. Indicaſſe enim, interprete Vlpiano eſt, detul iſſe, arguiſſe, accuſaſſe,& conuic iſſe 1.197. D. de verbo. ſignif. quæ referenda eſt ad l.3.& ſi exſtipula tu:& s.vtrum id. D. ad S C. Sillan. Græci im eundẽ ſen-
ſum? ‧aæννuανσ, vt patet ex l.z. D. de via public. Hinc
non debitum fuiſſet, quia tamen àſciente fidei explen-
1 N D
Indici à quibus crimina nuntiantur,&ad magiſtra- tus deferuntur I. i. l...itéẽ qui. D. de ſica.& l. 3. 5§. nun- tiat ores. D. ad Turpill.
Indicium profit eri, vltrò ſeſe, conſortéſque criminis de- ferre. luriſcoſ. in l.1. ad Legé Cornel- de Sicar. Quive cùm magiſtratus eſſet, publicve iudicio præeſſet, ope ram dediſſet, quò quis falſum indicium profiteretur, vt quis innocens conueniretur.
Indicta cauſſa damnari dicuntur, qui ad iudicium vo- cati, nonadfuerunt, abſentéſque ſententiam paſsi ſunt.
Indicia pro argumentis vt in 1.6. C.de dolo l. 1. C. dete- ſtibus l. 19. D. de rei vindicin ea edidit libellum Pa- ris Puteius quem inſcripſit, pP INDIGIIS, ET TORTVRA.
Indicere operas l. 13. 9. indiciũ l. 23.§.1.& 1.24. D. de oper. lib. eodem ſenſu, Indicere manus l. 5. D. de iur. immu. Hinc
Indictæcollationes I. 8. S.cui muneris. D. de va. mun. In- dictiones protributis quæ poſſeſsionibus& patrimo niis indicuntur l. 28. D. de vſuf. leg. l. 3. S. idem. D. de act. emp. l. fi. C. de adpa. præfe. præto. Superindictiones Indicta,& Superindicta 1.1.C. de indictio. libro 10.&
Kub. C. de Superindicto. eo. lib. b
Indictio in ſubſcriptionibus Epiſtolæ. C. de luſtin. Cod. confir.& ſæpe in Nouellis aliter ſumitur.
Indictio eſt numerus annorum conſiſtens ex tribus lu- ſtris. Eſt autem luſtrũ quinquennium,& qualiter poſ⸗ ſit inueniri indictio, habetur in glo. Indictionis. cap. inter dilectos. de fid. inſtru. Sic enim faciendum eſt, Annis Domini addas tres,& diuide totum per quin- decim,& id quod remanet completa diuiſione in nu- mero diuidendo. hoc oſtendit indictioné in iſto anno. glo. in Authenti.vt præpo. no. impe.& C. de Iuſt. Cod.
confir. in füuvide latius de hacmateria.
Indigni ex quibus cauſsis habeantur, diſce ex l. 8.§.me- miniſſe. D. de inof. teſta. l.33. D. de relig. l. 7. D. de vſur.
11.29.D. de dona.& toto titu. D. de iis, quævt indign- Paul. lib.. Senten-titu. 123. Indiſcreta cautio, quæ abſque cauſſa eſt. 1. cùm de inde-
2ibito.s,f. D.de probat......
Indiſcretũ, pro nondũ decreto, deciſo, in Auth. de nupt-
dis verGhactenus.
Indiſcretum mandatũ, iniuſtum, c. ſolicitudinem extrà de appellat. in antig..
Indiuiduum quid& quotuplex, diſces ex Interprerihus Bartolo, Alexandro, Alciato&aliis 1. 2§. ex hisal-Ki- pulationes non diuiduntur. D. deverb. obliga.&l.4.
§.Cato-D-eo.vbi vide Repet.
Indiuiduorum naturam, vim,& poteſtatem hoc locoęx-
plicarem, niſi hoc«eęuuor gags, minimè congruere per- ſpicerem.
Inducias definit M. Varro apud Gellium libro*ν/ cap-:5 Caſtrenſem pacem paucorũ dierum, item belli ferias quò referri videtur definitio Pauli 1.19.§.1⸗D. de ca-
Ptiuis. εμαeεq᷑μ◻⁸ℛμνε adalia pertinet. 1 In duciæ fecundum gl. ſum. 3,q.z ſunt quintuplices, ſcili- cet reſtitutor iæ, pr æparatoriæ, citatoriæ, deliberato- riæ, iudicatoriæ, ſiue executoriæ. Et ibi ponitur tem- pus omnium. e Inducere, præten alia ſignificata, eſt etiã impungere,& cancellare calamo tranſuerſo. VIpian. de iis, quæ de- lentur. l. Cancellauerat autem quis teſtamentum, vel induxerat. Item, ſi nomina omnia induxerat, vt propo nitur-Item, quæ in teſtamento legi poſſunt, ea incon- ſultò deleta, vel nihilominus valent: conſultò indu- cta non valent. Hinc Inductio, pro abolitiones& litu- ra ponitur... Inducere ſentent iam, aut decretum, vulgò eſt, ad nihi- lum ponerc. Eſt enim Inducgere propriè, ducto per ce- ras ſtylo tegere, interlinire,& memoriam ſcriptorum obliterare
. 2

1.. cwi nn— 1 V
4 auneris.) 3
8
8 8 1 cer halleltiea
* 1.0 7
EViI. 4 1 4 eg ln
——
loaidas FpiſtoleC. Wellit aliterſuming
Annorum conb 3 80 a* v alllens i . 8 3 qulnquennin, 5 4 1„
haberur un bd
1 10.
141 tres,& diuide tn
4
Hais habcanuu, dſch
le hacmuem. *
4 roto titu.D. ceiis,
4 4 ““
4— 1 11 r adlquc Caullack.! u.
1 1
decreto, deciſon
otuplex, diſcsse 5 Aciato Kalisle 5 duntur.D-Geſes t. de Kepet.
m, vim& pPoc
46 rsniaine 3 V 4
eſtuet 91
*
* 21
Keu⸗ „Scaa e 1 gnt 0. Vh 3,
tt 1 4.iaſtru. Sit euin ſ d.
1 NF
obliterare. Budæus in l. vlti. de Senatoribus. Vide glo. ſingularem in l. ſi quis libertatem. D. de petit. heredit. & gloſ.in l.inductum. C. de ſolut.
Induci cognitio dicitur, quæ ex actis tollitur& abole- tur l.9. D. de iu. fiſc. Dic itur& circunduci eodẽ ſenſu. 1. 7. D. de lib. cauſ. l. 73. D. de iudic. Vtũtur& luriſcoſ. perducẽdi verbo eodem ſignificato l. 18. D. de iis, quæ in teſta. delent. l. 8. S. ſed& cum. D. de ſecun. tab.
Ineſſe dicũtur pacta quæ contractu cõtinentur d. s. quin- imo l.7. D. de pact. Sic pacti& doli exceptiones ineſ- ſe, id eſt,contineri dicuntur l. 3. D. de reſcin. ven. per l. 84.8. qui ſeruum. D. de leg. j. Sic doli præſtatio,& bo- na fides ineſt contractibus l. 112.D.de reg iur.
Infames perſonæ quæ ſint, explicat lulianus I.. O. de iis,
ui not.infa.& luri ſcoſ.tot.titul. D.eo. b Infimia notari, Nota laborare, Notari, Exiſtimationé lædere, Famoſum eſſe, Vlpianus in l. z. D. de his qui notant.infa. 1
Infamia duplex eſt: Iuris& facti.
Infamia iuris, ſola auctoritate legis nominatim infligi- tur. Vnde ex famoſis actionibus condemnatus iuſtam eontrahit nomints maculam.
Infamia facti, ex ipſa rei indignitate ſecũdum cenſuram
bonorum virorum eſt l. z2. D. de obſeq. à liber.& libert.
parentibus& patro. præſtan. Licet enim(inquit Pau-
lus) verbis edicti non haheantur infames ita con- demnati, re tamen ipſa& opinione hominum, non ef- fugiunt infamiæ notam. Infans quaſi fandi impos, qui ſeptẽ annis minor eſt l. ſi infanti. C. de iu.delibe. I. 1. 6. ſufficit. D. de admi. tu. eũ azlæiii, interpretatur Harmenopulus li. 6. ti. 6.In fantiæ proximos exponit Theophilus Inſtit. de inuti. ſtipu. Infantilis veſtis I. 25.S- muliebri. D. de aur. arg. leg. Infecta, corrupta l.⁊. C. de cond. in publ. horreis lib. 10. Infecti argenti appellatio rudem materiam continet, id eſt, non fatam. l.cùm autẽ. De auro, argento, mun- do. l. 6. D.de rei vendicat.
Infectum damnum, nondum factum l.z. D. de dam. infec-
quod& infectum dicitur l. 3.§.pen. D. de riuis. Inferre pœnã l. 12. D. de manumiſ. Keliqua l. 4. C. de ma. teſta.Penſiones I.ſ8. D.de vſufr. Pecuniam rationibus l.z8. D. de neg.ge. Portionem virilem 1.101. D. de ſolut. Vectigal. l. 7. D. de publica. 5 Inferre mortuum, pro ſepelire, vulgò notum eſt. Quod fit, cm terra conditur corpus. l. diui fratres. D. de re- lig.& ſumpt· fune. Infinitum, immenſum, immodicum l. G. D. adle. Falci. in Infinitũ iurare, id eſt, in immenſum I. 68. D. de rei
vendic.
Infinita æſtimatio I. 40. D. de dam. inf. In Infinito. l.9. D. de ſeruit. In Infinitum l. 4. S.parentẽ. D.de in ius voc.
quod Infinitè Vlpianus dixit Inſtit. tit.ä. b Iniari l.z. D. de except.& alibi creditum& depoſitum
abnegare. Hinc Inficiatio l. 16. D. iudi. ſol. Feſtus Infi-
ciaricreditum fraudare.
Inficiatio, Iſidor. lib. ſ. Etymo- ca. 26. rei debitæ negatio
cum poſcitur, Inficiatione cauſſa creſcit, ſcilicet in du luml. 7. D. de ſolut. iuncta l. 26.§. fi. D. ad leg. Aquil. Inligere alicui præcium rei, hoc eſt, inferre. Iulianus l. 30.D. negoti. geſtor. Ex facto quærebatur, inquit, qué- dam ad ſiliginem emendam curatorem decreto ordi- nis conſtitutum: eidémque alium ſubcuratorem con
ſtitutum, ſiliginẽ miſcendo corrupiſſe, atque ita præ- cium ſiliginis, quæ in publicum empta erat, curatori
inflictum eſſe.
Infrequens, exponit Accurſius in I.. D. de migrãdo. pro
valde frequens, contra vim vocabuli, ac apertã alio- qui Vlpiani mentem, cur ſit parum frequentatum id interdictum indicantis. Ingenium naturam ſignificat& ad ea, quæ anima& ſen- ſu carent, transfertur I. 6. C. de bon. proſcrip. Ingeniũ
2—
1 N G 105 aruorum apud Vergilium, z. Georg.
Ingenuus eſt, cui ex natiuitate cõpetit libertas, qui non eſt factus liber, ſed natus. Inſtitut. de ingen. in princ. vide Gaium lib.ö. Inſtit. b
Ingenui ſum, qui ex matre libera nati ſunt. l.& ſeruorũ. D. de ſtatu hominum.
Ingenuum accipere debemus eum, de quo ſententia lata eſt, quamuis fuerit libertinus: quia res iudicata pro
veritate accipitur. l. ingenuum. eo. titu.
Iaptatu; nunquàm reputabitur bonus vir, Imò ſine vlla
ronte perditiſsimus nequam eſt is, qui benefacienti ingratum ſe exhibet.
Ingratus libertus quis I. 99. D. de iur. pat.& l. 6.§. fin. D. de
lib. agnoſ..
Ingrata non eſt liberta, quæ arte ſua contra patronæ vo-
luntatemvtiturl. fI. D. de obſeq. alib. præſt.
Ingrata teſtamẽta, queę, docet I. Cuiacius li. 3. Obſer. c. 8.
Ingratitudinem vitium cenſeri longè peſs imum, vulgò
quidem, ſed veriſsimè dici ſolet. Nam cætera delicta aduerſus proximum quidem malè committuntur, ſed fortaſsis nec bene nec malè meritum. Ingratus autẽé cõtemnit eum, à quo beneficiis adfectus eſt. Quid hoc facto committi poteſt fœdius: Si quæ igitur actio iu- re propoſita eſt vnquam: certè actionem ingrati iuſti ſ- ſima ratione i rndam eſſe, fateri oportet.
Ingratitudinis inſigne exemplum eſt apud Valeriũ Ma-
ximum lib. 5. ca. 3. Cn. Popilij Lenatis: quem M. Cice-
rorogatu M. Cœlij non minore cura, quàm eloquẽtia defendit, ac cauſſa admodum dubia fluctuantem, ſal-
uumad penates ſuos remiſit. At hic Popilius poſtea nec re, nec verbo à Cicerone læſus: vltrò illum perſe- qui& iugulare ſtuduit.
Ingredi conſulatum, pro inire I.z6. D. de cõdi.& demon.
Ingreſſus contractus, apud Vlp. in l. iuriſgent. de pactis.
non ex vulgari ſententia, pro principiointelligendus eſt, ſed, vt Alciatus Interpres melior, admonuitt in Pa rerg. propoſita ipſius contractus materia. Vide eum lib. i. ca. 24. Iniicere manum, proprisè fit verbo antiqui iuris ‚quoties nulla iudicis expectata auctoritate, rem nobis debi- tam, aut etiam noſtram vindicamus. l. ſed ſi hac. D. de in ius voc. l. pen. de ſeru. export. Iniicitur etiam ma- nus in aliquem, vel in eius bona, vel merces aliquas, quando ille inde abire, vel res inde moueri, autorita- te aliqua vetantur, quod nos Arreſtare dicimus. Bu- doaaus in I.vlti. D. de Senat.
Inire verbum non iungitur ferè, niſi rebus aliquid mo- menti habentibus grauibus& non minutis: vt, Ineo rationẽ, ſœdus, pacem, ſocietatem, bellũ, conſiliũ, vt apud Iuriſcoſ.Inire conſilium diuortij. l. ſi cõcubina. §.1. D. rer. amot. Inire furti con ſilium. l. meritò. D. pro ſocio. Inire cubile alicuius, pro cum eius vxore dor- mire, apud Ciceronẽ legitur. Eraſ. monet, Inire pran- dium cœnam, dormitationem non ita ritè dici.
Iniuria ex eo dicta eſt, quòd non iure fiat. Nam generali
ter iniuria dicitur omne, quod nõ iure fit. l. 1. D. de in- iur. Specialiter autem iniuria, aliàs cõtumelia, à cou- temnendo dicta eſt, Græcis ðεeνus, aliàs damnum culpa datum, vt in lege Aquilia dicimus damnũ iniuria da- tum: Græco verbo&ναιναα—, I. 1.& I.⁵. D. ad leg. Aquil. Vr ſi quis iniurià, id eſt, culpa occiderit. aliàs iniauirate iniuriam vocamus& iniuſtitiam. Nam cùm iudex ini- què vel iniuſtè dixerit ſententiam: ex eo dicimus iniu riam, quòd iure& iuſtitia caret, quaſi non iuria 1. 1. in in princ. D. de iniur.& fam. libel. J. 45. 6.procurator. D. de procura.& alibi ſæpe.
Iniuria ex affectu fit, damnum ex culpal. qui ſeruum. D. de action.& obligat.
Iniuria,& ius aduerſa ſunt. Vnde& iniuriã facere bruta negantur, quia nec iure quicquam facere poſſunt. 1.1. §.1. D. ſi quadr. paup. fec. dic.
9

1NI
Iniurià damnum dare, patique dicimus 1.9.s. nunc vidẽé- dum. D. nau. caup-ſtab.
Iniuria atrox, vide ſuprà lib.i.
Iniuria autem ſecũdum Labeonem, aut re fit, aut verbis. Re, quoties manus inferuntur. Verbis verò, quoties non inferũtur manus, vt cùm conuitium fit. d. l..§.. ad infamiã fit iniuria, cùm pudicitia attentatur. ibid-
Iniurias actione exequi, hoc eſt, actionẽ iniuriarum di-
ctare, vt ſequatur executio.l. non ſolùm. s. ego autem- D. de iniur.
Iniuriæ ſcriptæ, vel pictæ, dicuntur perpetuæ: quia in eis annus non tranſit. Zaſius in l. cùm Lex. D. de legibus.
Iniurioſus, qui infert iniuriam apud luriſcoſ. in l. vlt. D. de offic. ꝓrocur. Cæſ. Si tamen, inquit, quaſi tumultuo fum, vel iniurioſum aduerſus colonòs Cæſaris prohi- buerunt.
Iniuſtum teſtamentum, non iure factum, putà quod ſol- lennia defuerunt J. 1. D. de iniuſt. rup. l. 6. D. de falſ. Ap- pellatur& non iuſtum 1.1.D. de excep-rei iud. l. 3. D. de confir. tut. I. 2 2. de acq her. Iniuſtum teſtamentum dicitur& illud, quod inutile,& nullius momenti eſt, putà ob præteritioné eius 3 in poteſtate eſt l. 3.8. ex his 1.6. S. ſi pater. D. de iniuft. rup.teſta. quibus autem tẽporibus lex poteſtaté eam exigat, alibi cCéõmodius docebimus. 1
jaiuſtum matrimonium, contra leges contractum I.i. D. vnde vir& vxor. Et 41
Iniuſta vxor l. 13.§.-. D. de adult.
Inlicium in X1I. Tabulis, ibi furta fer Lancem inliciunque
non Licium ab inliciendo Varron. 2. de ling. Lat. voca
tur. vide A. Aug. lib. 4· Emenda. ca. 4. Inofficioſus libertus irreuerens l.. D. de iur. pat.& alibi. Importare actionem,& crimen, inferre l. fi. S. fi. D. de di
uor. l. 4.S.1. D. de bon. libert. Importare ignominiã,
crimina dicuntur quæ infamant l. ſ. D. de Decurio. Inofficioſum teſtamentum deſinit l. Paulus lib. 4. Sent. tit.. quòd fit fruſtrà liberis exheredatis, non ex offi- cio pietatis, videtur eſſe conſcriptum. Quodait, libe- ris, nimis reſtringit definitioné. Nam& parent es,& fratres ſororéſque inofficioſi agere poſſunt, vt ex ſub- iectis adparebit. Verior itaque eſt Marciani de fini- tio 1. 2. D. de inoffi. teſta. vt inofficioſum ſit quod qui- dem rectè factum eſt, ſed non ex officiopietatis. Nec
mouet quod Iſidorus lib.. ca. 24. Pauli definitionem
probet verbis aliquot additis. Inofficioſum teſtamẽ- tum eſt, quod fruſtra liberis exheredatis ſine officio naturalis pietatis in extraneas perſonas redactũ eſt. Liberi inofficioſi quæſtionem mouere poſſunt l. 1. D. de inoffi. teſtamen. Parentes quoque ad inofficioſi querelam vocant Impp. l. cum filium. C. de inoff. teſt. Fratres quoque& ſorores de inofficioſo accuſationẽ inſtituere poſsunt d. l.1.& l. fratres. C.o.§. ſoror au- tem. vbi Faber,& Viglius Inſtit. eo. Inofficioſum autẽ teſtamentum dicere, eſt allegare quare exheredari, vel præteriri non debuerit. Qua autẽ cauſſa fratris ſo- roriſve teſtamentum, reſcindatur, videamus:& ompi
no reſcindẽdum reſcripſit Cõſtantinus A. d. l. fratres (quod& Iuſtinianus probat d. S. ſoror autem)ſe inſti-
tuta ſit turpis perſona, vel infamis, velleuis notæ ma- cula adſperſa ſit ſcriĩpta heres. Leuem autem maculam
probare ſufficit d. l. fratres. atque ita reſpondit P. De- cius conſi. ſ3ovol. 4¼.cuius ſententia vt vera eſt ita pe- ritorum conſenſu probata. Turpem autem perſonam, interpretatur meretricem Paulus l. Pantonius. D. ſià
Parenrs quis ma. fuer. quod indicat Iuuenalis&poviuds is verbis Saty. 6. ptile porro Filiolam turpi vetulæ proqucere turp m: b Adultera igitur& turpis eſt Accurfio d. l. Pantonius. quod& Iuuenalis teſtimonio probatur.
Turpe& adulteriunn mediocribus.
1NO Quo autem modo probetur aliqua meretrix, difficile eſt. nam, vt ait Martialis lib. i. οππιι⁴ρ. Epig. Al. At meretrix abigit tettem, veldque, ſerdque. Satis igitur eſt, probare, ſinudus cum nuda, ſolus cum ſola in eodem lecto cubans depræhenſus quis ſit in latebris,& ſecretis c.literis.& c. tertio loco. de pre- ſumpt.vbi Felinus,& Panor. Hinc dicit Baldus inc. quibus mod. feud. amitt. adulterium concludi, ſipro- betur, Talis iacuit enim vxore talis. qué refert Alex. in adnot. ad Bart. l. quod ait lex. D. deadult. vnde& nõ immerito idé Bartolus inl. capite quinto. de adult. D. cenſuit ſufficere probaſſe inuentam mulierem in cu- biculo cum iuuene, vel luxurioſo tangente mammas. Diximus ſufficere leuem notam probaſſe. Leuis nota probatur, ſi mulieris opinio,& exiſtimatio apud bo- nos,& graues adgrauata eſt: ita reſpondere Paulus Ca. ſtrenſis cõſi. 61.& Decius conſi. 30.vol. 4. in fine pri- mi dubij. Leuem quoque notã accipere debemus dur pem ſuſpicionem l. miles. 41.§. mulier. D. de milit. teſtamen. Porrò& hic in Gallia adulter adulteram heredem inſtituere non poteſt: nec quicquam illi do- nare: nec adultera adultero idque ſupremæ Pariſiorum curiæ placuiſſe anno 1548.de 14. lunii, referente l. Pa- ponio lib. Arreſtorum 2z2. tit. 9. Arreſto. 11. Nec iuua- tur donatio, ſegatum, aut inſtitutio, matrimonio in- ter adulterum,& adulteram contracto: quia nec ma- trimonium ſtat.l. Claudius. D. de iis, quæ vt indignis. c. nullus. 30.. ic. ſignificante.& c. fi. de eo, qui dux. in mat. quam poll. per adult. nec res donata, aut heredi- tas adadulteram pertinebunt d. l. Claudius, qua inre ſuffi cit ſimplex quæſtio, id eſt, informatio de adulte- rio. Hæc autem fuſiùs excutio in commentariis ad Conſtantinũ Aug. d. l. fratres Hæc obſerua: quia multi iudices in hacre cæcutium.
Inops dicitur, is qui ſolus eſt, qui nec amicos, nec pro-
pinquos habet, quorũ ope, id eſt, auxilio tutari ſe poſ- ſit. Cicero inopiam,& ſfolitudinem ferè in eandẽé rem dicit. Reus inopia, hoc eſt, egeſtate, laborante in cor pore puniendus eſt l. ſi quis id quod. s. in ſeruos. D. de iuriſd. Porrò quo diſtet 4 penuria, docet glo. in Auth. vt iud.ſine quoquo fuffr.
Inportare actionem, item Importare crimem, pro infer-
re. l. fi.õ.ſin. D. de diuortiis I. 4.§. 1. D. debon. lib. 19.5. I. D. de ſtatu lib. Crimina ignominiam importare di- cuntur, quæ infamant I.ſ. D. de Decurio.
Inqui linus eſt, qui in conductis ædibus habitat.& pro- prièvrbani prædij cõductoré ſignificat I. 37. D. de àcq. poſſeſ. l. fI. D. de migrand.& alibi ſæpius, quèàm quod referri debeat. Inquilini etiam ſunt, qui prædiis ad- ſcribuntur l.ri 2. D:de leg. 1. Appianus lib.*α εααχ̈ 3. rnol
Aue,,3 duc⸗ iii&aX⁴ꝓε½ T ½&s 7ικν π‿α‿½ ναμ 0Flaus diials.
Inquiſitio eſt merũ officiumiudicis, quod exercere de- bet ad inueſtiganda delicta, vt boni mores conſeruẽ-
tur. Putant autem nonnulli, regulariter inquiſitionem prohiberi, per l.vlti. C. de accuſat. Ego nihil dubito, eam regulariter permitti; iuxta l. congruit. D. de offic. præſid. Nam quod ipſi diſtinguunt inter generalẽ in- qui ſitionem, ſomnium eſt. Quomodo enim in genere
aliquid perueſtigabit magiſtratus, quod fructum ad-
ferat Reipublicæ, niſi perueniat tandem ad ſpecia- lem inquiſitionem aduerſus hunc, vel illum? Quod itẽ dicunt, ſine ſegitimis indiciis ſpecialem inquiſi- tionem non procedere, id obſeruandum eſt etiam in illa, quam ipſi vocant gencralem. Nam nullus omnino poteſt in ſuſpicionem adduci, niſi ex cauſſa ſecudum iuris definitionem veriſimili: quæ cùm adeſt, quili-
bet iudegs poteſt, ſiue dicas generaliter, ſiue ſpeciali-
ter, inquirere veritatem. Solùm id obſerua, quid re- quiratur ad legitimam inqui rendi cauſſam, ne credas aniles rumores ſufficere ad lædendam hominis fa-
mam, conditionem, velvitam. Multò minus ſatis eſt illa,

Chaudius.D.Keit, Pnihcame.Kc. er adult. necres 6- pertincbunt d.C. arſtio, id eſt infon faſtus excutio i d.1fratres Hlac oa rcutium. ſolus eſt, oui nec a ocu ope id eſt, uun 4 m,& ſolitudinemf 4
8
1. hoc eſt, egeſtue. N
t1 quis id quod hr liſtet à penuris kutr. tem Imponuxct gorrtis l. 4.K..I rimina ignomitil bi ant l.7.D. de Decu-
138 1 4 da condudctis rdidaf dn
cõductorè bgiit 1 rand.& alibi ſe e ailini ctiam bnt r.
. Aooizuut de leg.i-App IT
32 1 T9 ⁵d;
giciumiudicis, 1 4 delicta, rt bon omaulli reguln „C. de accuſat-I ta lcon
1 NS
illa, quam nunc videmus frequentari, malorum homi num diffamatio, qui vel inuidia, vel quauis fraude proximum necare conantur falſis delationibus. Inquiſitione dari, confirmarive tutor curatõrve dicitur ai cauſſa cognita,& moribus, fide, facultatibus eius æftimatis magiſtratus decreto datur& confirmaturl. 2. 1. 7.§. fi. D. de confir. tuto. 8 In rem& in perſonam, actiones, vide ſuprà Actio,& Pa- cta in rem, vide infrà Pacta. In rem Procurator, vide infrà Procurator. In rem xopigos eſt,& ſine nominatione l. 5. D. vſusfru. quemadm. cauea. l. ſ.§. fi. D. ex Tushus cauſ. in poſ. ea. l. 12.de rebus auct. iudic. poſsi Inrem reſlitutio, quæ datur minori aduerſus rei poſſeſ- ſorem: licet cum eo non ſit contractum l. 13. 5. fin. D. de mino. Paul. lib. 1. Sent. titu. 7. Operis quoque noui nuntiatio in rem ft, non in perſonam, id eſt, ipſirei, & operi 1.10-D. de ope. no. nunt. Et In rem mora committitur ſine interpellatione, ſed ſola ceſſatione. l. 23. D.de vſur.. Inſciens pro ignorante l. ſi ſeruus. D. de vſucap.& in lege Manutia in condit. agro. Inſcientia l. 28. D. de iudic. eodem ſenſu. Inſitæ picturæ pro inte rtextis 1. 2 3. D. de aur.& argento legato. 8 Inſignia magiſtratuum I.1:S. caſum. D. de poſtulan. Inſi- gnia Proconſularia l.. D. de offic. Procos. Inſignia mi litaria 1. 2.§. ſed ſi. D. de iis qui not. infa. vide in ſin- lis locis interpretes. Inſiſtere rei. Secundum naturam, quæ ſemper eſt ſimpli- ciſsima, non eſt, niſivnus poſsidendi modus, puta, inſiſtererei: ſicut ſedibus ad hoc vtimur, vt nos in ali- quo loco ponamus. Quemadmodum ſolent multis in locis heredes, quò magis ius ſuum ſuccedendi decla- rent, ſedem ponere in domum hereditariam. Inſcribere, eſt ſe obligare, ſi non probauerit, ad eam pœ- nam, quam reus debet pati, vel Tuan accuſando in- ferre intendit, ſi probauerit accuſator, vt in ca. ſuper his. de accuſa. in gl.& 2. q. 8. Quiſquis& l. fi. C. de iniu- riis. Nam calumniantes ad vindictam poſcit ſimili- tudo ſupplicij, vt ibi dicitur. Hinc
Inſcriptio, libellus eſt accuſatorius, ſuper crimine ab aliquo commiſſo: quod vbi accuſans non probauerit ad tallionem tenebitur. l. penul. C. de accuſ.Inſcriptio- num libelli l. 2.8. fi D. de adul. Inſcriptionum pagina l.
3. C.qui accuſ.poſ.
Inſtãriam aſsiduam flagitationem ſignificare liquet l.
32.& 33.D.de vſur. Quandoque litem pendẽtem ſigni- ficat l.73· D· de iudic.—
Inſtantiam vocant exercitationem iudicij, àlitis conte- ſtatione ad ſententiam vſque, vel ad vltimum diem
criennij, ſi diutius differatur ſententia. VIpianus in I.& poſt edictum.. pen. D. de iudic. Circunducto, in- quit, edicto videamus, an amplius reus conueniri poſsit: anverò ſalua quidem lis ſit, verùm inſtantia
2
tantðm edicti perierit. Hoc eſt, tempus illud circum-
ducti, ſeu deleti edicti, quo iudex peremptoriè citauit reum. Inſtante,& ſæpius l.vnic. D. de libel. dimiſ. Inſolidum vulgò vn ſeul& pour le tout, Inſolidum opponi- tur quandoque ei, quod ad heredem peruenit 1.199. D. dereg.iur. Inſpector, cui res inſpicienda datur l. 17. 5. Papinianus. D. de præſc. verb. Inſpectores alio ſenſu in Rubric. de tẽſibus peraqhu⸗& inſpect. li. 1· C. qui ad inſpiciẽda prouincialium Beedia roleuandcie mittebantur. Sic inſpectio l.6. C. de aduo. diuer. iudicio. Inſpectio. in 1. 2.§. ſi dubitetur. D. quemadm. teſta. ap. etiam lectionẽ indicat. S Inſpectio, viſio Græcis deuela. I. 63. D. de acq. re. domi.
2
Inſtipulari per interrogationem ſtipulari. Fiebat enim
ſiipulatio per interrogationem l. aditio. D. de acqui.
1N5 106
heredit.
Inſtitoria actio, vide ſuprà Actio inſtitoria.
Inſtitor eſt ille, qui tabernis, vinis vendendis ‚vel alicui alteri negotio eſt præpoſitus. l. Inſtitor.. D. de inſtit. act.vbi dicitur, inſtitor appellatus eſt ex eo, quòd ne- gotio gerendo inſtat, ſiue rabernæ, ſiuc alij negotia- tioni ſit præpoſitus. Item in eodem titu. in I. Intitor. a.dicitur is, qui tabernæ, loc6ve ad emendum, ven- dendũmve præponitur, quique ſine loco ad eundem actum præponitur,& vide toto titu. D.& C. eo.
Inſtituere, eft quaſi heredes domini intus ſtatuere, ac defuncti locum ſubintrare, ſuccederéque. Vigl. intit. Inſtit. de hæred. inſtit. Eſt etiam Budæo inſtituere ali
quid, auctorem, quaſiq́ue conditorem alicuius rei fie- ri, exemplũmque poſteritati relinquere. Porrò inſti- tuere,& inueſtire, iuxta traditionem Feudiſtarũ, idem ſonant, niſi quòd quis inſtitui dicitur præſentialiter, inueſtiri autem etiam abſens: hoc eſt, in poſſeſsio- nem ſtatui, vel poni. Vnde inſtitui dicuntur heredes, ab aliquo in hereditatem ducti,& hoc in primo gra- du. D. de vul. ſubſtitu. L.. in prin. Subſtitui verò, qui in locum inſtitutorum deficientium, id eſt, morientium, ad hereditatem inſtituuntur. vt in ſubſtitutione pupil- lari. Inſtitution. de pupil. ſubſti. in princip. Obſeruan dum, quòd non tantùm inſtituere heredem, ſed etiam creare& facere dicimus. Nihil enim refert, quibus verbis deſignetur inſtitutio, vtrum dicatur, Heredem facio, vel volo, vel mando, vel cupio: an, Heres eſto, vel erit. l. quoniã indignum. C. de teſtam. Quinimo& parentes ſi dicãt, Relinquo liberis meis omnia bona mea: ſatis eſſe Se eura inſtitutionem: qui niſihoc titulo relinquant liberis legitimam, adeò corruit te- ſtamentum, vt non ſit opus expugnare per querelam i noffici oſi.S. ad hæc aliu- quoque capitulũ. Nouel. Vt
cu⅜um de appellat. cog. nam hoc titulo,& honeſtius,&
commodius tribui ſolent hereditates, quippe quòd magis honorari céſentur inſtituti, quàm legatarij. D. Sed etſi porti o. D. de leg. præſtan. Inſtituerc, aliàs eſt incipere. Cicero pro Cluentio: Quęſo inquit, vt me, iudices, ſicut facere inſtituiſtis, beni- gne attentéque audiatis. Aliàs,& propriè, Inſtituere, eſt ali quid grauiter decernere: vt Inſtituta maiorum. Aliàs denique accipitur pro docere: vnde Inſtitutio- nes iuris appellantur. Inſtituere vineas, in fundo ponere,& plantare ſignificat l. pen. D. Ioca. l.1.C. de rei vindic. Inſtitutiones in omnibus ſtudiis primum ſibi vendicare locum dubio procul neceſſe 4 ‚vtpote prima veſli- gia cuiuſque ſcientiæ mediocriter tradentes. Con- ſtitu. D. 2. S. itaque cùm dubio. Loquitur autem de in-
ſtitutionibus non tantúm iuris, verum etiam aliarum
diſciplinarum.
1
Inſtitutiones iuris ſimpliciter proponendæ ſunt tyroni-
bus. Conſtitut. D. 1. 1 Inſtitutus dicitur, qui in ipſo ſuccedendi gradu& ca pi- te conſtitutus eſt. Subſtitutus verò, qui ſubiungitur,
& ſubtus, hoc eſt, in ima cera ſcribitur. Vigl. in Inſtit. de vulg. ſubſtit. Hinc ab inſtitutis exheredatus, Aſub- ſtitutis præteritus. Item per contrarium, Ab inſtitu- tis præteritus, A ſubſtitutis exheredatus, legimus. Vt ſiteſtatorſcripſit, Titius& Seius heredes ſunto, Sem pronius autem filius meus exheres eſto, hoc eſt, exhe- redatus ab inſtitutis, id eſt, à patre, quatenus ad inſti- tutos attinet. Si verò dixerit: Titius& Seius ſihere- des non fuerint, Gaius heres eſto, vel Gaium ſubſti- tuo: hic nulla fit mentio Semproni] filij. Ergod ſubſti tutis, hoc eſt, quantum pertinet ad ſecundum gradum fubſtitutionis, præteritus eſt à patre. l.:. S. ſiventer. PD. de ventr. in poſ-mitten. Inſtructum tit. D. de inſtruct. inſtru. leg. D. eſt, quod fundi, aut alterius rei inſtrutæ legato continetur.
3 „.
o ij

1N S Inſtrumentum, quod per ſe nominatum eſt. Inſtruere accuſationem, vel actionem, vel litem eſt lite- ris, ac teſtibus, cæteriſque ad probandum neceſſariis eam adornare. Vnde inſtrumentum litis vocat Quin- tilianus, quicquid ad inſtruendam litem, id eſt, cauſ- ſam pertinet: quod nos Productionem dicimus. Inſtruméta, generaliter intelligi poſſunt ea omnia, qui- bus cauſſa inſtruitur, vt tam teſtimonia, quàm ſcri- pturæ inſtrumentorum loco habeantur, vt innuunt Paul. in l. i. de fid. inſtrum.& Vipianus inl. notionem. 5. inſtrumentorum. de verb. ſig. Specialiter tamen pro ſcripturis accipienda ſunt inttrumenta, quibus legi- rima ratione fides eſt adhibenda. Veluti quæ perta- belliones publicos ‚ſeu notarios, vt nunc vocamus, ſcribi ſolent. de quibus in Authent. de inſtrum. caut. Vel quæ willo, ſen annulo ſignatorio confirmantur ab Epiſcopo, Magiſtratu, aut etiam ab iis qui publici alicuius officij autoritatem habent indubitatam. Inſtrumenta domus quæ ſint, quæ relicta domo inſtru- cta, ad nouum dominum tranſcant, adnotauit luri- ſcoſ.in l. quæſitum eſt. S. ſi domus inſtrumentum ſit le- gatum. D. de fun. inſtru. Breuiter& præter imagines,&
affixa ſpolia, iſta etiam Paul. de inſtru. fund. adnota-
*
mas, Cétones, Siphones, Scalas ‚Perticas, Spongiãſ- que, quibus inſtrumentis domus contra vim ignis ad incertos caſus defenditur, ſqualor abluitur,& immun ditiæ purgantur.
Inſtrumètum eſt apparatus rerum diutius manſurarum ſine quibus exerceri poſſeſsio nequiret. Caſs ius dice- bat inſtrumenti ea eſſe, quæ ad tutelam domus perti- nerent. l. quæſitum. D. de inſtruc. vel inſtrum. leg.
Inſtrumento legato aliquando& perſonas legantiũ ne- ceſſe eſt inſpici, vt docęt Paul.in l. cùm de lanionis. D. de initru.
Inſtrumentum,& inſtructum ſeparantur toto titu. D. de inſtruct. inſtrumẽt que lega-Plenius eſt inſtructi, quã inſtrumenti legatum. l. inſtructum. D. de verborum ſignificat. l. 2. S. ſed ſi fundus. D. de inſtr. inſtrumentõ
ue legat.
Inſulæ, vt Feſtus ait, adpellatæ ſunt, quæ cõmunibus pa- rietibus non iunguntur cum vicinis circuitũque pu- blico, aut priuatò cinguntur ad ſimilitudinem terra- rum vndique aquis circundatarum. Harum fit mentio in innumeris Digeſtorum locis, cui adde quod Taci- tus lib. 15. refert. Neronem conſtituiſſe, vt ne commu- nione parietum, ſed propriis quæque domus muris ambirentur. Hinc
Inſularij Inſularum cuſtodes l.fin. D.de offic.præfec. Vi-
gil. l. 203.de verb. ſig. D.
Infularum in mari, vel flumine enatarum meminere l. 17. D. de leg. 3. l. 26. D. de except. rei iud. Plinius lib. 2. c. 86. Inſulas inl.ʒ3C. de appel. in mari Ægeo& lonio& circa Aſianum tractum intelligi oportet veluti Cycla das, Rhodum, Cyprum. eodem modo præſidẽ Inſula- rum intellige l. pen. C. vbi de cauſ.ſtat.& nouell. 8.& l. 4. de nauicul. lib. 11. CLç.
Inſulam ſolent doctores diuidere in Naturalem, Caſua- lem,& accidentalem. Per naturalem, intelligi volunt
dieSpecdlarie, Pepmaza: Canalesz Jarh Pene„Ha-
perpetuam. Caſualem verò appellant, quam nos dixi-
mus nat iuam. Et certè vtraque eſt naturalis. Inſuper habere, eſt contemnerę, negligere l. 43. D. dere- lig. l. 17. D. de iis quæ vt indig.
Integri reſtitutionẽ de finit Paulus li. 1. tit. 7. vt ſit redin tegrandæ rei, vel cauſſæactio. In integrum reſtituere quid l. i. C. de ſenté. paſſ.vide Reſtituere In integrum inſolidum l. 25. D. de re iudic. l. 122.& de verborum obligat. 4
Intendere hi dicuntur, qui rei diligenter incumbunt. Vnde cùm actor multa opera, intéẽdere& incumbere ſuæ petitioni debeat, Intentio pro Actione vſupata
1 N T
eſt l. ſi quis intentione ambigua. D. de iud. item I. 2. in rin. vbi eſt text. elegans 1. generaliter. D. de except. cum ſim. per Zaſ. citatis in l. qui ſe debere. de condi. cauſ. data, cauſ. non ſecuta. Sic Cicero docet, ſtatum cauſſæ,& conrrouerſiam conſiſtere in intentione& re ſponſione, id eſt, in actione& defenſione.
Intendere agere,& concludere l.·. D. ſivſusfr. pet.
Intentio pro voluntate,& mente l. 10. D. de ali. lega. In- tentio voluntatis 1.77.§. donationis. D. de leg. z.
Inter ſicarios pro de ſicariis Latini auctores dicũt Cice. pro Cluent. ln Q.: Sergij Senatoris eius, qui inter ſica. rios damnatus eſt.
Intentio, pro actione, quæ in iudicio intenditur, inſti- tuitúrve: aut certè pro libello actiönis.l. 66. D. deiu. dic. I. 9.§. prouide. D. ad exhiben. b
Intentio, eſt prima pars, cùm ſcilicet actor proponit,& facit litem: formaturque hæc actio ex driæ, id eſt, ex cauſſa. Depulſio eſt reſponſio rei, quæ ex continẽti ad refutandam cauſſam accipitur, iuxta Rhetorũ doctri- nam: quibus, Alciato indicante, accepta videri po- teſt continent ia cauſſæ. Nulli, inquit lex, audientia præbcatur, qui cauſſæ continent iam diuidit. C. de iu- dic. l. nulli. Doctores intentionem quãdoque pro Ex- ceptione, aduerſus ſermonis proprietatem accipiunt,
uamuis etiam alia ſignificet. Sciendũ etiam, quod intentio vel actio edita potius eſt luri ſconſultis ve- teribus(qui non ſecundum Pontificum, aut luſti- niani in Authenticis idioma, ſed ex ea lingua intelli- gendi ſunt, quæ apud doctos tempore ſuo in vſu erat) qui libellus Conuentionalis vulgò dicitur. Rubrica extra. de libel. oblation. Authent. offeratur. C. delit. conteſt.
Intercedere, id eſt, interponi,& interſeri l..S. minorem. D. de mino. vnde Intercalaris Dies, vide ſuprà Diesl. 98.D. verb. ſig. vbi Alciat.& alios vide, Iſidorum lib.ſ. Etymolog. ca. 1F. Et 1
Intercalaris verſus, qui frequenter repet itus poſt alios verſus interponitur.
Interçedere, aliès pro interuenire. l. fructus eſſe. S. diuor- tio facto. D. ſolut. matrimo.
Intercedere, alids pro contradicere, impedire. Papinia-
nus inl. fin. D. famil. erciſc. Si non intercedat, inquit. ætatis auxilium.
Intercedere, aliàs eſt interuenire conciliandi veliuuan- di gratia: ſicut fideiuſſores intercedere ſolẽt pro debi- tore.vel fidem ſuam pro aliis obligare l. z.& tototitu. D. ad S C. Velle. Hinc
Interceſſores pro fideiuſforibus I. 23. D. de hered. vend.
Intercedere propriè fuerat Tribunorum plebis, quibus ius intercedendi concedebatur. Nam in hoc creatos dicit Gellius, non vt ius dicerent, ſed vt intercederẽt opponerént que ſeſe iniuriis ac violentiis. Intercede- re enim poſt alia ſignificata, accipitur pro inhibere, coercere, vetare. Vnde interceſs ionem vulgò oppoſi-
tionèé dicimus. Cæſar bel. ciu.. Kefertur ſtatim(ait) interceſsione Tribunorum.
Intercidere ædes, aquæ ductus o D.uod vi aut clã. Ka-
tiones, codigillos 1. 1. S. fina. D. de fer. cor. l. 4.1.23·D· de falſ. b b
Intercipere lucri faciendi caufſa interuertere,& contre- ctare l. i.l. 44. D. de furt. l. pen. D. de li. cauſ. i dq; ea men te, vt lucretur, contractum. Hinc b
Interceptarum pecun iarum reus apud Suetonium in Do mitiano.vtuntur& in eandem ſignificationem,& ſen ſum luriſconfulti verbo, Interuertendi, l. 20. 1. 89. D. de furt. l. 8. D. de ſolut.
Interdicta à primisa quihus concipi ſolita eſſent, verbis
1- 5 3
nomen acceperunt, veluti Vti poſsidetis, cuius ver- ba referuntur l. r. D. vti pofsidetis.& apud Feſtum lib. 10. itẽ Vnde vi, vt li quet ex l.I. D. de vi,& vi arma- &, ex M. Cicerone in Orat. pro Cecinna.Similiter
Qu

1 N IT
Quorum bonorum, Quor. leg. Vtrubi, Quod vi, aut clam. Quod Precario.& vide infrà hoc lib.
Interdicere quandoque interloqui, quãdoque prohibere ſonat. Vnde
Interdictum pro prohibitione dixit Paulus lib. z. Sent. titu. 10.& apud Horatium in Sermonibus. Interdicto, huic adimat ius Prætor, id eſt, interdictione bonorũ.
Interdicta adpellarunt veteres formulas& conceptio-
nes verborum, quibus prætor aut iubebat quidfieri, aut fieri vetabat, quod tum maximè fiebat, cũ de poſ- ſeſsione, aut Auoſlänter aliquos contentio erat. Inſtit. de interd. in princip. Quò alludens Cicero ad Volu- mnium. Vrbanitatis ait poſſeſsionem, amabo, qui- buſvis interdictis defendamus. Planè Iſido. li.ſ. Etym. ca. 24·Interdictum definit, quod à iudice non in per- petuum, ſed pro reformando momento ad tépusi nte- rim dicitur falua propoſitione actionis. Sũt qui à pro- hibitione ductũ magis eſſe putent. Interdictis poſſeſ-
ſores tuetur Prætor. Nam veluti poſſeſſoria interdicta de ſeruitutibus danturl. fI. D. de ſeruit.
Interdicere, interdicto vti,& experiri I. 1.§. pen. de via publi. l.z. S. ſiquid. de tab. exhib. D. l. pen. D ne quid in loc. pub.& alibi. M. Pabius li. 3.c. 6. Non debuiſti, ait interdicere, ſed petere. b
Interdicere, id eſt, interdictũ dare,& proponere l. vnic.
,ſT. ull, iagur tinen
— 21 der mentionem aat
fermonit poprien
*
4 44 MWnincet
4
. 14 atius elt r
4* 3 roattact
cus idioma, ſederes] a D.·vt in flu.pub.& alibi.—
dud doctos temper 4 b Interdicti in tit. D. de interd.& releg. ſunt quibus, vrbe,
ionalii mig A patria, regionéve aliqua interdictum eſt. Eſt autem
lrlon Authenr, oi n interdictio aquæ,& ignis, eſt&rei certæ interdictio, * 1& negotiationis, profeſsionis, aduocationis 1.9. D. de
werponi Kimeſ pæœn. l. fi. D. de iniur. l. 6. D. de extr. crimi. l.i. D. de offic.
oa eeha- præfec.vrbi.
Intercalaris Dies,i
Interdici bonis, qui adminiſtratione bonorum ſuorum obid imerdisSparur„quòd neque modũ neque finem expenſarum facerent: cuius interdictionis verba ſol- lennia refert Paulus lib. z. Sent. Exempla huius locu- tionis l. 6. D. de verborum obligat. l. 8. D. de teſta.& alibi ſæpe. b b
Interdictum eccleſiaſticum quid ſit,& quid ab excom- municatione diſtet, vide c. ex parte. de verb. ſig.& vi- de extrà de ſententia excommunicat. in antiq.&in 6.
11 FO RXMVLEAE INTERDICTI DE nteruenire emi b 3 0 NTIP PRODIGI.
ffores intercttaſ QVvANDO TIBI BONA PATRRNA, AVTTAOYE
NEQAVITIA TVA DISPRRDIS, LIBEROSQVYE
TVOS AD EGESTATEM PERRDVCIS, OB EAM
REM TIBI AERE(alids ca re)coMuMERCIOQVE
INTERDICO.Moribus per Prætorem bonis hoc mo
do interdici ſolitum ait Paulus lib. 3. Senten.tit. 4.
Mulieri quoque luxuriosè viuenti, bonis interdici
poſſe idem ibidem ait.
8* A 48 lat.& 41103 vnice, aui frequenter a* at . 444 85.4
iateruenirefma nunmo. contradicere inpe Lerciſc. Si mamt
denuntiationes vel prohibitiones quædam inter duos controuertentes obiter dictæ. S.ſunt tamen. Inſtitu. de interdict. Quo loco Iuſtinianus etymon interdicti nõ tractat: ſed alluſione quadam nos in cognitionem in- terdictorum ſummatim perduceretentat. Quanquam & quædam exemplaria, pro his verbis, I NTERDVOS habent NTERIM, vt teſtis eſt Alc. Quare Bartolus quidem rectè dicit, Interdicta ſub Edictis contineri: ſed diffinitio eius, quam de interdictis tractat, ali- quantò latius eſt explicanda, in l. i. in prin. D. de op. no. nunc. ſicq́ue ceſſabit abſurditas, quæ Alciato ea in re diſplicet. b Interdicta itaque dicuntur, quaſi non perpetuæ, ſed ad tẽépus interim dictæ ſententiæ de poſſeſ- sionibus qua- rum adiudicatio tantiſper durat, donec de iure pro- prietatis pronuntietur. Nam euicto dom inio, mox ſe- quetur poſſeſsio. Quare dicebantur olim interdicta
Interdicta velut ſpecies edictorum, adpellantur, quaſi,
1 NT 107
reddi, vt momentanea quadam cognitione dirimeren tur controuerſiæ, præſertim poſſeſsionum. Item dice- bantur pronuntiari, inl. 1.§. nũciatio. D. de oper. nou. nuncia. Quibus ex cauſsis, inquit VIlpianus, interdi- cta pronuntiantur. Item, dicebantur edi. in l. z. in fi. D. quorum legato. Et hanc ſignificationẽ ſecundũ mate- riæ conditionem vſus optinuit, vt Iuſtinianus quoque di cit in§. ſunt tamen qui putant. Inſtit. de interdict.
Interdicta igitur per quàm vtiliter ad tuẽdam poſſeſsio- nem introducta ſunt. Cùm enim ab olim duriſsimæ
poſſeſsionis eſſent controuerſiæ, quòd vnuſquiſque cõmodũ eius ambiret, deficientibus ciuilibus actio- num formulis, Prætorex bono& æquo ad dirimendã rixarum occaſionem, interdicta reddere cœpit. Sup- plẽdum enim hic fuerat ius Ciuile, cuius auctores ob
implicitatem illorum temporum, cùm tam varias de poſſeſsione contentiones nondum vidiſſent, nihil mi randũ, quòd nullas eo nomine perſecutiones ſtatue- rint. Porrò commodum erat poſsidere.§. cémodum. Inſtit. de interdictis. Commodum verò poſsidendi, (quod tantam diſcordiã parere ſolebat,& nunc quo- que parit)verſatur Primùũm in percipiendis fructibus rei poſſeſſæ: Deinde, in euitando probationis onere. Cům enim coniectura ſit, eum qui poſsidet, iure poſ- ſidere, fit, vt poſſeſsio in loco remanere debeat, niſi actor ſuam eſſe legit imè probauerit. Vnde dici ſolet, Cùm obſcura ſunt vtriuſque lura, pro poſsidente iudi candum eſſe.§.retinendæ. Inſt. de interd. Quò magis igitur vnuſquiſque animaduertebat, ſelicé litis exi- tum ſeſe conſecuturum, ſi poſsideret, hoc auidius de poſſeſsione contendebat, etiam cum diſcrimine cor- poris vſque ad arma. Qꝑare Prætor vt intercederet, ne violenter res terminaretur, interdicta propoſuit, for- mulis quibuſdam atque conceptionibus verborũ, qui- bus iubebat aut prohibebat aliquid circa poſſeſsions præſertim, tametſi in proprietatis quoque cauſſa red- debantur aliquando. inſtit. de interdict. in prin. Paul. in 1. 2.§. quædam-D. eo tit.
Interdicti adpellatio obſcura eſt iis, qui rem ex antiqui-
tate non ſatis fideliter perpendunt. Ecce autem: ſicut duplex cẽſetur bonorum poſſeſsio: videlicet, Edicta- lis& Decretalis: ita docendi gratia ſtatuamus duplex hac conſideratione interdictũ, ſci licet Edictale, quod prætoriis edictis proponitur, vt ſciant omnes ea for- ma poſſe implorari:& Decretale, quod Prætor pro re nata implorantibus decreuit: ſicut noſtrorum magi- ſtratuum interdicta ſunt decretalia, exemplo edictorũ prætoriorũ, quoties hodie ad vſum rei incidentis ad- commodantur. Et iſta obſeruatio magnam tibi lucem adfert, quoties legis iſtas voces, Prætor interdictum proponit. Item, Cum quo interdicit: ſcilicet, aduerſa- rio. Item, Sed ſimul veniant ad interdictum mouen- dum. ltem, Vim fieri interdicam: Cùm tamen iam ſit propoſitum interdictum. Item, Quolibet poſtulante,
. interdicitur. l. prima. D. de locis& itineribus publi-
cis. l. ſecunda. S. reſtituas. D. ne quid in locis vel itine ribus publicis fiat. l. 1. D. vt in flum. publ.& alibi ſæpe.
Interdictum autem de arboribus cædédis, de glande le-
gẽda, detigno iniuncto ex legibus XI I. Tab. deſcen diſſe conſtat, vt docui lib. 4. veteris luriſprudent. I. 11. 20.& 21. quod ſcire vanum non eſt, quo in genere latet vis quam alibi, Deo volente, expendemus,& excu- tiemus.
Interdictorum perſecutiones non ſolùm ſecundum for-
mam actionis, verum etiã adimitationem antiquita- tis inhibendo cum clauſula citatoria expediri& poſ- ſunt,& ſolét. Ergo, ſicut olim erat ingens vtilitas vti interdictis: quoniam tangebatur læſa aduerſari) con- ſcientia per mandatũ Prætoris,& ſæpiſsimè à moleſtz tionibus deſiſtebat, vt nullo alio ſumptu,& iudicio eſſet opus ita& hoc ſeculo eadé vis eſt mandatorum o iij

1 NT
judicialium, quibus frequenter ſolent iniqui homi- nes terreri: Quia ordinatio Dei eſt,& tacitam in ſe vim habet.
Interdictionem ignis& aquæ maximam pœnam exiſti-
mabant. Quum enim earum rerum vſu in hac vita ne- mo carere poſsit, perinde habebant, ac ſi eſſet is, qui eam ſententiam excepiſſet, morte multatus. Veteres
enim cùm veram Dei creationẽ non ſatis perciperẽt,
arbitrabantur his duobus elemẽtis, igni& aqua, pro- duci omnium animantiũ vitam. Ideò nuptiarũ fœde- ra interuentu ignis& aquæ celebrabantur. l.pen. D. de don. inter vir.& vxor. De hoc genere pœnæ loquitur Lactantius lib. 2. Inſtitut. diuinar. ca. 1. In cuius locũ ſucceſsit deportatio l. 2. D. de pœnis. Alciatus in J.
Gallus. S.& quid ſi tantum. D. de lib.& poſthu. putat
aquæ& ignis interdi tionem,& deportationem di- uerſa eſſe: quæ tamen æquiparari veriſimilius eſt per d. l.2. D. de pœnis. b
Interdictum olim nihil aliud erat, quàm quædam ſolen-
nis conceprio verborum, quibus prætor aliquid fieri
iubebat, vel prohibebat, quod& ſupraà docui, quod tũc
maximè faciebat, cùm de poſſeſsione, vel quaſi poſ- ſeſsione inter ali quos contendebatur, vt Inſtitut. de interdict. circa princip.& D. eo. tĩtu.& di citur inter- dictum, quaſi interim, vel inter duos dictum, vel red- ditum, vt Inſtit. eo. titu. S. ſunt tamen. in fin. vel ſecun- dum aliquos dicitur ab interdicédo, id eſt, prohiben- do, quod non placet, cùm per interdicta non ſemper prohibeat, imò aliquando ali quid fieri iubeat iudex, vt Inſtit. eo-titu.§. i. Differebat autem interdictum ab actione, quia ſolennitas actionum erat inducta de iu- re ciuili, interdictum autem X iure prætorio. Vel ſe- cundum Azonem, quia in actione verborum ſolenni- tas non formabatur in ſingulorum perſonis, ſed erant generaliter in omniũ perſonis formata ſ olenniter ver- ba. In interdictis autem quot erant homines, qui vole bant eam proponere, tot eis deſiderantibus,& peten- tibus formabantur verborum ſolennitates, vel con- ceptiones, quibus contra ſuos aduerſarios in cauſsis ſuis vtebantur, quas interdicta vocabant. de hoc not. Inſtitut. eo. tit. in princip.& D. eo. ſuper Rubrica. Ho- die autem inter actiones& interdicta nulla eſt diffe- rentia, vt Inſtit. eo.titu. S. fin.
Interdictum igitur eſt actio in factum prætoria, id eſt, à
Prætore inuenta. Et aliquod nomẽ ſortitur ab inuen- tore, vt Saluianum. Aliquod à principio formæ ver- borum: Quorum bonorum, Quorum legatorum, Vti poſsidetis. Aliud à materia, de qua tractat, nomen ac- cipit: vt ne quid in loco ſacro fiat: de locis& itineri- bus publicis: vt ne quid in loco publico& itinere pu- blico fiat: de loco publico fruendo,&c. Vnde
Interdictorum aliud petitorium, aliud poſſeſſoriũ, aliud
mixtum. De petitorio. D. eod. titu. 1. interdictorum. S. quædam. De mixto. D. de aqua quotid.& æſtiu. l. 1. 8. fina. De poſſeſſorio. Inſtitut. eodem titu. s. ſequens di- uiſio. Et huius interdicti tria ſunt membra: quia aliud
interdictum poſſeſſorium datur pro adipiſcenda poſ-
ſeſsione: Aliud pro recuperanda:& tertium pro reti- nenda. Primum competit ei, qui non fuit antè nactus poſſeſsionem,& illud, nempe interdictum adipiſcen- dæ poſſeſsionis, eſttriplex, ſcilicet, Quorum bono- rum, Quorum legatorum,& Saluianum. Primum com petit heredi, vel filio emancipato pro poſſeſsione he- reditatis à Prætore petita. Nam filius emancipatus de iure Ciuili non admittebatur ad hereditatem pater- nam, ſcilicet, quia emancipatus ita eſt filius, ſicut in patria poteſtate exiſtens: ideò Prætores(id eſt, magi- ſtratus à populo KRomano creati gratia emendandi de fectus Legis duodecim Tabularum ſecundum æqui- tatem, dum tamen non tollerent diſpoſitionẽé luris ci- uilis) ſtatuerunt Iure Prætorio emancipatum ad res
1 N I vniuerſas corporales,& non ad iura incorporalia. Et datur directũ de iure Prætorio, vtile verò de Jure Ci- uili. Is autem eſt effectus huius interdicti, vt ex eo ſ- lius emancipatus agere poſsit contra poſſeſſorem re-
rum paternarum, ſic concludendo: Petotalem cõdem nari ad dandũ mihi talem rem, cuius heres factus ſum de iure Prætorio. Secundum, ſcilicet, Quorum legato
rum, competit heredi contra legatarios, qui propria auctoritate legata apprehendunt, quorum ipſe debet eſſe diſtributor, poſtquàm Falcidiã deduxit. Vnde ali-
quis habet tres filios,& domum,& vineam: Domum
legat primo, ſecundo vineam,& tertium heredè vni-
uerſalem inſtituit, qui nihil reperit in hereditate. Pe-
bet ergò tertius habere Palcidiam, id eſt, quartã par- tem hereditatis,& ſic, deducta quarta parte, à domo,& d vinea, ille tertius diſtribuit aliis filiis, primo& fe- cundo, legata reſidua, de manu ſua, quæ ipſſ propria auctoritate non debent apprehendere. Eſt ergo effe- ctus huius interdicti, quòd petat legatarios condem-
nari in omnibus legatis reſtituẽdis, quorũ ipſe heres
eſt. D. quor. lega. Tertium, ſcilicet Saluianum, com-
petit locatori contra inquifinum, qui deportat bona ſua de hoſpitio ſibi locato, nec reducit ad priſtinum ſtatum: quia omnia obligata ſunt hoſpiti tacitè pro
mercede l. I. D. de Saluia. edict. Secũdum, ſcili cet pro
recuperanda poſſeſsione,& hoc tripliciter: ſcilicet,
Vnde vi, de poſſeſsione immobili: vi bonorum rapto- rum, ſpoliato re mobili:& quod vi aut clàm, contra eum, qui in ſolo alicuius ædificauit. Tertium, ſeili- cet, pro retinenda poſſeſsione interdictum poſſeſſoriũ cõpetit contra moleſtantem aliquem in poſſeſsione: & eſt duplex, ſcilicet, Vti poſsidetis, quod competit inter duos, qui eandem rem immobilem contendunt poſsidere:& vtrubi: quod gratia poſſeſgionis eſt inter duos, ſuper re mobili. De his vide gloſſquartã&ſepti- mã in c. Paſtoralis. De cauſſa poſſeſsionis& propriet. vbi plenè. Et nota optimam Gloſſam,& magiſtraà, in
I. ſiquis intantam. C. vnde vi.vbi ponuntur multi ca- ſus, in quibus quis non incidit in pœnam huius nouę
conſtitutionis, ſi quis intantam. Non enim dicitur
agi vnde vi, ſed ex illa conſtitutione. Interdictorum etiam quædam ſunt publica ‚quędam pri- uata. Quædã ſimplicia, in quibus alter eſt Actor,&al-
ter Reus, vt ſunt Keſtitutoria,& Exhibitoria. Ité pro- hibitoria, De arboribus cædendis. Quædam duplicia, in quibus par vtriuſque litigatoris conditio eſt, nec quiſquã Actor vel Reus pręcipuè intelligitur, ſed qui- libet tam rei, quàm actoris partes ſuſtinet, vt Vti poſ- ſidetis. Inſti. de interdict. S.tertia.& S§. duplicia.& D. eo. ti. l.=-vbi de hoc.& in l.3. eoiti. Hæ& ali plures in⸗ terdictorũ diui ſion es ponũtur, quæ ſunt, de Iibero ho- mine exhibendo: ne quid fiat in loco ſacro, ſancto,& religioſo, in ſfumine, ripave,& in ffumine publico: de cloacis publicis&c.vt infrà de ſingulis dicetur in lo- cis ſuis. Sunt auté interdicta publica nouẽ in vniuer- ſum, ſecundũ Spe. in tract. libellorũ, tit. de cauſ. poſſeſ. & proprie.. quia verGô. Alia omnia ſunt interdicta pri- uata, quia propter vtilitaté priuatã inducta,& ſunt in totũ 28. ſecundũ Spe.ibid.s. priuata. Itẽ interdictum generale dicitur, quãdo regnum, terra, aut villa inter- dicitur. Particulare verò, quãdo vna Eccleſia interdi- citur,& hoc modo ſume do interdictum pro cenſura eccſeſiaſtica. Sed tum alio ſenſu accipitur quàm in ti- tu. D.& C. de interdict. Nam hoc loco eſt ſententia. iudice lata, quę diuina officia palàm prohibet celebra ri Eſtque duplex, generale& ſpeciale, Geminiano c. ſi ſententia. de ſent. excommu. lib..
Interdictorum quædam in præſens, quædam in præteri-
tum referuntur. In præſens, vt Vti poſsidetis: in præte- ritum, ut De itinere, actũque,& Deaqua æſtiua. Item
1. Interdictorum quædam annalia ſunt, quædam perpetua.
1.1. D

Ipprehendkr.
§0 der. 4 lerni ₰ 1 bezr 20 Murettite 6. 33, 98 1
1
c ⸗†
er
ano, nec ntde nn Ddlgun drw‚ Auia. edict.ccüth luoae, K hoc nil uoae immodiliaih nobili: Kodnm
licuius xdihcauit.
pdeſiione imteräd dleſtantem alicgen err, Vii poſaiddeti 1 adem rem immodil di:quod gratiapofe i dili. De his videglol i De caufſi poffeſiio 4 rimam Guin r Crade vi.-bipoai non incidit inct quis intantan. N a lla conſtitutioc. qurdam ſunt puli 2⸗ cia, in Auibusalr 1 Kitutoria,& Eül d busc rdendis d 1 ſque litigatoic 1 Leus pescipus m. actoris paftes lil e erdict. 5.tertia.4“ 4 Kin 1.zeoti E! 4 qurld 1 ¹
es donutuf,
c4
auid fut inlocoſ N* b
1 NT 1.1. D. de interdict. ſeu extraod. act.
Interdicta noxalia ea ſunt, quę ob delictum eorum, quos
in poteſtate habemus, dantur, veluti cùm deiecerunt„ aut vi aut clàm opus fecerunt.l. interdicta. D. eo. titu.
Interdictum, de aqua quotidiana,& æſtiua datur habéti
ius aquæ quotidianæ vel etiã æſtiuæ ducendæ ad præ-
dia ſua: cùm aliquis ducere prohibetur. D. eo. titu. l.. in prin.& quòd interdictum ali quando ſit prohibito-
rium, aliquando reſtitutorium, vt ſequitur, de hoc eſt caſus in d. l.1.§.1.& eſt prohibitoriũ& retinendæ poſ- ſeſsionis. Quandoque autem eſt reſtitutorium, ſecun dum Spe. ibidem ver. alio modo.&§. præalleg. vbi ſub- dit prætor: Quotidiana autem aqua non tantùm illa eſt, quæ quoti die ducitur: ſed illa eſt, qua quis quoti- die poteſt vti ſi velit. Duo autem ſunt genera aquarũ, quæ differunt. Quotidiana, quæ duci ſolet aſsiduè, etiãſi aliquãdo ducta non eſt. Ea quoque dicitur quo- tidiana, cuius ſeruitus intermiſsione temporis diuiſa eſt. Sed aqua æſtiua ea eſt, qua eſtate vti expedit, ſicut dicuntur veſtimẽta æſtiua, ſaltus eſtiui caſtra æſtiua, quibus interdum hyeme: plerunque tamen æſtate vti- mur, vt habetur in l. præallega. in principio.
Interdictum de aqua de caſtello ducenda, datur habenti
ius ducendi aquã de canali, vel caſtello, quod eſt di- minutiuum à canna, ad irrigãdum. Vide Spec. vbi ſu- prà, qui dicit hoc interdictum haberi,& bene. D. de aqua quotid.& æſtiu. l. 1.§. ait Prætor. 2. de 8 dic, vt ibi.& in 3. S.& ſeq. vſque ad fin. l.vbi dicitur, hoc inter. dictum neceſſariò propoſitum eſt. Nam quia ſuperio- ra interdicta ad eos pertinent, qui à capite ducunt &c. Æquiſsimum viſum eſt ei quoque qui ex caſtello ducit(id eſt, ex eo receptaculo, quod aquam publicã ſuſcipit)interdictum dari, idque à Principe concedi-
tur. alij nulli competit ius aquæ dandæ. Vide ibi pul-
chrum textum.
Interdictum de arboribus cædẽdis datur contra eos, qui
habent arbores, quarum folia pendent ſuper ædificia
vel agrum, ita quòd eis damnũ inferant,& conſulitur
eis, quòd huiuſmodi arbores ſuccidant,& ligna tol- lant,& eas deglobent à terra vſque ad 15. pedes. Idem eſt, ſi per radices minatur periculum, vt l. 1. C. de inter dict. Et hoc interdictum prohibitorium eſt. Si autẽé ar- bores ædibus alienis impendant, vtrum totas iubeat Prætor adimi, an verò id ſolùm, quod ſuprà extiterit? Kutilius ait à ſtipite excidendas: id que pleriſque vide tur verius. Et mf adimeret dominus arborem: Labeo ait, permitti ei, cui arbor officit, ſivelit, ſuccidere
cam, lignãque curtarc, vt eſt textus in l. 1.S. hoc inter-
dictum. D. eo.titu.vbi ſubditur in s. ſeq. Arboris appel latione etiam vites continentur. Non ſolùm autẽé do- mino ædium: ſedetiam ei, qui vſumfructum habet, competit hoc interdictum, vt ibidi.
Interdictum de Cloacis priuatis reficiendis. Si volens
uis ſuam cloacam priuatam, vel etiam publicam vel ſtulas meatus reficere, vel purgare, vel de nouo face- re, ab alio prohibetur, tunc proui ſum eſt ei de interdi cto de cloacis, quod eſt interdictum publicè deputa- tum& priuatum, de priuatis cloacis,& eſt prohibito rium. Etiam eſt liul reſtitutorium, ſcilicet quod da- tur contra immittentem in cloacam meam vel publi- cam:vel quod immiſſum in cloacam impedit: vel quo iubetur auferri, quod immiſſum eſt, vt D. de cloacis. l. 1.§..&§. deinde.&§. cloacæ. l. f.eo. titu.& Spec. ibidẽ ver.Porrò. vide ſuprà, Cloaca.
Interdictum de aqua pluuia arcéẽda, vel de zzu pluuia.
imò non eſt interdictum, ſed actio ciuilis deſcendens ex lege XII. Tabularum. vt D. de aqua pluuia arcen-
da. l. ſi vſus fructus,& ibi not. ſuper verbo, Legitima.
vbi allegatur l. Labeo. D. de ſta. li.& dicit ĩbi text. Sed etſi fructuarius opus fecerit, per quod aqua pluuia ali cui noceat, erit quidem actio legitima cum domino
IN T 108
proprietatis, an verò etiam vtilis in fructuarium actio aquæ pluuiæ arcendæ ſit danda, quæſitum eſt:& ma- gis eſt, vt detur, ſupple, dicendum. Si ergò facis ali- quod opus in fundo tuo, propter quod aqua pluuia no- cere poteſt fundo vicini tui, datur cõtrate actio aquæ pluuiæ arcendæ, per quam tuis expenſis opus teneris deſtruere,& damnum contingens emendare. Si ver Pſeldeas opus ab alio factum, teneris patientiã præ-
are, vt deſtruatur. ar. l.& 2. 5. 3. in fi.& I. ſi tertius co- lonus, alids, vicinus. S. Celſus ſcribit. ver. Si quis alius. D. eo. titu.& Specul. ibidem. Et dicit Vlpianus in l. prima, in principio. D. eodem. Aquam pluuiam dici- mus, quæ de cœlo cadit,& quæ imbre excreſeit, ſiue per ſe hæc aqua cœleſtis noceat, ſiue cum alia mixta ſit. Et ſequitur ibi ſtatim: Hæc autem actio locum ha- bet in damno nondum facto, opere tamen iam facto, ex quo damnum timetur, toti éſ que locum habet, quo- ties manufacto pels agro aqua nocitura eſt, id eſt, cùm quis manu fecerit, quò aliter flueret, quàm natu- ra ſoleret, ſi fortè mutando(alids immittendo) eam, aut maiorem fecerit, aut citatiorem vel rapidiorem, aut vehementiorem, aut ſi comprimendo redundare
fecerit eam. Nam ſi naturà aqua noceat, ea actione nõ
cõtinetur,& inea lege dicitur: De eo opere, quod agri colendi cauſſa aratro fit, Quintus Mutius aĩt nõ com
petere hanc actionem. sciendum autem actioné aquæ
pluuiæ arcendæ non in rem, ſed perſonalem eſſe.l. ſi cert. D. de aqua& aqua pluu. arcend.
Interdictum de fonte eſt, quod datur ei, qui duxit aquam
de fonte hoc anno nec vi, nec clàm, nec precario de al terius fonte. vt D. co. tit. de fonte. l. i. in princ. vel lacu, puteo, piſcina, foſſa, ſtagno. Hoc interdictum proponi tur ei, qui fontana aqua vti prohibetur, ſiue haurire, ſiue pecus ad eam appellere. l.vnica. præalleg. in prin. Et de iſtis omnibus ſeruitutibus datur hoc interdi- ctum, ſi tamen perpetua ſit cauſſa, vt colligitur ex§.1. d. l.vnicæ.& s. hoc interdictum de ciſterna. in ver. De- nique, à contrario ſenſu. Non autem datur reſciſſoria actio.vt d.s.hoc interdictũ, vbi dicitur, quòd de ciſter na non competit. Nam ciſterna non habet perpetuam cauſſam, nec viuã habet aquam. Ex quo apparet in his exigendum vt viua aqua ſtCifterna autem imbribus cõcipiuntur. Cætera vide in d. l.vnica. D. de fonte.vbi
dicitur in fi. l. de lacu, puteo,& piſcina reficiédis, pur-
gandis interdictum cõpetit.& omnibus perſonis da- tur, quibus illuùd de aqua æſtiua.
Interdictum fraudatorium eſt, quo tutoris creditor pu-
pillo tenetur l. 6⁷. D. ad§ C. Treb. vt ſi eũ cõſiliis frau dum participaſſeconſtabit, vt fraudaretur. De hoc in- terdi cto habetur D. de ſol. l. pupilli. circa prin. Huius effectus eſt, vt alienata in ranlem creditorum vel pu- pilli reſcindat. Hoc interdicto tenetur, qui fraudem participãdo emit à creditore qui nõ ſit ſoluendo. me- lius fortè diceretur à debitore,& vide l. 7. D. ad Tre.
Interdictum de glande legenda velalio fructu, datur ei,
cuius glans vel alius fructus in fundum alienum ceci derit. vt l.vnica. D. eo. tit. de gland. leg. vt ſingulo ter- tio die legere,& exportare liceat. Et glandis nomine omnes fructus continentur, vt dicitur in fi. eiuſdem l. vnicæ.— b
Interdictum de itinere, actüque priuato reſtituédo pro-
hibitorium, adtuendas tantummodò ruſticas ſerui- tutes, datur contra prohibentes aliquem vti ſeruitute ſua.vt D. eo. titu. l. I. 6. 1.& datur confeſſoria cõtra ne- gantem ſeruitutem, vt I. ſi fortè. S. ſciendum. D. ſi ſer. ven. Et etiam aduerſus eum, qui alium iniuſtè prohi- bet ſua vti ſeruitute. Imò etiam tunc datur cõfeſſoria, vt d.S.ſciendum.l. præalleg. Vnde datur mihi, quia in
itinere, actu velvia priuata vſus ſum hoc anno trigin-
ta diebus nonvi, nõ clàm, non precario, vt D. eo.tit.. 1.5.hoc interdicto.& hoc fi fuerit iure ſeruitutis, alias o iiij

1N I. ſecas. vt D. de aqua piu. arcen. l.. in fin.& ideò à te non debeo prohiberi, quò minus vtar interim, vel tanto tẽpore, quoaduſque de ſeruitute cõſtet. Ait enim brę- tor: quo itinere, actùque priuato, de quo agitur, hoc anno nec vi, nec clã, nec precario ab aduerſario vſus
es, quò minus ita vtaris, vim fieri veto, vt D. eo. titu. l. b
1. inprin. Intordicum de libero homine exhibẽdo cõpetit vnicui que de populo ad petendũ in Pubiles hominèé liberũ, contra& aduerſus eum, qui liberum hominẽ inuitum captũ dolo malo detinet in ſeruitute. Et proponicur hoc interdictum tuédælibertatis cauſſa, videlicet ne homines liberi retineantur à quoquã, pro exhibitio- ne facienda, vt homo producatur in publicum,& tan- Pendiaeidendigee hominis facultas præbeatur. Et ex-
ibere eſt extra ſecretũ habere. D. eo.tit. l.3.§. ait præ-
tor. Hoc etiã interdictum cõpetit aduerſus abſenté,vt in †præalleg. S.·& à quocunque hoc interdictuũ pro- poni poteſt, quia cuilibet de populo cõpetit,& cuiuſ- libet intereſt ne hog fat. Nemoenim prohibendus eſt libertati fauere, vt ea l. S. hoc interdictũ. 1I.& nihilomi nus lex facit accuſari, vt eo.tit. l. 1· in prin. vbi textus inquit: Quem liberũ dolo malo retines„exhibeas.& D. ad l. Fabiã de pla. l. nõ ſtatim. 5. fi.& C. co. l. ſi fratrẽ. Interdictum de liberis exhibendis, ſeu deducédis datur patribus; vel arentibus cõtra eos, quã liberos vel ne- potes in poteſtate eorum exiſtentes, ſine eorum volun tate detinent. Vnde l. 1. D. eo.tit. ſic ait: Ait Prætor, qui quæve in poteſtate Lucij Titij eſt, ſiis, cdve apud te eſt, doldve malo tuo factũ eſt, quò minus apud te eſſet, ita eum, eämvc exhibeas. Hoc interdictum,& illud de vxore deducenda nõ ſolùm ſunt exhibitoria, ſed etiã deductoria, ſeu deductiua, quia per ea vxor,& liberi nõ tantùm exhibentur, ſed etiã deducuntur. vt D. eo. titu. l. 3.§.1.·& de interdicto de vxore poſtea dicetur. Interdictum de migrando datur inquilino, vt ipſeliberè cũ rebus ſuis poſsit de habitatione migrare, ſitamen locatori ſatisfaciat,& de penſione totius temporis. vt D. eo. titu. l. 1. S. ſi penſio.& de damno ſi quod in domo conducta dederit. Sed etiam gratuitò inquilino da- tur, colono autem non datur, vt D. eo-titu. l. ·S. 1. ſed aliâs ei iuxta ordinem iudicis ſubuenitur, ſivelit non dico migrare, ſed colonariam poſt tempus exactum derelinquere. Diciturenim in textu: Hoc interdictum Proponiturinquiltno ‚qui, ſoluta penſione, vult mi- grare. N am colong non competit, cui etiam extra or- dinem ſubueniri poteſt. Ergo infrequẽs eſt hoc inter- dictum. Si tamen gratuitam quis habitationẽé habet, hoc interdictum vtile ei competit. Interdictum de mortuo inferendo habet locum, vt quis non prohibeatur mortuum inferre,& ſepelire, quò li- cet ei inferre,& ſepelire, vt D. eo. tit. l. i. in princ. vt ſi in via prohibeatur vel ſepulchrum ædificare, vel lapi- des ad ædificandum per fundum ducere, vt D. codem titu. l.1.s. Prætor ait.& S. ſi iter mihi.§. vim habere.& S. fi.& c. Interdictum mométaneæ poſſeſsionis eſt, quo agitur de oſſeſsione retinenda, ſicut Vti poſsidetis, vt D.vri poſs-l. 1. 5-.& Vtrubi. de quibus int᷑rà dicetur. vel quo agitur de poſſeſsi one adipi ſcenda, vt D. quorum bo- norum. l...ä.vt eſt Quorum bonorum, Quor. legato-
rum. vel quo agitur de poſſeſsione recuꝑerauda, vt vn-
de vi. D. eo. ti. l. 1.§.. Et dicuntur momentaneæpoſſeſ- ſiones, quia licet optineat aliquis in poſſeſsione, ta- men continuò elapfo momento, ſuccumbere poterit in iudicio proprietatis, vt C. ſide momen. poffeſsio. fuerit appella. l. 1.& quòd hæc ſint interdicta momen taneæ poſſeſsionis, dic vt no. C. qui legit. perſo. ha- bent in iudicio ſtandi.l. momentaneæ. Et naturam il lorum prædictorum proſequere. vt not. inc. paſtoralis de cau. poſ.& propri·& Inſtit. de interdictis, per totũ,
1 N 1 prout eti ã ſuprà dictum eſt, in prin. de interdicis. Hoo autem interdicto poteſt quilibet minor, et ſi impubes ſit, etiam ſine tutore vti. D.vnde vi. l. 1. S. ſi fiius.
Interdictũ ne quid in loco ſacro fiat,& ſequẽtia omnia,
huiuſmodi dantur cuilibet ex populo ad prohibédum ne fiat. Contra quam prohibitionem ũi quid factũ fue- rit: interdicto quod vi aut clàm, ſuis ſumptibus vel deſtruere cogetur omne quod factum fuerit, aut in pri ſtinum ſtatum reducere, vel reddere tenetur, vt D. ne quid in loco publi. l. z.§. ait Prætor quod in via. Hoc autem verum eſt, de hoc quod ipſe fecit vel mãdauit, aliàs ſecus eſſet: vt D. quod vi, aut clàm. I. alios. Vbi hæc interdicta locum habeant, ſignificatio ipſorum nominum denotat, vt pupillaris actio eſt, quæ ius pu- pilli tuetur vt D. de pupill. act. l.1.& dic. ibi in rubric. D. de iuriſdi. omn. iud. l. ſi quis illud. Et dantur etiam ad intereſſe, vt D. ne quid in loco publico. l.. S. pri.
Interdictum ne quid fiat in loco ſacro, patet. Et quodait
Prætor, Ne quid in loco ſacro fiat: non ad hoc perti- net, quod ornamenti cauſſa fit, ſed deformitatis cauſ- ſa vel incommodi eſt, vt I. 1. S. quod ait. D. eo titu.vbi etiam l. z. dicit: In muris itémque portis,& aliis ſacris locis aliquid facere, ex quo damnum aut incommo- dum irrogetur, non permittitur.
Interdictũ ne quid fiat in loco religioſo, patet ſimiliter. Interdictum ne quid fiat in loco publico, vel itinere, hoc
interdictum prohibitorium eſt,& tam publicis vtili- tatibus, quàm priuatorum per hoc proſpicitur: loca enim publica vti que priuatorũ vlibus deſeruiunt iure ſcripto ciuitatis, vt l. 1. S§.i. D. eodẽ titul. vbi ſequitur: Publicum locum Labeo diffinit, vt ad areas, ad inſu- las, ad agros,& ad vias publicas, itinerãque publica pertineat. Hoc autem interdicũ ad ea loca, quæ ſunt infiſci patrimonio, nõ pertinet. In his enim neque fa- cere quicquam„nec prohibere priuatus poteſt. Kes enim fiſcales quaſi propriæ,& priuatæ principis ſunt. Siquis ergo in his aliquid faciat, nequaquam hoc in- terdictum locum habet, ſed in hac controuerſia præfe cti eorum iudices ſunt, quia hoc interdictũ ad ea loca
pertinet, quæ publico vſui deſti nata ſunt, vt l. præal.
S. 2.& 3. de hoc vide ibidem plura ea. l. eo. titu.
Interdictum ne quid fiat in mari vel flumine publico, ri
„. 8..... Päveeius, quò peius nauigetur, aut in via publica quò
Peius eatur, hoc interdictũ datur perpetuò omnibus,
& in omnes habet cõdemnationem in id, quod acto- ris intererat: vt l.. in fi. D. de via publica& itinere pu
blico reficiendo,& ſi quid in ea factum eſſe dicatur,
vbi lex ſecunda ponit, quòd viam publicã populus nõ vtendo amittere non poteſt.& l. ſin. dicitur, Qui viam publicam exarauerit, ad munitionem cius ſolus com pellitur. Item flumen à riuo in m agnitudine eſt diſcer nendum, aut æſtimatione circumclentium- Item flu-
minum quædam ſunt perennia, quædam torrentia. Pe
rennia ſunr, quæ ſemper fluunt. I'orrens eſt, quod ex hyeme fluit„& ſialiquando in æſtate. Etiam eſtflu- men publicum,& flumẽ priuatum,& ripa, quæ omnia
deſcribũtur in textu,& gloſein l. I. D. de flumi.& ne ali
111 8 44— uid in flumine ripâve pei ripãve cius fiat, quò peius nauigetur.
Interdictũ ne quid fiat in flumine publico, vt aliter fluat,
8..„.. 2
quàm priori æſtate fluxit ‚id eſt, vt a qua fiat altior, de- preſs ior, aut rapidior cum incõmodo accolentiũ. vt D. ne quid in flumine publ. l. i. in prin. S. quod autẽé ait.
Interdictũ de noui operis nunciatione, datur ei, qui pro-
hibetur ædificare poſtquàm ſatiſdederit. vt D. eo.tit. )„„„.. 1
l. Pret or ait. S. hoc autem interdictum. Nam hoc inter-
dictum competit, ſi in ſolo ſuo ædificat, aut locum ha-
bet remiſsio, vt D. eodem titu. l. non ſolùm. 5. ſcien-
dum. Et tunc non poteſt vltrà ædificare, niſi conſtet cum habere ius ædificandi, vt ins. præallega. Hoc interdictum etiam datur in cum, qui non ſatiſdedtt vt ædificet, vt D. eod. titul. l. de pupillo. s. ſiplurium.&
6. memi

m hch acro an.n. eenkliſt ſal Acn 1K uod air 1 Auri nem zue per Te,ercao dumam. da permittirur.
utin loco reli idd, hat in loco dadler lotorium eſt, Kum wuatorum perhachn doc priuatoci vüidas Ln.. D. eodé tir Labeo diffiait, na Ivus pablicas, iiin tem interdictu ader 5,n6 pentinet.lndisſ a ec probidere priut 3 Proprir,& pnu aliquid lacut neg 7
abet,ſed in haccd e
—
ſunt, quia hociut a lco vfli drkiamnſ 7. ibidem pluneal4 aat in mari velkun nauigetur, utin f erdictu datur xs 8. cédemaationenif t „de viaſab 8
an h. U— cRquid ineaftcd
at, quoòd viam nul 1
on pot elt. X 1n d 2
9 um, A
4.* 4 4. dume pfd-
Kelofein! 1 .
cum incona AN 1 dot, in pei i ciatiode“:
————————,——— — 1— 2 1 1
94 E
1N I g. meminiſſe.& tenetur denuntiare, etiam ſi ius ædifi- candi habet. vt ea l.§..& ũ. ſi is, cui. Et ſi poſt ædifica- uit, totum ſuis ſumptibus tenetur demoliri, vt D. cod. tit. I. ſtipulatio. S. ſme autem. Et interdictum de noui oper. nunt. imperator nominat edictum. l. 1. D. eo. tit. vbi dicit: Hoc edictum, remediũmque operis noui nũ- tiationis aduerſus futura opera inductum eſt, non ad- uerſus præterita, hoc eſt, aduerſus ea, quæ nõdum ſunt facta. Nã ſi quid operis factum fuerit, quod fieri nõ de
buit, ceſſat edictum de noui oper- nuntia.& erit tranſe-
undumad interdictum, Quod vi, aut clàm factũ erit, vt reſtituatur. Et hæc nuntiatio nõ habet neceſſariam aditionem prætoris. poteſt enim quis nuntiare nouum opus, etſi prætorem non adierit. Item poteſt fieri pro- prio& alieno nomine,& omnibus diebus, etiam aduer ſus abſentes, inuitos& ignorantes, vt hæc clarè ponit
textus I. i.poſt princ. D. eod. tit. vbi ſubditur: Opus no-
uum facere videtur, propter quod locum habet nuntia tio, qui aut ædificando de nouo, aut detrahendo ali-
quid, priſtinam faciem operis mutat. Et hoc interdi- Kum non omnia opera complectitur, ſed ea ſola, quæ ſolo coniuncta ſunt, quorum ædificatio vel demolitio videtur opus nouum continere. Ergo nonpertinet ad hoc edictum, ſi quis in fundo alterius meteret, vel ar- borem ſuccideret, vel vineam putaret. licet opus face ret, quia ſ olùm ad ea opera, quæ in ſolo fiunt, pertinet. nec locum habet, ſiquis vetus ædificium fulciat. quia non opus nouum facit, ſed veteri ſuſtinẽdo remedium
adhibet.vt l. 1. præalleg. S.opus nouum. cum ſeguenci- 4
bus. Subdit. Nunc videamus quibus ex cauſis fiat hæc
nuntiatio,& quæ perſonæ nuntient,& quibus nuntie-
tur,& ſic quibus locis nuntiatio fiat,& quis ſit effe- ctus nuntiationis, quæ per ordinem vide ibidem in d. I. 1.& hic eſt vera& explicita ratio explicandorum tra-
tatuum quris.
In
terdictum de loco publico fruendo eſt publicæ vtilita- tis cauſſa propoſitum, quia tuetur vectigalia publica, quo prohibetur quis vim facere ei, ſocive eius, qui
conduxit locum publicum fruendum, ab eo, qui locan
di ius habuit, quò minus loco publico fibi frui liceat ex lege locationis vel conductionis, vt hæc habentur in l. 1.§. 1.& in princ. D. de loc. pub. fru-
Interdictum de precario(quod reſtitutorium eſt, vt D. eo
dem titul.l. zS.1-)datur ei, qui precario rogauit, imd etiamſi non rogauit, dum tamen poſsidet, vt D. eo:tit.
I. in rebus. S..& per totam l. precarium videtur rogare
& habere, ſi rogauit pro ſe,&habet pro ſuo, vel rogaue rit procuratorſuus, negotiorum geſtor,& ipſe ratum
habet, vt D. eod.tit. l.rectè. S.i.dum tamen accipiat in
erſonam ſuam contractum: aliter non, vt D. de acqui.
oſſ.l.poſſeſsio.. fin. datur etiam contra eum qui dolo
fecit, vt D. de acq. poſſ. l.ſi in infinitum. 5. 1.& illud eſt
dolo. D. de rei vendicat. l. qui reſtituere.& ſic pro poſd-
xImus pubertati, quia tunc ſicut quilibet maior tene-
9 eFilare,ddd dolo deſinens poſsidere, pro poſſeſſore
habeatur, vt D. de petit. heredita. l. et iam. s. ĩtem ſi quis
ſeſſore habetur.de regul.iur. in rubri. li. 6. ſi non ſit pro-
tur de dolo& lata culpa, vt D. Commoda. l.z. in princ. alids ſecus, vt D. derei vendi. l. quod infans.& in pupil-
Interdictum quo
lum, qui rogauit precarium fine tutori sauctoritate. Et quid ſit precariũ, require loco ſuo, imò dic yt legitur D. de prec. l.i.vbi ſtrictè accipitur, ſecundum Accurſ. &C. de præſcrip. 30. anno.l. z ·vbi largè accipitur. Irbans clàm, datur aduerſus eũ, qui in
loco alterius aliquod opus cõſtruxit, vel deſtruxit„dũ
tamen ſit factũ in ſolo. D.eo⸗tit l.·s· hoc interdictum. Et etiam ſi vi, id eſt, per violẽt iam, aut clàm, id eſt, oc-
cultè ſinenotificationeei, cuius intereſt, facta fecit, cũ timeret, ne ſiſciret, ſibi prohiberetur, vt D. eodétit. l.1.
cõpellitur autẽ per hoc interdictũ quod deſtruxit, ſuis
ſumptibusreponere in priſtinum ſtatum, vel quod con-
1N T 109 ſtruxit, deponere. Idem ſi alteri mandaſſem opus ficri⸗ quia ego teneor ad opus deſtruendum,& ad impenſas. D. eodem tit- l. aut qui aliter. Hæc verba. Si tamen alius fecit,& ego poſsideo, tunc teneor ad patientiam præ-
ſtandam, vt opus tollat, ponuntur. D. eo. tit. l. fi.§. alius.
in prin. Et eſt hoc interdictum reſtitutorium, per quod occurſum eſt calliditati eorum, qui vi aut clam quædã moliuntur,& deſtruunt, iubentur enim reſtituere ca,& parum refert vtrum ius faciendi habuerit quis, an nõ. Siue enim ius habuerit, ſiue non, tamen tenetur inter- dicto hoc, qui vi aut clam fecit. Tueri enim ius ſuum debuit, non iniuriam committere.vt l. 1.§. D. quod vi aut clàm.& ſe. S. hoc interdictum ad ca ſola opera perti net, quæcunque in ſolo vi aut clàm fiunt. Et infrã: Vi factum Quintus Mutius ſcripſit, ſi contrà quàm quis prohibetur, fecerit. Et placet hæc definitio Vlpiano, Pedio,& Pomponio, vt ibidem dicitur. Sed Ariſtoait
ℳ
eum vim facere, qui ſciens ſe prohibitũ, per vim moli-
tus eſt, ne prohiberi poſsit. Et idem ſentit Labeo ibi- dem. Sed I.z.§. fin. eo-titu. clàm facere Caſs ius ſcripſit eum, qui celauit aduerſarium, nec ei denũtiauit, ſimo- dò timuit eius controuerſiam, aut debuit timere-Ari- ſto putat eum quoque clàm facere, qui celãdi animum habet eum, quem prohibiturum ſe intellexit,& exiſti- mat, aut C imale debet, ſe prohibitum iri.
Interdi Ctum quorum bonorum à Prætore inuentum eſt,
& datur filio emancipato aduerſus heredem vel poſſeſ- ſorem, vel contra illum, qui pro herede vel poſſeſſore poſsidet, ad vniuerſa bona adipiſcenda, non ad ſin gu- Ias res. Et cùm ſit quoddam directum,& quoddam vti- le, directum datur ei, qui eſt bonorum poſſeſſor. Vtile
datur ei, qui ſuccedit iure ciuili ex teſtamento, velab
inteſtato,& hoc eſt interdictum reſtitutorium,& adi- piſcendæ poſſeſsionis. D. quo. bo. l. 1. S. hoc interdictũ. Sunt ergo interdictorum quædam recuperandæ poſſeſ- Honis, quædam retinendæ,& quædam adipiſcendæ, vt ſuprà in principio præmiſſum eſt,& hic deſcribi- tur.
Interdicẽtum Quorũ legatorum competit heredi ad repe-
tendum legata, quæ ſine voluntate eius legatarius oe- cupauit. Repetet ita que heres, vt deducat Falcidiam. Alioquin ſi repeteret, ſtatim repetiturus, exceptione
doli poterit remoueri. Et hoc interdictum vulgò ſic ad
pellatur,& eſt etiam adipiſcendæ poſſeſsionis. l. i. in princi. D. quo. lega.& qui non reſtituit, in id quod in-
tereſt, debet condemnari, vt l. fin. 6. ex hoc interdicto.
D. eod.titul.
Interdictum de riuis eſt vtiliſsimum, quia riuos, ſpecus,
& ſepta reficere,& purgare Prætor aquæ ducendæ cauſ- ſa permittit, dum tamen nõ aliteraquam ducat, quàm priore æſtate fluxit. vt l.1. in princ. D. de riuis. Et equi- tur in§. 2. Kiuus eſt locus per longitudinem depref- ſus quò aqua decurrat, cui nomenæn p. Specus au- tem eſt locus ex quo deſpicitur, inde ſpectacula ſunt dicta.& dicit ibi gloſ. Specus eſt locus altus à terra æ- dificatus, ex quo Faeitut aqua. D. codem titulo. l. Ser- uius autem. Sed quandoque ponitur pro foſſa, qua re-
cipitur,& colligitur aqua. Et in auctoribus ponitur
pro loco vmbroſo& tenebroſo. ſecundum Azon. ſed ſe cundum Hugon. dicitur ſpecus eſſe fouca, habens vn- dique locum eminentiorem, vnde pofsit proſpici aqua in Lunde collecta, vt D. de aqua pluu. arc. l. ſupra iter
alienum.& capitur pro ſub terraneo meatu. l. Seruius.
inprinci.&§. j. eodem titulo. Septa verò ſunt, quæ ad incile opponuntur, aquæ deriuandæ, compellendæ- ve ex flumine cauſſa, ſiue ea lignea ſint, ſiue lapidea,
ſiue de alia qualibet materia. D. de riu. l.1. S. ait prætor.
& ſubdit text.Incile eſt locus depreſſus ad latus flumt- nis, ex eo dictus, quòd incidatur.
Interdictum de ſuperficiebus, quod etiam Actio nuncu-
patur, proponitur duplex, exemplo interdicti, Vti 0 V

4
1N T
voſsideuls. Tuetur itaque prætor eum, qui ſuperficiem petit,& defendit, veluti vti poſsidetis interdicto„& omnia, auæ in vti poſsidetis interdicto ſeruantur, hic uoque ſeruabuntur: vt in l.-.. proponitur. D. de ſuper- Kcie ybi etiam in l. 2. dicitur: Superficiarias ædes ad- llamus, quæ in conducto ſolo poſitæ ſunt„quarum proprietas& ciuili& naturali iure eius eſt, cuius& ſo.
lum.
Interdictum Saluianum competit domino fundi aduer- ſus colonum in ſua domo Pebitagtem, geeius heredes, de rebus coloni tacitè pignoratis pro mercibus, quas colonus in fundum intulit, vt l.i. D. eodem tit.vbi tex- tus inquit: Si colonus ancillam in fundum pignoris nomine duxerit& eam vendiderit, quod apud empto- rem ex ea natum eſt, eius eprebendeg gratia vtile in terdictum reddi oportet. Nam vtile datur ei contra ex- tra neum poſſeſſorem pro adipiſcenda poſſeſsione eo- rum, quæ tacitè Iocatori ſunt obligata: Differunt au- tem interdictum Saluianũ,& actio Seruiana, quia in- tentans actionem Seruianã, ad rem ſibi obligatam re- ſtituendam, debet probare huiuſmodi rem in bonis co loni fuiſſe eo tempore quo res fuit illata. Sed hoc non eſt neceſſariũ in interdicto Saluiano, imò ſufficit pro- bare tals rem fuiſſe illatam. ita dicit gl. in S. item Ser- uiana, Inſtit. de act. quòd in Seruiana oportet quòd cre ditor probet de rebus domini fuiſſe tempore obliga- tionis: ſed in Saluiano ſufficit, quòd probet eum poſſe diſſe. Nam omnia poſita ab ipſo colono, tacitè ſunt do mino fundi obligata. 3
Interdictum de ſepulchro ædificando locũ habet, vt quis non prohibeatur ædificare ſepulchrum, quò licet mor tuum inferre.vt D.de ſepul.ædif.& mor. infe. per tot.
Interdictum detabulis exhibendis datur omnibus, qui- bus aliquid eſt ſcriptũ in tabulis vel purè, vel in diem vel ſub conditione, ſiuę ſint heredes, ſiue legatarij, ſi- ue commiſſarij. Et pertinet hoc interdictum non tan- tùm ad teſtamenti tabulas, verumetiam ad omnia, quę ad cauſſam teſtamenti pertinent, ſcilicet Codicillos, vt l. 2.6.hoc interdictum. D. de tab. exhib.
Interdictum de ripa munienda meritò propoſitum fuit, nam ripas fluminum publicorum reficere,& munire vtiliſsimum eſt, ne ob id omiſſum nauigatio deterior fiat, vtl.vni ca.§..de ripa mun.& ſeꝗuitur in§. 2. de hoc interdicto expreſſum eſt, vt damni infecti in annos de cẽ viri boni arbitratu vel caueatur, vel ſatiſdetur. Da- bitur autem ſatis vicinis. Et in fine dicit tex. Illud no tandum eſt, quòd ripæ, lacus, foſſæ, ſtagni muniendi
cauſſa nihil prætor cauit, ſedidem erit obſeruandum
quod in ripa fluminis munienda.
Interdictũ vt in flumine publico nauigare liceat, eſt quo proſpicitur, ne quis influmine publico nauigare, na- uim, ratémve agere, vel in ripa onerare prohibeatur, ſed vt per lacum, foſſam, ſtagnum publicum nauigare liceat, vt l.vnica. S. z. in princi. D. eodem titul. vbi db- dit Vlpian. Lacus eſt, qui perpetuam habet aquam. Sta Püü eſt, quod temporalem continet aquam ibidem
agnantem Sua quidem aqua plerunque hyeme colli
itur. Foſſa e eecraculm aquæ manu factum. Poſ- hum autem hæc eſſe publica,& non publica. Planè qui lacum vel ſtagnum conduxit, ſi piſcari prohibeatur, vti le interdictum ei competere ADunud conſentit,& La- beo. Ergò ſià municipibus conductum habet, æquiſsi mum erit ob vectigalis fauorem eum tueri, vt l.vnica præalleg. D. vt in flum. pub: nauig. liceat.
Interdictum vnde vi, locum habet, cum quis poſſeſsioné ſoli per vim amiſit:& datur directè contra deiectorem illi, qui vi de poſſeſsione alicuius rei immobilis deie- ctus eſt ſine omni cauſſa, vt reſtituatur ei poſſeſsio de qua deiectus eſt,&omnia ablata, imò dato quòd ibidé eſſent aliqua, quæ penes violantem fuerint mortua, vel aliquæ res, quæ caſu fortuito perierũt, nõ propt er hoc
1NI
lib erabitur, ſed intotũ cõdemnabitur ad earũ aſtima- tionem, quia nec mortalis, nec fortuitus caſus libe- rat deiectorem. Dicit enim. l. 1. C. vnde vi.rectè poſsi- denti, ad defendendam poſſeſsionem, quam ſine vi- tio(ſcilicet maximo) tenebat, inculpatæ tutelæ mo- deratione illatam vim propulſare licet,& ibi not. D. de vi& vi arma. l.1.§.vim vi. Quid ſit vim vi repellerc. eo. tit. l.3. 5. armis deiectum. Dicit, quòd arma ſunt om- nia tela, fuſtes, lapides, gladij ‚haſtæ, frameæ,& rom- phææ. Et eſt hoc interdictum annale⸗Tri⸗ poſt annum non tenetur, niſi quantum peruenit ad eum. Ex conſti- tutione autẽé grauis tenetur, qui mihi feciſſe detegitur, vbi dols prohibetur perẽéniter,& ignorãtia excufſatur.
Interdictum de vi,& vi armata, Cum interdicto. Vndevi 5
datur& proponitur ei, qui vi dei ectus eſt. Fuit enim æ- quiſsimum, vi deie cto ſubueniri. Ergo ad recuperan- dã poſſeſsionem hoc interdictum inuentũ eſt. Nequid enim pervim admittatur, in legibusproſpicitur publi corum& priuatorum, nec non cõſtitutionibus princi- pũ. vt l.1. D. eo.tit. S. hoc interdi ctum.&§. ſequent.vbi di citur: Hoc interdictum non ad omnẽ vim pertinet, ve- rùm ad eostantum, qui vi de poſſeſsionibus deiiciũtur & adſolã atrocem vim,& ad eos qui de ſolo deiiciun- tur, vel de re ſolo cohærenti, vel de ædificio, etiamſià ſuperficiaria inſula quis deiectus fuerit, apparet hoc interdictú locum habere. Sed ad res mobiles nõ perti- net, vbi furti vel vi bon. raptor. actio cõpetit. Cetera vi de in l. prealleg.& vide M. Ciceronem in Oratio. pro Cecinna.
Interdictum vti poſsidetis, locũ habet in rebus immobi-
libus, ſcilicet ſi de feudi vel ædium poſſeſsione conten ditur. Inſtitutio. eodem tit.. ſed interdicto. Nam ibi- dẽ in§.retinendæ, dicitur: Et quia lõgè cõmodius eſt, potius poſsidere quàm petere. S. cõmodum. Inſti. de in- terd. ideò plerun que& ferè ſemper ingens exiſtit con- tentio de ipſa poſſeſsione. Habet etiam locum in in- corporalibus: vt in qua ſi poſſeſsione,& datur poſsiden ti ciuiliter& naturaliter, vel etiam quaſi poſsidéti gra tia retinendæ poſſeſsionis. Et proponitur quoties in- ter litigatores contentio eſt vtrũ poſsideant, quia al- teruter magis ſe poſsidere affirmat. Eſt autẽ hoc nomẽ vti poſsidetis, propriè ad immobilia accommodatum quia ſolum illa dicũtur propriè poſsideri, eò, quoòd eis quis pedibus inſiſtat. Inde enim adpellata eſt poſſeſsio vt in l. i. D. de acqui. poſſeſſ.
Interdictum vtrubi, idem eſt cum interdicto vti poſside-
tis, niſi quòd in hoc differunt, quia illud locum habet cum quæſtio eſt de ret inéda poſſeſsione rerũ immobi- lium, vt ſuprà dictum eſt. Et componitur ſecundũ dꝛo nem& Accurſ. in gloſ. i. l. præalleg. ex Vtrum,& Vbi, & ponitur, Vbi pro apud,& vtrum pro, Quem- q. d. Pre tor: Apud quẽ eſt res mobilis, nec vi, nec clam, nec pre cario: ab aduerſario tempore litis motæ ei vim fieri ve to, quò minus eum inducatis. Ritè enim hoc nomen Vtrubi eſt ad mobilia introductũ vel attributũ. Nam mobilia propriè dicuntur apud vel penes nos eſſe. Vn- de Accurſ: in gloſſ. vbi ſupraà, quærit, quare diuerſa no- mina dantur his interdictis? Et reſpondet: quia immo- bilia propriè dicũtur poſsideri. Nam poſſeſsio dicitur quaſi pedum poſitio. Ergo meritò datur eis Vri poſsi- detis, quod ad mobilia aptari non poteſt, niſi hodie, Wande abuſiuè mobilia dicuntur poſ sideri- Vel ſecũ- dum alios dicitur interdictum Vtrubi, propter verba ſolennia olim in hoc iudicio vel edicto reddita, ſcili- cet, Vtrubi. i.vtrum ibi vel ibi fuerit poſſeſsio, vel ali- bi:&plures ſolennitates circa hoc, quę hodie nõ ſunt, invſu fuere. Et hoc interdicto Prætor iubet induci eum in poſſeſsionem, qui ex duobus potior fuerit,& per maiorem partem anni poſſederit, ſecũdum Accur- in gloſſ. i.l. præall. D. eo. titu.& vide infrà lib. 20.in di- ctione, Vtrubi. 1 Inter

uAt.. M. Clceroaem
eideris, locü habetin as eleudi vel xdiump e codemtit..ſed intad at Kicitur. E qailôg a Halm petere.. con in he Klerd ſemper in 12 Kſione. Habeteii 21 1 qraſ poſſeſtione, 14 eraliter, rel etiuma ac 10 nnis. Et propori 5 dtenrio eſt rrrüpoſi* icere affimn a wit adimmobilus So üturp oprièpoſii e
a. Jode enimachel.
1. poſſ f. 1 dem eſt cum intenſ H difeerunt, quinil ¹
reti néda poſſcſo— 11 K. Ei compoui- 4
912 ntur 1 P 3 dilia dien web eg
20
veleu⸗ c iudi ſverit 1 di gel di t d0 g idi we, ares ao lrtt 88 c inter e 8 n, qul Kedent:“ 1'A
1N IT
Interdictum de vxore ducenda à marito, datur marito aduerſus eum, qui dolo eam obtinet, ſine voluntate ma riti, licet ipſa volente. D. eodem tit. l.. Alia interdicta parent,& exponuntur ſuis verbis incluſis.
Interdictum,& Ceſlatio quomodo differant, patet: quia per interdicta prohibetur adminiſtratio ſacramento-
rum, paucis exceptis: quod tamen non fit per ceſſatio- nem, in qua ſolùm ceſſatur à diuinorum ſolennitate.
Interdiu, in die l. ſi cmunem. s. is qui noct. D. quéad. ſer.
amitt. quãdoq; in diem l. ſiinterdiu. D. de fur. balnea.
Interdum oſtendit regulam eſſe in cõtrarium. nam quod
interdũ fit, nõ ſemper fit l. ſeruitutes. S. ſi ſtillicidium. P. de ſer.vrb. quandoq; ſigni ficat accidentiã facti non miniſterium iuris Accurſi. in l. Metum. S. ſed quod prę tor. D. quod met. cauu
Intereſſe, vel id quod Intereſt varij de finierũt in l. vnic.
C. de ſemt. quæ pro eo quod intereſt Bartol. Cyn. Bald.
P. Caſt. Iaſ. Alex reper Alciatus, Kebuffius. tu ſingulas definitiones expende. T Intereſſe diffiniri poteſt id, quod alicui debetur, vel quia damno adfectus eſt, vel quia lucrum aliquod impedi- tum cſt. l.ſi commiſfa. D.ratam rem haberi. In tantum (inquit Paulus)competit, in quantum mea interfuit, id eft, quantum mihi abeſt, quantũúmque lucrari potui. Obſeruabis igitur diligenter, quòd cùm quæritur, quid interſit actoris, duplex eſt cõſideratio: Altera de damnis& diſpendiis rerum, quas amiſit: Altera, de lu- cris& vtilitatibus non adquiſitis. Qua ratione inter- dum vtilitas amiſſa, maioris erit, quam res ĩipſa. l. Iulia nus ſcribit. S.vlt. D. ad exhib. Sabinus autem l. ſi is. D. de furtis. Intereſſe, inquit, eius videtur, qui damnum paſſurus eſt: non eius, qui lucrum facturus eſt. Intereſſe, tam priuatim, quàm publicè dicitur. Publicè in tereſt, quod in cõmune expedit& ad totius reipub. v- tilitatem pertinet, veluti, auctoritatem rerum iudicata rum ſeruari, partus non ſubiici, dotes mulieribus ſal- uas eſſe& alia id genus, quæ publiceèvtilia ſunt l. 65. S. cũ prętor. D. ad Treb. I.1.§. ſed& ſi. D. de vét. inſpic. l.i. D. folut. mat. l.18. D. de reb. auct. iudi. poſsid. l. 16. D. de adpel.& alibi ſæpiſsimè. Priuatim verò intereit, quod ad ſingulorum vtilicatem ſpectat l. 71. D. de euict. l. 8. . mandati l. penul. D. ad exhibendum l. penul. S. fin. D. ne quis eum, qui in ius vo.& alibi. In his omnibus pe- cuniariter intereſſe accipimus& ita meo iure, quo di- citur in rem pacta omnibus prodeſſe, quorum obliga- tionem diſſolutam eſſe, eius, qui paci ſcebatur, inter- fmit I. 21.§. fI. D. de pact. nõ quoquo modo cuiuſcunque intereſt, ſed ita, 6 alio qu pecuniarium dammim im- mineat l. 23. D. de pact. ſed nec quod dicitur furti actio nem dari ei, cuius int ereſt, ita accipiendum eſt, vt cu- iuſcunque interſit rem nõ perire ei ea actio detur: ſed qui ob eam rem teneatur, quòd eius culpa ea perierit J. 14.§. an pater. D. de furt. niſi mala fide eam rem poſsi- deat I. 12. D. de ſurr.. Id, quod Intereſt à re, reique æſtimatione ſeparatur I. 1.§. conſiderandũ. D. de tut.& cur. da. ab. l.. D. de act. emp. & proinde id quod Intereſt& quanti ea res elt diuer- ſa faciunt auctores iuris l. vni.in fi. D. ſi quis ius dic. non obtemp. i. 4.§. in eum. D. de damn. infect. l. 5. D. ad leg. Aquil. His enim verbisverum rei pretium, illis om nis vtilitas continetur l. 193. D. deverb. ſig. In. quantum interfuit(ic accipit Paulus 1.13. D. ré rat. hab quantum mihi abeſt,& quantum lucrari potui. Exempla eius quod intereſt pete ex I. 21. S. fin.& l. ſe q. D. ad. leg. Aq.. 3. D. de cõ. fur.& alibi ſępius, quã vt referri ferè poſsit. quorum Intereſt, pro, ad quorum officium ſpectat 1.56. P. loca. 1.z. C. de confir. tut. l. 7. C. deaduo. diuer. iud. l. z. CO. Tbeo. ad le. lul. de ambit. Sic Iuſtinianus in ⸗eap. 4 1z ε επανεοᷣφ deſt ſpectabit ad celſitudinis tuæ offi- cium. 4 Intereunt homines morte vel capitis minutione cũ Res,
1 NT 110
nullæ relinquuntur, aut conditionem mutant l. 63.§. fi- D. pro ſocio. Sic in l. 10. D. de peric.& comm. rei vend. vt& perire l. 47. S. fin. D. de leg. j. Interiiſſe tabulæ di- cuntur, quæ interciderunt l.I. D. ſitabulæ null. extab- Intergerinus paries, idem qui Papiniano(in s-item ſi cõ- munem. inl. ſi fratres. Pro ſocio) Concratitius eſt. De quo latius in poſteriorib. Annot. Bapt. Pius. cap. 83. Al- ciat. item qui ſit oſtendit, interpretans l. maiore parte. de verb.ſign. vbi varia exponit parietum genera. Vul- gus medianum adpellat: cùm medianus Latinè aliter accipiatur, quod& Budæus monuit. Interim. 7. D. denoxa. actio eſt, quamdiu res apud eos manet. Interim pro donec I.12. D. de diſtra. pign. Interim, id eſt pendente die vel conditione. l. 46. D. fa- mil. erci ſcun.“ Interloquitur prætor, cum quid, donec cauſſa principa- lis diſceptetur, pronuntiat. C. de ſent.& interloc. qua rubric. interlocutio& Sententia ſeparantur. Interlocutio non totum negotium finit. Interlocutorias varias recenſet Bartol. l. quod iuſsit. D. de re iud. Interleuerit, id eſt, deleuerit I. 11.§. 1. D. de ſeru. corrupt. Sic. Interleuiſſe rationes l. 6⁷. D. de leg.r. Internecinum teſtamentum, propter quod dominus inte remptus eſt Feſto lib. 9. b
Interpellare, ponitur aliàs propoſtulare iuſtitiam,& in-
uocare officium iudicis.& extra iudi cium petere. Interpellare eſt interrumpere vt poſſeſ. sionem& vſucapio nem l. 14. D. de ſeruit. Interpellare ali às ſignificat rogare quadam inſtantia. Va lerius lib. 3. Cato rogatus, vt ſocios apnd auunculum inuaret: conſtanti vultu, non facturum ſe reſpondit. Ite rum deinde ac ſæpius interpellatus, in propoſito per- Kitit. 2 Interpellarealiâs, eſt loquentem, vel aliquid agentem in- terrumpere, vide in c. potuit. de loca. l. 4.D. de ſeuit. 1.31. D. de ſer. vrb. Vnde interpellatoresdicti ſunt. Pau lus in l.1. D. de extraor. cri. Sollicitatores, inquit, alie- narum nuptiarum, itémque matrimoniorum interpel- latores, etſi effectu ſceleris potiri non poſſunt: propter voluntatem pernicioſæ libidinis extra ordinem pu- niuntur. Interpellatio, id eſt iudicialis conuentiol. 23. D. de iud. Interpola veſtimenta l. 23. D. de contrah. emp. Interpola veſtis. Ifido. lih. 19. ca. 17. Interpollum, poliendo propemodum renouatum& in a- liam formam è vetere utatum. l. 45. D. de contrahen. emptione. Interpolare, eſt in aliam formam mutare. Vlpianus de KÆdHil. edict. l. præcipiune, Interpolant, inquit, vetera- tores,& pro nouitiis vendunt, id eſt, in habitum noui-
tiorum mutannt..— Interpres, cuius miniſterio adalienam,& extraneam lin guam intelligendam vtimur, vulgo Truchement adpel- latus l. 1.§. H. D. de verb. oblig. l.. in fi. D. decaptiuis. Li uius libro 7. Prouocabat per interpretem vnũex Ro- manis. Plin. li. 25. c.z. de Mithridate loquens. Interpretĩs ſalarium εαρανσννοενμεν adpellatur-.l. fin. D. de pro- Xxenet. Interpretis à notario adhibiti ꝑfficiũ qualenam ſit, docui in Theoria notariorum ca. 2. ex Bart. l. 1.§. fi. D. de verb. obli& Baldo. S. verbis. Inſt. eo. potiſsimum cum?rigas AGarats AaxAsoνꝓνναtrahétes: illic vide: nam huc referre inſtituti noſtri non eſt: ſat eſt locum indicaſſe. Interpretatio legum ab initiis repetenda eſt. Quia cuiuſ gs rei potiſsima pars principium eſt. Gaius in l.i. D. e orig. iur. repetit autẽ ille ius ah incunabulis Roma- næ vrbis. Sed nos, qui verum iuris fontéẽ Deum ipſum cognoſcimus, exordium iuris longè altius oportet re- petere, hoc eſt, à prima inſtitutione: 4—
Inter

Interpretatio deſiderat prudẽtiam,& auctoritatem: Pru- hoc eſt, multarum rerum memoriam,& v-
dentiam,— ſum plurium negotiorum, teſte Cicerone. Auctorita-
tem, id eſt, venerationem, per quam 4 maioribus de- claretur in aliquo prudentia, ne ambitione quadam,& Aadlic,vindicetur priuatim.
Inde hentig omnis n iure, niſi deſeruiat foro, hoc eſt, vſui rerum quotidianarum, inutilis eſt,& pernicioſa- Vnde Pomponius interpretationem Decemuirorum eleganter vocat diſputationem fori, in I. z. 5. his legi- bus latis. D.de orig. iur.
Interpretatio nimiùm ſubtilis,& à facti conſideratione prorſus recedens fugienda eſt. Sic Nerua Iuriſconſul- tus olim deriſus eſt, qui per feneſtram mõſtrauerat ſer uos detentos ob penſionem liberari poſſe, quaſi tunc ſcilicet non viderentur alienati ex ædibus, quia non eſſent egreſsi ianuam. Vlpian- in l. eſt differentia. D. in
quibus cauſ. pignus vel hypothe. tacit. contrah..
Interpretationem benigniorem in re dubia ſequi, nõ mi- nus iuſtum eſt, quam tutum. l. proximè. D. de iis, quę in teſta m. delen.
Interpretatio ſemper ex lege,& æquitate producenda eft.
Quocirca quod dicunt, communem opinionem in iu-
dicio ſemper eſſe præferendam: id ego ſimpliciter in- tellectum(ſicut ipſi certè non diſtinguunt) non modo falſum, verumetiam pernicioſum in Kepublica iudi- co. Nam ſi conſentanea fuęrit legib. aut rationi natura li, iam non quia communis eſt, ſed magis quia iuris eſt optinebit: quanquam cerrè ali quid ſit, cum multis ſentire. Sin autem repugnet iuri,& æquitati, omnibus modis repudianda eſt: vt rectiſs imè ſentit Zaſius in l. 2. D. de ori. iur. probatur pulchrè in I. 1.S. quũmque hæc materia. C. de vet. iur. enuc. Sed neque(inquit Imp.) ex multitudine auctorum, quod melius,& æquius eſt, iu- dicatote: quum poſsit vnius forſan,& deterioris ſen. tentia,& multos& maiores in aliqua parte ſuperare. Accedit l.ob carmen. in fin. D. de teſtib. vnde ſcriptum eſt, Turbam ne ſequaris. Falſum igitur& hoc eſt, quòd iudex recedens à cõmuni opinione, faciat litem ſuam, niſi prædicto condimentoaccipias, vt in l.vltim. C. de pœn. iud. qui mal. iudica.
Interpretãdo neque lex torquenda eſt, vt facto deſeruiat, neque factum variare oportet, vt Legi reſi põdeat. Nam in torquendo iure, committes fraudem: invariando fa cto, mendacium. Vtrobique ergo ſeruanda eſt ſimplex veritas. Reſponſa enim& traditiones Iuriſconſulto- rũ ſic oportet interpretari: vt potius conueniant, quàm diſcrepẽt.l.ſi quis cũ teſtament. D.qui teſta. fac. poſſ.
Interpretatio benigna. l.2. D. de libe.& poſth. humanitas. opponitur ſubtilis iuris regula. l.ſi ita ſcriptum. D. de- lib.& poſthu, 1 14
Interreges initiò dicebantur centum Patres, qui mortuo Komulo, donec alius rex crearetur, Rempublicam gu bernabant, quiſque duntaxat quinque diebus per er.
nem. Verùm poſte interregis creandi hæc fuit ratio:
Cum KR eipublicæ cauſſa abeſſent Conſules, nec haben
dis comitiis intereſſe poſſent: ſiue ſi quando coss. vi-
tio creati eſſent, nec placuiſſet, aut non expediuiſſet co
mitiorum dũtaxat gratia Dictatorem dici: item, ſi gra- ues diſcordiæ incidiſſent, tunc res ad interregem de- ducebatur, qui conſularia comitia haberet, teſte Fe- neſtella.
Interrogare, ex Inter,& Kogo, eſt petere ali quid ab ali- quo noſcendæ veritatis gratia.
Interrogatio eſt remedium quoddam tollende dubitatio nis gratia in iudiciis neceſſariò introductum, ne liti- gantes ob defectum probationis intquum patiantur damnum vide l. 1. D. de interro. actio.
Interrogationes, cum explorandæ veritat is gratia fiant, duplicem hahent effectum: Alterum, quia ſuccedũt lo- co probationum ipſis litigatoribus deſeruientes: Al-
1 NT
terum, nam inſtruunt animum iudicis de qualitate re rum, perſonarũ, vel temporis, ſ æpe dubitantem, vt non poſsit dicere ſententiã antè, quàm certior reddatur. Interrogatio iudicis vna plus confert ad cognoſcendam in iudicio cauſſam, quã viginti poſitiones(vt vocam) & articuli litigatorum. Nam iudex interrogando, ſco- pum intentionis, vel defenſionis ſtatim poteſt adtinge re. At partes euitant rerum cauſſæ ſcopum,& ſolũ id ni tuntur, quomodo digreſsionibus, mendaciis,& multi tudine articulorum imponant iudici Quocircà errant tota via noſtri iudices, qui putant loco interrogatio- num ſuücceſsiſſe poſitiones& articulos partium: ipſi interim ſedentariã exercentes functionẽ, prorſus ob- muteſcunt, tantũ recipientes ſcripta,& decernentes (ſicut formularij dicunt) copias productorum.
INTERROGANDI FORAMVILA CENFSORIA. ETTV EX ANIMI SENTENTIA VXORRM HA. BES? Hanc ex Cenſoriis ſeueritatibus recenſet Gel- lius lib. 4. cap. 20. quem in hanc rem tibi videndum re- linquo. Hoc cõmemorat,& M. Cicero li. 2. de Orato.
Interrogare legibus, eſt legis alicuius auctoritate aliquẽ interrogare, nunquid facinus aliquod admiſerit. ex A. Pediano.
Interrogatur, ſcilicet, à iudice, vel à parte Accurſio l. ſi- ue. D. de interrog. actio.
Interrogatoria ſunt quæ pars facit teſtibus productis,& dãturſuper articulis. de quibus præmiſſum eſt:& for. mantur per circunſtantias cauſſarum,& perſonarum. gloſſa in c.præſentiam. de teſtib. lib. 6.
Interrogatorias olim fuiſſe actiones, apparet in tit. D. de interrogat. in iur. faciend.& de interrogat. acti. ſubla. hoc eſt, ius perſequendi vt aduerſarius interrogaretur de eo, quod actor fortè proponeret, ad aliquam futu- ram actionem pertinens. Sed has actiones tanquã ſu- peruacaneas in deſuetudinem abiiſſe probat Caliſtra-
tus in I. 1. D. eo. tit. Cum enim ad effectum,& tollendæ dubitationis,& probationis ſufficiat declaratio ſim- plex ipſius partis in iudicio: quid opus eſt ſolennia- ctionis formula exigere reſponſionem admodum bre- uem, quæ vel officio iudicis poteſt obiter expediri, ma guo temporis& ſumptuum compendio?
Interruptiovſucapionis, eſtvſurpatio. l. z. D. de vſucap. vide Bart. in l.vt perfectius. C. de ann. except. eſt autem duplex interruptio, naturalis,& ciuilis. Naturalis con tingit, extinctis his, quæ ad ſubſtantiam vſucapionis naturalem requiruntur: vt ſunt, poſſeſsio, titulus, bo- na fides,& res ipſa non vitioſa. Hæc tam latè patet, vt exinde nulla præſcriptio, ſiue aduerſus interrumpen- tem, ſiue aduerſus quemcunque alium procedat; niſi denuò cœpta,& continuata. l. naturaliter. D. de vſuca- pio. Ciuilis interruptio eſt, quæ per auctoritatem iu- ris impedit vſucapionem, et iamſi prædicta ad naturam eius requiſita non deficiunt. Veluti per vocationem in ius, per litis conteſtationem: vel ſi facto aliquo in- terpelletur præſcriptio, vt ſi debitor præſcripturus iã- iam actioni tradat pignus, vel aliam cautionem, vel ſoluat vſuras creditori. Ipſe enim aduerſus ſe vſurpat præſcriptionem ciuiliter. l.cum notiſsimi. S. imò& il- lud. C. de præſcri pt. 30- ann. Hæc autem ſoli interpellan ti prodeſt, aduerſus alios, interim nihilominus proce dente præſcriptione. I. intra quatuor. D. de diuerſis&
tempor. præſcript.
Interrũpitur aduerſus omnes, hoc eſt, omnes vti poſsũt beneficio interruptionis. l. naturaliter. D. de vſucap.
Intertritura, ſiue intertrimentum, detrimentum eſt pro- priè in numis aureis,& veſtibus, quaſi vſu& attrecta- tione detritum& conſumptum. Scæuola de pigner. acti. l. pignori. Quæro intertrituram, quæ ex operis fa- cta eſt.
Inter

8 1 ſcuerituide emaras, K M Ccaa. n
41 ct 44 — 8 Micmran
Mld facinas liqeos 41 1 8
832 ctio. 3 1cer farr ſacit tekidſ ane unſtantias duns 1
, 4
ntiam. de teſtid.Ud. im fuiſſe actiones 49p r —
1
quendi vt aduerſmus an tfortè proponetct, a
aciend.&de imtert an
eſuctudinem df e.Cum enim adeftc
in judicio: quid tigere reſponſoaem n o udicis potctaò 92 impcuum compendiſ 1 ais, eſtvſurpatial-
rſectius. Cdeimd fe
„naturalis, Kcul 8, qux ad ſubſtnti atut:vt ſunt, of non vitioſi-Hec u ſue aduer
riptio,
e Iiud 1 quemcunque un 1.
7
d . wobationisſuficit R nl
1N T
Interualla honorum I.1⁰. D. de legatio.& alibi funt vaca tionum conceſſa tempora iis, qui ad eoſdem, vel alios honores, eadémque vel alia munera denuò vocanturl. 1. C. de muner. li. 10. C. eãque eſt temporum præſcri ptio de qua 1.17.S. præſcriptio. D. ad municip.
Interuenire, intercedere,& acceſsionis nomine promit- tere, vel etiam nouandi animo alienam obligationem ſuſcipere l. fina. D. de mino. l. 6. S. ſi paſſus. D. mandati. Hinc 8
Interuentores, qui alieno nomine obliganturl. 3.§. ſed ſi. D. de peculio. Et
Interuentiones, eodem ſenſu l. 7. 8. non ſolum le premier. D de mino. 3
Interuenire etiam dicuntur, qui pro aliis in iudicio con- ſiſtunt l. 11. 5. agere. D. de iudic. Interuenire& ij dicun- tur qui litibus, cauſs isve ſeſe immiſcent: quum ſua intereſſe putant. quo ſenſu vtuntur& Pragmatici Gal- li, retento eo verbo.
Interuenire auctoritatem perperam vel non interuenire, paria ſunt. l. z. D. de aut. tut. b
Interuentor propriè, qui interuenit& impedit agentem aliquid. VIpia. pro fideiuſſore, in l. licet. de obſeq. à li- ber.& libert. præſtan. Vtitur,& Lampridius in Com- modo, Budæo adnotante.
Interuertere, modò callidè eſt ſurripere: quod plerun-
que fit, cùm rem commodatam aut creditam, dolo, ne reſti tuatur domino, efficimus. Vide Vallam li.. Tri- phon. l. fina. de ſeru- fugit. quoniam interdum aut pecu- nia interuerſa eſt. Modò ſubuertere& euertere. Paul. de cap. demin. quæ ſalua ciuitate accidit, publica iura non interuerti cõſtat. Idem: Legitimæ tutelæ interuer- tuntur eadem ratione, qua& hereditates. Scęuola: Cui
per fundum a quæ ductus debetur, quacunque vult, in
eo riuum facere licet, dum ne aquæductum interuerte- rit. Vtitur& Imp. C. de Iuſtinian. Cod. confirm.& l. 2. de iudic. Interuerſores l. 8. C.de iu.fiſci. ſunt dilapidatores,& de- coctores. b. Interuſurium, commodum vſurarum medij temporis ad- ellaturl. 82. D. de leg. 2.1. 66. D. ad leg. Falc. l. 9. 5. pe. D. de peculio.& vide Zaſiũ.l. ſtipulatio..inter certam. D. de verbo. obligatio. Eadem forma, alio tamen ſenſu or Interæſtimationem dixit Pomponius l. penul. D. de ædil.
edict. 4
Inteſtatus dicitur primò, qui teſtamentum non fecit, vel
ſi fecit, tamen iure defecit, vt quia iniuſtum, vel ĩrri- tum pronuntiatum eſt. Idem enim eſt, teſtamẽtum non facere, vel huiuſmodi facere, quod nullum pronuntie- tur. Secundò inteſtatus dicitur, qui teſtamentum ex ſe quidem validum fecit, ſed auder eo corruit, quòd heres inſt itutus noluerit adire. Tertiò inteſtatus dici poteſt etiam is, qui teſtamentum facere iure non po- tuit, vt pupillus& furioſus. Vide VIp. de ſuis& legit. hered.& Paul. in l. inteſtatus,& ibi Alciat. de verbo. ſign.& D. de inoffic.teſt. 1 Inteſtati propriè adpellantur, qui cùm poſſent teſtamen- tum facere, teſtati non ſunt. VIp. l. 1.0. de ſuis& legiti
.5 mis hered.
Inteſtatus autem videtur non tantùm is, qui teſtamẽtum non fecit: ſed& is, qui teſlamento liberis ſuis tutores non dedit. l. inteſtato. D. de legitimis tutoribus.
Inteſtabiles, apud Latinos priſcos, Budæoteſte, fuerunt iis ſimiles, quos Græci æriare,vocarunt, hoc eſt, præſi- dij legum exortes. Horat. in 2. Sermon. Inteſtabilis&
ſacer eſto. Vlpian. de teſta. Si quis ob famoſum carmen damnetur, ſenatuſconſulto expreſſum eſt, vt inteſtahi- lis ſit: ergo nec facere teſtamentum poterit, nec ad te- ſtamentum adhiberi. Caius: Cùm quis inteſtabilis vi- detur eſſe, eò pertinet, ne eius teſtimonium recipiatur. & eò amplius(vt putant qui dam)néve ipſi dicatur te-
I N V 111 ſtimonium aν εοσσeρ εν at welap. Vlpian. in l. Lex Cornelia. De iniur. Si condemnatus ſit is, qui librum ad infamiã alicuius pertinentè ſcripſerit, ex lege Cor- nelia inteſtabilis eſſe iubetur. Plinius de arte magica loquens lib. 30. ca. 11· Proinde ita perſuaſum ſit, inteſta bilem, irritam, i nanem eſſe, habentem tamé quaſdam veritatis vmbras. Et vide Gellium lib. 7. ca. 8. Obſer-
uandum tamen, quod inteſtabiles, non omnes quoquo modo damnati, vel infames intelligendi ſunt ed alli tantùm, quos ipſa lex tales eſſe iuſsit. Vigl. in tit. Inſti. de teſtament. ord. Inteſtabi lis, qui iure teſtamentum facere non poteſt l. 18. in fi. D. de teſtam.& cuius teſtimonium non accipitur. Inteſtatus verò dicitur non ſolùm qui mortuus eſt nul lo confecto teſtamento, ſed etiam cuius ex teſlamen- to adita non eſt hereditas. Panl. l. inteſtatus. de verbo- ſignifi. Idem Inteſtatus eſt, cuius verbis non adhibetur fides ‚quive te- ſtis eſſe non poteſt. b Intimare, denuntiare, in l. 2. C. de iud. Inſulanus obſerua- uit, hoc verbo vſum eſſe Plinium, ante Apulei.& Gel- lium.& vide Clem. cauſſam. de elect. Intolerabilia ſeruitia.§. ſed& maior. Inſti. de iis, qui ſunt ſui vel alien. 1 Intra, incluſionis nota l. ſi quis ſic. D. de verbo. ſign. variè tamen pro re propoſita accipitur. Quãdoque ſignificat citra I. fi.vbi Accurſ. C. de poſtu. hered. Aliquando per vt in legib.· Lõgobard. l. ſi quis caballum. de furt. Quã doq; ſonat iuxta l.vxorem.§. legauerat. D. de leg.. Intra excludere videtur in caſu l. qui Romæ. 5. Callima- chus. Dde verbo. oblig. Quandoque accipitur pro co- ràm.§. exhis. in authentica. de hereditate ab inteſtato venient. b Intra Kalendas quid ſit, declarant Juri ſcoſ. I.. s. ſi intra. D. de ſucccIediGI.,,C.de verb. ſignifi. licer Gellius in ea eius formulæ interpretatione dubitet libro 12. cap. 13. 5 Intribuere, contribuere, l. 9.8. fin. D. de trihuto. Traianus Imp. Plinio. Ne quid, ait, ideo intribuant. 35 Intributio, collatio, contributio l. 6.§. fi. D. de mu.& hon. 1.ager. s. ſtipendiũ. D. deverb. ſi g. 3 Intributio. VIp. de verb. ſig.l.ager. Triburum ſand adpel latur ab intributione.& in l. 4. de vete. Nam nec ab in- tributionibus, quæ in poſſeſsionihus fiunt, veteranos ceſſe excuſatos, palàm eſt.— Intricare peculium dicitur ſeruus, qui in ære alieno eſt,& res quaſdã pignori oppoſuit l.1. 5. 4. de ſeruo corru. D. pro implicare ſumitur inuoluere ca. tuam. de procura. libro 6.. 1 e Intruſus eſt, qui optinuit dignitatem à non habente pote- ſtatem conferendi cap. cum veniſſent. de in integr, re- ſtitut. 3 Intruſi dicuntur, qui non per electionem canonicam, ſed per violentiam occupant honores, offi cia, vel eccleſia ſtica beneficia. c.venient. Intueri, attendere l.promittendo. in princ. D. de iur. dot.
Inualiditas inter remedia iuris numeratu r, quæ aduerſus
iniquitatem iudicum introducta ſunt, de quo latè Bartolus in 1. ſi expreſs im. D. de apellat.& in l. cùᷣm quærebatur. D. de re iudic. l. 1. C. quand. prouoc. non eſt nec. 12 Inuectaillata adpellãtur, quæ ab inquilinis in ædes con- ductas inducuntur, importanturve l. 4.D. de pact. l. z. 3. 4.& 1.7. D. in quib. cau. pig. Inuentarium pro repertorio& deſcriptione bonorum I. 7. D. de admi. tuto. l. 1.§. offi cio. D. de tut.& rat. diſt. Inuentio theſauri ea eſt accipienda, quæ fortuitu contin- gat, non data opera, de quo tractatur inl. 3.§.vlti. D. de iur. fiſc. l. 1. C. de Theſaur. lib. 10. Inueſtigare rationem non ſolùm dicimus verumetiam inueſtigare eum, qui ſeſe celare tentauerit. l. non diſtin guemus

1 NV
emus. s. ſi arbiter. D.de recept.
Inueſtire metaphoricum, ſed non Latinum verhun cuf accipi debeat dace Dinus c.j. de reg. jur. lib. 6. Alber. Rofatius rubr. C.loca- 3
jnueſtitura cæremonialis(quàm vulgo abuſiuam vocãt) qua dominus vti ſolet in conceſsione feudi, ſignificat totam hominis conditionem transformari in fidem, & obſequium erga dominum. siquidem Inueſtire 1 Veſtio eſt, eleganti tropo ſeu figura denotans maximi fœderis vltrò citrõque cõtrahi negotium, in quo non ſufficiat vulgare hominis officium exhibere, ſed exi-
atur optima&animi& corporis virtus. Quemadmo
dũ ferè veſtis habitu diſcernere ſolemus, qualis quiſ
que ſit, eximiæne dignitatis„anl plebeius. Quamob- rem& Chriſtus ſernator noſter, Amice, inquit, quo- modo huc intraſti non habens veſtem nuptialem? hoc elt ‚animum vera fide adornatum.. Inueſtitura enim, ſeu forma cõgedendi feudi eſt duplex: Impropria vel cæremonialis:& propria ſeu naturalis. Inueſtitura, eſt celsio feudi, ſolennis, ſiue contractus, qui ſmetraditione poſſeſsionis per ſe ſubſiſtit. S. fina. Qui feuda. Inuentarium alio nomine adpellatur, nempe Keperto- rium I. tutor qui repertorium. D. de admin. tut. vbi de pœna eius qui inuentarium non fecit. Vogçatur& a- l10 Graco bynoplis 1. magis.. in primis. D. de reb. eorum. 1 1 Inuere cundum, valde verecundum. l.ex impert. ecto. D. de legatis z. A 89 Imttura impröpria,ad præparationem ſolet his ver- bis fieri, interueniente aliquo externæ cæremoniæ ar- gumento: Inueſtio te hoc anulo, enſe, vel haſta aut a- Iia re pro conſuetudine loci porrecta. Idq́ue præfenti- bus faltem duobus curialibus, quos Pares curiæ vo- cant. Aut ſi pares non habeat, coram duobus bonis vi- ris, vt breue teſtatum ſcrihatur. c. i. in princip. quid ſit inueſt. neque vero in re tanti momenti otioſæ ſunt hu- iuſmodi externæ cæremoniæ, quarum fit mentio in c. ex ore. De iis, quę fiunt à maio. part. capit.& in c. ex li- teris. de conſuetud. hac autem Cæremoniali inueſti- tura non traditur vera beneficij poſſeſsio, ſicut nec per præparatoria cuiuſſibet rei fit res ipſa, ſed præparatur. Veruntamen hunc habet effectum: ne dominus pœni- tent ia fortè ductus, poſsit mutare voluntatem: fed om nibus modis tencatur poſſeſsionem rei corpòralem,& va cuam traderę: non audiendus etiamſi velit ſoluere beneficiario id, quod eius intereſt. c. vnic. S. ſi facta. Si de feud. defunct. contr.ſit inter dom.& adgnat. Vaſal. ſiquidem impropria inueſtitura, aliquo modo, inſtar bonorum poſleſsionis per iudicem decretæ(ſi perpen- das) optinet, quæ& ipſa non dat poſſeſsionem cor- poralem. 3 Inueſſitura vera eſt, cùm traditur poſſeſsio rei beneficia- riæ, idque multis modis. 1. Si præcedens cæremonialis inueſtitura fiat in ipſo feudo, vel oculis ſubiecto. Ar- gu. l. clauibus. D. de contrahend. empt.& l. quod meo. S ſipervenditorem. D. de acquir.poſſeſ.⁊ r. Si dominus
propriè inueſtiendo, vtatur verbo tradendi: boteſt Va fallus propria auctoritate ingredi poſſeſsionem va-
cuam, vt tradit Aluarottus in capi.1. quid ſit inueſtit. Argum. l.prædia. D. de adquirend. poflels. 1I1. Si do- minus coram Paribus curiæ, aut aliis honeſtis viris iu heret beneficiarium ingredi poſſeſsionem feudi: alio- quin non ſolennis iuſſus nihil efficeret. Sic concilia- bis c. 1. in princip. de conſuetud. rect. feud.& c.i. quib. mod. feud. conſti. accedit. c. 1.§..de natu. feud. c. 1.§. fi. quid ſit inueſtitur. 1ITII. Si beneficiarius per domi- num ipſum, aut iuſſu eius per alium introducatur in poſſeſsionem feudi. Inueterare, id eſt, ad vetuſtatem ſeruare, inquit Budæus. Inueterata conſuetudo curpro lege meritò cuſtodiatur,
1 PS
Iulianus eleganter declarat. l. de quibus cauſis. D. de legibus. ◻
Inuitare, prouocare ad bonorum poſſeſsionem apud VI- pian. in I.i-vnde cognati. b
Inuitatores erant in officio ſacri palatij, qui vocandos vo ca bant I. fi. C. de diuerſ. offit. lib. 12.
Inuitus, non tantùm qui contradicit, ſed& qui conſen- ſiſle wan probatur l. 8. D. de procu. Inuitas& qui igno- rat l. 40. D. de ritu nupt. Inuitus I. 6. S. ſi paſſus. D. man da. qui vetat& prohibet. b
Inuocatio brachij ſecularis dicitur, cùm iudex eccleſia- ſticus inuocat gladium ciuilis magiſtratus, vt ſenten- tiam eius exequatur. l. Epiſcopale. C. de Epiſco. audien. c. i⸗de offic. ordin. vide Bart. in l.vnic. D. ſi quis ius qi cen.non obtemp.
Inuolare, eripere,& ſecũ auferre. l. 6. D. de incend. rui.& naufr.& vide. C. Th. de iis, qui pueros inuolãt.
Inumbrata quies, pro latebroſa,& ementita, Zaſio teſte, dixit eleganter Celſus, in l. quod meo. S.2. de acquir. poſſeſſihuiuſmodi habere dicütur furioſi aliqui, in qui bus ſanitatis veſti gium apparet, furore aliquãdo quie ſcente. b
Inundari dicitur prædiũ, cũvno, eodémque impetu aqua cooperitur l.7. s.aliud. l. 30⸗S. alluuio. D. de acq. re. do.
Ioculator c.cũ decorẽ. de vit.& honeſta. cleric. in antiq. c.vnic. eo-tit: libr. 6. loci inpublicum lator.vt exponit gloſſ.in d. c.vnic.
Inutile I. ⸗S hæc autem. depoſ. D. l. 2.§. 1. D. de admi. tut. vide Duarenum lib.i-Liſput.
Ioculator c. cum decorem. de vita& hon-cler. c. 1. eo.tit. ins. proluſore, vox parum Latina.
Iogum vocamus, quod eſt contrarium ſerio. Hinc ioci gratia facta obligatio, non valet. l. obligationum ſuÄb- ſtant ia. D.de act.& obliga. differt autem iocus àludo, quòd ludus factis, iocus præcipuèverbis fieri dicatur.
Ipſtd eſt integri l. ſi minor. 6⁶.. de verb. oblig.
Ipſa re l.ſi. D.de edẽdo&§. in fraudem. Inſti. quib. ex cauf. man.lic.
Ipſo facto, ideſt, abſque ſententia I. f. C. loca. vide Bartol. 1.1.0. deiis, qui not-infa.
Ipſo iure, vox iſta nõnihil in iure ſolet variare, quod mul tis impolſuit. Aliàs enim accipitur pro iure ſolenni, hoc eſt, ciuili ſolenniter lato emphaticas, ad differen tiam luris Prætorij. l. i. in fin. D. quod falſ. turo. l. ſivy-
ſus fructus mihi. S. illud ſciendum. D. vſus fruct quéad. caue. Alids intelligitur pro eo, quod dicimus directò, recta via, immediatè:vt, quando nulla eſt opus exce- ptione vel ſententia, ſed ſtatim ipſa iuris auctoritas declarat aliquid.
Ipſo iure.i.lege X I. Tabul. l.9. S.. D. vſusfr. quéad. cau.
Ipſo iure actionẽ nõ habemus, quã lus nominatim negat.
Habet enim emphaſin ipſo, hoceſt, expreſsionẽ alicui' latétis rei: ſcilicet, quãdo ſumma iurisauctoritas, ſola
ſic obſtat poſtulãti, vt nullo ſit op' adminiculo defen- dẽdi reo cõuẽto. Actionẽ itaq(vt craſsiꝰ dicã)ipſo iu
re nõ habet, qui negotiũ in iudicio proponit, cui* no- mine ius nunquam introduxit actionem, neque æqui- tas. Idque vel ratione perſonarum. I. lis nulla. D. de iudi.vel rerum. l. 1. D. idem Põ ponius ait. D. de dol. mal.
I. non idcirco. C. de reſcin.vend.
Ipſo iure nullum dicitur id, quod nulla iuris ratione lub.
ſiſlit. Vt ſentétia contra ius expreſsim dicta, quæ ſine adpellatione reſcinditur. Huc pertinet phraſis, Nihil agitur, nullius momenti eſt,& ſuniles. l. pen.& l.vl. D.
quæ ſent. ſin. adpel. re ſc. l. ſi expreſsũ. D. de adp-De clau ſula Ipſo iure vide Bar. l. ſi mater. C. de ſuis,&legiti.
Ipſum pro re ipſa qua deagitur apud Cice. plerunq; empha ſin habet demõſtratiuã I.:. S. deinde quia. D. de orig. iur.
Iram de cauſſa, Iracũdiam devitio eſſe Donatus ait de Ira l. in ipſius. C. fam. erciſc.& de Iracundis I. 1.§. fi. D. de ę- dilit. edict.
Ire

4 1 4 ch— 1— 1 7 8 3 420. 8 4 * 1 114, qun a „ IMer 8 pry lan ebnn ldem o . 9 6 8 „Kenenr 8. 4 ¹* 4
r in
1uode
— I „ 1„ 4 eric 3 4 1** 1 Arer 4 8 1 Aor
rTuni AA rodeng
4 Ann
„
4 3 8 1. 8„H.Alun 2 4 4 ul
11 1 4
„
Re. e vu.& h.4 * doncktz
* * 4 4
3 n A lienn Alcum
.
4
tem. depoſ.D. lausat 1epol.D.lau- 4„
4 Up.
ecorem. de vita& ba rod parum L atin
4 4 4 4 4 Kdon 4
1S
1rtio,on valet.ai † & bliga.differt unen 2 iocus præciputndè a l minor. 66..derend 660&z.in ſnauden a
eſententia lεd d
“
alin iure ſolemt m eni accipitut i 1
8
.
„ Az ger lato cmpeut
ud 1 1. Rurpe„), quoddie 2 2 4 4
5
2 8*
— 1 14
teVt. quaned AL
„ 8 N 14 1 ola!
14„[ed ltatm 4
5
. 1 2. H.D- N
14 b
2 39
11 4 pſo, hoccths 1 1 4 4„ ju 34 A— 2,0 1d0 ſamm 14 (tOP 2 1 1 wenollo ti. c 1 V* 1 zinag(ſ 4 . 2 in a diclo! e ocef in Muxtar . b U 1 ſonafus 9 nA* Nl.. 5. none zus al 2 „ P pPOle D. idec 3 1 . 7. 9 — ulbid 1 1 82 — 4 8 5 5 citut 10 1 resd 9 ie d et 1' 10 1ber geftten eur Huc 4 ¹ . e84 9 60 K tuml- b. “ An 18„540— 9 5 6 expfe 4* 9 eſe CA * 1,9 1.. 2* ard-ne Cics e 1 F pe ¹ 8.G 4† ul4* 1 1„Ae deige zevitiocl 18 1. 4 2 Cl 2* 14 1.Ace . 3
1lusrt r 3.
IT E
Ire agere in libris iuris Ciuilis ſeparantur: cum illud ho minum, hoc iumétorum ſit. Ire eriam,& amhulare ſe- iunguntur 1.1. D. de ſet. ruſtic.& vide I. 7. D. eo. Iter eſt ius eundi, ambulandi hominis l. 1. D. eodem. l. 12. C. eodem.
Ire ad iudicem, ob reuerentiam dicitur is, qui admini- ſtrationem iuſtitiæ deſiderat humiliter A iudice, tan-
quã à viua lege& ſacroſancta iuſtitia. Sic accipe Tit. de quib reb. ad eund. iud eatur.
Irenarchæ olim erant, qui diſciplinæ publicæ,& corri-
gendis moribus, præſertim veròvt itinerantibus pax
& ſecuritas conſeruaretur, inuigilabant. Martianus
inl. Diuus Hadrianus. D. de cuſtod.& exhib. reor.& l.
munerum. D. de muneribus& honoribus.& vide C. Theodo. in rubric. de Irenarchis I. r. ad prouinciarum
tutelam quietis& pacis per ſingula territoria tare fa
ciebant concordiam. Hinc B. Augufſtinus Epiſt. 159. Il-
lorum, ait, notoria ad quos tuẽdę pacis vigilantia per
tinebat. quare nomen&εσαν οαρeφν fortiti ſunt. Pac ĩtuen- dæ præerant. ain
Irritare, non ratum eſſevelle, vel oſtendere, vel facere. l. 1.C. de feriis. Ab irruo frequentatiuum, incitare, pro- uocaréêque ſignificat, vt irritare canem. in l.item Me- Ia. S. item cum eo. D. ad l. Aquil.
Irritum ſit teſtamentum Iſidoro lib.ſ. Etymol. c. 24. quo ties teſtatori quid teſtamento facto accidit I. 6. S. irri- tum. D. de iniuſt. ru.& quando ex eo adita non eſt here ditas I. 1. D. eo. vel eorum qui ſibi mortem conſciuerũt d. l. 6. S. eius, qui.
Irrogare, pro infligere. Vlp. in fi.l. penult. de ralumniat. Pro modo, ait, delicti pœnam irroget. Sic dicitur ir-
rogata deportatio, in l. ſi debitori. D. de fidoiuſſ.
Irrogare mulctã, idé quod dicere mulctam, auctore Bu- dæo. C. devfur. fiſcal. lib. 10. Inſt. de pub. iud. s. penult.
1 8
Iſauri l. fin. C. de feriis.. fi. C. de vi pub. famoſi& inſignes latrones, quodion lib. ſſ. indicat his verbis ĩoao golre ³ 1x Avstias apeꝑ᷑d εααενο˖⁴‧. Græci.ασαπ ρuσκꝓ interpretes exponunt&pnacas, porãs,&c.
anop,paritas l. 3 D. de ſtip·ſeru.
106να ˙ terra anguſta inter duo maria 1. 37. D. de ſeru. ruſt.
Iterum. Hæc vox duas res ſignificat. alterã, qua demonſtra
turtempus ſecundum, quod Græci Aebregop, dicunt: al- teram, quæ ad inſequentia quoque temporapertinet,
quæ Græcè dicitur aup, quod ita accipitur, quoties opus erit. ita que Iterum pro ſæpius accipitur 1.7. D. de edend. 1 ibu.
Item nota adiectionis, coniunctionis, ſeu repetitionis Bart. J.1. D. de publica. Kepetitionis l. cum delanionis §. aſinã. verſ. item. D. de inſtru. inſtru leg. læſon in. item ſi quis in fraudem.Inſtit. de actio.
Iteratione qui ſeruus fieret ciuis Kom. docet VIp. Inſti- tut. 3.de qua Iuſtinia. Nouel. 78. E ⁊τ ireεiovas wteil- z⁊ↄε,& c..
Iter agentes, viatores l.vnic. in fi. D. furt. aduer. naut.Iter aquæl. pen. D. ſi ſervind. 1
Iti neri vnius diei z0-millia paſſuum computãtur l. 1⸗·D.
niſiquiscaut. I. t M i o
Iter fieri, non eſt reficere, vel conſtituere viam, ſed exhi- beri ſeruitutẽ itineris, quonomine iſta ſunt paria: Iter
fieri, vel nõ fieri, Quò minus ireagere liceat: niſi quòd primum eſt conciſius, alterum verò explicatius.
Iteratò quid ſignificet, docet Archidiacomus ‚C. ſi quis ve rG. 11. quæſt. z.
Iterum Conſul proſecundo conſulatu A. Auguſtinus 11
cap. 4.. 11 1Ig. a1 I e Tucun dt⸗ üßniſieariongs habet, altera, quà demonſtra tur tempus ſecũdum, alteram quæ ad inſequentia tem pora pertinetveluti D. de edend. tt.b agn Iudex, quaſi ins diceus. l. in princ. D. de iuriſd. quod ni-
1 V D 11²
ſi fecerit, non eſt cenſendus iudex. cap. forus. de verbo- ſignific.
Iudex animatum ius eſt, Meſodicus Græcè dictus: quaſi Mediarius Latinè, à Medio,& lure, compoſito voca- bulo: quoniam intervtranque partem medius, luſtitie miniſter eſt, cuius etiam Arels ſolet dici.
Iudex, aliàs luriſdictione perlegem, vel longam conſue
tudinem, vel per indultum principale propria vtitur:
qui Ordinarius eſt. Alias exercet iuriſdictionem alte rius, delegatam ſibivel commiſſam, qui extraordina- rius vocatur. l.1.C. vt in poſſeſsion. legator.
Iudex etiam Ordinarius, aliqiando incompetens cenſe
tur, cům alibi ſit competens rei conuenti, vt intitu. C. ſià non compet. iud. iudica. eſſe dicat. 8
Iudex limitaneus eſt, qui iuriſdictionem habet vſque ad certam pecuniarum ſummam, putà, ducentorum flo- renorum limitatam. 9
Iudicem religioſum VlIpianus opponit Iudici prauo, quiĩ
litigantes grauat, nec expeditè adminiſtrat iuſftitiam, inl. denuntiaſſe. in fi. D. ad l. lul. de adul. Iudex boni,& innocentis viri officio fungi debet, cuius primæ partes ſunt curare, vt lites ſine calumnia pro- cedant. VIpianus in l. ceteræ. D. famil. erciſcund.& in I. ſi extraneus. D. de iur. dot.
Iudex adpellatur, qui de re aliqua, vel iure ſuo, vel mar-
giſtratus, qui iubẽdi poteſtatem habet, auctoritate co gnoſcit&iudicat. Prætor olim iudex adpellari cœptus eſt, vel Liuio auctore,& ita magiſtratus, qui tribuna- li,& iuriſdictioni præſunt, iudices adpellantur rub. D. de iuriſdict.& de reh. auct. iud. poſsid. I. 1. D. de iudic. l. 22.§. eo autem tempore. D. ſol. mat. Separantur tamen iudices à magiſtratibus. l. 2. D. de diuerſ. reg. iur Iudi⸗ cùmque nomine accipiuntur, qui& iudices dati, ſpe- ciales, pedanei: delegati adpellantur I. 46. D. de iudi- l. penult. iud. ſolui. D. l. fin. D. de offic. præſid. l. 4. D. de tut. ab iis. l.z. D. ne quis eum.& ita iudiciales ſtipula- tiones àprætoriis ſeparantur. D. de verborum obli- gationibus. ludiciales eas accipimus, quæ ex mero iudicis, qui actio- ni addictus officio profici ſcantur, quanquam& præ- toriarum ſtipulationum quædam iudiciales eſſe di- cantur. Et b Iudices locorum I. 2. C. de exhib. reis. quos zonouel: a, lu- ſtinianus adpellauit conſtit. 134. Iudicem autem ſumere,& accipere dicuntur litigatores. J.1.C. de in lit. iur. l. 1. D. de quib. reb. ad. eun. iud. l. pen. D. de iud.& alibi ſæpiſsimè.
Iudicisofficium varij variè definierunt. F. Maeti aus Ac-
curſij coætaneus ita definiebat, vt ſit poteſtas iudicis adſumpta. Bartolus ſic, Eſt, inquit, ius faciendi quę iu dici facienda incumbunt. Alciatus in ca. quod ſedem. de offic. ordina. nu. z. hoc modo: Eſt, inquit, quid extra
ordinarium,& non datur, niſi vbi non eſt aliquod no- men ſpeciale petitionis. Bartoli definitio, ceteris ve- rior, perfecta tamen non eſt. Tentabam igitur ſic defi- nire, vt ſit id, quod iudex cognoſcẽs, definiens,& exè- quens facere debet.
Iudicis officium doctores variè diuidunt. Bartolus pu- tat triplex eſſe officium iudicis: videlicet, nobile, mer
cenarium,& aduerſarium. Alij communiter ſtatuunt duplex genus officij iudicialis: ſcilicet, nobile& mer-
cenarium. Et quoniam hæ voces ſunt vulgo natæ, do- cendi gratia ſequemur eas.
Iudicis officium nobile(quod tamen rectius dixeris me
rum officium) dicit Bartolus id eſſe, quod per ſe ſtat. Explica ſic apertius: officium nobile eſt, quod iudex ſua, hoc eſt, iuriſdi ctionis auctoritate exercet, etiam- ſi nulla proponatur actio,& interdum motu proprio, nemine petente. Si quidẽ iudex ſeu magiſtratus eit ani mata lex. Jus enim cùm mortua litera deſcriptum ſit,
„ producitur in forũ viua quadã iudicis exercitatione,
8 cum

IV D
m iuſtitiam adminiſtrat, cùm diſtribuit vnicuique ſuum. Quare ſuſtinianus exemplo Iuri ſconſultorum, officio iudicis libr. 4.Inftit.tit. penult. re- ctiſsimè ſic incipit: Et quidem in primis illud obſer- uare debet iudex, nealiteriudicet, quà3m quod legibus, aut conſtitutionibus, moribũúſve proditum eſt. Quæ verba Accurſius frigidiſsimè diſputat: quaſi iudex nõ etiam cognoſcẽdo cauſſam, adhibere debeat iuris ſan ctiones eò pertinentes-.
Judicis officium Mercenarium eſt, quod actioni deſer-
uit: Metaphora ab obſequio famulitio ducta. Quem- admodum enim is, qui operam ſuam locat, bona fide, & libens eam præſtat, nec alio modo quàm dominus
ræſcribit: ita iudex actionibus in iudicium perductis aut perducẽdis impertit officium ſuum Vtrò quidem, ſed non niſi ad normam actionis: eãque ceſſante, ceſ- ſat. l. Æͥdil. S. item ſciendum. D. de ædilit. edict. in qui- bus autem verſetur officium iudicis vtrunque, doctiſ- ſimè&latiſsimè tractat D. præceptor noſter in Præfa tionibus Claſsium ſuarum, De officio iudicis. Sunt qui ſuperioribus generibus addantaduerſarium. Cete- roquin hæc Doctorum diuiſio nullo iure probatur. E- quidem ita diſtinguendum putem(quod& docui ad lIuſtinianum Imp:libr. 4. Inſtit. titu. pen.)in duo ſum- ma genera. Vnum eſt generale& latè patens, quod VI pianus latiſsimum adpellauit l. ·D. de iuriſdict. Alte- rum ſpeciale, cũ nulla obligatio, active data eſt, nec oritur ex negotio, quod tamen dari fieri vt æquum eſt quo deacci piendus eſt Pomponius l. Quintus. D. de ann. lega- idq, Bernardus gloſſematarius rectè ſenſiit in 62 4. offic. ordina. Quod ad primum articulum di- uiſionis adtinet, Vlpianus. l. 1. D. de iuriſdict. ita ſcri- bit, Iudicis officium latiſsimũeſt. Nam,& bonorum poſſeſsionem dare poteſt,& in poffeſsionem mittere, pupillis non habitentibus tutores conſtituere,& iudi- ces litigantibus dare. Quod ait, bonorũ poſſeſsionem dare, hoc iuriſdictionis eſſe C. Harmenopulus lib.r.ti- tu. 4. credidit. Sic enim apud eumſcriptũ eſt ⁊⁴„αν ισ pa, iœxuaſoXlb εοοσναε‿ ι⁹. quod ex nouiſsimis quidã probauerunt, cum tamen miſti imperij eſſe Vlpianus dixerit l. 3.& l. 4. D. de iuriſdict. om. iud. Keliqua expli co lib. 1. Enucleat. cap. 16.
Iudex cõſcientiam ſuam ex mani feſta rei veritate natam,
ſequi debet: imò, nõ habet quod tutius ſequatur in om ni re. Et(medius fidius) qui tradunt duplicem in Iu- dice conſcientiam, nihil aliud docent, quàm ipſam fal lendi artem,& æquitatis euerſionem.
Iudicis conſcientia duplex, quam Accurſius cum ſuis di-
ſtinguit: alteram, quam velut iudex haber, hoc eſt, eo- rum quæ videt, aut intelligit tepore iudicij: Alteram, quẽ habet de iis, quæ priuatim ſcit: eſt cõtra naturam, ius,& æquitatem. Nam conſcientia eſt tacitum animi iudicium, per quod aut accuſatur falſitas, turpitudo: aut defenditur veritas, honeſtãſque, ſecundum infal- libi lem iuſtitiæ à Deo nobis inſculptæ formulam. Vn de dici rectè ſolet: Conſcientia milleteſtes. Siquidem res eſt ſimpliciſsima, nec diuidi poteſt in vno eodém-
que homine. Quicquid enim fit contra conſcientiam,
contra veritatem fit,& ædificat ad gehennam, vt rectiſ ſimè dicit Innocentius poſt Apoſtolum, in capi. Lite- ras. De reſtitut. ſpoliato. Verifsimum igitur eſt, fecun dum ſententiam Martini gloſſatoris, quòd iudex ve- lut vnus homo, non habet niſi vnam conſcientiam, quam ſemper debet ſequi, adhibitis legum formulis. Nam primarium officium Iudicis eſt, in iudiciis am- plecti veritatem facti, eãmque ad æquitatem exigere. Non poteſt autem id fieri, niſi cõſcientiæ iudicio. Hęc eleganter,& latè probantur in libello, De iure& æqui-
tate, Oldendorpij. Et de formula inueſtigandæ a- ctionis.
ludicis præſentis iuſta cognitio, cum primis eſt de ſub-
1 VD
ſtantia iudicij: quam tamen formularij nõ dignantur inter partes iudicij adnumerare. Siquidem meminiſ- ſe oportet, omnem iudiciorum vim,& poteſtatem, ſta tim atque lis eſt conteſtata, iudicum humerts incum- bere coram Deo,& hominibus. Iuſtæ autem cognitio. nis duæ ſunt partes. Altera, vt perſpectã habeat iudex cauſſam circumſtantiis. Altera vt celeriter eam deffi- niat: quia adofficium eius pertinet lites dirimere, vt dicit lulianus in l. quidam exiſtimauerunt. D. ſi cert.
peta.& cert. condict. Priorem autem cognitionis par.
tem feliciter abſoluet, ſi vtatur ſæpe interrogationi- bus de his, quæ neſcit. Cognoſcere enim id dicimur,
uod anteà non ſciuimus. Proinde alieni facti circum Kaorias neque citius, neque commodius inueſtigare licet, quàm interrogando. Quamobrem ſapientiſsimi legiſlatores interrogationes adeò tafnentes eſſe vo- luerunt, vt apud omnes æquè magiſtratus fierent.. voluit Prætor. l.vbicunque. D. de interrogatio. Poſte-
riorem verò partem officij ſui iudex rectè expediet
tribus modis: videlicet, iureiurando, tranſactione, ſententia.
Iudicibus de facto dubitantibus nemo debet aliud con-
ſilium impartire, quàm vt ſe ipſos inueſtigandæ veri- tati religioſos exhibeant, hoc eſt, intimore Dei dili- gentes.l. eum quem temerè. D. de iudiciis. Hæc enim res, inquit, nonnunquam infamat,& materiam gratiæ vel ambitionis tribuit.
Iudex compromiſſarius, id eſt, arbiter. l. 41. D. de arbit.
FORXMVLEA TIVDICIS DANDI.
L. Octauius iudex eſto. Si paret fundum Capenaté, quo
de agitur.&c. Ex Verri. 4.
Iudicis religio& diligentia, cuius fit mentio in dict. l.
eum quem temerè.& in l. 3.8. idem Diuus. D. deteſtib. eſt ſollicita,& anxia conſcientiæ cura, quæ propter iu ſtam muneris functionem ſuſcipitur, quam grauiter depingit Papinianus in 1. quæſitum eſt. D. de teſtibus. Vt vel hinc appareat ſole clarius quàm longè cõmen- tatores abſint àveritate,& quantam attulerint huma- næ ſocietati peſtem: tradentes Iudicem debere ſemper ſecundum acta,& probata, non autem ſecundum con- ſcientiam pronuntiare. Nam ſiactionum ſeries aduer- ſus cognitam veritatem eſt obſeruanda: quid aliunde poteſt iudex rimari, aut quid interrogare?
Iudicis officium apud Komanos tribus verbis, in tria iu-
ris capita digeſtum fuit eleganter: ſcilicet, Po, pi- CO,ADDICO. Alids enim iudex dat actionem, dat alium iudicem. l.z. S. mixtum. D. de iuriſdict. Aliâs co- gnoſcit de controuerſiis,& dicit ius. Aliàâs deni- Aus addicit& transfert poſſeſsiones rerum ab vnoad alium.
ludex accipiendo pecuniã ne adminiſtret iuſtitiam, Bar-
baris dicitur, Baratare.
Iudicem—— ob rem dicendam accepiſſe pe- 2
cuniam conuictus e
Lex XII. Tab. capite punit. Peſ ſimum enim delictum eſt venalem habere iuſtitiam, fõnfque omnium malorum rectè vocatur à Iuſtiniano Nouell.vt iud. ſine quo. ſuffrag. Igitur lex tam ſeueram
conſtituit pœnam, nempe capitis. Vult enim iudicem
& arbitrum puras habere manus, ne quid ob rem dicen dam, hoc eſt, ob adminiſtrandam iuſtitiam,& verita- tem tuendam, pecuniæ accipiat. Nam qui lus dicit, ni- hil magis curare debet, quàm vt rem ipſam dicat ſine vllo fuco iniquitatis aut balumnia. Inttution.de of- fic.iudic.in princip.
Iudex cauſſam examinare debet dili gentiſsimè,& non-
nunquam inquirere ab iis, qui non producuntur in iu- dicio. l. Carbonianum edictum. s. duæautem. D. deCar bonia. edict. Sequiturne hic acta& actitata, vt Accur- ſiani dicunt? b
ludicis quale arbitrium ſit, hoc eſt, quid oporteat iudi-
cem er

E 8 ————
——
ͤͤ ö .
ariun, id ctaigl
I4ITDNC8 2. reſto.§4 paret ſonän 1Verri.4.
liligentia, cuis it ii re.& in l.;, Kidem Dii l.
axia conſciemtitan ih
nctionem ſuſcipim an anus in l. qurſtun 0. areat ſole cluius q ſeritate, K quantun 8 em:tradentes ludcet i probata, nonuten H atiare. Nam Kaciod ie tatem eſt odſemn 2 n aut quid intem d Komanostidus d m fuit eleganter:c Aliès enim iudadi p S. mixtum-Hceii 4 erſiis, Kctt 1
aſert poſeſtiones
1I VD em ex iure arbitrari ac pronuntiare, videamus Vlpi. in I..5. ſi quis in fraudem. D. ſi quid in fraud. patro. Iudicis arbitrium, boni viri arbitrium cenſetur. Vnde Religionem iudicantis, Papin-. dixit in l. quæſitum. D. de teſtib-. 8 Iudicis arbitrio reſtituere(vnde actiones arbitrariæ vo- cantur)eſt tantum reſtituere, quanti iudex ſecundum Conſcientiam boni viri, quicquid partes allegauerint ſua intereſſe, duxerit condemnandum. Paulus in l. arbi trio-S. dolo cuius. D. de dol. mal. Trebatius ait: De do- lo dandum iudicium: non vt arbitrio iudicis res reſti- tuatur, ſed vt tantum actor cõſe quatur, quanti eius in- terfuit, id non eſſe factum. 3 Judicatum, ſeu res iudicata, dicitur quæ finem controuer ſarum pronuntiatione iudicis accepit. Quodvel con demnationc, vel abſolutione cõtingit, videlicet iuſta ac valida. Alioqui ſi nullius momẽti ſit, non poteſt te- nere condemnatio velabſolutio. l.1.& I.3. S. condemna tum. D. de re iudicat. Inde nuncupatur actio iudicati,
ſeu rei iudicatæ, nõ in factum, vt Accurſius putat. Non
enim quia factum, agitur: ſed quia iudicatum eſt. Ea-
dem ratione adpellatur exceptio rei iudicatæ. De qua eſt Tit. D. de except.rei iudic. Rem iudicatam, nunc vulgò dicimus fententiam definitiuam.
Iudicatum facere, hoc eſt, ſoluere id, quod ſententia con
tinet, obtemperando ei l.5ſ. D. de feriis. inter alia enim Facere, ſignificat Soluere, vt& inl. vlti. C. de reb- cre- dit.& in l. ſunt qui. D. de re iudicat. vide Gellium), libr. decimo nono. Formula autem IVDIc-ATVM FACE- RE, ex XII. Tabul. dimanauit: in quibus ita ſeriptum erat, NI IVDICATVM PAXIT. Qua vſus eſt M. Ci cero in Oratione pro Flacco. A. judicatum facere,&ludicium facere, prorſus diſtant. Nã Iudicatum facere, eſt parére iudicato, ſoluere id, quod iudexpronuntiauit: Siquidem Cicero diffinit lIudica- tum eſſe id, de quo ſententia lata eſt. ludicium verò fa- cere, idem eſt, quod iudicare. in Titul. de fer.& ſi cert. petat. 11= D 1546 Iudicatis ſatisfacere Papinianus dicit pro, Iudicatum fa cere, in l.tale pactum.§. 1. D. de pact.
Iudicatũ ſolui, pro ſatiſdatione, quæ de ſoluẽdo per reum
præſtabatur olim. l. iudicatum. D. ludicatum ſolui. Iu- dicatum fieri item dicitur, cum ſententiæ paretur. Iudiciale forum, locus, in quo iudicatur, vt in l.vlt. D. de iuſtit.& iur. eleganter adpellatur ius, quod in eo red- ditur. 1 12 judicare apud veteres accipiebatur pro conſulere. Vnde Conſultum dicebant udicium„quod ex animi conſi- lio prodiiſſet. Emque ob rem Senatuſconſulta, ver- bo ſcilicet maieſtatis pleno, adpellata ſunt: quaſi iudi- cia, ſeu ſtatuta. Quid enim inter iudicium& cõſilium animi refert:e: b judicare àverbo Dico, dicas, ductum putat Varrolib- ſ. Ling. quòd tunc ius dicatur. Hinc Iudex, quod ius dicat, poteſtate accepta, id eſt quibuſdam verbisdicen do finit, vt ait idem Varro. Vnde iudex,& iudicium, & res iudicata, quæfinem controuerſiarum pronuntia
tione iudicis accepit, condemnatione vel abſolutione.
1.1. D. de re iudicat. Ad iudicium enim hoc animo ve-
nire ſolemus, vt totã litem aut optineamus, aut amit- tamus. Iuriſdictio quoque ab eodem verbo Iudica- reeſt. n Iudicati actio, quæ ex ſentétia deſcendit. I. 28. 5.igitur. D. de iureiur. Et alibi b Iudicati agere 1. 28. D. de procurat. Iudicatio. I. ſi· D.de furtis. l. 4.5. nõ omnis. D: de re milit. alibi ſepe. 8 Iudicatum ſolui ſtipulatio tres clauſulas in vnum colla- tas habetl. 6. D. iudi. ſolui. putà de re iudicata, de re de- fendenda, de dolo malo. Iudicandi munus graue olim detrectandumq; fuiſſe pro-
I V D 113 bat Cicero in prætura vrbana. Hoc ſivobis(inquit ad iudices)leuius videtur, quòd putatis onus eſſe graue& incommodum iudicare, intelligere debetis, primum intereſſe vtrũ id onus voſmetipſi reieceritis, An quòd probare populo Romano fidem veſtram,&religionem non potueritis, ideò vobis iudicandi poteſtas erepta ſit. Auguſtus decurias iudicum nonnihil immutatas, reducta Tribunitia poteſtate, diſtinxit, vt ſinguli Sena tores, Tribuni,& Equites, ex ſingulis Decuriis iudi- carent, rurſũſque immunitatepotirentur, ſuccedenti- bus ordinibus ſeu decuriis in orbem. Neque enim vni- uerſæ Decuriæ ſigillatim ad iudicandum ſedebant, ſed ex ea decuria, cuius vices tum erant, iudicandi certus ac conſtitutus numerus aſſumebatur, ſortibus ex vrna ductis, ſcilicet cùm res aliqua nata iudicum poſcebat. Idque officio Prætoris expediebatur. Prætor enim ſum main poteſtatem habebat iudiciorum, præerãt que ſor- titioni,& reicctioni, ſeu, vt nunc dicimus, recuſatio- ni ſuſpectorum iudicum, rurſüſque ſubſortitioni inlo cum reiectorum peractorem ſcilicet, vel reum. Proin- de ipſe Prætor protribunali ſedebat, cùm interim ludi ces in ſubſelliis eſſent. Ab hac conſuetudine ret ine- mus vocabulum iudiciale, Sortiri forum, ſortiri iuriſ dictionem, adeõq; rem quamlibet ſortiri effectũ. Cùm verò ante Auguſti tempora equeſtres propriè diceren- tur, qui equo publico merebant, poſteà dici cœperunt omnes quibusvti annulo aureo liceret: vt Senatores dicebätur, qui latoclauo vterentur. Hinc apparet quid ſit quod Arcadius in l.vltim. s. iudicandi. D. de muneri bus& honoribus, dicit, iudicandi neceſsitatem publi cum munus eſſe, non quaſi cogi poſsit iudicare. Vnde ducunt Juriſperiti multa argumenta, ſed quod Senato- res, Equites ac alij in quatuor decurias diſtributi, quo- rum nomina in albo Lecuriarum ſcripta,& ad ærarium delata erant, parere prætori conſilium agemi ad iudi- cium publicum exercendum aſtrin gerentur, ſicut ad a- lia munera publica. ludicium, quaſi in quo ius dicatur,& diſcernatur per iu- dicem. 4 Judicium Aſconio Pædiano diciturres, quæ cauſſam, li- téẽmque determinat. Iudicium quaſi iuriſdictionem de- finitur in c.forus.ext.de verb.ſign.ex Iſidoro lib. Ety- mo. quod prius inqui ſitionem vocatum fuiſſe ait. Scio Accurſium ins. pręterea. Inſtit. quib. non eſt permiſ. fa. teſta. quindecim ſignificatus ludicij referre, quos hic referre, noſtri non eſt inſtituti. Sed eos in idem fere recidere ſcribit Viglius in dict. õ. pręterea. Vtrunque conſuie.
ludicium nõnunquam intelligitur pro exiſtimatione pri
uata, vt illud Euangelicum, Kectè iudicaſti. Cicero de
Amicitia: Sed vt mihi videris, non rectè iudicas de Catone. b.9
lIudicia aliâs vocãtur iudicis præmia, Græcè ακνιν ᷣe, quo- rum ſit mentio in l. falſus. D. de furt. Vlpian. in l. idem ſiob ſtuprum. D. de condi. ob turp. cau. Si tibi, inquit, iudicium dedero. 912
Iudicijſignificatio, ex adiũcto& compoſitione variatur, vt ecce, Abiudicare, Adiudicare, Præiudicare, Diiudi care. b
Iudicium humanum eſt, quod hic tractamus. Judicium conſcientiæ, quod lex naturæ in corde hominis agit: ex quo niſi regulentur iudicia fori, degenerant in ſum mam perniciem. 59. 19
Iudicium priuatum, in quo ius litigatorum cognoſcitur. Iudicium publicum, quod pubſicã quærit vindictam. Vnde tit. D. de ud.& de publ ic.iudic. Cicero pro Cæ- cinna: Omnia iudicia aut diſtrahendarum controuer- ſiarum, aut puniendorum maleficiorum cauſſa reper- ta ſunt.
Iudicium proluſorium, quod præiudiciale dicitur, Græ- cis vpoat ariio ·..
P

1N D
fudicium reſcindens, cùm læſus, ob legitimam cauſſam reſtituitùr inintegrum. Tollit enim& reſc indit ob- ſtacula quæ impediebant læſum. Iudicium reſciſſorium, quod ſublato iam ob ſtaculo, per mittitur, perinde ac ſi nunquàm aliquid impediuiſſet le ſum) ad perſequendum ius ſuum. 212 Iudic ium ſuum, vocant vltimamvoluntatem. l. 3. D.De teſtament-militar. vnde& pro noſtræ voluntatis ſen- tentia ponitur in l. z2. in Hine. D. de adopt. l.&. in fi. D. de vulga. 15 11. 2 l gaime rpe, quo damnatus infamia notatur M. Cice- roni in Orat. pro Flac.& pro S. Koſcio. Iudicium Centumuirale, quod Romanæ ciuitatis abſolu nctifsimum eraitrt. un 2 5 Iludicium Ordinarium hodie nuncupamus ah ordine pro cedendi.-Extraordinarium verò, quod non ita iuſtam, omnibũſq; numeris abſolutam ordinis rationem exi- git. Alioqui antiquitate reſpecta poſſemus omnia nũc iudicia vocare extraòrdinaria propter remiſſam ſolen nitatem nimis curioſam. S. fina. Inſtitu. de interdict. Iudicium contradictum, in quo aduerſarius eſt, ad diffe- rentiam voluntarij. l. cùm de conſuetudine. D. de legi. Iudicium humanum quatuor modis corrumpi conſtat c. quatuor Ir. q. 3. timore, cupiditate, odio, amore: quod probat B. Auguſtinus c. qui cunque. ead cauſ.& q. fudiciũ dici putat Marcus Varro, quaſi ius dicendi, hoc eſt; poteſtatem audiendæ cognoſcẽdæque cauſæ,& ſen tentiam iuſtam proferendi, quam denique& exequi poteſt,& quod ſuum eſt cuique addicere. Quò pertinẽt trig verba Prætoris, po, pDI cο‧, ApDPDIOo. Do iudi- iui poſtulantibus. Dico ſententiam poſt litem con- teſtatam,& cognitam. Addico rem victori,& exequor ſententiam, transferendo rerum dominiz. Quod po- ſtremum, dicitur legis actio: quaſi iuſſu planè ſegis id fieri neceſſarium ſit, incumhãtque iudici, veluti mini- ſtro,& antiſtiti iuſtitiæ, ſed non niſi ordinario iure. Iudicium frigidè diffiniunt D
——
um dicunt, eſſe
———— 2
1 V G
ius vocan. 1 r. Editio actionis, hoc eſt, talis intemio actoris ad iudicium exigitur, quæ ſivera ſit, conſequa- tur iure, cõdemnandum eſſe reum, ſiue ex ſcripto, liue ex non ſcripro tractetur cauſſa. I11. Litis conteſtatio neceſſaria eſt in iudicio. Nam rario natura lis di Gtat, vt nemo violenter aut tumultuariè obruatur iuriſ dictio, ne, quæ ordinatio Dei eſt. Komanorum 1z. 111 1. luſta præſentis iudicis cognitio, cum primis eſt de ſubſtan tia iudicij: Siquidem meminiſſe oportet, omnem iudi. ciorum vim,& poteſtatem, ſtatim atque lis eſt conte- ſtata, iudicum humcris incumbere coram Deo& bo. minibus. v. Conclufſio in cauſſa pertinet ſemper ad ſa- mam iudicij, nec poteſt omitti: non ea ratione, quam formularij comminiſcuntur: ſed ideò, quia humanus adfectus ex natura corrupra, proclinus eſt ad contro- Lertendum. l. itẽ ſi vnus. s.vlt. D. de recep. arbi. v 1. Sen tentia ad iudicij conſtitutionem haud dubisè pertinc: neceſſariò, vbi cauſſa non poteſt aliter tranſigi: Quan doquidem tota iudicis cognitio manca eſt, niſi ſequa tur res iudicata, quę finem controuerſiis imponat. pul chrè itaque cohærent iſtæ partes. Citatio enim vocat iudicandum. Æditio actionis inſtruit. Litis conteſta- tio cõfirmat iudicium. Cognitio aperit negotium. Cô. cluſio interrumpir diſceptationem. Sententia finit to-
dam lirem. Hæc omnia latius tractantur in libello, De iure& equitate Io. Oldẽdorpi j,qua ratione ludiciũ in ſex partes diuidit. Bartolus in tractatu ludiciorum in decem tempora diſtribuit. Equidem ludicij tres par- tes werius putemvt docui in libello qui Foréſis diſpo ſitio inſcribitur ca. i.per Nouellam illud, quod probat Alex. conſil. 182. nempe has ‚litis conteſtatio, cognitio
cauſæ, ſententia.
EOR VLA IVDICII RKXECV eERAORI. Si paret eam ſe,& ſua. Cicero in Diuina. Sipatet iugera huius fundi eſſe&c. Si paret aduerſus edi ctum feciſſe. Ex Verrina.;z. Sic paret. H- S 10 D0 dari oportere Cicer. pro Ro-
Ictus legitimus, quo mediante, iudex de cauſſæpropofi- ſcio.
nullo controuerſiarum genere prode ad iudicem, niſi eognos eſſe cognitum, niſi pronuntietur. Denique pronuntia- tum quoque inutile erit, niſi ex bono,& æquo proce- dat. Hãc definitionem tradit Io. Oldendorpius in lex? co. Tu dic multiplicem eſſe Iudicij acceptionem refe- rente Accurſio s.ꝑræterea. Inſtit. quid. non eſt permiſ- ſum facere.cuius ſententia vera eſt, ideõque pro re pro- poſita definiri debet. b
Iudicium proſiteri, eſt vltrdò ſeſæ⸗ conſortéſque criminis
deferre. Budæ. ad l. Cornel. de ſicar. I.. ludicio ſiſti, In iudicium exhihere, idem ſignificant. l. ſi
eum iadicio. D. ſi quis cautiani. Aliud autem eſt Stare
in iudicio, aliud liſtere. VIpian. in l. ſi quis. in fine. D. ſi
quis cautioni. ludicijſubſtantialia(vt adpellant)tratant Docores ar- gutè quidem ac ſummo iure, ſed inutiliter: quia non ſe cundum æquitatem, nempe„quòd optimam iuris par- tem prætermittunt circa perſonã iudicis, vndetamen tota vis dependet. Pomponius in l. 2.§. poſt originem. D. de origin. iur. Per eos, inquit, qui iuri dicundo præ- funt, effectus rei accipitur. Parum eſt enim ius in ciui tate eſſe, niſi ſint, qui iura reddere poſsint. Itaque exi-
Rimod ad iudicij formam ſubſtantialem pertinere per-
³. 271*.. pétuò,& immutabiliter hæc, quaſi principia naturæ.. Vt inius vocetur ille, qui iudicari debet. In ius enim vocare eſt, iuris experiundi cauſſa vocare, l. 1. D. de in
catur de ea. Sic nihil profuerit
Si paret eum dare oportere. S. ſic itaque. Inſti. de aio. 1TCIt BON-AE EIPEA. Quantum ex bona ſide illum dare facere oportet. Cicero in 2. Offic.& in Top. 1 9 Viſis actitatis,& probationibus,& conſiderandis, adhibitoprudentum conſilio, definit iuè pronuntiaui- mus,& pronuntiamus&c. 2 1 Iugatio agrorum, poſſeſsionùm que menſuram ſigniſicat pro cuius modo certa Cæſaribus penſitatio præſtabi- raür I..C. de quib.: mun.vel præſta. Ii. 10. l. 10. de ſuſcep. C. eo. lib. l. 4. C. Th. de indul. debiti.à iugis animalium poſſeſsiones exercebantur, quæ& Capita vocabantur, Pro quorum numero ea præſtatio inferebatur I. 6. C. Th. de extraord. mun.& I. i. de imp. luc. deſcript. eo. lih. & Nouell.17. verſic. Aεε‿μενοααε e. Iugatio autem eadem ratione dicitur, qua veteres id agri ſpatium, quod iunctiboues vno die exarare poterant, lugum adpellare accepimus ex Varrone libro 1. Rei Kuſt. capi. 10.& vide Ciſsiod. libr. 4. Varia. Epiſtultad Geberichum. Iugerum, menſura agreſtis, quæ eſt in longitudinem pe- dum 240.in latirudinem 120. Glofſeæ vocant Aruipen- dium,& wx³ε9op interpretantur.
IVEIAE leges referuntur à luliis, id eſt C. I. Cæſare,& O- ctau. Auguſto quas recenſent Zaſius in cataloo Legũ antiquarum& Hotomamus in tracta. de Legibusa di cam de iis aliquando.
Iuniam Petroniam& Iuniam Velleiam& I. Norbanam leges recenſent, explicant iidem: quod vide.& vide infrà, Lex Iunia cum tractatu.
Inmen

e la. Olde r Barr 1 t. artolusin rr u
ril 4 4 Ciftriduit. a vt docui in lidelg e xa.rper Nauellun hu nempe has,litis cot
24 ITlc
CXATo I5 Klua.Cicero in iu 31 ius tundi efeat. us elictum feciſe. 12 202 dunqpn
he oportere. Llicind. 0XℳE b. ſide illum dareticer&
r RXAI K prob Onibe, 5 — un cooſilio, Kirt 3 am c. b b b oſſe(sionumqpen
erta Crſaribuspet., “““ 84 5. mun velpe rſta.-
1.de indul debid p 1 mebantur,quxd(⸗ 5 1 rrrio it 1 gero e fe 1 mun. Kl. de inPN 4* 1 arf 1 A X.*t Leins m ratione c 81 ic eepimus— 4 7 ide(uſsiod.lbr-
1 K agfen 1 Glof⸗ adinemtie, 1 aterpretan 4 1 88 n det ol⸗
zulils, 4 untuT¹. 31 80' Labus 1 93 3 recente utracti 1* ommdsn 1 ndo. vyclleun 5
luniam 1der: 83 1 amt 11
Eqnite 4u,
1 N R
Iumenta, Aiungendo adpellari Nonius putat, quòd cur-
rui iungerentur, vt equi& muli& cetera dorſuaria a- nimalia. Boues verò armenta potius dicebantur, ab a- rando, quòd is principalis eorum vſus. Vnde lumentis
legatis non debentur bou es. l⸗legatis ſeruis.. Iume n-
tis. D. de lega- 3. Vlpian. in l. Ædiles aiunt. D. de Adi-
lit. edict. oſtendit, quæ iumentorum adpellatione cõti
neantur: quidam à iuuando ducunt.
— 2 X8
lura prædiorum, ſunt ſeru itutes proprisè. l.. de ſeru. ruſti. præd. Dominium verò, ius prædiy nõeſt, ſed ius ipſius domini.& vide l. 81. D. de verb. ſigni. 4
Iurans, non ſolùm voluntatem ſuam declarat, ſed etiam
ſtabilit. l. Antiſtius Labeo. D. de acqui. here. lurare quoties iubetur heres„daturum ſe ali qui d vel factu rum, quod non improbum eſt: actiones hereditarias non aliàs habebit, quàm ſidederit, vel fecerit id, quod erat iuſſus iurare. l. quæ ſub conditione. s. quoties. D. decondit.inſtitu... il lel1, ct k 8 3ere: lurare in litem, eſt per religionem iuriſiurandi declara- re, quanti æſtimeturtota res controuerſa ab actore. Cum enim iudex in hoc iuramento adfectum actoris, & fidem ſequatur in litis æſtimatione propter contu- maciam non obtemperantis, merité dicitur iuſiuran- dum in litem, quaſi in vniuerſam æſtimationem litis, nulla certa conſideratione in vnam aut alteram rem fa cta. Quẽéadmodum ferè in factum agere dicimus eum, qui intotam facti feriem experitur, nulla ſpecialiter introducta ex facto perſequendi formula. Quare aliàs inlitem, aliès adfectionis iuramentum dicitur Vlpia. in.ſi per alium.§.=. D. ne quis eum qui in ius vocat. l prima.& l. ſecun. D. de in litem iurand.& vide l.videa- mus. D. eo. vbi Bart. Bald.& F. Duarenus.
Iurare per Genium principis in l. 13. in fi. D. de iureiu. Ac
curſius interpretatur. Deum principis Bartolus Geniũ, principem ipſum exponit. Accurſius fortè ineptè inter pretatusmõ eſt. Nã& ridicula antiqtas deos ſibi quos volebat, fingebat eoſq; geniales, idq́; ex Alex-ab Alex. lib. 6. ca. 4liquet. huius modi iuſiurandum cõmemo- rat Tertullianus li. ad Scapulam. Sed), ait, iidem ipſi, qui per genios eorum in pridi e vſque iurauerant. Iurare per falutem ſuam. qui per ſalutem.;3z3. D. de iure- iuran. Et 4
Iurare per Salutem principis.
Iuramẽtum in litem eſt, cùm petitor iuratò adſerit quan ta pecunia litem,& totam cauſſam æſtimet, ſeu quan- ti kua intereſſe credat in vniuerſum. Defertur dũtaxat
Aiudice, qui perpenſa huiuſmodi æſtimatione diſpen- diorũ& vtilitatum amiſſarum, ab actore facta, poteſt etiam non deferre. Si autem deferen dum cenſuerit, ha bet poteſtatem, vt modum ſtatuat, hoc eſt, vt pręfiniat certam pecuniarum quantitatem vſque ad quam iure- tur, ne arrepta occaſione, in immenſum iuretu r. Qin etiam ſi iuratum fuerit, poteſt non ſequi iuſiurandum,
reum vel minoris condemnare, vel etiã ex magna cauſ ſa prorſus abſoluere: vtpotè, repertis poſtea pro defen
ſione eius apertiſque probationibus. Nam quũ æquum ſit perſpecta rerum ac perſonarum circumſtantia, iu- dicis arbitrio deferre, aut non deferre huiuſmodi iu- ramentum: multò magis iuſtum videtur, poſſe eum ta- xationè iuriiurando adiicere d. l.videamus. S. deferre. J. in actionibus. D. de in lit. iurand. idque eſt, quod Vl- pianus inl. 3. D. ad exhibend. Pręterea, inquit, in hac a- ctione notandum eſt, quòd reus cõtumax per in litem iuſiurandum detleore Jachnart poſsit, ei iudice quanti tatem taxante. Lan Iuramentum aliquando nontam abſolutionem, quàm in- terpretationem requirit. c. quantò perſonam. De iure- iurand.
Iuramentum non eſt inſtitutum, vt ſit vinculum iniquita
tis. dicto iam capite. 4 1e luramentum ſolenne vocatur, quod Barbari iuramen-
1IV R
114 tum corporale dicunt. Iuramentum ſemper habet hanc in ſe clauſulam iuris⸗
Salua ſuperioris Magiſtratus zuriſdictione. Ided qui iurarunt ſeruare ſtatuta ſua,& conſuetudines: hi poſ- funt nihilominus& debent admittere cognitionem ſu perioris iudicis. Item qui iuramento promiſit ſtare iu- ri apud aliquem, is vti que non renuntiat iudicio ma- ioris magittratus. c. veniens. De iureiuran. l. is, cui bo nis. D. de verb. oblig.&, De pac. iurament. firman.§. Sa cramenta. c. Conſtitutus. De reſcri p-l.lmperatores. D. ad municipa. Et Friderichus in ſua Conſtit. de feud. 5. vlt.adde c.cùm te.De iureiuran. lib..
Iure pro ipſo iure poniturl. 95. 5.1. D. de ſolut. id eſt ipſa iuris poteſtate& auctoritate. O pponũtur hæc Iure vel ipſo iure& per exceptionem l. 4. D. de ſeruit. l. 34. S. ſi is. de oblig.& actio. Sic Ipſo iure& per fideicommiſ-
ſum illud directo fideicommiſſa ſola prætoris ratione conſiſtunt.
Iurgare, quaſi de iure agere,& contendere: Hinc iu rgium
quaſi iuris agium. c. Forus. S.iurgium. de verb. ſign. quò
„Pertinet, quod ait Feſtus lib. 9. Iurgium, iuris actio.
Iurgium à diuortio ſeparat luriſcoſ 8.1. quod ſi non diuor- tium. D. de iur. dot. pro iracundia non durante.
Iuridicus qui ius in aliquo loco reddit l. Thais.§. Lucia.
D.de fideicom. li.& vide C.& D. de officio Juridici. Eir mitcæli. 3. Matheſeos c. 12. Hinc uα‿ιοστνυ, Strabo ad- pellat. Iuridicos Italię à M. Antonino philoſ opho crea
tos tradit I. Capitolinus. Hinc
Iuridicinæ, quo verbo vſus eſt Tertullian“ lib. de Pallio.
luri ſconſultum definiit Cice. li. de Oratore 1. qui legum,
& conſuetudinis eius, qua priua: i in ciuitate vtuntur&e
ad reſpondendu m,& agendum,& cauendũ peritus eſt. luri ſconſultum, autem non lure conſultum dici, ſcri- bique oportere Chariſius lib. t. rectè cenſuit. Iuri ſconſultos, maximi nominis reddidit ſcientia iuris, quæ ſemper ſummo honore eſt habita. Et profectoò, ſi- cut corpus noflrum ſine mente cadauer eſt: ita ciuitas ſine legibus certis, pernicioſa cenſetur hominum col- luuies, hoc eſt, multitudo ex diuerſis locis velut ſor- des coacta. Cicero pro Cecinna: Nihil enim, inquit, taã
diligenter etinen um ondm ius Ciuile: quo ſublato,
nihil cui que exploratum eſſe poteſt, quid ſuum, quid a-
nilienumſit. 5 b
luriſconſultorum ſucceſsio, quare demõſtranda ſit, opti mæ ſunt rationes. Primùm, quia dignatio perſonarum fides item& eruditio auctorum, nò mediocriter com-
mendat leges ab eis latas. Dei nde, qua forma, quo ſtu- dio,& deliberatione traditę ſint ab eis: nemo ſatis ad- mirari poteſt, qui non totam proſeſſorum iuris ſeriem perſpexerit, quomodoalius alia in re plus præſtiterit.
Iuriſconſultorum vel prudentium triplex eſt differentia,
quam obſcurè Conſhndlit Tribonianus. Inſt. de iur. na-
tur. gent.& ciuil. i. Fuerunt prudentes, qui leges XII. Tab. interpretabantur, quorum di ſputationes fori, di- cũtur ius Cluile. l.2. S. his legibus latis. D. de orig. iur. I1. Fuerunt prudentes, qui priuatim reſſ pondebant con ſulentibus, auctoritate probabili, non autem neceſſa- ria. 111. Cœperunt publicè Imperatoris auctoritate ſi- natis ſcriptis reſpõdere ſub Auguſto, à quorũ reſpon.
5 nõ licebat recedere, d. l.2. S. Primus Diuus Auguſſts. Iuri ſconſultorum,& Imperatorum Romanorũ lectioni aſſueſci quantum profuerit, incredibile dictu eſt, imò nec dici quidẽ ſatis poteſt. Primũ, quòd auctoritas eo rum certa eſt,& neceſſaria, cùm interim Doctorũ præ- ceptiones nõ niſi probabiles, ac inc erte. Deinde quod ingenia ſtudioſorum trans forma ri ſolent in mores,& phraſim loquédi præceptorũ. Atq; illa eſt cauſſa ,quòd Romani iuris proceres täta Latini ſermoni 8 puritate ac phraſis ſimilitudine, eadémq; grauitate ſcripſerũt, & velut vno ore interpretati ſunt leges. Nam magna pars eorũ ab vno Papin. præceptore imbuti nõ niſi do-
P ¹)

3
ℳ
1 VR
Kiſsima iuris monumenta in manibusverlabant: Con tràverò, quòd rece ntiores iuriſperiti, neglecto Daula- tim Komanorum exemplo, longéque ab corum Imita- tione di ſcedentes, de generarint, non dico quòtandé, ſed res ipſa nos fatis admonet, niſi planèadvtramque
aurem dormiamus, Steln Zurilelione ſolorum magiſtratuum, nõ iudicum dato- b rum conſtat l..1. 77. D. de re iudica.&alibi luriſdictio nem definit Vlpianus 1. 3.in iD. de iuriſd. om. iud. quã ſfequitur C. Harmenopulus li-I. tit.: d. ·6 2æ:. ait, Ath dliuuo Xu lia⁴ οοοσνσςα- significat antein mane magi ſtratuũ poteſtatẽ 1.1. D. de iuriſd. Sumitur etiã pro lim- plici notione l.5-D. de re iud. l. 8. S. ſed nec. D. detrãſa c. Iuriſdictionem pro vniuerſo Prætorio officio,& munere
Gell io lib.o-ca. Iſ. een Juriſdictionis forma pro eius ordine l. 1⸗C.vbi inrẽ actio. Juriſdictio libera quæ matori poteſtate i mpediri non po
teſt quin exerceatur, Budæo.
Iurifdictio reſtitui, vel abrogari vnde dicatur, docet Alci-
atus lib. 3. watεο νap. z- 11, Iuriſdictio quædã eſt cõtentioſa, quædã voluntaria. hac
expediuntur explicantũrve emancipationes adoptio- nes, manumiſsiones. Vide l.z. D. de offi. Procon.& ibi
doctores- 2
Juriſdictionem Accurſius definit l.1. D. de iuriſ. om. iud. poteſtatem de publico introductam, cũ neceſsitate iu- ris dicẽdi,& æquitatis ſtatuendæ. Quæ definitio ſatis eſt bona, ſi quis eam rectè intelligat, cui quod ait Bar- tolus ibidemn ſuperfluere videtur. Diuiditur autem Iu- riſdictio à Zaſiò intres ſpecies: imperium merum, mix tum,& ſimplicem iuriſdictioné, quæ eſt iuris dicendi
oteſtas, advtilitaté priuatam, officio ſuo actioni de- ſeruiens. Hãc in ſex gradus ſecat Bart. quos Zaſius do tè contrahir in tres, in l. cui iuriſdictio data ſit. eo. tit.
Iuriſdictionem ab imperio ſeparauit VIpianusl. 3. D. de
jiuriſdict.& Sicul. Flaccus in lib. de cõdit. ag. qui ius di cendi,& coercendi ſciunxit. Verbo autem coercendi ſi gnificauit vtrunque imperiũ& merum,& miſtum. Pla ne miſtum iuriſdictioni cohærere dixit Papinianusl. 1. in fi. D. de offi. eius, cui man. eſt iuriſ. Falſam igitur Zaſij diuiſionem quis rectè dixerit..
Iuriſdictio Anomala, quæ& Extraordinaria dici poteſt, quæ conſuetudine, non iure ſubſiſtit: cuiuſmodi eſt iu dseum curiarum dominicalium, qui circa Feuda tan- tum, Eaphyteuſes,& pacta curialia cognoſcunt.
luriſprudentia eſt diuinarum& humanarum rerum noti tia: iuſti atque iniuſti ſcientia, vel: Eſt ars boni& ęqui. A partibus ſumpta definitio. Inſtitut. de iuſtit.& iur. in prin cipio. l. 10. 0. e0-
Iuri ſiurandi religio expediendarum litium maximum re medium in vſum venit, qua vel ex pactione ipſorum li- tigatorum, vel ex auctoritate iudicis, deciduntur con- trouerſiæ, vt dicit Gaius in l. P. de iureiuran. Et pro- fectò his verbis magnam vtilitatem iuramentorũ ex- plicat. Nam ad dirimendas lites, quarum alioquin nul- lus inueniri poſſet finis, deſeruiũt. Et ſanè prodeſt Rei
publicæ, ſi controuerſiæ hominum celeriter expedian
tur, ad retinendã ſalutarem cçoncordiam. Quãobrem, non ſolũ vtilis, verumetiam neceſſarius eſt auriſiuran- di vſus, velut vltimum inter mortales præſidium tuen- dæ veritatis, quoties omnia probationum genera defi- ciunt. Credendum enim eſt, homines ‚qui ali quĩd fron tis habent, diuini nominis teſtumonium non falſo innocaturos.
Iuſiurandũ autem,& iuramétum dicitur à iuro: quod pro priè ſignificat, promitto me, adhibitis etiã teſtibus ita feruaturũ, ac ſi ius eſſet. lam quum nulſũ ſit præſentius teſtimonium quàm diuini numinis, fit, vt tum iurare dicamur, cm Deum inuocamus teſtem.
Iuſiurandum eſt adfirmatio religioſa, quoties quid quaſi
8.. 5... Deo teſte adſeritur, vt Cicero definit lib. Offi. 3. Vnde
r —-———— ——
1 VR
& ſacramentum dici ſoler, quaſi ſacræ rei actiſsimum vinculum, quod nullo modo ſit ludendum, teſte Cice- rone ibidem ſic dicemte, Nullum etiam vinculüad ad- ſtringendam fidemiureiurädo maiores arctius cfievo luerunt.d indicãt leges in X 11. 1'ab. indicàât fäcra:in dicant fœdera, quibuùs etiam cum hodie deuiucitur fi-
des:indicam notationes, animaduerſionéſque Cenſo- rum, qui nulla dere diligentius, quàm de iureiurando Zjudicabant. L. 110 221
Iuriſiurandi itaque perdouem, quod maximum erat, ta- lis apud KRomanos olim adhibebatürfolennitas: Lapi dem ſilicem tenebat iurans, ſic dicens: Si ſciens fallo, me Dieſpiter(ſalua vrbe arecq;)bonis eiiciat, vt ego hunc fapidem. Hoo autem ſeculo, ſicut iura menta te. merèin cauſis obularibus, ac nullius momenti defe- runtur: ita penè non habetur vlla ſolennitatis ratio, quæ vtique malorum hominum læſam conſcientiãter rere poſſet à periuriis faciliter admittendis.
Iuriſiurandivſus triplex eſt, ex quo tria iuramétorum ge.
nera, quæ obſcurè magis, quam vtiliter tractant inter⸗- pretes, introducũtur. Aliàs enim iuratur extra iudiciũ ad confirmandum contractus,& quæcunque negotia: videlicert, vt promiſſa ſeruentur. Et hoc iuſiurandum, dicitur Extraiudiciale,& Voluntarium: quia depédet plansex arbitrio inuicem negotiantium, quatenus ſit dandum& concipiendum. De quo tamen nõ loquitur Paulus in l. iuſiurandum, quod ex cõuentione- In prin. cip. D.de iureiuran.vt quidam falſò putant: Sed l. 1.& Conſtit. Friderich. Imperatoris. Aliàs exiguntur iura- menta ad præparationem, vel etiam cognitionem iudi ciorum rectè exercendam, ne quid per fraudem eorum qui in iudicio verſantur, incidat, quod euertat verita- tem. Vt ſunt ea, quæ dantur, vel calumniæ, vel teſtimo- nij dicendi, vel cautionis, vel æſtimandeæ rei gratia, iuxta l. ſi tutor. D. de in lit. iuran. item iuſiurandum iu- dicis vel aduocati. l.rxem non nouam. C. De iudic. Etſi quæ ſunt his ſimilia. Hoc autem iuramentorum genus udiciale& Neceſſarium rectè poteſt adpellari: quo- niam non vt præcedens relinquitur prorſus priuato- rum arbitrio, quatenus dandum ſit, vel non ſit, cùmex iure dertam formam habeat, ac plerunque necelſſario ſuſcipiatur in iudiciis. Aliàs denique iuramentis yti- mur deferente iudice:vel etiam litigatoribus ipſis con ſentientibus, in iurandi conditionem(ſemper tamen adprobante iudice)adexplicãdam ſemel totam litem. Vnde nuncupantur deciſoria, quòd finem imponunt controuerſiæ, vt actori decernatur, quod intendit, aut reo, quod excipit. Paul. eleganter dicit, eo modo pro- pter rem iurari, in l. quoties. D. de iureiurand. Propter rem autem inquiens) iuſiurandũ exigitur(veluti de pe- cunia credita) cùm iurat actor ſibi dari oportere, vel reus ſe dare non opartere. idem eſt cùũm de pecunia cõ- ſtituta iuſiurandum exigitur.—
Iuſiurandum turpe, vel illicitum, non eſt ſeruardum. No- uel- ne d mulieribus quæ ſe proſti.§. iConſt. ſ. Euiden tiſsimum peccatum eſt, id iuſiurandum inferre, quod
ſtatim atquepræſtitum eſt, violandum ſit. Nouel. Vt ſi ne vllo impedimento.§. quia verò magna verſamur- Conſt. 94.
Iuriſiurandi illiciti abſolutionem petere vanum eſt. VI- pianus: De hoc iureiurando, ait, remittédo, nec eſt ne ceſſe adire Prætorem. Semel enim in perpetuum à Præ- tore remiſſum eſt, nec per ſingu los remittendum-
Iuri ſiurandi religione, non vt cibo, verùm ſicut condi- mentis vti oportet ad neceſsitatem: iuxta præceptum Dei. Et rectè Iuri ſconſulti tradunt grauiſsima præce- pta de euitando, vt(quoad fieri poſs it)parciſsimè eov- tamur, velut condimento. Et Pompon.refert, Labeo- nem reſpondiſſe: Etiã abſenti& ignoranti iuriſiuran- di gratiam fieri poſſe. Ipſe addit: Per epiſtulam quoque
remitti, in l. pen. D. de iureiuran. At Doctores tradunt cautelis
——

Hi.Laem non noun.. ulia Hoc atemiun in cedens relinquint n
tenus dandumft,
um hubeat, chiens ciis. Alids denigt lcevel etiamliigl. rrandi conditioud
ar deciforia, †ο⁴ ori decernau Paul-clegamctdch ens jiufuraniiei 4 i wartere⸗ demctch
m iurat actor
1 V 8 cautelis præcludendam eſſe viam, ne volentem quoq; non poſsit pœnitere delati iuri ſiurandi. Item ſuadent adripiendam eſſe occaſionem ſtatim iurandi, velut commodiſsimam: ſcilicet, quia facilius eſt dicere, 1 v RoOo PER CHRISTVH, quàm multis ſumptibus pro- ducere teſtes,& probare intentionem litigatoris. Sed
ſalutem animæ negligunt.
Iu
IVRISIVRANSDI FORMVLAE.
riſiurandi formulas varias concepit antiquitas. Ex a- nimi ſententia. Cicero 2. Acade.& z. Offic.& Liui. lib. 22.& 23. Per Iouem lapidem Feſtus lib. 10. Cicero li. 7. Epiſtol. ad Familia.& hoc explicat Polybius lib. 3.hi- ſio. Formulam iuri ſiurandi militaris doctiſsimè expli- cat A. Gell. Noct. Atti. lib. 16. cap. 4. quem perpendas. Sed hæc ad ius, quo vtimur, non pertinent: ſecundum quod qui concipi debeat, ex iis, quos indicabimus, lo- cis, diſces: quos notaſſe ſat erit. 1 SICIS. I. rem non nouam. in princi. C. de iudic.& Nouell. 8. in fine. Oęxos idtetvos saꝑa ⁊ S r a⁵ααꝑ Aasebavorſap- ADVO CA 7T0AV M. d. l. rem non nouam- s. patroni- 7TES7TTV M. c.præſentiam. ibi, veritate dicenda, de teſtib. in 6. FPIDELIS, SIVE FEVDATAXII. Tep. de forma fidelit. in vſib. feudor.& c. de forma. 22. uæſt.. Sed audi, quid de improborum iuramento dicat ſena- rius Græcorum: Ayd,op ꝓaο⁴ep Suop&s T pAgt⸗
At tamen audiat falſò iurans:
Iu
Oeop enlopxãp&αν ⁴αα ν&λαεενν s idem eſt quod lex, à iuſſu per a pocopen dictum, quo- niam propriè nihil aliud eſt, quàm quod natura iubet ſequi aut vitari. Quanquã vulgò, ſicut& Lex, Ius etiã adpelletur, quicquid vel gens, vel populus, vel conſue- tudo iubet.tametſi non ſit negandum iuris nomen ge- nerale, legis ſpeciale.
Ius à iubendo dictum: quia iubet in foro ac exequitur id,
IJuri operam daturum prius noſſe oportet, vnde nomen iuris deſcendat.videlicet, reſpecta ciuiliter rei ſignifi-
libet iudicis ſententia ius vocatur, etiam cùm ius red- dens iniquè decernit: relatione ſcilicet facta non ad
quod iuſtitia dictat in animo ſeu voluntate.
catione, non autem grammaticè verborum ſtructura. Vlpia. in l. i. in princi. D. de iuſti.& iur. l. 3. in fin. D. de iur.dotdltꝗ.
Ius autem d iuſtitia adpellatum d.l.1. ſicut effectus à ſua
efficiente cauſſa dicitur. Nam(vt eleganter Celſus de- finit)lus eſt ars honi& æqui, cuius meritò quis nos ſa-
cerdotes adpellet, à ſacris Dei ordinationibus. Ko.13. Ius pluribus modis dicitur, hoc eſt, multa ſignificat. 1. Id quod ſemper bonum& æquũ eſt: vt eſt ius naturale im-
mutabile. 1 r. Quod omnibus, aut pluribus in quaque
ciuitate vtile eſt: vt eſt ius eiuile. 1 It. Prætorum edi-
cta dicuntur ius honorarium. ⁊ I ti. Prætoris& cuiuſ-
id, quod brætor ita fecit, ſed ad illud, quod Prætorem facere conuenit. Accipe autem iniquitatem quæ nomi natim in decreto, vel ſententia non adparet. v. Ius di
eitur locusin quo ius redditur: adpellatione collata ab
eo, quod fit, in eo, vbi fit. v 1. lus pro neceſsitudine di-
cimus: veluti eſt ius cognationis, vel adfinitatis- VIp. in 1penult.& vlt. D. de iuſt.& iur. 3
Ius eſt auctoritas ſeu facultas agendi ſecundum legem. b lus eſt ars boni& æqui. VIpia. in l.. D. de iuſtit.& iur. ſi
ars: ergo conſtat ex præceptis. Sed præcepta oportet eſ ſe certa: igitur nõ ex opinione hominum vaga, quæ ne-
que bonum neque malum facere poteſt eum, qui non
eſt: ſed ex præſcripta diuinitus ratione naturali colli- genda ſunt: quod falſò exiſtimabat vetulus fori Lugdu
b 1 V S 115
nenſis rabula quo tamen xouaidraſos togatorum crede batur. Nam vbi id factum fuerit: tunc per ſe con ſequi- tur bonum,& æquum. Natura enim non poteſt non eſ=
ſe bona Lex, quæ ad honeſtatem accedit, nec poteſt nõ eſſe iniqua, quæ cum honeſtate pugnat.
Ius nihil reſpicit, niſivtilitatem hominum honeſtam: in
primis publice, deinde priuatim. Hinc duæ ſunt iuris poſiti ones hoc eſt, duę ſunt ponédæ partes, circa qua s totius ſtudij ſeu diſciplinæ cuuilis tractatio verfatur:
videlicet, Publicum& Priuatum. l. r. D. de iuſtit.& iur. Ius publicum conſiſtit in Sacerdotibus„Magiſtratibus,
in ſacris,& toto Reipublicæ ſtatu. l.. S. ius publicum. D. de iuſtit.& iur. Publicum:quia ad ſalutem non vnius
vel alterius, ſed totius populi omniùmque gentium
pertinet. Quanto igitur maior eſt omnium hominum æſtimatio, aliis rebus, tantò diligentius publici iuris habenda eſt ratio, cum in ſcholis, tum in foro. Hoc tempore rem planè inuertimus. De iure priuato, de ſtil licidiis(vt Cicero ſuos illos deriſit)& ceteris obula- ribus commodis curioſè diſputamus: De iure publico hoc eſt, de magiſtratibus, nemo curat quales ſhnt.—
Ius priuatum eſt, quod ad ſingulorum vtilitatem perti net
generaliter. l.. 5. huius ſtudij. D. de iufti.& iur. hoc tri-
fariam diſtinguitur: videlicet, in Naturale, Gentium
& Ciuile.
Ius naturale eſt(inquit VlIpianus in l. 1. D. de iuſt.& iur.)
quoch natura omnia animalia docuit. Nãa ius iſtud non lolum humani generis proprium eſt, ſed omnium ani- malium quæ in terra, quæ in cœlo, quæ in mari naſcun tur. Hunc ſequitur luſtinianus Inſti. de iur. natu. gent. & ciuil. Sed valde abutuntur ibi vocabulo luris: Cum in brutis nulla ſit ratio, Igitur nullum ius. Magis au- tem diffinitur adfectus,& inclinatio naturalis, quàm Ius aut Lex. Ita que ex tot generibus, inquit Cicer. de le
gibus, nullũ eſt animal præter hominem, quod habeat
notitiam aliquam Dei. Et paulò ſuperius: Solum eſt enim, ait, ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis& cogitationis, cum cetera ſint om nia expertia. Proinde, niſi hanc diffinitionem ſic acci- pias, tota via errabis,& nunquam iuris cognitionem rectè adſequeris. Neque verò rarũ eſt, vt verba aliquan- tò craſs ius accipiantur in iure Ciuili. l. cum vnus. in princ. D. de aliment.&ciba. legat. Ceterum Ius vel Ler naturæ, ſecundum Ciceronem li. 1. de legib. propriè ſic rectè diffinitur: Eſt ratio ſumma inſita in natura, quæ iubet ea, quæ facienda ſunt, prohibétque cõtraria. Huc accedit,& veram adfert iuris naturalis deſcriptionem
id, quod Juſtinianus dicit in s. penult im. Inſtitut. De
iur. natur. gent.& ciuil. Sed naturalia quidem iura, in-
quiens, quæ apud omnes Gentes peræquè obſeruan-
tur, diuina quadam prouidentia conſtituta, ſemper fir
ma atque immutabilia permanent. Vbinam ſunt talia iura per diuinam prouidentiam conſtituta? Certè in
corde,& mente hominis, velut in quibuſdam viuis ta- bulis ad imaginem Dei creatis. Prouidebat enim cle- mentiſsimus pater, nihil æquè in hoc mundo homini opus eſſe, quàm regulis, atque principiis quibuſdam re cteviuendi, quæ præter eũ nemo dare poſſet. Ex his ad- paret euidenter, luri ſconſultos adpellatione iuris na- turalis multum abuſos fuiſſe. Alioqui, ſibruti s anima-
lihbus Legẽé aut ius tribuas, neceſſariò tribuitur etiam
ratio: ac per conſequens ex brutis homines, ex homini bus bruta facies animalia. Et hoc quidẽ Doctores no- ſtri non diiudicant, cum ineptiſsime diſtinguunt in- ter ius naturale primarium,& ſecundarium: volentes vtiq; vt aliquod ius habeamus cum brutis commune, ſcilicet, vt egregiè obbruteſcamus. Adeò cæcus eſt per omnia captus humanus, niſi Diuino pręſcripto tenaci ter adhæreat. Semper igitur memento, cùm audis hæc verba, Lex, lus, Iuſtitia, Iuriſprudentia: erigendam eſ- ſe cogitationem ad excelſam quandam ſoli homini à
P 11n)

I V S
Deo donatam virtutem: cetera verò animalia homi- nis cauſſa eſſe creara, inquibus tametſi inclinationes quædam ſunt&ſenſus cum hominibus communes:nul Ia tamen ratione prædita ſunt: nulla honeſtatis formu la: nihil deni que iuris habent. Cicero eleganter, Qui- bus enim, inquit, ratio à natura data eſt: iiſdem etiam recta ratio data eſt. Ergo& Lex, quæ eſt recta ratio in iubendo& vetando. Si lex, Ius quoque. At omnibus ra tio: ius igitur datum eſt omnibus. lüriſconſultis verò, quòd aliquan:ò in hac materia licent ius ſint locuti: fortè vt deſeruirent teneris ſtudioſoxũ ingeniis,& po- pulariter rem explicarent, facilè condonãdum eſt: præ ſertim, quòd hanc ſermonis inconcinnitatem& abu- ſum, aliis reſponſis grauiter reſarciunt,&ad verum ſen
—.. 2, ſum reformant. Sicut ipſe Paulus lõgè aliter ſentit de
jure naturali, in l. ſi vnus. s.pactus. D. de pact. qua in re
cuͤm ſuperioris temporis interpretes nullam phra ſis certam rationem obſeruarent, infinitis erroribus in-
ualuti ſunt: ficut ferè ex ignoratione principij, tota ſe-
ries materiæ ſolet obſcurari.
Ius Gentium(inquit V Ipianus in l. 1.S. vlt. D. de iuſtit.&
iur.) eſt, quo Gentes humanæ vtuntur: quod à naturali recedere, facilè intelligere licet: quia omnibus illud a- nimalibus, hoc ſolis hominibus inter ſecommune ſit. Pomponius in l. z. D. de iuſti.& iur. adiicit exempla: ve luti erga Deum religio: vt parentibus,& patriæ parea-
mus. Iuſtinianus Inſtit. eo. tit. recti ſsimè ſentit, lus gẽ
Iu
tium eadem ratione generaliter dici, qua ius Ciuile in ſpeciem nuncupatur. Nam ſicut àpopulo alicuius ciui- tatis tractum eſt nomen iuris Ciuilis: ita ius Gẽtium ab omnibus populis vocatur. Quod verò naturalis, ra- tio, ait, inter omnes Gentes conſtituit, id apud omnes populos peræquè cuſtoditur: vocatùrque ius Gétium: quaſi quo iure omnes gentes vtuntur. Illud diligentiſ- ſime ob ſeruandum eſt, quod multis errandi cauſſam de dit, lus gentium aliàs accipi apud Iuri ſconſultos pro vero naturæ iure: aliàs pro eo iure, quod plurima ho- minum pars vbique recepit. Quod niſi recte diſcernas, nunquam peruenies adveram iuris cognitionem. Ve- teres enim rati ſunt, quicquid ab omnibus Gentibus pro iure ſeruaretur: id quoque ex naturali ratione pro- ductum fuiſſe.Cum non crederent, omnes homines in deligendo iure, prorſus erraſſe. Hoc modo loquitur de iure Gentium VlIpia. in loco citato, iuxta exempla Põ- ponij,& quidẽ recte, in l. veluti. l.vt vim.& l. ex boc iu- re. D. de iuſt.& iur. luſtin. in§.venditæ. Inſti. de rer. di- uiſ-Keligio enim erga Deum, pietas in parentes, co- gnatio inter omnes homines, vere ſunt iuris Natura-
lis: quod quia ſolis hominibus commune eſt, ius Gen.
tium vocat. Ceterum in l. manumiſsiones. D. d.ti. qua tenus loquitur de effectibus,& prædura ſeruitutis 35 ma: ſi accipias ius Gentium naturali ratione conſtitu- tum eſſe: errabis tota via. Nam ea ſeruitus pugnat cum
iure naturali, rectéque fuit emendata. Quanquam tole
rabilis ſeruitus, quali nunc vtimur, ſecũdum naturam eſt, vt grauiter probat Ariſtoteles in Politicis: nec id negat VlIpianus in gadem l. manumiſsiones. ſi ex æquo
& bonointelligatur, collatis aliũde ſentétiis ſuis. Ne-
que enim ex vno ſtatim dicto, totus Vlpianus iudicari poteſt, quid ſentiat de iure Naturali. Vidédũ enim etiã eſt, quid alio in logo dicat. Accipitur ergo ibi ius Gen tiũ, pro iure, quod omniũ gentiũ auctoritate paſsim re ceptum fuit vbique. Quare cum audis hancvocem, lus Gentium, nõ ſemper exaudiendũ eſt ius Naturale, ſed plerüque ius humanũ, vt Liuius recte adpellat. Neque enim ſequitur: Gentes id conſtituerũt, aut invſum ad- mi ſerunt: Ergò eſt ius Naturale aut æquum. imò, ſæpe ini qui ſsimũ eſt. Ego ſane multum tribuo humanæ au- ctoritati, ſed non præfero eam naturæ.
3 Propr ium. Nã quod quiſque populus iĩpſe ſibi ius con- ſtituit, id ipſius ciuitatis proprium eſt vocaturq; ius
I. V 5 ciuile, quaſi ius proprium ipſius ciuitatis. Caius l. om- nes populi. D. de iuſti.& iur. Hoc igitur ius noſtrũ con- ſtat, aut ex ſcripto, aut ſine ſcripto, vt apud Græcos, „οε̃ i 40) ydAe,o A„αeρο. ¹. ius Ciuile. D. eod.tit,
Ius autem Ciuile eſt, inquit Papinianus, quod ex legibus plebiſcitis, ſenatuſconſultis, decretis Principum, au-
ctoritate prudentum venit. l. ius autem. D. eo.tit.
Ius Ciuile Papyrianum: non quia Papyrius de ſuo quic-
quam ibi adiecit, ſed quòd leges line ordine atas inv. num compoſuit. I. neceſſarium. D. de orig. iur.
Ius Ciuile quid ſit,& quatenus valeat, nemo grauius de-
ſcripſit, quàm VlIpian. D. de iuſtit.& iur. Ius Ciuile, in quiens, eſt, quod neque in totum à naturali iure, vel gs tium recedit, neq́; per omnia ei ſeruit. Itaq; cũ ali quid addimus vel detrahimusiuri cõmuni: ius proprium, id
eſt, Ciuile efficimus. Recte quidemille. Nam ius Ciui.
le nihilaliud eſt, quam determinatio iuris Naturalis. Si igitur recedat in totum à naturali ratione, non de- terminat, ſed magis adfingit aliquid incognitum natu ra, hoc eſt(vt Ariſtotelis verbo vtar) quod nullã cauſ- ſam in natura habet. Ergo non Lex, verùm tyrannis eſt cenſenda. Ex diuerſo, ſi per omnia deſeruiat naturæ, ſ idem dictet quod cõmunis ſenſils& formula, iam non Ciuilis, ſed Naturalis Lex eſt. Hoc modoſi omnes Ti. tulos iuris,& ſub titulis Leges(loquendum enim nũc populariter eſt de legibus)expendas diligenter: compe ries nullam propemodum ſanctionem eſſe, quæ nonali quo modo ad naturæ perpendiculum reſpondeat, quæ non ali quam radicem ex naturalibus notitiis trahat. Et hæc eſt vis,& poteſtas Legis ciuilis, de qua admo- net nos Celſus in l. ſcire leges. D. de legibus. lus Ciui- le æquitatem conſtitutã iis, qui eiuſdẽ ſunt ciuitatis ad res ſuas optinendas M. Cicero in Topicis deſinit.
Ius Prætorium, quod Prætores introduxerunt adiuuandi
vel ſupplendi, vel corrigępdi iuris Ciuilis gratia, pro- pter vtilitatem pubhlicam: quod& honorarium dicitur ad honorem vel ob honorem Prætorum ſic nominatũ. I. ius autem. D. de iuſt.& iur.
Ius honorarium viua vox eſt iuris Ciuilis. l. nã& ipſum. D-eodem tit.
Ius omne(quantum ad mores hominum formandos atti
net) diui ditur in ius naturale ſeu diuinum:& ius poſi⸗ tiuũ ſiue humanũ- lus naturæ, quod aliàs ius gentium vocãt, cõſiſtit in notitiis illis à natura, hoc eſt, à Oeo, mentibus hominũ inditis.§. ſed naturalia. Inſti.de iur.
natu. gét.& ciu. Eſt enim proditũ cum ipſo humano ge
nere. J.1. D. de adqui. rer. do.&§. ſingu ſorũ. Inſtit. eo:tit- hoc autem ius Naturale, ci eſſet qmplex,& paucis præ ceptionibus contentum(quas tamen vt recte percipe- remꝰ?, Deus ipſe viua voce renouauit in Decalogo) cer te non videbatur omnibus humanis negotiis, propter corruptos adfectus, quos ex Adæ lapſu contraximus, fufficere, niſi latius Tter eteteraea per ſingulorum circũſtantias diſtribueretur.
Ius itaque poſitiuũ, huiuſmodi naturales notitias latius
extendit, format, diſtribuit, applicat ad humanas fun- Ctiones: obſeruans ſemper eas veluti Theſei filum in maximo Labyrintho. P oſitiuũ quippe ius dicitur, qua ſi ab hominibus poſitum, ciuili quadam& politica ar Sumentatione, ad extendendum ius naturæ, vt eſt pul- cherrimum exemplum in l. bona fides. D. depoſiti.& in
omnibus humanorum negotiorum aut formis, aut pœ
nis obſeruare licet. Quid igitur dicemus de iure Gen- tium?Eſt ne tertia ſpecies? Reſpondeo, Si proprie lo- quamur, aliàs referetur ad ius Naturale, alias ad iushu manum. Per ſe autem ſpeciem nõ facit. Verũ craſsius & magis populariter loquétes, nihil obſtat quò minus docendi gratia quaſi tertiam ſpeciem eã proponamus ſtudioſis, ſicut luriſconſulti faciunt. Quod cum non- nulli nimis Dialectice reprehendant, fiunt Sycophan kæ, non diiudicantes varia hominum negotia, quæ ad
normam

Rmt 1 doeum anarunnl
41— „ — * 4
4 1 8 1 4 lc per omaiz. .
2„ 8 nus enſis K
rl 11 amt Lexekt. Hoc dt .„ 4 3 1 1 Lege loc. 4 8 8
lexgidus ee a F
Mco
demodum(anctionn arx herpendiculun lcem ex aaturaldas epoteſtus Legis ciuli aL ſcireleges.Dde a aſti euti iis, qi ciuls u dend M. Cic a endas M. Ciccroin 9 Ad Prrtore introcen n
7 ri lcorriggpdi iurisCi a
ublicam uodähen, S 25 honorem Praton i riaft.& iur.
an vor eſt iuris Ciuili a. b
4
ad mores homimn r
* 3 as naturale feu cuug 3 1 4 1
us naturx, quν.
3 A—
MtkIns lts 4 0 3—*
A 8 6 nditis. Het
8 im aditucmt emm 11
4 7 Re 9 48α 6 3 40 e 40⁴‿- laptt 5 4„-. 1 b 4 erminuretun 5 ribuereur. 0 4 uſmodi aatufae ¹ liſtrib je, applicua 4. 1 19— „ 1 relbt. 1 s ſempek e de ho ſrui quff 17 2**1 viliquadi 14 olnun„ 11 1 urm iusA z mendendumu 3 Ie poaafde ig uminl on an m vegotiolu 4 ru 1„rur dices
40 N
b uid e,
per le 7 vrit 5 retut 12 dö faci M . 8
2d uuu s
8 IV S
normam ſemper mathematicam tractare non licet.
Iuris præcepta tria ſunt, ſcilicet honeſtèviuere, alterum
non lædere,& ius ſuũ vnicuiq; tribuere. Inſtit. de iuſt.
& iur. 8. iuris præcepta.& I. luſtitia eſt.§. 1r. D. eo. tit.
Ius ſolemne, ius X I1. Tab.& aliarum legum pop. Rom.
1.27. D de reg. iur..
Ius ſtrictum, ſummum l. 30. D. de pecu. conſtit. lus accreſcendi quid, vide in l.re coniuncti. D. de leg. 3.1. triplici.de verb. obliga.& illic Bartol. Alex. laſ. Repet-
F. Kipa, Alciat. illic& in d. l.triplici.
Ius Canonicum diuiditur in decretum,& decretales, in
uinque libris, maximè reſpectu iuris ciuilis. Quili-
pet autem liber habet plures rubricas ſiue titulos Sub qualibet autem rubrica ſunt vnum aut plura capitula,
& canones quæ dicuntur decretales epiſtolæ vel con-
ſtitutiones,& aliquando in capitulis ſunt duos. Quan do igitur ex decretalibus ali quid allegabis, non librũ, ſed titulum& capitulum allegabis:& ſi caput ſit lon- gum, dices c. tali, circa principium, mediũ, vel finem, vel ſi ſint dedi, vel(t nũc 1imur)waragral hi. 8.1. vel 2. Hi quinque libri compoſiti ſunt à Raymũdo Ca pellano Gregorij 9.Papæ, circa annum domini M. CC- XXXI. His poſtea anno uM. ccxcvIII. Pontificatus Bonifacij s. anno quarto acceſsit liber ſextus, cõtinẽs etiam quinque partes, ſupplens defectus caſuum emer gentium in libris decretalium non comprehenſorum.
Clementis conſtitutiones à Clemente. Papa anno M. cccx.. in concilio Viennenſi cõceptæ ſunt,& à Ioã-
ne Papa 22. promulgatæ annou. cccxx-x. Vide gl. in proœmio Clementi. ſuper verbo Nouembris,& ver-
bo Põtificatus. Hic liber nõ dicitur ſeptimus, ſed Cle-
mentinæ conſtitutiones vocantur. Decretum autem à
Gratiano circa, annum u. crx. compilatum diui-
ditur in tres partes: Prima di citur Diſtinctiones, di- ſtincta enim eſt per c. partes, quæ in canones, qui in
paragraphos& verſiculos ſubdiuidũtur. Secunda pars vocatur Cauſæ, quia cõtinet x xx vi. cauſſas, eæ in quę Kliones, hæ in canones, q in thematia,& paragraphos x& verſiculos ſubdiuidũtur. Tractatus autẽ de pœniten- tia inſeritur cauſę 33. q.. Et habet ſeptem diſtinctiones
uæ item in canones cum paragrap is&verſiculis di
uiduntur. Tertia pars decreti, de conſecratione, ha- ber ſub ſe quinque diſtinctiones cum canonibus vel ca 8 irn ‚cum paragraphis vel verſiculis. Hactenus de li
bris Canoniſtarum ex I. Oldendorpio de quarum ra- tione methodo,&eis in repub. retinendis,& conferuan
dis alias in Pontificia apologia diſſeremus, volente p Eo. Eſt autem lus Canonieum eccleſiaſtica conſtitu
tio 3. diſtinct. in Summa.
juris origo duplex eſt: naturalis& ciuilis. Ergo cauſſa 3
Juris cauſſa materialis verſatur in tribus. In perſonis, re-
1
ficiens iuris, Natura& magiſtratus.
bus,& actionibus I.. D. de ſtat. hominum. 5.omne au- tem. Inſtit. de iur. natu.gent.& ciuuuuul. Iuris cauſſa formalis, per quam cognoſcimus, quid vna-
4
quæque lex invnoquoque negotio, de quo loquimur,
Ordinet.
Iuris finis eſt, vt pacificè tranſigamus hancvitam vmbra-
*
tilem,& perducamus ad Chriſtum,& æternam vitam.
A cdp.Rn..
luris finem& effectum docui libr. ſingulari rir iuxio-
His ciuilètres habet cémuniſsimos locos. Omne enim
*.
* A 22
turex quarto præcepto Diuinarũ tabularum- In rebus
iu 5, ſet jptum& nonſc riptum 4 vtimur, vel ad per-
fonas pèrtinet, vel ad res, vel ad actiones. S. vlti. Inſtit.
de iur- natur. gent.& ciuil. l.1. D. de ſtatu homin. in per fonis cëſiderantur, Status, Ordines, officia- Inſtitu. de
1 VS 116
ctoritas, materia, forma, exitus. Harum fons eſt octa- uum præceptum, Vt interim intelligas ius Naturale eodem pertinere, quò pertinet ius ciuile: ſcilicet, aut ad perſonas, aut ad res, aur ad actiones. Pauci autem id animaduerterũt: quia relegatæ prorſus erant à ſcho- lis luri ſperitorum tabule diuinæ decem præceptorum, admiſsis potiùs immenlis Baldi& aliorum commen- tariis. Videbatur enim ad Theologos pertinere, nec
quicquam conferre ad luri ſprudentiam Decalogus ve
rùm ſi præcepta Decalogi diligenter excutias, ex his
ius noſtrum Ciuile dimanaſſe perpendes. Qui igitur li
bros iuris Ciuilis tollere volunt, iura quoque diuina eos tollere voluiſſe neceſſario fatendum eſt. docui in Oratione de iure ciuili in Reipubl. retinendo ac con- ſeruando. Teterrima tamen capita,& exleges homi- nes nouit& tulit ætas noſtra, qui ius Ciuile,& Pontif ciũ omninotollere& extinguere volebant. in quos ſe- ueriſsimè animaduertendum erat. capitale enim hoc erat. t
Ius Ciuile diuiditur in quatuor libros principales, ſcili-
cet Digeſta, Codicem, Inſtitutiones,& Nouellas con-
ſtitutiones, Auas wulpus vocat Authenticas: Qui-
bus additur liber Feudorum. Digeſta continent le- ges,& ſtatuta Romanorum, continentur autem li-
bris quinquaginta: Diuiduntur in ſeptem partes, vt do cet luſtinianus Imperator. l. 2. C. de veter. iure enucl.
quæ inſcribitur de confirmat ione D igeſtorum. Codex
cötinet ſtatuta, ſanctiones& præcepta imperatorum.
Fuerũt autem tempore Iuſtiniani tres codices, Grego rianus, Hermogenianus& Theodoſianus, qui eriã ho- die extant ex quibus diuus IJuſtinianus vnum fecit, vt
in rubri. procœmij Codicis.: Hic in duodecim libros di uiditur. T'ertius liber principalis dicitur Nouellarum
cõſtitutionũ, qui diui ſus eſt à veteri interprete in nouẽ
Collationes, quarũ quælibet ſubdiuiditur in titulos,&
tituli non in leges, ſed in paragraphos. Et differunt(vt more interpretum Bartoli& ſequacium loquar) Au- thenticum& Authentica, quia Authenticum volumen eſt per ſe, ſed Authentica eſt lex vna vel paragraphus in corporatus libro Codicis,& anti quo iuri 5 eraddi- tus,& allegatur ſic: C. de Epiſcop.& cler. Authen. Ge-
neraliter. C. de ſac. ſan. eccl. Auth. muſto magis. Sed in
authẽtico ſimpliciter allegatur titulus& dtεμαἀ ον vul- gus vocat paragraphũ)vt: In auth. Vt iudicesſine quo quo ſuffragio. S. tali, vel tali.& ſufflcit. Ité decima Col latio intitulatur liber feudorum,& habet duos libros partiales, quorum quilibet ſubdiuiditur in titulos,& iſttin capitula& paragraphos. Hicinrerpretum vulga tiorum citandi modus eſt, quem propemodum gaλαμ☚ aop, interpretes Veteres Juriſooſs. qui citarentur& pre ciderẽtur eorum capita, ex eorum Ilibris diſces. Quar- tus liber principalis legum, dicitur Inſtitutiones, vel Inſtituta. Et iſte diuiditur in quatuor libros partiales & eſt introductorius inius ciuile: maximè quò ad de clarationem terminorum, qui tanquam oſtium in do-
mum praæbet introitum in ſapientiam iuris. Porròli- bros 11 11. Inſtitut. εορρκ–, cripſit Imperator. quorũ. Kdeliſsimos Interpretes habet Theuphilum Io. Fabrũ, Angelum,& Vigliumm. Aueh
Ius communevocat Paulus ad differentiam Senatuſcon-
ſulti, quod in ſpeciem factum eſt de ſcripturis famo-
ſis, ſcilicet editis nullo nomine adiecto. Ceterum(in- quit)ſi nomen adiectum:& iure communi iniuriarum, agi poteſt. I. quod Senatuſconfultum. D. de iniur.
Ius Somune pro iure naturali. VIpianus in l. ius ciuile
eſt. D. de iuſſit.& iur.
iure peffona.& D. de ſtat. ho.& toto li.. Hic locus ori- Ius docendi leuis,&ſimplex via, cuius meminit luſtinia
verſatur, Acquiſitio, cõſeruatio, alienatio. l.vlti. D.de
legib. Cofligitur hic loeus ſecundus ex ſeptimo pręce
pto,& ſequentibus. In actionibus perpenduntur, au-
nus, Inſti. de iuſti.& iur. hæc eſt: Primùm inci pere à na turalibus& diuinis præceptis. Deinde progredi ad ca-
pita humanarum legum,& demum ad propagatas Gen tium,& Magiſtratuum conſtitutiones. 1.
p iiij

1VS
lus quintæ relationis quid ſit, diſces ex Capitolino in
Pertinace.
intee lus in re& ius adrem hoc intereſt. Ius in re non po-
teſt quæri concelsione beneficij, vt res collatario qus ſita dici queat c. ſi tibi abſenti. de præbendis.in 6. fal- lit(vt ibi dicit Romanus Pontitex) coſlatarius ratã conceſsionem habuerit. lus in re is habere intelligen- dus, qui ius proprietatis habet. lus ad renn habosise cui pignori oppoſita eſt, vſusfructuarius, colonus& ce teri huiuſmodi. Ius tuum quid ſit, docent
exhiben. 24 Iuris legendi modus elegans præſcribitur in Formula in-
ueſtigand. actio. Tit. Quomodo inueſtiganda ſit actio.
Docto-in J. inſtrumenta. C. ad
Iuris quæſtio, à perſona incipit, an faciendi ius habuerit.
Deinde, ſihabuerit: requirendum eſt, an ſecundum re- guias iuris fecerit.l.ſi quæramus. D. quiĩ reſta. fac. pofl. Ius naturale eſt, quod natura omnia anima lia docuit. 1. 1. §. ius naturale. D. deiuſtit.& iur. A cauſſa efficiẽte. Vi⸗ dentur autem Gentes, nullo prælucente verbo Dei, nõ ſatis diſtinxiſſe ius naturale ab adfectib' naturalibus. Quare ſic rectius diffinies: Ius naturale eſt, quod natu ra omnes homines prima quædam præcepta& formu- las honeſtatis docuit. Deus enim à natura non diſtat. Ius ſingulareeſt, quod contra tenorem racionis„propter aliquã vtilitatem ‚auctoritate conſtituentium introdu ctum eſt l. ius ſingulare. 9. de legibvs. Ius ſingulare appoſiriſsimè dicitur, quod cöſtitutum eſt ſeorfum,& ſigillatim. Et contradicit quidem in ſpe- ciem rationi communis iuris: ceterùm generaliter cõ- ſideratum, vniuerſo iuri non contradicit, ſedeonue- nientiſsimum eſt. Alio autem& antiquioreę verbo pri- uilegium dicitur, quaſipriuata lex, quæcùm diuerſos habear effectus benefaciendi, eximendi, iuuandi, rela-
xandi:diuerſis quidem adpellationibus eam nuncupa-
re potes, res tamen eadem eſt, nec aliter differt priuile gium àpriuilegio, quèm lex generalior à lege ſpecia- liore.. i. Iuris ſui vel alieni eſſe, quaſi ſuæ poteſtatis, facultatis, li- beri arbitrij inperſona& rebus externis. IJus ſummum, vulgò ſtrictum ius. f lus ſummum vocatur id, quod ſupra ſe nullũ habet: quia inſuo genere conſideratum abſolutè, nõ eſt vllis cau- ſarũ circumſtantiis attemperatũ defſexũmque, vt foro deſeruiat. Errãt ergo, qui ſummũ ius intelligũt paſsim pro ini quo iure. Nam omnes regulæ, omnes leges, om nes denique hominum traditiones de moribus, poſ- ſunt dici ſummũtus, ali quo reſi pectu, quæ ſi eſſent ſum- ma iniuria, quid haberemus pro iure?
Ius ſummum mu tftis modis adpellatur. Aliàs ius ſimpli- citer dicitur: alias apex iuris: ius inflexibile: generalis definitio: ſubtilitas verborum: prædurũ ius: ſtrictum iusenonnunquãſumma iniuria, ſed impropriè,& reſpe- ctu alieno Budæo. l. i. D. de iuſtit.& iur. 11528 lus ſummum hifariam accipitur, aliàs propriè, aliàs im- proprie. msinn, ns m
lus ſummum propriè dicitur, certa honeſtatis fententia, quæ ſuo generaliter officio in republica fungi poteſt, ſiue à naturali, ſiue à ciuili ratione petatur. Exempla eſ
fe poſſunt omnes regulæ& theſes iuris. Nam hæ in ſuo genererem. de quà tractant, ſuprema arque ſtrictiſsima ratione diffintunt quidem, ſed ſimpliciter, ac ſinevlla circüſtantiarum çonſideratione futuri facti. Vt ecce, Serua paGtum: Neminem læde:theſes ſunt ſummi iuris
in genere ſuo iuſtiſsimæ, adeò, vt ſecundum naturam æquiores dari non poſsint. l.-D. de pact. ceterùm nul-
la hic perpenditur circũſtantia pacti, vel læſionis. Nam iſtudpertinet ad æquiratis offic ium, cùm caſus inci- dit. In hac itaque propria iuris ſignificatione falſiſsi- mumeſt, quod vulgò diei ſolet: Summum ius, ſumma iniuria, quoniam in genere loquendo, eſt iuſtiſsima
IV S
ratio, vel naturalis, vel ciuilis: tãtùm abeſt quòd cen. ſeri poſsit iniuria, donec non rorqueatur ſpecialiter ad aliquam facti inconuenientem circumſtantiam: Ve luti, cùm turpis res, vel Keipublicæ pernicioſa, conti. netur pacto: tunc, ſi ad hanc ſpeciem torquere volueris prædictam regulam, Serua pactum:efficies ex ſummo iure ſummam iniuriam, non quòd in ſeſe vitiũ habeat ſummum ius, ſed quia tu errando vel calumniando ad fers perniciem,& non benè diiudicas circumſtantias facti, in quibus ius eſt poſitum. l. ſi vnus.§. pacta. D. 11 de pact. 1 Ius ſummum impropriè adpellatur, quod prædura inter- pretatione trahitur ad ſpecies factorum inconuenien- tes, vel, quod ſimulatis quibuſdam argaumentis colli- gitur ſophiſticòs in fraudem legis. l. inciuile. Et l. ſeq. D. de legibus. Exempla ſunt paſsim in iure multa. Lex enim eſt C.Vt nemo inuitus agere vel accuſare coga- tur. Iam pone, Sempronium innocentem in ias voca- tumà Titio, qui formulam actionis adfingit ſpecio- ſam. Sempronius negat. Titius videns tandem menda- cij ſui nullam eſſe probationem, deſerit litem. Reus in uocat officium iudicis, vt contumaciam acoris coër- ceat. Actor calumniam ſuam nittitur defendere hoc iu re, quòd nemo cogendus ſit ad agendum. Audietur ne? Reſpondet, luſtinianus: inſulſam eſſe, miniméque ad- mittendam actoris interpretationem. Nouell. de litigi. Conſtit. 112. ſecundum hanc ſignificationem rectè dici poteſt, Summum ius, ſumma iniuria. Quantò enim ſub tilius argumenteris, quantò plura congeras ad fulcien. dum tale ius, tantè maiorem effeceris iniuriam. Cice- rolibr. Offi. 1. Exiſtunt etiam ſæpe, in quit, iniuriæ ca lumnia quadam,& nimis callida iuris interpretatione. Ex quo illud, Summum ius, ſumma inturia, factum eſt iam trito ſermone prouerbium. Menander admo- dum ſcitè: Leges, ait, optimæ ſunt, ſed qui nimis acutè cas inſpiciunt, fiunt ſycophantæ, hoc d aimhſgor res, qui lites leui ſsimas obſeruant. vου⁴α˙,, enim ficus eſt, res nihili. Huius farinæ ſunt cautelæ, ſingularia,& reliquæ commétariorum præſtigiæ, quibus nihilfia- liud, quàm quòd vſus æquitatis ſaluberri mus intercipi- tur. Tametſi enim numeroſa Doctorum ſcripta ha- bent multas theſes, excurrãntque in omnes anguloshu manorum aeFotiorumctamen qujs non ſunt certa, nec retinent modum: ideò tenebras offundunt, gant an- ſam calumniandi,& nocent Reipublicæ. Reliqua què ad hanc rem pertinent, ex G. Budæo in d. l. 1.de iuſti.& iur. petenda cenſeo. 2
lus cõmentitiũ, dicitur id, quod nouè& recens excogita tum eſt, qua ſi fictitium, vtpote, nõ aliunde tranſlatum
ſed ſine vllo prorſus exẽplo introductum. Paul l. ſi ꝑœ- na alicui. D. de peen.
Ius conſtitutum pro ſingulari accipit Iuriſcoſ. in h.ſi pecu
lium. D. deſtatulib. 8.(l... 1825 N2, 16
Ius conſtitutum eſt, quodplacito quodam,& conſenſu re
eipitur communiter. Paulus l. 1. in fi. D. rer. amꝗt. l. · item gum cgmra, D. quæſenten- ſin. adpelreſcin.
Ius vetus adpellatur, quod ab vrbe Roma condita,&à Ro muli tempore, ad ſeculum vſ. que Iuſtiniani, fermè per u. ceœ. annos confuſiſsimè ſi parſum erat. Vide He-
gend in tit. C.de vet.· iur.enuc.
Ius nouum autem, eod. teſte„in 1.1. D. Quod quiſ ue iu- ris-adpellatur, quod nec in ſcripta redactum eſt, nec
Sorroboratum conſuetudine. Videtur tamen in iam ci tata. l. ius nquum acci pi pro iure ini quo,& ab vſu foren 12 ſiabhorrente. 1 1— 3 4
Ius meam, qugd mihi competit ex iure communi, pactõ-
ve, vel conſuetudine c.conſtitutus de religioſ-
lus generale quid ſit, docet textus in capi. ius generale ¹- diſtinct.—
1 us militare, quo milites ſoli adſtri cti ſunttitul. de teſta-
milit. C,& D.& de re milit. C.& D. b lus

3“ 3 ͤ —
——
——
*
3annwaen en i Aacica tconnmac di
namſiamni ninr Feadas it a4 en mmananiaſullume.) en inerreranoan 2
mndam Nanc ſigniſen an
nias,unm mm a er,rumähtman ad maiorem efeceriſ an uiſtuntctiam lee
hammum ius,ſumm m mone peoucrdiun. M M.
, tit,opeim ſun ſel
dunt fycophantr, hxt H. uiſumasodſemant. 9 aius farinæ ſunt cuutl n ariomm praſti 8, nſiu xquitatisſibdef in dim aumcroſi Doto im 8, excurrintqeino orum:tamen qum n
1. ideoò tenebrus otadh l
„& nocent Keifeit gent, ex G. Budwig
lrur id, quodnaub 20 rium, vtpote nöniil 2 4 un 8* 1* 4
us excplo last
xn. . 1eea ſigulari acciyi
11 br
Aricenn 3.
8
IV S
lus aliquando pro poteſtate ſumitur. l. ſi quid. D. de offi-
cio procof.& Inſtitu. de iis qui ſunt ſui vel alien. iur.
in princip.
lus patronatus quid ſit in lure Ciui li ex titu. de iure pa- tro. D.& C. intelliges:& in iure Canoni. ex titulo eodẽé extra in antiq. lus patronatus eſt quod alicui in eccle- lia acquiritur eò, quod ipſe, vel eius auctores eccleſiã poſuerint, vel ædificauerint, vel ſuis opibus auxerint
conſentiente Epiſcopo-ex quo iure cum vtilitate ho- nor& onus reſultant. lus ſui, vulgo ſuitas dicitur 1.1.5. fi. D. de lib. agnoſcend.
Iuis aureorum anulorum l. 4.& tot. tit. D.& C. de iur. aur. anul. l. 10. D. de in ius vocan. Zonaras lib. 2. quodli-
bertis concedi ſolebat. 1
jus trium liberorum C. de iure liber.& l. 2. D. de vaca. mu. S. l.de excuſ:tut.& l.1. C. de legat-& vide Auianum C. The. de legiti- hered. l. 1.“
Ius mędjuiοεuνs, Vt in rebus venalibus potius huic, quã ex tero vendintur!l. fi. C. de iu. emphyt. vbi vide Docto. de quo C. Hiarmenopulus lib.3.titu.ʒ. quem vide.
lus togæ quidam interpretari vidẽétur ius ciuitatis in 1. obſides. D. de teſtam.
lus fiſcale l. inter debitorem. D. de pact- ius non cõmu- ne, ſed principis proprium. 3 2 b
Iuſſus vel iuſſum multum ab auctoritate diſtat, quæ etià
negotio perfecto interponi poteſt, cùm iuſſus præce- dere debeat l. 25. S. iuſſum. D. de acqui: heredi. 5.· tutor. Inſt. de auct. tut.& alibi. 4
lus neque verba, nequeſcripturam deſiderat: quiĩa nutu fieri poteſt l.9½·S. i· D.de acq. hered.—
Iuſſum in actione quod luſſu qui accipiamus, diſces ex ti
tu. D. quod iuſſu. b
Iuſti variæ ſunt pro adiuncto ſignificationes.
luſta quæ neque legibus, boniſve moribus repugnãt, nec ab æquitate abhorrent qualia 1.95*S. naturalis. D. de ſo lut. l. 7.5. ait. D. de pact. Eodem ſennu luſtæ exceptiones I. 67.de reg. iu. luſta cauſſa conuétio- nis l. 56. D. de pact. luſta obligatio I.1. C. ſi in cauſſa iud. pig.“—, Iuſta d eſsio, quæ ex cauſſa,& ſine vitio adpræhenditur
1.24.D. de acq. poſſeſ. Hinc
*
Iuſtè poſsident qui ex cauſſa titulõve poſsident l.3.&ll. ſeqq. D.de publicia,& vi de. 111. D. de acq. herę.& 1.2 2. §. 1. H.de noxal. Iniuſtè poſsi det, qui vi, aut clam I.;. D.vti pofsid. b ee
luſtus poſſeſſor, bonæ fidei 1.13.§. iuſtus. D. de heredita- tis petitione.
Iuſtus error probabilis& excuſabilis l. 2. de mino. l. 4. de vſucap.
4
Iuſta ignorantia I. 76. in fi. D. de rei vind. luſtum prætium, æquum,& verũ l.z:S. diui. D. de iur. fiſc. 1.2.C. de reſcin vend. Huic contrarium Iniuſtum. Iuſti appellatione plenitudo quædam ſigni ticatur: luſtuũ ſecundum luris Ciuilis regulas, vt luſtæ nuptix, legi- timæ Inſtit. de nupt. in princip.& luſtum matrimoniũ 1.13. D. deiis, quæ vt indig,& vide Vlpianum in Epito. tituloz.“ Iuſti liheri, Legitimi, ex iuſtis nupt iis I. 25. D. de capti. Iuſta vxor, ſecundum regulas iuris nupta l. 28. 5.ſi quis. D. de lib.& poſthu. Sueto. in Galigula ca. 2 4,
luſta hereditas, iure legitimo obueniens 1.3.ü.de illo. pro
Iuſta ætas- z5-annorum. l.. D. de iu.ᷣſci.
Iuſtum teſtamentum, uure factum,& in quo ſollennia in-
teruenerunt 1. 2 2. D. de acq. here. Iuſtus tutor, iure datus 1.27 D.de teſta. tutel.
Iuſta ſeruitus quæ gentium vet Ciuili iure conſiſtit l. 6.
Aude ſtat. homi. apud Terentium in Andria Scena. 1. pro
facili, humana,& clementi.
huſta lißertas plena, abſoluta, perfecta Cicero in Topic. VIpia in Epi to:titu. 1. Theoph-S. fin. Iaſtit. de libert.
*
1
IV S
ſic in I.29. D. qui& à quibus. religione tenetur l. 43. D. de re
Iuſtum ſepulchrum, quod lig. Lucanus lib. o. luſto date tura ſepulchro. Iuſta ſepultura l. 39. D. eo.
117
Sic
luſta, funerum ſolennia in legibus XII. Tab. ex ſepul- chralibus legibus Solonis. Sic luſta facere. I. z. D. de
in ius vocan.
lIuſti dies, condemnatis dati ad ſoluendum. Gellius lib- 20. C.I.luſti quoque dies dicuntur& illi quibus exer- citu imperato vexillum in arce ponebatur heſto lib..
Macrob. lib. i. ca. 16.
Iuſtus dolorl. ſi adulterium. s.Imperatores. D. de adulte. quid ſit, diſces ex textu legis illius.
4
luſtitia eſt conſtans& perpetua voluntas ius ſuum cui- que tribuẽdi. VlIpianus. D. de iuſtit.& iur. l. iuſtitia. Ab effectu ſeu officio. Hoc enim efficit iuſtitia, vt cuique
reddatur ius ſuum.* Iuſtit iam veluti virtutem à De
o inſculptam colimus,&
ducem ſequimur. Ius verò, quaſi boni& æqui notitiã & artem profitemur l. i. in prin. D. de iuſt.& iur. De iu-
ſtitia, latiſsimi extant tractatus a ſtotelem in Moralibus.
pud Platonẽ& Ari-
Iuſtitiam Cicero interpretatur obtemperationem, pri- mùm, iuri Naturali, deinde ſcriptis legibus, inſtitu- tiſque populorum. Ex quo ſatis intelligi poteſt diffi- nitio, quam tradit VIpianus d. titu.& poſt hunc luſti- nianus Inſtit. eo. titu. quam Philippus plenam erudi- tionis appellat, vt eſt certè. Nam iuris nullus eſt vſus, niſi per voluntatem, quæ obtemperat rationi dictanti
legis formulam: ſicque prodit in medium: nunquà eſt ocioſa: ſemper refertur ad alium: neminem lædit:tri buit cuique ſuum, conſtanter& perpetuò: abſtinet ab alieno: impartit libenter aliis, vnde etiam in diſtribu tiuam,& commutat iuam diuiditur. Profert enim ta- les ac tam varios in Republica fructus, vt luſtinianus eam meritò præferat omnibus virtutibus. Nouell.vt omnes obedi. ludic. in princ. quod Accurſius nõ per- cipiens, prorſus inuertit Inſtit. de iuſtit.& iur. dum di cit: Ius eſſe executionem iuſtiti æ. 1mò iuſtitia eſt ex e- cutio iuris per voluntatem prodeuntem ad opera ho-
neſtatis. luſtitia& benign
Conſtit. 6 8.
Iuſtitia eſt duplexDiſtributiua, quæ v
itas præſtanti ſsima inter homines bo- na ſunt: quarum altera æquabiliter ſuum cuiquetri- buit, neque appetit aliena: altera ad miſericordiã de- currit,& debitorum incommoditate egentes liberat. Nouell. de releuation. tributor. Conſticut 16 3.. Iuſtitia vbi que colenda eſt, qua nihil inter homines ex- tat robuſtius aut pulchrius. Noueli. de procõſu. Cap- ado.S. iuri dicundo cũ ſumma. Conſtit.;o. Vna enim omnium perfectiſsima inter homines virtus cenſen- da eſt, quæ ius ſuum cuique tribuens,& ex re ipfa no- mẽ trafit,appellarurq llitis Niſ enim cæteræ vir- tutes hãc habeant com item amittunt vim ſuam. Inde fortitudo iuſtitiæ cõtuncta, virtus eſt militaris, cui ſi iuſtitiã detrahas, improbitatis anſa céſetur. Nouel.vt omnes prouipciarum magiſtratibus obtemp- in prin.
4 2 nicuiq; ſuum tri-
buit meritu,& pœnã, habita perſonarũ ratione: Com- mutatiua, quæ rerum cõmunicationẽ per formas con ſtituit, æqualiter ab omnibus ſeruandas, non diitin- Juun pfilon as. Quod tyro iuris diligẽter obſeruabit. Iuit
itia,
efinitore Cicerone a-de lnuention. eſt habitus
animi vtilitate conſeruata, ſuam cuique tribuens di-
gnitatem, quò Iuffitiæ munus e
ertinet k.z31. D-depof.
4
‚ius ſuum cuique tribuere. Vn de fit in
homine iuſtus quidã ordo naturæ: vt anima ſubdatur
Deo: animæ caro: ac per hoc Deo anima ipſa,& caro. Proindevnaomnium virtutũ iuſtitia, alienũ bonum eſſe videtur: quoniã ad alium pertinet: quippe multi
PH V

XAL.
inpropriis virtute vti potuerũt, nihil quod vitio vert oſſet admittentes: at verò in iis, quæ cum alio tranti genda funt, non item. Quapropter nemo iuſtus erit, niſi in alterũ, tribuendo ei quod ſuum eſt, in quo om-
nium legum ratio conſiſtit. Iuſtitiarij hodie ſunt vmbra quædam illorum, qui olim ouogiawes, apud Græcos dicebantur, deſignati ad 2 ſtodiam iuris& æquitatis. c. ex literis. De pignorib- Inſtitium, iuris dictionis intermiſsio, vulg lacations de cour. Tertullianus li. de reſurrect·carnis, Vbique, ait,
iuſtitium eſt, quies rerum.
Juſtum& honeſtum ſicut non ſeparantur: ita nec vtile& honeſtum, aut vtile& iuſtum. l. quamuis mulier. D. ſolut. matrimon. l. ſemper in coniunctionibus. D. de
rit. nu pt.
Juſtus hæres dicitur, qui pleniſsimo titulo& legitimo,
hoceſt, cognationis nomine accipit hered itatem in- reſtatò, quaſi omnibus iuris partibus plenè heres I.3.§. de illo. D. pro focio. luſta perſona in litibus dicitur idonea, legitima ad agendum cauſſam l. in vniuerſis. C. qui da. tut. poſ- Juſtum vadem, idoneum ſponſorem interpretatur Fe- ſtus lib. o. luuenes qui ſint, diſces ex l.cum hi.S. modus. D.de tranſ- act.& vide. l. non aliter. D. de tranſaction.& vide ſuprà Etas. Juuenilis calor. l.1. D. de mino. 1 Iuxta variè pro re accipitur: quandoque ſignificat propè c. ſolitæ. de maio.& obed. quandoque ſecũdum c. ma- iores. de baptiſm. aliquando vicinitatem temporis c. Abbate. de verb. ſig.& vide Bar. in Extrauag. ad repri-
mendum. in verb. iuxta.
1 HESAVRI IVRIS CI- VIIIS ET CANO-
NICI LIBER DECIMVS.
E,QvoRvNpAu nominum notam eſſe M. Fabius ſcribit lib. 1. cap. 4. inter re- dundantes collocans. Eodem libro ca. 7. idem in hæc verba, K. quidem, A ait, in nullis verbis vtendũ puto, niſi B qua ſignificat, etiam vt ſola ponatur. Hoc eg, nõ omiſi, quod quidã eam, quoties, A, ſequa- tur neceſſarium credũt. cùm ſit, C, litera, quæ ad om- nes vocales vim ſuam perferat. Verum orthographia quoque conſuętudini ſeruit: ideõque ſæpe mutata eſt. Hactenus ille. 12 1 K. ſola litera, in ſubſcriptionibus Conſtitutionum
Cod. Theod.& luſtiniani ſignificat Kalendas, vt re-
fert Magno in Notis iuris, Significat etiam chariſsi- me, in earundem inſcriptionibus geminata KK. cha- riſsimi eodem interprete. Kaudſe Xyia, ars ad hominium perniciem inuenta. Kanoſe xXvx*]es, Et. iae Kauoο*μν αμαρηια qui noxiis artibus vtuntur. 112 51 Kauoferias a pud Lucanos tenebatur, qui„occaſo fole, di.- uertentes homines notos, ignotuſque domo excipe- ret(ſic enim apud Alexand. Neapolitanum lib. 4. ca. 1 i. legendum putem, nõ exigeret Dmuſctamque eo no- mine pendere cogebatur. Hanc legè ſæpiſsimè renoua uit optimus princeps noſtercAKoOTVS VALESIVS VIIII. Rre publica eſſet, ſi obſeruaretur. inn Ka-iσos, vrna ſuffragiorum. Julius Pollux lib. 8. cap.r. Onomatt. weel utuεꝓν lμσφςεμιꝓνέ εαρσσορνοεν εμεέιιν ε ait, 457ip
*
xyſdep co raν Aipss keuableoap. 17 K len dæ, pri mi menſium dies Varroni lib.5. Ling. Lati. ab eo, quòd his diebus Kalentur eius menſis Nonæx à
L A B
pontificibus Quintanæne, an ſeptimane ſint futuræ in Capitolio in curia Kalabra ſic dictæ, Quinque ka- lo lIuno Nouella. Septé kalo Iuno Nouella. Hæcille. Kalendæ luliæ in Il. qui balneũ. D. qui pot. in pigno. hab. diem penſionis domorum ſoluendæ ſignificant, vt do- cet A. Augultinus lib 4. cap. 14· quod Martialis lib. 12. Epigrammaton expreſsit his verbis. O luliarum dedecus Kalendarum Vidt, Vacerra ſarcinas tuas, vidi Quas non retentas penſione pro bina Portabat vxor. Kalendæ primæ, ſecundeę, tertiæ pro vno, duobus, tertiis menſibus l.liber. 19.S.f1 ita. D. de hered. inſtit. Sic Kalendæ quintæ apud Vlpianum 1.1.§. ſi quis. D. de verb. oblig. Sic Kalendæ Septimæ apud Martialem 1.,4 Qν GQαάα⁴e αο½ Atque intra, putoſeptimas Kalendas. Hinc Kalendarium l.vxorem. S. legauerat. D. de leg. 3.& 1.;9. s.negligentiæ. D. de adminiſtra. tut. l. penul. D. ſi cert. petat. alibi ſæpius, quàm referri debeat, ſignificat li- brum fœnebris pecuniæ creditæ, in quo nomina ſeri- hebantur. Kalendarij librum vocat Seneca lib.i 3. Epi ſtol. id quod ex eo deſcendit quod in Kalendas vete- res fœnerari ſolerent,& ideo Kalendarum nomine li. bris ſuis præpoſito, quæ deinde nomina feciſſent, ſcri bere ſolebant. Vnde Martialis lib. 8. Epig. Centum exj licentur pagins Kalendarum. Ouid. z. de remed. Amo. Qui Puteal)lanumque timent, celereſque Kalendas, Torqueat hunc æris mutua ſumma ſui. keleres vocat; citius redeuntes quàm debitores vel- ent. Kalendariũ exercere l.33.§.-l. 39. S§. legauerat. D. de leg.3. in Kalendarium conuerſa pecunia dicitur, quæ nomini- bus,& fœnore occupata eſt d.§. negligentia. Kalendario deſtinatæ pecuniæ, id eſt, nominibus faciè- dis I. 2. D. de leg..ä. Kalendarij curatio l. fi. D. de mune.& hono. Kalendarium cùm quis præſtari vult, non nomina dunta xat, ſed& pecuniam 5 qua ab iis exacta eidem Kalen dario deſtinata fuerit d. l. 6². Kaxi„ να librarij IJ. Cuiacio 1.6. S. grammatici. D. deex cuſ.tut. Kaoicvxſoi, Conſobrini eidem lib. 6. O bſeruat. cap.i7. Kaaiol, Condemnati. Kaac X6τιπάσα Alciato libro 4. Parerg. capit. 10. ſuauij genus. b Kãja teap, Budæo in Forenſibus in catalogum referre. Kala n⸗a-:l. 2. C. de vete. iur. enucleand. i deſt ad pedes iiſ- démque veſtigiis. Alciat. lib. 1. ca.. Parerg. Rvdeαν& tutoré,& curatorem ſignificat, quo verbo, vſus eſt Iuriſcof. l.. D. qui perant tuto. KXNTAu, ſunt, nuptiæ clandeſtinæ C. V. Cuiacio lib.s. Obſerua. ca. 20. 1 41 kisν, annorum X V. reuolutio Nouell. 142. Euagrius lib. 4. † auvνxαενꝓρ σ ετννναιααςεοων 1
THESAVRI IVRIS CIL. VvIILISET CANOCG RNIei LIBEI
VNDECIMV S.
AnRks in agris hiatum,& diſceſsioné
terræ acxdοναα, ſonat l. 15. 5. Seruius.
& l. final. D. locat.& vide Ciceronem lib. r. de Diuinat. 3
Labuntur facultatibus, qui ad inopiã
Lem D. de ad-
mi rer.
. W 4 9 AE bn recdigunturl. 2. S. fi co

1
11 Vade Mumtalus idns 1 Ae. Kamdmn deremedAmnoe. n 4 c u marzs unna. tius redemntes qahn 4e re L;z. Krl.;.lega 1 auerſa pecuniu dic e ccupati eſtè.xgig A atr— in
—
1.5.D. de mune Kha vi erxſtari rult,non im, ſiqus abiirtnl grit d. I.Ca. I
Cuuacio ls. Sgd
eidem lib. S.Oblen 5
9 libro 4-Daferg c 3
Frenſibus in eiubog r V
e ur.cnucleundic Alciat. hb. rcrsi n uratorem ſigriten,— b
2 b ffineC 1
I. A C
mi. rer. ad ciuita. perti. I.9.§.1. D. de admi. tuto.& vide 1.4. D.vt in poſſeſ- leg. b Laborum Aabopop vexillum in crucis modum Soſomeno lib. ¹.ca. 4.& 5. Laborum præpoſiti qui magno illi ve- xillo crant pra poſni, de quibus de præpoſ. lIaborũ lib. 12.C. quidam labarorum ibidẽ legunt.& vide ibi Pyr- rhum Anglebermæum. 1 Labra funt crateres lapidei, quibus aqua ſaliens ex ſi- phunculis concipitur. D. de action. empt.& vend. l. li- in legem eandem. 8 Laborare, pro angi, ſolicitum eſſe. VIpianus in 1.r. s. idẽ Pomponius. D. de dol. mal- Veluti( inquit)ſi ſtipula- tio tam turpis de dolo malo facta ſit, vt nemo daturus ſit, ex ea actionem: nõ debere laborari, vt habeam de dolo malo actionem 12 Lac dicitur fructus induſtrialis Bartol. l.& ex diuerſo. D. de rei vendicatio. éſtque in pecoris fructu. S. in pecu- dum. Inſtitut. de rerum diuiſione. 1. in pecudum. D. de vſuris. Laccarij in l. C. de excu ſ.artif.qui foſias, vel puteos effo diunt, vt interpretàtur Baſilici interpretes. Lacunar, elegantior tecti fabrica I. quæſitum. D. de inſtr. inſtrumentoque lega. Laicus, popularis, vulgò ſecularis c. i.de procur. li. ã. ca. duo ſunt. 12q.2. 1 dIe. Lacũ à ſtaguò in edicti prætorij interpretatione Vlpia- nus eò ſeparat, quòd Lacus perpetuam habeat aquam, ſtagnum temporalem ibidem ſtagnantem l. vnica, vt in flu. public. lvnic. D. de ripa muni. Vnde
mes-aliâs, Fines.& Labra.in gloſ.& text. vide Budeum
Lacum perpetuũ meritò dixit luriſcoſ. l. 3.§. 1. D. de ſer-
uit ruſt.Planè lacus dicitur etſi aquam perpetuam non
habeat, ſed quæ aliquando areſcat I. 12. D. de acquiren
do rerũ dominio l. 24. D. de aqua& aqua plu. l. 8. D. de ſerui. vrbä.
Lacus piſcatorij 1. 4.§. lacus. D. de cenſibus. Huiuſmodi
erat lacus Lucrinus, qui ipublicè fruendus dabatur, Feſto lib. 10. ad fin. Laccus vino plenus 1. 27. D. ad legem Aquil. Iſidor. libro 15. cap. 6. Laccum dictum putat„quòd ibi decurrat fru- gum liquor. Iaruspr vaſe torculario l.ꝛ7ad fi. D. ad leg. Aquil. Lacertus, piſcis. Meminit eius luri ſconſultus in leg. qui penum. Depen. legat. Lacertos(Pand. Flor. lacertus) inquit, cum iniuria ſua contineri. TLachrymæ fœminarum ſunt arma. l.. S. ſerui quoties. D. de Senatuſc. Silania. His hodie negligentiam iudicũ vehementer impugnant tenuiores.
X
Latoria lex, vide infrà in tractatu legum,& vide li.;. Se-
lect. Sentent. B. Briſſonij. b Lampadarij in l.fi. C. de diuerſ.offic. lib. /2. qui curabant lampadas accendi in ſcriniis. Alij fuerunt Lãpadari]
in officio præfecti Prætorio, vt refert Iulianus Patri-
tius in Epitome Nouell. 38.& vide Iuſtinianum in
Edictis.
Lanæ appellatione id continetur, quodtinctum noneſt,
ſed aτoues Nec refert neta ſit lana, ſuccida, an lota. Lanæ planè adpellatio eatenus extenditur quatenus ad telum peruenit. vide plura l. 70. D. de leg. 3.& apud Paul. lib. z. Sent. titu s. Lana legata, veſtis ex ea facta non debetur l. 88. D. de lega.z. 3 Lanea veſtimenta l. 23. S.= D. de aur& arg. leg.
Laneum corpus l. 26. D. de acq. rer. domin.
Lana de ligno l. 70. S. Lana. D. de leg. 3. Pollux lib. 7. cap. 17. Theophraſtus Püdäe apud Indos,& in Arabia ar- bores Laniferas eſſe ſcribit. Ego ſanè cum apud Tolo ſates iuri operam darem, vidi, penéſquę me habui ma lum velut roſa apertum, cui innatum erat xylon: quod donauerat mihi luris ſtudioſiſsimus iuuenis quidam mihi amiciſsimus.
L A Pp 118
Lana tingendæ purpuræ deſti nata, purpuræ appellatione non continetur. auctore Vlpiano in in I. ſi cui lana. de legat. z..
Lanificæ mulieres, quæ lanæ artem exercent. I. 12. 8. ſed an. de fund. inſtr. J.villæ. Cõſultus, ait, de mulieribus lanihcis, an inſtrumento continerentur.
Lanipédia mulier, Paulo in I. ſed ſivir ex lana. D. de don.
inter vir.& vx. pro lanifice, ſeu quæ lanificibus ipſis penſa diuigdit. 48 1
Laniſtæ, magiſtri atque inſtitores gladiatorum dicebã-
tur, teſte budæo. Horum genera, cùm in lure ciuili fiat eorum mentio haud infrequens, idem diligentiſsimè expli cauit in prioribus. Anno. ad l. athletas. de iis qui not. intam. Lanx in XII. Tab. vas eſcarium, duciturque à latitudine. Hanc legem ampliſsimè interpretor libr. veter. Iuri ſ- pruden. 4.—. Lapilli, quo diſtent àgemmis,& quo ab his margaritæ, Paulus oſtendit in I.& ſi nõ ſunt. s. Peruen iamus. verſ. Gemmæ autem. De aur.& argen. legat. Adi vallam ad finem lib. Elegant. ſexti. Bartolus annotauit in I. fin. ã. ſpecies. D. de publi. lapillos non venire lapidum ap- pellatione.. Lapilli iactus prohibendi operis gratiam fiebat I. 5. S. me miniſſe. D. de op. no. nunt.
Lapidicinæ marmoreæl. ſin. D. de pac. dot. l. 7. S. ſi vir. D.
ſol. mat. Nam& marmorum lapides dicuntur I. fi. 9. fi. D. qui pot. in pign. Lapidarij in l. ·.8. ſed interdum. D. commod. l. fi. D. de iur. immu. l.z. C. de excuſ. artif. C. Ihe. Lapis ſtratus, quadratus, ſtructilis 1. 6.§. modus. D. ſi ſer- uit vind.& alibi ſæpè. Lapis, pro milliario, hoc eſt, mille paſsibus ali quando accipitur. Martianus de excuſ. l.propter litem. Nevl- tra centeſimum lapidem tutelam gerat. S. qui excuſare.
Inſtit. eo. Huius cauſſam explicat Briſſonius libro z.
Antiq. Lapſa hereditas quæ ſit interpretatur VIp. in s. ſi locu- pleti.& in l.verum. de mino. 3 Lardum appellatione carnis an veniat, docet Bartolus J. 1.C. de erogat. milit anno. per illum text. Lares à Lare Nyrnpherrchutabautur apud cæcas Gentes, gemini dij familiares, alter bonus, alter malus, vni- cui que homini deſignati, vt curam eius peculiarẽ ha- berent: Ideò Geni),& Penates appellati. Hos enim do mi colebant, quaſi peculiares Deos in Larario, hoe eſt, loco& ſacrario domeſtico. Keſert Lampridius, Alexandrum Scuerum Imperatorem, primum in Lara- rio ſuo coluiſſe Aabrhaamum,& Chriſtum: Sed Phi- lippus deinde Imperator, religionem Chriſtianã pla- nè ſecutus eſt. b
Largiano Senatuſcõſulto quid cautũ eſſet, vide in fi. In-
ſtitution. de ſucceſ. lib. l.vnic. C. de Lat. lib.& Nouell. luſtiniani.75.
Largiri, pro ſufficere I.1 1.8. ſi filio. D. ad leg. Falcidiã. l.
14.8-poſt annum. D. quod metus cauſſa I. 3. D. de mi- noribus l. 35. D. de adult. I. z. C. de in integrum reſtitu- tione I. 1. C. ſi aduerſ.rem iudic. Largiri annuam præſtationem dicitur reditusl. 25. in fi. D. ad leg. Falcid. l. 21.S.1.de annu. legat. ex quo annua preſtatio redigi poteſt. Hinc- Largitiones principis l. z1. C. adpella. l. I. 5. ſinautẽ vtra- que. C. de iudic.ʒ 1 4 Largitiones ſacræ protheſauris numerationũ,& vt vul- go loquitur) financiis l. fin. C. de iis, qui ex public. ra- tioc. l. 1. C. de cano. larg. tit. hæc interpretatio ꝓbatur ex l. 10. C. de palat. ſacra. Iarg. Hinc Largitionales titu li I. 12. C. de vectig. Et Largitionale aurum. l.3. D. de ſuſcept. lib. 10. C. Largitionales Comitum apparitores Cuiacio in Kubri. de palati. ſacr. largitio. lib. 12. C. b b Laſciuia

4
1 A IT
Laſciuia, incontinétia, petulantia, alacritas nimia 1.4.
5. 1. D. de ſicar. Laſciuia, pro ludo improbiore,& noxio, ac protenuitare quadam ludicra vſurpatur à lureco ſin lrex conducto- 1.ocati-& ad l. Cornel. l. cùm quidam. Vide Budæum
in Annot. Lafer 1..D.de penuleg. ſuccumherbæ quam Latini La ſer pitium, Græci oiνio, ſigniticat plinio interprete lib. 19-Cap. 3·& Collumel-lib. 6. cap. 17. Vide Ifid. lib. 17. cap.9 · Aaaop lib. 11. vertit Tralianus.— 1
Lata vel lat ior culpa in variis iuris articulis eſt ſupina, & diſſoluta negligentia l. 223.D. de verb. ſiguit. dolo Prima appellatur 1.22.5. ſed enim. D. ad 5C. 1 rebel. Lata fuga, ſpecies eſt exilij, cuius meminit Marcianus in l. exilium. D- de Int erdict.& releg.qui autem exilio damnabantur, aut certus iis locus à iudicibus deſti- nabatur, quo exularent. In eum locũ quum veniebät,
ebant cius ciuitatis ciues,& tum demum Komanam
ciuitatem amittebant: aut locorum omniũ, præter cer tum quendam, aditus permittebatur. Ammian. Mar- cellinus. In corpore, inquit, immaculato, lata fuga dã natus eſt. Quod relegationi diuerſum videtur: quam intelligunt luriſconſulti, cùm in inſulam aliquis, vel locum alium mittitur adtempus: ſicut in quinquen- nium. Vide VIpi. in l.relegatorum. eo.titu.
Lateraria Viatoria, quibus chirographa& pecuniæ con debantur l.penul. D. de lega.z.
Latere hoc, id eſt, parte l. 18. D. de verborũ oblig. l. I. de damn.infe. l. 39. D. de procur.
ex Latere, ex tranſuerſo l.1. D. de gradibus. ix aciv. no- uella. 118. Harmenop-lib.6.,
Lateres, ſimpliciter non ſignificant lapidrs ‚vt Interpres exponit inl. ſi venditor hominis. S. firmius. Deaction. empt. Nam hi ex terra albida,& cretoſa fiebant, ſiue etiam rubrica, aut maſculo ſabulone. Vide poſt Vi- truuium lib. z. cap. 3. quod eſt de laterihus, Budæum in l. ſi Fratres. Pro ſocio.
Laterculum, Album,& index in variis Cod. Th.& Inſti.
Conſtitutionibus. duplex erat, vt ex eiſdem liquet, Ma
ius,& minus.
Latercuſes, qui præerãt codicibus edendis I. 13. C. de prę- poſ. ſacro. ſcrinio. lib. 12.
Latitare, eſt cũ tractu aliquo latere l. Fulcinius.§. vtrũ. D. quibus ex cauſ.in poſſeſ. ea.
Latitare dicuntur, ait Budæus, qui ad iudicium vocati, fruſtrantur,& ludificantur. Vide l. 3. de iudic.& l. Eul- cinius. D. quibus ex cauſ. in poſ. eatur. Vbi, Latitare, inquit VIpianus, dicitur, qui occurſum creditoris
euttat.
Latitationem turpem ſui occultationem definiit M. Ci- cero, quę definitio anguſtior eſt definito. Nam& quis ex cauſſa non turpi, latitare poteſt. Duplex eſt Lati- tatio, vna fraudationis quam ex plicar Iuriſcos I. ⁰6. 5. quid ſit latitare& S. ſeq. ex quibus cauſ. in poſ. ea. l. ſo. D. de pecul. alia fruſtrãdæ actionis cauſſa 1.3. D. de iu- diciis& alibi.
Latinæ feriæ à Latinis ciuitatibus celebratæ l. 2. D. de Or! S-tur.
Latini liberti qui eſſent, declarat Gaius& Vlpianus in Inſtitut.& Iſido. lib. ↄ. ca. j. Etynol.
Latinam libertaté ſuſtulit luſtinianus l.vnica. C. de La- tin. lib. toll.vbi de eius origine.
Latro, obſeſſor viarũ, qui per vim furatur, impunè occidi poteſt. Sic Iſauros latrocini is infames, Arcad.& Ho- nor. Imperatores nulla Feriarum ratione habita, per- miſerunt duci ad ſupplicium, etiam venerandis Pa- ſchatis feſtis. l.prouinciarum. C. de feriis.
La'rones, vel Latrunculi, quibus bellum publicè Po. Ro ma. decreuit vel ipſi po. Rom. quique non iuſto, indi- ctõve bello deprædabantur l. 6. l. 24.0. de capti. l. 18.
D. de verb. ſig. ĩtaque ab hoſtibus ſeparantur 1. 18. D.
I A V
commo. l. 3.de teſtam. Paul. lib. i. Senten. titu. 8.& lib. 5.titu.Ii. Hinc
Latrunculator 1. 6 1.§. 1. D. de iudic. qui ad cõquirẽdos la- trones à principe mittitur. hunc, à½*οσκναο Nouel.8. vocat luſtinianus.
Latrociniũ à furto ſeparatur I. ĩ2.§. damna. D. pro ſocio
Latumiæ in Pand. Florentin. Lautumiæ lapidi cinæ di. cuntur,& Ioca cæſis lapidibus execta. vnde carcer Sy. racuſanus, Latumiæ vocabatur, quem Cicero in præ. tura vrbana deſcribens: Latumias Syracuſas, ait, om. nes audiſtis, pleri que noſtis. Opus eſt ingens, magni ticum, regum ac tyrannorum, ex ſaxo in miram altitu. dinem depreſſum,& multorũ operis penitus exciſum. Nihiltam ſeptũ vndique, nihil tam tutũ ad cuſtodias nec fieri nec cogitari poteſt. Erat& carcer Romæ ſic
dictus, eius meminit Liu ius. de iis vide 1.9. D. ex qui-
bus cau· maio.l. 1. D.de aleæ luſu.
Latus clauus, Senatori] ordinis inſigne erat:& calccus lunatus, qui tum communis etiam nobilitati fuiſſe putatur. Aliàs Laticlauium dictum. Budæus inl. vki-
ma, de Senat. Vocatur& alio nomine Clauus, videl. 43.0.de don. int. vir. l.9. C. de teſtamen. milit. Latus
clauus tunicæ Senatorum genus Bud. d. l.fin.
Laudare, anti quo verbo iuris, citareſignificat,& nomi- natim prodere,& nominare Gel. li. 2. c. 6.& Feſto li. 10. Pomponius. in l.tenetur. de acti. empt. Si tibi, inquit, iter vendidero, ita demum auctorem me laudare pote ris, ſituus fuerit fundus, cui acquirere ſeruitutem vo. lueris. Bud. in Annot:- prior. Alc. quoq; in Parerg. ſcri- bit, quòd nominatim approbare, in iure ſignificat:& ſimul adnotat, ab hoc verbo cõmétatores dixiſſe Lau-
dum, pro arbitri ſentéẽtia: cuius ſubſtãtiuæ vocis exé.
plum apud Latinos nullũ eſt, de quo vide Bart. l. quod fi Epheſi. D. de eo quod certo loco.& an veniãt ſenten tiæ appellatione, Bartolus in authentica ſi verò. O. de iudiciis. Laudare teſtem, in Nouellis Marciani, pro, vocarete- ſtem vt rei veritatem dicat. Laudare auctoritatem, eſt in iudicio dicere titulum ſuæ poſſeſsionis:& eſt anti quus ſermo luriſcoſ. Laudimium, quidam accipiunt præmium illud, nempe quinquageſimam, quod præſtatur iuxta ſanctionè lu- ſtiniani in l.3. C. de iur. emphy. vbi vide Iaſonẽ. ꝑrore- nouatione emphyteutica. Xverbo Laudo, deducétes: cùm Latinius eſſet Laudatiuum, ſicut Donatiuum. Laudum, pro arbitrorum definitione, barbara vox eſt,& inepta: qui cùm ius cognoſcendi habeant, propri di- ci poteſt eos pronuntiaſſe, vel ſtatuiſſe, quod& inar. bitratoribus Alciatus admittendum putat. Tametſi negent Doctores, in l.1. de re iud. ſentent iam propriè dici, quod ab arbitro pronunciatum eſt, quod tamen ipli Alciato non fit veri ſimile, cùm id quod vnuſquiſ- que etiam priuatus ſentit, Latinè& eleganter Senten tia dicatur: nec aliter ſoleant luriſcoſ.arbitrorum de- finitiones quàm ſententias appellare. l. litigatores.⸗ qualẽ. de arbi. Adde quęe idẽ adnotauit c. 4 5. li.i. Parerg- Laudum Bartol. d. l. quòd ſi Epheſi eſt propriè trãſactio. Lautia, lautiorü: lautia etiam fœmininè, munera dicebã- tur, quæ Romani per quæſtores legatis exterarum na- tionum mittebant. Itaque Lautiæ appellatione ‚teſte Budæo continetur ea pecunia, quæ in legationes ſuſci piendas quouis modo çonſumitur. Lautica Iuriſcoſ. de aur.& argen. leg.l.argumen. Mundo, inquit, muliebri continentur lautica, acus, reticula, & huiuſmodi. pro hac voce reponendum eſt vocabulũ Calentica, vt habet editio Norimberg. cuius nõ tantũ hic, ſed& alibi meminit VIpianus. erat auté tegmen muliebre capitis, vt Bayfius ex Cicerone docet- Laxamentum vocat lex inducias duorum menſium, qui dantur tutoribus ad pecunias collocandas, in Aucke. vt hi qui obliga. ſe ha. perhi. res min. 5. quoniam 85 vide
2 ₰

— 1
* entin Lc 1
31
4
1 1 A
4
4.
/te rekane
*8
1 .e acn enp.
842 muam
1auctoren a A 2
Kunn 4 83 1 * KAbi Acqurer.
aum Dnrnhi- d 4pprodare, iaiun
2boc verdocömin llentetia:cuiusſäbäit 13 n0s nullü eſt, de auori A 0 quod ceno locoau i
„Banolus in autdeni h
Nouellis Marcimi, Rem dicat. em, eſt in zudiciodch Rantiquus ſcmolml 5 naccipiunt prrmim 1
*
quod præſtatut unn 2
ciur. emgey-rbirite d 8 1 rcutica.X erbolud 2
Laudatiuum fau r 3 um definitione,dut e
4 be 5 cognoſcendibubes 9 antiaſſe, vel ftatule 2 ttendun
atus admi „.de Te 10
1
d cuet
L EC
videmus. Laxamentum temporis ſpatium& tempera- imnentum. 7. 5§. vſurę. D.de admi. tut. Laxamẽtum itine ris 1. 4. D. de vaca. mun.“ Lectica, lectulus erat ſtratus ſeu puluinar, in qua ditio- res ferebantur extra vrbẽ, ſex ſeruis deferentibus, qui
inde Lecticarij vocabantur l. item. D. de legat. Vtun-
tur& hodie principes rhedis,& vectabulis admodum commodis. Lecticarij ſerui, qui lecticã geſtabant, eam humeris ſub- euntes l. 8. S. fi. D. de leg. i. I.65. D. de leg. z. Senec. lib. 4. Ppiſt. ca. 29.& vide Tertul. in libea dvxorem. Lectica conſularis Cor. Tacito. Gtæcis Auꝓop walececeop, ſella opertum, vt eruditè obſeruat P. Faber ad l. z.D. de orig. iur. b“ Lectum, neutro genere protulit VIpi. in§. f. l. librorũ, de leg. z. Vt lectu ‚inquit, legatum cõtinet& fulcra. Bar- tolo autem lectum, ſuper quo quieſcimus(quem Cu- bicularem vocat Cicero, ad differentiam triclinaris lecti, ſuper quo ſedebant antiqui ad menſam) contine tur appellatione alimentorum, in l. legat. D. de ali m. KX cib. leg. nec venit in hypotheca bonorum generali- l.1.C. quæ res pig:oblig.poſſunt. Hinc 1 Lectarij, qui fabricät lectos I. I. C. de excuſat- artiſic. xpa- fafoxot. 9 2* 6 Legatum generale verbum in XII. Tab. quo heredũ in- ſitutiones, legatorum, libertatum,& tutelarum da- rtiones ſignificabantur l.verbis.) 20. D de verb. ſig. Sed hoc interpretatione coanguſtatum eſt, vel legum vel iura conſtituentium auctoritate. Se. Legare, aliâs ſignificat legatũ mittere: vt legare alicui, vellegare ad aliquẽ, vel legare in ali quam regionem. Hinc Legati. Hi lecti publicè mittebantur. vide apud Varronem lib. 4·Ling-Latinæ. 1J.I e Legati adpellabantur, qui àmanicipio vel prouincia ad principem mittebantur I. z.§. I. l. 8. D. de iud. gat.-& vide M. Cicero. lib. 15, Epiſtul: ad atticum. Legatiuum, legatorum viaticum I. 2. 5. f D. de legat. Aliaàs Legare eſt decernere ali quid, vel relinquere alicui in teſtamento ex liereditate ſua. Legatus in tit. de officio legati ext. eſt iudex miſſus, da- tüſve à KRomano pontifice. patet ex c.i. iunct. glo. extr. eo. Legatorum genera recenſet Specul. titul. de oſtic. deleg. titu. 6. ũ.3.& vide nota. in c. excõmunicatis. D. de officio delega.“ Legati proconſulum, vel Præſidum, quibus Proconſul, vel Præſes iuriſdictionem mandabat l. 4.& l. 6. D. de offic.brocoſ. l.z. D. qui& à quibus. Plinius in princip. lib. 19. Legati Cæſarum dicebantur Præſides, qui prouinciis à Ceſare præficiebanturl. pen. Dde offic. præſid. Legati prouinciales, qui ex prouinciis Komam mittun- turl. tutor. in fi. D. de iureiu.& vide l. ſcire. quæ Græca
Legatio, legatorum munus. Legatio libera l. 4. D. de le-
eſt. D. de tut.& cur. dat. ab iis. Legatum eſt donatio quædam, à defuncto teſtamento re- licta, ab herede præſtanda: vt, po, LEGO: vel, Heres meus damnas eſto dare i itio rem talẽ: aut aliis ver- bis. S.z. Inſtitut· delegat. Legatum, ait Florentinus, eſt delibatio hereditatis, qua eſtator ex eo, quod vniuerſum heredis foret, alicui quid collatum velit. l. legatum. D. de legat. i. Legatum caducum variè dicitur: Primò ſi defuncto ſit re lictum, quem tamen teſtator in viuis eſſe credebat: aut ei, qui priuſquam teſtator deceſſerit. Secundoò, quãdo, res quæ relicta eſt atque legata, non inuenitur. Iertiò, ſi graues inimicitiæ inter vtrunque oboriantur. Quar . to, ſilegatarius legatum reſpuat. Quintò, ſi conditio
ſub qua ſit relictum, deſit.vide l. vnic. C. de caduc. tol.
& VIpiani Epitomen. titu. de cadu.
Legatum inuti le in ſex caſibus locum obtinet. Prim,
cùm deficit legitum ex perſona legantis, puta, ſi eſt
L E G 119
1G.. ſeruus: Secundò propter rem quæ legatur, qualiseſt ſacra, ycladibus iuncta. 1 errié, ob perſonam cui le- gatur, pra ſertim 1 proprius eſt ſeru us. Qarto, quan- d0 Veerluc,& qut leßat,& cui egatur, inhabilis co-
Sguoſeitur. Quintò, inutilc eft legatum in re propria eins ui reiinquitur, cùm Aftimatio rei potuiſſet lega 11. exk O,t cui legatur, qui eius minus eſt capax. cuiuſ- modi eit deportatus, pPœna ſeruus,& id genus homi- nes, quibus neque teſtamenti actio relicta eſt. Legatum præcéptionis, non niſi vni ex heredibus dari Poteſt, vt alsquid ex hereditate præcipuũ habeat: quod fi céiunctim mult is, aut diſiungtim ſingulis relinqua- tur, omnibus vna tantùm res quæ nominata eſt, ſicut &x in legato védicationis, debetur. l. ſi pluribus de leg. 1- nõ vni res,& ali) aſtimario. Loge c.¹-li. z. P. 1 ni res,& ali) aliimatio. Loge c.j-li.z. Parer. Alc. Legatorum genera recenlet Paulus lib. z. Sent. titul. 6.& VIpianus in Epitom.titu. 23. Logamus(ait hic) qu 4-
tuor modis: per vindicationem, damnationem, ſinen-
di modo, per præceptionem. Horum formulas refert XIpianus quæ non refero, quia Iuſtinianus vnam le-
gatorum naturã eſſe voluerit§. ſed olim. a. Inſtit. de le- Ba.& eo iure vtimur. Obidque
Legatorum formulas, quas quidam Lexicographi reci- tant, prudẽés prætereo. quæ tamen iure noſtro receptæ ſunt, extãt in ti. I. z.3.& ali quot ſeq.& C. de. legat.illic (ſilubet)videto.
Legatus, vicarius eſt: quòd redeunte imperatore, aut cõ- fule cedere eum oportet. Eſt enim locum tenens, fidu- ciariã operam ſuperioris obtinens. Budæ. in l. poſter. de orig. iur. De huius munere vide poſt Vlpianum in J. ſolet. D. de offic. proconſ. Alex. Gen. di. 3.1i. 6. Eſt itẽ
Legatus, qui refert mandata ſui principis: nunc Ora- tor dicitur, qua voce ita vſus eſt Maro in Ii. teſte Bud. Huic autem nõ eſt fas vim admouere. Si quidem iure Gentium receptum eſt, vt legati publica fide veniant & redcant inuiolati, etiamſi perferant atrocia. quales olim erant feciales, ac patres patrati.
Legio Alegendo, hoc eſt, eligendo dicta eſt, vario ſemper
numero. Nam ralis exercitus delectiſsimis conſtabat militibus. Vnde miles legionarius, qui ad legionem
pertinebat.& miles auxiliarius dicebatur,& vide gl. 1.2. D. de iis qui notantur inſamia.
Legio diuidebatur in decem cohortes, cohors in quin- quaginta maniplos: maniplus, viginti quinque mili- tes continebat- Totum quoque exercitum in cohor- tes diuidere conſucuerunr, vt ſingulis centuriis, ſin- guli præficerentur centuriones. I rimam autem centu riam, quæ& numero militum,& dignitateè præcede- bat, Primipilum vocabant: vnde Centurio primipilus appellari cœpit. Gubernabat auté quatuor centurias,
hoc eſt, quadringentos milites in prima acie, habe-
bätque præcipuum Komani imperij ſignum Aquilã.
Legitima liberorum olim crat quaria pars bonorũ quæ
—.... pater tempore mortis reli quiſſet, deducto æroalieno & impenſa funeris. l. Papinianus.§. quarta autem. D. de inofficioſ.teſtament. l. cùm quæritur. C. codẽ titu. Hodie verò, cùm quatuor ſunt filij, vel pauciores, ter- tia pars eſt: cùm plures extant, dimidia pars paternæ ſubſtantiæ legitima cenſetur.§. frequenter igitur. Nouell. De trient.& ſemiſ.&§. porro hanc particulã. Nouell. Conſtitution. 22.
Legitima nepotum ſic colligenda eſt, Aliàs enim ſoli
funt, non cum mortuorum fratrum filiis, ſuccedùnt-
que in capita. Eodem modoex numero eorum colli- genda eſt triens, hoc eſt, tertia, ſi quatuor, vel paucio- res fuerint: aut femis, id eſt, dimidia pars bonorũ aui torum, ſiplures ſint. Nouel. de trien.& ſemiſſ. in prin. Cùm dicit: Hoc obſeruando in omnibus, in quibus ab initio antiquæ quartæ ratio de inofficioſo lege de- creta eſt. Alids, cùm permixti ſunt mortuorum nepo- tum fllij,& ſic pronepotes, aut deinceps: hi in tiepes UCCe
—

1 E G
ſuccedunt,& tantam partem accipiunt pro legitima, Wantam pater eorum fuiſſet accepturus; quot quot
int. detrient.& ſemiſſ.S.neque illo. Con- uerint. Nouell. detrien aüc in 9. Gn
ſlit. 8. Alids deniq; nepotibus ſupereſt, urpes
plures defuncti. Quo caſu omnes nepotes un ſuccedunt: ideõque perſonam patris ſui repræ 4 omnes in eteiplende legitima. Nouell. De hered. a inteſt.s.ſi tamen. Legitima aſcendent ium ſeu parentum, hoc eſt, quam li- beri debent parentibus, eodem modo aucta elt hodie, ſicut de legitima liberorum diximus, vt communiter probant Doctores, perlnam etſi. D. de inofficio. te- ſtam. Nam etſi, inquit Imperator, parentibus non de- beaturfiliorum hereditas, propter votum parentum, & naturalem erga filios charitatem: turbato tamen or-
.. 8. dine mortalitatis, non minus parentibus, quàm libe-
ris piè relinqui debet.
Legitima tranſuerſalium, hoc eſt, fratrum ab inteſtato fuccedentium,& olim& nunc eſt quarta bonorũ pars. Argu. l. Papinianus. S. quarta. D. de inofficio. teſtam. Et quanquam huius quartæ non fiat expreſſa mentio in iure Ciuili: non tamen fuerit abſonum, per natura- lem æquitatem interpretando, ſic colligere: quoniam frater debet fratri alimenta, per l. non omni.& l. cùm plures. S. in ſoluendis. C. de admi. tuto. arguendo abali mentis ad quartam. b
Legitima hereditas, propriè dicitur quæ ab inteſtato defertur I.. de ſuis& legit. quoniam eam Lex ipſa abſ- que faco hominis, defert. Sed& quæ ex teſtamento- defertur, legitima quoque, non improprisè, latiore ta- men ſenſu dicetur: ea enim à Lege X II. Tabularum confirmatur, dum in illa conſtitutum eſt: Vti quis rei ſuæ legaſsit, ita ius eſto l. verbis. De verborum ſigni- ficationibus.
Tegitima hereditas quæ ex leg. X II. Tabul. defertur itẽ ex nouis legibus I. 1. 2.3. D. de poſ.hered. I.1. D. ad SC. Tertul.
Legitimumtempus, legibus præfinitũ l. j. D. de vſufr. l.3. D. de vſucap. l.19. D. de mino. l. 8. 1. 1 0. D. de infamib. 1.1. C. ſi minor. ſe maio.
Tegitima dicuntur, aliqua lege inſtituta. Hinc
Legitimę actiones, legibus inſtitutæ S. ſed iſtæ. Inſtit. de actio-
Iegitima vxor, ex legum præſcripto ducta I. 4. D. de ritu nuptia.
Legitimæ nuptiæ quæ, vide s. j.Inſtit, de nupt.
Legitima crimina de quibus, lege quæſtio conſtituitur I. z. D. de crim. ſtel. 3
Legitima hominis ætas, poſt quintum& vigeſimum an- num reputatur. Interim dangus Minores appellan- tur: iuuandi propter ætatis imbecillitatẽ l. vltima C. de iis, qui ven. ætat. impet. l.i. D. de minorib. 25. ann.
Legitimi, quibus legitima potuit deferri hereditas. VIp. I. 2. D.vnde legitimi,& vnde agnati.
Legitimi tutores, qui ad legitimam hereditaté admitti poſſunt. Vlpianus in l. i. D. de legit. tut.
Legitimi dies, qui in Lege permittũtur partibus ad con- fequendum ius ſuum.
Legitimi actus qui ſint, docet text. in l. actus. vbi gl. Bart. Albericus P. Decius. D. de regu. iur. opponitur, IIle- gitimè natus.
Legitimum ſpatium l. 14. D. de ſer.vrb.
Legitima latitudo l. z. D. deſer. ruſtic.
Legitimus modus J. 3.§. 1. D. de mor. infer. l. 21. D. de dona.
Legitimus honorarij modus 100. aurei l. 1. D. de extraor- di. cognitione.
Legitimus numerus Paul. lib. 4. Sent. tit. 1. lege Caninia præſcriptus.
Legitima verba, Latina in l. f. C. de teſta. tute. vide Vlpia nititulum 25.
Legitimè ordinati libelli, ſecundum legis præſcriptum
L E V
concepti. l. 3.§.1 D. de accuſat.
Legitimi teſtes, qui ex legibus teſtamento adhibendi ſunt I. 16. D. de vulg.
Legitimæ cognationes, quæ agnatorum ius habét I. 12. §. fi. D. de ritu nupt. 5. fi. Inſtit. de cap. minu.& videl. 4.
s.Cognationis. D. de gr adibus.
Legitima quantitas in l. 25C. de do. inter vir. quæ legi- bus conſtitutionibũſve definita eſt l.;4. C. de donat.
Legitimæ vſuræ, cẽteſimæ l. tutor qui repertorium,. pe- cunia.& S. ſeq. D. de admi.tut.
Leguleius, in legibus verſatus, Cicero: Ita& tibi luriſ- conſultus per ſe nil nifi leguleius quidam cautus,& acutus, præco actionum, cautus for mularum, anceps ſyllabarum. b
Legulus Varroni, qui vuas aut oleas colligit, extat apud Vlpian.l. ſi cuius. S. proinde. ver. Si tamen. D. de yſu- fructu.
Leno eſt, qui mancipia proſtituta habet quæſtuaria. Se- nec. lib. 6. de benefi. b
Lena quæ ſit, diſces ex l. 43.§.3. D. de rit. nup.
Lenocinium facit, qui quæſtuarias mulieres habet, aliſſ- que proſtituit: ſiue principaliter hoc negotium exer-
ceat, fiue alterius negotiationis acceſsione vtatur: vtputa ſi caupo fuerit, vel ſtabularius,& tales admit- tat mulieres. VIpianus in l. athletas. S. 1. de his, qui no tan. infam.
Leuem culpam præſtat qui rebus ſuis conſuetam diligs. tiam præſtat l. 20. C. de neg.geſt.
Leuidenſe munus, prouerbialiter, vile,& minimi precij vocat Cicero, vt Eraſ. in Chiliad. traditio. cuiuſmodi magiſtratibus accipere licet. Nam illis, vt admonet adagium vetus ab VIpiano Græcè citatum, de offic. Proconſ.in l. ſolet etiam.S. non verò. nec omnia, nec paſsim, nec ab omnibus, niſi verecundè, atque quodã cum delectu, accipere non licet.
Leuir inl. non facile. D. de gradibus, eſt viri frater, apud Græcos Aau appellatus, vt eſt apud Homerum relatũ. Sic enim Helena ad Hectorem dicit:
ARe ιραο ννss, uxxοεν ρſ, duvotarus,
Leuir mei, canis, omnis mali cauſatricis horridæ. Leuis caſtigatio, duntaxat conceſſa eſt docenti. l. ſed& ſ ATounchaces D.a4 I. Aquil.
Leuiſsima libertatis cõditiointelligenda eſt, quæad li- bertatem perducit, quamuis naturà grauior,& durior I.3 5-D. de condi.& demon. 1
A& Nava, reliquiæ Harmenopulo, lib. 3. titu.; au2ds X4Leuu ariop menpaouiro. ſic vertit. l.nemo Martyres. C. de ſac. ſan. eccleſ. In libris A—Jasa intelligimus, carnem, co- rium, cornua l. mortuo. de leg. 2. D.
Lex(auctore M. Cicerone lib. i.de Legibus) magis àde ligendo, quàm à diſtribuendovi, ducta eſt. Porrò
Legis verbum generale eſt: eo enim omnes iuris partes continentur, idque ex M. Cicero. i. de Legibus intelli- poteſt. Speciale quoque eſt: quo ſenſu accipitur.5. lex eſt.Inſtit. de iur. nat. gentium& ciui. quo loco rogante non, interrogante, legéẽdum admonent Gellius,& Fe- ſtus. Hoc ſenſu variæ extant in libris luris Ciuilis: quas coëgerunt Zaſius& Fran. Hotomanus poſt quo- rum terga ſpicilegium faciam in fine Theſauri.
Legis autem multiplex eſt acceptio.quandoque enim pa ctum ſignificat,& conditionem obligationi dictam 1.22. D. de ſta. hom. l. 1. D. de in rem verſo.l.legem. C. de pact.
sic Lex venditionis, locationis ‚donationis, traditio- nis paſsim in titu. de contrah. empt.& I. 27. D. comm. prædio. 1
Legem venditiouis bonorum Theoph. Inſtit. de ſucceſ. lib. dop T Aianiaaoop,vertit. Sic
Lex oleæ vendẽdæ apud Catonem de re ruſtic.& lex Man liana vænalium apud Ciceronẽé de Ora. i. Eo verò ſen-
ſu dicta eſt
Hoceſt,
Lex

6. der
Sotuei n acr. R, pel 11
mnibus, niſi verccuc ipere noalicet.
e.D de gadidus cki ellatus, ſt eſtapudt 2d Hectorem dcit
D.adtLAquil. coditio intellixꝛi ,quamuis aatrigr demon.
men opulo, lid.tin 2
cveruit. l.nemo lurf
„AALen intelligm
rtuo · de legr.. 1
eessenes 1 de atfa
Lex familiarum I. 195: D.de verb. ſig. rn
Danus ia Ladlau 1
ntaxat conceliiciei.
E X
Lex commiſſoria, qu conuenit, vt niſi intra cer tũdiem
prætium ſit ſolutum,res ſu inempta l.2·& 4. D. dellege
8 pop.· Rom. Sice 5 12J 515.21291. 299. Lex Cenſoria accipienda eſt, quæ à Cenſori bu sinvecti⸗ alium locatione dicebatur l.z03. D.verborum ſigni-
commiſſ.contractus igitur lex commiſſoria eſt, non
5 K.
ncationibus.huius cõmeminit M. Cicero ſ. Verriha.
Varrolib. a. rei ruſtig. cap. Feſt. Pompei us lib. 17: hæc X vectigalis dicitur 1 2.§. ſi publicanus, D.vibonor.
rap. Et 121b I. Ils Li. 1 b. 4,10361 281581 Lex mancipij apud Tullium lib. de Or atI.& 3,Officl
11. 0
*& Varron. lib. 5. Ling.! Et 2 D. 3. 1.I71111:10 4 Lex Æͥdium 1.3z. D.de feruit vrb. Vitruuius lib.=i ca⸗r. Lex vrbanorum prædiorum Varroni lib. 4. Ling. ⸗ Lex ſaltuiidicta l. 2C.denoxal. Et s an or Leges Golonicæ Varro.! ib. Kei ruſtic Ca.x. a u
8 3 —“‧“
Leges agtis dicuntur de eorum conditionihus I..§. fi D. bodę aqua quotidian- ab iis, qui agros conſtitusrunt,& finierunt, vt Hygenus lib. de limitibus agrqrum ſigni ficat. Porrò 114. 31 1 II Legem dici, dari, conſcribis inſeri, conſignari iuris au-
ctores dixerunt l. 15⸗ 5.fi D ade ſtat⸗li b. l. 4 D 3 comm.
præd. l. 3§. idem lulianus. D. de actio. em. l. 40:de par ctis l. 6.D. de manu.vindict. l. 5. S. ſi quid. de damnm.in- fect. l. 42. D. de mor. cauſ.dona. ſio xol zllo] Legemvenditionis dixit Varro lib. ⸗. non pro lege gon- tractus, ſed pro alia, quæ rogatu ſic accipi debere ſub- iecta eius verba indicant. Cõſuetudo, ait, erat, cũ reus parum eſſet idoneus, inceptis rebus, vt pro ſe alte- rum daret, à quo caueri poſtea lege cœptum eſt, abhis, qui prædia venderét, vades ne darent, ab eo ſ cribi gœ- ptum in lege mancipiorum vadem ne poſceretinec da — itur.- BHactenus ille. 19.2 Ae Lex,(vt definit Papinianus 1.1-D. de legibus)eſt commu- ne præceptum, virorum prudentum conſultum, deli- ctorum, quæ ſponte, velignorantiâ cõtrahuntur coër- citio, communis reipubli. ſponſio. quod vt di lucidius intelligatur, colligamus ex hac definitione ſubiecta A⁴νμααquæ priuatim iura repetens collegi- Se Lex communis eſſe debet. IHeL idandulon Ergo de vno ferenda non eſt. b Lex præceptum eſt. Virorum prudentum decretum. Ergo àmulieribus ferenda non eſt. Sed nec ſme luriſconſultis 7 Delicta legibus coërcenda ſunt.
3 Ergo non aliter iudicanda, expiandaye ſunt 6 quàm
legibus. llactt ar 9 Delicta conſulto, ſpontéque admiſſa pun iuntur. 10 Sed& ſi quid ignorantid admiſſum ſit, plectitur. Igi- tur ignorantia punibiliis. 11 Kogante mahiſtrano Populus ſpondebat ſe ratam le-
gem habere, tumque conſtituebat. 12 Ergo à populo ſciſcebatur lex.
Primi axiomatis ea poteſtas eſt, vt lex ab omnibus obſeruanda ſit l.z. C. de legibus. Nam vt ait Chryſi p- pus apud Marcianum l. 2. D. eod.) wa»ντ xꝙ 19, BaiXsPs-
lgitur omnes tenct, vt luſtinianus paſsim in nouellis conſtituit. Hinc à contrario ſenſu axiomate fecun-
do colli 5 mus Legem de vnochomine ferendam non
eſſe, quod& antè lege cauerat Solon apud Demoſthe. W ruuoupdr. uudse vir 1em Audpl& ra, Jr. hanc expli-
cui libro 2. Veteris luri ſprud. l. 47. Nec mouet quod hic adferunt Bartolus,& Baldus ‚quarum ſententias, aliquando diſcutiemus. b 1345
Ait Dapinianus Peem eſſe pr
num reHalasz ds quo Bartol. l.. D. de dolo. Nam legis virtus eſt imperare, vetare, permittere,& punire I. 7. D. de legibus ſed& tribuere,& adimere M. Fabio li. 6.c.
æceptum. Strictior& an- guſtior videtur definitio re definita, contra definitioo
IL E X 120 5. Ver! 3. F.Y erbo, PKRAECEPTVM,Omnes legis virtutes con- ineri rectè anima duertit Accurſius in d. J.. D. de le-
gibus.& Bartolus eum ſo equutus. Hinç eliciturpronun
tiacum diſputabi le. Legis vnicam vim eſſe, putà præ- Leptum.. et214 2 2 42
Lex eſt decretum, hoc enim ſigniſicat verbum Gonful- u, guovſus eſt Papinianus hoc loco, quo ſenſ& Hio- ratius lih. z. Epiſtol. ad Quint ium,x.
„
QHiconlakta pattum qus lgesiurdque ſeruat..
Sonlultugitur ſignificat dectetum& ſlatutum. Ait VIRORVN. Hinc colligebamus mulieres in ferendis legibus adeſſe non dehere, quod& rect& Bartolus ada cens quod& P. Decius probat d. I. 2„D. de diuerſireg. iur. Cur igitur Theodoram vxorem ſuam conſilio fe- rendæ conſtitutionis Nouell. S. adhibuit? Concilict g. hæg pugua ntia qui volet. cogitandum relinquo. Quod
ait Lapinianus, PRyDENT y, hoc probari poteltex
——
Peßibus expianda eſſc exlegis deßnitione con-
“ 4
Delicta 4 ſtat. Huc videtur reſpexiſſe Horartius lib.⁊ Epiſtollad Oetauiummnmn KResſtalas armistuterismaribus ntr„, euni Hbas uenaece meritò: Nam, vt lege iuſsit Solon apud Fſchinem, e I ueeda h lt eeer e 1. l Delictaconſultò admiſſa puniri vult Papinianus hoc lo- co. quod& Marcianus prohat l. 11.§. pe. D. de pœnis- Kectezutem adiecit Lapinianus, Contrahuntur; qui
. 8
renim delinquit, obligatur, quod Partolus tradidit. hoc iur e. de iuſtit.& iur. Accurſium ſec utus„ qui&
in ez eſt ſententia l. mnem. D. de iudic. idque à Præce ptore meo iuriſconſultiſsimo Martino Portcau Ante ceſlſore apud Pithones didici. Non ſolum autem con- fultò delinquentes puniri yult Papinianus, ſed& qui ignoradtia deliquerunt. Ignorantia igitur punibilis. Quod mirum videri Berge cuͤm ignoräs deliquiſſe intelligi non poſſet, vt ſcxibit Gaius l. ſ. s-longè ma- gis. D. de obliga.& actio. nõ eſtigitur ignorantia pu-
tolus quas côciliare nituntur. Quod ait Papinianus, Aeignoranria inexcuſabili(ſic Ioqui licebit) acci- Piencdum eſt, idque Baldus rectè exiſtimat in dictal.i. Norſ.vlterius noto. D. de legibus, Cum Papiniano igno rantiam puniendam aiente, pugnat I. 53. D. de furt.& 1. D. de iuriſdict. om. iudic.&l. 5. D. qe iis, qui notin- fam., Horum contrariorum conciliatio latiſsimam exigit tractationem. Tuin illis locis interpretes con- ſulc. Keliqua, quæ ad definitionem Papiniani per- tinent, tractatione ad eundem exequar, volente Deo. Sedſuperiora, colubentius Theſauro interieci, vt quavia leges explicandæ ſint, oſtenderem: Nam ſin- gulis verbis aptanda eſt interpretatio. Sed hæc ali- quandoG. Lex naturæ, ſecundum Ciceronem 1. del bercie ſic rectè diffinitur: Eſt ratio ſumma inſita in natura, quæ iubet ea quæ facienda ſunt, prohibétque contra- ria,& eo. lib. Ea mens ratique prudétis, ca iuris, at- que iniuriær egula. Apoſtolus Romanor. z.hoc modo colligit: Eſt in Gentibus Conſcientia factum accu- ſans vel defendens: eſt igitur Lex. Quaſi dicat: Con- ſcientia cuilibet indicat, num bene, an malè f. ecerit, etiam homini planè agrelti,& indocto: Sed tale iudi- cium non poteſt fieri in conſcientia ſine aliqua for- mula legis, quæ indicet in corde hominis eſſe iuſtum aut iniquum quod fecit. Ergo eſt in homine Lex„qua et ſi nuſquam ex ſcripto legit, habet tamen à Deo in- ſculptam ad formandos mores.. Lex eſt creatura& ordinatio Dei, id eſt, conſeruatio ci- uilis iuſtitig. Nam politicus ſtatus eſt Dei opus, etiaſi b b perſo

¼ H
1 E G
perſonæ ſint impiæ,& abutãtur tali ordinatione. Ro- ma. 1z. Nõ eſt poteſtas niſi à Deo. Et Ppſal. 8. Ego dixi, di) eſtis, hoc eſt, gerentes officia diuina: quæ ſunt, conſeruare iuſtitiam& iudicia, defendere innocen- tes, punire delicta, militiã legitimam exercere ad de- 8 inlendum bonos.— 8 4 Tegumtabulas Moſen à Deo aecepiſſe, nemo eſt, qui ne- ſciat, Aquotota iuris ſcripti ſeges proſeritur. Quic- quid enim poſteri legũ ſcriptores in monumentis reli quere, id totum tanquam ſimiæ Moſe, primèm Gre- ci, deinde à Græcis Komani mutuati ſunt, Ficino& Euſebio atipulfuſeinnn 3*“ Ex Legibus Molis multas in ſuas leges tranſtulit Solon. quod& HDiodorus Siculus ſeribit.& oſtendi in libr. YNeteris,& mediæ luriſprudentiæ:illic videas: 23 LrOERSNII. Tab. à quibus petitæ tralatæque„& duo loco perferiptæ fuerint, docet Pomponius 1. 2. D. de 24 orig. iur. Liuius lib.; Harum commeminere M.Cice- ro Vari is in locis,& libri noſtri Digeſta& Codex, No- uellæ& Inititutiones. Has collegi lib. 4. Veteris luri ſ- prudentiæ. Has f acratas adpellat Cicero lib. ide legi- bus, vbi falſò his ſacratis legibus pro 12. facratis legi- bus, ex quibus iura noſtra dimanaſſe conſtat.
Lex Baolαμιιν, id eſt Regia, vebimperialis Xenophonti in Oeconomico, quæ iniuſtos punit,&iuſtos adiuuat. Sic enim ait à*ν ao κuol véεεοι Ʒ p[a⁴ιεσ τνε A&dοuνον ras a Mà& u, ꝓeXS 7; axalxs. 1 8
Legem Græci olim, Demoſthene teſte. ſie ferebant ad populum: In primis ALegis latore palam recitabatur. Heinde in loco maximè cõſpicuo proſcribebatur ad tertiam concionem vſque. l um à ſcriba legebatur, vt quiſque ſi quid non e Kepublica exiſtimaret, liberè
roferret. Poſtremò nomothetis, qui ex iudicibus iu- rati deli gebantur, dari conſueuit, vt eam denuò per- pendentes vel exequerentur, vel antiquarentä.
Legis rogãdæ forma apud KRomanos hæc erat: Primùm, deliberabatur à ſenatu conſultante, num vtilis eſſet Lex tum ferenda: Deinde, ſiè Republica videbatur, proponi ſolebat populo tribus nundinis:tertio autem nundinarum foro rogabatur populus A conſule, hoc
eſt, interrogabatur, an id placeret, quod patres ſta- tuiſſent: Cicero pro Flacco: O morem, inquit, præcla rum, diſciplinimque, quam 3 maioribus accepimus, ſiquidem teneremus: ſed neſcio quomodo iam de ma nibus elabitur. Nullam illi noſtri ſapiétiſs imi,& ſan Kiſsimi viri vim concionis eſſe voluerunt. Quæ ſci ſceręt plebs, aut quæ populus iuberet, ſummota con- cione; diſtributis partibus tributim& genturiatim deſcriptis ordinibus, claſsibus, ætatibus auditis au- toribus, re multos dies Pdlata& cognita, iube- ri vetariquę voluerunt. Hinc apparet differentia inter Fehaleaeionene rogarionem. Promulgatio fiebat inis nundinis: rogatio in tertiis nundinis. Promul- Fatjbnt ité intercedere licebat: rogationi nullo mo- o. Inde Kogatio pro lege accipitur. Cicero Philip. i- Hodie vocem hanc, PROMVLGARE, tenemus qui- dem, quanquam non ſatis intellectam: rei verò Ipſus, ne vmbram quidem ſequimur. Vide M. Fabium lib.. cap. 4.in fin. 1
Legum vſus ad formandos hominum mores pertinet: non ad oſtentationem aut quæſtum, vt Quidam abu- tuntur, non aliter qũàm Anacharlis dixit: Athenienſes ad nihil vti numis niſi ad numerandum. Proinde cùm Hebræos Deus inter ſe quàm cõiunctiſsimos, rectiſ- ſimque cõſentixe vellet, certas leges tulit, vt ex præ- ſcripto res iudicarent, ne quando ius controuerſum diſsidium pareret. b
Lege agere, de Magiſtratu, eſt exequi rem iudicatam or- dinario iure, vel eſt plenam atque ordinariam poteſta tem exercere: non ſolum cognoſcendi, verum etiã exe- quendi gladio. Breuiter: iuſto aliquo ordinariòque,
1 f. G
per autorltaté Legis conſummato maxgiſtratu fungi. videl.2. D. de orig: iur. l. 4. D.de adopt. 1. 2. D.de off.
Lege agere, dictũ de priuato, eſt legis per miſfu per ſeqpi.
Lege agere, eſt auctoritate Legis aliquid facere, quaf
aut iubente aut ermittente Lege VIpianus iall. Bar- .. arius. D.de offl PfatorisaAn fore, inquit, proptervti alitatem corum, qui apud eum egerunt, vel lege, vel quo alis iure?p. verò Pabenin k. 123 D:de diuerſ-regusiur. rectius interpretari videtur ‚id eſt, iudicio experiri. Legis actio, formula rſenen di, qùæ ex Lege Ciuili eu: ponitur I. 2.§. deinde ex! is legibus. D. de orig. iur. Et appellabatur, inquit Pomponiis, hæc pars iuris Logis aGtiones. doris IHH Oib IHIOHdIN 3.
“
Lege antiqua, quæ Kegia nũcupabatur, omne ius omnilt
que poteſtas populi Romani imtmpe ratoridm tranſſa ta et poteſtatem l. 1.D4de conſtit: princ. Cente dici id 8 ſolet potius modeſtiæ cauſſa„ quàm quòd vlla vnquã lexliberè fuerit lata deconſtituendo imperio, quod diuina potius voluntate procefsit, ſub natiuitatrm Chriſti ſeruatoris noſtri- 11 k Z2 Eeges aranearum telis non oportet eſſe ſimiles, vt po⸗ tentioribus facilè cedant tenuiores autem reti neant. Leges cancellos eleganter Ifocrates appellat, Hlagitiis W Notntandn dircundatos, netranſiliant mali, quibus ſolis lex eſt poſita. Koma.13. 13 b. G. 2+.
Legum correctio magnopere fugienda eſt: quia mutatio. enem iuris ſequitur mutatio morum: mutationem mo- rum comitatur nouitas quædam ſubita: hæc autem ſo »let mouere& conquaſſafe Rempublicam. Quare Ari-
oteles lib. Politico. z. dicit: Receptas leges non eſſe
mutandas, etiamſi quid incommodi habcant, Et VI-
4 pianus in I. 2. D. de conſtit. princ. In rebus, inquit, no-
uis conſtituendis, euidens eſſe vtilitas debet. Euidẽè-
tem autem vtilitatem ſic intellige: vt ſi lex aut cõſue:
tudo, niſi corrigeretur, paulatim eſſet corruptura ius naturæ, quod immutabiliter retinere oportet.
Legem dominari vult Ariſtoteles non hominem. Qii le gem, ait volunt ciuitati dominari:hi videntur Deum
ac leges dominari velle: Quiverò hominem domina- ri volunt: hi beluam præficiunt. Legẽ accipt vult, pro naturali ratione diuinitus indita, ex qua ducatur cer- ta viuendi forma: Per hominem intelligi ſolamauto- ritatem humanam, quia fic placeat, ſic receptumſſit Non verò quòd Magiſtratũ damnarc velit, quemmi- rum in mno Num extollit vbique. 1 1rnl
Leges explicanté ſemper rationem dubitãdi(ſic enim
vocant)& decidendi oſtendere oportet, nedum pone re ſimpliciter caſum, vt vulgò faciunt. Hoc eſt, opor- tet primùm regulam ſummi iuris vnam aut plures in- dicare, quarum ductu diuerſum videretur dicendum- Deinde demonſtranda eſt æquitas ex qualitatibus fa- cti, quæ talem diffinitionem poſtulauerint. Sic enim totum apparebit legis latoris conſilium, quod Celſus vim& poteſtatem legis appellat, in l. ſcire leges D- de legibus. StIx
Legem Locris fuiſſe Demoſthenes ſcribit, vt ſiquis no-
uam legem laturus eſſet, exponeret eam prius popu- lo, inſerto collo in laqueum, qui, ſi lex diſplicuiſſet, ſtarim conſtrictus autorem nouæ Legis ſtrangularet·
Leges neceſſariæ in Republica: quia impoſsibile eſt ci-
uitatem line legibus diu conſtare: nec magis, quàm ædificium mefondamtnto Ee populus Komanus vi- ginti vix annis potuit ſine certo iure viuere, quin le- ges à Græcis peterentur. Videbant enim futuram, niſi certis vterentur legibus, extremam Reipublicæ cala- mitatem. l.2.§. exa ctis deinde regibus. D. de orig. iur.
Legum obſeruatio,& compoſita bene viuendi ratio in
Kepablica, ſolet au gere populum:& frequentia popu
li ſolet amplificare imperia. Incipiendum ergo eſt in omni Republica conſilium àrecta traditione uris
cn

—
lrico. a. dicit: Kecte afi quid incommed
de coaſtit.princ.h u 1, cuidens effemibi 1 autem Üc imelligent a xeretur, pabumck 41 mutabiliterretiner 5 ule Ariſtoteles,oa] in ciuitati dominmii b ri relle- Girembi 3 Am prxpciuntlt 2 Auinitus inditues 8 per hominemind
n, quia ſic placer, k=
Qagiſtrati duna
ctollitvy
Libellaria cõceſsio dicitur, cùm E
I. E G
Legis viftus eſt imperare, vetare, permittere, punire. Mo
Leſtinus in l. iegis. D. de leg.
Legis officium& natura eſt, vt generaliter ſtatuat de ne- 2otiis hominum& in commune. Quod clegãter pro- bar Ariſtoteles, in Polit. Celſus D. de legibus. Nam ad ea, inquit, potius debet aptari ius, quæ& frequenter & facilè, quàm ad ca quæ perrarò eueniunt. Vnde Pa- pinianus in l.i libidem, Lex eſt, ait, commune præce- ptum, virorum prudentum conſultum.
Leges Romanorum& præſcripta iuris, commétatores, reli to æquitatis ſtudio, adeò multipli carũt,& alter-
cationibus obſcurarunt, vt neque principium, neque exitum inuenias eutaels.Namlaaus animus alio- quin fragilis confunditur tanta traditionum multitu dine:&, cùm incidit caſus, neſcit, quò ſe vertat, nec poteſt certam tenere rationem ad inueſtigandum bo- num& æquum. Daucitas itaque legum& certitudo, longèvtiliſsima eſt.
ILeges ſcriptæ ſunt propterea, ne quis ab eis diſcedens,
arbitrio ſuo figat atque reſigat æquitatem, vt Vergi- lius dixit. Quamobrem Athientenſes, qui certas Mihe bant intra mediocritatem deſcriptas legũ formulas, ad quas exigerent æquitatem incidentium negotio- rum: præferendi ſunt Lacedæ moniis, qui committe- bant omnia non ſcriptis moribus, quibus ſæpenume- ro gliſcentibus„perniciosè admodum errabant. Leges ſcriptas habere neceſſarium, quia non poſſet poli ria feliciter cõſeruari, niſi ſcriptæ eſſent. Idq́ue cõſtat multis rationibus. 1. Homo eſt fragilis, poteſt falli,& propter corruptam Adæ lapſu naturam, omnes(vt Dalid dixit)ſumus mendaces. Igitur non eſſet tutum Magiſtratui committere omnia pro arbitrio ſtatuere ſine Trisae pertinet, quod Ariſtoteles li. Ethico. z.dixit: Non omo imperet, ſed ratio. 11. Exemplum nobis edidit Deus in veteri teſtamẽto. Nam, cùm vel- jet Hebræos rectiſsimè inter ſe conſentire: certas le- es tulit, vt ex præſcripto res iudicarent. Qua de re Moſes gloriatur coram toto Fonuo, Dearerd.7. 111. Tam magiſtratuum, quàm ſubditorum intereſt, vt ha- beant ſcriptas leges: Magiſtratuum, quò ſciant, quid imperandum: Subditorum, vt intelligant, quatenus obtemperandum ſit, quum ſciant eum iuxta legẽ im- perare. Nam& ipſum ius honorarium, viua vox eſt iu- ris ciuilis ſcripti, inquit Martianus. D. de iuſt.& iur. Loquens de iure Prætoris KRomani magiſtratus. Legibus ſolutum eſſe, Legibus non teneri. Oppo- Legi- bu⸗ alligatum eſſe, Legibus teneri, Submittere legi- bus l. princeps.& l. ſeq. D. de legibus. l. digna vox. C. eodem titu. b Libare, eſt ſacrificare. Lactan. ib. 1. Nihilenim ſancta& ſingularis illa maieſtas aliud ab homine deſiderat, quàm ſolam innocẽtiam, quam ſi quis obtulerit Deo, ſatis piè, ſatis religiosè libabit. b Libella‚in l.iudices. C. de epiſco. audient. ponitur pro li- bra: vt ſit menſura tritici, quævno die ſufficere poſsit ad vidum. Sic& apud Græcos Chœænix, erat ſefquili- bra, pertinens ad æſtimationem victus diurni, ſicut Alciatus annotauit lib. i. Parerg. v b àm Emphyteuta transfert ius 5 in alium; hoc eſt, ſubſtitutio quædã Emphy- teufis. Anehn. 1e enh e.
Libellarium feudum non eſſe cẽſet Albericus citat-. c. 2·
N
& 3. fi de feud. contro. ſit.& vide authen. ingreſsi.C. de ſac. fan. eccleerl. 116 F 1 Iibellarius contractus, eſt venditio, quæ fit, ſcriptura in- terueniente, certo prærio,& hoc amplius certa penſio ne conſtituta in annos fingulos c. 1-quibus mod. feu. amit. in vſibus fed. Bti mi. Libellus pro tabella fideicommiſſaria, hoc eſt, in qua fi- eicömiſſum ſcribit teſtator, accipitur in 1.1. in prin.
D.detabulexhiben. Item ſilibellus, inquit, aliüdve
L I B 12
relictum eſſe dicetur, decreto comprehendam. Et inl. & in epiſtola. C. de fideicommiſ. Et in epiſtola ‚dicit Imperator„Vel breui libello„ vel ſine ſcriptura„ imG etiam nutu, fideicommiſſum relinqui poſſe, adhibitis teſtibus, nulla dubitario eft.
Libelfus, appellatur commentarius in ſacras literas. c. z. in prin. De ſum-trinit.& fid.cathol. Damnamus ergo (inquit lInnocentius)& reprobamus libellum ſeu tra- Ctatum, quem Abbas loachim edidit..
Libellus charta appellatur ſupplex, quam vulgò ſuppli- cationem dicimus, qua populares poſtulata ſua prin- cipibus exponere ſolent, in titu. C. quan- libel. prin- cip-dat: litis conteſt. fa-& in l. non diſtinguemus.. cùm quidam. D. de arbitr. Libello, inquit, cuiuſdã id quærentis Antoninus ſubſcripſit. Hac ſignificatione luriſconſultus in I. nec quicquam. 5. vbi decretum. D. de offic. procon.& legat.& in l.omnia. D. de regul. iur. ſic tradit: Quòd omnia quæcunque cauſſæ cognitio- nem deſiderant, per libellum expediri nõ poſſunt, hoc eſt, per ſolam ſupplicationè præſtari nequeunt, nõ au- dita parte aduerſa. Quas leges alioqui non obſcuras, Accurſius inuoluit ignorantia huius ſignificationis.
Addel. ſemper. S.demonſtratur. D. de iur. immunita.
Libellus rerum I. 10. S. plane. D. de iur. dot.
Libellus familiæ l. 99. D. de lega. 3.l. 8. C. The. de cuſto.
reorum.
Libellus pro breui, vt loquuntur Impp.l. 9.§-.dotis. D. de iu. dot. l. 4.§.1.D. de publican. l. 44.§. ſolét. D. de furtis.
Libellus pro aſſertoria epiſtola accipitur, quam vulgò credentiam vel certificat ionem vocamus. Cùm ſupe- rior Magiſtratus hdem facit pro fubdito, vel etiã pro alio. l. ſi publicanus. S. de rebus. D. de public.& vecti- ga. Hanc aſſertoriam epiſtolã ab Epiſcopo clerici ha- bere ſolent I. ſi qua per calumniã. 8. præterea iubemus. C. de epiſcop.& cler.& in l. 1. C. de mandat. princip. OQmnes, inquit, ſciant, nemini quicquam, niſi quod
ſcriptis proanerit eſſe credendum.
Libellos agere, libellis principi datis ſubſignandis I. 12. D. de diſtra. pign.
Libellorum magrſtri, maistres des Re queftes l.vnic. D. de offic. præfecti præto vide infrà Magiſtri, lib. proximo.
Libellenſes eodem ſenſul.; 2.C. de appel. qui& Libellen- ſes ſacri ſcrinij l. fi. C. vbi ſenato.
Libellus dicitur, qui iudicis recuſandi cauſſa porrigitur Alitigatoribus l.apertiſ simi. C. de iudici. Liceat, in- quit, ei, qui ſuſpectum iudicem putat, antequã lis in-
choëtur, eum recuſare, vt ad alium recurratur, libello recuſationis ei porrecto.
Libelli appellatorij vocantur porrecti à litigatoribus in
11.5.vIti. D. de appellatio. Libelli, inquit, qui dantur appellatorij, ita ſunt concipiendi, vt habeant ſcriptũ, & à quo dati funt, hoc eſt, quis appellet,& aduerſus uem,& à qua ſententia- Et alibi fape in eodétitulo, 5 dicuntur libelli.
Libelli vocantur, literæ dimiſſoriæ ſiue apoſtoli, in titu.
D. de libell. dimiſſo. Poſt appellationem enim inter-
poſitam, literæ dandæ ſunt ab eo à quò appellatũ eſt,
ad eum qui deappellatione cogniturus eſt, quarũ ſen-
ſus talis eſt: appellaſſe puta Lucium Litium à ſenten- ria illius, quæ inter illos dicta eſt l.i. D. d. titu.
Libellus appellatur, quem maritus vxori, aut cõtravxor marito repudi) cauſſa mittit, cuius fit mentio in 1. ſi
pœnituit. D. de diuort: his verbis: Si pœnituit eum qui
libellum tradendum diuortij dedit.& Chriſtus Mat-
thaiſ. Quicũque, inquit, repudiauerit vxorem ſuam, det illi libellum diuortij.
Libelli famoſi dicuntur ſcripturæ famoſæ, hoc eſt, in
c6tumelis alterius editæ, in titu. D.& C. de fam. libel.
Libellus appellatur ſe cheda intimatoria, videlicet, quę in
foro aut valuis eccleſiarum proponitur: inueniſſe pu- ta Sempronium annulum aureum, eique cuius eſt red-
4

L. I B qiturum, vt eicit J. falſus.§. pleriſque. D. de furt. Libellus dicitur oratio conſuſtoria, qua boni imperato. res olim complecti ſolebant ea, quæ de rebus arduis ad Senatum Romanũ cenſenda referebant, vt in birs veniunt. S. præter hæc. D. de petit. hæredi. Pridie ldus Martias, inquit, Quintus lulius Balbus,& bublius Lubentius Celſus, I itius Eufidius, Onerius Seucria- nus Conſules, verba fecere de his, quę Imperator Cæ- ſar Traiani Parthici filius, Diui Neruæ nepos, Adria- nus Auguſtus Imperator maximũſquc princeps, pro- poſuit quinto nonas Martij, quæ proximæ fuerũt, li- bello complexus eft quid fieri placeat. De quareita cenſucrunt. Hauius orationis in eotit-fit mẽétio. l. illud
quoque. in prin. Illud quoque, ait, quod in oratione
Diui Adriani eſt. n Libellus dicitur ſcriptum continens intentionem acto-
ris aduerſus reum conuentum l. 16.§. fin.& l. ſeq. D. de
inoffic. teſta. l.. S.i· D.de eden. tot.tit. de li. oblat. qui
& Libellus conuentionis adpellatur.§. tripli. Inſtit. de action.
Libellum eo ſenſu hoc modo rectè diffinias: Eſt formu-
1a ſcripti, complectens actionẽ& futuræ litis ſpeciem
1—. 1. in iudicio. l.1.C. de edend. neque verò tam curiosè la-
borandũ hic eſt, vt pleri que faciunt. Nam libellus ni- hil aliud facit, quàm quòd ius illud perſequendi exhi- bet iudici cognituro de cauſa. Si quidẽ non poteſt co- gnoſcore niſtinteliiget actionem. Et intelligere non oteſt, niſi aut dicatur, aut ſcribatur. Ex ſcripto, con- ſtat libellus: Ex non ſcripto, cauſſæ nudis verbis con- trouertentium tractantur, vide Specul. de libel. con- ceptione. 1. Libellus eſt duplex: Conuentionalis,& accuſationis ſeu inſcriptionis. De libello cõuentionis, loquitur I. 1. D. de edend.& l.1. C. eo. tit. de inſcriptione verò tractatur in l.libellorum. D. de accuſatio. 13 Libellum hunc nihil aliud eſſe, quàm Syllogi ſmum, opti
ma ratione Doctores iuris tradunt. Vt ecce, cùm ita
dicimus: Iure ſtatutum eſt, poſſeſſorem iuſtũ rei alie- næ teneri ad reſtitutionem eius, domino rectè vendi- canti. Sed Titius poſsidet me inuito& iniuſtè rem meam, nec vult reſtituere: Quare peto Titiũ condem- nari,& compelli, vt mihi candem rem reſtituat. Hic vi des maiorem propoſitionem, minorem,& concluſio- nem. Vides itẽ nomẽ rei vẽdicatiõis ſatis expreſſum. Libellus Abſolutus eſt, quando caſum ſeu factum ſum- matim vno orationis contextu complectimur. Libellus articulatus ſeu poſitionalis dicitur, cùm ſingu- lis articulis ſingulas cauſſæ circumſtantias in ſpecis deſcribi mus. Libellus cenſetur ineptus, ſiuę inutilis duobus modis: Altero propter defectum formæ, cutus maxima pars eſt petitio ſeu concluſio: Altero, ob materiã vel cauſ- ſam petendi, quæ in narratione verſatur, nec eſt talis vt producat ius agendi. Et hoc eſt, quòd excipientes aduerſus tenorem libelli, dicunt eum peccare in ma- teria& forma:his quippe verbis vtũtur ex vſu magis, uàm quòd res ita habeat plerunque- 4
Liberalis cauſſa eſt, quando principaliter mota quæſtio- b
ne ab aliquo digitur alius ſuus ſeruus eſſe„ ipſe verd contendit ſe eſſe liberum. Si verd confiteatur ſe eſſe ſeruum non actoris, ſed alterius: non eſt cauſſa libera- lis, ſed cauſſa dominij:& cauſſa hic ponitur pro iudi- cio. D.& C.de lib. cauſ.* Liberi àGręcis, ꝛtuva, ia- w⁵ςadpellantur, filij verò Joi. Liberi, ſemper pluratiuo numero profertur, ſicut& Pu- gillares, Codicilli. Gaius in l. non eſt. D. de verbo. ſig. quo multitudinis numero etiam vnum hlid filiämve ſigniſicari veteribus dixit A. Gellius lib. 2. Ca. 13.& vi- de lI. 14 8. D. de verb. ſignif. Liberi populi& liberæ Ciuitates, quæ neg tributa nec vecti galia ſoluunt Cicero de leg. Agr· cont. Rullum.
1L IB
Eiberorum appellatione nepotes& Pronepotes, cæteri queex his deſcendent es, continentur: primuͤm? 8* Lex XII. Tàbalarum hos omucs appellat liberos:⁰ inde, quòd natura nos hanc interpretationem 402e quum videamus pios parentes, liberorũ procreando. rum animo& voto vxores ducere, vt non tilios ſolum ſed etiã nepotes& deinceps alios concipientes atqu. edentes, ex prole vtriuſque ſexus, diuturnitatis menn
iai in æuum relinquant. Et inde in communs vlum receptum eſſe, quòd filiorum appellatione omnes aui ex nobis deſcendunt, comprehendantur. Neque Se dulciori nomine poſſumus nepotes noſtros, quàm 6. li], appellare. Interim tamen non fraÄſtrà ſunt inuen ſingularum cognationũ nomina, vt aliter filij, al nepotes, pronepotes,& cæteri ex his deſcendentes ap. pellentur. Nam tottes his vtẽdum eſt, neceſſurio, 46. ties lex non omnibus deſcendétibus præſtitũ aliquid voluerit, ſed ſolis his qui nominatim enumerétur. At vbi non perſonis certis, ſed omnibus qui ex eodẽè e. nere orti ſunt, præſtatur: conuenit, liberorũ appella- tionem generaliter intelligi. Calliſtratus in I. libero- rum. Vlpianus in l. cognoſcere. S.vlti. Paulus in J. filij D. de verb. ſig. 6.vlti. Inſtit. qui teſtament. tuto. da pol- Eadem iuris Naturalis ratione receptum eſt,vt patris nomine auus quoque demonſtrari intelligatur. Liuſta. D. de verb. ſig. Nec refert an virilis an ſœminei ſexus ſint I. ſ. D. de verb. ſig. 2 Liberorum quoque adpellatio etiam ad poſtumos perti net l./. D. de oper-libert. Liberi non ſunt qui contra formam iumani generis pro. creati ſunt l. 4.D. de ſtatu. homi. Paul. lib. 4. Sentent. tit.ↄ· hos partus mõſtroſos adpellat Romulus primus Komanorum rex lege lata, cuius hec verba ſunt: Mon- ſtroſos partus ſine fraude necanto. Hanc explicui lib. 3. Veteris Iuriſprud. 1,1
Libera peculij adminiſtratione conceſſa, quid att inea-
tur, exponitur l.7. D. de donat. l. z. D. quæ infraud. cre.
Liberalia iudicia& liberales cauſſæ in quibus de liber- tate quæſtio vertiturl. 42.§.. D. folut. matrim,& vide tototit. D.& C. de liberali cauſſa.
Libertas eſt naturalis facultas eius quod cuique facere libet: niſi ſi quid vi aut iure prohibetur. Florentinus in l. libertas. D. de ſtat. hom.
Libertatem definit Cicero in Paradox. poteſtatem viuen di„yt vel is: quod expreſsit ira perſius
Lindicta post quam meusà Pratore rece gi, ur mubi non liceat inſait quodcunque voluntast
Libertas aut rerum, aut perſonarum. Rerum que ſerui-
tutem non dehent I. ſi quis ædes. D. de ſer. vrba.
Libera ruſti ca prædia dicuùntur quæ ſeruitutem non de- bent. Libera prædia nexu pignoris liberata, quòd non
ſint obligata. 1 1
Libertas opponitur Seruituti. Vnde conuenire non poſ-
ſunt. C. de Lati:lib. tollen.. ergo. D. de deicommiſ. libert. Porrò ſub appellatione libertatis, non ſolùm accipienda eſt, quæ ſeruili conditioni opponitur, ſed omnis c ondi tio alienoiuri ſubiccta. Contrà quoque ſub ſeruitutis appellatione omnes omnino ſpecies
1. ſubiectionis ſunt intelli gendæ, quæ iuris ac poteſtar-
—— tribuit. Sicut obli h ſeu Saen domigns ſhetimeon Sa nere e—— eu fideicommiſſaria, quæ dan-
Libertas non priuata, ſed publica res eſt. Martianus inl.
5 quts. ff. de fideicommiſilibert. b “ Libertatem naturalé Len en ſer man⸗
Sreci ralem laxitaté peruen
Libertinus eſt, qui exm ſecutus. Ingenuus
iter
piunt aues,& feræ, cùm in natu
erint. l. 44. I. 5. D. de acq. rer. do anumiſsione libertatem eſt con- Verò, qui ſtatim, vt natus eſt, lihe elt.

—
*
1 NIIN.
¹ aui o ual Cerig. e Mminanin 8 Oc 1 rerke d
Taltter iaen ninn atelligi Callid pnolccre, Lr.
4 ehilalin Ki* Naturali- b ah ntionenten
odue deee 1 4 ſue Semonltuiim Nectetenan rurilan
Ferb. 2
eachelatidctimag Per lüden. — -. de ſtatu Somi ut moſtroſas achellun zer lege lata, cauus r mne fraude necuna gud. niniſtratione caxri .7.0 de donat. 2 & hberales cauſlein rritur l. 42.Kr.D Cobt. de liberali cauſſi
alis facultas eiusqan ei aut iure pradider e Uat.hom. Cicero in Paradar= expreſsit ita ertus un Nut Praunentt tat᷑ 2ſat ucu eund aut perlonanmn at 1.E quis des Des 5 ia dicuntur qur ſe 1 da neru pigsorulh
2 8 8.. 4
Feruituti. b.tollen.1. ergo.D bap vllatione li 4
.
1 14
r ſewili cnadtan 1 Alienoium ſäbich. pellutione amn ie
Aatelligendr,
— 4—— „— 8 8 5 ſͤ 38 3“ 6 1—6 3 3 4—— 4— O. 1 4——*———— 2—————— 3
n R 9. 1
V nde cot ir
eſt. Inſtitut. de libertin. Eſtque libertinus relatiuum Ingenui: ficut libertus Patroni,& libertus quidẽ idem 1uo libertinus, hoc tãtùm differentes: quòd libertus
emper refertur ad eum cuius eſt libertus, puta patro-
ni. Libertinus verò, nomen eſt abſolutum, denotans cum, qui nec ſeruus, nec liber eſt. Notus eſt luſliniani in 1I.libr. Inſtitut.titulus de ingen.& libert. vbi nihil
agitur niſi de conditione, nullo reſpectu habito ad
patronos..
Libertinorumtria ſunt genera: alij ciues KRomani, alij
Latini, alij Dedititij. Singulos explicant Vlpianus E- pitom tit. 1. Gaius tit. 1. Inſtit. Theoph. Inſtit. delib.
luſtinianus l.vnic. C. de Lati. lib. toll.& l.vnic. C. de dedit. lib. toll. Locos indicaſſe ſufficiat. b
Liberationis verbum eandem vim habet, quàm ſolutio-
nis. l. 47. D. de verb. ſignifica. Planè in Kubrica. D. de ſolution. Liberatio,& ſolutio ſeparantur. Nam folu-
tio naturalem obligationem tollit. Liberatio ceteros omnes modos, quibus obligationis nexu quis dimit- titur, continet.
Liberare, libertate donare: liberari, libertatẽ conſequi.
1. 12. s. manumittendo. D. de captiuis l. penult. D. in quib. cauſ. Liberare eſt luere,& nexum pignoris diſſoluere I. 7. D. de leg.i. b
Liberare prædia, ſeruitutem debitam remittere l. 1. D. ſi vſuf.pet. b 1
Liberum prædium quod nulli ſeruit, nullique eſt obliga- tum. l..l.ſI.§. 1. D. de act. empt. l. 6. D. com. pręd.
Libitinarij, quos Græcè veupobanlas vocant, qui funera curant. l.. 8. idem ait. D. de inſtito. à Libitina, cuius in remplo Romę, quæ ad funera pertinerent, vænibãt.
Liboniani Senatuſconſulti ſententia eſt, ne is ſit tutor, qui ſe in teſtamento tutorem ſcripſerit. Papinianus inl. ex ſententia. D. de teſtamentatia tutela. Vide in- frà, Senatuſcoſs.
Libram argenti conſtituunt quinque ſolidi: dicente Imperatore, Iubemus, vt pro argenti ſumma, quam quis theſauris fuerat illaturus, inferendi auri acci- piat facultatem, vt pro ſingulis libris argenti, qui- nos ſolidos inferat. C. de argent. pretio. quod theſaur. infert. lib. xo.
Libram auri, ſeptuaginta duo aurei conſtituunt. l. quo- tieſcunque. C. de Luccepe. Præpoſit.& Arch. libro 10. Vide lal nem in l. fi. D. de in ius voc.—
Librarius ſubſtantiuum, qui libros, inſtrumentãque con ſcribebat. 1.93. D. de regul. iur. l. 29. D. de rei vindicat. Hieronymus ad Niciam: Nam& rudes illi Italiæ ho- mines, quos Caſcos Ennius appellat, qui ſibi ritu fe- rino victum requirebant, ante chartæ& membrana- rum vſum, aut in dedolatis èligno codicillis, aut in corticibus arborum mutuò epiſtolarum alloquia miſ ſitabant. Vnde& portitores earum, tabellarios,& ſcriptores à libris arborum librarios vocauere. VI-
anus in l. Vt iuri ſiurãdi. 6. dabitur. Gaius in l. Duo- rum libertus. D. de oper. liberto. Veluti, ait, ſi libra- rius fit,& alij patrono librorum ſcribendorum ope- ras edat. Adde l. Sed etſi. S. 1. D. de vſufruct. 3
Librarij in caſtris fuere Vegetio lib. 2. cap. 7. 8 rat io- nes ad milites pertinentes in libros referebant. Li-
brarij horreorum, depoſitorum, caducorum inter
militaria miniſteria recenſentur. I. fin. D. de iur. im- munitatis. Vegetius, libro z. cap. 20. Suetonius in Domitiano. Librarij, ſunt librorum ſcriptores& vide 1.14. D. de ex- cuſ tuto. Libratores aquæ in l.l. C. de excuſ. artif. qui aquarum in- nenros ductus,& modos docili libratione oſtendunt. vocantur à Græcis ſocosara- Plinius lib. o. ad Traia- num. Fröt inus lib. i.de aquæ ductibus. Procuratorem, ait, oportet calicem eius moduli, qui fuerit impetra-
L IC 12²² tus, adhibitis libratoribus ſignare. b
Libripens, qui in mãcipationibus ſtateram tenebat Gaio lib. i. Inftit. tit. 6. apud quem deeſt vox æneam ex Boe- thio in Topicis& Priſciano libr. 6. vtitur hoc verbo luſtinianus in S. acceſsit. vbi Vigl. Inſtit. de teſta.& Tertullianus lib. z. aduerſus Marcionem.
Librorum appellatione quid contineatur, tradit luriſ- conſ. in l. Librorũ. de leg. tertio. Vide Bar. legem ean- dem explicantem: vt ſcias, an nomine librorum luri- ſprudentiæ, quos Legales vulgò vocant, veniãt Com- mentarij, ſeu, vt appellantur itidem vulgò, Lecturæ Doctorum.& vide Plin. lib. 13. cap. 12.& Herod. libr. 1. hiſtor. Hinc Libellus, vide ſupra.
Licere, vt ait Cicero Phiftpp. 13. dicimus, quod legibus,
moribus, inſtitutiſqua conceditur. Nec enim quod quiſque poteſt, id licet, nec ſiobſtatur propterea per- mittitur. Idem& ex l. 28. s. quod eis. ex quibus cauſ. maio. l.).§. ſi paciſcar. D. de pact. l. 7. D. quod met. cauſ. Lieitum eſt quod per leges permittitur. cui contrarium IIlicitum. l.1. D. de iuſtit.& iur. Licitum ius I. z. D. quod met. cauſ.& alibi. Licere ire, agere, ex natura& origine non eſſe ita perſo- nale quòd ad hæredes non tranſeat, ſed iuris præſum- ptione nõ eſſe tranſitorũ, niſi hæres exprimatur. Quod obſeruatu dignum eſt, Vt lic. ire, ager. per viam publ. vide I. 11.§.vIt. D. Ne quid fiat in loc. publ.
Liceor, ceris, citus, ſignificat precium defero in auctio-
ne, hoc eſt, venditione publica, quæ ſic fit, vt plus offe
renti detur res.
Licitari, eſt ſæpe augere precium, Inde licitatio, precij auctio: ſicut ſolent emptores oblato precio aliquid addere.
Licitatio de aliis quoque rebus intelligi poteſt, quàm
pecuniariis emptionum preciis: vt ſi alius cohæres
alio maiorem offerat cautionem, ob cuſtodiam in- ſtrumentorum. Vlpianus. D. Famil. erciſcun. Nam ad licitationem, inquit, rem deducere, vt qui licitatio- ne vicerit, hic habeat inſtrumenta hæreditaria: non
placet neque mihi, neque Pomponio.
Lictor, miniſter erat magiſtratus, qui carni ficis officio
füungebatur.hos Komulus inſtituit. Conſules duode- nis: reli qui tantùm ſenis lictoribus vtebantur. Dicti
ſunt lictores à ligando: quoniam virgarum faſces li-
gatos deferebant. vide l.ergo.& l. manumiſsio. D. de
manu. vindict.& M. Cic. pro Kabirio, Lictor, colliga manus.& vide A. Gellium lib. 12. cap. 3.
Ligati videntur, qui domi ſemper manere cogũtur. Auth. Qo. oport. epiſ. 5. Si verò nemo.
Ligium, feudum, Interpretes Placitorũ Feudalium eſſe
tradunt, vbi abſolutè fidelitas contra omnem homi- nem iuratur. Hinc Ligius homo, De quo ſi plura quæ- ris, videre licet pec.& loan. Andr. in c. Paſtoralis. in Clem. de ſent.& re iud. Ligius vaſſallus, qui contra omnes, ne rege quidem ex- cepto vel antiquiori domino fidem& operam promi- ſit. c.paſtoralis. de re iudica. Ligna cocta, pro aridis, quæ& acapna dici poſſunt. Of- fili. ea nec ligno nec carboni e ſulmera.„ſed vt pro- Prium genus l. Ligni appellatione. s. Si lignũ. de leg.3. Ligni appellatio generalis, ſed ſic ſeparatur vt aliud ſit lignum, aliud materia l. /3. D. de leg. 3. vbi fuſius. ideo ſeparatim legi debent l. 12. C. de excuſ. mun. lib. 10. ex 1.15. C. Th. de extra ord. mun. b Lignum, tabulæ ligneæ. l. 9. D. de bo. poſs. cont. tab. Lignarij fabri l.235. O. de verb.ſig. Paul. lib. z. Séẽten. tit. 6. iſid. lib. 19. cap. 19.
Lignarius, ligni opifer Veget-lib. z. cap. 1r.
Liguſticum I.5. D. penu lega. olus eſſe ait Iſidorus lib. 17. cap. fi.odore aromatico, guſtu acre: Aregione nomen accepit. Naſcitur in Liguriæ montibus LU'linio lib. 19. cap. 8.*
4)y)

LI M
Limenarchæ xiera xaν, qui portuum præſidiis præſunt, ui portus cuſtodiæ cauſſa creati l.5· De ſer. fugit. l.z8. C. de libe. cauſ. Timen. Adnotarunt eruditi quidam ab VIpiano hanc vo cem, pro interiore domus parte, vt etiam a Marane vſurpatam, inl. Illlicitas. de offic. præſid. quum ait: Et ne tenuis vitæ homines ſub prætextu aduẽtus officio- rum vel militum limine vnico, vel breui ſupellectili ad aliorum vſus tranſlatis, iniuriis vexétur: Apertius quidem eſt, quàm ſi Lumine legas,vt vulgò habetur. Limites Sicul. ⁵lac. lib. de cõdit:- agr. à Liminibus, Hyge- nus à Limo, Lerbo antiquo, quod trãſuerſi um, Kobli- quum ſignificat. Vnde feſtus lib.io· ait Limites nunc rerminos, nunc vias tranſuerſas ſignificare. Denique quicquid adobſeruationem finium in agro opera ma-
nuum factũ eſt, Limes, auctore Aggeno vrbico adpel-
latur: Itaque
Limitati agri adpellabantur, qui propriis lir finibus circunſcripti,& in centurias diuiſi erant„vt Feſtus eodẽ lib. ait. Limitatus enim ager Decumanis, & cardinibus continetur. Sic accipe in l. 1. D. de acq. rerum do. Hunc metatum vocat Horatius Satyra z. De limitibus maximis Plin. lib. 18. ca. 33. Feſtus lib. 4. Si- cut& Hygen. in lib. Limitum.
Limites etiam Rom. Imperij fines l. ſ. C. de anno. lib. 10. Vnde lllyricianũ, Aegyptiacum, Kheticum Limitem legimus. l.. C. quib. mu. 1. 13. C. de aduo. diuerſ. iud. l. 13.C. de excu. mu. 1 1
Limitrophi qui in finibus ſunt. C. de fund.Limitroph.li. 11. Qui& Limitanei-l. 2. C. de offic. præfe. præto. Afri- Limita nei milites l. fi-C. eo. l. fin. C. de offi. milit. iud. De quihus Sudas& Lampridius in Alex.
Limites in agris, nunc termini, nunc viæ trãſuerſæ ſunt. Horum duo maximi dicuntur, Cardo,& Decumanus. de quibus, vide Plinium duodeuigeſimo libr. Indicat tamen Bud. hic Limitem, non pro termino intelligen- dum oportere, ſed pro forma agri. Vide l. in agris. D. de acq. rer. dom. Limites autem, ſeu termini territo- riorum, qui vocantur à lurecoſs. in l.·. de iuſt.& iur. Agri, teſte Zaſio, originem acceperũt à iure Gentium, quo tẽpore diſtincta ſunt dominia, cœpit eſſe Meum, & Tuum. Obſeruandum verò, quòd limites faciunt res certas in genere, tribus modis: aut natura, aut ho- minis facto, aut adiectione qualitatum fungibilium. A natura res propè omnes natæ accipiunt limitatio- nem. Homo limitatur per ſuam naturam, equus pa- riter,& ſic de aliis. Quicquid manu hominis fabri- catur, erigitur, perficitur, hoc dicitur limites accipere facto hominis. Sic domus limites accipit, ſecundum quod ædificata eſt. Sic fundus, ſic nauis limites acci- piunt ex opere. Quòd fundus eſt latus, vel arctus, mo- dicus, vel ingens, hoc eſt facto hominis. l. quod in rerum. de leg. I. Tertiò ali quæ res accipiunt limites per numerum, põdus,& per menſuram, vt ſunt omnes res fungibiles. Vide Zaſium in l. mutuum.§. mutui. D. Si cert. pet.
Linea apud antiquos funiculum ſignificat Vitru. li. 2. ca.
fi. l. 29. D. de acq. rer. Sic in l.lineam. D. ad legẽ Falcid.
Græci in d. l. 26 Faxxxdν αεασσαν adpellant.
Lines, lacus aquam continentes l. 16. D. de actio. empt.
quo ſenſu Aus,& Auuss, Græci dixere.
Linellus differt à Feudo, primò, quia in eo iuratur ſecus quàm in linello. Item feudum datur amore, lineflus verò pro mercede. Item in feudo non ſuccedunt fœmi næ, in linello ſecus. Et de multis aliis differétiis vide Feli. inc.cæterùm. col. 5.& ſeq. in verſ. 9. fallit. deiud. fortè legendum Liuellus vel pot iùs libellus.
Lino legato, factum infectumque cõtinetur, quõdque in tela eſt I. 70. S. lino. D. de leg.z.
Linifiarij I. i3. C. de murilegul. libr. Ir. ſunt linifices. in qua falſolymphariorum legitur, pro linifiariorum.
Jimitibus,&
L I I
Linificia, textrina lineæ veſtis l. 1. C. Th. de murileg. qualia multa in partibus orientis,& occidétis Impp. habebant, vt ex Notitia Imp. Kom. liquet.
Linteones 1.s. C. Th. de muri leg. ſunt qui opifices linteæ id eſt, lino contextæ veſtis adpellétur 1.6. C. de muri. leg. C. Th. quo modo& Linteæ(ſic enim legendum veſtis magiſtros interpretatur B. Briſſonius l. pen. C. de murileg. lib. 11.& L. inteatum apud Sidonium Apol. lib. 8. ad Leonem, linea veſte indutum.
Linteonum nomen apud Lampridiũ in Alex.& apud Pir- micum libr. 2. Matheſeos. Seruius quoque 7. Aeneid. Aut quia, ait, maiores ſtantes texebant, vt hodie lin-
teones videmus. Appellantur& Lintearij l. 5. D. de in- ſtito. actio.& l. 16. C. de murileg.
Litem à cauſſa ſeparare videtur Imper. l. cauſſas. C. de tranſact. Litem iurgium interpreratur Varro lib. 6. Lin guæ.his verbis: Quod ait iurgio, id eſt, litibus. itaque quibus res erat in cõtrouerſia, ea vocabatur lis,& ideo in actionibus videmus dici, quam rem, ſiue litem di- cere oportet.
Lis, eſt grauior quædam controuerſia& diſſenſio, quaàm iurgium, quod inter beneuolos quo ue contingit. Litis verbo actio in rem vel in lern ſrtheatue 36.
D. de verb. ſig. Huic verbo. S, literam à veteribus præ-
poſitam ſcribit lib. 17. Feſtus. Inde in inſcriptionibus
anti quis ſcriptum reperias: PEOEMVIRI S LITI-
BVS IVDICANDIS. in Litem iuſiurandum, vide ſuprà, Iuſiurandum.
Lis in iudicium deduci dicitur l. z2.§. litẽ. D. de neg. geſt. I.z. C. de petit. hered. Et res in litem. l. 31.§. ſi duo. D. de nouat.
Lis moritur, cùm legitimis trãſactis temporibus perit. 1.3.§.1. quæ in fraud. cre.& alibi. E contrario
Lis viuit I. fl. C. de fide. inſtru.
Lis perit, amittitur l.:.§. qui autem. D. de calumnia.
Litem præparaſſe in quæſtione inofficioſi teſtamenti, qui vſque ad denuntiationẽ, vel libelli dationem pro-
ceſsit. l. 7. l.§. D. de inoffi. teita. l. 7. D. de libe. cauf.
Litigioſa res intelligitur, ſiue mobilis, ſiue immobilis, ſiue ſeipſam mouens, de cuius quidem dominio inter actorem,& reum mouetur quæſtio, ſiue citatione ad magiſtratus ta cta, ſiue precib. imperatori oblatis& iu dici inſinuatis& per ipſum aduerſario eius qui prin- cipem adiit, cognitis. Nouel. de litig.& de caut. õ.i-
Conſtitut. i12. vide D·& C.de litigioſ. Litem addicere, pro ſecundum aliquem iudicare ex Xll. 1 abulis interpretatur Gellius lib. 7. cap. 2.
Litem æſti mare, ad iudicem pertinct, qui de damnis& intereſſe actoris, taxatione facta, pronunciat:& certæ Ppecuniæ reum conuentum damnat. Et talis ſententia, quæactionibus appendix eſt, dicitur lis æſtimata.l.
Lex lulia. D. Ad leg. lul. repetund.
Litem æſtimare eſt rem, quæ in iudicium venit, æſtimare 1.9. de eo, quod cert. loc. I. 15.§. in hoc. quod vi aut clã. I. 29. D. de neg. geſt.
Litem capitis æſtimandam petere dicebantur, qui non ciuiliter, ſed(vt nunc loquuntur) criminaliter con- cludebant actionem. Ex Bud.
Ij tis conteſtatio dici tur: cùm ab actoreprimùm, deinde
TrLſer Sl principalis facta narratione, iudex de Cau Suoſcere incipit. l.i. C. Delit. conteſt.
Lltis conteſtatio originem traxit Alibertate Romana: Videlicet 3 ne quid per iudicia violentum introduci videretur in ciuilibus negotiis(porrò crimina nulla habent libertatem)„ſed omnia volentibus partibus fierent,& ſolenniter ſecundum ius. Quare olim poſt adfirmationem actoris,& reſponſionem rei conuen- ti„ed animo tactam, quòd vellent per iudicem co- g9 oſci ac definiri litem: conſuetum erat teſtari, hoc eſt„ In teſtimonium rogare aliquos:. ſicut iam nunc quoque notarij in iudiciis rogare plerunque Hlem
teſtes

am, vicde ſupel, hän
4— 4 daci dicitur L 2.hre
legitimis triſactue 44. Cre. Kalidi. Le de.inſtm. Li.†. qui zutem D.ceg an qar Kidne inofhcin anciationé, vellibel Ce inoffi.teita.l⸗.D gitur, ſiue modilu es, de cuius Pien mouctur quztto,ii ueprecib. icpeng per plum aduenunn aatas. Nouel. delitig 0.& Cde litigel ſecundum aliqeent atur Cellius lio*⁵ udicem pertiact, ſ9 4 axationc facta ptod uentum damant ocndix* ct„diciau S.ul. chennt em, qux iniudlcu V in doc-. V
8
B
rr. loc. leiſ-“
1“ +—;%O ,8“—“ 3 4 1 4— 2
1. 1 I teſtes ad maiorem fidem. Inde dicta eſt litis conte- ſtatio, quaſi duorum aut plurium aduerſartorum te- ſtata ordinatio iudiciaria. Sic enim dicere ſolebant: TESTES ESTOTE. Scilicet, conteſtando ſe iudi- cium accipere vtrinque..
Litis conteſtatio neceſſaria eſt in iudicio. Nam ratio na turalis dictat, vt nemo violenter aut tumultuariè ob- ruatur iuriſdictione, quæ ordinatio Dei eſt. Koman. 13. Quare, ſicut olim certa ſcientia,& ſolenniter teſtibus adhibitis conſueuerant accipere iudicium (vnde litis conteſtatio eſt): ita& hodie diligenter obſeruari,& apud acta nominatim deſcribi debet. l. i. C. de lit. conteſta. l. ſed etſi reſtituatur.§. ex quibus autem. D. de iudic. Inde luri ſconſulti principium iu- dicij metiuntur ex litis conteſtatione, quæ eſt liber- tatis: finem verò ex ſententia, quæ facit neceſsitatem. l.vbi cœptum. D. eo. tit. I.. D. de re iud.
Litem facere lex dicitur, quà iudicium conſtitutum eſt M. Fabius lib. 7. cap. 1.
Litem inrem ſuam vertere, id eſt, rem inter duos contro- uerſam, quodammodo adiudicare ſibi: Quod fit, cùm iudex ita cum litigantibus agit, vt ei iure ſuo
cedant.
Litem ſuam facere, hoc eſt, litis alienæ cauſam ita ſuſci-
pere, vt propriam defendere videatur. Vnde iudex
———
dicitur litem ſuam facere, qui plus æquo in alterum. nt e rum prohenſus malé iudicat. Inſtitutio. De oblig. quæ quaſi ex delict. naſcun. l. fin. C. De pœn. iud. qui mal. iudic. uaß tauſy xlio kedn. Lignes ‚quod conſtat. l. ſ. D. quib. ex cauſ.8in poſſeſſ. l. 7. D.
e ſupelle. legat. Iudices in re dubia dicebant N. L.
non liquet l. 3. D. de arb. l. 36. D. de re iud. Gellius lib. 14.Cap.z.
Liquidò iurare l. 18. D. de iureiur. verè& aperta veritate
iurare. C. P. R. p. r. 1. Qua de re peto, liquido iura.
Veterum formula erat.
ad Liquidum diem& conſulem exquirere I. 2. S. idem La- beo. D. de aq. plu. arcẽd. quod explicat I.2 8. D. de pro- bat. Velleius Paterc. lib. priore. Neq; mihi temperare
quia ſæpe agitatam animo meo, neque ad li quidum ra tione perducta ſignem ſtylo. b
Literæ Elementa ſignificant, à notiſque ſeparantur l.1. 5. ludi. D. de extr. cog.l. 6. õ. fi. D. de b2.poff
Literas neſcire dicuntur, qui neque legere, neque ſcribe- re queunt. l.3. D. de accuſ. l. 1o. I.pen. D. de teſta. s. ſimi- liter. D.de excuſ.tut. Inſtit. Sic
Literarum ignorantia I. 92.§.. D. de acq. hered. l. fi. 5. ſin- autem döEms⸗C. de iur. delib.
Literati, periti ſcribendi,& legendi I. fin. C. de teſtam. Literatus tamen plerunque iniuſtum ſignificat. Lite- ratus ſeruus pro ſtigmatico dixit, Plautus& Literatũ Cilicem Seneca in lib. de mort. Claud.
Literæ, pro inſtrumentis, documentis, monumentiſ- que accipiuntur. vt not. in l. ſi procurator abſentem. D. de procur. b b
Literæ, pro perſcriptionibus,& pactis, in l. qui mu-
tuam. D. Mandait.
Literis, pro ſcriptis ſimpliciter Papinianus accepit in l.
Qui mutuam. D. Mandati. Vnde iterum diuinat in- terpres, literis, id eſt, pacto, intelligens. Sic Cicero ad Atticum: Quòd meis omnibus literis in PDompeia- na laude eſſet perſtrictus. Quanquam& pro epiſtolio,
x& mandato non abſurdè accipi poteſt. Literarum ſtudia quantis laudibus& præmiis apud Ro- manos honorata ſint, inter innumerabilia ferè exem-
pla, hoc mihi præclarũ in mentem venit, quòd in lau-
dem Taciti Imperatoris olim acclamare ſolebant:
Quis melius, quàm literatus, imperat? quaſi verò hãc
omnitum maximam eius virtutem(ſicut certè erat) exiſtimarent. Et profectò habent bonæ literæ natura- lem quandam& præpotentem in rebus mortalibus
LO C 123 vim atque energiam, vt Cicero eas rectiſsimè conſue- uerit appellare, Diuinæ virtutis ſempiternas teſtes. Literarum ſtudiis totus orbis iuuatur: Primùm ad co- gnitionem Dei, deinde ad vitam rectè inſtituendam: denique ad conſeruãdam omnium virtutum æternam memoriam. Ergo non ab re, optimus princeps Fride- ricus optimas literas ſuis priuilegiis ſeuerè tuetur, quibus ſublatis, actum fuerit de vera hominum fe- licitate. Literarum diuinitus inditam maieſtaté, nulla vnquam vis aut incuria hominum poterit abolere. Nam vni- cum immortalitatis præſidium Deus opt. max. in vir- tute ac bonis literis collocauit. b Litus ſolebat Aquil. Gallus per translationem definire, quà fluctus eluderet, vt ait, Cicero in T op. Quint. li.5. cap.vlt. Etiã ipſi luri ſcoſs. quorum ſummus circa pro- Prietatem verborum labor, litus audét dicere, quà flu- ctus alludit. Celſus litus eſſe ſcribit quouſque maxi- mus fluctus à mari peruenit I. ↄ6. D. de derd ſg. Vlpia- nus litus publicum eſſe eatenus quatenus, maximus fluctus exæſtuat& effluit l. 12. D. eo. tit. 8 Aihobunlas in Baoincis, ſunt qui lapides poliunt, pro qu inl. j. C. de excuſat. artif. libr. 10. eſt, quadratarij ν τ ε⁹ε iapavic Aibx&u ovoντ εs. Locare ſevt ad beſtias depugnet lege tertia. 5 lege. D. de teſtibuzs. b Locare operas, vt cum beſtiis pugnet I. 1.§. qui operas. D. ad SC. ertu!ñ— Locatio eſt rei vel operæ ad aliquos vſus obligatio, nu- maria mercede contracta. Alberic. adnotauit, locatio- nem propriè dacam ne pecunia eſſe non poſſe. Habet autem locatio& conductio aliquam cum emptione& venditione ſimilitudinem, led non omnimodam. l. ſciendum tamen eſt. S.deinde aiunt.& l. ſciendum eſt. D. de Aedilit. edict. 1 Locationis contractum naturalem& omnium gentium Paulus appellat in I.1. D. Loca. Idem epitheton adiici- tur emptioni& venditioni in I.1. in fi. D. de cõtrahen. empt. Locationis,&conductionis adpellationibus promiſcuè vtebantur veteres. l.10. D. de act. empt. l.. D. de ſuper- fic. Itaque ex locato& conducto agere dicebant J. 15. s. nunc videndum. D. commo.l. f.§.. D. de lege Rhod. de iact. Eãque confunduntur I. 2.§.1. D. eo. Euenit au- tem plerunque, vt idem alia, atque alia ratione& lo- cator& conductor dicatur l. 2. S. cum inſulam. l. 6. l. 71.§. locaui. l. †. D. locati. l. 27.in fin. D. ad leg. Aquil. Viceverſa artifex opera locare dicitur d. I. 22.§. 1.& alibi ſæpiſsimè. Locator autem regulariter dicitur, qui mercedem acci- pit: conductor, qui dat. Nonnunquam verò hæc figu- ra loquendi conuertitur apud Latinos, quatenus ad opus aliquod parandum atrinet. Nam qui operatur: is dicitur conduxiſſe opus. Et contrà dominus, qui dat mercedem: cenſetur id faciẽdum locaſſe: vt in l. 2. C. Loca. Vbi Bartolus, alioqui iurisperiti ſsimus, ſi in meliora tempora incidiſſet, hallucinatus eſt, ſicut& Accurſius in l.2.§. ſiconſeruatis. D. Ad legem Khod. de iact.& l.l. D. de æſtimat. Locum definit vlpianus non fundum, ſed fundi portio- nem 1. 60.D. de verb. ſignif. l. 4.1. 26. D. deacquirenda Polleſe Locus àfundo epararke I. 64. in fi. D. de euict. 38. in fi. D. devſucapg. Locus pro prouincia l.omnes. 5.jC. de epiſ.&cler. Loci adiectio ſignificat diuerſimodè diſponi l. quidam teſtamento. D. de legat. 1.l. Lucius. D. de aliment.& ci- bar. legat. à Loco ducitur Locuples, quaſi locorum,& poſſeſsio- num plenus, vt Marcus Cicero in Catone Maior.& Plinius libro 18. capite tertio. Gellius lib. 10. cap.ſ. ſcribunt..
isj

1.0O C
in Locorum enim poſſeſsionibus(notante Nonio)vete- rum diuitiæ erant.
Loco heredum ſunt, quibus Prætor dat bonorum poſſeſ- ſionem,& vocantur bonorum poſſeſſores. 5. quos. In- ſtit. de bon. poſſeſs.
Locuples Gaio interprete in XII. Tab. quibus locupleti locuples vindex eſſe labetur nun is verbo aſsiduus in XII. Tabul. ſignificatur) habetur is, qui ſatis,& idoneè habet pro magnitudine rei, quà actor reſtitui petit. 1.234.§.I. D. de verb. ſgn. Simili modo
Locuples fideiuſſor iudicio ſiſtendi cauſſa, prorei, quæ petitur, qualitate accipiendus eſt. Nec ex facultati- bus modò, ſed& ex conueniendi facilitate locuples xſtimatur. l. 1- in ius vocat. vt cant.& l. z.& I. ſ.§.1. 10.
qui ſatiſd. cog. præterquam in neceſſariis perſonis, in
quibus quilibet fideiuſſor pro locuplete habetur 1. z. D. in ius voc. vt eant. Pro locupletibus certè habentur ab arbitro ad eos probandos dato adprobati fideiuſ- ſores l. 10. D. qui ſatiſd. cog. b
Locuples reus intelligitur, qui ſoluendo eſt l. fin. s. fin. D. ſi certum petatur. J.z. D. de manumiſsio.& alibi. Nec vnquam rei alienæ defenſor locuples videtur: quia
ſemper neceſſe habet ſatiſdare l.i 27.D. de diuerſ. reg.
iuris.
Locupletior factus videtur, tam qui penes ſe rem habet, quàm qui in corpus patrimoni]j quoquo modo conue- nit, aut cuius in rem verſum eſt, licet malo euentu pe- rierit l.18. D. quod met. cauſ.l. 47. D. de ſolut.
Locupletior vtique factus intelligitur, qui debito libe- ratus eſt l. ſo. D. de donat. inter vir.& vxor. I. 66. D. de ſolutionibus.
Locupletior non eſt, qui liberum hominem acquiſiit, vel rem quandam donauit, nec art wa accepit 1. 25.8. con ſuluit. D. de petitio. hereditat. l. 169. D. de diuerſ. reg. iur. at que hæc interpretatio locum habet in pupillis, bona fide poſſeſſoribus, maritis heredibus, qui in quan tum locupletes facti ſunt, tenentur. quod tunc diſpi- citur, cum iudicium accipnuur, id eſt, lis conteſtatur 1.47. D. de ſolutionibus. l.4. D. de minor. l.z9. D. de negotiis geſtis. Planè in bona fide poſſeſſore tempus rei iudicatæ ſpectatur l. 36.. quo tempore. D. de hered. petitione-
Locuples hereditas, quæ opes adfert, vel oneri, vel incom moditati, ſeu vt vulgò dicunt, vexationibus coniun- cta. Opulenta verò dicitur, quæ his caret. l. ſi quis mi- Ri bona. 5. 2. D.de acquir- hered. Azo locupletem here- ditatem accipit, quæ maior eſt centum aureis, in Ru- bri. C.de hon·libert.
Locus, eſt arguaenti ſedes, vnde ducitur argumentum. M. Tul. in Topi. Nam locus nihil aliud eſt, quàm com munis Aerdam rei nota, cuius admonitu, quid,& quomodo in quaque re probabile ſit, poteſt inue- niri, vel in ipſa cauſſa, vel extra cauſſam, de qua quæ- ritur.
Locus eſt duplex: Intraneus, ſeu artiſicialis, in ipſa hæ- rens cauſa,& artificio quodam excutiendus: vt apud Pepisianum in I. 1. D. de offic. eius, cui mandat. eſt iu-
ri ſdict. Huius rei, inquit, fortiſsimum argumentum
eſt, quòd lege lulia de vi nominatim cauetur. Extra- neus, qui ex aliis rerum adminiculis, ſine vlla arte ſug- gerit probationem: vt ſunt, Rumar, ſeu fama, Tor-
nentum, Tabulæ ſiue inſtrumenta ſcriptorum, luſiu- randum, I eſles. vide Ciceronem in Topic.
Locus, in l. aut facta. D. de pœn. pro ſua cuiuſque rei quam obtinet ſede, accipitur. Et iſta eſt vulgaris loci ſignificatio. 4
Loculi in I. s3. in fin. D. de læg. z.l. 23.§. I. D. de pecul. leg.
acculum pecuniæ,& crumenam ſignificant.
Aorapiop, Breuiariæ rationes 1.3. 5. 6. D. de penu lega.
Aor&☛ οias. Nouella 17.128. Gallis Franchiſe, Aorisaa, in 1. 11-D. de excuſ. ſunt rationes..
L V C
Aecisu, Reipubl. curator l. Boëthos. C. de tabul. ſcribis 8 logograph.lib. d.qui adiuuas habebant dict. l. B0- thos.& vide ibidem Alciat.
Logographt in d.l. Bocthos&in Kub. C. eo. qui rationes tributorum ſcribebant,& Nouell. 128.
Longum tépus 10.inter præſentes, 20. annorum inter ab. ſentes Paul. lib. ĩ. Sent. tit. z.& 5. luſtin. Inſtitution. de vſucap. in principio, ſic in Digeſtis& C. tit. delong. temp. præſcr.
Longiſs imum z0. annorum vel 40. C. titul. de longitud. temp. præſcr.
Longa manu quid ſignificetur, vide I. ſi pecuniam. D. de ſolut.
Longè quandoque in infinitum I. à diuo. S. ſipoſt. D. de re iudi cata, quandoque lõgiſsimè l. apparet. D. de itiner. actúque pri. quandoque magis, aut valde l. 1. S. qui ſu- perficiem. D. deſuperfic. b
Longum ſilentium quid ſit, diſces ex l. non tenetur.§. præ- ſcriptio. D. de ſta. defun. poſt princ.
Loricatio, tectorium eſt, parieti in modum loricæ indu- ctum: Idem ferè quod incruſtatio. Paulus de verbo- rum ſignificationibus. l. impenſæ.Incruſtatio, inquit loricationes,& picturæ. Hanc explicans I. Alciatug Loricationes, ait, ſunt ſuperficies integendi cauſas quæ ad pauimenta maximè pertinent, funt que ex cal- ce& arena. Eſt& Lorica, quæ vallis caſtrorum, vel poddiis apponebatur, alio ſignificatu.
Lubricum ætatis leuitas, temeritas, inconſideratio I.11. §.4. D. de mino.
Lucratiua cauſſa ex qua accipienti nihil abeſt I. 82. 9. fun dus. D. de leg. 1. Paul. lib. 4. Senten. titu. 1. Iuſtinian.l. vnica. C. de impo. lucrat. deſcriptio. libroro. Ex pro-
miſsione planè dotis lucratiua cauſſa non eſt, ſed Tuodammode creditor aut emptor intelligitur, qui otem petit. l. 9. D. de oblig.& actio.
Lucratiua poſſeſsio, ex lucratiua cauſſa pacta I. 2. D. ſ quis omiſ. cauſ. teſta.
Lucroſum, quæſtuoſum, vtile. lege 9. 5. 2. D. deauctor. tutor.
Lucrum à luendo, ſi amplius emptor, quàm quanta res eſ- ſet, exoluerit. Varro.
Lucrum, eſt nomen generale, l. coiri.& l. ſequenti. D. pro ſocio. Nam generaliter Iucrum accipitur, pro omniac ceſsione gratuita, vel oneroſa. l. actionum genera.. actionum autem. D. de obligationibus& 2Glionibus. J. ſicum dotem. S. ſipater. D. lolut. matr. b
Lucrum autem ex circunſtantiis variè accipi conſtat er iis quæ refert Alciatus l. continuis. S. cùm ita. nu. 17. & 18.D. de Verb. oblig. primò ſi ad tempus præſens re- feraturp robat io: cùm variatione tem porum varietur rerum conditio. Secundò cum non de communi eſti- matione tractaretur, ſed de eo caſu, in quo, ad id quod particulariter intereſt, haberetur reſpectus. Hæc ex
Alciato d. s. cum ita.
Lucrum ceſſans, appella tione damni rectè venire, Alcia-
m Nuratendch arnen ſubſiſtere non poteſt, niſt latiſ⸗
Cceperis damni ſignificationem. Siquidem in
damni definitione lucrum ceſſans non comprehendi-
ie Sle Lulm Vlpianus inl. Proculus. D. de damno
5 Eonge intereſt, inquit, an quis ex alieno fa-
0 damnum patiatur, an lne0,n adhuc faciebat, vti prohibearur. Vnde Fumaus, Galliæ ornamentum, qui ad Ingenlj acumen, Romani ſermonis mũditiam adfert„non temerè mirari videtur, eruditiſsimum
Aloiatub 1ta continentem ‚vt non moueatur tantis
nnalti n8, Aefend perpetuis diſgsidiis doctorum no-
irenn zu iſanaſ vrgienei pro ea differentia, quæ ſlans pasnuihe ee ucrum ceſſans. Porro lucrum uiecoarärenafan 33 dit, cum debitor von ſol- „Cadit in rationem damni emergen
118 poſt moram. Nam& hoc eſt, non ſoluere conſtitu-
t0 die.

KLoricz„Farulk 1
Kunt re“ t Witas, temeritu ach aiß 8
4 G crinee u 4 ½ 4 3 1
b 115. 4. Denteneit 1. — 7 3
. uer. eſe Do.lucrat. deſcrigtia a0
Couz mcrum cnt 0
4 3 HF D. de oblig.& acie “.r „ e& Kcrum Ka 5
amplius emptor, el i generale, l. coiti& 33 aliter lucrum acyt 1 „vel oneroſa-la.
5 4 8 1 0 AgarOalde 4 00 1 41 1
4 b Rpatct. L. lolut. mul 4
* * 4 unſtantiis vat N
* 2
reditor aut emperxii il
Secundo cum nonc
LV to die. Vide Philippum libro ſecundo Philoſophiæ
Moralis.
Ludificatio, apud Imperatores in l. cùm te. C. de pactis interemptorem& venditorem, pro friuola dilatione. Et ideò(inquientes)addictus competens iudex, fun- dum, cuius menrionem facis, reſtitui tibi cum fructi- bus ſuis, ſine vlla ludificatione, ſua auctoritate per- ficiet.
Tudus pœnæ mediocris genus Paul. lib. 5. Sentent. tit. 17. cuius meminit I. 2. C. Th. de pœnis. Tertul. in libr. de ſpectac.
Ludus gladiatorius l.-². Theod- ad legem Falc. Iſiodor.
lib. 18. Etymol. cap. /⁊.
Ludus venatorius in quem ſerui dabantur l. 8. s. penul.& b
vlt. D. de peœn. 6
Ludorum Circéẽſium meminére luriſcoſs in I. 12. de vſu &hab. D. l. 2 22. de leg. 1. l.=. D. de mun.& hono.
Luere, id eſt, liberare, vnde dicitur, pignus luitur, id eſt, liberatur l. 7.§. inter. D. comm. diuid. l. 25. D. depign. actio. Alio modo accipitur pro puniri. Vnde dicitur
Luo pœnas, id eſt, punior. Vnde b Aere luo pignus, cruce pœnas, luce tenebras.
Dicitur& Luere, quando ſalitur ouis. De primo ſignifi- cato vide Inſtit. de leg.S. ſed etſi rem. l. 25. D. de pigno. de ſecundo I. 16. S. locus. D. de pœn. l.:9. D. de falſ-
Luere debet in corpus, obligatus ad pœnam pecunia- riam pro maleficio commiſſo, ſi non eſt ſoluendo: ſecus ſi eſt obligatus ex contractu, vel quaſi: quia tunc expectatur, donec peruenerit ad pinguiorem for tunam. Panormitanus in cap. ſtatuimus. 3. notabil. de
maledic. b
Iuitio, nexus ſolutio l. 1.. ſi filius. D. de ſuis& legit.
Lugubria, in l. 8. D. de iis, qui not. infa. pro veſte lugubri, & cæteris luctus inſignibus l. 15. C. ex quib. cau. infa. irrog. l. 15.S. generaliter. D. de iniur. Paul. libr.. Sent. tit.vltimo.
Lugubria ſumere, opponitur deponere lugubria. Exem- pla patent. Eodem modo, in luctu eſſe, Lugere. Opp- Luctum ponere, Elugere. Romanæ matronæ Brutum tempus annuum luxere. Cicero: Patriam eluxi iam. Vlpianus in l. genero. D. de his qui notan. infam. Sed
cùm tempus luctus, inquit, continuum eſt, meritè&
ignoranti cedit ex die mortis mariti. Et ideò ſi poſt legitimum tempus cognouit: Labeo ait,& ſumere ipſam lugubria,& deponere. Lumina quibus cælum videtur,& aër exci pithr. Hinc Lumina immittere l. 13. D. de vſufructu& vſu. l. penul. D. de ſer.vrb. b Luminibus officere, obſtruere, obſcurare l. 25. D. locat. l. 23. D.de ſeruit. vrb. b b
Luminum ſeruitute conſtituta quid adquiſitum ſit, vide
I. 4. D. de ſer. vrb. l.1. D. ſi vſufr. pet. Lumen quid diſtet à proſpectu l. 16. D. de ſeruit. vrb. Lumen vnicum ouptx-oxαᷣναυν̈, pro exiguo cubiculo, quod vnica feneſtra illuſtratur l. 6. S. ſ. 5. de offic. præſid.
Lupinum inter fruges numeratur l. frugem. D. de verbo.
* hentarlonibeg. Luſcitionem diei VIpianus ſcribit vbi lumine adhibito, homonihil videt. I. 10. S. pen. D. de ædil. edict. cui No- nius conſentit, Luſcitioſos dictos notans, qui ad lu- cernam non vident, Græci giunas vocant. Feſtus Lu- ſcitionem definit vitium oculorum, quum quis cla- rius veſpertino tempore, quàm meridiè cernit: quo morbo laborabat lo. Picotius Pragmaticus mihi fa- miliariſsimus. Luſorium, deriſorium, inane, ſine effectu 1.75. D. de iudi. I. fi. D. ne quid in loc. publ. Luforiè agit, qui cum aduerſario colludit I. 50. D. de legat.-. 1 Luſoriæ naues, vide infra Nauis.
Luſcum, Modeſt. in l. Stuprum. eod.tit. inter vitioſos nu-
L OC 124
merat: Non qui ſtrabis ac diſtortis oculis ſit, ſed qui altero captus eſt oculo dicitur: qui& Vnoculus,& Cocles: qualis fuit Hannibal, Sertorius, Philippus, Antigonus, omnes optimi Imperatores.
Luſtrare inter alia ſignificat carmine malefico afficere. Vnde luſtramenti cauſa dare, hoc eſt, maleficij gratia. l.eiuſdem legis.§. alio Senatuſconſulto. D. ad legem Corn. de ſicar. b
Luſtrum quinquennij] ſpatium Iſid. libro. cap. 37. poni- tur pro tempore locationis. Solebant enim veteres
frequenter locare prædia tum vrbana, tumruſtica, in uin Aanmum ‚vt apparet ex l. ſi in lege locationis. s
1 domus vel fundus.& s.ſeq. D. locati, aliiſque locis. & apud Hygen-lib. de limit. Vnde hoc tempus loca- tionis vocabant luſtrum, cuius fit mentio à luri ſcon- ſult. in ashererpisnori Si cer.pet. Nam& ſi colonus, inquit, poſt luſtrum completum fructus perceperit, condici eos conſtat. Nunc autem in ter ternos, id eſt, nouenos, in Emphyteuticis. Prædia nanquevrbana ferè nunc ſolemus locare in annum: Kuſtica verò in triennium. Idcirco apud aliquos Luſtrum quinquen- nium comprehendit: quoniam poſt quatuor annos ex- pletos ſtatim erat luſtrum, vt ad principium quinti an ni reſpiciendum ſit, non ad finem. Idem enim eſt(te- ſte Alciato cap. 1. libr. Diſpunction. 2.) luſtrum, quod Olympias Ouidio, Martiali, Aufonio, Seruio Gram-
matico.
Luſtralis cenſus Vlpiano in Epit. tit.1. quod vno quoque luſtro fieret, dictus eſt.
Luſtrale aurum in rub. C. de luſtralis auri conlat. diceba- tur xναοαeνεινεꝓ: Id Euagrius& Zonaras deſcribũt,& quarto Juoche anno pendi ſolitum narrant, id eſt, ſin- gulo luſtro. Onus erat negotiatorum,& mercatorum: ob idque aurum negotiatorium adpellatur à Lampri- dio in Alexan. ρυααεειννιιοο vocatur I. 1. C. de auri lu- ſtral. collat.
Luſus inter ea numeratur, quæ cenſentur nomine tituli lucratiui, eriamſi multa perdiderit luſor. Nam iſta il-
licita media non ſunt in conſideratione. Bald. in I. 1. ante fin. C. ſi quid in fraud. b
Luxuria, animi inſolentia l. pen. D. de incend.rui.& nau- frag. l. 1. S. fin. D. de ædil. edict. ſignificat& ſumptum profuſiorem.§.9. Inſtit. quod cum eo. Hinc
Luxurioſus I. 8. proempto. l. 2.§. ſi adoleſcens. D. manda. 1.2. D. de ſer. corrup.
Luxurioſe viuere l. 15. D. de cura. furioſ.
Luxuria& Luxus, profuſa impenſa G. Budæo.
Luxoriam pro luxuriã dixit Vlpianus l. 1. in fi. D. de ædil. edict. pro quocunq; abuſu, vel potiùs ſaſciuia quadã & corruptis, effrænatiſque animi cupiditatibus.
Lyciarchiæin l.vnica. C. de offic. Comi. Orientis, ſacer- dotium Lyciarchæ, vide A. Alciatum lib. i. Prætermiſ- forum.ʒ“
Lychnus in I ſtatuæ. 245. D. de verb. ſign.(ſic enim ibi le- gendum eſt, non lignum) ſignificat Lucernam. Eſtque vox Græca.
Iycia, eius Papinianus meminit in S. dulci ſsimis. l.cùm
pater filios. Quæcunque, inquiens, mihi ſuperſunt in
S Pamphyki⸗ ‚Lycia, vel vbicunque. De leg.. clariſsima
quondam Aſiæ regionum,& ſexaginta oppida com- plexa, è quibus tamen, Vadiano teſte, Pauli Apo- Ron ætatetriginta ſex tãtùm extiterunt: reliquis par- tim bello, partim terræ motu diſiectis.
Lytæ, Olim ſtudioſiſcientiæ luris, primo anno diceban
tur Dupondi), friuolo ac ridiculo cognomine;: ſicuti quarto anno dicebãtur Lytæ, quinto autem Prolytæ,
auctor luſtinianus in Proœmio Digeſtorum. s. Et pri-
mo quidem anno. Lytæ accipiendi ſunt, ſolutores, vt qui iam legum ænygmata per ſe poſſent ſoluere: Prolytas, qui Abras, i eſt, ſolutoribus eruditione præſtarent- 1— — iiij

————
M A C
T HESAVRI IVRIS CI-
vILIS ET CANO- NICI LIBER OVvODECIHMVS.
M
G, LITERAM GX duobus AA, conſtare B.
NN Irenæus iam o ugdun—
N us ſcriptum reliquit, id quod ve- ſcmcopus 1s ncde /G⁄0 rum animaduerti ex vetuititsimo C. 09 Theo. manu ſcripto ante annos 1130.
APKe A quem aliquando penes me habui.
M. M. P. notæ apud Paulum Diaconum, quibus ſigni- fcatur manu, mancipio, poteſtate. ex Epito. Vlpiani titul. 24- falſo apud Diaconum malè, pro, manu, legi conſtat.
Macedo primus omnium inſigni quadam auaritia in- ductus, mutuam cœpit dare pecuniam filiis familia- rum, vt poſt mortem patrum ſoluerent ſub magno fœnore, quod ne traheretur ad exemplum,& paula- tim ad conſuetudinem, fuit autor Senatuſconfulti ſanè grauiſsimi, per quod pecuniam mutuò datam amitteret ſceleſtus creditor. Vide l. 1. Ad 8 C. Maced. Ceſſat autem hoc S C. in 11. caſibus, quos refert gloſ. in S. illud propriè. Inſtitu. Quod cum eo, qui in alien. pot.& Sueto. c. ri. in diuo Veſpaſiano.
Maceriam Varro docet in fundo eſſe facile fabrile ſepi-
mentum, cuius ſ pecies ſunt quatuor. lib. de re Kuſtic.
cap. 14· Maetrlach qucere 1.17. D. commu. præd. quid ſit, doce-
bit te lectio.
Machina vlpiano dicitur, vbi non tam materiæ ratio, quàm manus, atque ingenij ducitur. Idẽ in!. fi vt cer- to. S. ſed interdum. D. commod. in machina operari, eleganter opponit, de plano opus facere:inibique pro inſtrumento, quo commodius moles impellitur, ma- chinam accipit. l.1. D. de mort. infer.
Machina frumentaria, apud Vlpianum inl. quæſitum. s. 2. de fund. initru. pro inſtrumento quo frumenta faci- Iè in granaria impelluntur. 1
Machinarius l. 31.D. ad leg. Aquil. qui machinas conficit
uem mechanicũ Suetonius Græcèvocat in Veſpaſ- ca. 17.& l.. C. de excuſat. artiſi. mechanicos.
Machinarius menſor l. fi. D. ſi menſor fal. mod.
Machinarius aſinus 1, 6o/. D. de leg. 3. l. 12.S. 7. D de fund. inſtru.
Machinatio, dolus, techna I.z6. D. de verbor. oblig.
Maæniana, funt tabulata, proiecta I. 20. D. deſeruit vrba.
1.24 2.§.1. D. loca. Mænio dicta Peſto libr. 11. vide Iſi- do. lib. 15. cap.z. Græci oεε, adpellant l. fi. C. de ædi- fic.priua.& vide infrà Meniana.
Macula, proprisè eſt ſordes,& turpitudo, qua pannus in- fici poſsit, vt apud Plinium. Fullones, inquit, ea ma- culas è veſtibus tollunt. Tranſlata autem ſignificatio- ne, ponitur pro turpitudine, infamia, ignominia,& Aecorclnc apud Ciceronem, aſpergere maculis, & afficere macula,& ſimilia legimus. Et macula infa miæ, pro nota. in l. 1. C. de nat. lib. Modeſtinus pertrãſ- lationem dixit Maculam ſeruitutis ſuſtinere-. in l. fin. de nat. reſtit. Libertinus, qui natalibus reſtitutus eſt, perinde habetur, atque ſiingenuus natus, medio tem pore maculam ſeruitutis non ſuſtinuiſſet..
Magia improbatur. Nam eſt magia quædam philoſophi- ca ſeu naturalis. Vnde apud Perſas Magus dicitur, quem Græci Philoſophum appellant: ſicut in Euan- gelio quoque accipiuntur. Sed de illa Magia, quæ dæ- monum potentia fit, loquitur VIpianus in l.cæteræ. s. 1. D. famil.erciſcund. Tantundem, inquiens, debebit facere in libris improbatis, magicts fortè, vel ſiili-
lim Lugdunenſis Epiſ
bus. Hæc enim omnia protinus corrumpenda ſunt. Magicam ſuperſtitionem, hoc eſt, eas præſtigias, quæ ex. tra publicum ritum certis quibuſdam incantationi. bus,& neſcio quibus inepti is fjiebant, damnãdas eſſe Gentes tametſi veram religionẽé ignorarent, ac in ido lolatria prorſus eſſent demerſi, attamẽ lumine quoda naturali intelligebant. Vnde Auguſtinus de ciuitate Dei, ſcribit, in X II. Tabulis fuiſſe legé, quæ magicas impoſturas prohibebat. Cùm& Ciceroni vehementer diſpliceant. Et Dido apud Verg. neid. 4. ſic dicit Testor chara deos,& te germana,tuumque 4 Dulce caput, nagicas inuitam accingier artes. De his intelligi vult VIpianus, in 1.1.§. medi cos. D. de var.& extr. cognitio. Non tamen, inquiens, ſi incanta uerit, ſi imprecatus eſt, li(vt vulgari verbo in poſterũ vtar) exorcizauit. Non ſunt enim iſta Medicinæ gene- ra: tametſi ſint qui hos ſibi profuiſſe adfirment. 9
Maridaæs ſuo tempore adpellatas ſcribit I. Pollux lib. 6. c. 12.745 kril.gexεεαε Hà J⅜ςοωσμναρν ænas-höcque verbüre- periri apud Sophoclem, cuius verba refert: apud quem videnda relinquo.
Magidem, fœminino genere, luri ſconſult. in l. ſeruus. de condict. indeb. pro patina accepit. Nec enim Scacho rum tabularium, vt Alberic, att, ſignificat. Nam Fene- ſtella dicit, ſe iuuene, tympana appellata, patinas& lances, quas anti qui Magidas appellauerant. Plinius cap. 11. lib.33. apud Pollucem lib. 6. Onomaſt. ca. 10.& lib. 7. ca..in coquinario inſtrumẽto enumerari, Bud, in eandem legẽ adnotauit.vide Varronẽ lib. 4. Ling. Latinæ, qui à magnitudine appellatã ſcribit. Plinius lib. 33. lances ab antiquis magidas adpellatas tradit. Magas verò,& Magadium, inſtrumentum eſt muſici, quadrata tabula conſtans, leuiter connexa, intentis in
ea citharæ fidibus. b
Magis aduerbium Græco dicendi genere ſæpiſsimè ſup- primitur l. 7. 8. depoſ. l. 2.§. 6. D. de iudic. l. z.§. I. D. de reb. cred.& alibi ſæpe,& vide A. Auguſt. in lib. Eméd.
Magis,& electiuè(vt inl. iubere cauere. O. de iuriſd. omn.
iud.& alibi ſæpiſsimè in iure noſtro occurrit)& com paratiuè ponitur. vt in l. 2. S. mutui dat io. D. ſi cert. pet. ſecundum vulgatã lectionem: Haloandri nanquera- riat. Zaſius oſtendit in comment. Feud. Magis,& Mi- nus, diuerſas ſpecies non facere. 3
Magiſtri ſunt, quibus præcipua rerum cura incumbit!. 77. D. de verb. ſignifi.
Magiſter populi, Dictator: vide ſuprà, Dictator.
Magiſter cenſus l. fi. C. de iure emph. quod veterum Cen- ſorum officio fungebatur, Cenſitores adpellãtur.vide ſuprà Cenſitores.
Magiſter militũ, qui in Nouell. ꝓα&OeXν-a.1. 8.C. de mod. mult. l.z. C. de offic. præfe. prætor. de quibus vide. le. C.de iuriſd.
Magiltri ſcriniorum l.; 7.§. 1. D. de appellat. cui ſuberant magilta memoriæ, Epiſtularum, libellorum.
Magittri ſocietatis I. item magiſtri ſocietatum. D. de pact. quibus ſocietatis cura incumbit.
Magiſtri ſcrinij libellorũ. S. ad iſtum. C. de Juſtini. Cod. confir. No. Valent. tit. 3. Caſsiod. lib. 6. Hi cognitio- nes& preces tractabant.
Magiſtri officioruũ l. 2.& 3. C. vbi Senat. l.36. C. de appell. 1.2. C. de temp. appellat. l. 2. C. de iis qui pro. met.iud. Ammia. lib. 20. Amb.li. ⁷. Epiſt./3. Niceph-lih. 8. c. 10.
Magiſtri memoriæ Epiſtulis, vel libellis præerant l. 12.
C. de excuſ: mun. Ammia. lib. 27. T. Pollio. in Claud.
Magiſtri Epiſtularum Sparti. in Hadria.§. Apoll- Epiſt.
9. Ciuitatum conſultationes& legationes,& preces tractabant.
Magiſtri inter agentes.§. ad iſtum. C. de Iuſtinia. Cod. confir.
Ma giſtri rei priuatæ I.·. C. vbi cauſſas ſtat.
Maxgiſtri æris l. vni. C. de anno.& cap.
Magi

8 p n Lureſt
1
en 3*
-hro patin
4 4 22
* 1
3
uene,ympana zhl Riqni Magican eele Ippellan
end** Mucem lid. 6.08
c
adnocauit.vidde Vum aagnumdine appelli i b antiquis magiduach a Rlagadium, inkunen ar aconſtans lcuiterconn i
4
Orrco dicendi geners i bepoſ. 1.1. 4.4. Daeiui 4 nfrpe,&vide d. ues e vtial.iubere ciuer lauime in iure wcde erin l.. 5. mawica e lectionem: Huban 1i dit in commem kaud al cies non facete. us præcipua tamnc
19 4
4 46 4* 3 V
Ktator: vide ſcedD 1
C.de mure empa got „ 4
agedatuf, Denbtotes
fic perferetrce
ir Epiſtulimaae 8 1 7 bis 4 l-item migit cura incumdie a
niaario inſtmmina mn
M A G
Magiſtri veſtium I. pen. C. de murilegul.
Magiſtri admiſsionum l.vnic C. Theodo. qui àpræbitio.
Magiſtri qui bonis debitoris diſtrahendis cõmuni credi- torum conſenſu præficiebantur Cice. in Epiſtol ad At- tic.Curator bonorum adpellatur l. fi. D. de curator. bo- nis dando. 4
Magiſtri ſcripturæ qui eius vectigalis ſocietati præerant
Cicer. libro 13. Epiſtul. ad famili.& libro. Epiſt. ad Ac ticum. Magiſtrum nauis accipere debemus eum, cui totius na-
uis cura mandata eſt ab exercitore, ſcilicet vitante pericula& duros labores naugandi, interim tamen ca- ptante lucrum.— b Magiſtri quoque deſignari ſolent vel locandis nauibus, vel admerces, vel conducendis vectoribus, armamen- tiſve cõparandis ‚vel etiam mercibus emendis aut ven
dendis. Et hi poſſunt rurſus alium velut ſubſtituendo
his negotiis præponere: etiam reclamante exercitore ipſo, nedum ignorante. Idq́ue propter vtilitatem naui- gantium. Vlpianus in I.. S:magiſtrum.&§. ſequen. D. de exercito. actio. 3 Magiſtri equitum, Dictatoribus iungebãtur, ſic, quo mo- do regibus Tribuni Celerũ: quod officiũ ferè tale erat, uale hodie præfectorum prætorio. Magiſtratus enim habebantur. Pomponius in l. neceſſarium. D. de orig. iuris.
Magiſtri libellorum, qui libellis præſunt, Tas nos ho-
die Supplicantias nominamus: nempeſcriptura qua comprehenditur querela fæſi petentis. Huic officio a- pud Alexandrum Imp. præfuit Papinianus, qui vnus de verticibus Iuris dicitur. l.reſcriptũ. D. de diſtract. pig. cùm dicitur, Papiniano Libellos agéte. Quod ibi non intellexit Accurſius. Vnde Zaſius rectè docuit, ſuper- uacaneam eſſe gloſſ. magnam in l. nec quicquàm. S. vbi decretum. D.de offic.Proconſ.·cùm dicitur: Cauſſa in qua decreto opus eſt, nõ poteſt per libellum expediri,
id eſt, quòd ſimpliciter ſcribatur ad ſupplicãtias, Fiat hoc, vel illud: Fiat vt petitur-
à Magiſtris ducitur maß iltetie Paeeſtas 1.6. C. de iuriſdi. efid.
1.3. C. vbi ſenat. l.vlt. C. d aαν ocat. Magiſterium militare l. 25. C. de procurat.“ Magiſteriani. Iuſtinianus in Authent. de mand. Princip. vel potius præcep. præſidũ Nou. 17.& 124. Deinde cõue-
inſtrum. Sudas αeεεiap
niens eſt, ait, ne eos, qui hinc commeant, ſiue magiſte⸗-
riani ſint, ſiue ex quocunque alio iudicio, permittas ſubditos noſtros ſuperexigere. Interpres,& eum ſecu- tus Alberic. magiſterianosinter magiſtratus genera re ferri monuerunt. 1 Magiſteriani ſunt qui in litorum præſidiis militant. vide Cuiacium in rub. C. de agentib. in reb. lib. 12. Magiſtratus à magiſtris duci,& cognominari ſcribit Pau lus 1.17. D. de verb. ſignifi. quod& Feſtus indicat libro I1. quos per imperia potentiores priuatis ait. Hac voce
duo ſignificari idem ſcribit. Nam& perſonam demon-
Krat& honorem. Magiſtratus accipere debemus eos, qui in vrbe Roma ius
dicebant,& coercebant atque ideo à præſidibus pro- uinciarum ſeiunguntur J. 3.§. 1. D. quod met. cauſ. ſed&
Aproconſule& aliis, qui in aliqua ſunt poteſtate l. 13- DP. de iuriſdict. 3 Magiſtratus nomine intelliguntur& municipales magi- ſtratus l. 26. 30. D. de negot. geſt.& toto titul. de ma- giſtr. conueni. b Magiſtratus generalius videtur definiiſſe Paulus I. 215. D. de verbor- ſignificat. qui in imperio ſunt, imperiumve habent- apu Græcos xvser vocabamur, vt ex Demo- ſthene Platone& Ariſtotele didi ci. Magiſtratuum apud Romanos, vt ſcribunt Feneſtella li- bro 2.& Gellius libro 13. capit. 13.& 14.& Iuſtinianus
M A G
Nouella 23.) genera duo erant: maiores,& minores. Ma iores, Conſules Cenſores, Prætores, Dictatores. Keli- qui minores maiores vitam,& famam adimebant. Magiſtratus,& poteſtas ſunt diuerſa l.1. D. quod quiſque iur. l.z. in fin. D. de arbit. l. 8. D. de accuſat. Magiſtratus ſunt perſonæ publicæ§. penultim. Inſtitut. de aAttilia tut. Magiſtratus vrbani ſunt, quos recenſet l. 2. D. de orig. iur. Prouinciales de quibus in l.eum, ani.D.ds auriſche omni. iudic. Municipales I. 13. D. ad municip. l.27.& l. 31. D. de negoti. geſt.& rubric. de magiſtratib. conue- niend.. Magiſtratum& ciuilem ordinationem Deus inſtituit ſub ipſum ſtatim creationis tempus, quando poteſtatem tradidit Adæ in ea omnia, quæ in terra& mari ſunt. Magiſtratuum gradus omnes& publica imperia ex fon- re quarti præcepti, Honora patrem& matrem, proma- narunt,& Deo placent. Magiſtratus honeſta ſemper debent præcipere: omnes fubditi obtemperare debét magiſtratibus. Sicut enim magiſtratuum eſt, rectè imperare: Ita ſubditorum eſt, humiliter obſequi. Parentum& liberorum exempla v- trique verſare debent ob oculosg. Magiſtratus imperiãâque approbat Deus, ſine quibus nec domus vlla, nec ciuitas, nec gens, nec hominum v- niuerſum genus ſtare, nec rerum natura omnis, nec ipſe mundus poteſt, vt Cicero dicit. Porrò non ma- gis ſine magiſtratu ciuitas, quàm nauis ſine guber- natore, ſalua eſſe poteſt. Magiſtratuum itaque hæc eſt vis, vt præſint,& præſcribant quæ ſunt recta,& v- tilia,& coniuncta legibus. Vt enim(ait Cicero) Magiſtratibus leges: ita populo præſunt magiſtratus: veréque dici poteſt, magiſtratum, legem eis loquen- tem: Legem autem, mutum magiſtratum. Et pro- fectò quid profuerit multas habere Leges, niſi ſint qui moderentur ac rectè diſtribuant? Quocirca Ppom- ponius inl. 2.§. poſt originem. D. de origin. iur. loqués de magiſtratibus: Quia, inquit, vt expoſuimus, per eos qui iuri dicendo præſunt, effectus rei accipitur. Parum eſt enim ius in ciuitate eſſe, niſi ſint, qui iu- ra reddere poſsint. Vide quàm pulchrè accedant hæc ſententiæ Apoſtoli Roman. 13. qui tradit: Poteſtatem, ordinationem Dei eſſe. Quis igitur non obtempe- ret ius dicenti, auctoritate omnipotentis Dei? Nec verdò ſolùm vt obtemperent obediânt que magiſtrati- bus, ſed etiam vt eos colant diligäntque requiritur, teſte Cicerone. Nam, ait,& qui imperat, paruerit a- liquando neceſſe eſt:& qui modeſtè paret, videtur, qui ali quando imperet, dignus eſſe. Bone Deus, quàm ſunt iſtæ voces dignæ vt ſemper meditemur. Plus enim conferunt lucis ad Ciuilem diſciplinam, quàm om- nes Doctorum iuris verboſi commentarij. Vetus au- tem inter ſapientes quæſtio fuit, vtrum magiſtratus præeſſe legibus, an leges magiſtratibus deberét?quam toram ſedat Stoicæ ſummæ ſapientiæ Chryſippus, cu- ius verbarecitat Martianus inl. z. de legibus. Ex illis autem manifeſtum fit, magiſtratus cinitatis fubeſſe legibus oportere. Nec mirum, quia legum miniſtri ſunt, vt docet Cicero. Nec aliud ſenſit pomponius inl. 2. de orig.iur. dum dixit: Parum eſt in ciuitate ius eſſe, niſi ſint, qui iura reddere poſsint. Vide Salomonium in d. l.z. de legib- Magiſtratus in adeundoſe exhibere debet facilem, in re- ſpondendo grauem. Calliſtratus in l. obſeruandum. D. 4. offic.præſ. Magiſtratus audientiam præbere debet,& rectè ſecun- dum leges,& abſque omni adfectu iudicare. No- uell. de prætore Thraciæ. S. oportet inſſ uper. Conſtitu- tione 26. Magiſtratum iudicando debere conſcientiam ſuam ſe- qui, tradit Baldus in l.vbi cœptum. D. deiud.
1. 4

M A G
Magiſtratus qui ciuilia adminiſträt officia, puris vti 1a. nibus,& omni præda abſtinere debent, contenti ordi nario tributo. Nouell.vt præſid. abſque vlla datio. S-
ſubiit igitür. Conſtit. 8.Si enim magiſtratus lucro in- tenti ſint, multos reos ſontes accepta pro delicto pecu nia abſoluunt, multos rurſus inſontes condemnant. Nam omnium flagitiorum principium& finis eſt, Pe- cunias ex officiis conquirere. Auaritia quippè omniũ malorum mater exiſtit:& maximè cùm in animis ma- giſtratuum innaſcitur. Siquidem magiſtratus„omnia auro habens venalia, delinquendi auſam præbet. bi1- dem. b
Magiſtratui nulli licet habere loci ſeruatorem, per quem offic ium ſuum expediat- Ibidem S. Nulli quoque iu- dici. b
Magiſtratus vtens malis aſſeſſoribus officialibũſque, per
illos delinquere;& maleficiorum ſibi ſocios adſci- ſcere videtur. lbid.S. neque vt ipſi.
Magiſtratus non debet velle videri humanior, quàm lex, vbi ali quid conſtitutum eſt. Nouel. de iudicibus. S. vt
autem omni modo. Conſtit. 82. Omnis enim iudex, ſi- ue magiſtratum gerat, ſiue aliter iudicet„ leges obſer- uare,& ſecundum illas proferre fententias debet. Et quamuis in mediolitis Imperatoriam accipiat iuſsio- nem, aut ſacram formam, licet pragmaticam: lex ta- men præferenda eſt. ibi-S. fi..
Magiſtratus plurimum debet proſpicere fœminis, pupil lis, vel alidàs debilibus perſonis, etiam ſi nemo petat. VIpianus inl. nec quicquam. S. obſeruare. D. de offic. proconſ.
Magiſtratum probandum eſſe ex adminiſtratione dome- ſtica, Apoſtolus eleganter oſtendens, Quòd ſi quis, in-
quit, proprię domui præeſſe non nouit: quomodo eccle ſiam Oei curabit?I. Timot. z.
Magiſtratus virum oſlendit, vt veri ſsimè dicit Ariſtote-
1es. Et profectò, quemadmodum, vas integrum ſit nec ne, niſiinfuſa aqua cognoſcere non poſsis: ita qualis quiſque ſit, ſine magiſtratu nullo modo perl picitur. Exemplum eſt Appius Claudius. Is primùum& erudi-
tione& moribus vir inſignis erat: ideõq; inter decem-
uiros princeps reputabatur: ſed cùm ad ſummum per- neniſſet magiſtratũ, altero ſtatim anno libidine impe- randi corruptus fuit. l. 2.S.& cùm placuiſſet. D. de ori- gi-iur. Magiſtratus ciuitatis, an membrum eius dicatur, Barto. diſſerit in I. 1. C. de apparit. Proconſ. lib. 12. quo verò iu- re nitatur, docet Bart. in l. Iulianus verum debitorem. D. de condi. indeb. b Magna cauſſa, quæ ſit apud luriſconſultos, nec Gloſſ. nec interpretes certò tradidiſſe, Zaſ- ex eo docet, quòd exé pla ab eis poſita, ſint improba. Vnde ipſe dici vult ſuo periculo,& quidem nouè, quòd magna cauſſa poteſt verti in eo, qui eſt condemnatus, vt pecuniam ſoluat: ceterùm, quia confeſtim cogitur proficiſci in neceſ- ſitatem Keipub: hic ceſſare ordinem executionis con- tra eum: modò paratus ſit dare fideiuſſores, velpigno- ra, ne neceſsitas reipub. impediatur. Ceterùm, inter ma gni ponderis, ſiue grauiores cauſſas, in Iure ciuili refe- runtur ab idoneis interpretibus, cauſſa matrimonij, item ſtatus, atque famæ,& quales ſunt omnes cauſſæ criminales. vide Bartol. l. adnen di. D. de iure iura. Specul.tit.de aduoc.verſi.cum autem. Magna dos, ſecundum quantitatem perſonæ intelligitur. C. de collat. Auth. quod locum.& ibi not. Magnæ facultates, recipiunt æſtimationem, partim ab ar bitrio iudicis, partim à vulgi opinione, partim à qua- litate perſonæ. Vide quæ not. in§. ſed hoc iure vtimur. Inſtit. de Attil. tut. Magna mora, ſex mẽſum dicitur. l.vlt. C. de cenſibus. Magna negligétia, culpa eſt: magna culpa, dolus eſt. Paul. inl. magna. D. de ver. ſig. 1
M AI
Magnũ tempus, qua drienniùũ acci pitur. l.vxor. C. d e repu.
Magni, id eſt, Imp eratores, apud Martianum in 1. 1. D. de requir. re is.
Magnifacere, non eſt vt Interpres exponit apud Vlpian. in l. 1.§. fi. quod vi aut clam. valde diligere, ſed in pre- tio habere, vulgò dicunt, reputare. Idem in l. obſerua- re.. ingreſſus. de offic. Proconſ. Magni enim faciunt, ait, Prouinciales, ſeruari ſibi conſuetudinem iſtam.
Magni ficentiſsimus, ab lmperatore Exquæſtor adpella- tur, in Authen. vt diuinæ iuſsiones.
Magniſicus quis ſit, docet glo- in ca- nouit. de offi. deleg. Maxgnificorũ titulus tribuitur Præfectis prætorio, magi ſtris militũ, magiſtris offi ciorũ, magiſtris inter agen. tes, Quæſtoribꝰ&c. lib. C. de teſta. milit. l.z3. C. de ad- pel. l.8. C. de mod. mult. l. fi. C. de aduoc. diuer. iudi. ma
gnifici iudices I. 32. C. de adpella.
Maieſtas M. Ciceroni 2. de Orat.& in Partit. Orato. eſt amplitudo,& dignitas ciuitatis: ſignificat& auctorita teml. 32.8. ſacerdotio. D.de arbitris. 1. 7.§. 1. D. de ca- ptiuis.
Maieſtatis crimen eſt illud, quod aduerſus populum Ro. manum, vel ſecunitatem eius committitur. VIpianus 1.I. D. ad legem luliam maieſtatis.
Maieſtatem in imperio& in omni populi Komani digni tate dixit Cicero pro Cornelio lib. 7. ca. 3.
Maieſtatem minuere, de dignitate, amplitudine auctori- tate quid derogare. Cicero lib. 2. de Inuentione R heto rica.
Maieſtatem à magnitudine dictam ait Feſtus.
Maioritas voxà põtificibus& interpretibusvſu recepta; maiore more Gręco ducta extrà de maiori.& obed. quã in pluribus conſiſtere ſcribit Ioan. And. ca. ſi pluribus de præbend. lib. 6.& vide not. in c. ſuper eo. 2. de præbẽè. In quibus ſpectetur, indicat latius Albericus in A- phabet 0. b
Maiores aliâs accipiuntur pro parentibus in infinitum, à quibus progeniti ſumus. Et minores qui ab illis deſcẽ- dũt: ſicut in materia cognationis. Paulus inl. luriſcon- ſultis. D. de gradibus& adfinibus. Maiores, inquit, ad pellantur vlteriores, qui non habent ſpeciale nomen. vide Feſtum lib. 11.& l. 4. D. de in ius voc.
Maiores aliàs generaliter adpellantur omnes, qui ante nos fuerunt:& contrà Poſteriores vel poſteri, quiſe- quuntur. Vt in Titulo D. de iure immunita Semper in ciuitate noſtra(ait Calliſtratus) ſenectus venerabilis fuit. Nanque matores noſtri peneè eundem honorem ſe
nibus, quem magiſtratibus tribuebant.
Maiores aliàs cenſentur, qut annum ſeptuageſimũ egrel⸗ ſiſunt. Vt in l. maiores. D. de iur. immunitat.
Maiores aliâs deni que cùm nihil additur, ſolent ſigni- ficari extra minores, hoc eſt, legitimæ ætatis, id eſ xXv-ann. homines, qui annum vigeſimum quintum ſunt egreſsi. Vt in titul. D. ex quibus cauſ. ma. in inte- grum reſtit. b
Maior cauſſa, criminalis: Minor, ciuilis dicitur. Imp. in Authen.vt omnes obedi.iudic. prouincial.6.ſi igitur
ambo.
Maiore anni parte poſſediſſe dicitur, qui duobus tantùm menſibus poſſedit, modo aduerfarius paucioribus, aut nullis poſſedit I.116. D. deverborũ ſignificatione. quod pertinet ad declarationem I. 1. D. vtrubi.&§. quorum ius. Inſtit. de interdict.
Maiorẽ cauſſam facit infamia, non ſumma pecuniæ.lſiin duabus. D. de ręg. iur..2
Maior pars, quando potior habenda ſit, Bartol. decla- rat in leuod maior. D. ad municip. item quando mi-
nori obſit, in l. reſcriptum. D. de pact. quæ verò ma- ior pars iudicum dicatur, notat. in l. PDomponius. D. de re iud.
à Maiore parte factum intelligitur cum duę partes adfue runt, aut amplius 1.19. D. ad municip.
Maior

nt ao hro Corncho libee
1 e igutur nig
Hare.Cicero lida.delua
diScidas K intenrit d eco cucta curdcemdg bttere ſcridit laun aad. 4K ride not inc.ſipen a. rrur, indicat latius 4 A
mitudine dictam uttkech
piuntur pro harenidus i uſumus. Etminotes qu teriu cognationis.Duui l dbas& adfinidushit ves, qui non hadem b .KXl. 4-D. de in usee raliter adpellanur of* mera Polterions nih eulo D. de iure immuf 4 ie Calliſtratus) ſerd 7 res noſtri penecuus tratibus tribucsaut 4 qut annum ſcf
M A L.
Maior pars non heredum, ſed portionum intelligitur in
1.14.D. depoſit.
Maior pars explicatur à Quintil. declamat.36 5. in qua plu res idem cenſent. b
Maior quæſtio minorem cauſſam ad ſe trahit. Paul. l. per minorem. D. de iudic.
Maior ſumma, propriè minorem cötinet. l. 3.§. ſi plus. D. de ſtatu liber. l.1. S. ſi ſtipulandi. de verborum obligat.
Maiuma genus ludi,& ſpectaculi l.vnica. C. de maiuma.
quod à Suida ita deſcribitur: aouueis ketreſo 5 νι ον & ualcp fεεα ⁷⁸έν νᷣεαρεασeʒοχάcp n aaνεεᷣe νes ³oXip rlb Atο 4Kla 5iap,di r& ρένρναόν mwνsu Xouõ es d ßdip Lue Xon- ro yv zis JæNar jlois*xoενενρκ μνηe᷑ͥQD˖ç·, hba oiſes ôe A&aνινρ A zoixvνus Loglüg wau gos voε ⁸o. Mala fide quis emiſſe dicatur, collige ex text.& gloſſ. l. ſi uis cùm ſciret. D. ꝓro empt. Mala fides, eſt læſa conſcientia, quæ accuſat& cõuincit
aliquem non ignorare rem alienam eſſe, quam per frau
dem vel tradit, vel accipit. 4 Mala manſio quæſtionis vel tormenti genus apud Roma nos fuit, qua noxij diſtendebantur l. 7. D. depoſi. l. 15.. quæſtionis. D. de iniuriis. Credibileeſt autem eculeum in ea periphraſi ſignificari, quem ab eo, quod extendat itaadpellatum Iſidorus lib. ſ. Etymolo. ca. 27. ſcribit. Malabathrũ ſ.,eeles⸗Aopubolieanis, Dioſcorides
libro 1. cap. ir. folium id eſſe ſui generis ſcribit, quod
Indicæ gignunt paludes c. vide eundem& Plinium
lib. 12.ca. 26.& lib. 14. ca. 16. Malobathrati Sidonio Apolinar. libro 8. Epiſtul. ad Leo- nem⸗ Maleficos à magis,& mathematicis ſeparant intit. C. de malef.& mathemat. B. Hieronymus in Daniel. ca. 2. ma leficos ait qui ſanguinevtuntur,& victimis. vide l. 5. C. eo.& vide c. nec mirum. 26. q. ſõ. Malitatem dixit V Ipianus 1I. 5. D. quod met. cau. eadem ra tione, qua bonitatem dicimus& ſceleritatem l.z. D. de bo. eo. qui ant. ſent. Male mereri, pro nocere& incommodare. Tryphoninus inl. bona fides. D. depoſiti. Malè meritus publicè etiã egeſtate laborare debet. Maiedictum, hoc à contumelia diſtat: quòd hæc heredis inſtitutionem vitiat, circumſcribit que, idque VIpia- nus indicat in s. ſi quis nomen. l. quoties. de heredibus inſtitu-.Illud verò nihil impedit, quò minus eadem re- cipiatur, conſtét que, vt etiam diſertè ponit Marcianus in l.his verbis. S.]⸗eaeoeooozj. Maleficia propriè vocari ſolent delicta, quæ ex dolo malo ad lædendum proximum proſiciſcuntur. vide l.dolum. C. de dolo. Hinc
Maleficiatus zid ſit, diſces ex ti. de frigi.& malehciatis.
extra& ex ſum. Hoſtienſ. eo.titu. Mali homines, quo nomine Wl29 adpellãtur,& Paulum in I. z. de offic.præſid. accepiſſe videtur, pro improbis,
perditis, ſceleratis, rard dicuntur.
Maleficos à magis,& mathematicis ſeparant Impp-in ti- C. de malefic.& mathemat. B. Hieronymus in Daniel. ca. 2. maleficos eſſe ait, qui ſanguine vtũtur& ſæpe mor tuorum corpora contingunt, quos etiam ab incantato ribus qui rem verbis peragunt, A Chaldæis,&magis di
ſtinguunt Impp. l.ſ. C. de malefic.& mathema.& vide de
his B. Auguſt. lib. de Ciui. Dei, cuius verba referuntur ecnec mirum. 26. q. j. Malleatus, malleis contuſus J. 72.. ſ. D. de leg. ⁊. quod pœ næ genus aut rertè ſerè ſimile reuocauit Gallia. Nam latronum membra confringunt comminuuũntve. dein de rotæ adligant. Speculator. Ia peine de larou?ẽ Vocant Galli. b Malus, arbor nauis,& cius pars eſt l. malum 242. D. de verbor. ſignificatio. In lege. 3. legum Naualiumadpel- latur aaᷣaf ia, afde 70« xjai gep· Malum, delictum 1.z. D. de offic. præſid.
M A N 126
Malum arbor Nauis qua vela ſuſtinentur Iſidor. lebro 19 Erymol. cap.i.& Iuri ſconſ. tit. de verſib. ſign.
Malum venenum. Adiectio autem iſta veneni mali oſten dit eſſe quædam& non mala venena. Ergo nomen me- dium eſt,& tam id quod ad ſanandum, quàm id, quod
ad occidendum paratum eſt, continet. Sed& id, quod amatorium adpellatur. Marcianus inl. eiuſdem. P. ad I. Cor. de ſicar.& veneſi.
Mancipare, à manu& Capio, provendere, adpropriare, Idem eſt emancipare. Nam omnis alienatio ſic fit, vt ali quid per manum capiatur vel adquiratur. Item man
cipio dare, Ciceroni in Topic.& mãcipio accipere Ta cito lib. z. Wangiꝑium, cuiuflibet rei dominium, quod per nexum adqui ſitum eſſet, adpellabatur. Item poſſeſ- ſio libera. Vnde mancipio accipere, mancipio promit tere:pro eo, quod nunc dicimus, lic alienaria vt Præſte-
ur euictio.
1
Mancipatio(vt originem rei intelligas) imaginaria quæ
dam venditio erat olim, certa ſolennitate conſtans, quæ nexus dicebatur. Vlpianus titul. 19.] aul. libro z. Senten.titul. 17. Iuſtinianus Inſtitu. de teſſament. du- plex tantùm erat modus abalienandi: videlicet, extra iudicium nexu:& in iudicio ceſsione. Mancipi res apud Bud.in adnotat. quæ abalienari poterat Boẽth. in Topic. cui opponuntur res nec mancipi-vide Rub. C. de vſuſcap.transfor. Manceps, qui publica vectigalia conducta habet I.53. D. loca.—
Mancipes ſalinarum conductores l.11. C. de vectig.& vi- de I.z. C. Th. de colla. bon. poſſeſ. 8 Mancipes Thermarum, qui earum exhibitionem curabãt
I.1. C. Th. de mancip. Therm. b Mancipes Romanis adpellatos ⸗½ εοαιιαηραμμνςν ⁷οα aikois, e oty z ³αε ασνεενιμι ς kœlcv⁴o, Socrates libro j. hiſt. eccle. ſcribit quo ſenſu in l.vni. C. de piſtorib. lib. 11. I. 1.& 2. C. de fru. vrb. Conſtantinop. Mancipes mutationum apud Caſsiod. lib. 4. Var. ad Godi ſcal. qui equorum ad celeritatẽ commutari ſolitorum curam gerebant, de quibus etiam tractat Zeno l. 18. D. de curſ-publ. Mkancipi ſui eſt.Oppoſi. mancipij ſui non eſt: pro ſui iu- ris, ſuæ poteſtatis, non ſut iuris. Mancipia dicta ſunt, quòd ab hoſtibhus manu capiuntur. Fflorentinus inl. libertas. D. de ſtatuhom. Mancus, propriè ſignificat eum, qui ſine manu eſt. Juriſc. tamen eſt in l. qui clauum.§. pen.& l. irem Offilius.& l. * quæritur. s. ſi uis digitis. de dil. edict qui imbecil- litate dextræ, ſini ſtra vt itur.
Mandare, verbum protritum quidem eſt, ſed ineptiſs imè
traſatum à formulariis. Et res certè cotidie in foro verlätur, vt meritè debeamus cam plenius explicare tyronibus iuris. Mandare, à manu danda compoſitum eſt: quòd in manda tis dandis accipiendiſque, manus ſibi inuicem dari mos erat, quem iam nunc in mutuis promiſsionibus vulgò videmus obſeruari. Sunt autem pleraque verba ſimili modo ab vſu porrigendæ manus producta. Mandare itaque, generaliter ſignificat, alicui perſonæ ge rendum aliquid, exequendùmque committere l. 1. D. mandat. ſicut verbis Quintiliani refert Valla libro /. Hoc autem aliàs fit publicè, aliès priuatim. Publica mandata vocantur propriè præcepta magiſtratuum, quæ ſunt neceſsitatis. Inde dicimus, mandare. Sicac- cipiendum eſt in titul. C.& Nouel. de mandat. Princip. Conſtit. 17. Priuata verd mandata vulgò dicuntur com miſsiones: quæ cùm latè pateant, multa comprehen- dunt. Mandare ſolemus ei, cui negotium ali quod in iudicio, vel extra iudicium, noſtro nomine conficiendum, a- micè& bona fide commendamus. Nam& commenda- re à mando fit, Vnde mandatarius dicitur Procurator, à Pro

—————
M A N
3 Ppro& Curo. Non enim eſt otioſum iſtud, p Ko, ſed diligentiam quandam,&prudens amici officium ſi-
znitficat.
Mandare eſt præſtarè,& exhibere acti ones l. 25. D. de ad-
miniſt. tut. l..⁰ ꝓlanè. D. de tut.& rat. diſtrah. Hinc Mandatum actionum l. 76. D. deſolut. Mandare tamen actiones,& cedere differunt l. data. C. de oblig.& actio.& vide ſup. lib. 3. in dict. Cedere. Iandare eſt delegare vt in rub. D.de officio eius cui mãd. eſt iuri ſdict. l. S. S. ſed nec.D. de tranſact. 1 Mandata iuriſdictione, totum iuris dicũdi officium trã- ſit. l.1. S. damus. D. de ſuſpect·tuto. 33 Mandare, pro iubere accipit Vlpianus in I.i. D. quoc iuſ. ſolet tamen differentia quædam colligi in l.ſæpe. D. de offic.præſ.poſt gloſſ. Mandare& ille intelligendus eſt, qui patitur pro ſe fide iuberi, vel la una hedet I. qui patitur. D.mandati.
Mundare magiſtratum, pro decernere.. Tul. Cicerolib.
de legib. 2.. Mandare cædem, vel aliud delictum baulus. D. de SC. Si
lan. Etſi(inquit)certus ſit percuſſor: tamenhabenda eſt quæſtio, vt cædis mandator inueniatur.
Mandare delationem, pro impellere aliquem, vt deferat. l. ex quibuſdam. D. de iur. fiſc.& delator mandatorem e- dere debet.
Mandare dicuntur& qui iubent abire in creditum. Vnde mandator equorum mandata pecunia cui creditur 1.14 1. 25. 1. 71.D. de fideiuſſ. l. 95. S. f. D. de ſolut. l.0. C. de lo cat. ſimiles ſunt fideiuſſoribus: niſi quòd mandatum præcedit obligationem debitoris, hoc eſt, mandator fua fide mouet, inducit ali quem ad contrahẽdum cum alio. Fideiuſſor verè ſequitur obligationem,& accedit
.118
ei, quæ iam contracta eſt 1. ſifideiuſſores. D. de fideiuſ-
ſo.& mandato.
Mandare inſuper de rebus inanimatis elegãter dicimus. Mandare literis, pro ſcribere. Mandare terræ, pro ſe- minare. Mandare fugæ, pro fugere.
Mandatam rem, adiectiuè nonnunquam dicimus: ſicut rem commiſlam, rem depoſitam, vt apud Ciceronem- Qualocutione generaliter ſignificatur, quic quid vllo modo mandatum fuerit. Quod non percipiens Accur- ſius, malè torquet ad ſpeciem empti. inl.vlt. 5.vlt. D. de condict.ob turp.
Mandator cauſſæ, qui mandat alicui,& inſtruit eum ad accuſationem dando probationes l. 1. 5ediuus. l. 22, 23. 24. D. de iure fiſci.& Tranquil. in Tito · Huius comme minit Harmenopulus lib. j.titul.. Masdaræę Ate ia; o 1⁹ lau‿⁵ νππ ,εενιeσ εν νο‿ Ada udlaelcuop.
Mandator tamen non eſt, qui adaccuſationem hortatus eſt l. z. D. de iis qui not. infa.
Mandatorum differentiam vt exactius ſignificarent ve- teres: ſolebant dicere, Mandatu, in ablatiuo, cùm man datum priuatum intelligi vellent: mandatum verò pu- blicum, per ablatiuum, Mandato, denotabant frequen ter. Inde eſt illa locutio, quam D. Haloander, de nobis optimè meritus, diligenter obſeruauit in Pandectis vbique, MAaNpPATV MEO, MANDATV TITII. vt & in Pandect. Florent. ſæpelegi mus.
Mandatum definit Accurſius Inſtit. de mandat. officium
ratuitum ab eo, qui ſuſcepit exhibendum.
Mandata adpellabantur præcepta principum, quæ præſi- dibus in prouincias proficiſcentibusdabantur, quibus omnis eorum poteſtas, omnéque munus contineban- tur l. z.& l. 1. D. de offic. Pre(ddda⸗el zz. D. de pœn. l. 7.§.1. D. de iur. patro. l. 131. D. de verb. ſign. Plin. lib. 10. ad Traianum.& Iuſtinianus Nouella 17. verſic.& △ν᷑⁴εανε aoxαd: Hæc plerunque à præſidibus in prouinciis fub e- dicto proponebantur l. 6. S. 1. D. de cuſto. rer. Sic eodem fenſu mandata eccleſiaſtica.ca. mandata. extra de præ- ſumpt.
Mandati iudicium, non minus turpe quàm furti conſti-
M A N tutum eſſe, Cicero pulchrè demonſtrat in Oratio. ro Koſcio Amerino. Cuius verba refert Budæus, in Anr ad l. i. de is qui not. infam. quòd adeam intelligendam faciunt. Oldend. auctor eſt, quòd Cicerone nullus vn- quam mandati contractum depinxerit elegantius 10. co iam citato.
Mandator dicitur ille qui aliquid mandat alicui, vt ſibi
vel alij ali quid faciat.
Mandatarius eſt, qui mandatum ſuſcipit adimplendum, Et quando mandatarius accuſatus de crimine conue- niri poſsit ex ſua perſona, vide l. non ideò minus. C. qe accu.& inſcript.& not. in c. mulieres.& c. Vt fame. de ſentent. excom. Et inter iſtos oriuntur actiones hinc
inde: quia ille qui ſic mandat alteri, contra illum, qui mandatum ſuſcipit adimplendum, cùm priuscogi non poſſet, quòd reciperet mandatum, competit actio man dati directa, in quantum eius interfuit factum fuiſſe quod mandabatur. Rurſus ipſi mandatario, qui man- datum ſuſcipit, competit actio mandati contraria, ſ Tuas expenſas fecit, velimpenſas ratione mandati ſu- cepti, in quantum non exceſsit fines mandati. Si verò mandatum exceſsit in impenſis factis, ipſas non repe- tet per actionem mandati contrariam: Sed in quan- tumvtiliter expendit, per actionem negotiorum geſto rum repetet.
Mandatum etiam quandoque dicitur in vltima volunta- te c. fi.extr. de beſbam.
Mandata res, mandato empta l. fina. S.i. D. de condict. oh turp. cauſ. b
Mandragora, herba ſopori fera,& venenata Plinig lib.aſ. ca. 13. itaque inter venena adnumerat Marcianus l.;.5. 1.D. de ſicar.
Manebant tui nummi, elegans dicendi formula, quid ſi- gniſicet, ipſe diſpice in l.. D. de ſtip. ſeruo.
Manere promiſsis, illis ſtare. pact.
Manet, tenet, vel adſtringit c. cum laicis. de reb. eccleſi
alien. vel non.
Manes olim, hoc eſt, animas d corpore volantes, quòd vbique manetent, quaſi Deos colebant. Idedò iura eo- rum voluerunt eſſe ſancta, id eſt, ab iniuria hominum defenſ. a atq; munita. Hinc eſt in lege vetere, péokvy
MANIVM IVRA SANCTA SVNTO.
Manere rem apud aliquem, eſt ſibi ſolui l.tale. S. fina. D. de
Mangones, adpellatione venalitiariorum veniunt, quo-
niam vænalitia, id eſt, ſeruos vænales expoſſtos,ipſi e- mere præoccupant, vt carius vendant. Cùm enim mer- cis nomen in huiuſmodi ſeruis locum non habeat.l. ſeruos. in fin. de leg. 3. conſequens eſt, vt ſaltem venali tij adpellatione cenſeantur. teſte Alciat- tametſi man- So, non modò ſeruorum venditor ſit, ſed aliarum quo- que rerum. In quo autem diſtet à Vænalitiario, vide A fricanum de ver. ſig. l. mercis adpellatione.
Mangontzare, componere rem aliquam ad alliciendos emptores, quemadmodum videmus equos venire man gonizatos..
Mangonium, artificium, quod ad res facilius vendendas
adhibetur-
Manifeſtum eſt publica, vel clamoſa proclamatio excer- ta ſcientia,& certis auctoribus proueniens. vide Spe- cul. in titul. de noto. crimini. S. fequitur de manifeſto. vbi quid à notorio diſtet.& vide Bartol.l. heredes palä. D. deteſtam..
Manifeſtarium pignus pro manifeſtò,& diſertè obliga- tum 1. 9. D. in quib. cau. pig. tac.
Manifeſtus fur, cum furto depræhenſus l. 3.4.5.·& ſeq. D. de fur. vide ſuprà Fur..
Manifeſtos rerum capitalium dixit Salluſtius in Cati- lina.
Manifeſtum crimen, in quo quis depræhenditur Bartol. l.heredes palam. D. de teſtam.
Manife

3—“““ 8— 3—— 6 14— ——*————————
-—
3 8. —
—
—
8 —
1 n4 94 Fendit peraicacnn
n 7 ndoce licimmn 4
trllum. V adtvempta läm jal a
e ſoperi iſen, Annn Net Wnena adaumerr] mn
3 3
mmi, elepum dicend m
ipice in.D. de i ar
3.llis ſtare. 1 allquem, cit(di ſohul 2
adſiringit ecum hici(al
eſt, inimas dècopes a
ae, quaſi Deos coltdat i
Klanca, idet, uit in
aita.Hlinc eſt in legſ A SANc TA STII rionc venalitin 2* d eſt, ſeruos vansles 3 t, yt carius vencui 1 zuſm Adl ſeruis hc I
2. 4* 4 9 1„1 doell M
81 4
4 rem 1 nponefe“
rtis ¹ ſecl 1 1 int Lles 1 1 NR 4 vride Daft 3 ſtet&n l odif aunifel aus Pf0 nd 9 * 3.110 2 4 4 4 5.Cau- b nfl5 . eolcl — 0 f 11 4 1* u A „* 64 F 1ʃ1 5 dirit 4 ““ 11 capi 1 gr t 10 35
5
3
— 2
M A N
Manifeſtè conſtare dicitur, quod etiam ex coniecturis
robabi libus conſtat. l. 1. C. de teſtam. vbi laſon.
Manifeſtum crimen eſt Bartolo, in quo quis deprehendi-
tur. inl. ſi fur. D. de furt. vide eundem inl. heredes pa- làm. de teſt.
Manipulus leuis, ex z0.militibus,&turbis ſcutatorum fit. uic Cẽturio præerat, qui Manipularis vocabatur. Dictus autem leuis, quòd haſtis miles, gæſis que nõ ar- mis grauioribus muniretur. Alex. Genial. dier. libro 1. cap·. 2
Manfer, eſt illegitimus, propriè de ſcorto natus, ſecun- dum Hoſtienſ. quaſi vulgo quæſitus. Vnde ſecundum Abba.
AManſcribus ſcortum, ſed mœcha nothis dedit orrum.
Vt ſꝛges aſpica, ſic ſturius eſtab amica.. Dant naturales, quæ nobis ſunt ſheciales.“ c. Niſi cùm pridem. de remun. in S. perſonæ. in fin. vbi gloſſ..
Manſuetæ feræ, quatenus intelligendæ, Iuſti. declarat, In ſtit. de rer. diuiſ. S. pauonum quoque. Vide Cantiuncu lam,& alios ibidem.
Manſuetum dictum putat Paulus apud Feſtum li. iu. quaſi ad manum venire ſuetum vel(vt aliis placet) neque ex miſericordia mœſtum, neque ex crudelitateſæuum, ſed modeſtia temperatum. b
Manſiones ad eirmetlendun diſpoſitas& hominum,& animalium curſui publico deputatorum ſtationes vo- cabant l. fi. D. de munerib.& hon. l. 7. C. de annonis li. 10.1.9. C. Theo. eo. Lamprid. in Alexan. In prima man- ſione manſurus ſum& diuerſorio. Hinc di tum
uidam
Mahfum putant de quo in c.1.S. ſi quis. de manſo. de con- trouerf. i nueſtitu. in vſib. feud. quid eius adpellatione contineatur, docent Bartolus l. ſi ita. D. de aur.& arg. Specul.tit. de feud.S.ꝛ verſi. ſed nun quid homo meus.
Manſum quidam definiunt fundum vnde quis ſe& fami- liam exhibere poteſt& vecti gal domino præſtare.
Manſum S. ſi quis. de manſo. c.j. qui feu. da. poſ. qui dam pu tant eſſe iugerũ, alij agrũ definiunt eſſe 12. iugerum.
b Mantellum àtegendis manibusdictum quidam putant. vi
de inf. Reuoluto mantello. Manubiæ pro ſi poliis, manubias facere, ſpoliare l. eos. C.
de modo mulctarũ.& vide Gell. li. z. noct. Attic. c. 23. Manus communes, nõ lotas interpretatur Albericus.
Manibus pedibus prouerbio, extremum conatum ſignifi-
camus. Manumiſsio, datio eſt libertatis I. manumiſsiones. D. de iuſti.& iur. dicta, quòd dominus caput, vel aliud quid ſerui, quem in libertatem adſciſcere volebat, manu tenens, dicebat: Hunc hominem liberum eſſe volo:& ita è manu, id eſt, poteſtate ſua mittebat. Diuiditur au tem Manumiſsio, in emancipationem,& manumiſsio nem: vt prior ſit filiorũ familias„poſterior ſeruorum.
Manumiſsio, de manu datio. Nam quàm diu quis in ſer- uitute eſt, manui& poteſtati ſuppoſitus eſt,&manumiſ
ſus liberatur poteſtate. VIpia.j.i. D. de iuſt.& iur. b Manumiſsi ciues Romani dicebantur, qui teſtamento, vindicta, aut cenſu(ſic enim apudGaium libro priore titu. i. non eccleſia legendum, ex VIpiani Inſtitution. titul. ranimaduerti) vel ante conſulé, aut prætorem erant manumi ſsi. Latini autem luniani, qui aut per epi ſtolam, aut inter amicos, aut conuiuij adhibitione, er lege lunia Norbana, quæ cõditionem eorum prima reperit, manumittebantur: Dedititij, qui poſt as miſſa crimina, ſuppliciis ſubditi,& publicè pro criminibus cæſi eſſent: aut in quorum facie, vel corpore, quæcunq; notæ, ſeu ſtigmata, igne, aut ferro impreſſæ erant, ita vt deleri non poſſent. Hi poſtquàm à dominis ſuis ma- numittebantur, Dedititij vocabãtur, ex lege Elia Sen tia, vt quorum tuchievad edeumanie erat, eorum& no- men communec eſſet. vide VIpian. epitomen tit. 1.
05
M A N 127
Manumiſsionis inſignia recenſet Tertullianus lib. de re- ſurrect. carn. putà albam veſtem, aureum anulum, pa- troni nomen, tribum, menſam.
Manumitti Feſto dicebantur, quum dominus eius, aut ca put eiuſdem ſerui, autaliud membrum tenens dicebat, HVNCHOMINEM LIBERVM ESSE vOLO,&e-
mittebat eum è manu.
Manumiſsionis verbum etiam in liberis legimus I.2. D.
de offic. procoſ. l. 28. D. de adopt. I. 107. D. de verb. obli- & D. ſi àparent. quis manu. fu.
Manus, pro multitu dine& turba: vt manus militum. VI- pianus inl. metum autem præſentem. in principio. D. Quod metus cauſſa. Idem ait, etſi fortè adhibita manu in meo ſolo per vim ædifices.&pro coactis hominibus I.9. S. idem ait. quod met. cauſ.& fortè in l. 3z. D. de offi. præſid. Ssic
Manu facta, id eſt collecta I. 6. D. ad leg. Iul. pecul. Paul.
lib.ſ. Sent.tit. 19.& 20.
Manus, pro arte. Vnde& Caio manus precium, in l. mu- lieris. de verb. ſig. ſignificat autẽ mercedem, quæ artis nomine debetur architecto. l. 30.§. qui ædem. D. loca.
Manus, eſt poteſtas: non tyrannis, vt nonnulli commini-
ſcuntur. Inde manumiſsio, à poteſtate liberatio. Pom- pon. in l.z. in prin. D. de orig. iur. E t quidem, inquit, ini tio ciuitatis noſtræ populs ſine certa lege, ſine certo iu re primum agere inſtituit, omniãque manu Regis gu- bernabantur. Manu, hoc i porehate aigteteszur tã tũ naturali inſtructo. Erãt enim boni viri pleriq; reges
Manum igitur ibi oportet intelligere, non tyrannicam violentiam, cùm plerique Reges inter optimos prin- cipes numerentur: ſed lüpremam Kehis poteſtatem ſeu auctoritatem, qua iubebat, aut vetabat aliquid, ſecu- tus tantùm naturalem rationem.
Manu, id eſt, poteſtate ſeu auctoritate Regia, quæ in ne- gotiis qualicunque cognitione definitis, reputabatur apud ſubditos vice legis. Errät igitur tota via, qui ma- num pro violento quodam,& tyrannico iuſſu accipiũt ſine vlla ciuili diſceptatione. Nam Keges, inter quos
& Romulus,& alij huine pes erant optimi, non exerce bant tyrannidem, ſed iudicia: quanquàm ſine certa id temporis formula& ſolennitate.
Manus nonnunquàm pro violenta actione accipitur: quo
niam manu ſolet expediri, quicquid fit ab hominc. In- de manu committere, pro delinquere violenter, Paulus dicit in l. 3. D. de offi. præſiàdàS.
Manum conſerere dicimur cum hoſte, Inde tracta eſt ad- pellatio iudicialis, Manu conſerrum: quoniam& in iudiciis digladiari videmur. Meminit horum verbo- rum Cicero in oratione pro Murena, quæ Cellius libro vlt·c.o. latius explicat.
Manuminiicere, propriè olim dicebatur ille, qui nulla ex pectata iudicis auctoritate, rem ſuam aut ſibi debitam vendicare poſſet impunè, vt apud Quintilianum lib.&. Vlpianus in tec ſiha.) in ius vocand. Paulus in J. pen. D. de ſeru. exporcand.
Manumin l.s.S. meminiſſe. D. de ope. no. nunt.& I. 6.§.t. D. ſi ſeruit. vindi accipere debemus lapilli iactum.
Manus armata 1.. 5. aduerſus. D. de ſepul.viola.
Manus pro caut ione, chirographo& ſcriptura manu ſub- ſignata l. 15. D. de probat I.. C. de metat.& epide. lib. 12.
Manu longa, vide ſuprà Lon ga.
Manu ſata quæ excipi intelliganturl.70.5- fundi. I. 8o. D.
de contrah. empt. Manũ mittere, manũ porrigere„απέαναωινινl.1.§. ſed ſi em-
ptor. D. de re iud. l.14.§.1. D. de religiof.
ad Manus venire l. 11.§. penult. D. de pœnis. b
Manus militaris l.(8. D. derei vindic.& l.penul. D. ne vis fiatei, qui in poſ.
in Manum venire olim dicebatur vxor, quęin poteſtatem viri tranſibat, vt Cice. in Topic.& Boëth. Vlpianus ti. 9·Epitome exponunt. b b
Mappa

M A R Mappa eſt ornamétum eqqui,& ſu ut indeamim ba Iue bus cooperiunturequi Cardinalium, cum aciunt h— celsionem. no. in Auth. de conſu. S. quantumcunq;&v de c. nonnulli. 1⁰3. diſt. eMe Marchio dicitur da de marchia eſt inueſtitꝰ c.iin P. in quis dicatur Dux Marchio: in vſib. feud. Dicitur au tem marchia, quòd iuxta mare ſit poſita, vt ditif text. Marchio an ſit dignitas, vide per Socinalaa cen i aes incip. viſis inueſtit. in 1·omnes populi. D. de iuſtitia & iure. Ma rgarita,& margaritas promi ſcuè Lat ini 1eies i⸗ cunt,& Aàgemmis& lapillis ſeparant 1.19.8. Denulni 1. 25. S. pen. O. de au.& arg. leg. De eorum ortu A. Mar-
cellinus lib. 23-Plin. lib. 9.ca. 3j. Atheneus lib. 4. ſidor.
lib. 16. ca. 10. Etymol. 1. ſſ
Margaritæ extricatæ, pro mundatis& purgatis, in l. ſi ſer uns ſeruum. D. ad I. Aquil.
Maritimæ vſuræ, nauticæ l. fœnerator. D. de nautico fœ- nofre.
Maritima l. maritima. D. de fundo inſtru.
Maritimi mores, provari is& inconſtantibus. Quemad- modum enim mare, vt inquit Era ſmus, nunquam con- quieſcit,& fubinde mutat faciem: ita ferunt„homi- nes maritimos nonnihil ex maris ingenio referre.
Maritus, contractis nuptiis, dicitur. Eotamen nomine & ſponſus continetur I.3. D. de fund. dota. Sed hoc ex cauſſa, nam perpetuo verum non eſt.
Mariti pro, coniuges 1. ſ2 in fin. D. de donat. inter vir.& vxor. w
Maritus& vxor vnum corpus cen ſentur. l. i. S. feruum ma riti. D. de quæſt. Domeſtici vocantur,& ſocij vitę, diui ni, atque humani iuris conſortes. I.¹. D. ad 8§. Syl- lania. l.1. D. de rit. nupt. l. aduerſus Pe crimin. expilat. heredita. 3
Marito incumbit onus alendi vxorem cum liberis,& to- ta familia. l. dotis fructus. D. de iur. dot. l.pro oneribus C. co. tit-l. ifilia. D. famil. erciſcund.
Mritis, ad exemplum propin quorum, cõceditur quidem
P 3 jus emendandæ vxoris: ſed certè non adeò eſt exten-
dendum, vt domeſticam correctionem excedat,& in atrocitatem vertatur. l.. C. de emendatio. propinquo. Neque verò bonus vir, aut vlli homini in foro profu- turus exiſti mari poteſt, qui domi tam moroſus eſt', vt nec vitæ ſociam ferre poſsit fortè per imprudentiam leuiter peccantem. Leuiorum autem vitiorum, propter quæ fuerit vxor emendanda, non poteſt certa tradi de- finitio. Charitas multa condonabit, quatenus fieri po- teſt, ſexus fragilitati: cetera iudicabit ſobrium mariti ingenium.
Mariti affectio dicitur in vxorem, vxoris verò in maritũ animus, teſte Vlpiano in l. ſ. D. de bon. damnat.
Mariti lenocinium ipſum onerat, nonvxorem excuſat. l.
1.8. ſi publico. D.de adult.
Marmore legato, rudis tantum materia continetur 1.73. s.illud. D. de leg. 3.
Marmoreæ lapidicinæ l. 7. 5. ſi vir. D. ſol. mat.
Marmorarij, qui marmorum in cruſtas ſecandorum ar-
tem tenent i.⸗C.de excuſ.arti. l.z. C. Th. eo. Caſs 10. li-
bro i. Variarum ad Agapet. larmoris adpellatione quid contineatur, docet luriſ- conſul. in l. quæſitum. S. illud. de legat. 3. Hinc Marmo- reum, quod ex marmore eſt:& Marmoratum, quod ſu- perficiem tantùm ex marmore habet:& Marmorariæ laudes, apud Ciceronem pro Archia, pro ſtatuis mar- moreis in alicuius honorem decretis, ponuntur. Mar- moroſum autein, quod marmoream formam vel duri- tiem habet. Marmoreum metallum l. 1z. C. Th.de metall. Marte ſuo currere, id eſt ſuoordine. l. 1. C. ne lice. potent. Martvre on, templum martyri ſacrum,& dicatum l. gene- rale. C.de ſac.ſanc.ecc leſ.
M A I
Maſculinum an concipiat ſœmininũ, hoc eſt, verbo ma. ſculini generis contineatur fœmina vide l. 1.&ibi glo.
Barrol. Albericum, Cæpolam, And. Alciat. O. de verb. ſignifica.
Muſſa rudem materiam auri, argenti, æriſve ſignificatl. 10.§. ſ maſſæ. D. quib. mod: vſusfru. amitt. l. ĩ2.§. ſiquis maſſam. D. de furt.
Maſſa, id eſt, pila argenti legata, ſcyphi ex ea facti deben tur. Eius cauſſam habes in l. Lana. in fi.& l. quæſitum.5. illud. de leg.ʒ.propriè dicitur farina omnis ad pinſen- dum macerata,& aqua ſubacta.
Maſſaritiæ verbum ex vulgi triuio ſumptum, dicũtur Bar tolo ſupellectilia ad domum pertinentia, quo verbo in eundem ſenſum paſsim vtitur vulgus interpretum: hoc & aliquando Zaſius indicauit.
Maſti, fiſtulæ ſunt Vitruuio lib. 12. Varro in li. dc. 2u- ſtica papillas vertit. Caſsiodo. vbera. vide Alciat. l. cos
ui aquæ. C. de aquæ duct.
Maſtigophori Arc. Chareſio I. fi. õ.1. in fi. D. de mu.& hon. ſunt qui agnothetas comitantur. lulius Pollux horum meminit lib. z. ca. 30. meel Iegãp arep ex Zenophont.
Mater, quæ quoduis animal partu edit. auctor Nonius. Noſtri interdum hoc nomine etiam auiam accipiunt, licet impropriè. Vide Bart. inl.liberorum. D. de verb. ſignifica.
Materfamiliâs adpellatur ea ſolùm, quæ in mariti manu
mancipiéque, aut in eius, cuius maritus manu manci- piõque eſt. Quoniam non in matrimonium tantum, ſed in familiam quoq; mariti,& in ſui heredis locum venifſet, vide Tertullianum in libro de Veland. Vir- ginibus.
Matréfamiliàs accipere debemus eam, quæ non inhone- ſtè vixit. Matrem enim familias à ceteris fœminis mo. res diſcernunt, atque ſeparant. Proinde nihil intererit, nupta ſit, an vidua: ingenua ſit, an libertina. Nam neq; nuptiæ, neque natales faciunt matres familiarum, ſed boni mores. VIp. in l. pronuntiatum. D. de ver. ſig. vide tamen Feſtum lib. 11.& Ciceronem in Topicis.
Mater matrima dicitur illa, quæ cum mater ſit, adhucha bet matrem viuentem: ſicut patrimi,& patrimes, quo-
um patres viuunt.
Mater,& materfamilias ſeparantur. Nam ei matrèéfami- lias adpellamus quæ ſui iuris eſt l. pronuntiatio,ſ. fa- milia. D. de verborum ſignificat ione. cum ſimplici- ter matrem dicimus, eam ad filios referimus, quæ& in aliena poteſtate, put à patris eſſe poteſt, ex Antoni Auguſtin. libro ſingu. ad Modeſtinum l. 2. D. de excuſa. cuius ſententia vera eſt, quicquĩid ſuperius ex Olden- dorpio dixerimus.
Materia generaliter dicitur, ex qua quid fit. 1.. S. cum quis ex. D. de acꝗq. rer. dom. itaque rulis& infecta,& opere deſtinata continetur, eam à ligno ſeparat liligni
D. de verb. ſignif.
Materia tamen in l. 198. D. de verb. ſigni.& alibi pro quali tate,& genere vſus accipitur.
Materiarij, qui Deum negant Tertulliano.
Matertera, matris ſoror eſt. Inſtitut. de grad. cog. in Glo. ver. Patru*. Sed matertera ma gna, auiæ ſoror: ſicut pro- matertera, proauiæ ſoror. l. fi. D. de gradib.
Matertera maxima, eſt abauię ſoror, patris vel matris ma tertera maior.
Matertera maior, eſt ſoror proauiæ, patris vel matris ma- tertera magna. Paulus in l. luriſconſc. D. de gradib.& adfin.
M athematici, ſunt Genethliaci& aſtrologi, quorum ars improbatur. C. de malef.& mathemat. lib. rl-
Matricarios in N ouell. 13. exponit Iuliani Patritij inter- pres, quos videmus ad incendia currentes,& ſpon- ſias portantes cum ferramentis,& alia, per quæ poſ⸗ int de pariete in parietem tranſme, at que ita ignem extinguere.
Matricu

a haſtin Ridur
Lah 8 9n- adcann
Whmi
4
Al antmal Dan elir an docn ar. m w aomine em a na. Vide bariallbeng
—
Tellaturer ſdlum, a
1 Minetas,cunus men 1
8 anam noainnann Qr rrin. vin
o. man Kiaſa
“ 5 Aertalanen ld
*—oe leparant. Pwincs 1 4
4 41 Ingen R ud
.
aarales taciunt mues P-in lpromn ntiaun. 1 * 10.11-·& Ciccronenl **„* 4 4 11 44 4 1, mn 1 * 1 1 entem:ſicut pamim, „ ½ 2* milias ſeparantur. Nf . 4 arn lut uris ekbe . gnikcatiocc dorum hgnihcani 11 cam 40 nl 4.— ee d pula pat! 5 4 A XlLodeftbumn eu-ad AModeltu 7 re 5 ½— vera eſt, quic quiem 141. † 4 5 87 1 11 dicituf, e1⸗ q. rer.dom. itac
coat netur, eam
4 0 15
t. 4— 4 8.D. de verd. bgri
55
Matricula, catalogus, deſcriptio, index l.3. C. de agen. in reb. lib. 12. l. pen.& fi. C. de commeatu. Matriculę mi litares, numeri l. 16. C. de teſta. milit.
Matrix eccleſia, cathedralis c. cùm venerabilis. de zuri 3 gniſc. verb. 3 in iit de du0 Seever ohm ntem. — ature fit quod nõ citiùs, a 31
Matrices aquarum pro fiſtulis ponuntur in l. eos. C. de A- tamen g uis Caut zaut ſerius fit Bald. l.2. 5. ſiquis
.. A5..„ 3„ 12*.*
quæduct. lib. 2. Brant etiam Matrices libelli in qui- Maximè idem ſemiticar dodh vtiquel. 9. D. de vſucap.
bus Cæſareo fiſco penſitantes deſcripti contineban- Maximè pro demum I.ſ. L. de concubi.].28 h.
tur. Habebant& nomina militum inſcripta matrices, inſt. Paul lib.: dentdn.rig ubi. I. 22. D. de fund.
fiue matriculæ, per diminutionem, cuin is frequẽs 90,1ae. nIk. F 8*
m icu P dimumutionem, cuius vocis frequẽs aximè, dictio implicatiua caæſus etiam non expreſsi, vt
eft mentio in poſterioribus lib. C. Vnde& matricula- in l. ſunt qui.& l. cum ex caufſa.). dere iud 3. ff
riorũ vocabulum. li ſunt œconomi nunc. Marguilierr cacia cũ Alb. tũ interpretes mult G aunatisos le
Aimoni inlib. 4. de geſtis Franc. ca.;3. Præterea matri tent: vt vocũ magi 86 1uca, Tua amatieos 12 cent: vt vocũ magis, quã rerum ſignihcationis peritos.
12 8 beatur induſtriæ celeritas,& diligentiæ tarditas. Ce- tera apud Ferra rium in S. his igitur. Inſti. de iuſt.& iur-
Maturus quis tripliciter oſtéditur, vultu, geſtu, voce. Spe.
ces, vrbes Latinè dicuntur„quas Græci Metropoles porrò Gl. in l. mox citãda indicar hocverbü Maxim adellant. Quinetiam matrix, vterum,& quod Græ- aliquãdo abundare in hure. allegat bonũ text.i 1. h8. ci uu ap vocant, ſignificat. Item nutricem pullorum a- f. C. de manuereſta. ff d105, 2 1eate 85. fi. s. pud Golünnelek Leneralirer quamcunque educatricem. tes, quoniam propter nullum alium and cnein 1 Bor Tren Corurnieum ducem, quem Græci oplvedes Fap ad- tatis ea Imperatoris prouiſio inuéta eſt 1 vid Z. 6 86 pellant, tranſtulit Gaza matricem. Vide Alcia. in l.eos in l. prima. S. quæ ſitum eiD.quor-Legasor er
qui aquæ. O. de heekaculis-lüden 1. Maximum remedium dirimendarum litium eſt iuri ſiu- Matrimonium eſt diuini& humani iuris communicatio randi religto. l.1. D. de Iureiur. Gaius ait. Eſt autern ...)*..... 3... 4 3 8212,— I.1. D. de ritu nuptia. Per diu inum ius accipiuntur ſa- die multis in locis triplex error in deferendo iureiu- cra, quæ cuiuſſi bet familiæ propria olim fuerant. Nos rando. Cuius cauſſam ipſiſsimam Oldendorpius de autem veram pietatem& ius naturæ, perſacra intelli- monſtrauit in lib. De probationibus dtotunn facto- gere poſſumus in foro Chriſtiano.. rumque. 2C Matrimonium, viri,& vxoris coniunctio 1. 1.§. 1. D. de iüu M E „.„ 2.. 20 2 ũ ui. ₰. 1„. 5 ſtic·& iur. ex eo di ctũ q idam Putant, quôd propterea Mea memoria, id eſt, quantum meminiſſe poſſum Bartol. nubat— mater fiat, vt ſcribit Auguſt. li. 9. con- I. fi. D. de alim.& cib. leg. b tra Fauſtinum. Mea pecunia, pro mihi debira.Alber'allegatl. ſ& me&
FORMVLAE MATAIMONIT Titium. D. ſi cert. pet. l. eius qui in pecunia. eo. ti.& l. 1. coNTRAAENDI. b quod cum eo. Vir Ego accipiote in meam. Et Mea res amplius quàm ſemel eſſe non poteſt, ſæpius debe Muher Ego teaccipio in meum. ri poteſt R an. D. de except. rei iudic.
Hanc contrahendi formulam docet text. c. ſi inter vi- Mederir emedio, pro opem ferre temper amento. apud Iu- rum. de ſponſal.& matri. in antiq. ſſiin. in 5. fi. nſtit. de donat.—
TEͤSTTEICA VSA. Medianum vocabulum. in J. ſi verò. D. de his, qui deiece- Cos. Avev. PvBr. CrAVp. OyARST. AERAR. unt. Budæ. accipit pro mediano cubiculo cœnaculi: ANTONINAM VOLVuNIAM, VIRG. VOLRNT. ideſt, ſuperioris membri domus, quod inquilini Ro- AVSPIC. E PARRHNTIB. Sv. coEMIT KT IIII. mæ habitare ſolebät, quaſique corpuſculum ſuis quo- FAC. IN DOM. DV x. ideſt, Conſule Auguſto publius que membris conſtans, cubiculo, exhedra ‚cellula,& Claudius Quæſtor ærarius Antoninam Volumnis vir huiuſmodi cubiculi adpédicibus. Medianum item pro
ginem volentem auſpicato è parétibus ſuis coëmit,& medio, idem indicat archit ectonicum verbum eſſe. vt quatuor facibus in domũ duxit. Ex lapide Patauino. apud Vitruuium medianæ columnæ ab angularibhus di Matrimonium ideò adpellatum aliis placet, quõd mater ſtinguuntur,& medianæ teſtudines. ineo ſemper mancatiquppe adpellationé habet àma- Mediaſtinus diciturviliſsimus balneorum ædiũmvemi- tris nomine: nõ iam adepto, ſed cum ſpe& omine mor nitter 1.15. S. prętor. D. de iniur. l. fI. D. de oper. ſeruo. ex adipi ſcendi. Vnde matrona dicitur, quæ ſic comienit Porphyrione R& Acro. ad illum Hiorati) verſum, in matrimonium cum marito. Et materfamiliàs, quia Cum ꝛmediaftinus tacito pede rura petehat. b familiam mariti ſequitur.l. nam ciuium. D. de his qui exX eo dictus quòd medias partes balnei teneret, id eſt, ſui vel ali. iur. ſunt. Ceterùm in l. pronuntiatũ.s. matrẽ-é- in medio lauantium ſtaret Priſciano. Opponitur or- famil. D. de ver. ſig. latius accipitur hoc verbum. Ad- dinario,& artifici ſeruo dd. 11. e n de l. quæ adulterium. C. adl. lul. de adulte. Gel. lib. 18. Medię iuriſprudentiæ adpellatione Viglio videnturpo- Matrimonia ſecundum naturam eſſe, oſtendit Lex„NON tius ſ gnificari prudent iũ interpretationes, quas com- AMOrCHABRRLS, vtvnuſquiſque habeat ſuam, reti- muni nomine iusCiuile nominamus. Accurſius autem neatürque in voluptatibus mo delhia quzdann, certi mediam lur iſprudent iam id ius intellexiſſe arbitratur tudo. Vagi enim concubitus, incertam facerent de ſo- quodcunque fu It, quod poſt XI I. Tabul.& ante prin bole opinionem, eleuarént que curam alendi partus. cipum conſtitutiones eſt editum..& hec quidem. Inſt. Matrimonium inuitopatre vel matre, neque iure natura- de legit. ag. ſucc... i& diuino, neque ciuili, neque pontificio valet, quan- Mediocritas, tenue patrimonium I. 6. in fin. D. de excuſ. quam DHoctores communiter diuerſum tradant. luſti- tutor. IDr e.. 19 nianus, Inſtitu. de nupt. in prin. Paulus in 1.2. D. de rit. Medium dicitur, quicquid inter duo extrema eſt, etiam ſi nuptia. Komanus Pontifex Euariſtus. 30. q. 5. ca.j. Apo- non æqualiter diſtet.§. adiectio. in I. z. D. ad l. Cornel. ſtolus ad Corint. vide quæ ſcripſi li. 2. Verte. Iuriſ. l.37. de ſic. Seneca Epiſtol. 118. Id medium atque indiffe- Matrimonium, Oos,& dotis actio poteſt eſſe ſine copula rens; ait, vocamus, quod tam malo contingere, quàm carnali, vtvxor virgo ſit l.deniq; Cinna.& l. ſeq. D. de bono poteſt: tanquam pecunia, forma, nobiſitas, Me- rit. nupt. Accedit hoc ad religionem noſtraum. dium quoque vſurpatur pro manifeſto& certo. Vnde Matrona Gellio lib. 18. c. 14.· eſt, quæ in matrimonio con- dicimus rem in medio relictam, ſuper qua nondũ con-
„
Uenirtr. b ſtitutum eſt. Sed& medium pro tertio, quod quædam Matruelis, idem quod matertera. Et Matrueles dicuntur contraria habent, etiam in iure noſtro intelligitur: vt fHlij& filiæ materteræ. in l. i. ad l. Pompeiam. inter eſſe meum,& eſſe tuum, eſſe Gaij, vel Titij. l. ſed Maturare, non eſt abbreulare, ſed accelerare, ita vt adhi-& ſi poſſeſſori. in princip. de iureiur. l. ſi inter me& te.
de except.

————-—
M EL de except: rei zud. inter adſenſum,& contradictionem, patiemtia. l..S. ſcientiam. de tribut.act. Inter delicatè progredi,& diplomateuti; eſt naturare.l. Lonrinau⸗ 8.. de verb-obligat.inter donatum& commoc atum, pecarium Arg.l.i.de prec-inter ſacrum& prophanum, ſanctum. l.(atra. D-de re. diuiſtinter liberu„ſiue inge nuum,&(cruum, libertinus. l.manumil siones.de iuſtit. iur. Inter venenum bonum,& venenum malum, ama torium. l. eiuſdem. S. i-vbi Bartol. de ſicar. Inter negli- gentiam craſſum, ſiuc nimiam ſecuritatem,& delato- riam curioſitatem, ſcientia.!- nec ſupi na. de lur.& fact. ignor. Inter bonam ſidem,& malam fidẽ, dubietas. gl⸗ s. genera. l.3. de adquirend. poſſeſsio· 5 Tnn Medium tépus interpretatur luſtinianus. 5. iad exhiben dum Inſtitut. de offic· iudic.·tempus illud, quod eſt in-
ter litem conteſtatam& ſententiam, Vlpianum ſequu
tus qui medium tempus adpellat quod eſt inter initiũ, & finem actus l. ſi libert inus. ‚de colluſ. deteg.. Medici qui ſint, docet Bartolus. l.i. D. de var.& extraordi.
cogni. e Medographia, id eſt, litera. Inde Medographus, id eſt, me dicinæ ſcriptor. ſic accipitur C.de tabul.ſcrib.& capit- libro 10..0 Melancholici funt, qui morbis Melancholiæ, id eſt, atrę bilis vexantur. Melancholici item dicuntur manici& maniaci: quem enim nos furorem dicimus, Græci Me lancholiam vocant. Cicero Tuſcul.z. Græci autem ma- niam vnde adpellent, non facilè dixerim: eam tamen ipſam diſtinguimus nos melius, quàm illi. Hanc enim inſaniam, guæ iuncta ſtultitiæ patet latius, à furore di- ſtingunmus. an⸗ Melinũ, coloris ſpecies, cuius meminit Paulus in l. quæ- ſitum. de leg..vide Hermol. in gloſſ. in Plini. Item vbi naſcitur, Ruellium: qui ſimul, quid Melinum oleum ſit, explicat. Melioramenta& meliorationes dicuntur ea, quæ emphy tcuta in re ipſahabet,& percipit pro ſuo iure emphy- teutico, vt in l.vlt. C. de iure emp yyteut. Inde, quòd a- gri vectigales ſolebant ſumptu ac opera conductorum ad meliorem frugem reduci ea ſpe, quòd ad vtilitatem ſuam& ſuorum femper eſſent illis vſuri. b Meſiorare, meliorem& fertiliorem facere 1.13. D. de vſu fruct. i bn Melior conditio, ſi pretio quid addatur, vel facilior vel maturior ſolutio l.4. 5.fi. D.de in diem adiect. Meloproximus; in poſter. Iuſtiniani libris eſt, quiſe cum proximo Scrinij ſacri exercebat, curämque cum eo ge- rebat, velutſubadiuua. Alcia. in l. peculiari. C. de prox. Sacr. Scri. lib.:z. deducit à verbo aeda quod exerce refignificat:vel Aεαοα quod curæ eſſe denotat. Sic dici tur primarius à ſecretis, hoc eſt ſummo Cancellario proximus. Cuiacius verius putat Meloproximum dici, qui wnenti anno futurus eſt proxrimus. Et Meleph um pubertati proximum Cenſorinus vocat. Membrum, pro cubiculo, ſiue arte ædificij, apud VIpia. de manumiſſteſtam. l. ſi ita Nacrit.5Idem quæri poteſt, inquit,& ſifabris duobus, vel pictoribus, ſi membrum
depinxiſſent, vel fabricaſſent nauem. Vulgati codices
corrupti, non membrum, ſed templum habent. Quin& partem domus Columella, cum Plinio Iuniore,& A- puleio;membrum nominant. Vide Catanæum Com- ment. 2. qui aliud exemplar ſecutus, luriſc. verba ſic ci tat: Et Vlpia. de manumiſſ.teſtam. Quæri, in quit, poteſt ſi fabris duobus, velpictoribus templũ, vel membrum depictum eſſet. 1 Membrum in X II. Tabul. pro corporis parte accipitur pro manu, pede,& verba legis hec ſunt, MEMBRVM SI KAPSERIT,(alidès rupit) NI EACIT, TALILIO Er To.vide Gellium lib. z0. ca. I. Hanc explicui lib. 4. ve ter. Iuriſprud. i1; Memoria mortuorum damnata, qui maieſtatis poſt mor-
M E N tem dãnanturl.;32. D.de dona. inter.vir 1.6. D. de iniuſt. rupto. 4
Memoriam retractare l. 2·D.ne de ſta.defun. Memoriales in ſacris memoriæ militantes I. 10. C. de pro
xi. ſac.ſcrin. Nouel. Valen.tit. 3.
Mendacium tribus modis ſolet ab interrogato commit.
ti, diſsimulataveritate: non aliter ferè atque temeritas accuſatorum trifariam detegitur. l.i. in princtp.&§.1. D. ad S C. Turpilia. Aliäs enim imprudenter negatur veritas fallaci quadam fiducia non probandi contra- rium ab aduerſario · Aliàs tacetur, callido ſcilicet con. ſilio, vt liberum ſit poſtea efli geto ignominiam, dere- Ea veritate. Aliàs, qui tam reſpondendo mendacium, quàm tacendo contùmaciam puniri verentur: hi deli- gunt mediam obſcuritatis viam: vt ſub verborum in- nolucro ſaluam habeant interpretandi libertatem, ſi opus fuerit. l. de ætate. S. nihil intereſt. D. de interroga tio. Qua igitur impoſtura celetur veritas ad detrimen tum proximi, nihil prorſus intereſt, quod diligentiſsi mè nota. 1
Mendicantes validi qui accipiendi ſint in rub. C. de men dican. valid. lib. 1i. res ipſa docet. Porròô mendicos eos intelligimusqui(vt Ariſtophanica Penia. inPluto ait) viuendo nihil habent.
Nrox¼&s ανν ν˙S;, 8 ꝗr Atees[6u ενι εαμνκσαενρ N xoſa. at que à pauperibus ſeparantur ab eadem. Validos au⸗- tem interpretari videtur N ouell. 80. robuſtos ex inter retatione Iuliani Patritij.
Mendicitas incerta in l.vnic. de mendic. valid. quia in- quit Accurſ.8ibi. ignoratur an vere egeant. Tu illic byr rhum Anglebermæum conſule.
Mens, voluntas, ſententia,& quam vulgus Intentionem vocat. Quandò verò mens legis certa dicatur, exacts tradidit Klciatus in Comment. de verb-ſig. Ceterm, eade m videtur eſſe mens, ſeu ſententia,& ratio legis: ali qua tamen eſt differentia. Sententia enim legis eſt, quam verba oſtendunt. l. proſpexit. D. qui& à quibus. KRatio autem eius per cõlecturas conſtat. Baldus in!. ſi quis ſeruo. C. de fur. mentẽ, rationém que legis haud abſurdè animam legis adpellat: atque ob id cenſuit eam magis attendendam, quàm ad verba, quæilli cor- pus ſint. Maximè loco in Juriſperitorum ore verſatur, Qy vumens patet, dę verbis curandum non eſt. Gloſ- l.ſiin venditione. ſub fi. D. Comm. præd. Bald.l. quam- uis. C. de fideicomm. l. i. C. plus val. fac. I.3.§.conditio. D. de adim. leg c. intelligentia. de verbo-ſigni. textinl. ſiyno. inprin. D. locati. l. inſulam. D. de præſcript ver: cum wulg. 1
Mente capti ſi gnificatione, omnes comprchéduntur, qui quomodocunque mente carent. Videtur tamen aliquã
do dubitaſſe VIpianus, an quod de mente capto ſtatu-
tum eſlet, in furioſo obtineret. Poſt Bartol. in I. ſi furio ſi. 0. de nupt. vide Viglium in§. item furioſi. Inſtit. qui bus non eſt permiſſ. fac. teſtam. Mente autem captus di citur(auctore Feſto)cùm mens ex hominum poteſta- te abiit. Hinc quibus non deeſt omninomens, ſed qui tamen ſunt ſubſtupidi, non minus facere teſtamenta creduntur, quàm fœminæ poſt duodecimum annum, in qua ætate ſcimus nõdum eſſe plenum animi robur. Alciat. arbitratur mente captum dici, qui morbo op- preſſus eſt, quem Græci αινσν dicunt: cui Xec*n, id eſt, rationalis animæ pars labefacta eſt: prouenitq;, vt Gal. definit, ex ſolo humenti, malõque temperamen- to in capite hærente. b Mens& ſententia legis ſpectanda l. ſcire. D. de legibus.- nominis.§. 1. D. de verb. ſig.& Teſtatoris notatur in J. non aliter D. de leg.z quibus autem argumentis,& ra- tionibus eam colligere poſsis, pete ab Accurſio J. ſi ſer- uus pluriũ. S. fi. D. de leg. Principio ſi pectandã ait con ſuetudinem teſtatoris TI. regionis. 1 II. ex precedẽti- bus actum& ſubſequentibus mentem inſpiciendam 4R⸗·

Tatn rian.. n hab Rüd e 2 m Kmnenpnan — ne Kaidil inen.) 8 —
r drz celetu ſeit
b
“ lcriieeh.. Kehene der
4 1 en
8
— ddoce Dam ui(n Arikophunicahtai udecnt. V 40. Jlen ndu leparantur d eaten n videtur Nocell.aanat ant F ann na. min Lenic.de meaac.i Lignoratur an rerccgenn
* 2
mxum coaſüle. ententia, K aummg rerd mens legis cmu us in Comment deren
*.*
*3 mc 1. n
4* 4 8 4* 4 K dFcrentia-Sementu 3 1 4-*A D cncb at.I. prolpent 4 4 r 3 ct 83 per coiccutach 4 4.. onen tur. mente, fatlobe- ris adpellat: Kae * 81 4„ lcgs 2. 1 dendam, quim adfem 4 44 ſn„r loco in luriſpennau 4 1 u 5 un ct, dç verbis cufateh 6. D. Commlel- SVa . P 4 3 1 gentindefede
amellld„ * 7. 4*
8*
““
ati-l-int
2 K
par 1¹ 1
a9u 4 a 1 en, Slobunes 110* er 4, ee· 1 7 1 1 eg g.X ſe 5 uurſg Sb Hs laaa ae dee se e p 4640] a 9 8 b 061 AR;
7 8 3 1
M E N
aiti III. dignitatem. v. charitaté, vr. neceſsitudinem. VII.vicinitatẽ ſcripturæ ſpectari debere ſcribit, quod legibus probat. Hæc memori menti conſecra. Nam quotidiana ſunt. Neque huc aduertunt plerique iudi- ces aut aduocati: tametſi nihil aliud frequentius ha-
beant, quã hoc, Ita diſponẽs intellexit, nec tamẽ men
tem expectorãt. Res ſanè ita ſe habet. Noui ego mul- tos eius farinæ inſpectores: ſed qui cæcutiant, vt in Co rintho Gallica. 8
Meniana Feſto à Menio Céſore, qui primus in foro vltra columnas tigna proiecit. vide l. pen.& leg. Græcã. C. de ædifi. priuat. l. z20. D. de ſeruit. vrba.
Menſa, pro tabula qua argentarij vtuntur, apud Papin. in I. pater filios.§. menſæ negotium. de leg. 2. b
Menſarum genera diſces ex J.1z. D. de fund. inſtru. l. 21. D. de act. empti. l. 4. D. de eden. l. 47. D. de pact. l. 27. D. de furt. obſerua in d. l. 27. locum videri deprauatum ibi, menſæq́ue ſcripturam: quem Baſilici ita verterunt, ν Paneliri Aö SArace kyſpaplo. b
Menlſia lex quid iubeat, docet VlIpianus titul. de iis, qui ſunt in aliena poteſtate, quam referam in legum tracta tione.
Menſem in I.12. D. de ſtatu homi. accipe z0. dies.
Menſis Hyperberetæus, apud Græcos vltimus erat anni. Cuius fit mentio 18-iNa Gpropter⸗
Menſis non ſolùm primum diem veteres Calendas dixe- runt, ſed etiam omnes retro vſque ad Idus. Celſus D. de verb· ſig. Cùm biſextus, inquit, in Calendis eſt.
Menſor Mackinarius dicitur, qui machinula vtitur, ad de ſignandum rum quadratum aut trigonum: ſicut men ſor decempedator nũcupatur, quòd decempeda ad hoc vti ſoleat, ſeu pertica. Nam geometræ& geodetæ hoc eſt, terræ diuiſores& agrimenſores: aliàs pertica& de cempeda, aliàs machina ſiue norma(quam vulgò qua- dram vocant)vtuntur. b
Menſor, non ſolùm is eſt, qui agros metitur, ſed& qui pronunciat:& non de menſuris tantum, ſed etiam de ſeruitutibus. Vide Aggen. Vrbic. lib. de Conſtit. agro-
rum. Méſores item ſunt Veget.& Modeſt. qui in caſtris ad podiſmum dimetiunturloca, in quibus tentoria mi lites figant: vel qui hoſpitia in ciuitatibus præſtãt, qui & metatores vocantur. Alciat. in titul. C. de menſor. li- bro 12. b
Menſor etiam ſignificat agrimenſorem tot.tit. D.ſi menſ. fal„mo.—
Menſores operum Plin. lib. 10. Epiſto. ad Traia.
Menſores frumenti l. 10. D. de iur. immu. quorum Romæ erat certum corpus.d. l.10.
V Meyodt?(ait Leo Imp. de bellic. adpar.)5 Aec or ſaj*4 poara-
⁊a 1u ᷣvſes, ua6εαινένεſεε ⸗à A ‿ραἀσισνασς u αeάo.
Menſularij vocabulum reperies apud Vlpian. in l. ſi ven- tri.§. in bonis.de priuileg. credit. Habebant autem, in- quit Budæus, numularij ſu menſarij, aut menſularij, & argentarij cauſſam publicam,& rationem accepti, expenſiquefaciebant,& tam pecuniariam permutatio- nem, quàm maiorem negotiationem exercebant, qui- bus olim moris fuit, pecunias cuſtodiendas dari, fœ-
nerato interdum, interdum gratuitò.
Menſurarum nomina apud veteres hæc ſunt ferè: Digi- tus mini ma menſurarum eſt, quorum 4. palmum effi- ciunt. 16. pedem. Pes autem tanquam as in numeris: at- que ideò dimidius pes, Semis vulgò adpellatur, quan-
tum ſcilicet pugno, extenſõque pollice metimur. Si- cut& Spithama, vox Græca, quæ& ipſa vulgò ſeruat nomen, quantum extenſis articulis, à minimo ad polli cem amplecti poſſumus: Latinè Dodrãs dicitur,& Pal mus maior quibuſdam. At cubitus ſeſquipedalis eſt. Greſſus verò 2. pedes& ſemiſsẽ cõtinet. Paſſus. pedes, ſic dict', quod paſsis, id eſt, dilatatis brachiis& mani b', hãc dimẽéſioné cõficiamus. VIna ſex pedib cõſtat. Perticaduos paſſus inſe habet, hoc eſt, pedesdecẽ: vnde
M E N 129
& decẽpeda dicitur, Plethrũ pedes centum. Iugerũ lon- gitudine pedibus 240.in latitudinem dimidio minus conficitur, duõſque in ſeactus continet. Stadium, paſ=- ſus 125.: habet: qui ſunt plus paulò pedes p c. Diaulus duo ſunt ſtadia. Milliarium, ſunt mille paſſus, hoc ef. ſtadia S. Dolichus, ſtadiorum eſt 12. Leuca„dictio elt Gallica, mille& quingentos etiam ipſa paſſus habetali cet alibi amplior ſit. Paraſanga, vocabulum berſicum, 30 · cenſetur ſtadiis, quæ menſura paulò minor eſt mil- liario Germanico. Schœnus apud Ægyptios 6. eſt ſta diorum. Stathmus, id elt natſheerreeſ.en habet vigin ti duo ſemis. Huius mentio habetur in Nouell. vt om. obed. iudicibus.. ſi igitur. Eſt& vulgaris vox mãſum qua tantum agri ſignificatur, quantum ſingulis annis par boum arare, coleréque poteſt. Vide Alciatum inl. mille paſſus. De verb. ſig. Budę: in l.vlt. ſi menſ. fal. mod. dix.& Oldend. Action.z. Clafl.;.
Mentiri, hoc eſt mendacium dicere:& non dicere verum differunt. c. cũ cont ingat. extr. de iureiur. Porrdò menti- tur non ſolum qui falſum dicit, verumetiam qui ſimu- lat, vt Facienn mentita Creuſæ,&, Aes nnentitur aurur-
Meorum, vel Suorum ipellarlone non ſolum intelligun tur queę noſtra ſunt, ſed etiam ea, in quibus ius aliquod habemus. Quod Zaſius aduerſus Stellam verè euicit,
„ex verbis luri ſcoſ. poſt gl.& Baldus in 1. z. de orig. iur.
Mercalem vxorem, id eſt, meretricem, Albericusexponit b C.·de condict.ob turp.cauſ. ¹
Mercatores diuerſos à negotiatoribus E. Hotomanus in
.Verrina ſcribit. 1 Mercatores non, vt quidam volunt, à merce, ſed Aver- bo mercari, quod eſt emere, deducitur. ſunt enim hi ‚qui res emunt, quas in eadem ſpecie carius vendant, vt ait Alciatus, Cui inter ſordidos, mercatores tenues haben tur: Contrà, copioſi mercatores, non viles cenſentur. Fœnerator mercatoris nomine non venit, per l. quæſi- tum. S. ſed& ipſe Papin. paulò ante finem, eſt enim lex prolixa. D. de fund. inſtr.
Mercenarij, qui operas ſuas mercede locabant l. 1.§. ſi fi- liusfa. D. de vi& vi arm. Pleroque eo nomine ſeruos a- lienos quorum conductis operis vtebantur, voca-
bant. Valer. libro 5. cap. 4. Liberi quoque qui operas ſuas locabant eo nomine adpellabantur Varroni libr. 1.de re Ruſtic. cap.17. 1
Mercenarius, opponitur gratuito. Eſtq́ue is, qui alicui o- peras ſuas locat. l. reſpiciendum. S.penu. D. de pœn. vbi Marcellus tradit, domeſtica furta vocari, quæ ſerui do minis, velliberti patronis, vel mercenarij his, apud quos degunt, ſurripiunt.
Merces l. z2. 9.i. D. loca. eſt commodum quod pro locatio- ne percipitur,& locationis prætium.
Merces eximij laboris à luriſconſulto eleganter inter- pretatur, quæ pro ſalute alicuius datur. I. ſi pater.§. ſi quis. de donat.
Merces quanquam propri is ſit præmium locatio- nis& conductonis prætiũ. l. ſi pater.§. ſi quis. D. de do- natio. veruntamen& pro penſione accipi ſolet, atque annuo reditu, apud Ciceronem, ſicut& in iure acci pi- tur. b
Mercis adpellatio ad res tãtum mobiles pertinet l. 66. D. de verb. ſig. l.fi. D.de condict. tritica. ad feruos non per tinet l. 1.§. 1. D-detributo.
Merrx peculiaris, dicitur res, in qua dominus permittit ſeruum ſuo proprio nomine negotiari, etiamſi nihil ſit inpeculio. Merx dominica autem, in qua nomine alie no, hoc eſt, domini vice gerit negotia.
Meretricẽ(quæ à merendo dicta eſt, quòd mercede ſuam exerceat militiam, vt Valla ait) Impp. legibus exclu- dunt. arg. l. ſi ea quæ. C. de adult. nec juriſconſ. ignoſ- cendum ei cenſuit, quæ paupertatis obtentu turpiſsi-
mam vitam elegit. l. palam. D. de ritu nupt. Quis verd meretrices publicitus inſtituerit primus 4 Rhodig. re- r

M E R fert c. 4. lib. 8. Alciat. item in Com. de verb. ſiꝑnifi-hor. rò elegantem meretricum deteſtationem habes apu Salomonem cap.. Prouerb.& deearum natura Camer- tem in Comm. in tabu. Cebetis. Obſeruandum tamen quòd meretrix nõ eſt, quæ cũ vnos aut altero,etiam he. cunia accepta, ſe commiſcet, ſed ea quæ palàm,& plu-
ribus ſe proſtituit. c. Viduam. z3. Diſlin. c. meretrices.
32. q. 4.Solämque huiuſmodi de vicinia poſſe expelli, Alciat. exiſtimat, ne probis mulierib' malo ſit exéẽplo. Merere, ſtipendia merere 1. 16.S fi. D. de caſt. pecul Merere quiĩd ex iudicio patrisdicuntur, qui quid ex teſtamẽ 0 eius acceperunt 1.13. D. de do. exce. Merere legatũ dici- tur cuĩ id relinquiturl. 21. C. ad leg. Falc. Meruit depor
tationis ſententiam, qui eam excipit I.3. C. de inſtitu. 15 emeritis,&
Merita militiæ, commoda præmiorum, impletis ſtipendiis, veteranis dantur I. 18.5. veterani- D.de iur fiſc.
Meritorium, ſiue meritoria taberna, ſtabulum eſt vel ful lonica ſiue caupona, in quam viatores diuertũt: à mer- cede quam ſoluunt, ſic ditum. Vlpian. de iniur. l. Lex Cornelia-Ad meritoria, inquit, vel ſtabula non perti-
nebit. Idem I. ſi cuius. 8-. fi. D. de vſufr. Quòd autem di- citur, inquit, meritoria non facturum, accipe, quæ di- uerſoria, vel fullonica vulgo adpellantur.
Meritoria cœnacula adiectiuè dixit Suetonius in Vitel-
lio cap. 45. Et
Meritoria balnea Plinius lib. 2. Epiſtol-ad Gallum.
Merum, Ifido-li. z. ca. 41.· purum. Merum ius gentium, pu- rum, ſolum, ſimplex l. 31.D. depoſ-Merum ius, ſtrictum ſubtile l.;7. D.de admi.tut. Sic mera ratio l. 22.§. ſi hi. D. mand. Mera actio l. 14.5. idem Labeo. D. de relig.
Merum imperium, vide ſup. Imperium.
Merum officium Prætoris I.z. D. de verb.·oblig. interpre- tatur Theoph.Inſtit. de diuiſ.ſtipul. quod iuαοτνές‿rAuado dooias& malropos proficiſcitur: non igitur nobile, ſed (vtidem ait)x⁶νop. b
Mera voluntas, nuda, ſoluta, libera, l. 75. D. de leg.-
Mera pœna l.. D. ſi quis ius dic. quæ rei perſecutionem non continet. Merum factum quod dationem mixtam non habet l. 98. S. mihi. D. deſolut.
Merum imperium quod in animaduerſione conſiſtit: non in dictione iuris,& à miſto ſeparaturl. 3. D. de iuriſdic.
Merum mixto opponitur l. 82. D. de condit.& demonſtra. Martialis
Cum peterem mixtum, vendidit ille merun.
Merum principium I. 12. D. de capti-
Mera æſtimatio l. 63. D. de iu. do.
Mera donatio l. 28. D. de pact. dot.
Mero iure munito, non debet tribui extraordinarium au
xilium, in l. in cauſſæ cognitione.z. D. de minor- lerum, antiquis ſolum ſignificabat: vnde meracũvinum, quod merum eſt, nulla aqua admiſta. Hinc etiam mera- cius bibere dicuntur, qui minus aquæ vino miſcent. Celſus medicus præcipit, hyeme meracius bibendum eſſe, æſtate di lut ius. Nunc merum, purum adpellamus. Mero iure, mera ſubtilitate, mera æquitate, mera item ac pura veritate, at que mera pœna, quomodo accipien da ſint, Bald. docet in l. etiam. D. de obſequ. pat. præſtã.
Meſonautam Hermolaus accipit, quaſi in media naui ob ſequentem. Alciatuùs putat dici aſcenſorem nauis, qui nauli nomine remis operatur. Quæ non ita multum di
ſtant. Nam VlIp. in l. 1.& l.vIt. D. naut. caupo-. ſtabul. di- cit eos, quos vulgò vabras, quaſi ex parte, nec omni- no nautas vocamus. Græcis adpellari adfeztaras, hoc eſt, remum pro naulo x vecturæ pretio ducentes: inter- prete D. Haloandro, iuris inſtauratore.
Meſsis à metendo: Aliàs pro tempore accipitur, quo fru- mentaſcinduntur, ſicut vindemia, protempore, quo colliguntur vuæ, vt in l.1. in princip.& l. Præſides. D. de feriis. Aliàs pro re, hoc eſt, pro ſegete ipſa iam matura, idque dupliciter: Aliquando ſolùm pro frugibus: non-
M E IT
nunquã verò laxius tam pro fruge, quàm pro vua. l. fru. us eſſe. õ. item ſi meſſes. D. ſolut. matrimo.
Meta, inferiorpars molæ. l. 8. D. de fund. inſtru. Metalli pœna olim invſu fuit apud Veteres Romanos
I.8. D. de pœnis. Paulus li.;. Sentent-tit. 17. Hanc ATar quinio Superbo excogiratam Eutropius li. 1. cap. 10.& Sudas in verb. 2saeε ſcribunt.
Metallum, pro vena perſcrutata, completum eſt, id eſt 7
quod non deficit inclinatione: ſed quæ metonymicè metalla dicuntur, carent plurali. vt aurum, argentum
& ſimilia. Lancil. lib. 7. Huius vocabuli adpellatione, vt Alberic. indicat, continentur lapidicinæ. l. 3.§. f.D. de rebus eorum, qui ſub tut. Tu verò Bartol. adi„qui do cet in l. in lege. D. de contrahend. empt. quid proprièla pidicina ſit. Porrò, quo Damnari in metallum, à Dam. nari in opus metalli ‚diſtet, Iuriſconſ.oſtendit in l.aut damnum. s. inter eos.& õ. ſequ. D. de pœn. iuncta glo
l. ſi mater. C. eod. in metallum autem damnari non 6 lùm dicebantur, qui in argenti ferrive fodinis opus ſa. cerent: ſed etiam qui alumen, vel cretam, velaliud ſub terra latens effoderent. I. aut damnum. D. de peœnis.
Metallum& Æsſunt nomina generalia mineras ſignifi. cantia. Et differunt metallum,& opus metalli. vndeil- le damnatur in metallum, qui ligatur cum ferro,&o- nere& labore grauatur, vt non liceat ei facilè abire. Sed ille damnatur in opus metallicum, qui ibidèm liberas
habet habenas,& aliis metallum fodiétibus miniſtrat.
& illius leuior eſt pœna: alterius autem grauior. de quo gloſſ. not.Inſtit. qui. mod. ius pa. po. ſol. in. Pœnæ feruus.
Metata in rub. C. de metatis& epid. hoſpitia, quæ ſupeme niéẽtibus militibus præſtita. Metatores. l.3. j. C. dead- uoc.diuerſ. iud.qui locum eligunt, Mareſchaurx derluxi Vegetio lib. 2. cap. 7.,
Metaxa l. 10. C. de muri leg. interpretatur Sudas, x5ees, ait, ebvos eyba a traa„iria, I& F ga Ngu 1A in AAu pacdin Atrouſa,, Ngu νε, νρανενι οσααάνμη&ν Metaxa dictam putat Iſi- dorus lib. z0. Etymol. c. 29. à circuitu filorum, aut quòd trans feratur anò& arlacedhſf.
Methodum, hoc eſt, iuſtum docendi ordinem, in omni- bus rebus feliciter tradendis, obſeruare oportet.
Methodum iuris Ciuilis varij tradidere. Ego à Methodo
Scæuolæ(cuius commeminit M. Cicero nde Orato.) di ſcedere non auſim. Principiò ius Ciuile diſtribuen- dum eſt in duo ſummaę enera, putà publicum,&priua- tum, quæ Vlpianus Doüfiwmas adpellauit: ad prius ge- nus retulit ſacra, ſacerdotes, magi ſtratus, ob idque iu riſdictiones& imperia, munera,&c. vt indicaui libr.3. med. luri ſpru d. ca.i. ad alterum referenda ſunt perſona rum iura, rerum dominia, eorum acquiſitiones, diui- ſiones& actiones, tum demum ad iudicia qui explican da ſint, docebit. Sic ius noſtrum Ciuile aliquando di- geremus Deo duce opt. maximo-. Sic& Nouellas confu ſaneas digerendas putem. b
Meticuloſus eſt, qui fruſtra aliquid timet. l. nec timorem §.1-D. de eo quod metus Aauf
M ꝗſoixon, coloni I. 4. C. de iur. fiſc. lib. 10.
Metreta, vaſis vinarij,& olearij genus l.5. D. de contra. emp. l. pen. D. loca.
Metretes menſuræ genus Agricol. lib. i. de menſuris.
Metrocomia l. 8. C. de exact. tribut. vicorum caput.
Metropolitanus, non àmenſura ciuitatum, vt falſd aſſeri tur z1. Diſtinct. ſed à matrice ciuitate nicupatur. Nam
en Pinois, pera ſcriptum, matricem ciuitatem ſigniſi cat· Dicũtur autem metropoles prouinciæ caput 1.41. 7. D. de offl. procoſ. l.vni. C. vt om. iud.vnde colonia de dućtæ ſunt, quarum qua ſi matres ſunt.
Metropolis&*‿ ⁊u eν seo ducitur A. Aug. lib. ſing. ad Mo deſtinum. prouinciæ matrem Theodoſius aJpellat l. vnic. c. de metropol. Beryto. libr. 12. adpellatur prouin ciæ caput I. 4.5. ingreſſus. b
Metropo

imetallan, aiſeng a
4
Ii qhus neullan 8
de merztis Kepid bi itidas perſtita. Metun 4.qui locum eligutt 1ap. ⁴ νμπ☚ασσαινσσ ,MdAe. Metul Lrymol.c. 19.Icinciti f 21lr. eſ, iiſtum docaadici citer tradendis,an 12 Cuwilis varij mautt s commeminitl aufm. incipiiu 1 ſumma gener ei anus polttiones 5 4 V 11. ſacerdotes, Lim peria, munet 1, 4.,1,44 iltemmfdc 5 m domiain; na 4 b emam
mes, tumdemumae. 1 8 Sic ius ooſtrun„
doce opt murim 4 ¹ 4113 1 4 dt u fmneh
aod metusc 1 . C.eiurlelde
1 5 „
12
— 5 1¹ .3 42
“ ö v v“ 8 ͤ 8“ à
M quo crura ſolebant armare milites infimæ conditio-
M EV
Metropolitanus, dicitur Archiepiſcopus, qui prouinciis præſunt, Primatibus ſubiiciuntur. Metuiri pro metui, ſcribitur in Pand. Florenti-. l. 26. S. pa-
ter. D.depigno.
Merus, eſt inttantis vel futuri periculi cauſſa mentis tre-
pidatio. l.i. D. quod met. cauſ.& tam actiuè, quàm paſsi uè ſumitur. Nam metus hoſtium rectè dicitur,& quum timent hoſtes,& cùm timentur. Eſt autem quintuplex.
Primus minarum, qui non parit actionem: quòd minæ
non incutiunt terrorem. Secundus facti, quando præ- uerſatur periculum ſalutis, vel cruciatus corporis:& 1s cadit inconſtantem virum. Tertius potentiæ, qui ſci- licet incutitur Aprincipe, magiſtratu, ſuperiore,&c.
fubditis. Quartus reuerentiæ, vt libertus habet erga patronum, ſ6ilius erga patrem, vxor erga maritum,&c. Quintus eſt perfidiæ, vt cùm aliquis promouetur ab a- lio, quia timet eius perfidiam. Zaſius in tit. Inſtitut. de act.s. quadrupli.
Metus cauſſa abeſſevidetur, qui iuſto timore mortis, vel
cruciatu corporis conterritus abeſt. Autor Vlp. l.z. D.
ex quibus cauſ.maior. Meum rectè nomino, in quo ius habeo, Sic ruſtici agrum quem colunt, ſuum ect dicunt. l. cùũm aliquis. C. de Iu- re deliberandi. 5 Meus ager accipitur, etſi in eo vſumfructum, vel partem alienauero. l.2. D. de conditionibus inſtitut. Meum rectè dicitur, quod commune mihi cum alio eſt. l. illud dubitationis. D. de rit. nuptia. l. ſerui electione. S. 1. D. de legat. 1.& ibi Bartol. interdũ refert inter meum &commune-. l. legatis vxori. D. de legat. ⁊. Meum eſſe, quod ex re mea ſupereſt, cuius vindicandi ius habeo, Celſus ait. l. ſolum. D. de rei vend. Meum id dicere poſſum, in quo mea vtilitas confiſtit. Vi de gloſſin l. prætor. D. de eden. 8 Meum quandoque demonſtrat, quandoque taxat, quan- doque conditionem facit. l. nuper. de leg. 3. 4
Meum,& Tuum, duo pronomina, ſiè medio tollerentur,
homines quietiſsimè viuerent, iuxta Senecam. Meum, Tuum, Suum, regulariter denotant non ſolùm di- rectum Antam feceram quaſi dominium. l. ſeruos autem ſuos. D. de legat. 3.l. Q. Mutius. S. argento. D. de aur.& arg.legat. b ie Meorum& tuorum adpellatione continentur actiones: uia& hæ in bonis ſuntl. 30. 6. 1. D. ad Trebell. l. 49. in fi. l.9¼. D.de verb. ſignifi. Mea veſtis relugeng 27.§. ſiquis addiderit. D. de aur.& arg. leg.
aeſt, quam in vſus meos habui l. Meum eſt, quod exre meaſupereſt, cuius vindicandi ius habeol. 49.D. de rei vindicat. Migrationem explicat A-Aug.lib. 4 C. 14 ·-Emendat. Migrare inquilini dicuntur, cùm, exacto locationis tem pore, cum rehus ſuis diſcedunt. D. de migrand. Milites vndeadpellentur docet l.1. D. de milit. teſta. Miles, ſipagano, id eſt, non militi conferatur, dignior exiſtimabitur: vt docuit Bart. in l. 1.9. nec caſtrenſe. de Coll. bon. quod& in doctoribus dicendum, qui& ipſi dignitatem largo modo habere dicuntur. cap. quanto. DeMagiſtrat. Propriè enim dignitates in iure noſtro ſunt, quæ clariſs imatus, equitatus, perfectiſsimatus gradibus continentur, de quibus copioſè diſſerit Al- ciatus. Milites autem olim qui dicerétur, declarat Spe culator intit. de Procur.§.1.& Accurſius in l. pen. D. ex
quibus cau. maio. Hodie verò, quanquam circa milita
remobſeruantiam, multa nobis è manibus fœdiſsimè elapſa ſint, conuenit tamen communiter inter Docto- res, etiam milites noſtros priui legia habere(quę rectè
placuit olim legi ſlatoribus condonare illis) non pau-
ca.l. ſcimus, in princi. C. de iur. deliber. ſi modò mili- tiam exerccant. 8
iles caligatus, à caliga, hoc eſt, tibiarum tegumento,
MI I. 30
nis. Tametſi pro Caligatis omne militum genus, àmi- litari caliga, multi accipi contendunt, vt docti ſs. Ale- xander Neapolitanus ſcribit li. 6. Caliga verò fuit cal- ceamentum militare, quod ferreis clauis multiplici- bus muniebatur. Milites, in l.obſeruare. D. de offic. Proconſul. imperitè pro viatoribus interpres accipit, qui æquè inſcitè illi milites iuſtitiæ ſunt. Nam luriſconſ.de militibus ſen- tit, qui prouinciam tuebantur. Vnde nomen traxerint, VIpian. docet, in l. i.de teſt. milit. Vide Liuium lib. 9. & Bartol. in l. 1.C.de dign. lib. 12z. Milites literati, dicuntur doctores& aduocati: tametſi ad eos militarepriuilegiũ de foro, nõ pertineat, quòd eis turpe ſit, ius in quoverſantur, ignorare. l. 2.§. Serui* autem Sulp. D. de orig, iur. eadem ratione neque militi bus eccleſiaſticis, hoc eſt, clericis, cõpetit: vt eſt com- munis& vera ſententia doctorum. Nam clerici non de- bent ignorare literas,& iura ſcripta, imò rudes& indo cti ad ordines nullo modo ſunt admittendi, vt Nouel. de ſanctiſs. Epi ſc. S. Clericos autem non aliter. c. fin. de ætat. qual.— Milites ij demum dicuntur, qui ſacramento rogati ada- ctique in numeros relati ſunt l. milites.§. miſsionum. &l. fin. D. de re milit. Sed huic videtur reclamarel. vni ca, in fi. D. de bon. poſſeſ. quę ex teſtam. milit. Sed hanc diivouανꝝ diluit, legumque capita conciliat B. Briſlo- nius lib. 2. Selectarum Antiq.
Militandi adpellatione lati ſsimè vtitur Iuſtinian. Nunc
etenim vocat militiam armatam, nnnc metaphoricàs cœleſtem, aliàs literariam. Sic militiam Scriniorum
vocat, in l. in ſacris ſcriniis. in fi. C. de prox. ſacr. ſcrin. lib. 12. eadem metaphora, militi am ſcholaſſicam adpel
lat, inl. hac lege. C. de priuileg. Schol. eodem lib.
Militares viæ, id eſt, publicæ, apud Paulum declarantur
in l. vlt. de locis& itiner. pub.
Militia vrbana, eſt eorum qui in foro verſantur. Cice- pro Murena: Seruius hic nobiſcum hanc vrbanã militiam reſpondendi, cauendi, ſcribendi, plenam ſtomachi, ac
ſolicitudinis, ſecutus eſt: Ius Ciuile didicit, vigilauit, laborauit, præſtò multis fuit.
Militiæ generatria, videlicet, ſacramentum, coniuratio nem,& euocationem, Seruius in octauo Fneidos de- clarat.& Bud. in ann. ad 1.1. depoſiti.
Militia armata ad differentiam palatinæ l. 6. 8. D. de re
iudica. l.i. C. de iur.& fact. igno. b
Militare ius Iſidorolib.. ca. 7. belli inferendi ſollenni- tas, fœderis faciendi nexus.
Militare delictum, quod quis vt miles admittit I. 6. D. de iniuſto rupt.& alibi ſæpe,& in ſegibus militaribus, quas Iuſtinianus Græcè edidit, qui libellus etiamnum extat.
Militariter, id eſt, militari modo l. 4.5§. qui poſt. D. dæ re milit. Et
Militariter armatum dixit Tacitus lib. 1. Annal.
Militiæ caſum vide in Nouell. ſ3.& ibi lulianum patri- tium in Epitome quod heredes capiunt, mortuo mili- te. Vide lacob. Cuiacium Anteceſſorem l.z. D. de mi-
noribus. d
Miliarienſes, nũmorum genus, qui militibus erogari ſo- lebant. I. fi.. de palat ſac. larg. 1
Miliarium vrois, columna aurea in capite Romani fori ſtatuta(ex Plinio lib.3. cap. 6.)in quam omnes viæ lu- liæ terminabantur. vide Anton. Auguſt. lib. 4. cap. 7. E- mendat. 1e
Miliarium vas argenteum ad coquẽdum, in l. cùm aurum
& argentum. S. ſi cui eſcarium. D. de aur.& argent. Iure- conſ.ait: Certè ſi cacabos argent eos habebat, vel mi- liarium argenteum. Bayfius annotat. Quod hic Pompo nius miliarium vocat, Paulus in l. cùm de lanionis. æ- neum adpellat, quod ſupra focum pendet, in quo aqua ad potandum calefit: quo in loco, ipſe putat legẽèdum,
r 1)

4
M I N Abenum: idque auctoritate Horatij comprobat. vt& quòd miliarium ſit vas ad parandum aquæ calidæ po- tum, ex Athenæo lib. z. docet- Haloander in iam citata l. pro æneo, ahenum legit. ienne Milliariũ vel milliare, à mille pa(sibus, dicitur ſpacium
itineris: quod Füis lapidibus diſtingui ſolet, Khe di-
cimus ad vigeſimum lapidem, hoc eſt, ad vigeſimum milli are. l. 154D. de verb- ſig. Mimi ſunt ioculatores, vel dominorũ ſeruitores ſeipſos inuitantes, iuxta illud: Muſca, Canes, Mimi ſum adconuinia primi, Non inuitati vemunt prandere parati. 8 De quibus dicit Ludo-de KRoma: Si tales dueunt ani- malia fera(prout communiter fit)videlicet, leones, vr ſos, ſimias&c.& ab his aliquis occiditur, puniri de- bent pœna ducentorum ſolidorum. text. eſt ſingularis in I. qui vulgo. D de fÆdil. edict. iunctis legibus præce dentibus,&non debetur ei pœna mortis. Quamuis enim qui occaſionem mortis dat, occidiſſe videatur: tamen hoc eſt propter tacitum conſenſum cluium, qui illos cum Selrbalehus ciuitatem intrare,& in ea mane- repermiſerunt. 3 Minæ, id eſt, comminationes,& metus incuſsiones per verba) aut ſigna, non rard iuſtum metum faciunt. De quo vide Bartol. in l. 1. 5. quæ onerandæ. in fin. quar. rer. adt. non dat. V Minera. Hæc maiore conſenſu, ſine communi, vt aiunt, o pinione interpretum, i nregalibus, terræque fructibus numeratur. c. j. in verbo, Argentariæ. in vſib. Feud. l. di- uortio. s. ſi via. Solut. matrim. l. 3.5. fi. cum ſeq. de rebus eorum, qui ſub tut. non alien.
Miniculator vel minicularius Corporiſta vulgò eſt, qui capitales literas ſcriptis libris minio aut rubrica præ- ponit miniõque inficit VIpia. de operis liber. l.vt iuriſ iurandi. Si forte, inquit, librarius, vel miniculator,
vel calculator,&c.& vide l.3. C. Th. de indulg. debit.
Minima cauſſa, quæ duùm aureorum tantũm eſt, quæve iu
diciales ſumptus ferre non poteſt. l.. D. de dolo. 2. q. 7. Anteriorum. s. illud. Sed& quæ decem libras auri nõ excedit, hoc nomine venit. de qua in nouiſsimis iuri- bus tractatur, quæ etiam duos aureos non excedit Al- berico.& vide Specul. tit. de dolo. S.r.
Miniſter nudus, merus executor eſt, vt Barto. docet inl. ſi quis Titio- de leg. z. Quamuis Iuriſcõſ. ſimpliciter mi niſtrum legatariò oppoſuiſſe videtur. Quod minimè interpres animaduertit, quive ſecuti ſunt eum. Vnde eis cùçm hic, tum alibi, tot ſunt anxiè quæſitæ diſtin- ctiones, atque ſubdiſtinctiones.
Miniſteria pro ipſis miniſtris l. 7. D. de offic. Procoſ.& ſæ peapud Pertullianum. M. 4
Minores& pupilli damno adfecti, duplex habent reme-
dium: videlicet, vt aut reſtitutionem petant, aut cura- tores, tutoréſque negligentiæ accuſent. Nouel. de hæ- redi& Falcid.§.pupillis ſanè. Conſti. r. iii
Minor magiſtrats quis dicatur, videl. nec magiſtratibus.
D. de iniur.& vide ſuprà Magiſtratus.
Minores ſummæ pecuniarum quæ ſint, docet Iuriſconſ. in l. i. C. de defenſoribus ciuitat. Quo loco Solidi, pro aureis non aliter accipiuntur, quàmin§. vlt. Inſtitu. de pœn. teme. litig. alio modo intelligendus eſt Solidus inl. ſilibertus. D.de in ius vocanm.
Minturnenſes- Ariſto. apud Vlpian. D. ſi ſeru. vindic. di-
cit eum qui tabernam caſeariam à Minturnẽéſibus con duxit, ad ſuperiora prohiberi poſſe fumum immittere. Minturnæ oppidum in Campania, habens propinquas paludes, in quibus Marius delituit, fugiens perſecutio nem Syllæ. nunc Taietum caſtellum eſſe dicunt.
Minuere, pro commutare dicitur: ſunt enim gradus qui- dam commutandi ſtatum, per quos aliquid de condi-
tione hominis minuitur: Inſtit. de cap. deminut.
Minus, vim comparatiui non ſemper retinet: vnde quod
MIIT
non recepi, rectè dixero minus recepiſſe:& minus tri- buere videtur, qui nihil tribuit- l. illud s. 1. D. de tribut. minus poſitiuo adiunctum„contrariæ ſignificationis cõparatiuum demonſtrat:vt, minus ſlultus, id eſt, pru- dentior.
Minus malum, quod iniquitatis minimum habet, ac inra tione boni cômputatur, intelligimus. Vide Salomo.
in l. Gallus. 1
Minus tria fignificare ait The. Hermopolites l.rsο. D. de verb ſign. 0 Bιας, d us jeAS:, ro νσέν ελμoοσm⁷.
Minuta alimenta VIpian. interpretatureſſe decem aureo. rum annuorum in l.3. 5. quamuis. Si cui plus quàm per
leg. Falcid.
Minutatim, id eſt, per minutas partes non ſunt alimenta legata præſtanda.l. 3. D. de alim.& cib. leg. cum ſimil.
Mirabilem partum Imp. adpellat, qui à maiore quinqua- ginta annorum editur. l. ſi maior. C. de leg. her.
Mittẽdarij in I. 3.7.&&. C. de palat. ſacr. largit.& apud Caſ
ſiodorũ lib.ir. Varia. dicebantur, qui uſſ Comitum in prouincias mittebantur.
Mitti ad iudicem I. 8. I. 9. D. de lib. cauſ. l. z. D. de quib re. ad eun. iudi.
Mitti ad arbitrium 1.1. 5. cum dicitur. D. ſi cui plus.
Mitti ad actionem I. 26. D. de ædil. edict.& remitti. ad in-
terdictum. l.1.§. ſed fi. D. vti poſ.& remitti ad ius ordi- narium I. 1.§. 1. D. ſi mul. vent. no.
Mittere in poſſeſsionem, eſt poſſeſſorẽ facere, aut in poſ- ſeſsionem ducere, vt rem cuſtodiat. Verbi gratia, con. tendiſti mecum, fundum Caſtellamum eſſe tuum,& pro baſti. Iudex per executorem mittit te in poſſeſsionem
id eſt, facit te poſſeſſorẽ Item, volui agere cum Titio, qui citatus noluit venire ad iudicium: ſudex me matre re debet in poſſeſsionem fundi, quem petebam, nonvt poſs ideam, ſed vt cuſtodiam rem,& maneam in fundo vt ipſe Titius tandem tædioaffectus veniat,& litem ſi ſcipiat, donec probaueroillam rem eſſe meã. Vide glo. fin. in c. contingit. de do.& contu. quod operatur miſ- ſio in poſſeſsionem in actione reali& perſonali ex pri- mo& ſecundo decreto. Et nota quòd Prætor miſs io- nem in poſſeſsionem ex ſecundo decreto ſibi ſpeciali- ter reſeruauit,& ſic legatis aut ſubdelegatis nõ eſt con ceſſum dare vel confirmare miſsionem in poſſeſsionè, vt no.in gl.fi.c.quod tranſlationẽ. de off. deleg. de hac materia vide in c. quoniã frequenter. vt lit. non conteſt. circa medium. vel poſt.& lo. in c. contingit. præalleg. vide titul. D. quib. ex cauſ. in poſieatur. 4 e
Mittere in poſſefsionem nomine ventris, eſt mittere in poſſeſ sionem nomine eius, quiteſt inventre, vt eum mu lierprægnans mittitur in poſſeſs ionem nomine fllijvel filiæ heredis, quem vel quam habet in vtero ex marito præmortuo. Et nota, Ad hoc, quòd iudex actorem mit- tat in poſſeſsionem, vel bona vendat, vel eum ſoluat, re qui runtur quatuor neceſſaria: Primò, quòd citet reum
b abſentem trina citatione, vel vna peremptoria ad do- mum. Si non reperitur, citentur amici vel affines gene- rali interdicto. Et ſi non comparet ali quis procurator vel def, enſor, ex primo decreto, feu mandatò, mittitur actor in poſſeſsionem caufſa rei ſeruandæ, quæ miſsio non tribuit ius, ſed ſolùm detentionem, vt reus tædio affectu s veniat reſponſurus. Quare dicitur poſſeſsio tæ dialis ex primo decreto. Secundò requiritur congruum
tempus inter primam& ſecũdam miſsionem, quod eſt arbitr arium, poſtquam in iurè nom inuenitur determi- natum, vel annale&c. Tertiô, quòdabſens malitioſe noluit comparere,& animo fraudandi creditores. Se- cus ſimaliti oſètantùm, videlicet propter maleficium aliquod, non tamen animo fraudãdi. Quartò, quòd cõ ſtet de debito legitimè per veras& plures ꝓbationes. Nec ſufficit iuramentũ calumniæ, cũ agitur de magno 3Pr xiudicio rei abſentis„quibus omnibus habitis, mit- titur actor in poſſeſs ionem verd ex ſecundo deereto. Et ſic miſſus

1 6.D. mipofam t D. Amuk rent.-. ionem, eſt pafnin ere, r rem cuſtoün! m, ſan Am(altelknr
1 Aecun Nem mittitte 8
poſſeſſorè.ltem, hi: bir renire adiudicht feſtionem func gern Incuflodhamren: dandem tadioaffechs probaueroi Ihmrenck 3 axit. d 2 do.& contu.r 0 nem in actione euii drcrcto. Etnotad. h agem ex ſecundo cerſ d Lbec legatis aat ſd d ontirmure miſiort tt auod rranſlatiook. ⁸ 6 quonil freqvecttr n celpoſt& gloinccd 2. b.er cauſanoſenn 1 onem nomiae w 1. mine eias,Gieti
ttitur in poſeſsio,
quem vel quum de
nota, Ad doc, ꝓoi 2
— ——
MIS
ſic miſſus in poſſeſsionem, habebit omne ius dominij vel quaſi, quod habuit reus: imò reus poſtea nõ eſt au- diendus, niſi non fuiſſet per cõtumaciam abſens, vt in cap. Conſultati onibus. de offic. deleg. cuius eſt hæc ma teria-& ibi glo. bona. b.
Miſerabilium perſonarum nomine, etiamſi opulenti ſint propterfortunæ iniuriam, veniunt perpetuo morbo de tenti, ſenes, valetudinari j, furioſi, mente capti, viduæ, pupilli, orphani,& quæ perſonæ his debent cenſeri ſi- miles: quod relinquitur arbitrio iudicis. ex ſententia Barto.inl. J.C. Quan. Imp. int. pupill.& vid. c. ex tenor. De for. comp. Ægroti autem, quorum hic fit mẽtio, ac- cipiũtur, qui morbo graui ſunt adfecti, propter quem cuilibet rei agendæ ſunt impares. l. z. 5.ſi quis in iudi- cio. D. ſi quis caut. l. morbus.de verb. ſig.
Miſsi qui ſunt ad gratulandum principi, reipubli. cauſſa abe dicuntur, teſte Paulo in l. qui mittuntur. D. ex
uib. cauſ. maio.
Miffos pro vocatis in l.vlti. D. de muner. Accurſ. intelle- xit, cùàm Bud. teſte, ſignificet tranſmiſſos& præteritos.
Miſsilia, quæ invulgus jactantur à magiſtratibus, princi pibùſve ludos edétibus. l. 9. S. pe. D. de acq. re. do. l. 8. D.
de contra. empt. S. pe. Inſtit. de re. diuiſ.
Miſsibilia Iuſtin. in Nouell. de armis quæ manu mittun- tur,& procul iaciuntur. Sic apud Vegetium legendum variis locis. 8
Miſsionum tria ſunt genera. Honeſta l.ſ. C. deteſt. milit.
cauſſaria. l. cauſſaria. C. de re milit. Ignominioſa I. 2. D. de infamib.. Miſsionis, pro dimiſsione, in iure noſtro multa ſunt gene ra. Eſt enim honeſta, quæ meritis ſtipendiis ab Impera tore indulgetur. Eſt cauſſaria, quæ propter valetudi- nem à laboribus militiæ ſoluit. vnde Cauſſarij milites. Eſt ignominioſa, cùm quis propter deli ctum ſacramẽ to ſoluitur. Eſt cùm quis euitandorum munerum cauſ⸗- ſa militiam ſubiiſſet. auctores VIpian. in l. 2. de his qui not. infam.& Martianus in l.milites. S. miſsionum. de re milit. b Mixtum imperium, vide ſup. Imperium. b b Mixtæ actiones, quæ tam in rem ‚quàm in perſonam ſunt
5. quædam. Inſt. de act. Item quæ partim rem partim pœ
nam perſequuntur- S. ſequens. Inſt. eo. Mixta interdicta quæ& prohibitoria& exhibi toria 1. 1. D. de interd. b Mixta conditio, quæ in dando& faciendo conſiſtit. Mixtura l. 82. D. de cond.& demon. l.0. D. de vſucap.
Miobaiſus, qui quid conductum habet l. 49. D. loca.
Mitra, muliebre capitis tegumentum. vide Vlpianum 1. 23.§. 1.& I. 25.S. 4. D. deau.& arg. leg. Mobiles res quandoque à ſe mouentibus ſeparãtur. l.1. D. de ædil. edict. l.pe. C. de iu. dot. quandoque hæc differen tia confunditur. l. 2. D. de ſupell. leg. Mobilium adpella tione etiam animalia continentur l. 1. D. de re vend. l.z. 5. Nerua. D. de acq. poſſeſ- Mobilia, licet paſsiuam ſignificationem reſpiciant, ſicut mouentia actiuam, tamenpro eodem accipiuntur, niſi aliter de mente conſtet: l. mouentium. de ver. ſig. Celſus in l. ſi chorus. de leg.3. ait, his verbis, Quæ ibi mobilia mea erunt, do, lego: numos ibi repoſitos, vt mutui da- rentur, non eſſe legatos. At Proculus ait eos, quos præ- ſidij cauſſa repoſitos haberet, legato contineri:& ſæpe audiuiſſe ruſticos ſenes ita dicentes, pecuniam ſine pe culio fragilem eſſe: peculium adpellantes, quod præſi- dij cauſſa ſeponeretur. Mobilium adpellatione an continerentur reditus annui, Aàme queæſiit quidam cauſſarum patronus, cùm eſſem a- pud Marchiam, ex qua ortus ſum. Cui reſpondi annuos reditus inter immobilia Aà iure cenſeri. indicaui illi pro hoc textum in cap. exiui de paradiſo. S. cùmque an- nui reditus. de verb. ſign. in Clemen. quod confirmaui etiam ex l. iubemus la ſeconde ibi, annonis. C. de ſacro-
M O D 131 ſanc. eccleſ.&. nos igitur.verſic. neque ciuilem in Au- then. de non alienand. Nam cum quidam Auguſtobu- conias conciuis meus bona ſua mobilia cuidam legaſ- ſet, an annui reditus ad eum pertinerent quærebatur. & per illos textus dixi non pertinere: atque ita de iure reſpondi anno 1§6o. Kalend. Auguſt.
Mvvsup, qui matrimonio coniunctus eſt I.. D. de excuſa.
tuto. 4 3
Moderamen inculpatæ tutelæ l.1. C.vndevi. vt vulgò dici tur, tunc fieri intelligitur, quando aliter ſe quis defen- dere, aut peri culum rerum ſuarum effugere nonpoteſt. rdefenſio vſqueadeò permiſſa eſt, vt is qui vim in-
ferre non verctur, etiam impunè occidi poterit, ſi nul- la alia ratione fugæ ſit locus.
Moderata caſtigatio, hoc eſt, correctio, emendatio, extra ſæuit iam, conceſſa eſt patrifamilias. l. reſpiciendum. §. furta. DO. de pœnis. Docenti leuis caſtigatio permitti tur. l. ſed& ſt quemcunque:. in fin.&l. ſeq. D. ad Legem
Aquil. Adde. l.; C. de Patr. poteſt. l. cum oportet. S. non autem. C. de bon. quæ liber. l.1. C. de emendat. propinꝗq. Modica coërcitio leuis caſtigatio l. fi. D. de offic. eius cui manda. veluti fuſtium admonitio.
Moderata tutela. Qui vim auertit moderata tutela, non admittit iniuriam: quoniam vim vi repellere iure licet. vulgat. ll.vt vim. D. de iuſt.& iur.& ſciẽdum. s. qui cum aliter. D. ad I. Aquil.
Moderator, prouinciæ rector, quem Greci aομκο vocant
de quo in C.& vide Nouell. 28.& 102.
Modiatio inl. ſuper naufragiorum. 11. C. de naufrag.& a-
d pud Caſsiodo. lib. 4. Variarum. Cuiacius modium fru-
menti interpretatur. Ant. Auguſtinus lib. z. Emend. ca. vltimo frumenti penſitat ionem interpretatur. quod I. Cuiacius in d. l. ſuper. repræhendit. Cuiacij interpreta- tionem probat Simon Schardius in adnotat. ad leges Nauales. Modum pro modiatione poſuit Il. f. 0. de anno. Ciuil. Modiatio tritici, menſuram ſignificat l. cum non frumen tum. C. de vſur.& l. emptionem. C. de rerum permut. Modica ſumma in iure, quandocũque duo aurei accipiun tur. l. idem. D. de dolo. Quandoque quarta pars eius de quo agitur. l. ſi quis in ſuo. i. D. de inoffic. teſt. quando- ſue quod intra ſextam eſt. l. ſocietatem. s. arbitrorum. pro ſocio. Quandoque quod minus centum aureis eſt. Quandoque quod 10. libras non excedit. l. ſed& ſi. S.I.de iudic. b Modicam ſummam item accipimus, quam ex qualitate perſonarum ius dicentis religio coeltumt dNaln& pau peri viro maximum erit, quod locupleti& aſsiduo mo dicum. l. legitimos. D. de legit. tut. vide Bartol. in l. ſed & ſi ſuſceperit.§. i. in fi. D. de iud. Modicum tempus quandoque 10. dierum l. promiſſor. D. de conſti. pecu. quandoque xxx. l.. 5. hocinterdicto. D. de itin. act. pr. quandoque quatuor menſium l. ſi debito ri. D. de iudic. quãdoque trium, aut quinque dierũ l.&ſi plures. D. ſi quis cauti. Anandchüe quinquennium l.i. D. deſepar. quandoque duorum menſium l. ſancimus. C. de fideiuſ.quandoque trium 1l. de operis. C. de oper. pranar Nrandoaue relinquitur arbitrio iudicis l. abho- ſtibus.. ſed quod ſimpliciter. D. ex quib. cauſ. maio. Modius, denominari videtur à modo, quod inter cetera non rarò menſuram ſignitficat. Inde moduli vocantur illæ parti culæ, ad quas opus totum dimetiuntur archi- tecti. Paulus in l. non ſolum. de oper. nou. nunc. ſed vt probari poſsit, quid poſtea ædificatum ſit, modulos ſu- mere debet is, qui nunciat. Moduli aquarij, vt Budæus indicat, à principib' impetra- bãtur, quibus priuatis licebat aquam publicam in pri- uata loca ducere è caſtellis aquæ ductuuũ: citãtque Vl- pia. in l. damni infecti. 2. D. de dam. infec. vnde apparet, eum probare lectionem priorem, quam nec Haloander mutauit.vide Vitru. li.j. c.z. Frontin. li. de aquę ductib r iij

MO L.
Moduli l. 8.§. penulti. de no. oper.& l.z0.§. 1. D. de damn. infect. admetiendi operis. cauſſa inſtitutæ menſuræ, ex Vitruuio lib. 1. cap. z..
Modus, aliès certam menſuram,& ſpacium agri ſigni- ſicat·vt in Titulo, Simenſ. falſ.mod. dixe.
Modus alids denotat formam quandam certa ratione de- terminatam. Vt modus legati: modus vſurarum: mo- dus manumittendi. l. demonſtratio. s. fin. D. de condit. & demonſtra. l.1.& 2. C. de iis, quæ ſub mo.l. placuit. D. de vſur.& S. cũ ergò. Inſtitu. quibus ex cauſis manumit. non lic.& hac ſignificatione modus propriè eſt rario,
uæ iubet, Ne quid nimis. Item, Feſtina lentè.
Modus olei,& aquæ I.2.de action. empti. l.. D. de aqua
uotid.
Modus lege Falcidia conſtitutus legatis I. 1. 1. 81. D. ad leg. Falci.& vide Paul. in libris recep. Sent.
Molæ multiplices ſunt, puta Manuarie ſeu manuales, que manu verfantur, Trufſatiles, iumentariæ, aſinariæ,& a- quariæ. Jabolen. de fund. inſtru. l. dolia. Molas, inquit, manuarias ſupellectilis, iumentarias autem inſtrumẽ-
ti eſſe, Offilius ait. Molas aquarias, hoc eſt, aqua verſa tiles, ante luſtiniani tempora fuiſſe, nondum legi. Is enimin Titulo de Aquæduct. l. decernimus. molę aqua riæ meminit. Quod molis caret, non eſt molendinum, Baldus ait in c. i. S. ſi quid. de Cont. inter dom.& vaſal. de inueſt. De molis, Cato ca. 11. Rei KRuſtic.
Molæ ſuperior pars, Catillus, inferior, meta dicitur l. 18. §. idem conſultus. D. de fund. inſtruc.
Moles in mare, vel in flumen proiectæl. 1. D. de impenſ.
in reb. dotalib. l. ĩ2.S. ante. D. de actio. emp. Vellius Pa tercul. lib. 2. hoc memorat.
Molem ſingulari numero dixit Vlpianus l.1. s. aduerſius. D. ne quid in loc.public.
Moles, dicuntur etiam ſtructuræ, quæ ſiunt ad arcendum fluctus. Vlpian. in l.I. de impenſ.in re. dot. fact. inter ne ceſſarias impẽſas eſſe, Labeo ait, moles in mare, vel flu men proiectas.
Moleſtus, qui alicui grauis eſt, nec ſinit eum quieſcere. in Authen. de fideiuſſo. in princip. Porrò quæ moleſta ſunt, rectè per pactum excipiuntur. l. ſi quis ſub hoc. D. de contrah.empt.
Moliri, propriè eſſe volunt, quid cum difficultate cona-
ri, operari, vel facere. ſiue ingenio, ſiue corpore. Ma- cer tamen in l. Diuus. D. de off.præſi. pro perpetrare v- ſurpaſſe videtur. Item, moliri, eſt moles ad ædificium aliquod coaptare. Vlpia. l. i. de nou. oper. nunc. qui for tè in publico, vel in priuato quid molitur. Inde moli- tio, ipſe apparatus ædificandi, vt infrà eo. tit. l. ſtipula- tio. Molitio, inquit, non impeditur. Demoliri verò, di- ruere:& Demolitio, Dirutio, oppoſita ſunt.
Momenta pro horis,& temporum articulis inl. 3.5§. mino- rem. D.de mino. l.6. D. de vſucap.
Momẽtum Aniano,& Iſidoro interpretibus cęlerem poſ- ſeſsionis reformationem ſignificat, quæ vi deiecto re ſtituitur l. i. C. ſi de mo. poſſeſ. Et
Momentaria poſſeſsio, I. 1. C. ſi per vim. quæ deiecto ſta- tim reddenda eſt.
Momentariæ poſſeſsionis interdictum pro interdicto vn de vi l. fin. C. qui legit.perſo. l.8. C.vnde vi.
Monachi qui ſunt, vide in titu. extra de ſtatu monach.& Hoſtienfem in Summa.
Monachorũinitia vndeſumpta fuerint, docet B. Hierony mus in vita Pauli Heremitę Gaium autem, ad quem B. loannes Euangeliſta epiſtolam ſcripſit, quæextat in Nouo teſtamento, monachum fuiſſe refert B. Diony- ſius Areopagita.
Moraxâν Monacheon monachorum conuentus. l. 13. C. de ſac.ſanct. eccleſ.
Monarchia eſt principatus vnius, adminiſtrantis Rem- publicam advtilitatem communem. Hac politia vſi ſunt KRomani primo& poſtremo tempore. Inde factæ
M O N
ſunt conſtitutiones, decreta, ſeu placita principum
quæ ſunt in C.& in lib. Nouel. Hæc politia cùm de Lhe rat, hoc eſt, cum ad propriamvtilitatem tendit, nihil- que adminiſtrans quærit aliud, quã ſuis adtectibus de- ſeruire, tunc conuertitur in tyrannidem, non tam re- gni quàm Kegisvitio, vt dixit Cicero: Tales aliquan- do Deus orbi dedit, vt interim re ipſa agnoſcerentur boni principes. Quid enim animaduertiſſent Roma- ni,& quid poſleritas recordaretur, Octauium Au u. ſtum fuiſſe optimum moderatorem:niſi Neronem quo que peſs imum experti fuiſſent?
Moncas,& inducas, an his verbis datur poteſtas cogendi c. ſi pauper. de præben. Specul. de reſcrip. præſent. 5. ra- tione formæ.
Moroεus, condictio l. 13.§. item Iulianus. D. de iureiur. di citur, quę ex eo dũtaxat latere conſiſtit, quo quaſi cũ ſu ris herede agitur l. fi. D. ad§ C. Treb.
Movuuteloh, Nouel. 105. quid ſit, diſces ex proceſsionibus de quibus ibi,& ex Suida.
Moneta(vt C. Harmenopulus lib. 5. titu. 13. definit) as Ta] 10&ꝙρφα‿ετνορ c νεαο, 3 B/⁴ ειονρ εά⁷ dpoT 19. 2S uaxapdi[eſa]h.& vide Suidam.
Moneta vſualis cap. 2. de maledic. Galli vocant monetam
currentem,
Monetarij, qui in moneta publica operantur l. 6.§.. D. a3 le. Iul. pecul. l.2. C. quib. ex cauſ. ſer. pro præmio lib. l.. C. de digni- libr. 12.& apud Vopiſcum in Aurel. Sudas Morilapio, ait, o ³εε‿ το vοεμμιισασ τέ αυ.
Monetales triumuiri dicti ſunt, æris„argenti, atqueau- ri conflatores, vt ait Pompon. in I. z. de orig. iur. Obſer uatu dignum eſt, quòd Zaſ. hæc Pomponij verba expla- nans, indicat, cur æs pro auro dari non erat inſuctum vt intelligas. l. quid tamen. D. de contrahend. emptio. & I. ſi id quod aurũ. De verborum obligat. cũ ſimilibus.
Monitores, qui ad opera ruſtica vrgebant,& operi inſta- bant, ceſſatoreſq́ue increpabant I. S. D. de fund. inſtru.
Paul. lib. z. Senten. t it. 6.
Monitores in Scena Feſto qui actoribus ſuggerebãt quæ dicturi eſſent, ex M. Cicerone in Diuinat. 5
Monitio fit ante commiſſum,& eſt neceſſaria, apud iuri- ſcoſ.in l. 1,S. magiſtratibus. D. de magiſt. conuen. ob- iurgatio verò poſt turpe factum. Cicero in de Amici- tia: Primùm vt monitio acerbitate, deinde vt obiurga-
tio contumelia careat. Monitionis à iudice factr effi- caciam Barto. oſtendit. in I.i. Auth. ceſſante. C. quomo. & quand. iud. hanc vocem pro ſententia poni volũt, ad fi.l. quoties. C. de dignit. Iib. 12.
Monocunta. Expunge apud Alberic.& epone Monazon- ton. Extat vox apud Impp. in l. quidam ignauiæ. C. de Decurion-libr. 10. Significat autem ſolitariè viuentes. Alciato Monazonij vocahulum magis placet, quod& interpretatur locum in eremo, in quo monachi congre gantur.
Monomachiæ item hoc genus ſanguinolẽtum omni mo do canonica ſanctio Vetat- c. monomachiam. z. q. 4. v- bi in fine dicitur, quòd hanc ſectantes„Deum ſolum- modò tentare videantur.& in c. 1. extr. de Purg.aliqua-
tenus duella tolerari non debere, diffinitur.
Monomachiæ meminit Nicola* Papa in c. monomachi?.
2. J. 4·quam in lege non adſumendamſuadet. Movoutνꝙ victus dicitur, qui cum ſolus egiſſet, cauſſa ce- cidit. Apud Rhetoras(vt Ch. Fortunatianus ait libro 1. Monomeres dicitur, cum ex prima parte tantũ con- ſtat cõtrouerſia, nec quicquam ex ſecunda adferri po- teſt. Heſychius Louen Miulen ovoxee definit, quòd alte- ra parte iudicium fiat. Conſtantinus etiam lib. i. Epito. tit: 6. 1⁴νοκννσακνεεαέε At.Xαν T v„⁹ iaeν vgas, cum ex vna tantum Dane ucklumur. De.αυνακαεσνσ vi cto loquitur J. fi. D. ad Monopoliorum negotiationẽ naturæ cõtrariam& dam- nandã eſſe, optimi legiſlatores probarunt, quòd ſerun um

Rat f 1
2 xr pro auro dunnn quid tamen. D. deconi 1urü. De verborum ebl qpera ruſtica Vrgeder ac increpadantl.. Genfit. 6.
enu Feſto qui actoeiden cr M. Cicerone in Dii ommiſſum,& cſtnccc giſtratibus. D. em K ce factum. lies nonitio acerbitate dh careat„NMonitionisli dendät. in l.tf. Authce ac vocem proſcateul le dignit-libens-
age apud Alberic..
wud lmp in l.qwidit 7 „0.Signtheat nutemig
n) ocabolum ml 7
cum in creno,inseſ
hoc geaus ſunguisſ u
M O R dum naturã ſemper conati ſunt, vt eſſet facilis rerum communicatio. Eſt enim Monopolium(quod æns † ⁶νειεπιʒοε⁴ỹ εεαducitur) quãdo penes vnũ eſt véden- di poteſtas, hoc eſt, cũ vnus, vel(vt fieri ſolet) cũ pau- cis ſecũ admiſsis, exercet ac emit ali quod mercaturæ genus, vt ſolus pro arbitrio pretium ſtatuat& vendat. Is enim augens pretia rerum, ſuæ deſeruit auaritiæ, ac aliis nocet omnibus:tollit verum permutationis,& ſuccedéẽtis cõtractꝰ emptionis& véditionis vſum. Id- circorectè prohibẽtur monopolia, in tit. C. de monop. Erat& monopolium penſionis genus apud Caſsiodo- rum lib. z. Qui ita commercium negotiationis, quate- nus nec monopoli)j, nec ſiliquatici, nec aurariæ ali- quid penſionis impendat.“ Mordꝑeriop, eremus, locus vbi monachi congregantur- Mons ſacer. inl. 2. D. de orig. iu. via Triburtina vltra Anie nem: dictus ſacer, quòd Ioui conſecratus eſſet.
Monſtrare, probare l. actor. C. de probat. 4 Monſtrum, eſt ali quid præter naturam editum, aut pro-
creatum. apud lIuſtinianum, vt Cantiuncula venuſtè ex plicat, Inſtitu. de adopt.s · minorem natu. inſtar mon- ſtri eſſe cẽſuit, qui natu maiores à minoribus adoptan- tur: quum adoptio naturam imitari debeat. Monſtroſipartus qui ſint, in Romuli lege diſces ex l. quę ret. D.de verb.ſig.& l.z. C. de poſtu. her.& G. Bened. rep. c. Rainutius parte. 3. verb. qui cum ad. nu. 20. 21.&c. de teſtament. 6 Monumentum, vt l. z2. S.prætor.& l. 42. D. de relig- genera- liter eſt res memoriæ cauſſa prodita. in qua ſi corpus, vel reliquiæ inferantur, fiet ſepulchrum: ſivero nihil, erit monumentum memoriæ cauſſa factum, quod uevãæ giop adpellatur. Poteſt ergo monumentum purum eſſe. probatur l..S. conceſſam. D. de do. int. vir. l. 6. in fi. D. de relig.& vide Feſt. lib.. b
b Mora, id eſt, dilatio non habet peri culum. j. ſi debitori. D.
de iud. mora etiam dolus nominatur ab interpretibus meritò quia eſt ceſſatio, fruſtratio,& improba dilatio.
Vide Iaſon.inl.ſi verò. D.qui ſatiſdar. côg.& vt mora
rei nocet fideiuſſori. l. mora. D. de verb. oblig.& d. l.de vſur.S. fi. ita difficultati cedit, ac ꝗdẽ magnę,& quefe- rè caſui fortuito ęquiparet᷑.l.nõ dubiũ.in fi. D. de leg. 3. Mora abuſiua quæ ſit, tradunt doctores inl. minorum. C. in quib. cauſ. Porrò quomodo mora debitoris& credi toris, emptoris item& venditoris conſideretur, tradit Zaſius in l.vnum. D.ſi cert.pet. Mora, temporis dilatio, tarditas item at que procraſtina- tio. De ea, eiũſque efficacia copioſe ſcribit Barto. in l. mox citanda. Hæc nullis certis finibus concludi po- teſt, vt eſt elegans tex. in l. mora. D. de vſur. Mora dupliciter fit, ex re, ex perſona. Ex re, ſiue interpel- latione, ſolo tempore l.ſ. D.de mino. l. 26. S. adparet. D de fideicõ. lib. Ex perſona quando opportuno loco&
tempore debitor interpellatus nõ dat, neque cuiq́; ſol-
uit I.32D. de vſur. Paul. lib. 3. Sent. tit. fi. 4 Moram feciſſevidetur, qui litigare maluit, quàm reſtitu- erel. 82.·in fi. D. deverb. oblig. Moram purgare, emendare, eluere l.. l. 4.D. de nouat. Moratoria præſcriptio, interprete Auiano in 1. li. C. Th. tit. a. eſt qua cauſſam prolongat, hoc eſt quando indu Sciæ à litigatore petuntur à iudice. Sic in I. 2. C. de pre- cib. Imp- offic. 123 ol Moræ litis l. 26. C. de rei vind. 8 Morari pro retardare, differre. in l. ſiea. C. de accuſ. item 25 prohabitare inuenitur,& proexpectare: tamen magis
upoèticè, quàm oratoris.
*¶.2
Moratoria cautio. Paulus: Quò minus prædiũ iure pigno xis diſtrahat, oblata moratoria cautio nõ admittitur, hoceſt, cautio, quæ datur, vt quis differat& expectet.
Morbus eſt habitus cuiuſq; corporis cõtra naturã, qui v- ſum eius ad id facit deteriorem, cuius cauſſa natura no „ Dis eius corporis ſanitatem dedit l.i D. de ædil. edi. In
„ .„ “
4
MOR 85 ter morbũ& vitiũ different ia ponitur I. 1051. D. de verb- ſig. Gell. li. 4, c.z2. Euror planè morbus dicitur I. 14. D. de offic.præſid. Morbus ſonticus eſt, qui cuĩique rei de qua agitur, nocet: arque prohibet, ne quis in ius veniat: vt magna febris. Alciat. de verb. ſign. de perpetuo morbo vide Bart. in ſ. poſt ſuſceptam. D. deexcuſat. tut.& in l. ſi cùm dotem. §. ſi maritus. D. ſolut. matr. de morbo ſontico vide Fe- ſtum li. 9. Gelliũ. li. 16. c. 4.&li. 20. c. 1. Plin. li. 36. ca. 19. & l. 116.D. de verb-ſig. 1 mies bonos Mores, non vnius hominis ſed totius ciuitatis in- telligimus l. 15. 8. item ait. D. de iniur. Paul. lib. ĩ. Sent. tit. 4.I.1. S. 1. D. de extraord. criminit!ib. Mores V lpianus definit in Epitome titul. de legibus.& moribus tacitum cõſenſum populi longa conſuetudi- ne inueteratum. v.“ More malo,& improbato, ſignificat aſtutè, callidè, mali- tioſè, dolo malo, improbè& inciuiliter l. 9.§.1. D.de neg. geſt. l.8. D. quod met. cauſ.l. 1.§. litis. D. de extra- ordi. cog. ali às ſonat mala ratione. l. 40. D. de ſtatulib. Morum nomine vel ob mores fieri retentio dicebatur o- lim, cum propter malos,& improbatos vxoris ſuæ mo res, qui diſsi dij cauſſam præſtitiſſent, maritus ex dote quid retinebatl. vnica. S.taceat. C. de rei vxo. act. Vlpia nus in Inſtit. tit.6. Hinc de Moribus actio. l.vnica. C. quando crimina. actio l. fi. C. de inceſt. nup. l.. D. de pact. dotal. Mores bonos cùm dicimus, non vnius hominis, ſed to- tius ciuitatis intelligimus I. 15. 9.item ait. D. de iniur. Sic Iniuria facta contrabonos mores. d. s. item. Con- ditio contra bonos mores l. 9.& 14. D. de condi.& de- möſt.& Stipulatio cõtrabonos mores l. 5. C. de cõd. ob turp.cauſ.Pacta cõtrabonos mores I. 6. C. de pact. vt pa- tũ de futura ſucceſsione l.fi. C. de pact. Sipulatio quæ obſtringit libertatem matrimonij ſecundum mores in terpoſita non videtur l.134. D. de verb. oblig. More maiorum cognoſcere, eſt iudicibus prius auditis, de re capitali cognoſcere: nec enim prius nomen cuiuſ quam inter reos recipiebatur, quàm iudicium factum eſſet. l. is qui reus. D. de pub. iud(. i Morem gerere, pro obſequendum facilè voluntati alicu- ius, auctore Paulo in I. quod ſi poſſeſſor. D. de rei ven- di.vbi Placentinus certè honeſtius fatetur ingenusè, ſe non intelligere, quid ſit morem gerere, quàm Accur- ſius, qui de more iudiciorum exponit, ſicut& fœdiſsi mè lapſus eſt inl. circa. in fine. D. de probatio. Morem gerere, vno verbo Morigerari dicitur, hoc eſt, obſe- qui,& quaſi ad alterius voluntatẽ mores trãsformare. Morganatica Lex apud Mediolanenſes, quęalibi Salica dicitur extat titul. in Placitis feudal. de filiis natis ex matrimonio ad Morganati- contract. illuſtris inter- pres à Tautenberg, nactus quédam vetuſtiſsimum co- dicẽ, teſtatur in eo, pro voce Morganarica, ſcriptum, Morgingabicum: quod vocabulum videtur ex hiom. te Germanico confectum. Nam Morgin ea lingua ma- nè, ſiue matutinum ſonat:& Gab, donũ ſignificat. Mor- gingabicum igitur, quaſi donum matutinum interpre tari licebit, qua donationem propter nuptias ſignifica ri ſolitam, idem nobiliſsimus interpres putat. Moribus. Hæc dictio& ad rationem naturalem, iùſque gentium referri,& ad ius Ciuile etiam referri plerun- que poteſt. Quod poſt l. X II. Tab. prudentum conſue tudine introductum eſt l. 2.§. iis legibus. D. de orig. iu. vnde pupillaris fubſtitutio moribus inducta dicitur. 1.2. D. de vulg.& more noſtræ ciuitatis pupillus abſq; tutoris auctoritate obligare ſe non poteſt. l. more. D. de acquir. hered.& more maiorum debet pro tribunali ius dicere prætor:& more maiorum, is ſolùm iuriſdi- tionem mandat, qui eam ſuo iure, non alieno benefi- cio habet.l. more. D.de iuriſdictio. iud. Moribus, pro more& conſuetudine, vt Apud Ciceronem. r iiij
„

M O R Iuriſcoſſetiam familiare eſt, vt in l. moribus introdu-
um eſt. de vulg.& pupil.& ſimi. Hinc in mores, pro, in conſuetudinem inducere accipimus.
Moribus inductum cùm quid luri ſcoſſ. dicunt, eos ſignifi
care velle arbitratur Vigl. id ius ante XI J. Tab. fuiſſe, vnà cum vrbis primordiis obſeruatum, vel poſtea v- ſu& conſuetudine receptum: cuius interpretationis teſtem citat Theophilum, ſcitè refellens, quod mori- bus dicatur eſſe introductum, illico Lacedæmoniis ac ceptum ferendum, quòd ſolis moribus Lacones, vt A- thenienſes ſolis legibus rempublic. gubernarint. S.& non ineleganter. Inſtit. de iur. nat. gent.& ciuil. aſtipu- latur in Parerg. Alcia. indicans& Accurſium quædam in 1ure noſtro prodita referre ad Spartanorum conſue-
tudines, quæ tamen minimè ad ius noſtrum pertinent.
Nam ſialiquid, vt idem ait, ab eis decemuiri accepe- runteid in X II. Tabul. relatum iuris ſcripti pars apud nos eſſe cœpit, lib. 4. c. 21.
Moribus pleraque non legibus cõſtare ſcribit M. Fabius lib..cap. 1o0. Hinc
Moribus conſtitutum ius l. 31.& l.32. D. de legib.. ex non
ſcripto. Inſtit-de iur. nat. gent.& ciuil. Moribus conſti
tuto iure maxima Galliarum pars regitur, Marchia no
Ktra, Boij, Bituriges, Pictones, Turones, Lutetia, Aure lia,&c. quiquidẽ mores in ſcriptis redacti ſunt.
Mori, eſt actus inſtantaneus, quia mox explicatur, vſque adeò, vt nec moriendi tempus conſideretur. Vnde cum teſtator dicit: Eſto liber, cũ moriar: intelligitur, poſt mortem. l. qui duos.§. 1. D. de manumiſſiteſt.—
Moritur viuens,& viuit moriens. l. qui duos. S.1. de ma- numiſſ.teſt. l. peculium. õ. fin. de leg. 2. Katio, nondum
mortuus eſt qui moritur, ergoviuit. arg. l. hæc verba il- le, aut ille:de verb. ſig. W
Moriones ſunt fatui, quos in delitiis Principum eſſe vi- demus. l. 4.§.idem Pomponius. D. de Ædilit. edict.
Moroſus, hoc eſt, qui in mora eſt,& furi ſimilis iuris in- terpretatione céſetur. l. inter ſtipulantem. 5. pen.& ibi glo. D. de verb. oblig.
Mors proprisè eſt υρα̈άα αι dευφαʒάν⁴eάdois, vt Gellius lib. 2. ca. 8. tradit, id eſt, vt M. Cicero 1. Tuſcul. exponit di- ſceſſus animæ à corpore.
Mortis adpellatione propriè tantùm venit naturalis, per
quam diſſoluitur anima à corpore-. l. ſi ita quis. 121.§. pen. D. de verb. oblig. l. 77.5. hereditatem. O. de leg. 2.& in hunc ſignificatum, Salom- ait, omnia iura loquun- tur. Vide eum in Paradoxis, vbi acutè diſſerit, An ſint plures ſpecies mortis: Item an mors ſit genus, aut Ens per ſe: inibique diſces multarum legum veros intelle- ctus, vt tantam oſcitantiam& interpretum& docto- rum mirari poſsis: colligéſque, mortis adpellatione. multos caſus venire, non vi vocabuli, ſed ſimilitudinis præcipuè autem ſunt, naturalis, iuri ſgentium, ciuilis, & ſapientium, hoceſt, vt ipſe interpretatur, Theologo rum. Porrò mors eorum laudatur, qui pro republica ce ciderunt.Inſtit.S.hi enim.de excuſ.tut. vel cur. l. qui a- (tione. s. ſi quis in colluctatione. D. ad Legẽ Aquiliam.
Mortis cauſſa capere dicitur, qui occaſione alicuius mor tis aliquid accipit. glo. in l. fuit quæſtionis. D. de ac- quir. hered.
Mortis cauſſa capimus non tunc ſolùm, cùm quis ſue mor
tis cauſſa nobis donet, ſed& ſi propter alterius mor-
tem id faciat. Julian. in lmortis cauſſa. D. de don cauſ ſa. mor. l. 1. I.15. D. ad leg. Falc.
Mortistépore fuiſſe intelligitur, qui in vtero erat l. lege. intelligendus eſt. Idqᷓue per fictionem legis, quæ, licet per naturam impoſsibile ſit, ante ſeptimum menſem eum naſci& viuere, hoc fingit. Vt omnino verum non ſit; Alciato teſte, quod vulgò traditur, legem nũüquam
fingere impoſsibi lia. Fingit enim, dum ſubſit æquitas. S ed an aliud ſit dicere, Tempore mortis, aut, Cũm de- cedit, Bart. diſſerit in l. quod de pariter. D. de reb. dub.
M O R
Mortis aut verberum terrore pecuniam alicui extorque- re. in fi.l.z. quod met. cauſ.
Mors ſignificatur etiam per illa verba, Si quid accidit ſ li o meo. I.in vulgari.. de verbo. ſig. l. Publia. D. depoſ.
Mortem exequi, pro inſtituere actionẽ de parricidio per- petrato, apud Pomponium in l. i.de Accuſat.
Morticinium, pro exangui, corrupto,& per ſe mortuo.vo cabulum ſacrę ſcripturæ familiare. Vnde morticinam carnem dicimus, animalium quæ non ſunt macctata
ſed per ſe mortua. Haloander in l. pen. à ſe tranſſata. D. de via pub-. in fi. Sed neq; rixari in itineribus neq; ſter- cora proiicere, neq; morticina aut pelles iactare per- mittant.
Morti ferũ vulnus. Celſus ſcribit: Si alius mortifero vul- nere percuſſerit, alius poſtea exani mauerit; prioré qui- dem non teneri quaſi occiderit, ſed quaſi vulnerauerit quia ex al io vulnere periit&c.
Mortalitate, pro morte. Iuſtin. Inſtit. quibus mod. teſta. infirm.& aut mortalitate præuentus. Sic apud Sueto- niũ in Claudio reperitur:& Triphoninus inl. pe. D. de vi& vi armat.ſubtractos mortalitate ſeruos, dixit.
Mortua res dicitur, qua quis locupletior non eſt. I. quod autem ſpectatur tempus. l.ſi maritus. D. de donat. int. vir.& vxo.
Mortui qui naſcuntur, non videri vnquam natos, pauli ſententia receptum eſt:& ideò teſtamétum eorum præ teritione non rumpi certum eſt. Sed magis dubium de iis, qui tametſi viui naſcuntur, ſecundum naturamta- men viuere non poſſunt: cuiuſmodi habentur ante ſe- ptimum menſem nati.per l. quod dicitur. D. de liber.& poſthum.& crebrius receptum eſt, non rumpere, quia
abortiuorum nomine cõtinentur. l.vxoris. C. de poſth.
hered.
Mortui loco exheredatum filium eſſe habendum, auctori
tate tam Gloſſæ, quàm Barto. hactenus receptum eſt:at tamen in contrarium mouetur Salomonius per textus apertiſs imos, quos citat, enarrans.§. Qin omnibus. inl. Gallus. b 1
Mortuo æquiparat eum luſtinianus, qui neque ſcribere, neque articulatè loqui poteſt. in princip. l. iubemus C. de teſt. Alphonſus clariſsimus ille Rex, cùm audiſſet vnum aliquem ex Hiſpaniæ Regibus ſolitum dicere, non decere, generoſum& nobilem virum eſſe litera- tum: exclamaſſe fertur, vocem hanc, non regis, ſed bo- uis eſſe. 19
Mos Feſto eſt inſtitutum patrium, pertinens maximèad religiones,& cerem onias. Iſfidoro in libro Etymolog. eſt conſuetu do longa„de moribus tracta. ca moss. diſtinctione.. 4
Motuproprio, ex certa ſcientia, de plenitudine poteſta-
tis. Lege, Prægnantes clauſu læ. Porrò docent interpre tes, tantam vim habere Motus proprij clauſulam, vt in contrarium nemoaudiatur. Bald. nihil vnquam re- ctius dixit, quàm hoc, quòd hæ voces(motu proprio, ex certa ſcientia) omnibus modis relegandęæ eſſent ex cu- riis principum. Quanquam motus proprius principis ali quo modo colligi poteſt ex repetita eius Pmaeic
ne.Argum. Nouel. vt null. iud. lic. hab. loc. ſeru. s. præ- terea hoc quoque.& vide c. ſi motu proprio. de præben. in 6.& ibidem Archid. Geminianũ& alios pontificios. ſouemus controuerſiam& agendo& reſiſtendo.l. non ſo lam. 5. ſi ſtatus. D. de Procur. iun&a glo. 1 l
Mox ſignificat paululum temporis, cuius deffinitionem non ex certis regulis, ſed ex ſubiecta materia oportet metiri. l. ſitibi habitationem. D. locat.& condu. l. fru- ctus eſſe conſtat. inprinc. D. ſolut. matrtrit.
Mucor I.4·§. pe. D. de Per. Scarei vẽd.lanuginẽ ſignificat
qulxæ ex nimia vetuſtate vino accedit aut quo alio vitio contrahitur. Columell. lib. 12.& 7
Mucro, pro enſe i 18 etz⸗ niſtis
Pro enſe impropriè ſumitur à Canoniſtis, vt ple raque alia, quibus ſcatet vulgatum Lexicõ luris. Nam
propriè
5 4

tan ett:& ided iman 3 mfi cerum eſt. Lin 4 Tiu nuſcuntur, ſecudn 4 pofnt: cuiuſmodbs 1 nati perl.quoddchr 5 drius racctum eſt, uns mine cötinentulnnn
os citat, enarrans ſin
tum luſtiniunus, i loqui poteſt in ynuci cluriſsimusileke Hifpanir Regidut eroſum& nobilen ui ertur, vocem banc mi
um patrium, fenis 1 mm144. 1krdmroialb 2 aca, de morddostach 3 na ſcienti⸗„deyleis — ſule. lonc.
M v I.
proprisd eſt cuſpis,& acumen enſis& telorum. Vſurpa
tur etiam pro quarumuis rerum acumine, vt docet ex- emplis Rob. in I heſauro. quãdoque ſumitur pro cõ- tinuatione c.vi ſis. 16. q. i.
Mulctam(ait Feſtus lib. i1.) Oſcè dici putant pœnàã quan dam. M. Varro ait pœnam eſſe, ſed pecuniariã. Mulcta Varroni lib.4.· Linguę Latinæ à pecunia à magiſtratu dicta, vt exigi poſsit ob peccatum. Mulcta eſt ſpecia- lis peccati, cuius animaduerſio hodie pecuniaria eſt, ſic Vlpianus l. aliud. 31.§. 1. D. de verbo. ſig. qua in re Varroni,& Feſto conſentit. 1
Mulcta, O ſcum verbum eſt, quo pœna ſignificatur. Dif- fert autẽ à pœna, quòd pœna quælibet coërcitio eſt, mulcta ſolius pecuniæ: quòd pœna à quocũque iudice infligi poteſt, cui criminis executio demãdata ſit: mul
Ka abordinariis tantũmodò, iiſque, qui pro tribunali ſedent: quòd mulcta fiſco datur, pœna etiam parti ap- plicari poteſt: quòd mulcta infamiã nõ irrogat, pœna quandoque irrogat. Ex Alciat. in I. aliud eſt fraus. de verbo. ſig.quibus iunge quæ refert ipſe in l. pen. eo. La beonis fententiã, qui ſcripſerat pœnam& mulctã idẽ eſſe, Paulus refellit, tres differentias adducens, quas
tute in ead. l. videre poteris.
Mulcta modica, quæ eſt ſex ſolidorũ aureorum, minorũ eſt iudicũ. l.z2. C. de ſport.& l. eos. C. de modo mulct.
Mulctam dicere, anti qui tum dicebãt, quum ad populũ,
x in comitio mulcta diſceptanda irrogabatur, quod ipſi mulctam certare dicebant.
Mulctam grauiſsimam, promorte accipi, Alberi. indica- uit: ſed id minimè ex lege, quam citat, colligi poteſt. Præterea mulcta damnũ famæ non irrogat, vt Impp. cenſuerunt. C. de modo mulct. l.i. hæc autem iam pla- nè periit vltimo ſupplicio plectendis.
Mulctam irrogare, Budæ. inquit, hodie forenſi noſtrorũ vocabulo dicitur, concludere ad mulctam,& conclu-
ſiones mulctatitias aſſumere: quod& pœnaliter intẽ-
dere dici poteſt Latinè loquentibus.
Muliebria paſſum Prætor remouet à poſtulando. l.i. D. de
poſtul. Huic ſceleri, quod non proficit ſcire, impp. in
Lcùm vir. C. de adult. gladium vltorem conſtituunt.
Huius infandæ rei inuentum quidam in Orpheũ re-
ferunt. Sunt tamen qui exiſtimant, ad liberaléẽ magis honorem referendum, quo etiam Socrates adoleſcen- tes ingenioſos complexus eſt.
Muliebria veſtimenta ſunt, quæ matrisfamilids cauſſa præparata ſunt, quibus vir non facilèvti poteſt ſine vituperatione: veluti ſtolæ, pallia, tunicæ, capitia, z0-
na, mitræ, plagulæ, Penules ai Vlpianus inl.veſtis.
D. de auro, arg. mund. ornament.
Aulieres omnes dicuntur quęcũq; ſexus fœminini ſunt 1.25.S.muliebri. D. de aur.& arg. lega. qua de re longa
Oratione T ertullianus in libr. de Velandis virginib. Idedque Virgines viripotentes cõtineantur. l. 8. D. de verb· ſignif. 12291 iT nr Mulieriteratis nuptiis poteſt res donationis propter nu aptias mariti immobiles poſsidere, illiſque vti frui- Si verò mobiles ſint, aut mixtæ, habet electioné, vtrũ xeditus ex bonis: an ipſas res cũ cautione de reſtituen do poſt mortem accipere maluerit. Nouel. Ne mulier- uquæ nupt ite. S. aliud verò. Conſt.-x-x. Mulier, quæ ſecundum pactum non adfert dotem per ſe vel per alium, ea ſoluto matrimonio nihil lucratur ex donatione propter nuptias-Si autem aliquid attule- grit, tunc quatenus dedit, eatenus accipiet lucruũ. bid. . 5.illud quoque dudum: Conſt. 2.& Nouell. vt prin.& ſecun. dot. exa ctio. S. ſed& illud quod. Conſt. 91. Mulier ſubintroducta(cuius fit mentio diſtinct. 32.c. In- terdixit per omnia.) quid ſit, diligenter explicat Khe- nan. inſigni ſcholio, quod adiectum eſt cap. 26.lib. 7. Hiſtor. Eccleſ:quòd& Gloſſematarius ſileat,& Lexi- con Suidæ vocabulum tantùm annotet..
M V N 133
Mulierum genus auariſsimum. gl. ſuper verbo, donat. in J. ſed ſi ego. D. ad S C. Velleian. b Mulieres ſuæ pudicitiæ memores,& operum quæ eis na- tura permiſit, arbitrium ſuſcipere, vel alio modo iudi cium exer cere non poſſunt I. l. C. de recept. arb. Et hoc iuſtius eſt quicquid diſtinguat c. dilecti filij. de arbit.
Mulieres lanificæ an villæ inſtrumento cõtineantur, vi- de Alphenum in l. villæ inſtrumẽto. D. de fund. inſtr.
Mulieri bus legatis, etiam virgines debentur: ſicuti viris legatis, etiam pueros deberi reſpondetur, teſte Mode- ſtino, de Legat. 3. 1.81.
Muliercula,& pro impudica& libidinoſa,& pro mulie
re deſtituta auxilio, inope ſcilicet,& imbecilli acci- pitur. Exemplum prioris ſignificatus habes inl. pen⸗ D. de ſeru. corr. poſterioris apud Cicer. Mulionem, qui& mulius dicitur, Barto. in l. cùm quæri- tur. S.ſeruus. de leg. 3. ſeruorum appellatione rectè cõ- prehendit. Suonicheen veteres ſolebant vel lecticis de- uchi; vel curribus. inde ſerui vectores dicti. quo gene- re lecticarij, agaſones, mulionéſque ſunt. vide l.idem iuris. D. ad leg. Aq. Mulorum appellatione etiam mulæ, quemadmodum ad-
pellatione ſeruorum,& ſeruæ plerunque continen-
tur. Id autem eò venit, quòd ſemper ſexus maſculinus fœmininum continet, ait lulia. in l. qui duos mulos. de leg. 3. l.z8. D. deædil. edic. Mulæ carruchariæ l.; 8. s. quæſitum. D. de edili. ædict. Mulio l.8. D. ad leg. Aquil. l.99.§. muliones. D. de leg. z. Mulſum, potio eſt ex vino& melle concinnata. VlIpian. de trit.& vin. leg. l. ſi quis. Si mulſum, inquit, ſit factũ, vini appellatione non continebitur. Idem de rei ven- dic. l. idem. Si ex melle meo,& vino tuo mulſum factũ ſit, Græcis àνονμνανi,& αεεερα, vt Pollux lib. 6. tradit. Legimus autem, multos ſenectam longam mulſitan- tm intinctu toleraſſe, nec præterea cibo ali quo cele- bri, Pollionis Romuli exemplo, quem centeſimũ an- num excedentem, quum interrogaret Auguſtus, qua- nam ratione maximè vigorem illum animi corporiſ- que cuſtodiſſet, reſpondit: Intus mulſo, foris oleo- Multi qui dicantur, docet Bartol. in l.prætor. D. vi bon. rapt. An duo muſti dici poſsint, diſſerit Abb. in ca. ad nos de rebus eccleſ. non alien. vide. 5. fi. Inſtit. de iur. perſ. iuncta gloſ. Mult itudinem cõſtituunt mille viri. per l. z.§. 1. D. de ex- cuſ.tut.l.i. S. fi.de teſta. milit. Interdũ quòd turbatio- ni plerunque obnoxia ſit, nec ſerena trãquillãque men tepolleat, quaſi ad cõtemptum turba ſolet appellari: rem ſignificatã nomine ipſo, vt pulchrè dicit Inſulani cus Huttenus, veriſsimè tuente, comprobantéque. Multo poôſt, triennio ali], quinquennio alij claudũt. Vi- de quæ not. in§. ſi multò. in l. ſi vnus. D. de arbitr. Mulus Clitellarius, qui fert onera, Clitellæ enim ſunt, uibus onera imponuntur, ſicut in equis ſellæ. Cælius ſcribit, cur mulus nõ ſit vitioſus, citante eum VIpian. inl. diles aiunt. s. ſed enim. de Ædil. edict. Mundus muliebris, quo mulier mundtor fit l.3. l. 14. 1. 27. S. mundus. D. de au.& arg. leg. eo cõtinentur Specula, matulæ, vnguenta, vaſa vnguentaria, argentũ balnea- re, non etiam ornamenta, veſtes, monilia, anuli. d. 5. mundus. L. 4.§. Titia. D. eod. Mundum neutro genere dixit Lucillius apud Gellium lib. 4. cap.-.
Mundü in quod cõtractus ex ſcheda redigitur. l.1 6. C. de fid inſtru. xauu uahapòp Iuſtinian. adpellat Nouel. 44. Munerare, munus gerere,& ſuſtinere l. 1.§.2. D. de vaca. muner. Munerarius, qui gladiatores exhibebat. Sic& Munus non rarò apud autores gladiatorem ſignificat. Exem- pla depromere licet, ex iam omnibus aperto theſauro KRoberti.—.. Municipalis lex,propria curuſque municipij lex l.z.5. pla nè. D. quod vi, aut clam. l. 3.§. diuus. de ſepul. viol. ¹ F V

M V N
Municipes, vt Apellus annotauit, olim dicebantur mu- neris participes, recepti in ciuitatẽ, vt cum aliis mu- nera facerent.Sed nunc abuſiuè municipes dicimus, ſuos cuiuſque ciuitatis ciues: vtpote Campanos, Pu- teolanos. l.. ad municipal. Sunt verò municipes pri- mò dicti ciues KRomani, qui in vrbibus ſuo iure, ſuis legibus vtentes, muneris tantùm honorari] cum Ko- manis erant participes. D einde obſeruatũ eſt, vt vnuſ- quiſque ſuæ ciuitatis muni ceps diceretur. Municipẽ autem(vt ait Vlpianus ibid. Haut natiuitas facit, aut manumiſsio, aut adoptio. Patris autem, non matris
municipiũ liberi ſequuntur:niſi fortè priuilegio ali-
quo materna origo cenſeatur..
Municipes intelligendi ſunt& hi, qui in eodem muni- cipio nati ſunt. l. municipes. ad municipal.
Municipale ius, dicitur priuatum ius vniuſcuiuſque ci= uitatis. Municipalia magiſteria vocantur adminiſtra tiones& officia ſui municipij.
Municipalis magiſtratus, ciuitatum Decuriones dicun tur, qui vnum ordinem referentes, ſic adminiſtrant, vt vnius hominis vicem ſuſtineant. l. Magiſtratus. D. ad municipa. Et C. de magiſtrat. municipal. Sunt au- tem adminiſtrationes Reipublicæ cũ dignitatis gra- du, ſine ſumptu, hoc eſt, ſine erogatione ſeu collatio- ne in publicum Lonrinpentes Tehonor D. de muneri- bus,& honor. Ideõque honores quoque dicuntur.
Municipium, genus hominum, qui cùm KRomam veniſ= ſent, participes tamen erant omnium rerum ad mu- nus fungendum vnà cùm KRomanis ciuibus, præter quàm de ſuffragio ferendo, aut magiſtratu capiendo. Quod ait, magiſtratu capiendo ad magiſtratuum de- ſignationem produc. vt ex ciuibus deligantur ex ſua cuiuſque ciuitate. quod vtinam in vſu eſſet.
Municulator, vocabulum nihili Alber. vt probum, indi- cat in l. fin. D. de lib. cauſ.Sed vel miniculator ex Ne-
briſſen. vel potius nomenclator, vt apud Haloandrum
eſt, legendum. 1 Munifices dicuntur, qui munera faciunt Feſto. Vnde mi- lites dicebantur munifices, qui non vacabant, ſed mu nus Principi faciebant vide I.18. D. de. verb. ſig. Con- trà beneßciarij nuncupabantur, qui vacabant mune- ris officio. Sicut ergo municeps in Republica: ita mu nifex in militia nominari ſolebat. Munus, donum quod nulla neceſsitate Iuris, ſed ſponte datur: quod ſi nonpræſtetur, nulla reprehenſio eſt:& ſi præſtetur, plerunque laus ineſt. Et in hac ſignificatio- ne Labeo dicit, inter donum& munus hoec intereſſe, quod inter genus& ſpeciẽ. Nam genus eſſe donũ, vel à dando, vel àdonãdo dictũ: munus ſpeciẽ. Nam mu- nuus eſſe donum cum cauſſa, vtputa natalitium, nuptia- rium. l. 194.D. de verb. ſig. 11 1 Munus propriè eſt, quod neceſſariò ſubimus; lege, more, imperive eius qui iubendi habet poteſtaté. Martia- nus in l. munus. D. de verb. ſig. Munus à dono ſeparatur I. 6. D. de offic. Procos. l. 18. D. de offic.Præſid. b Munus proonere accipitur: quod cùm remittitur, vaca- tionẽ præſtat: ac inde immunitas adpellata eſt; tam inrebus militaribus. quàm ciuilibus l. 18. D. de ver. ſi g. Munus denotat officiũ: vnde munera militaria& eiuilia nũcupantur. Quidã milites item munifices,& in ciui tatibùs municipes vocantur. Paulus in l munus. D. de verb. ſig. Feſt. lib. 1. Firmic- lib. 2. ca. 5. Matheſ. Munera ciuilia diuiduntur in perſonalia, patrimonio- rum,& mixta, quæ neceſſarid ſubimus, Leges more, imperiGve eius, qui iubendi haber poteſtatem. Perſo- nale quidem munus eſt, quod cum corporibus, cũ la- bore& ſolicitudine animi acvigilantia principaliter exercetur. Patrimoniale eſt, in quo ſumptus maximè ppſtulatur. Mixtum, quod& corporis exercitationé; & ſumptum pecuniarium exigit. Hermiogenianus in l.
M VIT
1. D. de muneribus& honor. Munus dari, apud Paulũ in l. mortuo.§. fi. de leg. 2. n5 ſim pliciter de qualibet largitione, ſed de gladiatorio in- telligi debere, pulchrè declarat Alc. in Parerg. Munera alia publica, alia priuata. Munus publicum, eſt officium priuati hominis, ex quo commodum ad ſingulos vniuerſõſque ciues, réẽmque eorum imperio Magiſtratus extraordinario peruenit. Pomponius in l. pupillus. D. de verb. ſig. Munerum alia perſonalia, alia patrimonialia. l. fin.(vbi definiuntur& explicantur). de mun.& hon. D. Munimenta, probationes,& inſtrumenta quæ cauſſam muniunt gloſ. fi. in c. quanuis. de electio. in 6. Munimentum eſt, omne, quo quis inſtruitur& munitur. c. eum qui.de probat. Archi. in d. c. quamuis. Munera etiãludos gladiatorios veteres vocabant l.122. D. de leg. I.l.1. S. fi. D. de leg. 2. Munera pro oneribus hereditariis 1.33. D. de leg. Sic Munus collationis 1. 54. ad S C. Treb. D. Munus Falcidiæ l. 77. S. ſi pars. de leg. 2. Munuſcularij aquæductus, in l. decerni mus. de aquęduq. C. lib. 11. ſunt, qui modicam aquam ducunt. Attamen
4
veriorem ſectionem Alc. muſcularios indicat.& Ha-
loander ſic habet. Nimirum ſic dicti aquæductus hi, quòd ex muſculis dilaberentur. nuſculus auté inſtru- mentum eſt ad ſimilitudinem muris, quo in bellis vte bantur ad æquandas foſſas, vt Vegetius tradit. Erant
autem tubi in ductibus, ad ſimilitudinẽ muſculorum.
Mura pro Myrrha dixit luriſcoſ. l. 21. S. 1-D. de au.& arg.
Murrha, lapillus ſplendidus. Hinc
Murrhina vaſa I.z. D. de ſup- lega. Seneca. lib. 7. de Bene- fic.ca.⸗. Capitol.in M. Antoni. Philoſopho,& Murrhea vaſa l.ii. D. de ſupell. leg. 8
Murex l.z. C. de veſtib. olouer. lib. 1z. I. 9. C. The. de muri leg. conchæ genus, ex cuius cruore infici, ac tingi ve- ſtes ſolebant Plinio. l.9. ca. 2 5.
Muria, aqua ſale comminxta Iſidoro lib. 20. ca. 3. ſalſugo exudans ex piſcibus ſalitis. VIpian. de penu leg. I. qui penum. Laceratos, inquit, cum muria ſua contineri Labeo ait. ub
Murileguli in rub. C. de Murilegul. lib. 1. dicuntur, qui legunt murices, pi ſces, qui in mediis faucibus habét purpuræ florem tingsẽdis expeditum veſtibus alio no- mine adpellantur in iure Conchylioleguli.
Muſiuarij, ſic enim, vt Haloãder reſtituit, pro muſcarij, legendũ in priore l.de excuſat. artific. C. li. 10.& l. 2.C. Th. eo. à muſiuo, quod nos hodie, vt Egnatiusin Syar
tiano in Peſtennium annotauit, muſaicum appella-
mus. Græcis æsoα/ 1 Mutabile quid ſit,& quomodo accipitur, Bartol.diſſerit in l. naturaliter. S. Apium. D. de acquiren. rer. domin. Mutare cauſſam poſſefsionis tunc dicttur quis, quando id, quod poſsidet precario, vult iam poſsidere pro do- nato. Iſta mutatio nõ eſt recepta, teſte Zaſio in l. quod meo. O. de acquir.poſf. u. 1wei nin⸗ Mutare ſtatum, yro perdere;, amittere- in§. Pomponius ait. l. ſi ex cauſſa. D. de minor. Ym bg ie Mutari actio propriè dicitur, quum vetere omiſſa, alia proponitur. Kegulariter auté permittitur ante litis cöteſtationem, exceptis caſibus qui ab interpretibus recenſentur. qua de re vide l. edita. C. de edend.& ibi Bar. Bal. Paul. Caſt. Salic. Alciatum. 194 12v Mutatio modicivel verbi, vel particulæ, ſtatũ& werita-
tem orationis demurtat. l. ea tamen. de leg. 3.1.fi inem-
ptioné. S. pen. ſub fin. l. cùm ab eo. de cõtrah. empt 4.z. de in diem addict. ſi quis àfilio. verſ. Sed ſiita. e ſeg. pcum ſimil. Itaque quod non mutatur, ſtare permittõ 3 dum eſt I. ſancimus. C. de teſtam. l. præcipi mus. ſub fi.
2 Kibi gl.in Verb. intelligant. C. de appel.& conſult- Mutitare, in vetere decreto Senatus, quodrefert Gell. lib. 2. c.24. ſignificat mutua inter ſe conuiuia agitare. Muta

4—— E—— 4—* 2—
*
un iladerenrun Vulal 41 tmilitudinem muii i andas foſſus,n ſegei i 98 dus, 20 hmilitän
1 ait luriſcoſ 4u4 plendich. Hnc D ee ſop.lega. Scnera c Lin.Antoni.dibic 4 upell. leg. 1 Kd oladerlinl, aus, er cuius quocxi 4 lnio.L5a.. commixta lHdorl. cibas ſilitis.Vlpim. 2n,inqait, cum mn 8
¹
Cde Murilegul.l’ al piſces, qui in metii tingsdis expeditun, li rin iure Conchylot 1 t Huloider rcfini ee elde excuſat. amic— „quod n0s hodieynt! nr Sum annotauit,E-
r precasto
4
d0- r. . D
12
M V T
Mutatio Ciuitatis fit tribus modis, vt ex Ciceronis ora-
tione pro Balbo colligitur: Dicatione, id eſt, deſtina- tione, cùm quis in aliam ciuitatem voluntate aſcitus eſt. Calamitate, hoc eſt, damnatione, qua in ſignifica- tione ſæpe idẽ vtitur, ſicut& incolumes appellat eos, qui nõdũ dãnati aut abſoluti ſunt. Præterea poſtlimi- nio, vt ſcilicet ciuis permaneret, qui animũ redeundi habuiſſet.Vĩide Syluiũ interpretẽ.& Budæũ in adnot. Mutiana cautio, à Q. Mutio Scæuola autore dicta: qus- admodũ Publiciana actio, à publicio. Inſtit. de act. S. aliæ autẽ ſunt. Cõſiſtit in cõditionibus, quæ in nõ fa- ciendo cõceptæ ſunt: vtpote, ſi in Capitoliũ nõ aſcen- derit, ſi Stichũ nõ manumiſerit,& ſimi. l. Mutiane. D. de cõdit.& demonſt. Itaque ſi legatarius cõtra condi tionẽ facturus ſit, reſtituet rem legatã cum fructibus. I.heres meus. S. qui poſt Mutianã. eo. titu. Nouell- con- ſtitu. 22. Mutiana ſatiſdatio l. 106. D. de cond.& dem. Mutuam pecuniam, per anticipationẽ ſeu prolepſim di- cimus, quæ adhuc mutuò data non eſt, ſed ea deſtina- tione habetur, vt mutuetur. l. malum nauis. s.vidua. D. de verborum ſignificat. b Mutuæ petitiones l. z8. D. manda. l.1. C.rerum amo. Ter- tul. lib. z. aduerſ. Marcionem. Sic Mutuæactiones Quintilianns Declamat. z55. Mutui datio conſiſtit in his rebus, quæ pondere, menſu- ra, numeròõve cõſiſtunt: quòd earùm datione in credi- tum poſſumus ire. Eiũſque forma in eoreſidet, vt nu- meri ad numerũ, menſuræ ad menſuram, ponderis ad pondus ſolutio explicetur, quæ& formalis in mutuo qualitas nominari poteſt, teſte Zaſio in Intellectibus. In creditũ autẽ ire, dixit, pro mutuum cõtrahere, ſicut & in debitũ ire.l. quòd ſi ab initio. D. derebus credit. Quanquam& ex alio contractu in creditum abire di- cit, in l. procuratoris.. ſed etſi. D. de tribut. actio.
Mutuum damus recepturi non eandem ſpeciẽ, quam de- dimus,(alioquin commodatum erit, aut depoſitum)
ſed idem genus. Nam ſialiud genus, veluti ſi pro triti- co vinum recipiamus, non erit mutuum. Paulus in l. mutuum. Si certum petatur.& alibi.& Gaius li.z. tit. 9.
Mutuum etiã accipitur pro promutuo in l. fi. C. de frum. vrb. Conſtantinop. lib. 1I. quod interpretes ZaaiXxεp, vertunt oxfdν νναis.& vide infrà Promutuum.
Mutui datio appellata eſt ab eo, ꝙ de meo tuũ fit. 1.2. eo.
Mutui truενeecia, hoc eſt, vera& propria appellatio, quę expli cat cauſſam formalem, hæc eſt: Mutuum vel mu- tui datio dicitur quaſi viciſsitudiuaria commutatio & functio rerum in eodem genere.
Mutuum enim proprisè dicitur, quaſi viciſsitudinarium: ideõque adiicitur, pà r r0. Mutua amicitia.
Mutus propriè, qui eloqui nihil poteſt, nõ qui tardè lo- quitur. Inſt. quibus non eſt permiſ. fac. teſt. S. item ſur- dus. l. diſcretis. C. qui teſtam. fac. poſ. Interpretes ob- ſeruarunt, quòd mutus, infans, abſens quãdoque æqui
parantur. l. ſeruo inuito. S. ſi pupillo. D. ad Trebel.
Mya, genus conchæ circa Boſphorum Thracium, vt ait Maſſarius. b
Myopes, quos Vlpianus inter morboſos numerat. l. item Offilius ait. D. de Ædilit. edict. dicuntur teſte Budæ. qui iam inde ab initio ortus ſui, niſi admota oculis, contueri nequeunt. Senibus autem vitiũ huic contra- rium accidit: Si quidem ſenes admota non videntes, longè reducta vident. Cauſſam eius rei indicat Ariſto tel. in Problem. ſectione. z1. q.36.& Vide Paul. Ægi- netam lib. z.& vide Heſichium.
Myrobrecharij vnguentorum venditores Alcia. l. 1. C. de excuſ. artif. eo. nomine adpellari ſcribit eos qui ca
pillos delibutos gerunt.
Myropolæ Græcis, qui nobis Vnguentarij dicuntur, ef-
fœminandorum animorum artitices, quos vrbe expul ſos à Lacedæmoniis, autor eſt Seneca, Nat. quæſt. li. 4. Myſteria, ſacra, initia in l. nullus. C. de ſum. trini. Hinc
NAT 134 Myſtæ initiati ſacris vide A. Alciatum d. l. nullus. Myriades l.z. C. de vete. iur. enuc. quod vulgò vn milon.
THESAVRI IVRIS CI- VII IS. E TI HA NO- NICGCI LIBER XIIT. N.L. his notulis ſignificabatur probatio-
15 ‿ 8
A nes,& argumenta ſatis apta non eſſe , B 83 ad cõdemnãdũ. quod pluribus in Prio NNI ribus indicat G. Budæus ex Gellio lib.
14. ca. 2. ad fin. cuius modi interlocu-
2*
37 tionis adhuc veſtigia ſuperſunt inl. Pomponius. D. de re iudic.& l. 12. s. fin. D. de arbit.& apud genecam lib.&. Epiſtul.
N. Literam inter E& S ponebàãt veteres vt mollius pro-
ferrent, auctor eſt An. Auguſt. lib. 2. ca. 6. Emend. vt in dictione quotiens& vicenſimus, trigenſimus& qua- dragenſimus perpetuò in Pand. Fflilo.
Ndu Sudæ, H. op α, ſeu Aga pobdrr.
Nam& drraXoruu,& inceptiua idem ſignificãs quod pla-
nè l. 1. 8. fi. D. de rerum diuiſ. l. 85.§.ſacram. D. de verb. oblig. l. 10. C. ſi cert. pet.—
Nam inl. omnes. 4. C. de anno.& tribut. accipitur„αeρα‿ guoæeiiuas. In J. int er ſlipulãtẽé 85.§. ſacrs. D. de ver. ob.& inl. Sti chũ. ↄ5.§.vsũfructũ D. de ſolu. accipitur pro ſed.
Nanciſci, non eſt ſimpliciter acquirere, Sed(vt Donatus
in Hecyram Terẽétianam adnotauit) nanciſci propriè dicitur, qui paratus ad tenendum, antequam poſsit re perire quodteneat, ſtatim quod occurrerit, prehédit- In iure noſtro pro conſequi ponitur. Vide Alex. Nea- polit. ca. 21. Gen. dier. lib. 1.
Narbonenſis prouinciæ, quæ ettamnum brouinciæ no- men retinet,& olim Germanici iuris fuit, meminit luriſconſ. in l. z. De ori. iur. Vadianus in Epitome or- bis, illuſtres recenſet eius vrbes. Quotitulo nunc à Gallis teneatur, ex ſcript oribus patet.
Nardiſtarchys in l. f..S. pecies. D. de publican. Iſidorus li. 17. cap.9. Nardũ, ait, eſt herba ſpicoſa, Græcis Nar- diſtarchys adpellata, quarum vna Indica, alia Syria- ca vocatur. b
Natalibus reddi, reſtituique liberti dicebäãtur, qui ad in- genuitatis ſtatum reponebãtur à principibus perinde ac ſi maculam ſeruitutis non ſuſtinuiſfent l. 10. D. de in ius voc. I. fI. D. de nat. reſtit.& vide l. 2. D. eo. hoc ius akiytoiας Ai᷑αοꝙ vocat Nouell. 77.
Nati liberi non videntur, qui mortui editi ſunt l. 124.D. de verb. ſignifi.
Natum planè accipimus eriã eum, qui exſecto vétre edi- tus ſit: ſed& ſi nõ integrũ animal editum ſit, cũ ſpiri-
tu tamen, natum dicimus. l. z. D. de lib.& poſtu.
Natus tamen ab eo, qui poſt morté matris exſecto vétre eius extractus eſt, feparatur I. 13.§. ex omnibus. D. de
publicia. l.6. in fiprin. D. de inof. teſt. Quod ſi propria ſignificationẽ ſpectes, verũ eſt. ratio certe facit, vt de nato,& eo, q exci ſo vétre editus ſit, idẽ cẽſeri debeat.
Naturam definit B. Aug. lib. z. de moribus. Manich. nihil aliud eſſe quàm id quo in vnoquoque genere intelligi tur ali quid eſſe. Vnde natura vim, conditionem, quali tatem cui que rei inditã, innatã, adtributã ſeniſleat.
Sic Natura agrorũ lI. 1.. fI. D. de aq. plu. arc.
Natura rerũ 5* quæque res conſiſtunt I. 38. D. ſi cer. pet. 1.15.D. ſta. homi.
Natura ιασιν, dicta eſt ab eo, quòd aliquid naſei faciat, cuius proprietatem cauſſãmque non inuenimus, præ- terquàm quòd ita natura comparatum ſit.
Natura prima eſt cauſſa, à qua omnes omniũ cauſſæ pro-
ducuntur. Vnde ſumma naturæ ſignificatio acci pitur Ppro Deo ipſo creatore cœli& terrę.§. in pecudum. In- ſlitu.
48

8
—;‧
NAT ſtitu.de rerum diuiſio. Et de iur. natu. gent.& ciuil. In- de Florentinus dixit grauiter: Naturam cõſtituiſſe in- ter nos cognationem uadam, in 1.3D. de iuſtit.& tur. Paulus in I. ſed etſi hotlituatur..fi. D. de iudic. Nec rS- rum naturam, ait, intuendam, in qua omnia certa eſ= ſent, cùm futura vtique fierent: ſed noſtram inſcien- tiam adſpici debere..
Naturæ autem inferiores ſignificationes, ſubiectæ ma- teriæ accõmodantur. Nam aliàs denotat rationẽ ho- neſti, à Deo hominibus inditam ad imaginẽ ſui.Vnd⸗ dicitur naturalis æquitas, quam ſecundum conſtan- tem ac perpetuam voluntatem ſezuieun Magiſtratus. 1. 1. D. de minoribus- Inſtit. derer. iuiſ. 5. ſingulorum. Aliès inclinationé affectuum humanorum vitioſam, & Adeæ lapſu corruptaml. item ſi vnus. 5.principaliter. D. de recept. arbitr. ibi: Propter naturalem hominum ad diſſentiendum facilitatem. Et luſtinianus in l.ꝛ. in princ. C. quando& quibus quar· pars debet- veriſsimè dicit: Naturale quippe vitium eſt negligi, quod com- muniter poſsidetur. Alids vim genuinaã omnibus ani- mantibus inditam, vt tractatur in S. Apium quoque.& ſeq. Inſtit. De rer. diuiſio. Aliàs denique natura ſigni- ficat conditionem ſeu qualitatem omnium rerũ cor-
poralium& incorporalium, ex pri mordiis inhærenté. Vnde naturale loci vitium dicitur in l. fluminum. in princ. D. de dam. infect. Et natura rerum in l. 4. D. de præſcript. verb.
Natura hominis ex Adæ lapſu adeò corrupta fuit, vt vix igniculi remanerent, ex quibus tam magnifᷣica diuini & naturalis luris bonitas agnoſci poſſet. Obſcurata enim fuit ratio naturalis,& extenuata per inobediè- tiam primi illius parentis,& impoſturam Satanæ. Et cùm ratio dominari debeat, ac ſecundum formam ho neſtatis volũtatem manuducere: cõtrariũ euenit, vin- citque frequenter carnalis voluntas prona ad malum. Vnde fit, quòd luri ſconſulti ſæpe Naturã hominũ pro corruptela tali accipiunt, vt Paulò antè diximus.
Natura ponit fundamenta in toto iure. Ciuilis verò au- thoritas latius porrigit naturæ axiomata, accõmodat negotiis,& diſpenſat ſecundum immenſam varicta- tem vnicuique.
Naturæ quatuor ſunt Senecæ: arboris, animalis, homi- nis, Dei: de quibus grauiter diſſerit epiſt. 125.
Naturali vitio parcendum, per l. fluminum. s.vitio. D.de dam. infec. Cæterùm naturæ vitia an ſint accuſanda, vel an ſit accuſandum quod natura produxit, tractat eleganter, vt omnia, doctiſsimus Baro à Tautenberg, in luculentiſsima interpretatione Vſu. Feud. lib. 1.
Naturalis ætas eſt, quæ minor eſt triginta annis: legiti- ma verò, quæ maior eſt anno trigeſimo. Nõ quòd æta- tem maioré triginta annis natura non agnoſcat, quo- niam omnis ætas naturalis eſt: ſed quòd ſpecialiter lex ætatis,— annostriginta excedit, meminerit, ideò dicitur hæc eſſe legitima. Vide Theophilum, In- ſtitu. de libertin.
Naturalis filius, Avulgo barbarorum dicitur, vt Inſula- nus atteſtatur, qui ſit ex illegitimo toro ſuſcitatus: ſed parum aptè. Eſt enim propriefilius naturalis, qui ſanguine& natura ſit tuus, non adoptione factus. Hãc diſtinctionem idem firmat ex verbis Träãquilli in Ti- berio. luriſperitis tamen naturales filij dicuntur, qui ex cõcubina ea, quæ matrimonio duci poterit, naſcun tur. Vulgo cõcepti, qui ex vago cõcubitu ſunt, neque patrem oſtéẽdere poſſunt, vt quem nuptiæ ſolùm oſten dunt: ſpurij Latinè, Græcè æna ogts, dicti, quaſi ſine pa- tre. Nothi verò vulgata voce illegitimi vocantur. Man
1 ſeres, qui ex ſcorto vuſgo concipiuntur. Spurij ex his qui ſacris initiati, aut religionẽé profeſsi ſunt. Nothi, ex adulterino concubitu, iure Pontificio.
Naturales liberi qui ſint, diſces ex 1.1.s. ſuis. D. de ſuĩs& legit. l.i. D. de concub.& tototitu. C. de natura. lib.
X
N AV
Natura ſui per ſeipſum de ſoy meſines l. 10. S.1. D. quemad. mo. teſta- aperiantur.
Naturaltter, id eſt, ratione naturali I. 25. 5. conſuluit. D. de pet. hered. quandoque ſigniſcat corporaliter,& rea liter 1.53.D. de acq-. re. do. quãdoque, id eſt facto natu. rali l.). D.de vſucap.
Naturaliter ſoluitur obligatio numeratione, præſtatio- ne, ſolut ione 1. enul. D. de ſolu. l. fI. C. ad exhib.
Naturalia Aonalibus variè diſtinguuntur in iure noſtro.
Hanc omnem tractationem tribus modis explicat k. Hotomanus 1. Res omnes;, ait, aut Naturales, aut ciui les, aut mixtæ. Naturales vocat quæ cũ versè ſint,& ex- tent tamẽ po. KRo. legibus& formareceptæ nõ ſunt, ve luti cognatio cõtracta ex cõcubitu vetito legibusl.. §. z. D. de grad.& in poſſeſ sis adſignat exépla. 1 1. Ma- trimonium I. i. D. de iuſt.& iur. Patria poteſtas Ariſto. lib. 1. wo&⁵. cap. 3. quam Juris Ciuilis luſtinian. in tit. de patr. pot. Inſtit. tradit.¼1 1. Legatorũ ſanctitas, em-
ptio locatio Ciceroni& multa alia quæ idem F. Hot- tomanus recenſet,& aperit. eum conſule.
Naturaliter ad mortuum videtur pertinere locus in qué
infertur l. 4. D. de de religioſ.
Naturalis iuſtitia, pro æquitate, apud Modeſtinum, inl. ſcire oportet.S. ſufficit. D.de excuſ. tut. Naturalis obligatio ſimplex, quã lus noſtrũ nec tuetur,
nec infirmat, Barto. duplex eſt, in l. ex hoc. D. deſiuſt.& iur. Altera iure naturæ efficax: quæ ideò actionem non parit, quoniam iuris Ciuilis ſunt actiones. Exceptio- ni verò ſufficit,& compenſat ioni,& pignoris retẽtio- ni: quoniã id nõ eſt aliũ impetere, ſed ſe tueri, que na- turalis defenſionis ſpecies eſt. Altera verò, quæ ad an-
tidora, id eſt, remunerationẽ pertinet. ſed nec hæc ex ſe eo iure efficax eſt: iuncta tamen alij actui plurimũ poteſt. b
Naturaliter poſsidere dicitur, cùm quis corpore poſsi- det, vſumque rei apprehẽſæ percipit. Quòd ſi quis ve-
rè rei non inſiſtit, neque vſum percipit, is per inter-
pretationem legis ciuiliter poſsidere dicitur. l. Pom.
D. Fa. erci ſc. l. naturalit er. D. de acq. poſ.
Natorum appellatio, inquit Modeſtinus, ad nepotes ex-
tenditur, Bulgaro, vt veriſimile eſt, interprete, teſle Alc. Sed an quod de natorum adpellatione Modeſti- nus dixit, in l. tαrap.de verb. fig. locum ſibi vendi- cet, etiam cùm de prognatis, ſeu progenitis fit mètio? Et horum adpellatione propriè nepotes contineri, Al- ciatus magis credit. Præpoſitio enim hoc inducerevi- detur. Sicut etiam pronurum, pronepotem, proſoce- rum dicimus. Nam&progenitores pro quibuſcũque aſcendentibus accipiuntur.
Natum dicitur de rebus repentinis, autor Donatus. Id. autem occupantis fit, vt de nata inſula cenſuit Imp. Inſtit. de rer. diuiſ. S. inſula.
Naualia vaſa, in quibus onera recondita in naues impo nuntur l. 19.§. 5. D. de aur.& arg. leg.
Nauarchus, nauis princeps, qui in naui nautis imperat. Cicero in Ver. Sumptum omnem in claſſem, frumèto, ſti pendio, cæteriſque rebus nauarcho ſuo quæque ci- uitas ſemper dare ſolebat.
Naufragium, inter fortuitos caſus quando ſit numeran- dum, doc et Bar. l..& 2. C. de Naulrag. Frideric-Impe- rat· in Authen. Nauigia. C. de furt. damnat eos, qui bo- na naufragorum ſibi adpropriant, prætextu conſuetu- dinis, quæ certè crudelis eſt& impia.
Nauem in edicto de exercitoria, accipere debemus ſiue fluuialem, ſiue marinam l.1. D. de exercito actio. Ma- rinarum autẽ nauium(quæ& marit imæ vocantur 1.z. s. diuus. D. de iure immu. l.3z. D. de vacat. mun.)quæda onerariæ, quædam z.(smει quædam actuariæ.
Nauis oneraria, eſt traiiciendis mercibus deſtinata. Et conſcenſoria, quam i⸗. sdν dicũt, ad recipiendos tan- túm vectores, non etiã oncra. l. 1.§. igitur Propoſſeio⸗
DP. de

„ .
3 1. pperit. eum coalal rum ndetur! de 4 8 dertiden er nlipol.
O — Tornate, madic⸗ 4 1
8 cn D * 06 ccal. du.
dbmplex, qui lus nah 10. duplexckt inlerbn 0 aturr eficn qn lieit n wris(iuilisfuntaos 3 AcompenſitioniKyg ir ckt alld impetere ſcie n ais ſpecies eſt. Alten munerationè peninet.
reſt: iuncta tumenaliſ im
ere dicitur, càm quis 71 1 1 appfehe 12 erc ldu. 8 1 n, deque vium rerci is ciuiliter poſuden 5
4
euralit er. D. de acq. Jo
inquit Modeſtins r
9,
0, vtveriſmileci i 1 de natorum adhele 8 nae-de rerd. Ge o prognatis, ſcupa 21
tione propriè nepctc 2
ie. Præpolitio cumaà al at. Era oronurum, proscfe 1
b venitotes i
4
& P 3
piwnful⸗
. V
edus rehentinis au A 4 Eit, vt de nata jalul
A 11. 4
1.»*1l dita dr
tat.
das onera feco0.
NAV
P. de exerc. a&t. Scapha item, hoc eſt, nauicula vnico ligno cauata. l.ſ. D. de inſtruct.vel inſtru. Eaibaſnc, ad vectores traiiciẽdos, Luſoriæ naues Veget. lib.. ca. 1-& Am. Marcell. lib. 17. Nauis actuaria I.i. D. de exercit. quæ nõ velo tantùm, ſed remis etiam agitur, aliquando volupratis cauſſa: qué- admodum nauis longa ad vſum belli parata. Nauis piſcatoria, deſeruiens capiendis piſcibus 1. 2. D. decapti. 1 Naues vinariæ, in quas vinum effundebatur J. 21.§. ſed&
IID. de ſurt. Reliqua nauium genera vide apud A. Gel-
lium.& L. Bai fium in lib. de re Nauali. Naues captiuæ, ipſæ, quæ ab hoſtibus captæ dicebantur, Kmerito poſtliminium habebant, vt docet Marcel.
1.2. de capt.& poſtlim. reu. Tullius in Top. Poſtliminio
redeunt hæc, homo, nauis, mulus, clitellarius equus, equa quæ frena accipere ſolet. Nauicularij. C. de nauicul. lib. 11. ſunt ‚qui naues habẽét proprias vel conductas, quarum obuentiones& redi- tus omnes accipiunt. Vnde nauiculariàã dicũtur exer- cere, qui talem agunt functionem,& exercitores vo- cantur in I..§. exercitorem. D. de exercito. act. Nauigium, ponitur tam pro nauigätionei pſa, quèm pro naui quacunque. hoe nomine continentur rates l. 1.§.
nauigij. D. de fluminibus. Nauigium enim genus eſt,
continens naues, rates,& cæteras ſpecies, quibus ad nauigationem vtimur. Columel. Iàmque qui ædifica- re velint, fabros& architectos aduocent: 5 nauigia mari concredere, gubernandi peritos. Probantur hæc in l. 1. D.de fluminibus. 11 8 22d Nauis triremis princeps, Senec.li b. 7. de benefic. Trierar chus dicitur. Sunt autem naues triremes, quæ tres re- morum ordines habent: ſicut biremes duorum, qua- driremes quatuor ſunt ordinum. Nauis ſi adeò ſæpe refecta eſſet, vt nulla tabula eadẽ per- maneret, quæ non noua fuiſſet, nihilominus eandem nauem eſſe eriſtimari, autor Alphenus l. proponeba- Nauis membra hæc recenſet Alfenus l. ſcapham. 44.D. de euict. gubernacula, malus, antemnæ, velum. Naulum, precium nautæ pro vectura, qus foluit in naui natum infantem. VIpian. in l. ſed addes. S. ſiquis mulie reni. Locaitt. EiIE HNT aupegi in l. f. D. de iure immuni.& apud Firmic-li. 4.
Matheſ. cap.7: dicuntur nauium fabricatores,& arti-
fices. Naonue-e, hodie apud Venetos vulgò' adpellatur Calafatte, voce Arecétioribus Græcis mutuata, qui na- uium artifices uahapæ ras, adpellant.teſtatur Michaélis Imp.nomen, qui Calefates vocatus fuit, quòd paren- tes ipſius naues apud Paphlagonas conſtruxiſſont. Naula nauium I.; 9. S.1. D. de leg.i.vecturæ nauium. Nauta, vel per epentheſin Nauita, generaliter dicitur, qui nauè exercet I. 1.§.=.D.n au. caup. ſtab. qui& Naui- cularius dieitur I.9.D. de decurio. I.j. D. de mun.& ho. Nautepibatæ, genuinum vocabulum Alc. lib- 1. Parerg. cap. 48.reſtituit, in l.debet.. hæc actio. D. Naut. caup.
Kab Sunt autem, eodem teſte, naut epibatæ, qui naué
aſcendunt,& pro precio vecturæ, ſeu naulo, ipſi nauta rum officio funguntur. Nautobatas hoc eſt, cos qui
funès nauium inſcédunt, luriſcoſ. ſenſu alicnos eſſe,
idem tradit in fine lib. 3. Diſpunct.
4
Nauticꝶ vfuræ, item maritimæ vfuræ di cuntur centeſi-
mæ, magnæq́ue. Quoniam qui nauticam exercent ne-
gotiatiénem, ſe fudque ventis& vndis committunt-
28 Fœneratores maiorem vſuram iebant Vide Imp. in Authen.& C.& luriſcoſſ-in PDandecc..=
Naucleri in l.& 2.C. de nauicul.li. 1.& Nau icularij in
rub.C.co. eadem ferè ſignificatione ſunt.
Nauicuiati) in vrbe Roma corpus habebanr I. 1.§. r. D.
quod cuiuſque vniuerſ. l.·..licet. D. de iur. immu. ex
guibus quidam annonæ vrbis ſeruiebãt, alij lignis ad
N. E C 135 lauacra, alij aliis neceſsitatibus publicis. de lignariis eſt text. l. o. C. The. eo.& Symmach. lib. i. Epiſtul.
Nautica pecunia l. 1.§. f. D. nau. caup. ſta. aliàs traięctitia. Nauticum fœnus, quod pro ea exigitur. Nauticas vſuras Paulus vocat l. 6. D. de naut. f;n. NE Ne, plerũque nõ vetat, ſed negat. l. f.. C. vbi& apud quos. Ne, pro an, non rarò apud Iuriſcoſ.occurrit l. in De lone D. de pact. l.3. S. fſ-D. de don. int. virum& vxo. Quando verò Ne, cauſſam, modum, cõditionem in iure noſtro inducat, ex Bar. in l. ſiquis poſſeſ. D. de acqui. poſſeſ. Ne, vt non l. videamus. D. loca.
Ne paſsim, id eſt, indiſtinctè l. f. C. de iur.& fac. igno.
Nefacias furé, vel fugitiuum ſeruum meum, hoc eſt, ex- Ponäte Vlpiano, ne ſolicites, vt fur fiat, vel fugitiuus iat: ne ita negligas ſeruum, vt fur efficiatur. l.non im- poſsibile. D. depact. G 4 Ne luminibus officiatur, hoc maximè adeptum videbi- tur, ne ius ſit vicino, inuitis nobis altius ædificare, atque ita minuere lumina noſtrorum ædificiorũ, teſte Paulo I.zͤ. D. de ſeruit. vrb. præd.
Ne non. Sub hac particula aſſertionem eſſe Zaſius exem-
plis è luriſcoſſ. petitis planum facit, in ſcholiis ad. S. Cato-l.eadem dicemus. D. de verb. oblig. Nec pronon in XII. Tab. poſitũ ſcribit Feſtus,& ex ea-
rum capitibus quæ hodie extant, adparet. Sic 1.3. 5.ſi duo impuberes. D. de carbo. edic. l.. 5. ſi ad fiſcum. D. vt lega no.· caue. 8 Nec rarò, id eſt,& raro l. 87.§. 2·de verb. oblig. Nec in l.vnica. S.& cum lex. C. de rei vxo. actio. pro nec quidem poſitum ſcribit A. Aug. lib.2. Emend. cap.i. Nec eius rei dominus effectus eſt, cùm lex dicir, aliqué non eſſe dominũ, vel accepiſſe à non domino. Ité non eſſe factum dominum,& cætera id genus verba acci- pienda ſunt(quatenus ad ipſam legem loquentè atti- net) de caſibus, qui ſic euenire ſolent frequenter:& cuùm eueniunt, apud naturam ſunt certi, non autẽé refe- renda funt ad opinionem actoris, qui ignorare poteſt vtrum tradens fuerit dominus, an non fuerit. Necare videtur non tantùm is, qui partum præfocat, ſed & is qui abiicit,& qui alimoniã denegat,& is qui pu- blicis locis miſericordiæ cauſſa exponit, quã ipſe non habet. autor Paulus. D. de lib. agnoſ.l. necare. in Necem luriſcoſs. in perniciem, fraudem, damnum l.j. s. ſi fideiuſſerit. D. ſi quĩd in frau. pat. l. 1. S. verſum. D. de in rem verſo. Neceſſariæ perſonæ, vel ſanguine, vel affinitate nobis coniunctæ. Earũ fit mentio in l. quamuis. 2. C. de adul. & inglo.l-Imp. Antoninus. D. de pactis. Specialiter autem neceſſariæ perſonæ quæ ſint, indicant Paulus& Calliſtratus l. 1.& I. ſeq. D. in ius vocat.vt eant.
Neceſſarius oliin heres, ſeruus erat, qui pauperi domino
inſtituebatur, vt famæ defuncti domini ſui ſuccurre- Ieeerge creditores. Vide Vigl-Inſtitu. de here. qual.& differ. 13 1 10 1 Neceſſarij Feſto cognati, aut adſines l. adfectionis. D. de idona 5 Neceſſariæ impenſævide ſuprà, 1mpenſa. N eceſſe, Neceſſum, à Ceſſo deductum eſt, quia non ſit in co ceſſandum. Inde neceſsitas& neceſsitudo, provi ipſa, quæ cogit ad ſaciendum aliquid.
Neceſsitas, Neceſsitudo, ius quoddam,& vinculũ con- iunſtionis ſignificat, vel ſanguinis, vel adſinitatis, vel etiam amicitiæ. Vnde neceſſariæ perſonæ dicun- tur, hoc eſt; conſanguinei. ha irius luſtus in l. impera ror Antoninus. D. de pact. Inſt. de hered. diffe. S. Sui.
Neceſsitas contradictionemnon admittit. Soler enim multa nos, vel inuitos docere neceſsitas, ſicut& exi-
tus ſtultorum magiſter Neceſsitas legem ſæpe obtrudit inuitis: quemadmodũ olimcuram Keipublicæ magna hominũ turba, vt eui-
4 taretur

NEC
taretur confuſio, ad Senatum deduxit 1. 2. 6. deinde quia difficile. D.de orig. iur.l. llicitas. 5.vlt imo. D. de offi.præſ.
Neceſsitas non habet ferias: vt ſunt exempla in I. folet etiam. D. de feri- Eodem modo dicitur: Neceſsitas nõ habet legem.
Neceſsitas iudicandi apud luriſconſ. inl. vlt. D. de mu- neribus.S. iudicandi quoque neceſsitas.ex quo ſanè nõ rectè perceptum commentatores parum firmum, vel potius falſum ducunt argumentu in tabularios atque ſyngrapharios, vt id quod ſuæ functionis eſt, confice- re ipſi cogantur, cùm meliore interprete Budæo reue- ra Arcadius Iuriſcoſhoc ſignificare voluerit, homi-
nem politicum, ac ciuili more viuentẽ, vt cætera mu-
nera ciuilia, ita iudicandi quoque munus agnoſcere, obirẽque debere, ad idque cogi poſſe. Neceſsitudinem ab eruditis, pro eo quod neceſſum eſt, vſurpari, Catanæus exemplis monſtrat. Arrianus pari ter pro neceſsitate vſurpat, in 1. non omnes. De re mi-
lita. VIpianus tamẽé pro affinitateponit, in l.hæc au-
tem... quibus ex cauſsis in poſſeſ.eat. quẽadmodum ab aliis quoque luriſcoſ.& in Conſtitut. vſurpatur. Nezuoßa mus,ò 5s veugye daA ⁵op, id eſt mortuos ſepeliens!.5. D. de inſtit.& vide ſuprà, Libitinarius. Nectere artibus moras, eleganter Imperatores dixerunt inl.vnica. C. de ſuffragi-pro Solutionẽé differre dolis. Negantis nulla eſt probatio. Ladſeueratio.& l. actor. C. de probat. per rerum enim naturam fieri non poteſt, vt non entiũ vllæ ſint qualitates. Quoties verò vel tem- ore vel loco coarctatur negatiua, probationem reci- pit. j. pantoninus. s. perduellionis. D. de acquir. hered. 1. 2. C. de error. aduo, 5 Negationes duæ, adfirmant:tres negant. Paul. D. de re- cept. SIed ſipoſtea paratus ille ſit accipere, non impu- nè me non daturum. l.1. D. de cada. punit.
Negatoria ſeu negatiua actio, à negando dicitur, ſicut
Confeſloria, Aconfitendo. Et vtraque rectè appellatur vendicat io. Confeſſoria enim petimus ſeruitutes ruſti cas, vel vrbanas, adſerendo vel adpropriando nobis ius in re aliena. Negatoria verò ipficias imus, ius vllũ
in re noſtra aduerſario cõpetere, vendicando per hoc
libertatẽé. Et propterea Vlpianus eleganter vocat con- trariam actionem inl. ſicuti. in princ. D. ſi ſeruit.ven- diet. S. æquè. Inſtit. de actio. vbi Ang. laſon, Theophil. L. Gomeſsius conſulendi ſunt. non Nego, medium quiddam eſt inter negantem,& verè affirmantem. C. is qui tacet. de reg. iur. l. ſiputas. C. de pet. hered.
Negatio pura, vel ſimplex appellatur, qua neque expreſ- sè, neque tacitè quicquam aſſeritur, ſed intentio tan- tùm actoris in iudiciò fit dubia. l.vlti. C. quibus adli- bert.procl. non lic.cum maltis ſimilibus II.quas non fruſtra congerit Olden. in 10. reg. in de proba. dict.& fact. Zaſ:c.vſ. li.z. Intellect. ſingu. quod hactenus tradi tumeſt, negationem non eſſe exceptionem, adſtruit contra R hetorica præcepta, contra ius,& contra ra- tionem dici,& ſimul deprehendi, quantas nugas In- noc. Specul. Abb.& Canoniſtæ ea in re ſparſerint,& quàm omnino ſibi non conſtiterint Bartol.& Legiſtæ: cùm tamẽ nos ex Khetoricis doctrinis, ex quibus iu- ra noſtra ciuilia, magna ex parte, vt veriſsimè dixit, radicantur. Porrò Alciatus oſtendit cap. 17. Parerg. li. non eſſe veram Dialecticorum differentiam: An nega tio verbum præcedat, an ſubſequatur. Vide Laurent.
Vall-libr. Dialect. 1. cap. 26. Iuridicus Auguſtobuco- niatum à me quæſiit, quo tempore cauſſas agebã, An ei; qui prius negauit debitum, deinde cõfeſſus eſt, pœ nale illi eſſet, mulctãque irroganda? Reſpondi nõ mul ſtandum, ſi in continenti cõfeſſus eſſet, atque ita An- gelus ſcripſit in S. ex maleficiis. verſ item mixta. In- ſtitu.de actionibus. medque ſententia ceteris fori to-
NE G
gatis placuit, probatãque fuit. Sed hoc ita accipien- dum, ſi antè quàm actor proba ret, confiteretur: alioqut contra.
Negatiua regulariter dicitur improbabilis I. actor. C. de probationibus. Eſt autem multiplex, facti, iuris, qua- litatis. De quibus copioſius Speculator ſcribit titu. de probat..i.verb. Negatiua.
Negantia ylura verba more Græco pernegare ſcribit An. Auguſtinus lib. 2. cap. I.vt apud Vlpianum l. fluminũ. in princ. D. de dam. inf. l. neminem. C. de re mil. li. 12,
Negatiua vniuerſalis omnia poſt ſe deſtruit, hoceſt,& actum& potentiam, vt dicunt Logici. Quod verũ eſt in iure noſtro, ſiomnia principalia ſecundum mate- riam ſubiectam deſtrui intelligimus. Quippe quæper accidens veniũt:& ſuppoſititiè, iſta non deſtruuntur, vt docet Zaſi.in intell. quo loco tractat propoſitiones vniuerſales, quomodo intelligantur.
Negligere videtur, qui ſæpe conuentus ſui præſentiam
non facit, per l.de vnoquoque. S. qui apud. D. dere iudicat. b
Negligens, qui in rebus ſuis diligẽtior non eſt. ü fin. Inſt. Profoc. Negligentem, quaſi non eligentem, Iſidorus interpretatur, autor non omnino contẽnendus, quòd eum à Budæo Rhenanòque, tantis viris citatum con- ſtat. Iuriſperitis negligens etiam plerunque dicitur, eo ipſo, quòd quis non Keit„quando aßrndum gaidh eſt certo tempore& loco: niſi de impedimento doceat, vt per Fel.·traditur in verb. Negligentia. de reſcript.
Negligentia noſtra ad alienam iniuriam referri nõ de bet.Scæuola in l. 3. D. de tranſact.
Negligentia quanto tempore inducatur, docet Bart. in l. 1. D. dehis, quibus vt indign.& inl. cognitiones. D. Ad Sillanian.
Negligentia ſimplex eſt, quam culpam leuiſsimã vulgò vocant. Negligentia magna, culpa eſt, quæ modò le- uis, modò magna, pro ſubiecta materia accipiéda eſt l.2 26. D. de verb. ſig.& dolo æquiparatur. Speculitit. de reſtit. in integ. s. ·verſ· vt autem. b
Nego narrata prout narrantur, animo litem cõteſtandi. Cautela eſt calumnioſorum aduocatorum prorſus im pia, nata in Iuriſperditorũ ſcholis, non ſacroſancti iuris officina. 9.
Negotidũ, aliàs accipitur pro cura ſeu occupatione. Alias pro lite, vt in l. error facti. C. de iur.& fact. ign.l.ſenten tiis. C. de erro- aduoc. Aliàs pro contractu,& obliga- tione, quo ſenſu appellatur o uονᷣα Mac a, ali às pro mo leſtia, vt in 1.1. in princ. D. de calumniato. Cæterùm, pro iudicio non accipitur. Neque enim dicimus, iudi cium facere, pro vexare. Sed negotium facere, in cauſ- ſis iudiciariis, ciuilihus vel criminalibus. Vide l.eum qui. S. in popularibus. D. de iureiurand. l. ſi ſuſpecta: in princip. D. de inoffic.teſtament.
Negotium ad omnem cauſſam pertinet, hoc eſt, ciuilem, criminalem, priuatam& publicam. Bart. in l. 1.§.*D. de calum.
Negotium dare, pro mandare, committere. Paulus inl. item eorum qui.§. 1. D. quod cuiuſcunque vniuerſi. no. Parui enim refert, in quit„ipſe ordo eligat, an is ‚cui ordo negotium dedit. 7
Negotium gerere etiam dicitur qui contrahit. l. pen. D. quod iuſſu. 1137
Negotiationem pro negotio geſto, id eſt pro contractu poſuit Paulus l. 10.& 21. D. de hered. vendit.
N egotium facere, Exhibere negotium, Fa ceſſere nego-
tium, Moleſtiam alicui facere, Vlpianus in l.:-Dede calumniatoribus. Significat enim negotiũ inter alia, moleſtiã& vexationé: Non, vt Roffredus cũ aliis pu- tat, ludicium. Nec probant hoc leges ab eo allegatæ.
Negotium gerere, pro expedire, inde negotiorum geſto-
rum Titulus. 1 b b
Negotium meum dicitur rquum lucrum& damnum ad
me per

un nonſacit, quandon 1 1&loco: diß ie in
ſer arat Ngs 4 bra dalienam inimdg in al;D detnnadt. neo temporeinducmn a hxidui nt indign Kiul 8 dler eſt, qumcihm h gentiamigu, culach ¼ nu pro ſudiet nug 3 d.ſg.Adolo xquiparu K.z.Ferſ.vt auten.
dot nurrantur, winoli ii umnioſorum aduocuſ 1 ſperditori ſchols, a
pitur pro curiſaoo rror ſacti C.deiu 4 duoc-Alids procoen n appellatur muus peinc.D-decumm 11 accipitur. Negrec
„vexare. Sed rcgeau
milidusvelcimint)
Abas.D.de iureiaan
rtinet acaufln 4 gem 5 93
N E M me pertinet. VIpi. in I.1.. in propria. D. quan. appel. ſit. Negotium autem alienum quatuor modis dicitur: cura ſiue ſolicitudine, reipfa, ratihabit ione,& ipſo geſtu. Vide gloſ-in J. ſi pupilli tui. in fin.õ.pen. Hinc
NI H 136 neci datus autore Feſto, propriè dicitur, qui ſinevul- nere interfcctus eſt, vt veneno, aut fame. VIpi. in necẽ
alterius dixit, Budæo adnotãte, pro in damnũ& fortu narũ euerſionem. in l.z.S. ſed& ſi quis. de crim. ſtellio.
Negotiator veſtiarius, Scæuola in hlibertus negotiato- Nexũ Mantlio apud Varr. 6. Ling. omne quod per æs& li
ris. D. de oper. libert.. Negotiatioſagaria I. 52. S. quidam. D. pro ſocio. Negotiatores in titu. C.nego. ne milit. lib. 12. accipiendi ſunt qui ergaſteriis, ſiue officinis præſunt. Nemaſentum. D. de publ. l.vlt.5. ſpecies, vocabulum ni- hili, apud Albericum, pro quo nobis reſtituerũt Pãd. Florent. genuinam lectionem, quæ duum eſt dictionũ. ſcilicet, Nema ſericum. Significant autem filũ, quod apud Seras cõficiturcuius meminit Suidas in verbo eoueruspvt indicat Alcia. in Præterimiſsisgs.. Nemo, voxvniuerſalis Ateſtrinfirura auculas admo- dũ perſonas, in. ſtipulatio iſ a. S. ſed ſi quis. D. de ver. oblig. quippe propterrationem æquitatis ita exigen- tem. Quod diligentiſsimè obſerua. Nemo aliene litis idoneus defenſor ſine ſatiſdatione in-
relligitur, ait Gaius l. qui proprio. S. qui alium. D. de
Procurat. 1 2 2ihlt Nemo delictis exuitur, quamuis capite minutus ſic l. ſe-
cunda. D. de capite minut. Nemoprædo eſt, qui pretium numerauerit, teſte Vlpi. l. necvllum. s. ſed ſi quis ſciens. D. de petit · heredit-·
2
Neuvios, nuper emptus, nouitius.— Neophytus, nouellus, nuper baptiſatus Paul. ad Timot. 4.c. Neophytus, diſt.;8.& alibi. ei i. NeCeis, quid ſit ‚dicit LBaifius lib. de renaualiix. Neaaiot,vide apudeundemmm. Nepos, non propriè, ſed per interpretationem ſub filio Continetur. Propriè igitureſt filius filij, vel filiæ. In- Kiit. de pat. pot..fi.Ll.§. 2.& 1. 3. in fin. de grad. Aliquan do dicitur filius fratris, vel ſororis. l. cùm quis dece- dens. de leg..vide Bart. inl. ſi inſtituta. D. de inoffic. teſt. Nepotes tamen& pronepotes, cæterique deſcen dentes, liberorũ appellatione continentur, exemplo XII. Tabul. quæ primam ſucceſsionis cauſſam libe- rorum eſſe volebant,& de omnibus deſcendẽtibus in- telligebant. Nepos autem æquèac filius, imò plus ab auo diligitur, quòd per eum diutius ſe victurum,& in ſempiternum æuum memoriã ſui extendi ſperat. Acu- tiſsimo Baldo, nepotes ex corpore aui dicuntur nati, etiamſi ſint nepotes ex filia.l.1. C. de cond. inſert. I1dẽ inc.i. ad finem. de feud.ſucc. Nepos autem quando ad pronepotem protenditur, Alciatus in Comment.oſtẽ- dit. Præterea nepoté ex fratre, aut ex ſorore, à Iuriſpe- ritis imperitè dici admonent eruditi. Nam fratris, aut ſororis Hlius dici ſolet à doctis. Nepos autẽ reſpectu aui, vt filius reſpectu patris dicitur.
epotes, omnes poſteros vocari notius eſt, quã vt exem- plis probari debeat. Appellantur etiam conſumpto- res, Nepa, quæ(vt ait blinius) deuorat omnes filios ſuos, vno ſolum ſaluo. Siue dicuntur luxurioſæ vitæ homines, quibus nõ aliterrei ſuæ familiaris cura ſit, qudm iis, quibus pater& auus viuunt. 3
8
Deſeis appellatione venire etiam proneptem, Bud. tra-
idit inl. Gallus. S.Inſtituens.&§. idéẽ. de libe.& poſt- hum.Neptis ex filio. inl. auus. D. de pact. Wainemen. Neque imperare ſibi, neque prohibere quiſquam poteſt,
ait Martianus lpen. D. de arbit. b Neroniana Senatuſcoſs. citantur, vnum ab VIpiano In- ſKit. tit: 2 4.alterum à Paul-. lib. 3. Sent. tit. 7. Neſcire& ignorare differunt. C. per quas perſ. nob. acq.
1.2,O. de rei vxo. act. l.. S.. Qui neſcit, experiundi po- teſtatem non habet, teſte Gaio, in l. annus. de calumn. Neſcius,& qui neſcit,& q i gnorat, id eſt, qui incogni- tus eſt, dicitur l..5. ſin aut neſcius. C. de furt. Poſterio
ris ſignificatiònis exẽplũ habes apud Plaut.& Gell.
Nex, mors, ſiue cædes, quæ ferro ſit, aut alia vi. Quamuis
brã geritur, quod l. Gallus apud Feſt. li. 12. probat.
Nexa res, pignori obligata I.. D. ne vis fiat ei. Nexa pi-
gnori l. 2.C. de diſtra. pig.
Nexum facere, pignori obligare l. pen. C. ſi alie. res pig. Nexus venditi provinculo obligationis l. 26. 5. adeò. D.
de cond. inde. 1 Nicenſes, quorũ meminerunt Imperatores in poſteriori- bus libris, dicti ſunt à Nicia, ſeu Nicea(vtroque enim modo dicitur) nomine duarum vrbium: quarũ vna eſt Galliæ, quã vulgus eius vocat Nice-nos N iſſam: alia Aſiæ,& Bithyniæ metropolis, quæ& Antigonia nomi natur. In hac vrbe ſynodus Nicena, imperãte Conſtã- tino, anno à nato Chriſto 324- prima videlicet ab eo conuentu, quem A poſtoli Hieroſolymis egerant, ce- lebrata eſt. Quid in fide noſtra ſit obſeruandum, ex Nicenæ ſynodi autoritate ‚ſtatuit Imp. in I. nullus. C. de ſum. trin.& fid. cathol. Vide Vadianũ in Bithynia. Niceteria Budæo in prioribus adnot-. ad Pand. victoris præmiuma ſacrificia. vide eundem.
Nihili coactio„prouerbialis ſententia„qua ſignifican
atur qui in futurum pollicentur,& nihilpræſtant.
Nihil,& inutile, paria ſunt, per iura vulg. l. quoti es.P. qui ſatiſd.cog.
Nihil habet, qui libertum habet. l. ſeruum. D. quibusiad
libert. procla. non licet. Vide quæ Gloſſa ſuper hac vo-
ce diſſerit, in l. ſacrileg. 1.§. fi. ad fi. D. ad l. Iul. peculat. Nihil agi, fieri incaſſum& fruſtra. l. 1.& ſ. D. de reſcind. Nihil quod eſt, nullum operatur effectum. arg. l. fin.5. ſi. de aur.& arg. leg. Ex nihilo enim, nihil efficitur l. itẽ vi- dendũ. in princ. D. de petit. heredita. l.contractus ima- ginarij. D. de actionibus& oblig. Hinc quod firmum eſt, non poteſt per id quod eſt nullum, vel tolli, vel li- mitari. Vide Barto. ibidem. Item: nihil quod eſt, dici- tur eſſe minus etiam I. illud. S. minus. de tribut. l. mi- nus. de reg-luris. ö“ Nihilvalere, luriſconſultis eſt, quod interpretes dicũt, nullum operari effectum, ſic in fin. l.ad fi.de manumiſ- teſt. apud Pompon.tum alibi reperies. Nihilominus, id eſt, nullo modo l.properandum.§. fi. D. de iudic. l. Alexandrinis. C. de decuripnibus. Quãdo que fignificat, hoc nõ obſtante. Nihilom inus etiã in ſe adũrmatiuam habet. Inſtit. quibus non eſt permiſ-fac. teſta. S.prætereà. öL“ Nihilo magis, id eſt, non ideo magis 1. ſi rem. D. de vſu- ris,& alibi ſæpiſsimè.“ Nili fluuij fit mentio l. 1.S. ripa. D. de flumi.& C. de Nil agg. non rump. Nilum autẽ Græcã eſſe dictionem, La-. tinè Mellonem vocari à Seneca& Seruio li. 4. Georg. relatum eſt.“ Niſi, exceptionis nota eſt,& quãdoque refertur ad om- nia præcedentia l. poſtquam. de pact. Daaliquando nõ ad omnia, ſed ad parté tantũ. h.i. S: idẽ Pom. D. de dot- Niſi qñ ponat, adfirmêétve, aut neget, excipi ätq; no. in l. ſi eũ.§. qui iniuriarũ. D. ſi ꝗs caut.& vide Din. in c. catũ de reg.iur. li. 6. vide Bar. in l. fundũ. de adim. lega. Niſi, dictio xceptiua, regulariter cæteris paribus ponit contrarium ſui, per l.. D. de cuſtod. reor. S. ſin.& ſimi- libus.Alberic. exemplis demonſtrat, quibus refertur modò ad omnia præcedentia, modò ad eorum part tãtùm, ité quibus in locis in Si non reſoluatur. Qu- do autem adfirmet, vel neget, aut excipiat, not. in I. ſi eum. D. ſi quis caut. S. iniuriarum autem. laſon copio- ſius in l. actio. C. de tranſact. Niuariũ colum apud Pomponiũ vas quo aqua ex niuibus colari ſolebat vide L. Baifium lib. de vaſcul.
Nobiles
—

N O B Nobiles, ingenul,& gentiles homines propterea nuncu- pantur, vt nunc quoque in Italia: quoniã maiores eo- rum illibatam ſeruarint natiuitatẽ,& nunquam ſeru 1- tutem ſeruierint, Itemque immaculato ac legitimo quoque nati ſint thoro. Nec cerrè iſta ſunt ſomnia, vt quidam phanatici putant, confundentes iura perſona rum. Verùm ſihis dotibus omnibus addant bonarum literarũ ſtudia,& optimũ vitæ ſpecimen: bone Deus, uàm verè tum dici poſſunt bis nobiles: quales ego multos hoc ſeculo, adeëque Principes, eſſe, Reipu- blicæ noſtræ congratulor. Nobilem fieri quemuis poſſe. docet Seneca epiſto. 44: Nobilem autem ſe dicens& fingens, cm non ſit, cri- men falſi ſubit. Fac. l. eos. S. vlti. ad legem Cornel. de falſ.Vide Bal.in l. qui ſub prætextu. C. de ſacroſanct. eccleſ. b b Nobiles qui ſint, fuſius explicat And. Tiraquellus in tra ctat. de Nobilitate, quàm quòd huc referamus. Nobilem antiqui dixerunt pro noto& qu idã per G. lite- ram, vt ex Plauto docet Feſtus lib. 12. Nobile officium iudicis, quod luriſconfulti appellant erſecutionem, eſt extraordinariumremedium, quod aduerſus eos datur, quibus cum nobis de ſtricto iure nulla actio eſt, ſed qui interim ex ſola æquitate,& uod dicitur, de bono& æquo nobis obnoxij ſunt. Vi- de Alc. enarrãtem I.actionis. de verbor. ſig. aliter: No- bile officium eſt, quod à ſolo iudicis executiuo offi- cio pendet. l. iubere. D. de Iuriſdict. Hoc ludex nun- quam defungi poteſt. Nam quod dici ſolet, Iudex ſe- mel pronunciando, functus eſt officio ſuo:ad merce- narium referendum eſt officium, quod actioni ſubſer- uit. vide Bar. l. 3. D. de iuriſd. om. iud. 4 Nocens, qui iniuriam aut maleficium commiſit, qui al-
teri nocuit, damnùm que intulit. Nam nocere propriè
dicitur, qui nocet perſ. onæ, non rebus l. 1.s. huius au- tem verba. D.de his qui deiecer. vel effud.
Nocere morbus intelligitur, qui perpetuus eſt, non qui tempore finitur. l.i. S.1. D. de Ædil. edict.
Nocere noxam dixit Paulus l. c3. ad legem Falcid.
Nolle& Velle, duo illa verba, vt Ferrar. admonuit, in cõ- ment ad regu. iur. quodammodo relatiuorum more ſe habent, quorum alterum ſine altero nõ ſtatim exiſtit. Ex eo ſiquidem non velle aliquid exiſtimamur, quia hoc& velle poteramus:& ſic ad arbitriũ licet diuerſi effectus, liberũ tamen vltrò citrõque referuntur. Vnde fruſtra dicitur noluiſſe id, quod non potuit quis vel- le: cùm relatiuorum natura ſit, vt inuicem conſiſtant, pariãque habeantur. Verùm quòd interpretes nolle& velle inter cõtraria referunt, intelligendum eſt, quòd actu ſint contraria, aut diuerſa. Quemadmodum& Boëthius relatiua contraria appellat- in 2. Topic. Cõ- ment. Nam habitu magis relatiuorum naturam ſa- piunt: quando nemo dicitur nolle, qui non poſsit& velle. Siquidem vulgatum illud, Eius eſt nolle, qui poteſt& velle: parũ conſiſteret, quòd vtrumuis ſimul
ponit. id quod contra naturam eſt cõtrariorum, quo- rum vno conſiſtente, reliquum ceſſet opus eſt.
Nolo adire,& nonvolo adire. Super his verbis doctores plura effundunt in l. qui ſe patris. C. Vnde liber. De- cius, vt teſtatur Nicolaus Bellonus, putat fiéedam dif- ferentiam, an quis dicat, Nolo adire:& inducatur re- pudiartio. aut dicat, Non volo adire:& non inducatur. Ea ratione, quòd verbum Nolo, indicat præciſam vo- luntatem, ſecus verbum Non volo: cùm ſit mediũ in- tervelle& nolle. Hæc differentia doct. licet commu- nis habeatur, non ſatisfacit Bellono. Pendet enim ex eo, vt idem refert lib.a. Supput. cap. 14 · quòd credide- rint Doc.eſſe differentiam inter velle,& non velle,& non velle eſſe medium inter velle& nolle. quo ſentit ipſe nihil àveritate magis alienum. At in contrarium facit ſignificatio ipſorum verborum:& Grammatici
NO M
nullo modo admitterent hoc, qui dicunt,& verũ eſt Nolo eſſe compoſitum ex non,& volo,& ſic idem eſfe. Quod probatur in§. filius 1. lij mater. D. ad Tertull. Licet incõtrarium adducatur. quod quàm doctè, tam verè ipſe Bellonus loco modò citato refellit. Porr Nolo adire, hæc verba ſunt ſuſpenſiua,& inferunt tan tùm ad primum motum voluntatis, ſecundum dodtri-
nam Bar. in Lgerit. D. de acquir.hered.& in l. ſerui ele. ctione. D. de leg.. 1
Nolle facere videtur, qui poteſt facere,& non facit.§. ſ quis fugitiuus. S. idem ait. D. de EÆdil. edict.
Nomenculator, à nomine calando, id eſt, vocando, is di citur, qui nomina tranſeuntium ſalutantiũmve domi no ſuggerebat 1. 7. S. dabitur. D. de ope. liber. Sic apud Senec lib. 2. Epiſtol. ca. 19. ls etiam dicitur qui litigã- tes in foro nominatim vocabat, vt ſubindicat Quin- til. lib.6. cap. 4. qui mos apud Forum Auguſtobuconia
tum etiamnum optiner; apud Plutarchum 3νοσμμ⁴αοε
appellatur Cicero ad Atticum lib. 4. Ad vrbem ita ve-
ni, vt nemo vllius ordinis homo nomenc latori notus
fuerit, qui mihi obuiam nonvenerit. Vlpianus in l.yt iuriſiurandi. 5. dabitur. D. de oper. libert.
Nomen aliàs pro cauſſa debiti accipitur, ſeu titulo inra tionibus particulari: vt in l.. D. ad Senatuſc. Macedo.
aliàs pro debito vel etiam debitore ipſo, reſpecta obli gationis cauſſa, quæ expenſarum parti adnumeratur, vt in l. ſi quis vxori.. ſi quis ſeruo. D. de furt.& inl. nominis& rei. D. de verb. ſignif. Conſueuerunt enim anti qui, ſicut& iam nunc ſolemus, tabulas rationum ſcribere; titulis articulatim additis acceptorũ& ex- penſorũ, quæ dicebantur nomina. Continebant enim nominatim, primùm cauſſam, deinde ſummam pecu- niæ, vel acceptæ vel expenſæ. Inde iam nunc dicimus.
Nomina facere,& contrahere pro eodem l. 17. D. de admi. tut. l. 39. D. de neg. geſt. Idonea nomina, Nomi-
na ſoluere, explicare, expedire, Bona nomina cùm ſol uendo ſunt,& idonea. Nomina donare, legare.
Nomen edere l. 1. D. de offi. Conſul.
Nomen dare militiæ l. 43. 0. de oper. lib.
Nomina profœneratitiis cautionibus l. fi. C. de pact. cõ-
uent. Cuius ſignificationis rationem exponens Aſco- nius z. Verrina titulos debitorum nomina adpellata ſcribit, ab eo, quod Calendariis folent eorum, quibus pecuniæ credebantur, nomina perſcribi. Ex quofactũ eſt vt nominis adpellatio ea ad omnem obligationè, & omnem contractum pertineat l. 4. D. de verb. ſigmf. Sic accipe nomina l.31. D. de pet: her. l. 6.1. 17.1.23:in fi. D. de her. vend. l.z. D. de don.& alibi ſæpe.
Nomine legato, id quod debetur, inque actionibus eſt, debetur 1.46.§. eum, qui. D. de leg. i. l. ĩ9. D. de lega-z.
Nominibus olim fieri dicebatur obligatio, quæ hodie li teris fieri dicitur Inſtit. de lite. obliga. in princ.
in Nominibus eſſe dicuntur, quæ ſunt in obligationibus, petitionibus, perſecutionibũſque l. 37. D. de acqui-he-
red. l. 6. D. ad S C. Trebell.
Nomina facere,& contrahere pro eodem dicuntur I. 17. D. de admi. tut. I. 39. D. de nego. geſt. l.9. D. de pact. Seneca- lib. i.de benefic. Nomina, ait, facturi, inquiri mus in vaſa debitoris. b
Nomen ſequi l. 19.§.cum haberes. D. ad S C. Velleia. l.41. §. ſi Adebitore& l. 71. D. de iur. do.
Nomina bona& idonea adpellantur, cùm debitor ſolué do eſt l. 19. D. ad§ C. Velleian. l. 101. D. de ſolut. l. 13.§, I.& 1.35.& I. 43. de admi. tut. l. 31.§. Lucius. D. de annu- lega. l. 89. D. ad le. Falc. vbi quidam codices, idoneis hominibus ſcriptum habent, codem errore, in Pand- Flo. hominibus ſub fideiuſſore factis, pro nominibus. Secundum hoc loquendi genus in SC. Macedonia- no bonum nomenfilij fa. fieri non poſſe. l.i-D. ad SC. Macedo. In quo verbo elegans eſt M. Ciceronis iocus lib. 4. Epiſtol. ad Plancum, qui poſt expoſitam æris
alieni

. 4 4* Cnig.
um aunc ſolemu udh
1I amticulatim adätuug;
ccbantur nomina(and
imüm cauflim, deiie n
rrel erpenſs lateimn „&contrahere mn cin
.de neg geſt. ldone. 5
icate, expedine„Doaa D. de offi. Coaſul.
17 1.4 3.0 de qper li. atitiis cautioniduslà Ecationis rat onenen tulos debitorun soni 2d Calendariis ſdlen 1 atur, nomina pertcnd pellatioea ad omsen tum penineu 140e aa 1.; 4 percll D de don. Kalidilche quod debetur, iase
N O M
alieni, quo premebatur, magnitudinem, ſe tamen hoc conſecurum, ait, vt bonũ nomen adeptus exiſtimetur. Nomen bonum facit creditor, qui delegatum ſibi debi- torem admiſit, eGque contentus fuit l. 26.§. abeſſe. D.
manda. Nomina deteriora peioràve dicũtur, quorũ diffici lioreſt exactio propter debitorum inopiam, qui bonis facul- tatibuſque lapſi non ſoluendo kai ſunt l.z7. D. ſi cert. pet. l.0. D. ad leg. Falc. l. f. ũ. penul. D. de admi. rerum ad ciuit. pertin. dic Collumel. Alphius fœnerator opti ma nomina non adpellandofieri mala dixit. Nomen gentilitium erat& cõmune totius generis& fa- miliæ adgnationiſve. vnde ab Halycarnaſſæo αe-
eAορν& na Fariseiusp, zahellardr. Tu latius vide Theop. §.ſi quis in nomine. Inſtitut. de lega.& A. Auguſti. lib.
Emendatio. 9 1 IaA1 Nomen plerunque accipitur pro adpellatione perſonarũ & rerum l. nomen filiarum l. pecuniæ nomine. D. de verb. ſig.& Gaius in l.nominis. eo. Nominis, inquit, adpellatione rem ſignificari, Proculus ait. b Nomen quandoque intelli gitur pro ſimplici cauſſa, nul- loobligationis reſpectu· Arri anus Menander in l. qui cum vno. O. de re milit. Exauctoratus, inquit, eo nomiĩ ne, non vtique infamis erit. Nomina vel rerum, vel hominũ ſunt l. 4. D. de leg.r. illa à Grammaticis adpellatiua vel communia vocantur, quæ deſignandæ indi candęve rerum naturæ& ſubſtaã- tiæ cauſſa inuenta ſunt. Hæc propria vulgò dicuntur quæ ad ſingulas ſpecies eiuſdem generis ambitu com prehenſas diſcernendas pertinent, velut Lueius, Ca- ius, Seius Gaia. b
Nomina pulchra multo precio eſſe comparanda. Ita Ioã.
Aundre,de Milentiavxore ſua recitat, in c.. de depoſit. vbi dicunt Card.& Imola: Si quis deponat rem ſuam apud hominem illoti, turpis nominis,& res perda- dur eſſeimputandum deponẽti, qui nomen turpe non abhorruit. Gi 41 e e ilel il Nominare, eſt præſentẽ ſiſtere,& vt iuris Pont ificij ſcri- ptores dicunt, ius patronatus habere, hoc eſt, nomina- re deſiguandum, Budæo teſte. Cæterùm nominare, fi- deiubere,& in ſe peri culum recipere, nõ diſtare indi- cat Alberic. per. ſi. inl. cũ oſtẽdimus.D.de fideiuſ.tut. Nominari dicũtur magiſtratus, tutores,& alij, qui ad munera publica, aliquo ſuggerente vocantur l. 2.§.ſi eo. D. de admi. re. ad ciuit. I. 3. D. ad municip. l.14. C. de excuſ. tuto. Hinc nominatio l. 2.S. 1. D. ad munici. xX Nominatores, qui aliquem tutorem nominant in KRub. D.de fideiuſſo.& nomina. Nominator etiã pro creatore vocatur l. 1.8. ſi eo tempore. D. ad municipal. Nominare, eſt indicare l. libertus. D. de quæſtio. Hinc Nominatores pro indicibus Plinio libro 10. Epiſtul. ad Traian.lImpn.· SejstHt 12v. rarti. Nominatio dicitur, quando nomẽ exprimitaur, vel æqui- pollens L-.& l. ſe q aliquando ſignificat publi cationẽ quandam, quando excõmunicatus nominatur in ec- oucleſia. gl-in c.i.de exceptio. lib. 6. Alias Nominatio- nũ acceptiones fuſis recenſet Pet. Rebuffius in tra- Katunominationum quæſtio. prima: vbi nominat io- num genera recenſet,& acutiſsimè,& diligentiſsime tbiysplisat. Hß ll ſtn s Nominatgs dicunt luriſcoſ- eos, qui rei criminum facti,
Poſtulatique ſunt l.17 †ε8ein quæſtionibus. D.ad muni-
cip-ba:D. de bo. eo. qui ant. ſent. Sueto. in Calig. c. 26.
Queſtorem ſuum in coniuratione nominatum fla- gellauit. 32n 25.. Noeminatim manumittere intelligitur quis hoc modo, Seius liber eſto. Paulo lib. 4. Sentent-tit. 13. Nominatim exheredare dicitur, qui vel nomen, vel co- 2 znomen, velprænomen dicit 1.1. D. de lib.& poſtu. vi- de A.Aug. lib. 3. ca. C... i. i euich Nominatim quoque exheredat is qui fllium vnum habẽs — 7
* 1
NO N 137 his verbis vtitur, Filium meum exheredo- Nominatim, hoc eſt, expreſsè exheredatus quis ſit, vide in L.3.§. nominatim. D. de iniuſt. teſt. item s. nomina- tim. Inſtit. de exhered. liber. Nominatim etiam intel- ligitur expreſſus, qui nõ nomine proprio, ſed demon- ſtratione corporis, aut opiſicij, officiive, neceſsitudi- nis, atque affinitatis, aut alio modo deſignatur. l. 2. de leg. 2·& ſimilibus, quæ Albericus citat. Bart. in l. ſiue Acertis. D. de duobus reis. nominatim quod dicitur, explicat.& in l. turpia. S. fin. de leg. quid ſit nominatim fieri, docet. Nominatiuus pro genitiuo, elegantiſsima eſt figura lo- quendi, qua frequenti ſsimè vtuntur Juri ſconſulti in I. quæſitum.§. idem Celſus. D. de fide inſtr. vbi dicitur, Hoc genus ſeruos, id eſt, eius conditionis ſeruos. ſic inl.& ita.§. 1. naut. caup. ſtab. vbi dicit luriſconſ. Prætorem curam agere reprimendæ improbitatis hoc genus hominum, id eſt, eius generis, eius cõditionis. Noᷣα⁵σ, Lex, Adiſtribuendo Græcis adpellatur: quòd rectè omnibus ius ſuum diſtribuit. Hinc»ouopiNaues, le gum cuſtodes, dicebantur. Qui non ſolùm literis, ſed etiam facta hominum obſeruabant, ad legéſque reuo- cabant, teſte Cicerone. Nomothetæ, non ſimpliciter autores legum ſunt, ſed& ipfi, qui principaliter leges promulgant, quales apud Græcos Solon, Draco, Minos, Lycurgus: apud nos Pompeius, qui tulit legem Pomp. Julius legem luliã. Corn. Sylla legem Corneliã,& Tnaselpſ verò iuriſ- cõſulti, Vlpianus, Paulus, Scæuola, nõ ſunt"εεοετα, ſed legum interpretes. Alciat.lib. ⁊. Diſp. ca. 8. H i voo- (ira ex iudicibus deligebantur, quorum munus erat, leges rogationéſve dr hs concionibus à populo pro- batas diligentius examinare, atque vt. hi eas vel proba rent, vel improbarent, ita proferebantur. Budæus inl. I. de iuſtitia& iure. 1 1 Non, pro Non folùm, vel Nontantum J. 9. D. de vi public. I. 4.1. 96. D. de verb. ſig.& vide A. Aug. lib. 2. Emend. Non, pro non tam Il. 1z. D. de of re icl hes princ. D. de acquichered. n⸗ Nonvtiliter negotia gerere dicitur, qui non neceſſariã rem, vel quæ oneratura eſt patrem fa. adgreditur l. ſed an vltrò S. fi. D. de neg. geſt. b Non vtiq́ue, non reſtrictè, non præcisè l. 21. D. de mand. 1.43.D. ad leg. acqui. e n. Non neſcire, eſt ſcire c. 3. de iura-calumniæ. Non nolle, eſt pati,& permittere l.z. D. de reg. iur.& D. de tributo. act. I.. S. ſciendum.& vide A. Aug. lib.i. cap. 2. Non conſentire, non eſt diſſentire l. alioquin. D. de con- trahend. empti. Eſt enim medium inter conſentire& diſſentire. i. in bello. de capt.& poſtlircu.ʒ Non eſſe,& non apparere, paria ſunt l.in lege. D. de con- trah-empt.ʒ 1121 12V 1 15
Non eſſe actorẽ vel ſyndicum tunc intelligimus, ait Ga-
ius, cùm is abſit, aut valetudine impediatur, aut inha bilis ſit ad agendũ. l.i. D. quod cuiuſcun. vniuer. nom.
Non ideò, pro non continuò. Iuriſc, Cùm decem tu dari ſtipulatus ſis, non ideò poſſe te decem dari oportere intendere, quia& cætera.
Non iuſtum& iniuſtum, qui negant idem eſſe, falluntur. Qua de re Valla lib. Dialect. ⁊.cap. 32 rectè diſſerit,& verè, teſte Alc. in fi. c. 17. lib.ſ. Parerg. Non nimis, pro non tam, apud Vlpianum in l. iure Gen- tium. s. vtrum autem. D. de pact. more Græcorũ, qui aas, dicunt, vt Haloander monuit,& obſeruauit KHegendorphin. iils msu.*1 Non nominatim, id eſt, in genere l.heres ſeruum. D. de meuic. 5 2IIlSGij ⸗ Non pluris quàm res eſt, id eſt, quanti aduerſarij inter- fuit. Vide vlpian. l. qui reſtituere. D. de rei vend. Non poſſe dimitti in ſolidum creditonem, eſt, non poſſe creditorem totam ſ olutionem conſequi. s

NO T
Non reddita res propriè dicitur, quæ deterior facta red- ditur 1.3. 6. ſi reddita. D. commod. 11. 11 Non velle. Hæc verba falsò traditũ eſt, iuxta ſententiam
doctiſsimi Belloni, inter Nolle& Velle mediũ eſſe, cùm medium ſit non nolle. l.1 S. ſcientiam. vbi caſus, & gloſ.in verbo Velle. D. de tribut. act. Quin& ratio accedit, Nã inter affirmatiuum& negatiuum mediũ nõ ſumitur ex affirmatiuo, ſedex negatiuo. Exemplũ: Inter proprium& improprium datur medium, nõ im- proprium:non autem datur, non proprium, quonia un non propriũ idẽ eſt, quod impropriũ. l. in prin. D. 8 ſuis,& legit. Sic inter doctum,& indoctum, datur nõ indoctum Idẽ in verboplacere,& diſplicere: quorum medium eſt, non diſplicere-. l. 1. exercit.* 28 Nonæ dicuntur in Marcio, Maio, Iunio,& O ctobri ſex iili dies, qui primum ſequuntur: in reliquisverò men ſibus quatuor tantum dies primum ſequentes. Videl. item veniunt.. pridid. D. de hered.petit. Norma, pro f ormula præſcripta.vt in 6. penul. Inſtitut. de Atil. tut. Normalem ramen pro recto poſitum ‚qualem norma, hoc eſt, fabrorum regula efficit, alicubi Bud. obſeruauit. Noſtrum propriè dici non poteſt quod ex caſu nobis au- ferri poteſt. Notæ verbo etiam cicatrices continentur. 1.1. D. de ſer:fugitiuis. b Noooawεop, ægrotantium villa in l. 19. C.de ſac. ſanc.ec- cleſ. lulianus Patritius Nouell. 7. vertit locum in quo ægroti curantur, recté. 11 lnl Nota, infamia, ignominia, probruml. 1.&§. 1. D. de iis, qui not. infä. el Nocæ l. 2. D.de ſer. fugit. ſtigmata, puncta, ſeruis inuſta apud Cicer. z. Offlc.& Plin. in Panegyr. Notæ ougea& Ta‿μνιαα νπρο ‿α‿⁶ ꝛFevgebtia. Sicl. 335·D. ex quibus Laul. ma. 1.9,§. D. de here. inſt. Notis pleni erãt Iuriſc. libri. Sed luſtinianus notis libros ſuos ſcribi vetuit n. in fl. C. de vet. iu. enucl. à Notis Notarij, qui Notis loquentium ſermones, dictãve excipiebant l. 41. D. de i mil⸗teſt. 1. 41.§.Seio. D. de mil. teſt. Græcis zaxv&‿α'νοα Notæ, repræhenſiones lIuriſcoſ. additæ l. 10. D. de Caſt. ecu. l.vni. C. de reſponſ. prud. Sic verbum, Notat l. 1. b. Paulus. D. de offic. eius, cui man.& alibi ſæpiſsimè. Notabile, concluſio, quæ à deciſis aut decidendi ratione colligitur M. Salomonio in l. Gallus. D. de li.& poſtu. Notare, animaduerteres ac determinare aliquid quate- nus ſit noſcendum. Eſt enim Noto, frequentatiuum à Noſco, quamobrem ſæpe auctores digeſtorum adii- ciunt, Vlpianus notat. l. libertovel amico. D. negot. geſt. Marcell. notat. l. ſiqui ſeruum. D-.de action. empt. Notare, eſt ab aliquo dictata cõ ſcribere, vnde qui dictat, Scriptor: qui verò ſcribit, Notarius appellatur. Notare, pro reprehendere. Vlpianus in l. metum autem præſentem. S. fi. D. quod met: cauſ. Non immeritò, in- quit, Iulianus à Marcello notatu seſt.
Vlpian. in fi.
Notare apud aliquem is dicitur, qui declarat vel diſtin-
guit ditum eius. Vipianus apud Marcellum notauit. I. non ſolùm. S. ego autem. D. de iniur. Notarij propriè dicuntur, qui excipientes verba dictan- tis, per notas& compendia ſcribunt. Paulus inl. Lu- cius Titius. D.de militteſt. 11.17 Notare, infamare, infamiæ nota inurere toto. ti. D. de iis qui notantur infamia. 5 Notio, agnitio prima naturalis, Prænotio, Communis intelligentia, quam alij pręlumptionem vocant, quas voias vocant, hoc eſt, diuinitus inſculptas. Notitia, breuis, vel libellus, quo deſcriptio ſtatus, admi- niſtrationis& diœceſeos cõtinetur I. I. C. de off.præf. ræto. l.vn. C. de excuſ. artif.& vide lib. Notitia vtri- uſque linpertj. Notorium eodem ſenſu dixit B. Augu- ſtin. Apul. lib. ⁷. Aſini Aurei. 0.
S. is qui nauem-. D. de
NO T Nothi qui ſint explicat I. Cuiacius lib.z. Obſerat. cap.. Nothia, numero multitudinis neutro genere ſignitcat eam partem, quæ ex bonis nothis,& naturalibus li- beris dabatur ex lege Athenienſium. vide Budaum l. vulgò. D. de ſtat. homi. 69G, Fabio interprete-lib. 3. ca. 8. qui legit imus nõ eſt quem alienatum eſſe à familia ſcribit. 2 Notio diuiditur in cognitionem& iuriſdictioné l. no- tioné. de verb. ſig. Eſt autem notionis verbũ generale: & non ſolùm ad eos pertinet, qui iuriſdictionem hn. bent, ſed& qui ſimplicem cognoſcendi facultatem. Quare aſſeſſores, ſiue amici, qui in conſilium procon ſulum adhibentur, cùm etiam ipſi cognoſcant, dicun- turhabere notionem. Arbitri quoque, quos ex cõpro- miſſo adimus, habent notionem. Cùm enim expacto priuatorum iuriſdictio conferri nequeat, eonſequens eſt, vt ſaltem notionem habere dicatur. Notoria; teſtificationum genus eſt. Iuriſconſ. in l. ab ac- cuſat ione. ad S C. Turpilian. Nunciatores, qui perno- toria indicia produnt, notoriis ſuis aſsiſtere iubétur, Ibid. Verùm falſis, necne, notoriis inſimulatus ſit perpenſo iudicio di ſpici debet. 3 Notorium eſt, quod omnibus conſtare poteſt,& colore nullo obfuſcatur, nec probatione indiget: vt palatiũ inyrbe eſſe. Manifeſtum, quod allegari, probarique oportet, vt Titium coram populo occiſum, Seium pu blicè fœnus reprobum exercere. Liquidum, quod iudi ci ex actis liquet. l. ciues. C. de appel.& quod ſine mo- roſa difficultate iudici probatur. Clarum verò gene- raliter accipi poteſt, vt ſupradicta comprehédat. l.po- ſtrema. de tranſac. Alciat.de verb. ſig. Notorium eſt triplex, Præſumptionis, luris,& Facti. Notorium Præſumptionis, quod eſt de euidétia iuris ve- hementis præſumptum, vt paternitas, filiatio, vbi non requiritur alia probatio, niſi probationes,& coniectu ræ c. quoniam. de fil. presbyte. Nam hoc quòd quis ſit alicuius filius, non poteſt verè probari. l. Lucius. D. de condit.& demon.Vnde filius eſt, quẽ nuptiæ demon- ſtrant. D.de in ius voc. l. quia ſemper. in fin. Nam ſivir xKLILvxor aliquem infantem nutriunt,& dicunt eum fi- lium eorum eſſe, tunc præſumitur eorum filius. Eſt er- go notorium præſumptionis euidentia rei euidenter bs Aiure præeſumpta. iIlum malraib innsirne Notorium iuris eſt clara iudicialis confeſsio ineonuin- cibilis, inconuincibilis probatio,& irretractabilis diffinitio, de quo ſeilicet notorio quis damnatus eſt, vel in iure confeſſus.Et ſic illud eſt duplex, videlicet per confeſi sionem factam in iure,& per ſententiam iu- dicis, vt inc. veſtra. de cohdbit: cleri.& mulica. nos in quenquam. 2. q. r. 12111. ri.15
Notorium facti, ſcilicet quod eèomm iſſum vel factũ non dubitatur Apopulo, vel maiori populi parte,& per eui dentiam rei nulla poteſt tergiuerſationecelari, nec Oportet omnes circumſtantias facti eſſe notas, vt ca- vlt. de cohab. cleri.& mu:c. cùm dilectus: De purga- cano. in fi. z. q.1de manifeſta.& cap. ſequẽ. Et illud no- torium eſt rriplex, ſceddum triplicem diſtinctionem f acti: quoddam eſt facti permanentis&continui, vt quòd palatiũ eſt in vrbe, id nõ eget probatione-Aliud eſt facti trãſeuntis, vt quòd quidam in publico occidi tur coram populò. Tertiũ eſt facti interpellati, vt quia
vſurarius vna die tenet menſam paratam Jalia non. Notoria pro elogiis,& indiciis, quibus crimina ad ma- giſtrarus deferuntur l1. 6.5 unriatores. D' ad Trebell.
1.7.C. de accuſ. iuslor Notum, quod cuique vel coràm vel ad domu nuntiatur
glo. l. quinquagintu. O. de ekeir tuto. 5di 21100 Noua tigna dicuntur, quæ immittuntur contra pri orem formã: ſicuti ius nouù dic imu ss& opus nouum. Pom-
ponius in l. ſi cum meus. D. ſi ſerui. vendic. Nouæ leges interdum intelliguũtur, quæ poſt leges XII Tabu.

pler, Preſümpticniun
umpeionit, quodel tai ſumpeum, hatemtuſl hrobatio, ni
Erunc perſumitmemt i erſumptionis euideri 5 ckara lodieislis enff uincibilis probatio, 0 ſcilicer notorioguls ſs. Et He illudek G
em ſuckimin iure, Afe tru decohübt ceg
cilicet qrod—
1 wul aulo, rel maiori ocpul
NO V
Tabul. latæ ſunt l. 7. D. de cap. minut. l. i. D. de ſuis,& legi- Sic eodem ſenſu Nouum ius l.1-D. de hered. petit. Et Nouæ hereditates, quæ ex huiuſmodi legibus Senatüſve conſultis poſt X 1I. Tab. factis deferuntur l. 1. S. capi- ris. D.ad S C. Tertillia. Denique ad quaſcunque recẽs latas ea adpellatio pertinet l.vnic. D. de cõdict.ex lege. Nouum ius pro iniquo. D. quod Awilans iur. l. 1.§.1.
Nouæ tabulæ quibus publicè propoſitis æs obæratis re-
mittebatur accondonabatur. meminit Cice. 2. O ffic.
2. Inuect. in Catilin. Epiſtol. vlti. lib.. ad Attic-Sueto
nius in lul. cap. 42.& alibi paſsim. Noualel. fi. D. de termi. mot- Nouellum 1. 8. D. de fund dot. Noualis eſt terra præciſa, vel(vt Iſidorus legiſſe vide- tur)proſciſſa, quæ anno ceſſat, quam Græci:iap VO= cant. Integra autem eſt, in qua non dum dominus paſ- cendi gratia pecus immiſit. Paulus in I. ſylua. D. de verb. ſig. Plinius etiã nouale adpellat, quod alternis annis feritur, in hoc proſcindendum, vt interimre- uieſcat. Nam proſcindere, eſt primùm terrã vertere, randioribus glebis relictis. Contrà, reſtibilis ager Nrettur du quotannis ſeritur. Vnde Varro lib. 4. lin-
guæ Lat. Multü intereſt, inquit, in rudi terra, an in ea
ſtras, quæ quotannis obſita ſit, quæ vocatur reſtibilis: an in vernacto, quæ interim requieuit. Vernactum ac- cipit pro nouali. Cicero de Oratore, nouatum agrum appellat non ſemel aratum, ſed iteratum, diũque ante
ſimentem cultum& fermentatum, quò meliores fœ-
tus poſsit& grandiores edere. b Nouare,& nouum, ſiue recens facere,& immutare ſigni-
ficat· l.cùm Aqilam D 4e trãſact. l.ex chirographis.
D.de adminiſt. tut· Hinc dicitur, legum nouationem, poc eſt, mutationẽ periculoſam eſſe: nec temerè qui- dem, quia mutationem iuris ſequitur mutatio moruũ, nam comitatur nouitas quædam ſubita. Hæc autem ſolet mouere& conquaſſare rempwy. Nouatio, eſt prioris debiti in aliam obl Lanzonem„aut naturalem, aut ciuilem transfuſio. l.i. e Nouat. ſepa- ratur à delegatione. Delegatio eſt, cùm mutatur per- ſona. Nouatio, cùm vel conditio, vel dies ‚vel fideiuſ- ſor innouatur. Vide Barto-in eandem l.& in l. fin. C. de vſur. rei iud.vbi indicat, quot ea modis fiat. Nouæ leges Papias ſignificant Jfin. D. de regul. Cato. Nouellæ adpelſatæ ſunt nouæ luſtiniani Imp. vt& Pau- lus Vuamefredus in luſtiniano& lib. i. hiſtor- Lango- bard. ca. 25. notat. Sic eodem ſenſu
Nouum ius dixit Irnerius in Epitomatis Nouellarum,
quæ Authenticas vulgus adpellat, patet in authẽética, ſed nouo iure.C.de ſeru. fugit.& aliis plurimis. Nouellarum(ſubaudi, Conſtitutionum ynomen nouum non eſſe, nemo eſt qui neſciat, vel mediocriter in iure ciuili verſatus: cùm ipſe etiam Imp.in 3. Conſtit. quæ præfationis loco, repetitæ codicis prælectioni præ- mittitur, hoc nomine in futurum id operis cõfirmet- Et Azo teſtetur, ex Nouellis in collationes coflectas conſtitutiones, quæ hodie in ſcholis& iudiciis cir-
cum ſeruntur. Et ante trecentos adhuc annos nouellæ
in vſu ſint habitæ, ſi non omnes, attamen pleræq; quæ hodie non extant. Et vt de Accurſio taceam, qui ſæpe collationarias illas, in multis perobſ curas, ex nouel-
larum contextu illuſtrare ſolet, paſsim in doctoribus
adducuntur in teſtimonium, de adiutoribus quæſto- ris, de adpellationibus ex Sicilia, de rüdilegii Ar- chieyiſcoporũ,& infinitis aliis. Ex quibus tametſi ple ræque generales non ſunt, tamé eas propter cognitio- nem rerum,& exemplum, omiſſas non oportuit. Sunt qui in l. nõ plures.& l. qui ſub prætextu. O. de ſacroſan. Eccl. interpretantur, Decanos, pro clericis: quod neu- tiquam feciſſent, ſi copiam nouellarũ habuiſſent con- ſtitutionum. Idem poſſumus dicere de ſexcentis aliis,
„
—
N O V 138 teſte iuriſperiti ſs imo Haloãdro, cuius hactenus ver- ba adſcribere libuit. NLOVELLARXV A ETA ODV 5ä. Porrò Nouellas confuſaneè editas eſſe omnes cõſen-
tiunt, eas igitur ³αεοιρα,& inarté, hac via redigi poſ-
ſe putẽ. Primùm omne lus in publicum,& priuatum diſtribui deber: ad publicum pertinent ſacra, ſacerdo-
tes, magiſtratus. In primo genere collocanda erit cõ-
ſtitut. 146. eg E6αꝙde interpretatione librorum ſa
crorum. cui ſubiicietur nouella. 131. cap. 1. de canoni-
bus eccleſiaſticis. Subſequentur Epiſcopi& clerico- rumordines reliqui. Nouell. 131.& ſ6.& G. 133.& 2.16 5. Subnectédæ ſunt orationis domus,& templa Nouel- la. ſ8. quibus adiicias Res eccleſiaſticas Nouel. 7.120. 46. Earum priuilegia. Nouell. 135.§. οs τ τ.& Nou. 131.Sacra, facerdotéſque ſequentur Magiſtratus, co- rum ordines, officia Nouella. 105. 80.535.11.13·Poſt hos iudices Nouella. 82. Præſides. Nouell. 8. mandata. 17. & ciuitatum defenſores. Nouell. 15. Magiſtratus exe-
quuntur crimina. ideque ponatur bic Nouella 70.
puniunt hereticos, Nouella. 42. Ad milites& eorum tranſitum perueniendum, ideõque ad Nouellam. 116. Hi arma tractant, atque ideo Nouella. 85. ſubiicien- da eſt. Subſequãtur Decuriones Nouell. 101.& 70. Ta- belliones ſunt perſonæ publicæ.§. item cum. Inſtitut.
lib. j. tit. rr. Igitur hic ponatur Nouell. 44. Hi ſcribunt 8 b 44
teſtamenta, quæ& ipſa publici iuris ſunt l.z. D. de te- ſtamen. idcirco huc referatur Nouellſa. i. in princ. Quã tum liberis teſtamento relinqui debeat, conſtituit. Nou. 18. Teſtamenta inter liberos Nou. 107. Hi inſti- tuendi, non prætereundi: ſed nec parétes Nou. 115. Tu tores teſtamentarij Nouel. 17. Fideicommiſſa Nouel. 108.& 179. Ius deliberandi Nouell. 158. poſt teſtatos, collocauit Prætor inteſtatos. Sic Imperator Nouell.
118.84.127.68. Hactenus de iure publico. Tranſgre
diamur ad priuatum. Porrò omne lus quo vtimur vel ad perſonas, vel ad res, vel actiones pertinet l. 1. D. de ſtatu homi. Primùm de iure perſonarum, quarum cauſ- ſa ius eſt conſtitutum l. z2. D. eo. A nuptiis incipiemus, ex quibus vita noſtra initium ducit. De nuptiis No- uelſ. 2. Nefariæ, inceſtæ damnatæque nuptiæ. Nouel. 12.& 114-De ca, quæ raptori nubit. Nouel. 10. Nuptia rum comes, dos: de hac nouell. ↄ0. huic adiicias 2. 8. fi.& 100.91.119.39.EX nuptiisiliberi, de quibus Nouel. 89.74nati ex libero& adſcriptitio Nouella.) 4. Expli- catur per Nouel. 1516. Infantes abiecti Nouell. 153:Libe ris dantur tutores,& ſic tutelæ. Nouel.⸗4.72.155. Cla- rigatio Nouella. 1. Perueniamus ad res, idedque ad contractus, obligationes,& actiones. Nouel. 52.98.88. 136.119.SOfutiones. Nouel. 4. Actiones in iudicio pro-
ponendaæ S. i.Inſtitu- de actio. de hoc Nouell. 96. quis
prius conueniatur reus, an fideiuſſor Nouel. 4. Per pro
curatores agi poſſe, Nouell. 7i.Initio litis iurandum Nouella 124. Quid, ſi actor abſit, Nouel. /3. at que ibi qui explicentur iudicia. Monachi apud quos conue- niendi Nou. 79. ludex competens, præſes Nouell. 69. De præſide ſuſpecto,& negligente Nouel. 89. Litigio- ſa res nouell. 112. Teſtes, nouell. 90. Sententia, nouell. 82, Appellatio nouell. 82. 22. 115. Executio nouell. 34. Ductilibus his viis Nouellas confuſas,& prout defi- niẽda negotia ꝓponebãtur reditus à luſtiniano Imp.
digerendas putem: idque tentaui amicorum hortatu.
Latiòs autẽ ſuperiora exequor in li. 11. Nouiſs imæ lu riſprudentiæ paucis abhinc diebus euulgando. Hanc autem tractationem eò libentius adſumpſi, quòd no- uellas Conſtitutiones,& vtiles& neceſſarias intelli- gam:continent enim id ius, quo nunc vtimur etiam in
Galliarũ auditoriis. Graui orẽ forte prouinciàã ſÄbij:
at, quod vulgo iactatur, ouNIA STVDIOIVVARI, animum meum recreat,& reficit. Sed hæc hactenus. 5 1)

NO X
Nouelletum, ſumitur pro vinea ex nouellis vitibus con- ſita. vt apud paulum, de impenſ. in reb.dot.fact·& Al- phenum de fund. dot..
Nouerca, dicitur quaſi noua arca ſine fructu. Inſtitut.de nupt. Sõ. ſocrum.& dicitur vxor patris naturalis vel ad optiui. C. ad 1. Falcid. l. licet l. P. de grad.& adfin.
Noui homines, Terré blij, à ſeſe orti nuncupabãätur, qui nullis maiorum imaginibus& nobilitate commenda bantur, Auemdwo dam Cicero de lege Agraria 10- quens, ſeipſum appellat nouum hominẽ. ld quod ma- gna laude conti ngebat, ſiquis virtute faceret ſe nobi lem, ac imaginibus donandis dignum.
Nouus homo Heitor ſeruus manumiſſus, poſtea in ſer- uituté redactus.l. ſi ſeruus. in fin. D. de adimend. legat.
Noui operis nuntiatio, eſt ædificanti in alterius præiu- dicium facta prohibitio. de qua fuſius luriſcoſ.tit. de no. oper. nunt..
Nouum opus nuntiare eſt prohibere. ne ædificium fiat: vt quando nuntio tibi, ne ædifices in fundo meo, vel per iactum lapilli præſentibus teſtibus. Hæc nuntia- tio habet talẽ effectũ, quòd ſi ædiſices ibi ſpreta nun- tiatione mea, abſque hoc quòd caueas de opere demo liendo ſeu deſtruendo, ſi te apparuerit iniuſtè ædi fica- re, quicquid poſtea ædificaueris, ſiue iuſtè, ſiuè iniu- ſtè, totũ debebit deſtrui. vt 1.1. præalleg. S. opus nouũ- &§. nuntiamus. Et ſialiquid in publico fiat: omnes ci ues opus nouum nuntiare poſſunt. Nã reipublicæ in- tereſt, quàm plurimos ad defendẽdam cauſſam ſuam admittere. l.in fi. D. de no. ope. nunc. Et dicitur in S. opus. præal. quòd hoc ediẽtum non complectitur om- nia opera, vt fuprà de interdictis.
Nouiſsima ſententia, pro diffinitiua. in Authent. vt de- functi ſeu fun.eor.S.ſancimus igitur.
Nouiſsimum ſupplicium, pro morte. in Authen. de Le- nonibus.
Nouitas(quæ nutrit diſcordiam l. in rebus nouis. D. de Conſtit. Princip.)tunc fieri dicitur, quum quæ ſunt, ſtatu ſuo mouentur l. peritiam. C. de in integ. reſt.
Nouitij ſerui. l.12. D. de neg. geſt. opponuntur veteratori- bus. de quibus vide Alciatum lib. 4. de verb. ſig. Ta- men ſimpliciter veterator accipitur, qui anno ſerui- uit: nouttius qui minus anno. l. f.. quoties. D. de Pu- bli. vide Gellium lib. 5. cap. 6.
Nouum non facit, qui detegit quod vetus eſt l. adeò.. cùm quis. D. de acquir. rer. dom.
Nouum interdum dicitur, tametſi quid de veteri extet. arg. l. prætor.. fin. D. de damn. infect. Inſtitut. quibus mod. tol. oblig. s. ſed ſi eadem.
Nouum riuum parietibus vſufructuarius non poteſt im- ponere, Neratio autore- l. Vſufructuarius. D. de vſu- fructu.
Nouum temporis eſt, inauditum& inuiſum, id eſt, non antè viſum, ignorationis,& rei quæ non venit in ſen- ſum. Ita quædam priſca poſſunt eſſe noua. Tamenali- quando confunduntur, vt in I. i. in princ. D. de vent. inſpic. nouum pro audito.
Noxa, corpus ipſum, quod nocuit Inſti. de noxal. in prin. 1. 1. in princ. D. ſi quadr. paup.
Noxiæ adpellatione omne delictũ contineri Gaius ſcri- bit l. 238. D. de verb. ſig.& Inſtit. de noxal. Noxam, no- xiâmque nocere l. 45.§.I. de leg. 1. Noxam committere 1.32. D. de noxal.
Noxa caput ſequitur J. fi. D. de noxal. l.. C. eo. Pindarus in Olympiac
xut ο⁵eα X& ον⁸ Jaxer auxopos-& Theognis asi ap co Nd Si àuεέοισνρ εeοωπεα
Noxa ſignificat in lure pœnam,& facto fraudu lento im- ponendam, vtique non capitali: vt cùm noxam dici- mus, videamur ſimul& damnum fraudulentum,& pœ nam pro eovindicæ nomine infligendam, innuere iu
NVD
tis intellectu. Quemadmodum pœna quoque non eſt ſine fraude. Vnde noxæ dedere, pro eo eſt, quaſi dica- mus pœnæ tradere, propter vindictam admiſsi deli- cti. Et ſolutum eſſe noxa, cùm quis ſatisfecerit, vel li- heratus ſit à delicti vindicta. Item, ludicium, in quo
ſic dedere liceat, noxale nuncupatur. VIpian. in l. quis ſit fugitiuus. s. quod aiunt. D. de Ædilit. edict.
Noxa ſolutus, non qui noxam nunquam cõmiſsit, ſed
ui ob eam rem noxali iudicio ſubiectus non eſt. l. 17. D. de ædil. edict. l. 1⁷4. D. de verbo- ſig.
Noxæ dedere, in noxã dare ſignificat 1. 7.§.. D. quod vi- aut clàm.& ad Noxã dedere l. 10. S. 19. D. de noxal. No- xæ dedere eſt animal, mancipiũmve demumtradere! 1.§. noxæ. D. ſi quadr. paupe- fec.
Noxales autem actiones appellantur, quæ non ex cõtra- ctu, ſed ex noxia at que maleficio ſeruorum, quod pœ. namvltimi ſupplicij nõ habet, aduerſus dominos in- ſtituuntur. Veluti, ſi furtum fecerint, aut bona rapue- rint, aut iniuriam cõmiſerint, vel damnum dederigt. Quarum actionum vis& poteſtas hæc eſt, vt ſi dam- nati fuerint, liceat eis deditione ipſius corporis quod deliquerit, euitare litis æſtimationé. Niſi fortè iuſſu dominorum, aut, cùm poſſent, non prohibentibus eis ſerui deliquerint, quo caſu in ſolidum tenentur.Inſt. de noxal. act. in prin. Gaius inl. 1. Vlpi. in l.3.& D. eoti.
Nuces, lero ue fructus non minus propriè pomi no. mine comprehendi, quàm mala, indicat Alciat. inter- pretans l. qui fundum. de verb. ſig. licet hodie in vul- gari vſu loquentium aliud ſit. 1
Nuclei, teſte VIpiano. Ofilius ſcripſit: Cui ligna legata ſunt, ad eum omnia ligna pertinere, quæ alio nomine non adpellantur: veluti virgæ, carbones, nuclei oliua rum, quibus ad nullam aliam rem, niſi ad comburen- dum poſsit vti: ſed& balani, vel ſi qui alij nuclei. l.nu clei adpellatione. de legat. 3.
Nudo conſenſu contrahi dicuntur, emptio, venditio conductio, mandatum& ſi qui ſunt cõtractus, qui no⸗ men ſuum habent, cum nulla rei datio interuenit, vt expreſsiſsimè declarat Paulus I. 1. ibi, nudo conſenſa. D. de rerum permut. Vnde afFloue colligitur, Omnis contractus nominatus eſt pactum nudum Ergo Em- ptio, venditio contractus nudus eſt. d. I.1. Ealſum igi- tur eſt quod Accurſius conſenſu veſtire pactum tit. de obligat. ex conſen. Inſtit. ergo innuit venditionẽé, em- ptionem veſtitum eſſe contractum, cum tamen eam nudum eſſe Paulus dixerit.& verum eſt. Nam conſen- ſus ſimul, cum ipſo contractu,& conuentione naſci- tur,& hoc acutiſsimè docebat luriſconſultiſsimus
Præceptor P. à Perreri is dum legeret I. iuris gentium. . de pact. anno Domini 1§40. cui tum operam dabã. Accurſij tamen errorem ſequuntur omnes ferè inter- pretes. Mirũ tamẽeſt eos ita hac in re cæcutiiſſe, quũ apertum, explicitumque ſit Pauli luriſcoſ. reſponſum, quàm quod maximé.
Nudum, ſimplex, purum: vt nudũ pactum, cui nulla cauſ- ſa ſubeſt. l. 7. D. de pact. l. 27. C. loc. vide C. Harmenopu.
lib. j. titu. 6.
Nuda conuentio, quæ habet in ſe negotiũ ali quod ·bν οσπνο AMac I.j· D. de præſc. ver. Nudum Aàtraditione inter- pretamur, vt nuda voluntas 1. 9.. interdũ. D. de acqui- re. dom.
Nuda conuentio, nudus conſenſus abſque traditione l. 33.§. ſi re. D. de vſucap. Et
Nudæ res, abſque fructib.& cauſſa l.. Nudum factum I. 52. D. de derhebſi 18.hans, D acpoſſ
Nuda cautio, quæ ſolam repromiſsionem habet I. z. 5. ſed vtrũm. D.de iudic.
Nuda pollicitatio, ſine ſcriptura l. o. D. de iis quævt
indig. Indus Lerno,daf dicto finitur ſimplicique adfirmatione conſtat l. 19.§. di ctum. D. de ædil. edict. Nuda

„
nchmiſcnat zelc um ri.
A
1noaminumn d,almmalz inde Adam. de verd. ii le wium aliudſt.
uno. Ofllius ſcnir — Faheninen a relati rugr cudamc aullam allum ten uil
al& dabni, welqu
e. e lexat.z.
onexahi dicuntrr, en 41
dutum& ſiqui ſint dr at, cum nalla reidii eclarat Paulus l.ridi, aur. Vnde afea chl- natus cft pactum ud atractus nudusct- rſius conſenſu rckir
Inſtit ergoinnut 1
“
a eſſe contractun, q verumett dixerit.& wmmck
Gime do ebat lerie— 1
2
rcriis dum legetet- 140*II l e
ort on 41
e icineg. aed eos ita ha
rrotem ſequd
. 1. rt Paull wrs ume it Pauli ur
N V I. Nuda vacatio muneris I. 13.§. duo. D. de vac. mu. Nuda,& ſola ſcientia I. 1. D. de ædil. edict.
Nuda debiti ſolutio l. 6. D. deeden. Nuda verba, mera, ſine ſolennitate Paul. li. i. Sent. tit. 4.
Nudum teſtimonium, ſine iuramento c. tua. de cohab. cle.& mu.
Nudum, fictitium,& ſimulatum. Alberico.
Nudum ius. C. de nud. iur. Quirit. l. 1.
Nullius eſſe res dicuntur, quæ in nullius priuatis bonis ſunt I.ĩ1. D. de contra. empt. aliàs quæ in patrimonio hominum, aut commercio ſunt. S. nullius. Inſtitut. de rerum diuiſ.
Nuda ratio, quæ ſola ſcriptura continetur.
Nuda ꝓprietas à qua vſusfructus abeſt l. 4. D. de ver. ſig.
Nuda poſſeſsio àproprietate& dominio ſeparata l. 21.§. 1. D. quod met. cauſ. 1E 15 Nuda pactio, hoc eſt, tenuis, deſtituta tam nomine pro- prio, quàm cõmutatione rerum& factorum ‚manens in ſimplici paciſcentium colloquio. Sic enim nudum Metaphoricas ſeu tranſlatiuè accipi oportet in l. iuris gentium. 5. ſed cùm nulla. D. de pactis. 281 Nuda venditio, pro fictitia& ſimulata. l. nuda. D. de con- trah. empt.. Nuda voluntas tũc intelligitur, quum quid fit citra ex- teriorem interuenientem formulam, quæ interdum ſufficit.vt apud luſtinianum in S. interdum. Inſtitu. de rer. diuiſ. Vide Cantiunculam ibid. Nudum præceptum, quod ſine cauſſa fit. Eius exemplum extat apud Scæuolam, in l. pater filiũ. 5. Iulius Agrip- pa. de leg.z. Ndus e Srblus hoc eſt, qui ſtipulatione deſtitutus eſt, ſufficit in conſtituendis ſponſalibus l. 4. D. de ſpon- ſalibus. 8 Nudus conſenſus ſufficit obligationi, quamuis verbis hoc exprimi poſsit. Modeſtinus in l.obligamur. D. de act.& oblig.“. Nudus vſus, qui ſine fructu eſt l.l. D. de vſu& habit. liſdẽ autẽ modis& cõſtitui& finiri ſolet, quib. modis vſuſ- fructus conſtituitur, teſte Gaio. l.. in fi. D. devſufruct. Nullam dici ſententiam, decem ex cauſsis tradit copio- 8è Speculator in 1 1. parte titu. de ſent.& quæ ipſam ſe- quuntur. S.-ä. b 1s
Nulli alij, quàm mihi. Hæc verba non innuunt actũ per-
fectum l. ſterilis.S.ſed ſi. D. de act. empt. Nullo numero homo, p nem;3. Philipp.
N V M 139 Numerata pecunia duobus modis dicitur: Vno modo re ſpectu creditoris: qui propriè dicitur numerare pecu- nias debitori, vt ſibi reddantur. Alio modo reſpectu debitoris, qui propriè dicitur ſoluere creditori,& im- propriè dicitur numerare, cùm ſoluit, quod debet. Da- tur autem exceptio non numeratæ pecunię à credito- re, principali debitori, vel fideiuſſori. Sed numeratio pecuniæ largè ponitur hic pro omni re, quam quis nu- merauit vel ſoluit. 31112 Numero plurali, pro ſingulari, l. nõ eſt ſine liberis.& cõ- trà, ſingulari pro plurali, l. in vſu iuris. de verborum ſignificat. figuratè Iuri ſcoſ.vtuntur, quod& Apellus annotauit.
Nũmaria quæſtio pro pecuniaria l. f. D. ne de ſta. defunc.
Nummari]l. fi. C. publ. lætit. qui pecuniis iudicant, quo- rum iudicia ſunt vænalia pecunia. 4
Numos aureos æs dici, Vlpian. auctor eſt, de verb. ſig. d. dict. Aes,& ibid. Alc. in Commen. Numus autem au- reus, cuius hic eſt mentio, ſeſtertios æris centum va- lebat, hoc eſt, denarios argenteos 25. quod idẽ in Di- ſpunctionibus annotauit.
Numularius, menſarius, menſulariũſque aliâs dicitur, qui numos ad menſam tenet, vel qui ex officio menſæ numorum inſeruit. Sed potius eſt, quod tradit Iuriſ-
coſ.in§. numularios. l. quidam. D. de edend. Horam conqditio fuit ali quanto inferior argétariis, ſicut ap- Paret ex l. quædam. D. de edend. quoniam ad inſtar ar- gentariorum pecuniam tractabant permutando& fœ- nerando, ſed non publica auctoritate. Ideëque ratio- nes eorum minoris fidei& auctoritatis erant: edendæ tamen: cùm poſtularentur ab iis, quorum cauſſa ſeri- ptæ eſſent. Vide Paulum in l. quædam ſunt. S.vlti. D. de edend. nec tamen argentariorum conditio olim fuit honoratiſsima. Legimus enim apud Suetonium, fuiſ- ſe probri loco obiectum Octauio Auguſto, quòd pro- genitores habuiſſet argentariam facientes.
Numos inueterales(ſi modò dictio incorrupta non eſt) exponit Calliſtratus in l. diuus. de bonis damn. quos victus ſui cauſſa in promptu habuerit: ſubaudi, damna tus ad ſupplicium. Haloander indicat ſcholio margi- nali, cur pro inueterales, legi poſsit, ventrali. Nempe quòd ſolent plerique à lateribus inſemicinctio, quod
idem& ventrale dicimus ſubtus occultos habere lo- culos, quibus non ſolùm ſudoriola, ſed etiam leues numulos in quotidianæ vitæ vſum geſtant. Ventralis etiam meminit Plinius lib. 5.vbi ait: Patris mei memo ria, cœpere Amphimalla noſtra, ſicut& villoſa,& etiã ventralla.
Numis colere dicitur, qui ad pecuniam numeratam cõ- duxit l. 26. D. de furt. 8
Numus Decargyrusl. fi. C. The. ſi quis pec. confla.
Nunc, particula eſt dilationis excluſiua. l. ſcimus. S. cùm
autem. C. de inoffic. teſt. Propriè nanque præſens re- ſpieit tempus. l. Vrbe. D. de ſtatu ho.& ſimil. Eſt tamẽ reperire, vbi in futurum protenditur, vt in Decretis Pontif.exempla citat Albericus. Aliquando nullum tempus denotat,& pro Sed, acci pitur. Lege Vallam in
Elegant. lib. z. 5 n Nüũc heſto, id eſt, Edicti téẽpore, in Interdicto vti poſsid.
Nuntiare cauſſam, deferre l.;9.§.. D. de iur. fifc. Nütiatores, qui per notoria indicia prodũt l. 6. ad Turpi. Nuntiatio intit. de no. op. nuntiat. eſt vis inhibendi, ne opus fiat, ſiue per Prætoré, ſiue per iactum lapilli, aut alia ſolennitate conſueta, ſiue ſolis verbis. Expedit tamẽ, cùm in noſtro quid molitur vicinus, vt per Pre- torem, vel lapilli iactum nunt iemus. quia verbo tenus duntaxat nuntiando, poſſeſſorẽ eum facimus, cui nun- tiauerimus. l. 1. 6. in peris.&l. de pupillo. S. meminiſ- ſe. D. de nou. oper. nunt. Ratio: quoniam alio ingre- diente poſſeſsioné, cùm nullo externoadtu teſtamur ius noſtrum, videmur animo poſſeſsionem amittere. s iij

NV N
133.5.in amittenda l. ſi id, quod. s.vlt. D. de adqui.poſ. Nuntiatio,(in materia maleficiorum) quam commen- tatores denuntiationem vocant, mapnam habet diffe- rentiam in iure pontificio,& in iure Ciuili-Nam Ro- mani bontifices admittunt quemlibet ad nuntiãdum iudici crimen alterius: modò illum prius admonue- rit emendationis. c. qualiter& quando. De accuſat. Et c. licet Heli.de ſimoni. Et tunc poteſt iudex procedere per inquiſitionem ‚ſivoluerit, nulla mentione facta nuntiatoris. poteſt item procedere ſuper nuntiatione inquirendo crimen, hoc eſt, vt nominatim exprimat nuntiatorem, ſicut conſuetudo obſeruat. lure autem ciuili nemo idoneus cenſetur ad nuntiandũ, niſi ſpe- cialiter deſignatus adid munus. Olim enim inſtitui ſolebat hominum genus, arcanis ſceleribus inquiren- dis,& offerendis operã impendens: vt crimina publi- c innoteſcerent- Per hoc enim anti qui bonos mores mirum in modum tuebantur. quales& nunc quibuſdã in locis videmus deſignari- Cæterùm ne talis delatio in adulationé degeneraret, ſicut tyranni quoque hu- uſmodi indicibus abutebãtur, quaſi emiſſariis dun- taxat& auſcultatoribus: ideò ſancitũ fuit, primùm, vt nuntiatores quodam teſtificati genere vterétur ad inueſtigãda commiſsi criminis indicia: priùſquã ali-
Jquid efferrent, ne errantes ipſi, magiſtratũ quoque ſe- ducerent.D einde, vt notoriis ſuis(ſic enim tota illa criminis per teſtificationẽ inquiſitio vocabatur)nun-
tiatores adeſſent. Nam falſis necne notoriis inſimula
tus quis eſſet, perpenſo iudicio diſpiciebatur l. ea qui- dem. C.de accuſ.quamobrẽ Romanæ leges per nüsia- tioné non admittũt aliter inquiſit ioné fieri aduerſus criminoſum, niſi facta mentione nuntiãtis: vt reo co- pia fiat defendẽdi legitimis exceptionibus, quemad- modum etiã de Irenarchis, ſeu publicæ pacis cuſtodi- bus traditur in l.diuus Hadrianus. D. de cuſt.& exhib. reo. l. ab accuſatione.S. nunciatores. D. ad S C. Turp.
Nuncupare, eſt volũtatem circa heredis inſtitutionem, legatorum dationem„cæterãſque teſtamenti partes, lingua& voce exprimere nominaréque. Hinc teſtamẽ tum nuncupatorium, quod fit ſine ſcriptis, coram ſe-
tem teſtibus, viua voce:& eſt iuris ciuilis, teſte Vi- glio-lulian. in l. ſi ita. de bon. poſſeſ.ſec. Tab. quoddam teltamentum in tabulis ſibi fecit: tilic autem impube- ri per nuncupationem ſubſtituit. Nam quemadmo- dum ſcripto filio heredi, ſeparatim ab heredibus pa- tris, ita nuncupato poteſt videri ſeparatim àâ ſcriptis
patris heredibus bonorum poſſeſsio dari. Nuncupatũ heredem à ſcripto diſtinguit: vt ſit is modus, cuius me minit luſtinianus Inſtitu. de teſtam. S. fin. Budæus in- quit: Nuncupare, eſt non ſcripto, ſed verbo cauere, vel dicere. Vnde teſtamentum nuncupare, apud Plin-lib.
14-de ebrietate.
Nuncupare heredẽ, eſt pronũtiare,& verbis exprimere, & palam nominare, opponitúrque ſcriptura nuncupa- tioni l. 21.25. D. de teſtam. l. 20. D. de vulnlg.
Nuncupatio teſtamẽéti qui fieri ſolita eſſet, docent VIpia- nus Epito-titu. 20.& Iſidor. lih.. cap. 2 4. Etymol.
Nuncupatiuum teſtamentum, vide infr. T eſtamentum.
Nuncupata pecunia dicitur, quæ(vt Cincius att lib. 2. de offic. Iuriſconſulti) nominata& certa eſt, propriiſque nominibus pronuntiata. At Santra lib. 2. de Verborũ anti quitate, vt refert Feſtus, ſatis multis colligit, nũ-
cupata nõ de recto nominata ſignificare, ſed promiſ- ſa,& quaſi teſtificata, circumſcripta, recepta, etiam in votis nuncupandis eſſe conuenientius.
Nundinæ, à nono die dictæ ſunt, quaſi nouendinæ. Quòd ruſtici octo diebus in agris manentes, nono die repe- terent vrbem ad mercatum: vnde iam nunc nundinas noſtras appellamus toto tit. D. de nundinis.& ext- de vſuris. Græci interpretantur nundinas wasεseνp, 1roi. Aerelu Tluu reeag.
N V DP
Nuntius qui ſpecialiter certi negotij gratia ad aliquem deſtinatur,& abſenti miniſterium præbet l. z. D. de pa- ctis& alibi ſæpiſsimè. linc
Nuntium mittere& remictere coniunges dicuntur, qui,
libello repudij miſſo, à ſe inuicem diuertunt 1. 6.&l. 10. D. de ſponſal. l.·&l. 7.D. de iure dot. Inde
Nuntios repudia interpretãtur Imppp. l.z. C. de repud.
Nuntij etiam ſunt quos Ius Ciuile viatores,& adparito- res, Pragmatici Galli, ſergents vocant c. prudentiã. de offic.& pot. iud. delega.
Nuper, non longo tempore. Neque verò ad horas refer- tur, ſed vel ad paucos dies, vel ad paucos menſes. l. nu per conſtitutum. D. de leg. 3. Inſt. devſucap. s. fi.
Nupta Labeoni non videtur, quæ virum pati non poteſt l. pen. D. quan. dies leg ced. Item nec ſponſa intelligi tur l. in eo iure. S. hoc caput. D. de ritu nupt.
Nuptiæ, dicũtur propriè ceremoniæ& hilaritates indu- cendis vxoribus, à nubendo: quia ſolebant olim puel- læ, pudoris gratia, caput obnubere: ſignificantes, vere- cundiam nuptiis præire debere. Sicut in Geneſi exem- plum eſt de Rebecca, quæ videns Iſaac, cœpit caput
obnubere. Et Cicero pro Cluentio dicit: Nuptias ple nas dignitatis, plenas cõcordiæ ac pudoris. Accipiun tur ergo ceremoniæ pro re ipſa.
Nuptiæ tantùm pluralitef, coniunctio maris& fœminæ.
luriſconſ. l. i. de ritu nupt. Nuptiæ, ſine matrimonium, inquit, diuini& humani iuris communicatio. Com- municat ſiquidem vxor cum marito, non ſolùm iure humano, ſed diuino pariter, hoc eſt, Vritur iiſdem ſa- cris, quibus maritus, atque ipſius familia, non quibus pater& agnati. Obſeruandum auts, loqui luri ſconſul tum vt Ethnicum, apud quos quæuis familia habebat ſpeci fica ſua ſacra. Qua de re latius Alciatus li. præ- termiſſ. in dictione Sacra. luſtæ nupt iæ, hoc eſt, legiti mæ dicuntur, ſi Romanus Romanam, hoc eſt, liberæ cõditionis maſculus liberã ducat vxorem. Præterea vt conſentiant non ſolùm qui iunguntur, ſed eriã paren- tes, ſub quorũ ſunt porgſſate Lnuptiæ. D. de ritu nupt. 1. nec filium. C. de nupt. Cùm autem nuptiæ celebritas ipſa coniugi] ſit, cùm mulier obnubitur, id eſt, velata facie ad maritũ deducitur, propriè non dicimus ſolui nuptias, ſed ipſum matrimoniùũ. Rubr. D. Solut. matr.
Nuptiæ nefariæ propriè dicuntur, quæ inter aſcendẽtis & deſcendentis lineæ homines committuntur. Eæve rò nuptiæ inceſtæ habentur, quarũ collaterales inve- titis gradibus auctores ſunt, atque item aſfines- Ke- li quæ verò modò illicitæ, modò inntiles vogantur- Quamuis promiſcuus huiuſmodi vſus eſt apud luriſ- conſaltos: vide C. de inceſt.& nefa. nupt.
Nuptiæ ſerui les. ure ciuili conſtat, matrimonium inter ciues Romanos& liberos duntaxat eſſe. Inſtitut, de
nupt-in princip. Seruos verò ha ud qua quã poſſe in ma- timonium cõuenirel: cùm ancillis. C. de inceſt. nupt.
Sansè iure Pontificum, c. i. de g'iug. ſeru or. adprohatæ ſunt ſeruiles nuptiæ, citra tamen domini fraudem.
Nuptiarũ mentio ad primas nuptias referenſla eſt, quod
& Alber. indicat. Pompo- in I. boues. de verb. ſi g. Hoc,
inquit ‚ſer mone, dum nupra erit, primæ nuptiæ ſignifi⸗
cantur. Cuius rei rationem pete ex commentariis Al- ciati in eand. 2—2
Nuptiarum rempus, eſt ipſa nuptiarum feſtiuitas l. ſan- cimus. C. de nupt. Itaque pro ſpe nuptiarũ impropriè accipiuntur l.2. in fi. D. de ꝑriu. delic r
Nuptam à Græco duci ait Feſtus. li. 12. Illi enim nuptam adpellant buluν quòo verbo vſus eſt Solon in legibus- Sic enim apud Plurarchum in co. 2νν„εαρι⁴εν τρανουναρραεο
.1. 1 3 ula Xeedceyae u*A& uAarip nalalga ra. Hang explicui
lib.a⁊ veteris Juri ſprud. b
Nuptiarum conſeruandarum materiam omnem,& quic-
quid matrimonio accedit à maximo ad minimum ler ſexta diuinarum tabularum continet-
Nuptias

6 1 Naoctioaa iee Aupe. upene er . u Adumamin rschan dem rrox cum mari, Hanno harieer, hecet auritu a:qae ipſus fmt *. -diemandam mih u 170 qs grmu
◻ 15 atn A
oge Hcra.lufte Mpai
à Komanas Kommn
deri ducum
„ doa ſolum qui umcm *
1
mpt. Cum anema
e,cm mulicr odanbie Ideducitur, peopeietof dm matrimoniu Rax. roperè dicuntur, qal ner homines comn
r haden ur, Ooume
5 3n Lor ali 9 4 4 1 1„
4 K 1
tores ſunt, naelq
5 2
18 1
1us 4 um 8* * 4
„* 4 4 . u 1 1 Ar mutern*
4 10 n 14* 1 M
NV T
Nuptias conſenſus præſens principaliter facit, nõ con- cubitus l. nuptias. D. de reg. iur.
Nuptum collocari mulierem. Poteſt ſe nuptũ collocare: hoc eſt, cõtrahere nuptias, matrimonium. VlIpianus, in l. liberorum autem. D. de his quinotan. infa.
Nurus vxor eſt fili) 1. 4.S. adfines. D. de gradibus. Sſponſa
niurus adpellatione continetur l. 6.& l. 8. D. de grad. & adfi. Atque eius adpellatione pronurus,& deinceps cæteræ cõtinentur. D. de verb. ſigni. l. Nurus I. 2.§. nu- rum. D. qui ſatiſd. cog. b
Nutriri infantiũ, Ali adultorum eſſe interpres monuit in l.pen. D.de his qui ſunt ſui vel alieni iuris. Lex 2.C. de infant. expoſ-iubet nutrire ſobolem ſuam vnum- quenque. 8
Nutritia, Græcè Topaa, dicuntur nutricis merces. Budæ. in Annotat. prior.& Alciat. in I. inter donum. de verb. ſignifi. Eo vocabulo vtitur Vlpia. ad fi. l.I. de var.& ex- traor. cognit. Ad nutritia quoque, inquiens, officium Præſidis vel Prætoris deuenit. Nanque nutrices ob ali moniã infantium, apud præſides, quod ſibi debetur, petunt. Sed nutritia eouſque producemus, quoad in- fantes vberibus aluntur.
Nutus, voluntas, quæ ſigno declaratur: quod fit vel ocu-
lis, vel capite, vel manibus. Nutu relinqui poteſt fidei cõmiſſum l. nutu. D.de legat. 3. Verùm heres nutu in- ſtitui nequit. l. iubemus. C. de teſtament. Plini. docet lib. i. Epiſt. nutum dici, cùm quis annuit:& renutum, cùm recuſat. Nanque ego, inquit, ſimili nutu ac renu- tu reſpondere voto tuo poſſum. Porrò cui ſummã po- tentiam adſcribimus, eius nutu ac renutu cuncta geri dicimus. Multũ eſt, verbo efficere, quod velis: at plus eſt, idem efficere nutu ac renutu, inquit Eraſmus. Nvietona, cuius meminit l. 0. D. de ædil. edic. definit FÆ- gineta lib. z. örap 7uubß 10& eeeteap gAtmap Avopueis iAls aοpdreop dgap, vou toᷣεᷣνs 52& Aus. vide Plinium lib. 28. cap.xj. b Nymphæa in l.j. C. de aquæ ductib. lib... ſunt ædes publi cæ, in quibus nuptiæ celebrabantur. Noεμρρασι ν&ρ, vt Sudas interpretatnr& ενναέηνννεν νᷣ Naro- par nd agurus Aaxεᷣbavdᷣu.
T HESAVRI IVRIS CT
VILISET CANO- NICI LIBER XIIII.
0
B, in XII. Tabul. ſignificat, Ad: Ver- ba Legis hæc ſunt: Cvi TESTIMOO- NIVM DEFVERIT, IS TERTIIS DIEBVS OB PORTVM OBVAGV LATVMITO.
Oh, propter ſignificat. Alberic. ex luriſ-
confſultis exempla ponit. Verùm ob abſoluendum, ob racendum,& ſimilia, pro ad abſoluendum, vel vt abſol uat:& pro ad tacendum, vel vt taceat, accipiẽda ſunt. An verò conditionem faciat, cauſſämque proximam denotet, Barto. docet in l.1. C. de legation. lib. 10. in l. 1.C. de Sentent. quæ pro eo, quod intereſt.
O. C. Ope conſilio I. /3. D. de verbo. ſig.
O. D. M. Operæ donum, munus I./3. D. eod. 8
O. L. O. co N. Opere locato, opere cõducto Adſcribi ſo- lebat, EEEEOCTO, PROBATOG- idque ſignificat Paulus I. 4. s. 4. D. de gradibus& adfinibus.
Ob rem datur, vt aliquid in futurum ſequatur: quo nõ ſe- quente, repetitio dati competit. Ob cauſſam verò da-
mus, quæ præterita eſt: veluti cùm ideò do, quòd ali- quid àte conſecutus ſum, vel quia aliquid àte factum eſt 1 1. D. de condict. ob turp. cauſ. l. damus. D. de con- dict. indeb.
X
OBL 140 Obaudire eſt de mente deducere Io. And. in c. fundamen ta.de elect. in 6.— n 4
Obambulare, aduerſus alios ambulare, Feſto.
Obcæcare foſſas, obtegere,& deſſ uüper claudere.
Obdormtre, non vita defungi eft, quod nullo idoneo au ctore Eccleſiaſtici recepere, ſed dormire ſignificat. Vl- pianus ad leg. Aqui. l. ſi ſeruus ſeruum. Si fornacarius, inquit, ſeruus coloni ad fornacem obdormiuiſſet,& villa fuiſſet exuſta. Neratius ſcribit, ex locato cõuen- tum præſtare debere, ſi negligens in eligendis mini-
ſtris fuit..
Ober ſignificat cuiuſcunque rei obiectionem, ſiue obſta culum I. adulterij accuſatione. C. de adult.
Obæratus, ære alieno obligatus,& obſtrictus. vide Bud. in Prioribus. b
Obire munus, eo fungi.
Obire hereditatem pro acquirere poſſeſsionem heredita tis apud Ciceronem pro lege Agrar.
Obiit diem, pro mortuus eſt l. 1.. de condit. inſert.
Obiurgatio poſt turpe factum caſtigatio.
Obiter, Tranſlatitiè, hoc eſt, leuiter, quaſi more triuiali atque obſoleto. l.i. D. de iur. patronat. Et non tranſla- titiè, inquit VIp. exequi debent, hoc eſt, punire. Opp- Grauiter, ſecundum qualitatem delicti punire.
Oblatum furtum, cùm res furtiua tibi oblata eſt&c. 5.4. Inſt. de oblig. quæ ex delict.
Oblatio quid ſit in l. acceptum. C. de vſuris, docet ibi Al- bericus.
Oblationum adpellatione apud Canoniitas quid conti- neatur, vide c. cum inter. extra de verb. ſig.
Obligatio(vt diffinit luſtinianus Inſtitut. de obligat. in princ.) eſt iuris vinculum, quo neceſsitate adſtringi- mur alicuius ſoluendæ rei, ſecundum noſtræ ciuita- tis iura.
Obligationis verbum generale eſt,& diuiditur in eam, quæ ex contractu eſt,& ex delicto, vel quaſi.
Obligatio oritur ex contractu. Cũ enim introductæ iam eſſent multæ commerciorum formæ, naturalis ratio, ac imminens rerũ neceſsitas dictabat, æquum& bo- num eſſe, vt conſtitueretur, ne quis in huiuſmodt mu- tuis negotiationibus, ſecundum humani affectus in- conſtantiã, detrimento alterius temerè variaret: 1m magis vt adſtringeretur vnuſquiſque ad id quod ſemel placuiſſet ſeruandum. Vnde generaliter int roductum eſt naturæ vinculum, ideſt, naturalis obligatio. Vt re ctiſsimè videatur dixiſſe vlpianus in l.i in prin. D. de pact. Quid enim tam cõgruum eſt fidei humanæ, quàm
ea, quæ placuerunt inter eos, ſeruare? Verùm, natura- lis ratio omnium rerum optima moderatrix, cùm tam immenſa,& varij diſcriminis eſſent hominũ negotia & facta, facilè ſuaſit, adeq́; propter neceſsitatèé exe- it, ne eodem modo omnes ex omnibus negotiis paſ= lm obligarétur. Eſt enim incõuincibile axioma: die ſimilia, non rectè ſimili iure cenſeri. Quare legifſato- res medium quoddã, ac temperamentum in rebus ob- ſeruantes, delectum adhibuerunt introducendæ obli- gationis, hoc ordine: Primùm, in conuentionibus ſe- cundum prædictas formas conſummatis, tam efficax vinculũ admiſerũt, vt executioné quoque decernerẽt
in inuitos& recuſantes. Et hæc obligatio, ſecundum naturæ rationẽ,& hominũ auctoritatẽé producta, me- ritò eſt dicta naturalis& ciuilis Exequendi verò ad- miniculũ, actio. Deinde, in illis articulis, in quibus naturæ ratio non palàm accederet, apparéte tamé ali- qua cauſſa ad vſum humanũ neceſſaria, cõſtituerũt au- ctoritate ſua, Legiſque præſcripto obligationẽ quan- dam, ac inde ciuilẽ ſeu legitimã nuncuparunt, vtique tam efficacem, vt exigi poſſet per actionẽé. Sic Paulus accipi vult in l.:legitima cõuentio. VlIpianus in I. luriſ- gentium. D. ge pact. Denique inillis ſpeciebus, quæ non tam prægnantẽ cauſſam in ſe cõtinere videbãtur
s iiij

——
O BL
vt ad neceſsitatem exequendi trahendæ eſſent, ne ni- mis rigida omnium dictorum introduceretur actio, cam nec illas nominatas ſeruemus vt oportet, Opti- mo temperamento reliquæ omnes cõuentione ſub na turali obligatione propter cõ ſenſum, ſine executione tamen actionis, relictæ ſunt, ſolùm vt exceptionem pa rerent. Vlpianus in d.l.iuriſgentium. s. Sed caàm nulla, inquit, ſubeſt cauſſa præter conuentionem, hic cöſtat non poſſe conſtitui obligationeè. Igitur nuda pactio, obligationem non parit, ſed parit exceptionem, hoc eſt, naturalem defenſioné. Ex his apparet, quomodo ex facto colligatur ius obligationis,& etiam ius per- ſequendi, quod debetur per obligationem. Sicut dici ſolet: Contractus eſt remotior actionis ac mediata cauſſa: Obligatio autem proximior& immediata.lté, contractus eſt cauſſa ſpecifica, quia diuerſi contractus prodacunt diuerſas actiones: ſed obligatio, generalis cauſſa eſt, quia omnes actiones codé modo naſcuntur ex obligatione iuxta l.licet.§.obligatio. D. de proc. Obligatio naturalis ſola regulariter nõ producit actio- nem, niſi magna cauſſa ſubſit: Quia ſi paſsim extra ſo- lennes& certas commerciorum formas, ex omni cõ- uentione& pacto nudo fuiſſet conceſſum ius perſe- quendi in iudicio, res prodiiſſet in inſinitũ,& ad per- nicioſiſsimam cõfuſionem, cùm ſingulis planè horis oportuiſſet variare, ac multiplicare actionum formu- las, ſecundum immenſam pactorum circumſtantiam, quod abſurdiſsimũ& impoſsibile fuiſſet, argumẽé. in Auth. vt determi. ſit nume. cleric. in princ. Et, de refe rend. ſacr. palat. S.vlti.... Obligationum aliæ ex legibus plebis ſcitis S C. Princi púmque cõſtitutionibus manàt. Aliæ honorariæ. quæ ex prætoris iuriſdictione deſcendunt. Obligatus fundus, pignori oppoſitus 1.47.D. de leg.-. Obligatur lege, qui in legem committit 1.z0. D. de fal. l. 71. P. de verb. oblig. 4 Obli gamur lege, cùm obtemperãtes legibus ali quid ſe- cundum præceptum vel contra tacimus. Obligationis naturalis officia ſunt, primùm parere ex- ceptionem l. iuris gentium. S. ſed cùm nulla. depact. Quod intelligendum eſt, vt Apellus declarat, wataſa- rixο⁹ς, cap. 4-de effectu. Deinde vt ſit ſatis ad nouandũ 1.1. in fin. de nouat-. Tum ad conſtituendum l. 1.§. debi- tum.de cõſtit.pec.Præt erea vt accedat fide iuſſor l. ſti- pulatus ſum. cum l. ſeq. defideiuſſ.l. naturaliter. de cõdi tion. indebi. Rurſum vt accipiatur pignus. ead. l. natu- raliter. Pᷣoſtremò ad cõpenſandũ l. etiã. de compeniſat. Obligatio inanis, quæ exceptione ſubmoueri poteſt l. Stichũ.§. aditio. D. de ſolut.& l.obligatus. de lib. cau. Obligatio pro actione ponitur in l. naturalis. S.& ſiqui- dem. D. de præſcript. verb. Obligatione dimitt in l. libertus qui operarum. D. de oper liber. 1 Obligationũ aliæ naturales dicuntur, aliæ ciui les, aliæ mixtæ. Naturales ſunt, quæ cum reuera cõtractæ ſint, Aiure tamen Quiritium non approbantur: veluti dſi
ſeruus ciui Koma. pecuniam crediderit: iure quidem
naturæ, quæ parem omnium hominum conditionem eſſe voluit, obligatio nata eſt, ſed Prętor de ea ius nõ dicit. Ciuiles ſunt, quæ vel nunquam reuera contracte ſunt, vel cum reuera contractæ eſſent, facto tamen ali- quo. ſed ad iuris ciuilis rationem non accommodato, diſſolutæ ſunt. Mixtæ ſunt, quæ cum reuera& æquiſsi mè cntractæ ſint, tum etiam à iure ciuili comprobatæ & confirmatæ ſfunt: cuiuſmodi ſunt, ex mutuo, com- modato, depoſito, empto, cõducto,& cæteris ſimilib.
Obligatus dicitur, qui exceptione tueri ſe non poteſt l. vel obligatus. S.i. D. de libera. cauſ.
Obligatò durarel. item quæritur. D. loca.
Obligare ſe furti, eſt furtum facere Gellio lib. 7. ca. 1z.
Obligari iudicio, id eſt, teneri l. 45. D. de oblig.& actio.
OBR
Obligari apud aliquem 1. 7. D. de fideiuſſo. ideſt, alicui. Sic apud aliquem debere l. 34. S. quidam. D. de ſo- lutionibus. b
Obliqua libertas opponitur directæ.
Obliquè opponitur aduerbio Kectè.
Obliterabitur, pro abolebitur,& quaſi èliterarum monu mentis delebitur l.ij, qui ſanctam. C. de Apoſtat.
Obliuio, memoriæ defectus. Præſumitur autem ex lon- ga abſentia naſci, vt no. in l. furtum. S. fundi. D. de vſu- cap. Lege Bar. in l. ex conſenſu. S. eum qui. D. de appel.
Obloqui, eſt cõtra me loqui,& quodammodo expoſtula- re mecum.
Obnubere mulierem Alciato, eſt eam velatam ad mari- tum deducere.
Obnuntiat, qui malam rem nuntiat: qui bonam, annun- tiat. Donatus auctor. Hinc obnũttatio augurum, cùm ali quid fieri prohibebant, quoniam auſpicia nonad- dixiſſent. Alciatus in comment. ſcribit, quòd denun- tiatio, quæ prohibitoria erat, obnuntiatio propriè dicebatur.
Obolus facit ſex ſiliquas Alex. ab. Alex. lib. z. Gen. die. cap. 20.& Vide Cælium Khod. lib. 10. ca. 2.
Obrepere, eſt falſis dictis,& mendaciis ali quem circun- uenire. Vlpianus l. 3.S. puberi quãuis. de Carbon. edic. Sed ſi cum eſſet pubes, quaſi impubes obrepſerit, di- cendum erit, nihil eum egiſſe. Accurſ.in l. ſi quis obre pſerit præſidi prouinciæ. ad leg. Cornel. de falſis, vim ſignificationémque huius verbi parum percepit, vt Bu dæus luculenter oſtendit in poſte. annot.
Obrepere iudici per acta, vel libelli interpellationem: pro eo quod eſt, falsò ſe inſinuare,& prætextũ facere. Modeſtinus in l. ſi quis obrepſerit. D. ad leg. Cornel. de falſ. Vbi talem obrepentem vocat temeratorem.
Obreptio, id eſt, mendacium l. ſin autẽé.§. I. D. de negot. geſt.& eſt mendaciũ frauduloſum l. ſed ſi. S. patronũ. D. de in ius voc.& propriè conſiſtit in facti narratio- ne, non iuris I. cùm verò. s. ſubuẽtũ. D. de fideicõ. liber.
Obreptiones reſcriptorum apud Ambroſ. lib. ſ. Epiſt.24.
Obreptionis autem pœnam Barto. excutit in d.l. ſi quis obrepſerit. Quòd autem àprincipe obreptio non ſit inſolita, fac. l. prædia. C. de loc. præd. lib. 1r. l. ſin. Qde diuerſ. præ. l. fi. C. de fund.& ſalt. rei dom. eo- libr. cum ſimil. Quin& Imp. ipſe queritur in l.. C. de petit. bon. ſubl. lib. 10. ſeſe inuerecunda petentium inhiatione adeò conſtringi, vt etiam non cõcedenda tribuat. Et alibi, precationes huiuſmodi furtiuas nominat.l.l. C. de fund. limit. lib. 11.
Obreptiones reſcriptorum Am broſ. lib.⸗. Epiſtol. 24.
Obrizati ſolidi, ſunt Impp. in l. vniuerſos. C. de vet. no. miſ. pot. aurei ex puro auro formati. Plinius: Aurique experimento ignis eſt, vt ſimili colore rubeat quo ignis, at que ipſum obrizum vocant. Proditum itéeſt, hoc in coctione non minui.
Obryz⸗ in l.1 2.de luſcep. C. The. l. 2.& 3. de Ponder. eo- Plin. lib.33. ca. z. Aurique exprimento ignis eſt, vt ſimi- li colore rubeat, quo ignis, atque ipſum obryſum vo- cant. Incuius verbi notatione diſſent iunt B. Hierony mus& Iſidorus. IIle in Hieremiã, Obryſum, quaſi O- phiriſu m adpellatum tradit. quoniam ex Ophir. inſu- la laudatiſfsimum aurum adueheretur. Hic verò in li- 16. Etymol. ca. 17.ab eo quod obradi& ſplẽdere,& co- loris ſit optimi, dictum ait. Alij(vt Hermolaus harba rus) àverbo Græco ductum putant,& obryſum quaſi &εεον qui purum ſit,& ſincerum.
Obrogare, eſt legem legi contrariam rogare. Græcè àsſa- !ſ dicitur. Tuſan. Annot: lib. Budæ. epiſto. 4.
Obſcœnitatis vocabulum, in I. ů. de offic. præf. vbi ſpe- cificè à Iuri ſconſ. accipitur, non genericè, vt putauit interpres, nimirum pro non nominando ſcelere. Fe- ſtus ab Oſcis deriuat, quorum frequenti ſsimus fuit vſus libidinum ſi purcarum.
Obſcu

d hlican Nlr. 1) 13 4
1* 4 8 8 4 4 1 enm egik. Acc d.
Freuinctr. a4 egnd mMcue huius erdi pmn er Kenäit in doſte un Feraca, vellidelliuns A.lho ſe infnume, Äy 2L qxis odrepſern. D llem 05 epentem voeu mendacium.inani daciu frauchloſunl. X. Aproprie cocſtftm um verd. Kſudueti!. riptorum apud Andu n pœnam Bno. eul 0d autem dprinche erdia. C.de locrat. 1 e fund.& ſaltgidd. apiple queriturinl. inuerccundi heteus i rt etiam non coctis acs huiufmodt fun de
iptorum Am deolh ie b at Impp-in. duro aufo tormbt
a ve ſimil col nn cſt, n8 iimil 1
Aurique erd cle 1 9. „quo ignis,u 2 1.
4
rbi notationc Ci 1
0O B
Obſcuræ perſonæ opponuntur claris apud Cicer.& laſti. in Nouel. de teſtam. s. ſancimus. b Obhſcuro loco nata humili l.concubinam. D.de concubi. Obſcurum, difficile quod ſtatim intelligi non poteſt. Vn de obſcuritas in iure noltro improbaturl. ſi legatario.
8. fin. D. de fideicom: liber. 1
Obſcuritas eſt, quando ſententia latet.
Obſcuri viri, hoc eſt, ignobiles, obſcuro loco& genere orti. in Authé. de defenſ- ciuit. S.i·& quibus mod. nat. effic. legit. S. quiſquis autem.
Obſcurare, Præſtringere oculos, hoc eſt, obtenebrare, ca liginem offundere. vt Sol præſtringit oculos obtuen- tium. Vnde DPræſtigiæ,& præſtigiatores, qui celeri- tate luſitandi,& ludibria illa oculorum præſtringunt viſum intuentium, vt miracula facere credantur. Per- ſtringere verò eſt leuiter attingere,& metaphori cs,
pro leui dolore adficere.
Obſcurare, præter notum ſignificatum, etiam pro nõ cu- rare, ſupprimere, tegere, obumbrare, Budę. obſeruau it. Paulus, obſcurare luminibus altius tollendo. Idem, ob ſcuratis ædibus habitare poteſt etiam-l. ſiis, qui binas. D. de vſufruct. b
Obſequium reuerentiam videtur interpretari Iuſtini anus Nouel. 78. quam liberi& liberti& parentibus& patro- nis debent.
Obſequia non eſſe operas,& tituli diſtincti,& ſeparata
ob operis obſequiorum conditio arguit. l. libertus qui operarum. D. de oper. lib. l. Libertos. C.de obſeq. Qua- propter Accurſius nulla ratione excuſari poteſt, qui s. Libertus. in princip. l. ſi non ſortem. D. de cond. inde. de obſequialib. operis intellexit. Sed& Bart. cùm ob- ſequia ab operisrectè diſtinxiſſet, obſequiales tamen o-
eras non rectè nominauit: vt quibus vtriſque inter ſe- ſe nihil prorſus conueniat. Nam obſequia in honoris exhibitione, in reuerenti verecundia conſiſtunt. Ope- ræ verò, de quibus infra latius, ipſum operarij laboris tractum ſignificant.arg. l. operæ. in princip. D. de oper.
libert.& I. z. in fi. eo.tit..
Obſequium.luri ſco. in l. qui pro tribunali.vtitur pulchra
figura lo quendi, Zaſi. annotante, cùm dicit: Pro perſo- narum obſequio, id eſt, placabilitate, modeſtia, comi- tate, obedientia:& eſt verbum elegans. quamuis Cicer. dicat eſſe Terentianum, Donatus tamen ibidem ar- it Cicer. erroris, cùm& Plautus vſus ſit eo verbo. Verbum obſequij eleganter vſurpauit Sueton. in vita Galbæ Imp. cũ dicit, Germanos in primis obſequium rupiſſe, id eſt, ceſſaſſe ab obedientia Galbę- luriſconſ. inl. cùm hi. S. ſed& perſonarum. D. de tranſact. vtitur elegantiſsimè, vel abutitur comparatiuo obſequior, cùm dicit: Si fortè obſequiorem vitam habent, id eſt, indulgentiorem, delicatiorem, qui plus ex alimentis pendeant. Nemo enim dicit obſequius, niſi fortaſſe à nomine Obſequioſus formetur, vt Zaſ-meminit. Duo- bus autem modis præſtari obſequium, traditur in d. l. qui protribunali. D. de re iud. Porro nemo Latinè lo-
quentium, obſequiũ pro numinis cultu vſurpauit. Ob-
ſequium enim dicitur morem gerentis alienæ volunta- ti, quod frequenter ſonat in malam partem. Vnde mo- nente Eraſm. Pauli interpres cap. 9-ad KRoman.vulgari ſermone locutus eſt. Obſeruare iudicium, eſt cauſſæ adeſſe apud Juriſperitos, inquit Tuſa. b Obſes, qui traditur imperioalicuius, ea conditione, vt ſi dator obſidis àfide recedat, recipienti ſit poteſtas in
corpus& vitam eius ſæuiendi, qui datus eſt obſes. Bar.·
in l. Diuus. D. de iur. fiſci. tractat, an àpriuatis ciuitati- bus obſides dari poſsint. Lud. Roma: improbat doctri nam, qua traditur, Epi ſcopo,& Abbati, de ſibi ſubie- ctis vnum aliquem dari licere obſidem. Obſidiant lapilli, ab Obſidio inuentore. Pomponius l. 19.§.penulti. de aur.& argent. Iega. Etſigemmæ, inquit,
O B.141 ſunt perlucidæ materiæ, veluti ſmaragdi: Iapilli con- trariæ ſuperioribus naturæ, vt Obſidiani. Pan. Floren- habent obſiani.
Obſignare, eſt ſigni impreſsione occludere. Martianus in l. Diuus Badrianus. D. de cuſtod.& exhibi. reor. Vt Irenarchæ, inquit, cùm adprehenderint latrones, inter
rogent eos de ſociis& receptoribus,& interrogatio- nes literis incluſas at que obſignatas ad cognitionem Magiſtratus mittant. b
Obſignata epiſtula, occluſa,& ſigillata. in l. final. D. de legat. 2.
Obſignatio tabularum Gellio lib. 14. ca. 2
Obſignari teſtamenta apud Iul. Cæſarem libr. 2.de bell. Gallicö.
Obſignare bona,& obſignare dominia l. fin. de req́. reis I. I.§. pe. D. de vent. in. poſ.mitt. 1
Obſignare pecuniam, conſignare. in l. tutor ꝓpro pupillo.
D. de adminiſtrat. tut. Notandum, obſignationetotites aut partis ſecundum conuentionem debitæ pecuniæ ſ.
lenniter facta liberario debitori contingit. C. de ſolut. J. tutor. S. Lucius. D. de vſufr. l. 9. C. de ſolut.
Obſonator, qui obſoniis comparãdis præerat, dicebatur. Martian. in l. legatis ſeruis. de leg. z. Cubicularios au- tem, inquit, vel obſonatores, vel eos qui piſcatoribus
præpoſiti eſſent, non videri negotiationis adpellatio- ne contineri. Græci illum Ago dicebant, Athenæxo te- ſte. G ræcum vocabulũ videri poteſt, vt ait Bayfius, qua- ſi e Sevſop, qui& 6us dicitur.
Obſoleta, vetuſta, antiqua, Ciceeo.
O Jeriop, quicquid præter panem,& vinum cibi cauſſa in menſam infertur.
Obſtare, impedire I.3 D. de offic. Præto
Obſtetri ces V lp.vult eſſe probati ſsimæ& artis,& fidei.l.
1. in princ.de vent. inſpic.& Paul. libr.;. Sent. tit. 24. hæ parienti opem ferunt Donat- in Andriam Terent. Obſtinato ad malum ingenio nihil eſt peſtilentius: quip- pe quòd ſola obſtinatio producit hæreſim,& quicqnid eſt malorum. Et ferè omnium æmulatorumvna eſt for- des, vt cum ſemel inſanire cœperint, non reſipiſcant, niſi Deus aut Magiſtratus eos perdat. Obſtinatior animus, pertinacior l. 2. C. de ſum. Trinita- te& fid. Cath. Et
Obſtinata voluntas apud Ciceronem. b Obſtinatus eſt, qui poſt inſpirationem,& reuelationem
ſibi factam, in eo quod errauerat, perſfeuerat. 8. diſtin- tio- c.conſuetu do. in fi. bſtruere, propriè eſt, quaſiſtrue quadam alicui loco im poſita obfiſtere, ne quid effluat. Luminmibus obſtruere, verbo ant iquo luriſconfultorum, Cice. quoque vſus eſt pro domo fua,& in Bruto per metaphoram. Acurſius in 1. æquiſsimum.§. fiædium. D. de vſufructu. Obſtruere, inquit, id eſt, claudere lumina. Proprierat is dominus, obſtruere luminibus vſufructuari) non poreſt. Budæ. in l. ſiis, qui binas. eod. titu. non obſcurare luminibus, vt vbique legitur, ſed obſtruere legendum cont endit. Ha- loander à veteri lectione non recedit.
Obttringere ſe parricidio, periurio, ſcelere,& huiuſmo- di, pro committere parricidium, ſcelus, peierare. Ob- ſtringere iure iurando, apud Cæſarem lib. i. Belli Gal.
Obſtringere res ſuas, eſt pro pignore obl igare. l. ſi pater. C. de crimin. ſtel. ſic obſtri ctus tutor, in J. C. de tvt. vel curat. vectig.& obſtricta mater, in J. ſi mater. C. ſimat. indem. pꝓrom. pro obligatis intelliguntur.
Obtemperare, eſt decretis parere. Kubr. ſi quis ius dicen- ti non obtemperauerit. Hinc Obtemperatio. Cic. libr. 1. de legibus: Quòd ſi iuſtitia eſt obtemperatioſcriptis
legibus, inſtitutiſque populorum,&c. Porrò non ob- temperare ius dicenti, eſt non facere, quod extremam
in iuriſdictione eſt, hoc eſt, ſententiæ diffinit iuæ non parere. Vide Zaſ. in J.. D. ſi quis ius dicen. nõ obtemp. & lib. i-ſingular. intellectuum.
§8 YV

01.
Obtendere rationem turpirudini, hoc eſt, turpit ratione operire& prætexere.
Obterere ius, apud Liuiũ Iura populi obterere pro lædere vſurparunt genericè Impp.in I. nullus. C.de iudi.& cœ- li. Poteſt enim& nõ cæſus verberibus Iudęus ſubuerti-
Obteſtatio, precatio cum adiurati one.& vide capi. 1. 24: quæſt.i. M
Obteſlatio Feſto, cum Deus in meliorem partè vocatur-.
Obtinendæ, retinendæ. l.clam. D. de acq. poſſ.
Obtinere& repelli, contraria eſſe, patet ex Cicerone 1. epiſt, ad Lentu. Neque ſi quid non obtinuerimus, repul ſi eſſe videamur. vide 1..§. 5. D. iudic. fol. Pandect. tamẽ Flor- lectio Optinere non Obtinere habet, atque ita ſcribendum adfirmare auſim: ex eo, quod qui optinęt, ex opinione, id eſt, ſententia teneat- atque ita mecum ſic fentiebat Maurus aduocatus, qut librum de iure li- berorum ſcripſit.
Obtuliſſe ſe liti videtur, qui in rem ſuam procurator eſt factus.lſi ſe non obtulit. D. de re nud. Dicitur autem is ſe liti offerre, qui ſine mandato pro reo comparet& li- tigat. Vlpi.obtuliſſe autem videbitur ſe liti, qui iudi- cio pro domino ſe obtulit, id eſt, pro eo iudicium ſubi bit, in ſeq́ue recipiet.
Obuenit hereditas, vel ex hereditate, vel hereditate, hoc eſt, quod vulgò dicimus, per ſucceſsionem. VIpi. Exci- piuntur auté arma, quę quis cõmercij cauſſa habuerit,
hereditatéve ei obuenerint. l. Oobuenire-D. de ver- ſig.
O buentio, ſpecies reditus eſt& fructus. Vlpi. an pecuniã pupillus habeat, vel in numerato, vel in nominibus,
udinem
quæ conueniri poſsint, vel infructibus conditis, vel
etiam in redituũ ſpe atque obuentionũ. Accur. inl. 1. S. exercitors. D.de inſtito.&l.7. D.devſufr. exponit obuẽ- tiones, id eſt, parui&magni reditus, in quo planè labi tur. Siquidem vt reditus magis certorum, ita plerunq; contingentium ſunt obuentiones.
Obuiare, tranſlatè pro reſiſtere. in 1.1.C. quan. lic. ſevind. Eſt autem, obuiam itum eſt auaritiæ,& nõ obuiamen- tum, legendum, apud VIpian. inl. annonam. de extra-
ordi.crim.hoc eſt, vt vulgò dicitur, præuentum. 0
Occaſio, tempus actionis opportunum; quod in aggre- diendo conficiendõque negotio præcipuum habet mo mentum: vt noniſine cauſſa veteres videantur Occaſio- nem diuinitate donaſſe, tametſi apud Græcos mas eſt hic Deus, adpellatürque aegos- Porròô occaſionem damni præſtans, damnum feciſſe videtur, vt hoc Pauli verbũ inI.qui occidit.S. in hac actione.- ad Leg. Aquil. intelligendum ſit, explicat Speculator tit.de iud. Quo verò diſtet à cauſſa occaſio, indicat Gloſ. 8in l. Kiuis. D. de riuis,& in l. ſi debitor. de leg. 2· c.1.de iureiu. in 6.
Occidiſſe incontinenti videbitur, qui interpoſitishoris, apprehenſam filiam adulterij ream occidit pater. Hæc Vlpiani verba ſub fin. l. quod ait lex. de adulte. Bartol. magni factt. Ceterùm occidiſſe vulgò dicitur, qui mor tis cauſſam quolibet modo præbuit. Sed lege Aquilia
is demum teneri viſus eſt, qui adhibita vi,& quaſi ma- nu cauſſam mortis præbuiſſet: tracta videlicet interpre tatione vocis à cædendo& cæde. lIulian. in l. ſi ita vul- neratus ſeruus. ad leg. Aquil. vide hoc loco Bart.
Occiſorum adpellatione eos contineri Labeo ſeribit, qui per vim aut cædem ſunt interfecti, vtputa iugulati, ſtrangulati, præcipitati, vel ſaxo, vel fuſte, vel lapide percuſsi, vel quo alio telo. auctor VIpian. in l. 1. ad Syl lani. Idem in l. 3. ad l. Aqui. Non enim ſufficit, ait, occi ſum, ſed oportet iniuria id eſſe factum. Idem ait hoc ipſo titulo: Occi ſum autem accipere debemus ſuo gla dio, ſiue etiam fuſte, vel alio telo, vel manibus(ſi fortè ſtrangulauit eum, vel calce petiit)vel capite, vel qua- liter qualiter I. 7.S.. D. ad leg. Aquil.
O XXacανο. conuicium I. 15. D. de iniur.
Oupes, mulier domi continens, à diuo Paulo in Epiſt.&
O2 C
Dione adpellatur.
Oculis rem fubiici inl. ſi irruptione. D. fin. regund. eſt quod vulgò dicitur facere veutam faire veuẽ de lieu. quod petendum ſuadet M. Fabius libro I1. Inſtitut. Orato.& loan. Imbertus libro 1. Inſtitut. Forenſ.idque initio li- tis& ante cœptum iudicium, litémque conteſtatam.
Occultare in Rub. C. deiis, qui latro-. occul.
Occultator ad hominem, Receptator ad locumrefertur. Ipſe hominum(ait Cicero) occultator,& receptator locus. De occultatore eſt l. vnic. C. de iis, qui ſe defer. libro 10..
Occultare teſtamentum an falſi ſpeciem adtingat, Barto. docet l. 1. D. de'tabul. exhib.
O ccultum, quod probari non poteſt c. Chriſtiana.3. quæ ſtion. 2.
Occupantur mobilia: Inuaduntur immobilia. S. pen. ver. quod non ſolum. Inſtit. vi bon. rapt. licet quandoque& rei immobilis dicatur occupatio. vt l. domũ. O. de rei vendic. in Gloſſ.i.
Occupare, ſignificat propriè, vt ait Valla, quod in com- mune, ſiue in medium poſitum erat, antealios capere vnde ius Occupandi dicitur. Eſt etiam locum tenere, aut capere,& vi arripere. Nec non lege præuenire, vt
ui prior litem conteſtatur. l. pluribus. D. de Procur.J. Apiler bus de lega. 1.l. ſi Titius. de verb. oblig.& ſimil. Vt lulianus ibidem in l. Stipulationes commodiſsi- mum. Occupari eleganter pro præueniri vſurpauit: ita Interpres pro denominari, vel dici, non ſatis ſcitè ex- poſuiſſe videtur. Notius eſt, quòd occupaſſe dicitur, qui prior ad ſententiã venit inter eiuſdem cõditionis creditores, vt traditur in l. inter eos. D. de re iud.& ini- bi, quod vulgò dici ſolet, Melior occupantis eſt condi- tio, explicatur. Sic occupare locum, apud Cicero.z. de ſi nibus accipimus.& apud Cælium, Occupare primos menſes.
Occupare aliàs eſt detinere. Et inde Occupatus, qui an- tea negotiis detentus, non poteſt alteri operam dare. Occupatus. Opponitur ocioſus. Cicero Tuſc. j. Vt ſi occupati, inquit;, aliquid profuimus ciuibus noſtris: proſimus etiam, ſi poſſumus, ocioſi.
Occupare aliàs, pro præoccupare, pręuenire dicendoca, quæ poſſent in futurum obiici. Vnde Occupatio ſche ma Rhetoricum, cùm diluitur id, quod ex aduerſo po- ſtea fortè torqueri contingeret. Vlpianus in l. ſiipula- tiones commodiſsimum. D. de verb. oblig. Doli autem clauſula, inquit, ad ea pertineat, quæ in præſentia occu pari non poſſunt,& ad incertos caſus.
Occurrere, pro obſiſtere. vt occurratur fallaciis vendito- rum. l..5. 2.de Ædil. edict. l. ſi parronus. in fi. D. de don. propriè tamen eſt, aduerſum tendere, vt Alcia. monuit.
Ocioſum, id ſignificat apud Vlpian. in I. quod ait lex. D. de adulte. quod non ſatis eleganter vulgò dicitur, non ſine myſterio.
Ocioſam pecuniam, pro repoſita, ex qua quis lucrum non facit, Scæuola ſumit. l. qui ſemiſſes. de vſur. a liquando etiam vacua dicitur. l. Quintus. D. depoſiti.
Octauari zexactores dicti ſub octaua parte, quæ nomine vectigalium exigebatur tempore Gratiani, Valentin. & Theodoſij Impp. l. à legatis. C. de vect.
Octoni ſcrupuli, pro oëto ſcrupuli, in 1.1. C. de metal- lar.& metal. libro II. vt octoni menſes, proocto men- ſibus, apud Plinium de ceruis loquétem, Octonis men ſibus ferunt partus.
0 D
OQdioſa,d iureexorbitantia Pet. Phil. Cornæo.
Odium fauori ab interpretibus paſsim opponitur.
Odones; foleæ laneæ, aut lineæ in l. 27.§. 17.D. de aur.& argen.
Odores, id eſt, aromata, apud Vlpian. in l.ideo. D. de in rem verſ. Si odores& vnguenta ſeruus emerit,& ad fu nus erogauerit.
Oecono
———— 2.

4
9
7
20
n
Atar ml.inter eon. 12 at
5
5
½ 4 *
ciſolet, Melior ccon Sic occupare locun a 1s. Ka pad Calun,(
Kdetinere. Etindeq tentus, non poteſtatt ypoaitur ocioſus.(ic 1 quid profuims 5p Mmus,oc iof. d prroccupare, ſran- ururum obiici. Vate „cum diluituc id, qad ric datingeret. Vlhi 1
ſsimum. D.dewidd 5
adexpertincat, quxli V
AMiIHnCert0s ¼ 2 au mme
1 4 4 urtt d derc. Vt occurrattſ 8 4 t dr — f 340 94 al. edict.**
* . 199
4 1 1 slet uuae 100 1 4
4 41399 4. werlam tenle f „* Vim-iot r „ 1 cat apud? 1 b 8 8 onmer! aan all 92
OFF Oeconomi dicuntur, quibus rerum Eceleſiaſticarum gu- bernatio& diſpenſatio, conſenſu Epi ſcopi concedi- tur. l. iubemus. in princ. C. de ſa croſanct. Eccle.& l. om nes qui vbicunque. 5. hoc nihilominus obſeruando. C. de epiſ.& cler. ö Offenſa ferè actiuè ſumitur, eſtq́ue eius qui offendit, au- Aore Valla. Quæ verò vel dicenda, vel iure intelligen- da ſit offenſa, Bart. tradit in I. quidam cum. D. de here. inſti. Offenſio, vt plurimùm paſsiuè accipitur: aliquan do tamen actiudè teſte Bud. Vt verò& hæc accipienda ſit, idem docet in l. licitatio. D.de Publi. Præterea quo ſenſur in lege municipali, ſiue, vt vulgò loquuntur, ſta- tuto veniat, Barto-. quoq; oſtendit, in l. cũ te. C. de inoff. reſtam. 112 e ki 8 Offendere in legem,& legi l. 40,D. de iudic. I.z. D. ad Ma cedo. Sic Offenſa edicti I.6. D. de poſtul.. b 8 Offendere quis dicatur, exponit Bartol. l. qui Komæ. 5. Callimachus. D. de verb. oblig. DbB. Offenſa autem quot modis dicatur, nota- in ca. cùm illo- rum.de ſentent. excomm- 1 b Offenſator, qui in re quacunque ſæpe excidit ab eo quod ſuſcepit,& quod efficere contendit. Quintiliano eſt, qui in legendo identidem reſiſtit, aut potius, qui per- peram legit-. Offenſus, lęſus Aiudice ad offenſorem accuſandum cogi poteſt Bart. l. eum. D. de accuſ- Offerre, exhibere-Hinc Oblatio laccepit. C. de vſur. Offetre, ſe opponerel. pen. D. de dolo.
Offerre crimen, criminari τ κ⸗ννμιεmep, vt dicunt Ba- ſilici- l.i⸗de quæſtio.
Offerre ſe liti dicit᷑, qui vltrò nihil ad ſe pertinẽtis cauſ-
ſæ nomine iudiciũ excipit l. 49· D. de pet-here. Obtulif ſe liti videtur ſe procurator, qui ſine mandato ſe ob- tulit 1. 4. D. de re iudica. 1 en Offerre pecuniam l-tutor pro pupillo. D. deadmini-tut. vulgò dicit᷑ præſentare, quo ſenſu vtũtur Galli noftri. Officere luminibus,& altiũs tollere, quandoque pro eo- dem ſumitur. Albericus ait, citans 1.1.D. de ſerui. vrb. præd. b. 114 Offi cina, ab officio dicta eſt, in qua artifices operas ex- ercent. Per tranſflationem tamen Cice. dixit, Officina nequitiæ,& Bud. Officina æquitatis. VlIp. in l. 4·S.ait prætor-. de iis, qui not infam. n Officina iniquitatis, iudicum iniquorum conuentus, cu inſmodi multos tulit,& nouit ætas noſtra- Offi cium vel ab efficiendo, vel ab officiendo dicitur id, iquod vnuſqui ſque effi cere debet, vt nulli officiat: ſer- uata ſcilicet honeſtate, quid loco, quid tempori ‚quid perſonis conueniat. Sic, quomodo debeamus omnes 1 eſſe in officio„ tractat eleganter Cicero tribus libris Officiorum: quo ſenſu ſumitur verbũ Græcum aννυο‿ niſi Latina vox plenior eſt, vt docet M. Cicero in Epi- Ktul. ad Attic-Huius cõtrarium eſt, Deſerere officium, inofficioſum cenſeri, cùm quis contra publicam ho neſtatem aliquid facit: ſicut inofficioſus dicitur parẽs isqui ſanguinis ex ſeſ. eprocreati,& pietatis obliuiſcitur Vt in I it. D. de inoffic.teſt. l.2. 121ie bs.n Officium quid ab art ificiò diſtet, nota. in l.nominatio- D. de ma. teſta. l. ſi venditor. D. de ædil edic. Gfficio fungi, officium imple re, officio perfungi„Parti- bus ſuis fungi. Quiſquéne poteſt negare æquiſsimum n fore Prætorem interponere ſe, vt offici um, quod in ſe recepit, impleat? VIpiadn l.³.S. i. D. de recept- 1192 Officiumſudieis eſtactio, laxiore videlicet ſignificatio- 4. Nard adpellatur iudicium extraordinarium in 1.1 C. de libert-& eorum liberis. Et iudicium iſtud extra- . lordinarlum, dicituractio, inl-liberti. C. eod. titu⸗ quid igitur dubitandum eſt?..1139 Officiũ iudicis legaliter diffiniendo, eſt„quod ad diri= mendas lites, tol lendãque grauamina, actu, vel habitu
1F 1
Officium ſeruile, miniſterium I. 4. S. actores. D. de iu. fiſ.
O F F 142² exercetur: vt per hocreipubl. ciuium tranquillitati& quieti, publicè& priuatim conſufatur. Zafinl.ius di-
centis. U. de iuri ſdict. ræterea iudicis officium, reme- dium eſſe extraordinarium, ex Pomponij quoque ver- bis apertè colligitur, in l.pupillus. D. de ver. ſig. vt com pelli municipes ad ſubeunda munera dicantur, non in rTeexactionis, ſed officio iudicis, hoc eſt, remedio ex- tra ordinem. l. cum filius. D. ſi cert. pet.& vide ſup. Iudi cis officium. b Officium pro ipſis officialibus I. 6. D. de offic. aliquan- do ſigniſicat locum in quo conſiſtunt officiales 1. 7. D. qui ſatiſd. cog. I.17. D. de in ius voc. 4 Officium legiflatoris boni in his duobus potiſsimum verſatur: Primumvt ſtatuta ſua loco, tempori, perſonis KLc rebus accommodet: Deinde, vt aperta ſint,& ſi du- bitatio incidat, ab ipſo auctore int erpretẽtur, nonab aliis pro ſuoadfectu.
Officia continuare primus Tiberius Cæſar cœpit, non- nullis ad finẽ vitæ relictis inadminiſtrationibus& præ fecturis. Tacitus lib. i-deinde, ſecuti ſunt alij Impera- tores eius exemplum paſsim: donec perueniretur ad be neficia ſeu feuda.—.
Officium properſona iudicis vel magiſtratus J.7. D. quĩ ſatiſd. cog.& vide 1.17. D. ſi quis in ius voc. non. ier.
Officium iudicis quid& quotuplex, docent Bartol.& alij interpretes l.imperium. D. de iuriſd. omn. iud.& cgo in commentar. ad tit. de officio iudic. Inſtit. 1
Offi cium prætoris, cellula in qua ſcripta quædam ad ea, quæ pro tribunali agenda erant, reponebantur Aſco-- Verr. l. 72. de furt. l. 17. D. de in ius voc. 8
Officium pro cuſtodia I.1. D. de fugit-
Officium pro Irenarc his J.7. C. de accuſ.
Offi cium proordine adparitorum l. i. de adpar. Procon. libro 12.C.
Officium magiſtratus ſeparatur ab officio iudicis tot-tit.
D. famil. erciſ. de rei vin d.& cõm. diuid..
Officium publicum non id ſolùm accipiẽdum eſt, quod in adminiſtratione reipub. ſolùm conſiſtit,& iuxta s- munus publ. I.honor municipalis. D. de muneribus.& vide l. 2. D. de iis qui vt indig. in priuatum vſum nõ ca- dit, vti eſt magiſtratus,& id genus aliæ functiones: ve- rumetiam quod propter publicam vtilitatem eſt intro ductum. Vnde Pomponius inl. pupillus.§. munus. de verb.ſig. ſcribit, Munus publicum, eſſe officium priua-
i hominis, ex quo commodum ad ſingulos, vniuerſöf que ciues pertineat. Ita que qui offcium publi cum à ci- uili diſtare putãt, nõ meminiſſe videntur verborũ Aur. Arcadi], qui in I. f,. tit: de mune.& hono. Hæcomnia, inquit, muncra, quæ trifariam diuiſimus, vna fignilica- tione compræhenduntur. Nam& perfonalia,& patri- moniorum,& miſta munera, ciui lia ſeu publica adpeſ- lantur. Vnde apparet V Ipi. l. z. de reg. iur. non diſcrimi nis, ſed magis declarandi cauſſa dixiſſe, Eqminæ ab omnibus officiis ciuilibus vel publicis remaig funt. Officium procuratoris eſt voicta ſunnf.hefnlilas S.inuitus. D.de procur. ſed tutoris& curatoris offtciũ eſt neceſſarium. l..& ibi glo. D. detut. Officium aduocationis. Vlpianus: Inter officium aduo- cationis,& rei ſuæ defenſionem, multum intereft, inquit, necpropterea quis(ſi poſted cognouerit rem ad ſe Perti ene) quòd alij eam vipdicanti, tunc igno- rans ſuã eſſe, dominiũ ſuũ amiſit. l.inter. D. derei véd. Officio iudicis adſequi I. z. D. de diſtr. pig. officioſuo fun gil. 5.C. qur pet.tut.
.—
Officio iudicis quid contineatur, docet Imperator.. ß. Inſtit. de perpe.& temp. actio. b Officium præſtant qui ad tuendum patremfam. præpoſiti ſuntl. 6³.&· D. de leg.z. iusdihi. Nei SX Inet O fficiales in l.1-C. de filĩis off.& mil-quidã interpretãtur adpa ritores, ſicq́; accipiẽdi ſunt apud Pau. li. Sét. ti.13 Officialis

6 1. f
Officialis foraneus, qui in certa parte Diœceſis ad tem- pus vices Epiſcopi gerit. glo. clem. 2. de reſcript. 3
Officialem à vicario feparat Abericus c. cum nullus. de temp.ordin.in. 6. c.
de Officialibus latè per Bartol. l. de pupillo.§. ſi quis ipfi- D. de oper. no.nunt.
Oleiunl pro miniſtris magiſtratuum, ac præſidum 1.5. §.ne tenuis. D. de offic. præſid. l. 74. D. de euict. Sic
Officium Ppræſidum, Comitum, Præfectorum, procurato ris ſſci accipimus l.ʒ. C. quãdo liſcus vel priuat.. 2.&z. C. de cano. largit-titul.& alibi ſæpi ſsimè& apud Ter- tullian. lib. de fuga in pexſecut. Sic
Officium præſidale 1.1. C. de præſcript-30 anno. Et
Officium cenſuale 1. 18. D. de teſtam.& apud Symmach. lib.1-Epiſtul. 46. Et
Offi cium cohortale l.33. C. de adpell.
O fficium Comitianum 1.z. C. de offic. mil. iudic.
Officium prouinciæ Donato in phormione.
O fficium, pro loco in quo officiales conſiſtunt l. 7. in fi. D. ui ſatiſdar. cogant. l.17. D. de in ius vocan. Plin. li. 1. Epiſtul. Paucos poſt dies ipſe me Kegulus conuenit in prætoris officio.
O inomeli l. 9. D. de vino trit. muſtum melle admiſtum.& vide Diſcorid. lib. 1ſ. ca. 12·& Iſidorum li. 2· Etymol. c. z. De hac potione accipiendus eſt Homerus Iliad. A.
Ss wirt a*œ*: ,9 5 2beMJop. L
Olearium fundum, loc eſt, oleas arbores producentem Alber. citat in l. ſi cuius. S. fructuarius. D. de vſuf. ſed per peram. Nuſquam enim olearij fundi, ſed horti ſolùm olitorij meminit, vt& intrepres legit- In eotamen la- bitur, quòd vel de oliuis accipi poſſe indicauit. Siqui- dem olitorium ad olera tantùm pertinet-.
Oleam immaturam plus reditus habere, quàm matura tradit luriſcoſ.l. pen. D.de vſuf. lega.
Olearia vaſa numerantur in 1. 19.8. illud. D. lIoca. Oliua- riæ molæ& preli fit mentio I. 21. D. de fun. inſt.
Oleaginea pocula I. 30. D. de leg. 3.vel(vt eſt in Pan. Flo.) Oleagina. b
Oliuarum nuclei l.·5. D. de leg. 3.1. 67. D. de verborum ſi
nificatio.
Oliuetũ l.·S. D.de cõtra. empt. in vulgatis codicibus non item in Flor.& l. 7. C. de bo. præſcript.& l.1. C. de manc. & colo.
Olim ad tempus præteritum pertinet l. nec emptio. D. de cont. empti. Aliquando ſignificat dudum, retro I. ſed. S. quæſitum. D. de excuſ. tut.& quot tempora ſignificat, tradit Bart. l.1.& ibi Alex. D. de op. no. nunt.
OXAIsruoia, Sudæ immunitas à publicis muneribus.
Olobereveſtes rub. 6. deveſtib. oloberis libr. i1. quæ ſint, diſces ex l. 4. C. eod.vide Pirrhum& Il. Cuiacium. Olo- bera veſtimenta ſunt qͦAbagi, id eſt omni ex parte tex- turæ conchylij rubore infecta& conchylio ſolidata.
Olitor, ab oleribus, hortulanus eſt. Vlpia. de verb. ſig.l. ſi vrbana. Horti vinearij fortè, vel olitorij. Fit autem O- litor ab olere, non ab oliuis, vt Accurſius exiſtimauit.
Olfecit equus mulam, quod honeſtè dixit Alph. pro coi- tum appetiuit, in I.vlt. ſi quadrup. paup. feciſ. dic. inter. pres nimis inſulſè exponit.—
Olus, dicitur omnis herba ſatiua, quæ eſt in vſu cibario. Ab alendo: quòd oleribus alerentur homines, ante- quam fruges, vel carnes eſſent. Iuſtin. Inſti. in princ. de vſu& habit. Nam is, inquit, qui fundi nudum habet v-
ſum, nihil vlterius habere intelligitur, quàm vt oleri- bus, pomis, floribus, fœno, ſtramentis,& lignis, ad v- ſum cotidianum vtatur. 3. O M 12 ok. 31n!
Omiſſa actio, in l. ſieum. D. ſi quis caut. non remiſſa, vt barbarè gloſſ. indi cauit. Remiſſum enim Latinis lan- guidum ſignificat. ſed relicta ac præterita accipienda
eſt. Eſt enim omĩttere, rem quampiam penitus dimit-
O M N tere, Vnde omiſsioeorum, quæ geri debent, latæ cul- pæ datur. l. ei, qui. 5. fina. D. de petit. heredit. cap. ſæpe. 12.. 2. b
Omittere hereditaté& legatum,& prætermittere pro eo dem 1. 7.1. 59. D. de acqui. heredi. I. z. D. de milit. teſta-
mento. 3
Omittere& repudiare ſeparantur l. 24. 6. Scæuola. D. qe mino.
Omittere, ſilentio exheredare, vel potius præterirel. ſ patronus. D. de bonis liber.
Omne, nihil excipit l. à procuratore. C. manda.
Omnis, an ſit vox collectiua, docet Bartol. Moſchis. D. de iu. fiſ.& ibi à toto ſeparetur.
Omnis, nihil, quilibet,& aliæ huiuſmodi voces vniuer- ſales in iure ciuili reſtringuntur ad normam equi- tatis. 4
Omne ius habet annexam gratiam. Quod nemo vnquam grauius tractauit, quàm Marcellus in l. reſpiciendum. D. de pœn.
Omnia, pro vtriſque, apud Papinianum, in. in ratione. S. quid tamen dicemus. ad Leg. Falcid. item apud Ga- ium, exemplo Cicero. dictum legimus de duobus inl. liberum arbi. D. de adopt. coniunctim plerunque apud idoneos auctores occurrunt: vt omnes tres, omnes qua tuor, omnes quinque,& cetera.
Omnino,& omni modopræciſam neceſsitatem plerun- que ſignificant l. 10. S. in adrogato. D. de vulg. idémque
valent quod indiſtinctè l. pen. D. pro ſuo.
Omnmi modo, ſine nutu exceptionisll. 9.§. penulti. D. de damn. infect. Omni modo, ſine interpellatione I.;z8. 5.
benult. D. de vſur. ſignificat etiam in omnem euentum, &, vt Iuriſcoſs. loquuntur, quicunque caſus incideritl, 18. D. quod met. cauſ. 3 n
Omnino fieri, intelligitur eo modo, quo poteſt fieri: ne impoſsibile iuberi videatur. facit. l. ſi iure militari. de mil. teſtam. cum ſimil. per Salomon. citatis. Ceterum, Omnino, nunc, ſemper,& ſimilia, verba prægnan- tia, vel ideò vulgò feruntur, quòd iuxta interpretum traditiones nullam modificationé, aut limitationem recipiunt, vt ait Zaſ.
Omnis debiti nomine, vſuræ veniunt accipiendæ, vtpa- tet ex reſponſo Scæuolæ in l. nomen. de leg.z. item qui omnia ſua, vel omnes res ſuas donat,& nomina debi- torum donaſſe intelligetur. Idem enim eſt, ſiueomnia mea dixerim, ſiue addito vniuerſali ſubſtantiuo, om- nes res meas, ſeu bona mea dicam. Sed ſi generale ſub-
ſtantiuum adpoſitum præponatur: vt ſi quis dicat, àr- gentum meum, veſtes meas, hæc pronomina ad domi- nium vel quaſi dominium reęferentur. l. ſeruos autem.
eocl.tit. O I
Omnis homo, de duobus dictũ, in l. 1. C de liber. preter.
Omnino, adomnem ſui partem Albericoc. ſi religioſus. de elect. lib. g. b t
Omnis periculi adpellatione, non videntur caſus fortui ti contineri. l. non ſimiliter. de magiſtr. conuen.vbi di- citur, Magiſtratus ſuccedit in omne periculum,&ta- men non tenetur de caſu. l.z2.§. eo tempore. D. de admi⸗ rer. ad ciuit.pert. SI. I ni
OοƷοοεα in l. 4. C. de recept- arb. ſi pondeo&adſentio-
Ouοr i, ex eodem patre geniti. 4A ſ
Oneris nomine intelliguntur, quæcunque in nauem infe runtur l. 6. D. ad leg. lul. de iactu. 2
Oneris ferendi ſeruitus, dicitur„cùm onera vie ini ferre cogitur I. 21. D. de ſeruit. vrb-ä..
Onerandæ libertatis cauſſa facta definiuntur, quæita im-
Ponuntur, vt ſipatronum libertus offenderit&c. L... quæ onerandæ. D. qua. re. act. non det. ciil 2.
Onera hereditatis, æs alienum l.vnic. S. penul. D. ſi mul. vent, no. 1
Onus auertere, vide ſup. Auertere.
Oneris auerſi actio, vide ſup. Actio. haom Onus

. ad 2. RA „en leg kalal To.Clcdam leginn 1.O. c ade 8 cad N⸗Coninndin Rrccurmmn odrent
S 1 4 K ache& ceierz. 8
4— aul modoprzciſan dani 1 110.4.in adrogunt 5 Adiftincte lpenDn 1 ax nutu excepeioninl. Omai modo, ſine—. Hat. hpniCcatetimminen r 8 4 ocpuntur, cwicmged et. cauſ. 1 3 1* welliSrur comolo,as h aeri rideatu. ſactlii a m Ümil. her Salomancit gc, femper,&fmil, †
ulgo feruntur, quidi 1
— modifccations, u 1 mine, vſuræ veniumx-
ruolr in l. nomendt 8
nnes res ſuas doau,! v. atelligetur. ldemead ue addito vniuerſdiül 1 bona mea dicum. Na* ſitum præpomtu:
elles meas derhanf 5 lominium— 82
quobus dictü, in uc 1 em ſun partem lbec 1 3
OPE
Onus, munus, puta tutelæ vel curæ l. munus 18. ina. reſp. D. de verb-. ſignifi. Onyx Arabicus 1 fi. S. ſpecies. D. de publican. ad differen- tiam Indici, à quo colore diſtat. Ille niger eſt cum z0- nis candidis, kic igniculos habet albis zonis cingen- „tibus. Vide Iſidor. Iibr. 16. capi. 8.& Plinium librozo. b cap.. b Ope Ponſilio 1.27.8. ſi quis de manu. D. ad le. Aquil quem
admodum accipienda ſint, an coniunctim, an ſepara-
tim, antiquorum variauit ſententia. Paul. in I. ſæpe ita compertum. de verbo. ſigni. Labeoni ſubſcribit, ſepa- ratim accipienti illa verba, Eum cuius ope, conſilio, furtum factum ſit, furti teneri lex ait. Quamuis Alcia. coniunctim quoque accipi poſſetradit: quoniam non ſat ſit opem præſtare, niſieo confilio, id eſt, animo prę- ſtetur, vt furtum fiat. Si ergo conſilium pro ſuaſione accipiams, ſolutailla oratio diſiunctiuè: ſi pro doloſa adiuuantis intentione, coniunctim intelligetur: aitq;, Et hic verus eſt huius reſponſi ſenſus, quem nec Accur- ſius, nec ceteri ſatis percepere. Certè ex ſententia con-
jiungentium potius, quàm ſeparantium intelligenda mn 4 robanl non poſ- b 5 ſunt de facili, ſcilicet per teſtimonium Dae Rüen kac
ſunt. Opera eſt labor qui in opere faciẽdo præſtatur circa rem ſiue corporalem, ſiue incorporalem. Et quia humanæ conditionis ratio poſtulat, vt per diem duntaxat labo- retur, Ideò Paul. Operæ, inquit, diurnum officium ſunt 1.1.D. de oper-libert. l.z. D. de annu- legat.
Operarum itaquelatiſsima eſt ſignificatio, tam in liberis
quam in ſeruis,& tam officialium, quàm artificialium. Quæ autem ſpecies operarum in vnaquaque iuris par- te ſit accipiéda: facilè poteſt intelligi ex perſona eden ris operas, ex qualitate rei circa quam eduntur. QWare Vlpianus grauiter, Operæ, ait, in rerũ natura nõ ſunt. D. de oper. libert. quod Paulus in l.i⸗D de op. ſer. decla
rat latius-
Operarum duplex eſt ppecies quæ officiales dicuntur,&
quæ artificiales. l. ſi non ſortem. 5. libertus de cond. in- deb.illæ rem domini, eiuſque perſonam, victum, cura-
tionem, ocium, quietem, voluptatem directè reſpiciũt. Hæ verò ad artificium pertinent: inde operæ pictoriæ, fabriles,& ſi quę ſimiles. Zaſius in Intellect. ſuis dicit, non errare eum, qui& medias, ſeu cõmunes operas con ſtituat, vt puta quæ& officium&artificium reſpiciant. Eſt& illi quarta ſpecies„Operæ ſeruiles.. Operis nomine, quòd veri operis formam habet, intelli- Lgimus, quæ non niſi ex conſummatione contingit. Vi de Alc. in S. opere locato. l. rei adpellatione. de verbo. ſig. Græcis ænoſe«eo ua.
Operari, ſimpliciter prolaporaee„negant apud idoneos
reperiri auctores: ferè autem refertur ad ſacra. Quam- uis operarij propriè, qui non iudicium, ſed tantùm o-
pera adhibent ad architecti ex arte rationem operis
præſcriptam. Operariorum ſeruorum meminit Alphe- nus in. quid autem eſſet. l. in l. cenſoria. de verb. ſigni. Alciat. interpretatur qui ruri operabãtur. Vnde& anti quis autoribus ſimpliciter operæ adpellabantur. Operis adpellatione continetur quod Græci anseeoea dicunt, id eſt ex opere facto corpus ali quod perfectum 1.. in fin. D. de verborum ſignific. p. Opus in edicto de oper- no. nunt. quod in folo fit,& ſolo coniunctum opus ſigniſcat. l.1.5. hoc autem. D. de ope. no. nunt. Vnde qui meſſem facit, arborem ſuccidit, vi- neam putat, licet opus faciat, ad illudedictum nonper tinet, ſed ad interdictum, quod vi, aut clàm I. I. S. hoc autem& 1.7.S. notauimus. D. quod vi, aut clàm. Operæ, ſunt diurnum officium I.i.& 3. D. de oper. lib. Operas edere, exhibere frequens loquendi formula tot.ti tu. D. de oper. liber l. 54.§.fina. D. de verborum obliga- tione. Operarum editio, officij præſtatiol. 20. D. de operis li- bertorum.
PI 143 ad Opus damnari, darive,& in Opus tradi, idem valent 1. 6. D. de extraordi. crimi. cum I. 1.§. 1.&l. fin. D. de ef- fracto. Et. b b Opere mulctari, pro eodem l. 10.S. f. D. de pœn. in Opus ſalinarum mvlierem damnatam legimus lI. 6. D. de captiuis. 1. Opere legato, vel conducto. His verbis ſignificari Labeo ait id opus, quod Græci ænoaoνᷣ vocant, non εαeνι⁰ ̈ id eſt, ex opere facto corpus aliquod perfectum. Gaius lIrei adpel. D. de verb. ſigni.. Ophitæ, hereticorum genus l. 8.& penult. C. de here. quòd ſerpentes colerent. Iſidorus libros. Etymolo. cap..& tranſlatitiè in cap. quidam. 24. quęſtion. 3. dicebant au- tem virtutis cognitionem àſerpente in paradiſoindu- Opilio inl. cùm querebatur. de leg. 3. 0uium cuſtos. 3 Opiniõcõmunis, eſt aliud quàm fama: Nam opinio çęom-
———+——.
— munis facit ius. C. de re iud. I.i. fama verò onIacit ins-
—
Item opinio communis probat: Fama verò non. Item
opinio communis differt à notorio, quia opinio com- ⅜
munis eſt de longè præteritis quæ
notorium eſt depræſentibus, velorime præteritis, quæ de facili ꝓbari poſſunt per te
—
A
8
— —.
res⸗
b es diuiſim. Et quòd 5) Opiniò veritati præferatur eſt gloſſ. cum concor. pro contra, abundans in iuribus, in cap. nuper. de biga.
ſuper verbo, videntur. Concludit tamenibi, quòd ca- 8 104n 4
fuale eſt, vt opinioni potius ſtetur, quàm veritati, in
fauorem contrahentium, teſtamentorum ſententſa-
—
pinioni, ſecundũm Bern. in gloſſ. 3. in capit. ad audien- tiam. de ſponſ. Etiam veritas præfertur auctoritati. l.
rum, vel Drolis Alidâs regularxiter veritas Praferiur o- pinioni, ſe Raris—
nemo iudex. C. de ſenten.& interlo.om. iud. item con-
ſuetudini cap. ſi cõſuetudinem, cum ſex capitulis ſeq. diſt. 8. vbi dicitur: Vexitas valet& inualeſcit in æter- num,& viuit,& obringt in ſecula ſeculorum. Opinio communis, vtrum circa eas quæſtiones verſetur, quæ lege, vel ratione finiuntur, an quæ auctoritate, an quæ ratione ſimul& auctoritate: rurſus vtrum ab nu- mero auctorum, anab dignitate penfanda, non ſatis liquet. Et magis eſt vtique his, quæ auctoritatis ſunt,
conſiſtere. Lex& ratio concludenter apud nos de- monſtrant. Ratio enim& veritas conuertuntur. c. fru-
ſtra. S. diſtinct. Bald. in l. non omnium. D. deleg.
Opinio ſeu puratio falſa non excuſat iniuriam, quæ mi- hi fit. Nam certus ſum ego:licet ille me putet alium eſ- ſe, quàm ſim. Paul. in l.eum qui nocentem. s. ſi iniuria mihi. D. de iniur.
Opinabile, antiquis,& qui Latinè locuti ſunt, quod nũc vulgò putatiuum dicitur.“
Opinio, vulgo Taxa J. fi. C. de præd. nauicul.l. fi. C. de col- la. fund. fiſcal. b
Opinio dicitur id, quod incertum eſt. vide Salomonium l.reſponfſa. de iur. na. gent.& ciuil.
Opinio plena 1. 6. D. de adpell. recip.& l. 6. de interdict. D. pro exiſtimatione præſidis ſiue ſententia nondum
pronuntiata, cui acta& refutatoriæ rei preces adiun- guntur.
Opinatores I. 7. C.de exact. tribut. lib. 10. ſunt milites, qui
in prouincias mittuntur petẽdæ militaris annonæ cauſ
ſa I. 11.& 14 C.de erog. milit. anno. cauſ.
Opiſthographon, charta vtroque latere, hoc eſt, intus& Atergo ſcripta, vt claudi non poisit, quin appareat ſcri ptura. vide 1. 4. D. de bo. poſſ. ſecun. tab. b Opitulatio propriè in rebus dubiis& malis dicitur. Vn- de prætor eam pollicetur minoribus annis 25. aduer- ſus captiones, hoc eſt, dolum aduerſarij: auxilium ve- r, ſi facilitate decepti ſunt I.=. in principio. D. de mi-
noribus. 4 Oportet, vel Debet, velhis ſimile verbum, in ordinatio- nibus publicis Iuris, ſignificat neceſsitatem, adeõque immuta
Ve
.+ (,LAR.

OC PIT
immutabilitatem: quia ferè ſolent accommodari Tr ceptis naturę ab omni humana poteſtate exemptis 4* in materia rectè iudicandi. Quippe, iudicare mum ubli cũ eſt.l.quippe. D.de iudi quinimò& incneſa. ctibus vtrunque verbum importät neceſsitatlun— tura. D. de reg. iu-Is natura üebet, inquit kan 4 qu 3 iure gentium dare oportet. Errat igitur admodp m er niciofe Bartolus in l.vbicũque. D. de interrogat- Quò
4 3 8 8 3
ceſsitatem. Nam tali doctrina in forum pro
gniores fecit iudices ad interrogandum,tentoi ne
tům apud ſeactis&actitatisKRurſus zutere 8 din
glectus Deruhtio⸗ Bel aeinn fecit iudicia,& p
immortalia: nemine i be
Rislbler nocere malum⸗ediutun hererejquoslirnle
rit, quàm quod inciderit. Similis error eft inl./ 1 5 4
orig. iur. Dum Accurſius interpretatur, OPORTR r.
hoc eſt, Decet, excludens neceſsitatem. Quaſi verò lu
ri rectè det operam, qui iuris cauſſas ignoret: non ali- ter de eo iudicaturus, quàm Magiſtratus de cauſſa cu- ius circunſtantias neſcit.
vel pluris, vel minoris condemnare, ſedadveritatem refertur l.; 7. D. de verb. ſign..
Oportebit tã præſens, quàm futurũ tẽpus ſonat l.8. D· eo.
Oppidum dicitur terra murata non habens Epiſcopum. inl. pupillorum. s. oppidum. D. de verb. ſig..
Oppignerare, eſt pignus dare fœneratori: Kepignerare
ignus recipere eſt, reſoluta cum fœnore pecunia. Hoc verbo vti Iurecoſs. teſtatur Beroal. Comm. in Aſinum, tertio.
Oppreſsio mobilium eſt, vt inuaſio immobilium. verſic. homicidia. in s.deinde competens eſt. Authen.de mãd. princip. b 3
Oppreſſum ante ſententiam: Damnatum veròo poſt latam eam dici, quidam obſeruarunt.
O JLuuis, opſonator l.legatis ſeruis. D. de leg..
Ö Nop, omne quod igne paratur ad epulandum. apud Athe næum. Vide Baif. lib. de vaſcul.
Optare, eligere I.3.S. idem ſcribit. D. ad exrhib. Hinc
Optionis legatum, quo electio ſeruorum in familia reli- ctorum datur S. optionis. Inſtitu. delega.& tot:titul. de optio. leg.
Optiones inre milit. adpellantur, qui antecedentibus in ægritudine præpeditis tanquam adoptati& vicarij eo rum vniuerſa curabant, vt Vegetius lib. z. cap. 7.& No- nius Marcellus exponunt: quo ſignificatu poteſt ac- cipi I. fi. D. de iure immu. Optiones commentarienſi- bus adiunguntur. Optiones etiam fœneratorum dicun tur l. fi. C. de loca.& Nouell. 117.
Optiones, adparitores 1. pen. C. de iure fiſ.. fi.& eod. titul. C. Theod.
Optimo iure poſſeſſa domus, nulli obligata, vel pignera-
ta l. 26. S. 1. D. de pigno. Optimum ius legati, commodius,& facilius VIpia. In- ſtit.tit. 24.
Optimo iure libertatem conſequuti l.31. D. de minor. qui
ex fidei commiſſo rectè manumiſsiſunt.
Optimo iure quarta bonorum curialium defunctorũ qui bus alieni ab eorum conſortio heredes extiterunt à cu ria petitur 1. 1. quando& quib. qu ar. pars.
Optima lex cùm nominatur in Dictatore faciẽdo, quàm pleniſsimum poſſet eius ſignificabat Feſtus lib. 3.
Optimo iuri& iure admiſſos codicillos dixit Imp. Inſti. de codi cill. in fi prin. Theop. /6⁶εακια οονάσ vertit.
Optimo iure debentur vſuræ quæ interrogatione prece- dente promiſſaæ ſunt. l. 1. C. de vſur.hodie tamen prohi- bitæ ſünt, vt not. eo. tit. Authent.ad hæc.
Optimo iure prædia antiquis dicebantur, quæ immunia prorſus erant, id eſt, vt nunc loquimur, Alaudialia.
Optimum, melius, bonum, ius dicitur in comparatione.
maduertente. Vt ſemper ma
Oportere non ad facultatem iudicis pertinet, qui potelt
O RA Glo. in I. ſi mulier. D. de minor. ſuper ver. Optimo. at- tigit item glo. in l. exigendi. C. de procur. ſuper verbo. non iniuſtèé.
Optimum, maximùũmque tradere, VIpia. fignificat, libe. rum eſſe, hoc eſt, nulli ſeruire l. 169. D. de verb. ſig.
Optiones qui annonam militarem curant,& ſuſcipiunt Nouell. 139. verſic. ⁴α ꝛ„, εμν μάςν ς,&c.& vide I.9. O. de lur. ficſc. 8
Optinere dicuntur ſecundum quos ſententia daturl. 36. D. de lib. cau.& vide ſup. Obtineõre.
Optimus maximus, non ſolum de Deo dicitur, ſed& de fundo, agro, domo,& aliis. Celſus de contrah. emp. C venderes fundum, non dixiſti, vt optimus maximuſa eſt. Paul. de leg. l. ſi milii. Vti optimi maximique ſum. Idem de fun. inſtru. l. fundo legato. Vt optimus maxi- muſque eſt.
Opulenta hereditas, ait Gloſ. inl. ſi quis mihi. D. de acg. hered. dicitur quę affert opes ſinevexatione. Locuples verò eſt, quæ etiam vexationem habet.
Opus idem& perfectum,& imperfectum dici colligitur. D. Iocat.l. qui inſulam.. qui ædem.
Opus probari vel approbari tum dicitur, cũ magiſtri arti
ficiorũ euocati, inſpectũ opusreferunt eſſe idoneum& rectè factum, vel etiam(ſi hoc conuenerit) ab ipſo lo- catore.l.opus quod cũ. l. ſeq.&l. ſi in leg. in prin. D.loc.
Opus reſtitui, pro deſtrui, auferrique in interdictis intel-
ligitur. l. cũm prætor. eodem,& ſimil. quæ Alberic. ind. cat. Alcia. l. impenſe. D. de verb. ſig.
Opus ſtructile dicitur, quod ex lapide qua drato, aut latet culis, calcéque conſtructum eſt. EAque proprisè pars
aædificij eſt, vnde& auferri non poteſt. Tectorium verd incruſtatio eſt, ſiue expolitio parietum: qua de re Vi- tru. legendus eſt libr.7. vt ab Alciat.citatur,& ipſe in Comm. adl. in rutis& cæſ. de verb. ſig.
Opus rureſtre apud Paul. de leg. 3. 3
Ora ſine aſpiratione ſignificat finem vel extremitatem rum, præcipuè regionum vel veſtium. 1. Regum 24. Da- uid præcidit oram chlamydis Saul. 2. q. 7. de his.
Oracuſum, indulgentia eſt, quæ viua Principis voce con
cediturs Adnotatio, quæ ſcriptis tantùm: Pragmatica, quæ adhibita cauſſæ cognitione in modum ſententiæ, vel adalicuius vniuerſitatis precæs. l. 1. de vet. li. 2.1 fi de diuor. reſc. Alciat. in l. iubemus. C. de ſacroſanct. Ec- cleſiis.
Orariones principum qui ſint accipiendæ, docet B. Briſ- ſonius lib. Anti q. Select. c. 16. de iis extãt l. 1-& 2. D. de
feriis. eas ſequebatur Patrum conſultum I. oratione: D. de rit. nupt. Tacitus li. 11.& vide I. Cuiacium lib.i.Ob
ſerua. cap. 18. 3 Orationes dicuntur in iure noſtro, quæ ab ipſis principi- bus in ſenatu habentur, cùm ipſiſcilicet explicatis rei totius circunſtantiis, quod iuſtum, vtileac honeſtum Keipublicæ ſit, oſtendunt, Senatúmque rogant;, an ſic conſtituere placeat. Talis extat oratio, vel pars potius Orationis Imp. Seueri. l.1. Dde rebus eor. qui ſub tutel. ſunt, non alienan. Citantur item D. Marci orationesde alimentis. l. cum hi. D. de tranſact. de fugitivuor: requiſi. 1. Diuus. D. de ſeru. fugiti. de bonis matern. l.penult. D. ad Tertull. item Antonini de don. int. vir.& vxo. l. cum hic ſtatus. Item Hadriani de petit. hered. l. ſi& rem.- illud. Ac quoniam conſulitur Aprincipe Senatus, ipſæ etiam orationes Senatuſconſulta interdum vocantur. Nam orationem de petit.hereditat. Senatuſconſultum
0 etiam vocat lureconſ. l. item veniu nt.. pridie. eod. ratores, pro legatis vſurpat Iuriſconſ:in I. lege lulia. D. de vi publ. Accurſius doctores artium intelligit: quià Græcis Rhetorici vocantur.
Orbis Romanus, pro ditione Romanæ ciuitatis accipi- tur inl. in orbe. D. de ſtat. hom.& vide Baifium.
Orbus propriè dicitur oculis priuatus. Per trãſſationem autem is intelligitur, quicunque ali qua re chara pri-
uatus

1 nit Chnialßa 4 Dfm ghesſinn
eſtm auferriqi 1 daſtmctum ek n Knnſerri no ae eeelerne 3 libr.*.ad Aleinch ris& crſ.de wi- Pul.de leg.
e Fenißicit hnen gionum vel reſtiun. achlamydis Saul atia eſt, qur ia t 0, qurx ſcripisu r Ir cognitione un u uerſttatis prteu. N at. in l.iubemusl⸗ d
m qui ſint acciyen
Selectc. 6⸗deis 5 ur Patmm coit 1 2sli.zt⸗Kricel 6
in jure noſtro,ſes eneur, cim piſaſ de nis awod iuffmn,] e ndu M.
Keania
uatus eſt, vt vxore, liberis, parentibus. Sic plebes dici-
tur orba in X II. Tabulis, amiſsis Tribunis, qua ſi de- fenſoribus. 1.2 ile esAtle Orcinus, ab Orco, inferorum& mortis Deo. Et orcinus
ibertus dicitur, qui ſit ipſius teſtatoris defuncti,& in
orci familiam adſcripti& teſtamento manumiſsi. VI- pia. de fideicom.li.l.ergo. Qui directam, inquit, liber- tatem acceperũt, orcini erunt liberti quod& Vlpiano probatur Inſtit. tit. z. S is, qui. Eorum item meminit lu Ninan lib.2-Initit Nege apud Alex. cap. 25. lib. 3. Orci — nos dici ſeruos, iuxta quorundam ſententiam, quos te ſtator poſt obitum liberos iuſsit: ita vt heres patrona tus Ins haberet,nondomimus- Vlpia.Dide fideicom. li. 1.3.§. de ſolido. Hi, inquit, qui ad libertatem peruene- runt, quorum liberti fiant, conſtitutio oſtendit:vt qui direci libertaté acceperunt, orcini ſint liberti. Fheo- philus enarrans-. S. qui autem. Inſt. de ſing. reb. per fidei- com. Vocatur autem is, ait, apud Iuriſcoſs. Orcinus li bertus, id eſt,*νetass à Charonte. Vide Beroaldum explanantemapud Apuleium libr. 3.hæc verba Quan- quam enim iam in peculio Proſerpinę& Orci familia numeratus. Item KRhodig. c. 18. lib. 10.* Ordinaria dicuntur, quæ lege, plebis ſcito, Senatuſcon- fultis, prætorum edictis, principum generalibus con- ſKtitutionibus& omnino quicquid iure ſcripto eatenus uſſum eſt, vt ſit certa, generalis, vniformis lex, act' hu- manos generaliter; ſine ſpeciali perſonarum reſpectu uordinans,& quodam ordinato procurſu dirigens. fac. I. nullo modo. D. ad leg. Cornel. de falſ. Horum nume- ro ſunt, contractus, obligationes, actiones ordinariæ, adpellationes, ſucceſsiones teſtamenta, ſeruitutes or- dinariæ. Interdum(quæ etiam Zaſius Ordinariis con
numerat, text. apertum allegans in 1.1.§. neceſſariò. D.
ſi mul.vent. nom. in poſſeſ.) Vſucapiones, præſcriptio- nes, pignora,& ſi qua ſunt ſimilia, quæ non inelegan-
er per Cicer. in liber. de Oratore deducuntur. Extra-
rdinaria, ad certam perſonarum, rerum, negotiorùm ve genera, extra ordinem reſpiciunt: quibus pro condi tione, euentu, neceſsitate, commoditatéve aliqua, præ ſenti aliquo remedio ſubuenitur. Quorum tria genera facit Zaſius. Quædam enim ſunt facti, vt cùm proprio ſeſe facto, ab iniuria lex adſerere permitteret. l. quem- admodum. D. ad l. Aquil. cum vulg. in Jogenene nõ pa rum multa docuit in s. nuntiatio. l. Ü. de oper. nou. nũc. Quædam ex priuilegio principis naſcuntur: quæ ple- runque ſunt contra ius commune. de quibus Inſt. de ĩu re nat. gent.& ciui.. planè ex his. l..§. fi. D. de Conſtit. princi. cum ſimil. Tertium genus eorum eſt, quæ licet extra ordinem, tamen iure recepta ſunt, vt non ſine ra- tione iuris communisnominari poſsint, licet non ſint b iuris ordinarij, veluti cum remedio ali quo his ſubue- mitur, quibus iure ordinariovel non eſt conſultum, vel non ita facilè, ita commodè conſultum. Et iſthæc ex- traordinaria tertij generis quadrupl tcem hab ent effe- tum, quos idem Zaſ.diſtinctius explicauit fingulari Mtractatiuncula; inſerta Intellect. ſuis ſingularibus. Ordinari lis, iudicium, cauſſa, res dicitur 1.2 4.25.S. D. 21deli. cauſ. l. 8. D. de inoffi. teſt. l.26. D. deteſt. tut. Vnde Grdinator litis. Sencc. lib. 19. Epiſtul.* Ordinati libelli concepti, compoſiti l.3. D. de accuſ. Ordinata criminis cauſſa I.1. C. deaccuſ-ideſt. inſeript ĩo ne depoſita fide iuſſore præſtito. mIrt sal;
3
Ordinariteſtamenta dicuntur l. zo. D. de liber.& poſtu.& Hnſtde teſt. ord. Ordinari fuprema procodem.l.25. D. de li.& poſtum. l.;9. D. de pig. act.& Ordinare poſtre- ma iudicia l. 1εC⸗de teſta: Quintil. lib. 6. ca. de riſu. Ordinatio nouiſsimi iudicij I. ². C. de codic. e Ordinarium edictum I. 13. D. re. amo.. el Ordinaria iudicia, qu æ ſollennibus formulis exercentur I I5ſtit de ſucc. bon. Extraordinaria non obſeruatovllo ſolenni. l. 49. D. de neg. geſt. ELT
.
I
(OReD 144 Ordinaria iudicia ad differentiam arbitralium l. 5. C. de arbit. Seninmi. Ordinaria bonorum poſſeſsio opponitur Carbonianæ l. 5.. ſi quis. D. de leg. pręſt. 1 Ordinari l. 15. S.prætor. D. deiniur. qui certum aliquot miniſterium, officium in familia exercéẽt. Hi Vicariis opponuntur l. 17.18.19. D. de pecul.& vide Theoph. In- ſtit. quod cum eo. S. cum autem. b Ordinarijconſules ad difforentiam ſuffectorum, de quo Lampridius in Alexan-. 1 Ordinarium eſt, quod recté atque iuris ordine ciuiliter & communi iure ſit l. 3. 8.publicè. D. de procurat. Or- dinarium ius ergo eſt, quodper actiones& interdicta per iudices datos ſine prætoria cognitione, ſine ſub- ſcriptione in crimen, ciuiliter exercetur 1.1.§. t. D. ſi mulvent.nom†. Ordinarij milites, gregales vide No. 20.31.103. Ordivarij tudices,and præſides prouinciaruml. fin. C. de mo. mul.& l. 2. C. de ꝓxi. ſacr. ſcrini. Ordinarij iudices qui ſint in Decretaliũ Epiſtularum libris, vide extr. de offic. iud. ordi. vbi glo. Panor.& alij. Ordinarij adparitores l. 7. C. de cohorta. lib. 12. Ordinarius eſt, qui ſuo iure, vel principis beneficiovni- uerſaliter iuriſdictionem exercere poteſt: cui ſcilicet vniuerſitas cauſarum commiſſa eſt. in Ordinem redigere, hoc eſt, inter vulgares& gregarios numerare, vt ſua conditione ſit contentus. Oppanitur Eximere numero, tanquàm præcipuum habere, nonin- ter circulares, id eſt, vilioris farinæ homines. Ordo, pro ſtatu, inl. Diuus Marcus. D. de offic. præſid. Græci aενꝓν adpellant. Status bifariam accipitur: a- li às pro iureperſonarum, quod& caput dicitur. Vnde Capite minui, vt in Tit. D. de ſtat. homi. Inſtitu. de iur. perſonar. ali às pro ordine perſonarũ, reſpectu politico dignitatis, vt ordo decurionum pro collegiol. 15. D. ad müunicip. 2 Ordo, eſt euiuſlibet rei ſuo Ioco concinna digeſtio. Sic & in perſonis omnium maximè per iaſtitiam diſtri- butiuam apta quædam collocatio exigitur. Quare in Kepublica ordines dicimus, ſicut& in acie diſtribu- tiones hom inum, pro vniuſcuiuſque ſtatu& qualita- te: vt ſingulæ functiones ed commodius intelligan- tur expediantürque. Komæ fuerunt tres ordines, ſci- licet, Senatorius, Equeſter,& Plebeius. Quorum etiam nũc in orbe Komauo veſtigia quædã retinemus. Ordo Senatorius erat, qui patritios tantùm, ex quibus Senatus legebatur, continebat. Apud hos cenſebatur. imperij eſſe maieſtas. Nos in hunc ordinem reſerre poſſumus omnes imperij ſtatus, qui iuſtis principum comitiis interſunt, at que ius dicendę ſententiæ habẽét. Is& ampliſsimus ordo dicebatur l. 21.§. 2. de leg. 3.& vide ſup. Ampliſsimus. 8 Ordoequeſter medius dicebatur, à quo ad ſenatoriam di gnitatem adſcenſus fuit: interim tameniudiciis pre- ficiebantur. Equitum inſigne fuerunt annuli aurei, quibus àplebe diſtingnebantur. Tales hodie ſunt e- quites aurati, cùm aliis imperij beneficiariis„qui ad publicam comitiis auctoritatem interponendam non foblent voçcarii. II AIi:L Ordodecurionum, ciuitatiſve collegiũ ipſum decurio- mim&curiam ſignificat l. 15. D admunicip. Ordo fimpliciter,& abſolutè eodem ſenſu l. 3.1. 6. D. quod cuiuſque vniuerſ.. 2 29p Ordo plebeius,& infimus fuit in quem referebantur om nes KRomani ciues tribuarij, hoc eſt, adtribus pertinen tes. Nã ſerui& libertini(preterquã vindicta manumiſ- ſi) non erant tribuũ capacesiniſiſpecialitereis conce- derétur. Ex quibus intelligi poteſt l. Patronus: inprin- cip. D. de legat.. vbi: Accurſius ridicula commemo- rat de ſeruorum progenie. Ad hos ordines reſpe- xit VIpianus, in l. i.§. ſed& ſi ſeruus. D. de inſpicien. vent.
—

————
vent. Publicbhenim, inquiens iintereſt, partus 4 fub- Nici, vt ordinum dignitas familiarumque ſalua 5 3 Ordo, apta rerum compoſitio ex M. Cicerone,& B.Au uſtin.
Ordo iuris,& legum. l.tD. de lib-cauſ-l. 31.§. ſi eiuile⸗ D.
depoſ.
Ordo, cognitio. Cade ordi. cogn.
Ordinem politicum, vt euitetur confuſio magiſtratuum 3 ſeruandum eſſe vel apes naturali quadam inclinatione nobis oſtendunt: cuius vnumquodque examen ſuum
uitur regem.
O Tant m in deferendis magiſtratibus, Romant certèvi- riprudentes optima ratione obſeruabant, abinferiore adampliorem. Omnibus enim in rebus, ordo ſecun- dum naturam neceſlarius eſt: ſed tamen in magiſtratu deferendo maximam ac peculiarem quandam vim ha- bet- brimùm, vt homiais ingenium recte cognoſcatur cùm magiſtratus, qualis quiſque ſie, ſtatim indicare ſo leat. Deinde, vt expoliantur ciues negotiis vulgaribus ad arduas res agédas, quoniam pulchrius parari, quàm creari nobilem O venerandam antiquitatem, vt lu- ſtinianus rectè vocat, à qua& eruditum ſe fatetur in s. vlt. Inſti. de adoptio. Nã variis& grauibus omnium re- rum exemplis ſcatet. Quid rogo ſalubrius Keipublicę fuerit, quàm hũᷣc ordinem in omnibus ciuitatibus imi tari, vt non ſtatim rudes ac nullo gelti officrj argumen to probati, rapiantur ad ſummum adminiſtrandæ Rei pudller gradum& ordinem Non poſſum me hoc loco continere, quin expoſtulem cum criticis quibuſdam, qui tam ſunt amentes, vt vtilem illum longéque pul- cherrimum in omnibus Academiis receptumordinem titulõſque, aut contemnere, aut etiam improbare non erubeſcant. Quaſi verò vani ſint omnium literatorum ordines. Quid, inquiunt, eſt Doctoris titulus: quid Li centiati: quid Baccalaurei, niſi pecuniarum nundina- tiones?& reliqua idgenus ineptiarum multa effutiunt. Verùm legant inſuſſi homines, quid ſcribant eruditi omnium ſeculorum inbonis artibus anteſignani. Quo modo pręparandi ſint per ordinem ſtudioſi, ab incuna bulis literarum, ad grauiores diſciplinas: in quas ne tanquam ſus in roſas irruerent, quàm diligenter ſint à
præceptoribus vires ingenij perpendendæ: Et quàm ta- ſe in bonis artibus iudicium nullo poſsit fieri modo, niſi in claſſes diuidantur ſtudia,& ſingulis claſsibus ti tuli accommodentur, quibus alij ab aliis in ſcholaſti- ca ratione diſcernãtur. Quales ſunt à lauri bacca, Bac calaureatus, Magiſterij, Licentiæ,& Dectoratus. Hæc inquam, perpendant, ſi voluerint, inqui cenſores,& fa cilè videbunt errorem ſuum vel conſcientia dictante.
Ordo militaris olim fuit, vt in exercitu, quodam gradu, miles centurioni, Centurio tribuno, Tribunus legato Legatus conſuli obediret. Sed iſti gradus& nomina rei militaris, cœperunt cum tẽpore(vt ferè omnia)variari.
Ordo eſt, non ſeruare ordinem, in manifeſtis& notoriis. c. ad noſtram. z. extr. de iureiur. 5.de1
Ordoſcripturæ non impedit cauſſam iuris ac voluntatis
auctor Papinian. l. cùm pater filios. s. fideituæ commit-
to vxor. de leg.2. 110 9 O εα.l. hin. D. fin.regund. de qua C. Harmenopulus lib. 2. titul. 4. æ, ait, EXAà 5.α⅜. 3,1 2Ns9, Aroε π&eςσ. Ih ous eεbaᷣ† l. aui X M. Heſychius vero 59 eſſe
ait rup νασά ασν Xeip knſa, 1 76 6ν 5op.
Oriens modò Prs ea orbis parte, cui propr ius præfectus
Prætorio adtributus erat: modò pro diœceſi, quæ pro- uincias x v. conti nebat, vt ex notitia Imper. Romani adparet. 1.
Origo& progreſſus juris ſcripti ſic habet. r. Lex X II. Ta
hul. 11. Diſputationes decemuirorum& prudentium
forenſes. rI. Legis actiones, quæ omnia communi ad
pellatione Jus ciuile dicuntur. ⁊1 11. Plebiſcita. v. Se- natuſconſulta. be. In. 1
0 8480 Origo, principium iinitium, cauſſam, ortum, ſtirpem, ſe. men, font émque ſignificat. Pro ortu, hoc eſt, natiuitate origo, mutari non poteſt. l. f. S. pe. ad municipal. ſequi- mũrque patris, nõ matris originem. De quo Bart. latius in l. aſſumpti o. s. filius. D. ad municip.& l.z. C. de mu- ni cip ·& orig. lib.1o-· 14
Originalis l. 4,C. de agricol:& cenſib. Et
Originarij coloni 1.7.& 11.C. Sic&
Originaria l. 7. C. de murileg. libro I1. ſumpta exl. 10. C.
TIheod.eo.
Originis ciuitas, prouinciãve dicitur ea, ex qua quiso- riundus eſt. eisdil; b
Ornamentorum adpellatione, nec veſtis, nec annulus ſignatorius continetur. l.ornamentorum. D. de aur.& argen.
Ornamenta muliebria à veſtimentis differunt. Ornamen ta ſunt, quibus illæ ornantur I. 26. 5. Ornamenta&. 9. D. de aur.& arg. lega. Iltaque Tertullianus: Ornatum in cura comendi capitis poliendæq́ue& exornãdæ cu- tis ponit. Sic enim ille in lib. de habit. mulieb. ſeribit: Habitus, ait, fœminæ duplicem ſpeciem circũfert. Cul tum& ornatum. Cultum dicimus, quem mundum mu liebrem vocant. Ofrnatum, quem immundum malie- brem conuenit dici. Illi in auro,& argento, gemmis,& veſtibus deputatis. Iſte in cura capillorum,& cutis es rümque partiũ corporis, quę oculos trahunt. Huicob- ſequio deſeruiẽtes ancillas olim mulieres alebãt, quas Ornatrices vocabant: de quibus 1. 63.§. ornatricibus D.·de leg.z. 1 b b
Ornata iumental. 8. D. de ædilit-edi. inſtrata frænis, e- phippiis faleris inſtructa. 253
Ornati aſini apud Catonem in lih. de re ruſtic.
O ιο ρν ꝓꝙ locus alendis pueris paratus l. 16.& 1. 8.C. de ſac. ſanc. eccleſ. 1.I I V. ln
Orphitiano Senatuſconſulto temporibus D. Marci fado Gioa Rufo Coſſ. admitti poſſunt liberi ad heredi- tatem matris. Vlpia. I. i. D. ad§ C. Tertullia.& Orphi- tianum.. IS
pbor apiap, neque remotiorem abvſu atque obſeruatio- ne noſtra, neque item omnino circumforaneam illam at que vulgarem amplecti debemus. Haloand incpiſt. Pandect. 4. 3,
Ooius&ανꝶι‿ perfuſorièl. 2. C. qui pet.tut.ſiue dicis cauſſa.
4 2 4 8 0 2 4 Ooia tea. Gel. libr. 5. cap. 27.& Harpocratio ⁊ itileNas a wouigaj& daε doias&ee ε‿οσας ε loader.
O ſpratura in l. fI. 6. 2. D. de mun.& hon. verbũ ex Græco ſa ctum dauga enim varias fru ges minutas,& legumina ſi gnificat, auctore Heſychio. 1 u043
Oſrhoëna prourncia Oriétis I. 10. C. de ædifi pri. l.;C.de cohortal. regebatur per Ducem, vt patet ex Notitia Imperij. 12 Kn Lil nor-
Oſſa non veniunt cadaueris adpellatione. l.locum.§. Præ tor. D. de relig.& ſump. fun.vide Bart. ibid.
Oſſaria, ſiue oſsicaria, ciſtæ, in quibus reponuntur oſſa defunctorum. VIpianus& in l. z. de ſepulch. violat. Cel ſus ſeribit ſtatuam ſic eſſe monumenti, vt oſſariam. Le gunt quidam oſſuaria: ſed malim cum Haloandro oſſa- ria. Albericus Oſsiliana, inquit, capſa„in qua repunun- tur oſſa, nimirum librarij cul pa vitiatum probumvo- cabulum. Pna ban
Oſtenſionales milites apud Lamprid. videntur dici„quui
oſtentui modò habentur in vrbibus, non bellicæ rei cauſſa..I 5.113b
Oſtenditiæ, vel, vt alij, Hoſtenditiæ, vocabulo, quodve- terum barbaries ab hoſte,& datione confinxit.
Oſtentum, onine contra naturam genitum fattümve. 38.D. de verb. ſign.vbi duo Oſtentorum genera-De hu ius vocis ôrigine Cic. lib. z. de nat- Deorum.& vide Iſi dorum 11. Etymo. ca. 3.& Nonium- 10.
4 Otioſa

arporis,pc ocunm
eancillas olinnit
4d eriltelad
mſtmc.
3
Cnonemin lidden
H alendis fveri en
ci. iſconſulo tempori Coadmitii poller
pu.l Dad5CId 4
emotiorem abfſi8 tem omnino citan mplecii debemu.
el. 2.C. qui gem
2iu numd 15 2
D.de mun.& don 2. arias frexes mm 8
geſychio.
à Onétis LuoL*³ 4
P A B Otioſa pecunia, quæ aliàs vacua, quæ non exercetur neq; in nomina neque in einptionem prediorum collocatur 1.13.8. fin. D. de vſur.Plini.lib.i 0. Epiſt. ad Traian. quæ vereorait, ne otioſæ iaceant. Eodem ſenſu Græci ac Xpiuuſa- Buic contraria occupata pecunia Ciceroni 2. Verrin.& Collumel. lib. ⸗c. 8. Otioſa pecunia, quæ alids vacua, ea dicitur quæ non oc- cupatur, neque in nomina vel in emptionem prædio- rum conlocatur 1. 13.§. fin. D. de vſur.l.3.õ.vſuras. D.de contr. iud. tut.& Plinius lib. 10. Epiſt. ad Traian. de pe cuniis publicis loquẽés. Vereor, ait, ne otioſæ iaceant. Oſtraciſmus, exilium ab Athenienſibus excogitatum: quòd olim calculis& fabis ſuffragia ferre mos eſſet, uibus ciues in exilium mittebantur. Vide Ariſt. libr. 3.Polit.& Bud. in Pand. l.priorem. de orig. iur. Ouaſis in Ægyptol.7.S⸗eſt quoddam. D. de inter.& releg. in quam relegari ſontes ſolebant, ex Nicephoro lib. 4 cap. 35.& lib. 9. cap. 29⸗ Inde. Oaſena deportatio 1.1.C. Th. de Nili agger. Ouibus legatis, agni arietéſque noncontinentur- Ouium gregelegato, vtrunque contineri 1.63. in fin. l. 79. D. de Ieg..Paul. lib. 3. Sent: tit. 6. Ouatio& paruum triumphum ſignificat, quem faciebant ouantes, qui non in curru, ſe ed pedites ouali corona re- deuntes ex pugna, cùm bellum non erat indictum ‚vel ſine ſanguine confectum:& tempus, quo gallinæ oua faciunt. Quibus autem ex cauſis ouare licebat,&in qui bus Ouatioò differt à triumpho, docet Alexander capi- 17. lib. Genial-dier. Sexto. Oues dicuntur animalia minuta. Bartol. in l. OQues. D. de abig. Ouibus autem legatis, nec agni, nec arietes de- bentur. s. fin. l. legatis ſeruis. de legat. 3. vide Bartol. in l. ſin. D.de Abigeis-In ea, Calliſtratus inquit, quidam decem oues gregem eſſe putarunt. OxXꝓεαμ„οοp: docet Bud. ex Quintiliano, ſententia ex peri culo petita, acutè& affectatè enuntiata.
THESAVRI IVRIS CGI- b vIILIS EIT GCANO- NICI LIBER X V.
P
Nota in ſubſcriptionibus Conſtitutio- num C. luſtiniani,& Theo. ſignificat,
2*
Propoſita, eo ſenſu, quo Data, in eiſd
F 2 libris, vt in 1.1.C. de pact. conuentis. X̊E pabula ſunt Iumentorum in 1.9. C. de iu. G ODhl fiſci lib. 10. quæ vulgo Capita dici ſcri- bit Marcellinus li. 22.& vide l. animalia. C. de curſu pu plic. lib. 12. Hoc verbo vſus eſt& Scæuola l. Lucius. D. de legat. 3. Variè autem accipi conſtat. cap. extr. deſe pul.quandoque pro verbo p EI ca. inter cetera. de offi.
ordin. Hinc
pabulare illo ſenſu. s.fi. de pac. ten. in vſib.feud.
Pacem rumpere non dicitur qui furtum facit ei, cum quo vax eſt. Bartol. l.verum. D. de furt. Pactalegitima I. legitima. C. de pact.
Pactum iuſtum ſine dolo. 17.§. prætor.& l. epiſtola. l. tale.
D. depact. b paGum tacitum, l.2. D. eocdcd..5. paciſci, pactum facere eſt,& conuenire. l. paci ſci. D. de
pact. paciſcimur autem de eo, quod certum& indubi-
tatum hahemus. l. i. D. de tranſact.& differt àtranſige-
re l. 18. D. de tranſact. 1 pacta conuenta-Elegans coniunctio eſt horum verborum
vrſcilicet alterum alterius ſigniſicatione ſuppleatur,&
omnia tandem hominum placita compræhendantur. Sic dicimus, Dicta facta, ſignificantes omnem prorſus rem geſtam inter aliquos.l. iuriſgentium- s. Prætor ait
PAC 145
D. de pactis. Pacta conuenta, quæ ex ſolo conuentu, vt ait M. Cicero in libr. Rhetoricorum, valent l. 72. D. de contra. empt. l. 71. D. pro ſocio. Pactorum variæ ſpecies, quæ iure reprobantur, ab Alcia. in l.pacto. C. de pactis. copioſè explicantur. Pactitia pugna Gellio lib. i. cap. 25. funt induciæ, Græcis kne Xa· 4 1 Pactum tria ſignificat, nudam conuentionem, nudæ con- uentionis inſtrumentum,T& vt ait C. Harmenopulus li- bro 3. Epitom. r0&αmπσωωάρ ‚αρναά‿ϊ παᷣεα iν νσ pX e, p. Vt autem multiplex eſt Pacti ſignificatio, ita& variæ ad- pellationes. Quandoque enim condictio,& condictio adpellantur l. z.C. quando lic. ab empt. diſce.& pactio, & depectio, conuentio,& placitum. Pactorum aliud quod in continenti ad contractum, aliud quodex imteruallo appoſitum dicitur, nec rectè nudum vocatur: paritque exceptionem. vt ſi dicam, Non pe- tam à te iſta decẽ, illud operatur ipſo iure, adeò etiam ſiignorans iudex contrà pronunciaret, ipſo iure ſen- tent iam eiuſmodi pactum, ſiue allegetur ‚ſiue omitta- tur, inficeret, enecaret,& funditus euerteret Qui eſt magnus effectus,& multum refert, An pactum opere- tur ĩpſo iure, vel tantummodò proſit ad exceptionem. de quo latius diſſerit Zaſ. in l. lecta eſt. D.ſi cert. petat. Pactorum quædam in rem ſunt, quædam in perſonam. In rem ſunt, quoties generaliter paciſcor, ne petam. in per ſonam, quoties ne à perſona, id eſt, neà Lucio Titio petam.] iuriſgentium. S. pactorum. D. de pac. v trum au tem in rem, an in perſonam pactum factum ſit: non ni- mis, hoc eſt, non tam ex verbis, quàm ex mente conue- nientium æſtimandum eſt. Plerunque enim perſona pa cto in ſeritur, non vt perſonale pactum fiat, ſed vt de- monſtretur, cum quo pactum factum eſt. d.l. iuriſgen- tium. S.vtrum autem.— Pactum, conſenſus eſt duorum, vel plurium in re quæ vtri que parti placet l.1. D. de pactis Cice. i. de Inuent. polli- citatio verò, cùm conſenſus amborum non iungitur: vt ſit polliceri, quaſi poſſe liceri. Alcia. in Proœmio. C. de pact. vnde pactum, conuentionem ſignificat Cicero de Inuent. Pactũ eſt, quod int er ali quos conuenit, quod item ita iuſtum puùtatur, vt iure præſtari dicatur. Vlpi. de pollicitat. l. bactum eſt duorum cõſenſus at que con- uentio: Pollicitatio verò offerentis ſolius promiſſum. Idem de pact. l. 1. Pactum autem à pactione dicitur, vn- de etiam Pacis nomen adpellarum eſt. Pactio verò, vt ipſe Vlpian. ea.l. in princip. docet, eſt duorum, pluriuùm ve in idem, placitum& conſenſus. Pactionem nuptia- lem facere, apud Liuium. 4 Pactum diuiditur in tranſactionem& pactum. Rurſum in reale,& perſonale. l. iuriſgentium. S. pactorum. de pact. ibidem Paul. in S pactus.l. ſivnus ex argentariis. prius pactum, ait, per poſterius eli detur. pactum addictionis in diem, tale eſt: Vt, Vendotibi do- mum,& ſi potero haberemaius precium vſque ad men ſem, repetam ego ipſam domum. Pacta conuenta vt plurimum ea Iuriſcoſs. vocant, quæ vt M. Cicero in libris Rhetoricorum loquitur ex ſolo cõ uentu valent l. 7. S. pacta. D. de pact. l. 71. D. de contra. empt. l. 71. pro ſocio J. fi. D.de pigno. Paciſci,& tranſigere differunt l. 8. D. de tranſact. Nam qui paciſcitur rem certam„& indubitatam liberalita- te remittit: qui tranſigit de re dubia,& liteincerta, ali quo dato, aut retento vel promiſſo decidit l.1. D. de trã ſact.In edicto Prætoris, quo furti iniuriarumque pacti infamia notãtur, Pactum eum accipimus, qui cum pre- tio quantocunque pactus ſit. Ceterùm ſi precibus impe trauerit, ne ſecum ageretur, ad edictum non pertinet l. 1.1. 6. S. pPactus. D. de iis, qui not. infam. 1.18. C. illo tit. eodem modo in l. 18. D. de tranſact.& l.10. C. de adulte. I. 4. D. de iur. fiſ. Pacta curialia, Zaſius in intellect. iur. ſing. in l. ſi non ſor- t

—
PA G
tem. s. libertus. D.de condic. indeb. Pactum retrouendendi, quod vocant,& inter cetera pacta vulgatiſsimum eſt, dicitur, cùm venditori ex conuen- tione conceditur ab emptore: quòd ſi ipſe vel heredes eius voluerint quandocunque, aut intra certum tem- pus reſtituere pretium: vt tum rem ſuam, quam vendi- dit, quaſiredemptam accipiat. Quo pacto in emptione & venditione reddituũ quotidie vtimur. l. 2. C. de pact. inter empt.& vend. 1 .*⁴⁵ᷣeφꝙρ nomine filij ſignificantur 1. 8. D. de excuſ. tut. Pædagogus, pueri ductor. Is enim eſt, cui du cendorum puerorum cuſtodia datur. Inde Pædagogium, locus, in quo pueri cuſtodiuntur.
Pædagogia, proſeruitiis accipit Vlpianus in I. quæſitum
eſt. D. de inſtruct. vel inſtrum. legat. Si inſtructum fun- dum, inquit, legaſſet: Pædagogia„quæ ibi habebat, vt
cùm eò veniſſet, præſtò eſſent in triclinio, legato con- tinentur.
Pægma, ludus interpretatur, à„⁴α, Ludo. Erat autẽ ma- china in ſublime tendens, in qua puerorum cantan- tium erant nidi. Vlpianus titul. de fund. inſtru. l. quæſi
tum. In emptionem, inquit, domus, ſpecularia,& pæ- gmata cedere.
Pæne eſt, prope eſt, parum eſt. modeſtiæ notę A. Auguſt. li.
33. cap.). quem conſulas velim.
Paganus, à pago dicitur, qui non eſt militiæ ſacramento addictus. Modeſtin.tit. Iocat. l. Si ignorans, inquit, mi liti quaſi pagano locauerit. Verius tamen eſſe puto, quòd priſcis Komanis paganus ille erat, qui militiæ cupiens erat,& illi cingi ſeu aſcribi volebat. Eo enim interuallo, quo id quærebat,& ad militiam adſpirare tentabat, Paganus: mox militiam adeptus, Miles dice-
batur. Vnde Scæuola ad Legem Falcid. l. Si dum paga- nus erat, fecerit teſtamentum, militiæ tempore codi-
cillos: Lex Falcidia in Codicillis locum non habet,
inteſtamento locum habebit. Nec ignoro, receptius eſſe paganum dici omnem, qui non eſt miles,& qui eſt priuatus. A pago vel villa vocatus, quaſi homo ruſticus villaticus. Zaſ. in tract. ſubſtit. c. ĩ. Itaque pagani pro- priè militibus opponuntur, vt togati ſagatis, cinctiſ- que. Sunt autem propriè ruſtici àpagis adpellati: quòd dom relinquebantur, ad ruris culturam. Vigl. in citu. Inſtit. de milit. teſt. Dagani item eccleſiaſticis ſeripto- ribus funt, qui Chriſti pietatem non colunt. Ea nempe ratione, teſte Alciato, quia Chriſti non ſint milites. Si- quidem in iure hi ſunt pagani, qui non milttant, ſed in pagis& vicis fuis munera ſubeunt. vt iam dictum eſt. Extat in C.tit. de paganis. Pagani ar ut-, id eſt fontibus circa quos villæ con- di ſolent, vt att Seruius. 918 Pagani in rubr. C. de pagan. à fide Catholica alieni. Tacaxes, pagorum præfectos vocat Iuſtinianus Edicto. 15.& in Nouellis aliquoties. Pagere, pro paciſci. Nam, teſte Quintiliano, pepigi non
Apango, ſed antiquo verbo Pagospagis, ſine N, dici-
tur, vt in l. XII. Tabul. Ni ita pagunt, ſicut in ea re te-
ſtis eſt M. Fabius libro r. capi. 10. quam explicui libro 4.Veteris lJuriſpr. Palam, eſt coram pluribus: Item in loco euidenti claris li
teris. l. paläàm. D. de verbo. ſign ifi.& in l. ſed& ſipupil-
nupt.— P latlnorum generale nomen eſt. eoenim omnia officia, M6 eſt, memoriales, agentes in rebus, adparitores di- uerſorum Comitum, Largitionum vel priuatarum con tinentur. Dé quibus in titu. de Palatin, ſacra. largit. Sed &L miniſteriani de quibus de Caſtrenſia. ni niſf. Gene ralem hanc ſignificationem comprobat I.r. C. de priui- Neg. eo. qui in ſac. pala. milit. Ambroſ. Epiſt 5. Palat ini, inquit, ſunt officia, id eſt memoriales„agentes in re- bus, adparitores diuerforum Comitum. Pa latium pro
lis.§. proſeribere. D.de inſtit. actio.vide 1.43. D. de rit.
P AL palatinis ſæpe accipi Am. Marcel: teſtis eſt li. 4. Tuas, ait,& palatij tui iubeo auferre annonas.
Palatium à Palatino monte duci ait Cyrillus Græcus in. trepres.
Palatio, id fundamenti genus eſt, quod in aquis, aut in vliginoſis, aut congeſtitiis locis fieri videmus: à palis
qui in terram depanguntur, dictum vocabulum. Fiſſu. catio etiam adpellatur, à fiſtuca machina, qua etiam pa uitores vtuntur, vtrinque anſata. Hac enim pali ma- gna vi in terram adiguntur. Budæ. in l. ſi fratres. S.item
i communem. D. pro focio.
Pa læſtra dictione vtimur non tantùm pro ludo ipſo, ſed etiam pro loco vbi exercetur. VIpianus inl. ſed&ſ quid. D. de vſufruct. eleganter mancipium de palæſtra, ſeruum accipit, qui palæſtræ dat operam.
Pali, ligna ſunt acuta, quæ in claudendis hortis, aut ful- ciendis vineis ſolent in terram defigi. Perticæ verò ba culi ſunt oblongi, quibus item ad vineas plerunque v- tuntur. de iis inl. 17.§. fi. D. de act. empti. l. 19. D. de vſut. I. ⁶. D. de leg. z. aliàs pedamenta& ridicæ vocantur l. 10. D. de vſufr. Inde
Palaris ſylua ex qua pali ſumuntur l. 9. D. devſufruct.
IlaXauε εααἀ—έιτσν!-. ſed& milites. D. de excuſat. tuto. Vete- rani.
Palea ſine diphthongo, ceu titulus preponitur quibuſdam capitibus Decretorum Gratiani. Rectius cũ diphthon go ſcriberetur Palæa. Nam mXuads vetus ſignificat.
Paleæ verbo follicula granorum continentur l. fin.§. Ein. D. de ſeruit.& aqua. 4
4Xpin l. veluti. D. de edendo. ſignificat, iterum, ſed ita vt ad inſequentia quoque tempora pertineat.
Pallium, ait Iſidorus libro 19. ca. 24. eſt, in quo miniſtran tium ſcapulæ conteguntur, vt dum miniſtrant expedi- ti diſcurrant Plaut. Siquid facturus es, adpende in hu- meris pallium. Dictum autem Pallium idem ſcribit à
pellibus quia prius ſuperindumento pelliceo veteres in duebantur, ſiue à Palla per deriuationem. Apud ponti- ficios ſumitur pro inſigni ornamento Ar chiepiſcopi, vel Epi ſcopi. ca. i. de aucto.& vſu pallij.
Palliare apoeiuos ductum, verbum ſignificat tegere tur pe factum. ſic ſumitur in capi. niſi ſpecialis. extra illo titulo de vſu Pallij,& vide ibi bonam gloſſ. in verbo, Palliare.
Pali, lignorum adpellatione non continentur.l. Pali. de verborum ſignificationel. Pali. de legat. 3.& de fund. inſtruct. l. inſtrumenta. 1dem& de pertica. vt ibidem dicitur.
Palma, non finis eſt laboris, ſed victoriæ ſignum,& victo-
ria ipfa, vt in l.1. C. de princip. agent. in rebus. libro 12. Vnde palmata toga, àpalma in ea intexta, inquit Budæus, propriè triumphantium fuit: quam mere- banturhi, qui de hoſtibus palmam reportaſſent. Pro dactylo, inter dulcia numeratur à Iuriſcoſ.cũ ait: ltem 4 vuas, ficus, palmas, caricas. l.vlt. de tritic.& vino lega-
. de cartca fici ſpecie vide Pallad. lib..
Palmati equi in I. 1. C. de grege dominic. ſiue Palmatij,
1 ſunt quos vulgo Baios vocamus Alciato ibidem. paſſe etiam intelligi equos Palmatos idem ſcribit ibidem, quibus vtebantur auri gæ in Circo, à palma.
Palmus, menſura Benus. Eſt autem duplex, inquit Bu- dæus. Maior 12. digitorum„Græcè Spithame voca- tur,& Latinis etram dodrans. Minor digitorum qua-
tüor, Palæſtes Græcè dicitur. Frontinus lib.de limiti-
bus agrorum ſcribit Palmum habere digitos quatuor, vncias tres quod Theodoſius& Neaterius probant.
Palo, palare, hoc eſt, palis munio. Colu. Vc vitis paletur,
R capitetenus alligetur.
Panca rpum, ſpectaculi genus, quaſi omnium arborũ fru-
ibus concinnata ſylua, apud Imp. in Nouell. de Con-
ſ ulibus. S. ac primu squidem. Pancration certaminis genus, quod aduocatis omnibus 3 corporis

4 tde 1
* „* 8
keguntur, n dmm: e. Siquid facum
ſlictam autem Pall.
spcxincameno. Palla per deriauiq dinligni orum deaucto.&rpal 4 luctum, verdam. tur in capi-miiſ „ K vide ibibou
ationhe 100 Con- a.
tionel. Palrl . 4 cnla. dem Kcen—
* 5 4 4 dHoris, fed ricta:
de priaci
4 Palna ue 4
dr aumpantlun 5 3 Idos palmam. mumcratrr il-— 4 aTIC23 Lekk dei 1
1 b. eri de Alaf 7 de grege Loml 104 vOca5: 4
608 PDalndl0s 1c
P AN corporis viribus expediebatur: hoc atque alia id ge- nus exercitamenta, iure ciuili probantur: quò magis juuentus ad militias Reipublicæ cauſſa ſuſcipiendas præparetur. V nde Pancratium dictus eſt locus, in quo Athletæ exercitabantur. l.ſolent.& l. ſequente. D. de a- leato. l. qua actione. S. ſi quis. D ad legem Aquil. Ca- nones veròo deteſtantur huiuſmodi certa mina,& adpel lant torneamenta, à vulgari voce, ca. i. de torneamen. c.. de ſagittar.& vide Gellium lib. 12:ca. 26. pancratiaſten eum dici volunt, qui luctator ſimul,& pu- gil foret. quippe cùm alij pugiles, alij luctatores forẽt is qui vtroque teneretur ſtudio, pugna ſcilicet,& lucta Pancrariaſticus nuncupatur:& vbi exercentur, Pan- cratium. Pandectas and 1ν wap Xf,(id eſt, omne compræ- nendo)dictas quidam putant. quo verbo ſignificantur Digeſta. vide ſup. Digeſta. r.. Panis notiſsima eſt ſignificatio. Panis tamen gradtlis in rub. C. Theodoſi. de anno. ciuil.& pane gradili dicitur. Prudentius aduerſus Symmachum: Et quem panis alit gradibus dispenſus ab altis. Panes palatini, quòd èpalatio erogarentur-
Panes militares,& populares l.7. C. Theo. de anno. ciuil.
ex quibus locis diſces qui ſint panes ciuiles. pannarios dicunt lureconſulti pannorumvenditores. Vi de Khodig. c. 12. lib. 6.
Pannicularia bona, Vlpianus in l. Diuus. de bon. damn. dicit ea eſſe, quæ in cuſtodiam receptus ſecumattulit:
non omnia quidem, ſed veſtem qua is fuerat indutus, & nummos inueterales,& annuſos parui pretij. Vide Bart. in hanc l.*.“ pantomimi fit mentio in l.z. 5. Neratius. D. de cond. cauf. dat.& alibi ſæpè. Eſtque verbum Græcum, Luciano teſte in lib. weęl αρεεαεεᷣfaltatorem, geſticulatorem ſi- gnificat. Cui à multifaria ſaltatione nomen inditum. Qaſsiodorus libro 4. ſcribit.à Latinis Hiſtrio adpella- tur. Sic enim Mneſterem promiſcuò Pantomimum, K hiſtrionem adpellari videmus à Seneca in&robedoα Claudij& Suetonio in Caligul- cap. 36·& Tacito libr. I1. Nobilitati ſunt hac ludicra arte Mneſter, Pylades, Batylus, Hylas,& Paris ille d. l. 3.§. Neratius. 3 Panchera, animal ferum,& maculoſum l.z. D. ad leg. A- quiliam. Panther retis genus 1.11.§. fi D.de act. empt.
papia Poppea lex quid iubeat, à quo lata,& quibus Coſs. vide in Catalogo legum antiq. Zaſij& in earum indi-
ce F. Hotomano auctore.. ndras Græcis, Latinis pater, Pontifex maximus. cui Papæ nomẽé nõ nuper, ſed iam olim ab omnibus Orthodoxis ita adpellari pe conſtat, quod& teſtimonio B. Igna tij tertij poſt B. Petrum Apoſtolum Antiochiæ epiſco- pi comprobatur. Is enim Epiſtola. 1.»eds Maciap,ip ait, rop wi8 r1 SonS* 75 Pe wafd S aaelg Hlang ArakXrTc;.„.„ Papyrus(auctore Plinio)naſcitur in paludibus EÆgypti. Fſt frutex, ex quo chartam faciebant. Vnde iam nunc papyrum dicimus fœminino genere, qua nũcvtitur.& vide l. ligni. D. de leg.3.
Par, pro æquo. l. ſeruo. C. de rei ven. pro ſimili& æquali,
in I.ſi ſtipulatus.de verborum obligatione. Et quomo- do accipiendum ſit, latius declarat Bartol. in l. Qui concubinam. S. qui quatuor. D. de legat.ʒ. quidverò iun ctum genitiuo ſignet, Bald. explicat ibidem. Quamuis par,& ſimilis differre videntur. Quintil. capi-i 0. libro . Mihi, inquit, egregiè dixiſſe videtur Seruius Nouia- nus, pares eſſe magis, quàm ſimiles. de Saluſtio& Liuio.
Par imperium non habet collega cum collega, ſed idem. no. D. de manumiſ.l.apud eum. Nec par in parem habet imperium. l. ille à quo.§.tempeſtiuum. D. ad Trebell. l. nam magiſtratus.de arbitr.
PAR 146 Par Ciceroni lib. z. de Inuent. inter omnes æquabile, ſimi les cauſſas ſignificans l.12.& I. 13. D. de legib. Parabolani, qui ad curanda debilium corpora deputan- turl. 42. 43. C. Th. de Epiſ.& cler. l. 8. C. Iuſt. eo. illinc ſumpta.
Parachlamys, veſtimenti genus, non modò militare, vt
apud Plaut. in Perſa, ſed etiam puerile. Vlpian. in l. ve lis de aur.& arg. leg. Alciatus de veſt. holob. in l. r.li- ro Ii. b Paradogum, barbarum,& Longobarticum vocabulum, feudi nobilitatem ſignificat: quemadmodum ignobi- le feudum pædagogum vocitabatur, iuxta Bald.& Al- uar. teſte Barone T'autenbergiolib. 2. ferud. a⸗eahe. pen. C. de verb.ſigni.quid ſit, di ſces ex ead. Paragaudæl. 1.& 2. C. de veſtib. olob. genus veſtimenti vi
rilissvt plurimùm linei, quod ſubalia veſte gerebatur, vinctum nunc vnico nexu, nunc pluribus loris, auratis
fortaſſe. Pollio in Claud. Albam ſubſericam paragau- dem triuncem vnam. Flau. Vopiſcus in Aurel. Cùm da- rentur tunicæ ſubſericeæ lineæ paragaudæ. Item in eo- dem: Paragaudas veſtes ipſe primus militibus dedit: cùm antea non niſi rectas purpureas accepiſſent,&c. Idem in Probo: Huic dari iubebis interuſas paragau- des duas. Alcia. in I.. de veſt. holob. lib. r. ꝗçꝭꝗ. Paragraphus dicitur quod vna ſententia clauditur, vt in- terpretatur Marcian. Coſſas vetus zar-eip interpres in proœmiis Digeſt. ibi verſuum trecẽties cẽtena millia. Parangaria l. 2. C. de epiſc.& cle.& alibi.& rub. C. de curſ- public. vt interpretantur Græci interpretes libro ⁶. Baoixop, nat das d2 ds ruXp kvIebep 10 5S- noip- 18 Tlasantr μα Teſſeræ genus l.z. C. de anno ciuil. ſic enim ibi legendum. Parapherna, apud Vlpian. in§. dotis autem cauſſa. l. ſi ego Seiæ. de iure dotium, l.penultim. D. ad leg. Falc. dicun- tur quæcunque præter dotem fœminis ſponſis dantur, à mapd, præter,& peνs, dos. vide Polluc. libro3. Harme- nopulus lib. 4. tit. ↄ. vocat? oπεiua. 8 Paraſanga, vox Perſarum, triginta cenſetur ſtadiis. Feſtus lib. 14. ſcribit eſſe viarum menſuras. TamπωτQ᷑õOw ◼ͥk. Nouell. 128.& I. 14C. de diſcuſſ. quæ Græca eſt.hoc nomen retinuit lulianus Patrit ius eadem No- uel. S. AH⁴ν τ. Haloander vertit tranſmiſſoria. Parapſides l.21. D. de aur.& arg.& Sido. Apollin. libro 2. Epiſtol. ad Domitium, vas quadrangulum,& quadrila- terum eſſe ſcribit.Iſidorus lib.z0.cap.4.& ali) paropſi- dem adpellant.
apa xaax α. 1.8. C. Theodoſ. de falſ.monet. ſunt falſi mo- b
netarij. de quibus Sudas, 1&αι νυμν sdεαασmν/uαννν wapæᷣeνd las,&c. 1 fasaouαιis, conuentus, coitiones, conuenticula hæreti- corum l. 8. C. de hereticis. Paratitla, quafi titularia, ſeu titulariæadnotationes: per quas titulus cum titulo, locus cũ loco confertur: idem penè, quod vulgò concordantias vocamus. Ea fideli-
ter tractare, magnam adfert in iure lucem. Conſtit. D.
1.5. noſtram autem.& l. 2. C. de vet. iur. enucl.
Paratus ſoluere dicitur, qui numeratam fert pecuniam. argum.. ſi quis paratus. l. Prætor. de operis noui nun- ciart:
Tlarεᷣεμμέε, extenſiuè,& cum quodamtẽéporis tractu. l.-. D.
vnd. leg.& alibi. Heſych. ³aeν,miſiuis, 2uſa’ee. Parhippus l. 4.C. de curſ. pub. qui ſupra numerum euectio nis equos vſurpat.& vide Caſsiod. lib. 4.&.
Partem facit cuius perſona numeratur in diuiſione facié
da I.S. 1.17. D. de inoffi.teſta. l.34. l. 8. D. de leg. ⁊. quan- doque tamen non admittenturad partem. b Paraueredi l. 2.& 21. C. de curſ.public. Caſsiod. libro 8. Va ria. magni agminales equi, Parafredi Lege Baiuuario- rum Parafredos donent. Gallis vn Palefroy. t ij
“

—ꝛ—
P A R
Paret pro adparet in formulis vſitatum Feſto libro 15. vi- de 1.179. D. de verborum ſignificatione I. ĩ. D. de rei vin di ca.& alib. ſæpiſsim è. Parẽ rationem facere l. fi. D. de dol. exceptio. Et Paria fagere quid ſit, diſces ex l. 40. D. de ſtat. lib. Budæus 1.ſ. D. de iu. imm. Alciat. libro 1.„ateęy. capit. 24. Pli- nius libro 37. cap. i. Quoſenſu Pariare verbo vtitur Vlpianus I.15. 5. ſiab. D.de manu- miſ:hoc eſt facere, vt paria ſint expenſa acceptis.& Pa- riator l. Iulius. D. de condi.& demonſtra.& Pariatio ſcriptura quã rationibus redditis ſatisfactum eſt cre- ditori l. fſiD. de cond. indeb-. Nagedool Præſidum, hoc eſt, qui Magiſtratus in publicum telligunt ver Dan gecrar. W Parentis adpellatione non tantùm pater, ſed etiam auus, & proauus,&deinceps omnes ſuperiores continentur, ſed& mater,& auia,& proauia. Caius in l. adpellatione D. de verb. ſignifi. Parentes apud Romanos vſque ad tritauum proprio voca bulo nominantur:vlteriores, qui non habent ſpeciale nomen, Maiores adpellantur. l. 4. D. de in ius vocl. fi. D. de gradib. Pares curiæ cenfentur, qui feudum habent in eodem ter- ritorio, in quo beneficium controuerſum eſt. Territo- rium craſsè adpellovniuerſitatem ditionis, quæ ſpecia lem habet titulum,& ad vnius iuſtam adminiſtratio-
prodeuntes pud Græcos quoque præcedebant, falſò in
o Anteceſſoris. Haloander in Epiſtola
nem reſpicit. Itaque cùm Princeps multa habet terri-
toria, quod videmus quotidie ex diuerſis ditionum ti- tulis, füntque in vna quaque ditione beneficiarij: rectè quidem illi dicuntur omnes principis eiuſdem Vaſal- li: verùm non omnes æquè ſunt pares curiæ, præter-
uàm hi, qui in territorio litigioſſ feudi beneficium ha bent. Sic accipe cap. 1. in princip. ſi de inueſt. inter do- min.& Vaſall. lis oriat. Aluarottus quoque ita ſentit, non tamen adcommodans foro noſtro, in c. 1. De feud. Guard.
Pares tempore, ſunt& iure pares, l. aliena.§.1.& ibi Bar- tol. D. de pign. actio.
Paricida olim, non vtique qui parentem occidiſſet, ſed qui qualemcũque hominem, dicebatur. Paricida enim tam àpari, quàm à patre deduci poteſt, auctore Priſcia no, quaſi parem ſeu proximum occidens.
Paries, diuiditur in murum,& maceriam. l. paries. de ver- borum ſignificat· eſt autem paries ſiue murus, ſiue ma- ceria.
Parietum varia ſunt genera. Lateritij, ex lateribus duriſ-
ſimæ ſoliditatis fuerant: vtpote qui crudi ſub ſole diu- tius permanſerant, vt exiccarentur. Teſtacei, ex latere cocto, qui etiam nunc ſunt in vſu. Cæmentarij, fiunt ex temerè coniectis lapidibus, calcéque commixtis,&im bricum modo herentibus. Cratitij, fiebant lignis con- textis l.ĩ2. D. pro ſoc. Vitru- libro 2. cap. 8. Intergeri- nus Feſto libro nↄ. inter confines ſtructus in lexic. B. Germani zorx& 6 oo uas Nuoeap. Plini. libr. 35. capi. 12. Solidus& fornicatus opponuntur apud Ciceronem in Topic.
Paries Cæcus(ſic enim quidam legunt in l. eos. D. de ſer. vrb.) qui feneſtras non habet 1vνxεν reεαοꝓ vocat Har- menopulus.
Paries çémmunis eſt, quem communiter ædificant vici- ni- ad eum enim ius habet vicinus adiungere ædifi- cium. Videl. fluminam.& l. igter quos. D. de damn. infect.
Pparœcos, incola eſt, habitator in loco. Pomponi. de ver-
borum ſigniſcatione l. pupillus. Incola, ait, eſt, qui in aliquam regionem domicilium ſuum contulit, quem Græci Parœcon vocant. Vide Bud. in poſt. Annot. ad l. vlt.de mun. b Parthiarij,& Parthicarij in l.7. C.de excuſat · mun. libro
P A R
10. ſunt, qui pellium Parthicarum negotiatores ſunt,& vide ibi Græcos interpretes Baoαμάiᷣ quos penes ſe ha bet Cuiacius qui aliquando in publicum prodeant.
Partiaria pecora l. 8. C. de pactis, id eſt, vt fœtus eorum certis portionibus inter dominùm& paſtorem diui- dantur.
Partiarius legatarius, cui pars bonorum legabatur, quæ legati ſpecies partitio dicebatur. s. ſed quia. Inſtitut. de fidecommiſ.hered. VIpianus Epit. titul. 2 4. 1.164. S.
partitionis. D. de verborum ſignificatione. l. 19.§. 1. D. ad S C. Treb. b
Particulares Nonio àveteribus coheredes inter ſe diceba tur, quòd partes inuicem ſibi facerent.
Participia futuri téporis præteriti vim plerunq; habent ve
luti rei iudicandæ tempore eſt, rei iudicatæ ex leg. /..
idem lulianus. D. de lib. leg. l. 7.§. ſiquis. D. quibus ex cauſ.in poſſ. ea. Sic Iudicij accipiendi pro accepti& li tis conteſtate tempore i. 2.§.1. D. de priuat. delict.& te ſtamenti faciendi pro facti l. 104. 8.1. D. de leg. i. Stipu- lationis interponendæ, interpoſitæ l.⸗7.0. iud. ſol.
Parietes rudes l. o. D. devſuf. nõdũ inducti tectorio opere.
Parietem ventrem facere dixit Alfenus. l. 17. D. ſiſer. vin.
quod in eſi nare Pomponius I.14. D. eo.
Parientia l. vnica. C. qui pro ſua iuriſdict. obedientia, ſic enim ibi legendum ſuadet verbum, optempera,& fides exempla rium ſcriptorum. Idẽ verbũ reperitur apud Caſ
ſiod. lib. 7. Variarum.
Partium duo ſunt genera: Naturales& intellectæ. de intel lectis eſt tex. in l.ſ. D. de ſtipul. ſeru. de vtriſque l.94. D.
de ſolut. l. 66. S.i- D. de leg... 4 Partis adpellat ione ſignificatur& portio diuiſa,& quam pro indiuiſo poſsidemus. Paulus in I.rectè. S. Quintus Mutius. D.de verborum ſignificatione. quoties autem non fuerit adiecta pars vel portio: intelligitur dimi- dia. Si verò adiectum fuerit nomen partis, puta tertiæ. quartæ, aut viceſimæ, ceſſat hæc interpretatio. Vlpia nus in l. nomen filiarum.§. 1. D. eod. titul. Item„maior pars intelligi poteſt reſpectu minoris, que nec dimidia quidem ſit, ſi ad totum reſeratur: vt maiore parte an- ni poſſediſſe quis intelligitur, etiamſi duobus menſi- bus poſſederit, ſi modò aduerſarius eius, aut pauciori- bus diebus, aut nullis poſſederit. Licinius in J. maiore. D. eo-tit. b
Parſimonia„optimum vectigal. Salomon Prœuerbior. 13. inquit, Prodigalitate minuuntur,& parſimonia au- gentur.
Partiarij coloni dicuntur, àpartiendo: quia dant partem fructuum alieni fundi, non pecuniam numeratam. l. ſi merces.S. vis mgior. D locat, Paulus in 1. ſi apes. D. de furt. b 1
Partiarius colonus, quaſi dominus eſt l. ſimerces.§.Vis maior. D. loca. l. ſi aꝑes. S. fi. de furt.
Partus ſequitur ventrem. l. Partum. C. de rei vend. l. pla- cuit. C. de libert. cauſ. l. i dem Pomponius§. fi Chaban D. de rei vend.& in cap. dilectus. Extr. de ſeruis non or⸗ din. cum Gloſſ. quod verò ad honores& dignitates at tinet, patrem liberi ſequuntur.l. filiam.& l. iberos D. de ſenat. l.exemplo&l. eos. C. de Decurion. libro 10 4
Partus,& ipſe actus parięndi eſt,& ipſa proles, vt artu dotalium ancillarum, eſt portio dotis. l. ſi Dolt Hauon tium. S. fi. D. de iur. dot. itaque partus continetur redi- tus adpellatione, non autem fructus. l.deducta. s here-
ſitatem Paad Treb. l. Paul. adl. Fal. 3
aſtina inſtituere l.7. 5, fin. fol. inati 1.79:D. de wehe e ed.ſiadad, deh 35 lnnones cet Palla dius lib. z. tit. 10. us Beneribusdo
Paſtinare, eſt agrum fodere, à Paſtino ferramenti bifur- cati genere, quo plantæ panguntur. VIpia. quod vi: clam. l. ſemper. Is cui 5 2 u Vene Plan per. Is cui fundum paſtinandum locaueras. Pau us, de verbo. ſigni. l. impenſæ. Sicut arbuſti paſtina tione vltra quàm neceſſe fuerat.
Pate

*
m teertnomen an 4. 1
4- 8
ar, cellat hcinef.
larum...Deodtitt ar
*
4⅔
Rret pectu minoris, 9.
eum reteraturna
Relligitur, etiun H ddd aduerfariaseu.
4*. zeint 1 113— decrit.L.n
8— 8 4 ate minuuntt, 4
41 3. 1 Da 141 41 domindt eir
4 2. 1 * 1* es*.
9„ 1 e s
*
auall
2
“
4 56. U, 8 1 4 Ko dick&i 8
— * —
PA T
patefactum exemplar teſtamenti,& patefactæ tabulæ, quando dicantur l. ſiin duobus. 10. D. quemad. teſtam. aperi- 1
Ppater inter filios poteſt diuidere bona,& eã diui ſionem teſta mento confirmare:& cauere, vt æsalienum, quod vnuſquiſqueeorum habet ſiue habebit, ſolus fuſtineat. Scæuola in l. ex parte heres.S. fi. D. famil. erci ſc.
Pater quæ filio emancipato ſtudiorum cauſſa peregre a- genti ſubminiſtrauit: ſi non credendi animo miſsiſſe fuerit comprobatus, ſed pietate debita ductus: in ratio nem portionis, quæ ex defuncti bonis ad eüdem filium pertinuit, computari æquitas non patitur.
Patris adpellatione, adoptiuum non contineri, docuit Bald.in l. ſi nonſpeciali. C. de teſtam.
patris nomine, auus continetur, teſte Iuliano in fin. l. iu- ſta interpretatione. de verborum ſignification. quod generaliter verum eſt, niſi cùm materia odioſa eſt,& non omnino tantum rationis eſt in auo, quantum in patre. l. 44.§.. D. de ritu nup. l. 20. D. de adult.
Paterfamilids, hæc vox non ſolùm in eis locum habet, qui verè patres ſunt, filiöſque habent: ſed etiam in eis qui ſine prole ſunt, dum iura in domo ſua habeant, quæ cæteri patresfamilias. Paul. l. pronuntiatio. D. de verb. ſigni. VIt. l. Diuin. Tab. probat ſecundum naturam eſ
ſe, quòd paterfamilias habeat domum ex omnibus par tibus inſtructam, quique in ea ſit, ceu paruus rex.
Patientia, inquit Cicero, eſt honeſtatis aut vtilitatis cauſ ſa rerum arduarum ac diffici lium, voluntaria ac diu- turna perpeſsio. in iure tamen patientiæ verbo tacitus conſenſus intelligitur I. 6. S. ſipaſſus. D. manda.
patres dicti ſunt, ait Feſtus, qui ſunt patrieij generis: cõ- ſcripti, qui in Senatu ſunt ſcriptis adnofrati. Qua ratio ne iam nunc adſcriptitios ciues,& adſcriptitios colo-
nos rectè vocaueris eos, qui ex eo loco non ſunt o- riundi. 4 patria compleccttitur in ſe, quic quid ad eam gubernãdam eſt neceſſarium, id eſt, totam politię ordinationem: ſci licet, Magiſtratus, poteſtates, dominia,& cætera hu- iuſmodi. 1
Ppatria poteſtas,& Sui iuris eſſe, ſunt contraria immedia
ca.l. final. C. de ſentent. paſſ. Eſt autem patria poteſtas, ius illud, quod pater, velauus in perſonas liberorum, qui ex iuſtis nuptiis procreati ſunt, habet. l. poteſtatis D. de verborum(igniſication. Hoc autẽ ius, proprium ciuium Romanorum eſt: quoniam àlege XII. Tab. introductum. Sed cùm conſtitutione Antonini, in l.
qui in orbe. de ſtat. hom. Qui in orbe Romano ſunt, ci ues Romani effecti ſint: ſequitur, adomnes Chriſtia- nos hodie illud pertinere. Rom. veteres, adeò ſemper magni inliberos paternum ius fecere, vt Kegum tem- poribus, patri filios bis vendere permiſſum üeniſe ter eivxorem dediſſet, autvltrò ducere volenti, aſſen- ſum praſtitiſſet. Patremcum filio his verbis, Seuerus& eAntoninus, ſigni- ficari I. Cuiacius l. 6. D.de excuſat. Patritios ait Cincius apud Feſtum cos adpellari ſolitos, qui nunc ingenui vocentur. Eorum nomen vnde fluxe- rit, Velleius Paterculus libro 1I.oſtendit. Dicti autem ſunt Patritij, quod patres ciere poſſent. Vide Plutar- chum zu Pogainos. Verum longè aliter in principum Conſtitutionibus accipiendi funt. In quibus Patri- tij Imperatorum conſiliarij, quaſi eorum patres vocan rtun Sic à uſtiniano l. fin. C. de Conſul.& S. ſed filiusfa- mil. Inſtitut. quib:mod. ius pat. pot. ſol.& à Niceph. li- bro fz. hiſt. Eccleſ. cap. 1.& 4. Sudas wa HiuS'; ait, wa-
I rous. Luitprandis libro 3.de reb. per Europam
Geſt. cap. g. wapa BaotXlos, vocat. Sicl. 46.& J. fin. C.
de Decurion. l.. C.vbi Senat.& in Epiſtul. luſtinianus
patritiorum nômen,& patritiatus dignitatem accipe.
in batrimonio eſſe& in bonis eſſe idem valent I. I. D de vſufru. 1—
P A V 147
Patrimoniales fundi, ad patrimoniũ principis pertinen-
tes, qui vel conductionis titulo, vel perpetuo iure tene- bantur I. 20. C. Theodoſi. de extraor. mu. Rub. C. de fun- patrimo.
Patrimoniales coloni, qui eos fundos colunt. I. 7. C. vbi cau. fiſc. Sic
Patrimonialem poſſeſſorem accipe l. 4. C. Theod. de ann. & tribu.
Patrimoniũ, bona paterna, hoc eſt, hereditatem à patre re lictam ſignificat. Non tamen continentur patrimoni) adpellatione ea, quæ in nominibus ſunt. l. cùm pupill.
D. rem pup. ſal. fore. Cice. lib. ⁊. Epiſt. ad Cælium.
Patronatus ius, quod patroni in libertorum perſonas&S
bona habét. D. de iur. pat. tot. titu.
Patronos primùm vocarunt Komani auctore Zonara in
Romul.& Heſychio in verb. wa Pauves 7 55 aueαονμιννμν,. Boub*x*ν, qui&„posaa-In iure ciuili patronos accipere debemus qui manumiſerunt l. 8. D. de in ius voc. Qui- veadlibertatem perduxerunt l.zͤ. D. de ſuis,& legiti. Patroni adpellatione etiam patrona contineturl. ſ⁊. D. de
verb. ſignifi.
Patrocinia, auxilia l. non plures. C. de ſac. ſan-eccleſ.
Patrueles, à patruo dicti, quòd duorum patrugrum filij ſint. l. 1.§.1. D. de gradib.& adf. Quoniam qui pateralte ri eſt, alteri eſt patruus. vide Iſido. libro 10. Etymol.c. 5. Sicut forores patrueles nuncupantur, ex duobus& ipſæ fratribus genitæ. Atque duarum ſororum, aut
plurium filij, inter ſe Sobrini dicuntur, tanquam§0- rorini.
Patruus adpellatur patris fraterl. 10. D. de grad.& adſi. Pa truus magnus, frater aui d. l. 10. Patruus maior, frater proavi, patris vel matris patruusmagnus. Patruus maxi mus, abaui frater, ataui& atauiæ ilius, patris vel ma- tris pa truus maior. VIp. l.poſt conſanguineos. De ſuis & legitimis heredib.
Pauci dies, nienſes duo. l. ſi debitor. D. de iudic.
Paucorum ſignificatio variat in iure. nam pendet ex per- ſonarum, cauffarum, rerũmque qualitate, tum tempo-
ris ratione. Vnde Bart. in l. ſcire oportet. D. de excuſa. tut· apud veteres Pauci pro bonis ponebantur: vt mul- ti pro malis. auctore Nonio.
Pauliana actio qua aliena in F. C. fraudem creditorum a-
„. —
lienata ſunt, reuocatur l. 8.S. in Fabiana. D. de vſur. vi-
de Theoph. in§. item ſi quis. Inſti. de actio.
Pauper eſt Bartolo, qui in bonis non habet quinquaginta aureos. l. qui accuſare. D. deaccuſ: quod& C. Harmeno pulus libr. i. Epit-tit. 6. probat. tv⁷) Sip d 6a Xꝙꝙ Teiſu uoija II weesοιαν Eſttamen Pauper accipiendus, qui pro qualitate rei de qua agitur, ſatis non habet. In arbi trio itaque ius dicentis erit, vt ex perſonarum& rerum qualitate, diiudicet, quem locupletem, quéêmque pau- perem ducat. per ipſum Bartol. in l. qui accuſare. D. de accuſat.
Pauperies damnum eſt ſinc iniuria facientis datum: yt c˙ùm animal quod ſenſu&ratione caret, damnum intu lerit- I.1. ſi quadrup. pauper. feciſſ. dicat. vide Paul. lib. 1. Sent. tit. 15. Feſtum lib. 14.
Pauperior non eſt, qui nõ acquirit, ſed qui patrimonium di lapidat. l. ſi ſponſus. S. ſi maritus. D. de dona. intervir. & vxor. Vide item I. ſi vir vxori. D. pro donato.
Paupertas, eſt ipſa pauperis conditio. Quotuplex illa ſit,
Bartol. explicat in Minoricis, libro 1-An veròô,& qui- bus caſfibis proſit, tractat in killicitas. s. fina. de offic. præſ. ea quæ ſit relinquitur arbitrio ius dicentis.
Pax, id eſt, humanarum rerum tranquillitas, àpactione
adpellatur. I.. in princ. D. de pact. diſcordatiuis c.1. de
treug.& pac. éſtque vinculum charitatis no. ca. nouit.
de iudic. extra.“ K Peccare, dictum quaſi pellicare, id eſt, cum pellice coire. Vnde propridè eſt, adulterium committere Sedvſus ef fecit, vt pro quomodocùnque labi& offendere,& de- tii)

o——
———— ———
PEC linquere ſumatur. Hoc omnium eſſe, DOeo excepto, re-
fertur in Canoniçis Decretis de Pœnit. diſtin. 2. cui ſi- ne. in fine. Vide Bartolum ſub fin. l.1. D. de iuſtit.& iur.
Peccatores, pro adulteris Iuſtinianum vſurpaſſe, in Inſt.
titu. fin. eruditiores quidam contendunt: indicantes, Baptiſt.Pium parum rectè, pro peccatoribus pedicato-
ribus legendum cenſere. Quo loco Stupratoribus, ha-
bet editio Norimbergen. Pecuaria, numero multitudinis dicebãtur omnia, ex qni- bus pop. Rom: haberet reditus: quia diu hoc ſolum ve- ctigal KRomanis fuit. Nunc ea dictione fœmininè,& lo cum in quo pecorum greges conſiſtunt,& ſcientiã pa- randi, ac paſcendi pecoris, accipimus.
Pecorarius, ſi modò ſcribendum non eſt Pecuarius, qui
pecua, ſiue pecora publica redimit, vt ait Aſconi. Ro- mani enim vetuſtiores, nihil in bonis aliud præter pe- cudes habebant. Pecudis nomine omne animal eſt, quodratione atque effigie humana caret. Gaius tamen ad I. Aquil. l. lege Aquilia. Seruis, inquit, noſtris exæ- quantur quadrupedes, quæ pecudum numero ſunt,&
gregatim habentur,&c. At canis inter pecudes nõ eſt.
Vallæ pecus eſt omne animal quod ſub imperio pabu- lo terræ paſcitur, vt ſunt boues, aſini, equi, cameli, o- ues, capræ. Plinius elephãtes vocat pecudes, cùm ait: Qui cum elephanto congreſſus, gemino ictu pecudem exanimauit. Modeſtinus de legat. 3. Pecudibus legatis, ait,& boues,& cætera iumenta continentur.
Pecudum, ſeu Pecorum numero ſunt omues quadrupedes quæ gregatim habentur veluti, oues, capræ, boues, e- qui, muli, aſini, ſues. Canis inter pecudes non eſtl. 29. D. ad leg. Aquil. l. 6. 79. D. de leg. 3.
Peculator eſt, qui furtum facit pecuniæ publicæ, hoc eſt, qui de Principis aut papuli ærario furatur. vide Taci. libro 17. Crimen peculatus, quod etiã admittitur, cùm intercipitur pecunia deſtinata velreligioni, vel vſui publico. Pœna eius, eſt deportatio. l.1.& duab. ſeq. D. ad I. Iul. pec.
Peculiare crimẽ, commiſſum dicitur, quod ſanguine, hoc
eſt, vita,& vltimoſupplicio expiatur.] 2. C. ne ſan. bap. J. ſi quenquam. de Epiſc.& cleric.
Peculatus eſt pecuniæ publicæ, vel ſacræ furtum, non ab eo factum, cuius periculo fuit I.9. S. 1. D. ad leg. Iul. pecul. à Pecore deſcendit Feſto libro 4.& 14. quod ab eo initium eius fraudis eſſe cœpit, propterea quòd pe- core primùm mulca diceretur.
Peculium eſt, quod ſeruus vel filiusfamilias domini aut
patris permiſſu ſeparatum Arationibus dominicis vel paternis habet, deducto inde ſi quid domino aut paren ti debetur. l. depoſiti. s. f.l. ſed ſi dominum. S. præterea idetiam. D. de peculi. rectè igitur in Lexico B. Germa- ni ad vrbem Lutet. peculium definitur ᷑σκι νφννμκαμν- Fix sεια 1s 1 ,AsAs. Nam graui humanitatis ratione apud Romanos eſt receptum: vt ſerui ac filij familiarum, quamuis omnino ſub poteſtate, nihilque
proprium poſsidentes: haberent tamen aliquid bono- rum permittentibus dominis vel parentibus expreſſe veltacitè: in quibus adminiſtrandis ſpecimen ederent
induſtriæ, ac quales eſſent quandoque ſui iuris Reipu- blicæ futuri probarentur. Idq́ue Peculium dicebatur, quaſi puſilla pecunia, ſiue puſillum patrimonium. l. de- poſiti:. fin. l. quam Tuberonis. S. ſunt quidam. l. pecu- lium& ex eo.& l. ſeq. D. de pecu. Et hincvides ſummam Romanorum prudentiam„‚qua Deus opt. max. edi no- bis voluit exempla: adeõque ne abrogarentur Roma- næ leges, in actis Apoſt. prohiberi animaduertere poſ ſumus. Peculium itẽ pro vniuerſis bonis& toto patrimonio quã- doque ſumitur l. 1. D. ad S C. Trebell. Significabat&
Veteribus pecuniam peculij cauſſa repoſitam 1. 77.§.1.
D. de leg. r. Peculium apud Gallos ſignificare Vlpia- nus ait res extra dotem conſtitutas I. 9.§. dotis. D. de
pP EC
iur. dot.& hoc nomen adhuc retinent etiamnum Mar-
chiani vocantes peguliere, quaſi peculiere. Nam G.& C. mutua eſt enallage.
Peculium. Proculus ait ſæpe audiſſe ſe ruſticos ſenes ita dicentes, Pecuniam ſine peculio fragilem eſſe, pecu-
lium adpellantes, quod præſidij cauſſa ſeponeretur. l. ſi chorus. de leg. 3.
Peculium autem ſeruorum, abolita ſeruitute gentium ni mis dura, in foro noſtro non frequentatur. Sed, quate- nus ad liberos attinet, quadruplex eſt peculium: profe- ctitium, Aduentitium, Caſtrenſe,& quaſi caſtrenſe. l. f.
C. de inoff. teſta.& l. frater. in gloſſ. D. de cond. indeb.
Peculium profectitium eſt, quod de bonis paternis profi- ciſcitur,& concedi ſolebat à patre, vt in poteſtate ad- huc filius exerceret induſtriam adminiſtrandorum bo norum,& negotiandi.
Peculium Aduentitium eſt, quod aliunde, puta à matre vel ab auo, vel ex cognatorum teſtamentis obuenit 34 lio. In quibus ſpeciebus olim nulla erat differentia. Hodie in profectitio peculio pater habet dominiũ: fi-
lius vſumfructum. In aduentitio contrà: filius domi-
nium,& patervſumfructum.§.j.Inſtit. per quas perſon.
nob. acquira. l. cùm oportet. in princip. C. de bon. quæ liber.
Peculium Caſtrenſe eſt, quod filiusfamiliàs in caſtris. vel occaſione militię adquirit, vel quod exmilitari pe
cunia comparauit. l. Caſtrenſe. D. de caſtren. pecul. l.. C. eotitul.
Peculium quaſi caſtrenſe eſt, quod in Palatina, vel foren- ſi militia ex publico officio, vel ex profeſs ione bonarũ literarũ, vel ex patrociniis cauſſarũ adg rit filius inpo-
teſtate paterna. d. l. cùm oportet.& l. fori. C. de aduoca. diuerſ. iudicio. In his bonis parentes nullum ius habér & ne quidem collatio cum fratribus locum habet. 1.,4. D. de caſtr.pecul.l.vlt. C.de collat. bon. l. certum. C. fa mil. erciſ.
Peculiatus ſeruus, peculio inſtructus 1.33.§. ſi venditor. D. de actio. emp. Apuleius libro 10. aſini aur. Liberto ac
ceptiſs imo,& bene peculiato. Huic contrar ius, Expe- culiatus apud Plautum.
Peculiare, quod ex peculio eſt, vt Peculiaris ſeruus l. 3. 5. miles. D. deſuis,& legit. Et
Peculiaria mancipia I. 4. D. de iis, qui no. infa. Et
Peculiaris merx l. 1. D. de tributo. Et
Peculiaris debitor l. 2⁶. D. de condict. indeb. Et.
Peculiare nomen, ex peculio factum. l. 28. D. de pignorit. actio.
Peculiariter, eſt ex nomine peculiari& cauſſa. l.1. D. de ex cept. rei vendit.
Pecuniæadpellationon ſolum pecuniam numeratam, ve- rum etiam omnes res, tam ſoli„quàm mobiles,& tam corpora, quàm iura complectitur. VIpian. in I. pecuniæ
verbum. in princip. D. de verbor. ſignifica.& quanquàm res quoque ſignificet: non tamen omnes, ſed eas tan- tum, quæ in patrimonio noſtro ſunt: auctore Paulo in 1.4. cum ſeq. D. eo. tit. Vnde Celſus, ibidem: Propemo b dum, ait, tantum quiſque pecuniæ reliquit, quãtum ex bonis eius refici poteſt. Sic dicimus centum aureos ha bere, qui tantum in prædiis cæteriſque ſimilibus rebus habet. Adde l. pecuniæ nomine. D. d. titu. l. 1. in fi& ſeq. D. de calumnia. l. receptitia.. neminem. C. de conſtit. pecun..
Pecuniam accepiſſe etiam dicemus eum, qui aliquid pro
pecunia accepit, vel ſi quid omnino compendij ſenſit. Vlpianus in..& ſeq. D. de calumniat.
Pecuniarium fideicõmiſſum fideicommiſſariæ hereditati opponitur,& ſingularum rerum fideicõmiſſum ſignifi- cat. l. 4.§. fi. D. ad Trebell. l. 24. in princi. D. de fideicõ.
lib. Qpponitur& fideicommiſſariæ libertati I. 45.§. ſi rem. D. eo.
Pedagia dicuntur, quæ dantur à tranſeuntibus in locum
conſtitu

1.3
ct, aaod Flhng.. 900 Allostan.
s dqutrir ve
A 4 41 Tilrenfe.D. dat n
enſe cſt on 1. d. 4 ,odinkalg 3 d oficio, wlanh e ie Weihu caut 1 . lmofonetällg 3 3 1 14 us bonufuma 2
Rrio cum frasribas!
LuC 4e cllu den 1
eculio iaſtmul poleius libo alnn peculiuto. Huiccai tum.
ulio eſt, t Deculat cpit. E 17 4„D. de lis,quici de tributo. t „D. de condictind
Ku 1ACtum 2„**
L
nine peculii-
— 4 am 10013
Vh 1. 54
lectitur — mp ed.
PED
conſtitutum à principe c. ſuper quibuſdam. D. de verb.
ſig.& vide Abb. ca. innouamus. de cenſib. ext. Et capiẽs
pedagium d ebet dare ſaluũ conductum,& territorium eius tenere ſecurum, adeò quòd ſi aliquis ſpolietur, te netur ei dominus terræ rapinam reſarcire, ſecundum Bald. in vſi. feud. de pa. iura. fir. in§. Conuenticula. fa- cit l. ne quid. D. de incend. rui. naufra.& not. Archi. z3. q. z. ſi quis peregrinorum. 8 pedamentum, fultæ vites. Græcis xapæναa- Pedamen quodlibet fulcimen cui vitis inheret. Pedamenromum. qus vitium adminicula ſunt, tria ſunt ge nera: Ridica vnum, robuſtum, ſeu fiſsile, ex quercu, vel iumipero. Alterum è pertica,& eſt palus dictus, atque hic teres eſt. Tertium ob inopiam ex harundineto ſu- mitur. Tria hæc pedamenta,& Statumina adpellan- tur. Alciat. de verbo. ſig. Idem in Parergis admonet pro radices, ridicas legendum, in l. is qui in puteum.. ſi quis. Quod vi aut clam. Tu vide Pand. Flor.
Pedanei ntccrzchef prætori in conſilio erant,& d pedes
tribunalis aſsidebant: ſiex eius delegatione leuiores cauſſas cognoſcere iuberentur. l.3.§.. D. ne quis eum, qui in ius vo. l.ä.S. item ſcribit. D. de poſtul. Quandoq; Conſiliarij adpellati· Alciat. in I. ſi quis. 5.omnes. C. de pact. hi non vehebantur curru, ſed pedibus ibãt. De Pe- daneis iudicibus vide Auianum libr.. Senten. I. Pauli tit. 30. qui ex delegatione cauſſas audiunt. vide I. 3. 5.- D. ne quis eum, qui. Dedaneos iudices Xααναινας, ad- ellauit Theophilus Inſti. de interdict. Qui deleuibus & minutis cauſsis cognoſcebant& humiliora negotia diſceptabant l. 4.&fin. C. de peda. iudic.. fi. C. vbi& a- pud quos. 8. Pedarij ſenatores dicuntur, qui in ſenatu ſententiam non di cunt, ſed ab alio dictam comprobant: mouétes ſe lo- co,& in partem eius qui dixit ambulantes. Atque ij, ire in ſententiam pedibus dicuntur. Budæ. in l. vltim. de ſena.
Pediculi dicuntur quædam argentea ſuſtentacula, quibus
vaſa vel res quælibet velut pedibus, ſuſtentatur: ita po- nitur inl. pediculis argenteis. D. de aur.& argen. leg. vi de Feſtum lib. 14. b
Pedules. Vlp-in tit. de aur.& arg. leg.l · argumẽto. faſcias
crurules adpellat. Græci vtaa, Vel waeia,vocant ‚Lati- nis Pedodulla Feſto lib. 14.— Pegaſiano S C. facto V eſpaſiani temporibus Pegaſo,& PuſioneCoſs. heredibus rogatis hereditatem reſtituere perinde quartam partem retinere permiſſum eſt, atque ex lege Falcidia retinere concedebatur. s. ſed quia. In- ſtit. de ſideicom. hered. Paul. libr. 4. Sent. tit. 3. VIpianus
Inſtit. titu. 25.· Huius vis tota transfuſa eſt in Trebellia
numl. 2.§. ſolum. C. de vet. iu. enuc. S. ſed quia ſtipulatio nes.Inſt. de fidei.her.& Nouell. conſtit.
Peierare, non eſt falſum iurare, ſed quod ex animi tui ſen tentia iuraueris, ſicut verbis concipitur, id non face- re. Cicero lib. O ffic.z. Iurare autem oportet, inquit VI pia.vt delatum eſt iuſurandum. l. z. S.vlti.de iureiur.
Ppeiorare eſt deteriorem facere. Paul.lib. 2. Sent. tit. 19.
Pelles Babylonicæ l. fi. C. de publica.
Pelles lanatæ l. 70.5.1·D. de leg. z. 3
Pelles indutoriæ Paul. lib. 3. Sent. tit. 6o. de quibus& in l. 25.S. fi·& l. ſeq. D. de aur.& arg. leg.
Pelles tentoriæ, ad tentoria& tabernacula paratæ apud Vopiſcumin Aureliano de quibus I. 7. D. de ſup. leg.
Pelliones l. fi. D. de iu. imm. l.l. C. de excuſ.artif. 11. lib.& a-
pud Lamprid. in Alex.
Pellex apud antiquos ea eſt habita, quæ quanquam vxor non eſſet, cum aliquo tamen in domo viuebat, quam Græci aaMauip adpellabant. Nunc cõcubinam dicimus
Paul. in l. Maſſurius. D. de verb. ſign.
Pendentes fructus, nondum eſſe dicuntur: quoniam pars fundi exiſtunt. l.& quæ nondum ſunt. D. de pigno.l. fru-
ctus pendentes. De rei vendic. qui& ſtantes l. 33. D. de
P EN 148 vſufru. Quoſenſu& Pendens vindemia l. 26. D.de act. emp.& Pendens oliua I.9. D. de cont. empt.
Pendere conditio, dieſve dicitur, cuius adhuc euentus ex. pectatur. Pendet etiã ſeu in péẽdenti eſt, quicquid in ſu- ſpenſo eſt. Pendent fructus, quandiu ſolo cohærent& terra continentur. 4
Pendere edicta dicebantur Lamprid. in Alex. Ita, inquit, vt edictum penderet ante menſes duos.& apud Auſo- nium in gratiarum actione.
Penſitatio verbum Papiniano ſemper in ore eſt l. 18. ad fi. D. cõ mo. l. 67. S. ſed ſi vno.&§. ſi duos. D de lega. z. 1.39. D. ſol. mat.
Penſum, quantitas c. denique. Diſtin. 4.
Penſatio, pro compenſatione apud idoneos auctores, ne- dum apud Iureconſ. reperire eſt. In l. Mæuius. S. arbi- ter. Quxſitum eſt, ait Iulianus, an poſsit penſatione vl trò citrõque facta condemnatione eum ſolùm, cuius
ſumma excederet,&c. damnare?
Péſio, id quod proalicuius reivſu datur, vt agri, vt domus. Vnde Legitima penſio noſtris dicitur, quæ fructibus reſpondet. Et pro ſolutione facienda vſurpatur penſio à Paulo, in l. lecta eſt..igitur. Si cert. petatur. Item in penſionem reputare, apud Haloandrum in I. penulti. D.
de na. publ. quam ipſe ex Græco tranſtulit.
Penſio nuncupatur merces, à pendendo. Nam KRomani, cũm primum graui ære in commerciis vti cœpiſſent: penſ eo, ſicut nos nunc numerato, debita foluebant.
Ea enim tum erat hominum ſimplicitas in æſtimanda moneta, ſicut& in reli quis rebus. Græcis aꝛαν, dici- tur, cuius mentio plurima eſt paſsim in titu. D. loca.
Penſiones triétes, pro triẽtario fœnore dixit Lamprid. in Alexand. penſio præſtationem temporibus&, vt nunc loquimur, diuiſam ſignificat I.z. D. de ann. leg.
Penſiones vectigalium I. 10. S. fi. D. de public.
Penori legato quę cedant, enumerant luriſcoſs. in J. 3. cũ §§. ſuis& I.. D. de penu leg. quorum verba huc non re
fero: quia cuiuis ſtudioſiſs imo ſunt obuia.
Penus ea continet, quę eſui, potuique ſunt Q. Mutio apud Vlpianum& I.z. D. eo.& Gellium li. 4. c. 1.
Penus nomenomnibus generibus dicitur l. 4. D. de penu leg. Cicero libro 1. de nat. D eo. penum eſſe definit, om- ne quo homines veſcuntur.
Pentaprotias, Græca vox eſt,& ſignificat quinque primo rum munus: quos alibi ſacræ conſtitutiones, quinque
Summates vocant. Ipſe Quintumuiros adpellari pu- to in l. de cubiculis noſtris. C. de priuil. eor. qui in ſac.
palat.milit. lib. 12. b
Pene dixerim, moderationis clauſula hæc eſt, Juriſcon- ſultis admodum familiaris. Pomponius inl. ſtipulatio num aliæ. s. Conuentionales ſunt, inquit, quæ ex con- uentione reorum fiunt: quarum totidem genera ſunt, quot penè dixerim rerum contrahéẽdarum. Cum enim plura ſint negotia, quàm vocabula, quomodoetiam nõ plura eſſent rerum quàm ſtipulationum genera? l. Na-
tura enim. D. de prelenpt verh
Penes,& Apud, in hoc differũt: quoniam Apud perſonam tantum cum loco ſignificat: Penes verò non tantum 1o cum& perſonam deſignat, ſed etiam dominium. VI- pian.de verbo. ſign. l.penes te. Penes te, inquit, amplius eſt, quàm apudte eſt. Prius etenim ſignificat poſſeſsio- nem, poſterius ſolam detentionem, plerunque tamen non ſeruatur ea proprietas, ſed alterum pro altero pro mi ſcuè vſurpatur I.. l. 3.§. ſi penes. D. de tab. exh. l. 23. de vſuca.D.l.i.S. eum qui. D. de preca.
niες, apud C. Harmenopul. libro 4. tit. 6. eſt virorum Iu ctu dignorum, wtyeμ indignorum.
nierbe vide Soceri.
Peplum, eximij candoris veſtis ſine manicis. vide Alex. ab Alex. lib. i- cap. 22.
Per, ali quando ſignificat iuxta, vel inter l. fin. D. de ſeru. vrb. per quandoque ſupprimitur per tε&e⁴ꝓꝙ in l. 30. in
t iii)

P E R f.ibi, principem. D. de reb. auct. iud. poſsid. De hac di- Gione, Per, vide Bartol. l. Celfus. D. de vſucap.
Per ali quem ſtetiſſe, vel fa tum quo minus daret, videtur, ſi interpellatus non dederit, aut ſirem debitam occi- derit l. 23. D. de verbo. obligatio. l.5. D. ſi cert. pet. Diuer ſum l. 49. D. de verbo. obligationi.
Per ætatem, dum ætas adeſt.
Per annos certos, quo modo ſit intelligendum I. ſi certis. C. de pact. l. aduerſus. C. de Vfuca.
Per calumniam I. vnic. D. ſi mul. vent. no.
Per conſequentias i. ſin autem. D. de rei vendic.
Per contrarium ex aduerſo I. Iulianus. D. de actioni. empt.
Per genium principie, vide inf. Per principis.
Per magiſtratum fit, ſiper ſordes ius nõ dixit aut gratiam l. 26.§. per magiſtratus D. ex quib. cauſ.maio.
Perte non fieri in ſtipulationibus quid ſit, videl. ſo. D. de verb.oblig-
Per, perfectionem ſignificat l. vrbana, S. pernotat. D. de verborum ſignification. Aliquando ſignificat propter c.vt conſtitueretur. ſo.dict.
Per alluuionem, vt ait Iuſtinian. in§. Prætered. Inftitutio. de rerum diuiſ. id videtur adiici, quod ita paulatim ad iicitur, vt intelligi non poſsit, quantum quoquo téẽpo- ris momento adiiciatur. Ab ali is Alluuio, pro immo- derata aquarum vioſentia, vel fluuialium, vel pluuia- lium, ſimiliumque ponitur: quæ non tantum agros confundit, ſed quandoque eripit,& nonnunquam fun- ditus deſtruit.
Per indicẽ in extremo Inſtit. luſtini. pro ſummatim, obi-
ter& velut per tranfennam l. 2. C. de vet. iur. enucl.
Per iudicem peti, exigi auferri dicitur quod iudicio pe-
titur, aufertur, iudiciſve iuſſu ſoluitur l. 21. D. ſi cer. pet. 1.2 2. D. rem rat.hab.
Per iudicem aliquid fieri, hoc eſt, officio iudicis. l.vltim. D. de rei vendicat.
Peragere adulterium I.5. D. de adult. eſt accuſationem ad implere.
Peragerelitem l. 22. D. de inoffi. teſta. ad exitũ perducere Peracto teſtamento perfecto l. 12. D. deiis, quæ vt in- dignis.
Per manus tradi dicitur, quod ſucceſsione quadam ab a-
liis adalios deuenit, Vſum parœmiæ Eraſm. indicat. Extat& apud Papinianum, de iure Codicil. ſ. quod per. Quod per manus traditum eſt, codicillis hereditatem dari non poſſe. Per manus, id eſt, vulgò, interpres ex-
onit. 1
Per folutionem, quàm ſpecie. Hanc phraſin ceuelegantem apud Paul. in l. 2.§.z. D. ſi cert. pet. indicauit Dn. Ha- loander, vt negationem potius, quàm collationem in- ſinuet, ſicut& in l. ſi hominem. O. Pepoſiti.& in l. 2. in fi. D.de iud.
Peragit, qui obtinet: vnde peregiſſe reum dicitur, qui dam
nauit. l. 2. D. de adult. Agit, qui in iudicio proſequitur id quod ſibi debetur. Exigit, qui quod iudicio proſe-
cutas eſt, recipit. Franſigit, qui actionem ſibi compe
tentem, ſiue inſtituta, ſiue inſtituenda ſit, aliquo rece- pto, cauſſa concordiæ omittit. l.. D. detranſact. Peragi reus in criminibus, non res peragi dicitur. Peræquatores, dicuntur exactores cenſuum capitationis, quòd æqualiter ab omnib. exigant. Alciat. in l. cum an- rea. C. de agrie.& cenſ.lib. 11. Tu vide l. 10. C. de fun. pa tri. vide Euſebium lib. 4. de vita Conſtantini. Perceptionẽ fructus, vt Labeo tradit, accipere debemus non tantum ſi perfectè ſint collecti, ſed etiam capti ita vt terra contineri fructus deſierint: veluti ſioliuæ, vel vuæ collectæ ſunt, nondum autem vinum veloleum ab aliquo factum eſt, ſtatim enim ipſe accepiſſe fructum exiſtimandus eſt. l. ſi eius fundi. D. de rei vendicat. Perceptio proſolutione,& præſtationel.4. D. de iis, qui deiec.vel effud.
P ERKR
Percuſſor, qui percutit& occidit,& ad id faciendum con- ducitur. C. de ſicar. l. ſi quis percuſſor.& D. de Sil. l.& ſi percuſſor.
Perdere Feudum, pro amittere. s. item qui. titul. Quæ fuit prima cauſſa. Iltem pro exceptione repelli. l. ſi filius. in princip. D. ad Maced. ceterum haud perdidiſſe rem cen ſetur, qui eius reſtitutionẽ petere poteſt. l. nemo.& ibi- dem Bart. D. de in integ.reſtit.
Perdidiſſe creditor videtur, qui exceptione repelli poteſt I. ſi filius. in prin. ad Maced.
Perditum, àdiminuto diſtat. I. Perditum. D. de petit. here. & àderelicto. l. interdum.§. ex naufragio. D. de acquir. poſſeſsio.
Perducere eſt litura per medium traducta delere l. 1. D. de iis, quæ in teſta. del.
Perduelles adpellabant veteres eos, quos nos hoſtes ad- pellamus: per eam adiectionem indicantes: cum qui- bus bellum eſfet. Gaiusl. 234. D. de verb. ſign. Duellum enim pro bello dicebant:& duellare, bellare. Hoſtes au tem illi tum peregrinos dicebant, qus ſuis vterentur le
gibus:& bellum pulchrum haud dubiè ſigniſicabat. Cu-
ius criminis reus eſt, qui arma aduerſus rempub. prin- cipẽm ve mouet,&in eum hoſtili animo animatus eſtl. fi. D. ad leg. lul. maie.
Perduellio, alids adpellatur hoſtis publicus, in patriam aut principem coniuratione perfidus: alids accipitur pro crimine ipſo. Cicero Offic. lib. 2. Nam pirata, in- quit, non eſt ex perduellionum numero definitus ‚ſed communis hoſtis omnium. VlIpian. perduellionis cri- men tractat in I. is, qui. D. adl. lul. maieſta.& l. Libero- rum autem. D. de his qui notant. infami. Perpende au- tem vocum, ſicut aliarum rerum, per ſecula immutatio nem. Quod enim Perduelles apud antiquos ſignifica- bat: id nunc præſtat Hoſtes, ab Hoſtiendo, ideſt, æ- quando. Perduellionis autem ſignificationem ad cri- men traxerunt.
Peregre dicitur, cũ quis in loco eſt. Peregrè qui in locum it, vt ait F. Soſipater.
Peregrinatos, non peregrinantes legendum in§. fi. Inſtit. de hered. inſtit.
Peregrini vocantur, qui ciues Romani non ſunt J. 6.§. ſole mus. D. de hered. inſtit.
Peregrini etiam ſunt, qui deditit iorum numero ſunt VI- piano in Epitom. tit. 20.
Peregrini Komanis eräãt omnes, qui ius ciuitatis nõ habe hãt: vt quia Latinæ eſſent cõditionis, vel penitus alie- nigenæ. Cur autẽ interdicti, vel deportati ‚„peregrini di cerẽtur, Alciatus oſtédit ca. 15. li.-Parergõ. Süt autem exéplo peregrinorũ pænæ in lure Ciuili cõſtitutæ. Vn de aliqui funt ferui pœnę, vt qui ciuitaté, libertatémq; atrocitate ſentétię amittüt: qualesſunt dãnati in metal
lũ,& qui beſtiis ſubiiciũtur. S. pœnæ. Inſt. quib. mo. ius
pat. pot. ſol. ea autem eſt maxima capitis diminutio. A- lij ſunt dedititij: quales hi, quibus aqua&igni eſt in- terdictum. Et ſicut dedititiorum conditio de Kepub. exoleuit, Latinãque conditio diutius fuit ſuperſtes 1. 1.C. de Lati-lib. toll. ita& interdictio aquæ& ignis in vſu eſſe deſiit.l.tertia. D. Ad Legem Iuli. pecul. folum- que deportatio in inſulam remanſit. Exiſtimantur au- tem hi Latinæ çonditionis, quia ius ciuitatis amit- tant, inſulam illam pro patria habere. Quod Cicer. in Orat. pro domo ſua ad Pontifi. oſtédit: hinc hoſce Lex quandoque adpellat peregrinos. l. 1. l. nec apud. C. de he red. inſtitu. vetãt que eos ex teſtamento ciuis Romani quidquam capere: guandoque Græco vocabulo Apoli- des, quaſi ſine ciuitate dicas. l.1. de lega. Alibi iura Ge tiũ eos non amittere tradit. l. ſi mandauero.. is cuius. Mandati. Licet iure Ciuili deficiatur. Dicũtur& quan- doq; Kelegati. l. 2. de Publ. iud. ſed lata ſignificatione. Propriè enim ręlegati ſunt, qui nec libertatem, nec ci-
uitatem amittunt. l.3, de interdict. æ relegat. Peregri
——

Alcr* 4u armaaterſ
4
neim hotlln aie.
warntione hettn Cicero Offic.dah„ ränelliogum duner anium. VYhin
„ai. D. adl.luland dis qainotun. ini f alianum ferm xer 8 Perchelles pad m tHoſtes, 1bHoli lonis autem Gguüc nis in loco dl. der
* r.
— regrinante: leget
mi ciues Kommi t.
ſtir. 1
qui dedititiomn er
t. z0.
rit omnes, dui u eſſent cöditionis 1 Merdicti, veldr ſ Aedit va.idol¹* Ipœnrin lurei 4 D6. vt qiciu
4 amitrüt:guale
s
PER
Peregrinitas, peregrinorum conditio,& ſtatus I. 10. 5. 4. D. de in ius vocan.
ad Peregrinitatem redigi apud VIpianum lI. ſed ſi hac. S. ſed ſi per. D. de in ius voc.& apud Sueton. in Claudio. eſt iura ciuitatis Romanæ amittere, quæ videtur re- cẽſere B. Briſſon. lib. 1. Select. Antiq. ca. 13.
peregrinitas, pro exilio& pœna deportationis, inl. Sed & ſi hac lege. S. Si per pœnam. D. de in ius voc.
Peregrinatio longa.l.aut longa. D.de Procurat. Vnde priuatus inimicus vel latro, perduellio non eſt. Alc. de verb. ſigni. Eſt& Perduellio, coniurator. Et perduel lionis mheiam vocatur, quo in perduelles, tanquam crimine læſæ maieſtatis, anima duertebatur.
Peremptoriæ exceptiones vocantur, à perimenda cauſſa in iudicium deducta: adferunt enim totius litis finé, ſi
robatæ fuerint. Aliàs perpetuæ, quia ſemper locum
habent, nec euitari poſſunt l. z. D. de except. S. Appel- lantur. Inſtit. eodem titulo.
Peremptio l. qui hominem. D. de adim. legat.
Perenne flumen deſcribitur à Iuriſcon. l..§. z. D. de flu-
minib.
Peremptorium eſt, in quo comminatur iudex etiam ab-
ſente diuerſa parte cogniturum ſe& pronunc iaturũ. Quod nonnunquam ſtatim decernitur, ſicut dicimus vuſgò, vnum pro omnibus. Illud autem æſtimare opor tet eum, qui ius dicit pro conditione cauſſæ, vel perſo næ, veltemporis, vt ſic pleno ordine vel compendio citationum vtatur. l. ad peremptorium.& l. ſeq. D. de
iudi.& vide 1. z.&. 9. C. quomod.& quando iud. Paul. li.
ſ⸗Sentetit. ſ.
Perendinus dies hodie dici poteſt, cùõm iudex ſtatuit, aut inter partes conuenit, vt omne inſtrumentum li- tis apud acta vtrinque proferatur intra triduum. Atꝗq; tunc lis& res comperendinata dicitur. Budæ. in l. z. de orig.iur..
Perfecta ætas tametſi multiplicem habet intellectum, vt colligitur in I. fina. C. de his qui ven. ætat. impetr. pro- priè tamen accipienda eſt, quæ. 25. annorum curricu-
lo completur. l.ad Rempubli. D. de hono.& muner.
Perfectum& completum pro eodem l. 2. S. omnes auté. D. de iudic. 4
Perfectum, quod omnibus ſuis partib. conſtat. l.i. D. de ori. iur. Et propriè cui nihil addi, vel minui ſalua in- tegritate poteſt l. luriſperitos. D. de excuſ.tut. Quam-
uis VIp. Perfectum ædificium interpretatur, quod tali vſu eſſe poteſt, qualem paterfamilias deſtinauit l. 39. D. de verb. ſigni. In pactis, conuentionibusq́;H perfectũ intelligemus, cùm kai eſt illud, quod fieri inter par- tes conuenit. Antè enim quàm res conſummationem acceperit, factũ non dicitur: quæ ſi acceſſerit, non ſo- lùm fa ctum, ſed etiam perfectum dicetur.
Perfecti ſsimatus in tit. C. de perfectiſ.dignit. erat digni tas quædam nõ Medideris uia non omnes præſides, vt Alciat.docet, clariſsimi fuere, ſed& perfectiſsimi quidam, prout prouinciæ dignitas exigebat. Addit er
vetuſtiſsimis monumentis, Tarraconenſis Hif panie, ac Norici fuiſſe perfecti ſsimos tantùm, quod duabus literis deſignabant, v. y. ſicut clari ſsimos viros v. c.
Perfectiſsimi dicebantur, qui iudicio principis vel ad præſidatum prouinciæ, vel ad aliam adminiſtrationẽé promoti fuiſſent I. i.de Perfectifsimatus dignit. li. 12. Qua de re Alciat. diffusè tractat in cap. 4. lib. Diſp. 3. l. 1.C. de nat. li. l.z. C. de quæſt. qui dignitatis titulus tri buitur Proconſuli Africæ in Epiſt. Auguſtini. 78.
Perferre inofficioſi quęrelam, litem, cauſam exequi& ad exitum perducere. l. 16. D. de inoffi. teſt. l. 6. D. de colla. 1.6. D. de vſufr.
Perfide agere circa rẽ pupilli tutor dicitur potius, quàm contrectare l. Tres tutores. D. de admi. tut.
Perfunctoriè. Vlp. in l. aut qui aliter. Quod vi aut clam. Neque quidem perfunctoriè, aut obſcurè dicere, aut
3 P E R 149 denuntiare, i d eſt, vt Bud. interpretatur, nõ bona fide- nec ex animo, nec iuſta denunciatione. Papinianus: Qui non perfunctoriè debitum ofſicium impleuerät Alciatus hanc in claſſe earum ponit dictionum, quæ aliis in auctoribus, nuſquã eo fenſu reperiũtur: aitq́;, Perfunctoriè, eſt leui cura,& aliud agendo: vnde per-
fungi,& defungi, quod eſt vtcunque explicare. At Bu-
dæo perfungi, eſt ad extremũ obire munus,& ſtrenuè operam nauare.
Perfuſoriè dicere, apud Scæuolam inl. qui libertatis. S. Sed& ſi quis. De euict.pro defunctoriè, non diſertè, non expreſſè. Nam Ambigusè dicere, aliud ſonat.
Pergula, menſa eſt, in qua opifices opera ſua vendenda
exponunt. VIpian. de his, qui deiecer. l. Si verd. Cùm pictor, inquit, in pergula clypeum, vel tabulam expoſi
tam habuiſſet, eãque excidiſſet. Plinius lib. 21. ca. z.
Pergula, apud VIpianum in l. Heres. S.I.de iudic. omni- no accipienda eſt, pro loco accommodato exponẽdis venalibus rebus,& non pro tentorio, quod nuſquã le- ctum eſt, vt Accurſius ibidem interpretatur. Budæus, Pergula, inquit, pars eſt domus exporrecta,& propen- dens, eius generis, quas Salientes artifices noſtri ap- pellant.
Periculum intit. C.de ſenten. ex peri cul. recitã.(ſic enim non breuiculo vt putauit G. hudæus legendum admo-
nent vetera exemplaria,& Peritordm conſenſus) ad
experientiam memoriæ referri putat Andr. Alciatus lib. 1. Diſpunct. ca. 21. Ans waεαeε, id eſt tentamento.
Tu illum videas, velim. Nam hanc lectionem ex C.
Theodoſ. confirmat.
Periculum, interdum experimentum ſignificat. quòd ra-
rò aliquid ſine periculo tentetur. Hinc facere pericu- lum, pro experiri. Propriè autem ſalutis diſcrimen de- notat. An periculi appellatione veniat fortuitus ca- ſus, Barto. explicat in l. qui mercedem. D. Locati. Di. citur autem periculo alicuius eſſe res plur ariaml. damni infecti ſtipulatio. in princ. D. de damn. infect. Sed periculum propriè de homine accipitur. l. interpo ſitas. C. de tranfact. Vnde ſe periculo ſubiiciens, re- nunciare vitæ exiſtimatur, per text. iunct. gloſſ.l. pPrin- ceps. C. de prin. agent. in reb. lib. 12. Notum,& rerum eſſe periculum, per tot. tit. D. de peric.& com. rei. véd. Cæterùm, periculum mortis quomodo intelligédum ſit, elegãter exponũt Iuri ſcoſs. per ali quot Ill. de mor. cauſ.donat.—
Perimere diſceptationem, hoc eſt interpretante VIpia- no, vltrà non pati aduerſarium tergiuerſari. l. Et ter-
tium. D. de iud.
Perimere legatum, non eſt prorſus tollere, ſed extenua-
re. l. Qui hominem. D. deadimend. legat. Propriè ta- men perimere eſt tollere,& interficere. Hinc apud Vl- pia. l. Et tertium. de iudic. Peremptorium edictum di- citur, eò quòd perimat diſceptationem inter litigato- res, hoc— non patiatur aduerſarium tergiuerſa ri. Idem in fine l. Cùm hi. D. de tranſact. Iniquum eſt enim, ait, perimi pacto id de quo cogitatũ nõ docetur.
IIeeιοσσααin l.6. D. de excuſation. tutor. vetus interpres vertit circuitores. Zonaras ſic exponit. c. ĩ7. Concilij Laodiceni: ⁰eeιο⁵ιuſes Xtcoiſa ud 10 wee¹ Xea, A va-
Tapſi ſeip 79„½ 1ντ s.
Per partes reſicere vide l. quid tamé. D. quib. mod. vſuſf. amitt.
Perluſorium iudicium I. ſi perluſorio. 14. D. de appellat. colluſionis cauſſa inſtitutum. G. Budæus mauult, pro luſorium.
Perpetua cauſa in ſeruitutibus vt res ſemper ſit idonea ad ſeruitutis vſum.& vide l. 1. 8. hoc interdictum. D. de fonte.
Perpetuus lacus, qui perpetuam& perẽnem, nec areſcen tem aquam habet l. 23.§. I. D. de feruit. ruſt. l. 1. S. lacus. D.vt in flu.puhli.
t V Perpetuus

——— E———— ———————— 4 ————————
—————————
—;
PE R
perpetuus morbus, cuius ſanitatis ſpes nulla eſt l. 22.s. ſi maritus. D. ſol. mat. l.pe. D. de vac. mune.
Perpetua conſuetudo, ſemper ſeruata 1.6. D. quod cuiuſ. vniuerſ.
Perpetui appellatio nõnunquam vitæ tempus amplecti- tur 1. 8. S. ſiue igitur. D. de tranſact.
perpetui vſus cauſſa poſita in ædibus dicuntur, quæ non temporis cauſſa accõmodata neque ad tépus poſita, ſed, vt ibi permanedt, collocata ſunt. l. 17.§. Labeo D. de actio. empt.
Perpetuarium ius, emphyteu ſa.pal.
in Perpetuum locati agri ag.vectig. 1
Per quàm nimis l. proſpexit. 5.1. in fi. D. qui& à quib.
ticarium l. i. C. de offi. com.
Periffeuma, dici poteſt, quod abundantiam rerum ſuppe
tit. Hinc wεισοαασν, copia rerũ ſuperare ſignificat. Et eſt cõgiarium propriè, quod plebi datur: ſicut quod utür hus donatiuum. fl. Spart. in Flio Vero,& lul. Capitol. in Pio. Solebat autem vltra ſtipendium dari liberalitatis cauſa, vt milites magis addicti lImpera- toribus eſſent. Alc. C. de Annon.ciuilib. l. Centum pe riſſeumatis. lib.Ir- Treearonpafiax, ſuperexactio Cuiacio. fi. C.de frumẽ. Alex. periſtromata& ſtragula, cùm in aulis Regum expande- rentur, aulæa& Attalica nuncupabantur, ab Attalo Rege, qui aurum intexere in Aſia primus inueniſſe di citur. Videmus& nunc lectos tapetiis ſtratos. peritia proprię iuris eſt, Inſtitut. de iur. natu. in princi. Huius autem mater Experientia eſt. Nec Philoſophus præcipit otiosè, vt fides ei maxima adhibeatur in ea arte, in qua diutiſsimè ac diligentiſs imè verſatus fue rit, plurimaq́; expertus. Sed&apud noſtros regulare eſt, vt peritis credatur de qualibet re. l.i. in prin. D. de inſpicjen. vent. l. Septimo menſe. D. de ſtatu hom. periti habentur, qui multa experti ſunt, vocati ab anti- quis luriſprudentes, quibus ſcilicet ab experto noti eſſent, atq; ab obſeruatione ritus patrii, leges, mores, conſuetudines: quique memoria tenerent, qua in cau- ſa, quõque in negotio, vel ancipiti, ac maximè dubio, vel oppidò quàm difficili, quĩid Amaioribus vel iudi- catum eſſet, vel conſtitutum, vel publicè etiam ſanci- tum: vnde qui huiuſmodi facultati dant operam, Le- gum periti, ac iuris dicuntur: eãque cognitio appella- tur à doctis pariter, at que indoctis Peritia. Ad eiuſmo di peritos Legum,& minimè ad leguleios, aut rabu- las forenſes arbitror pertinere l. uri ſperitos. D. de ex- cuſat. Doctum,& Peritum, cùm ſimile videatur, à Ci- cerone diſcretum eſt, vt ſit Peritum plus quàm quod Doctum. periurare, quoties in libris Digeſtorum legitur, eſt vit iũ ſcriptoris, quoniam in pandectis Florentinis ſemper pro eo legitur peierare. Huc accedit emendatior Ha- loandri editio. Periurij, hoc eſt, falſi iuramenti pœna extra ordinem eſt. l.fin. iunct. glo. D. de crim. ſtellio.
periurus, qui iuſiurãdum violat: vel qui iurando ius per-
uertit. Porrò ſemel periurus, ad præſtandum iuramen-
tum admittẽdus non eſt. Vide Bart. in l. ſi quis maior. C. de tranſact. b b permitto. Cùm Imp.vel Lex hoc verbo, ſimilive vtitur, quia præſentis eſt temporis, ipſam Legum indulgen- tiam ſignificat: quæ perpetua ett: nonitem iudicis o- pem plerunque temporariam. vt docet Bart. in l. Iube- mus.§. Sanè ſi hæc noſtræ. Q. de ſacroſanct. Eccl. Perwitti variè dicitur, primùm quod nullo iure prohibe tur, vt ſecundas nuptias contrahere. c. contrahere. 31. q. i. Permitti quoque id dicitur, quod contra conſtitu tiones humanas indulgetur, vt cõtrahere matrimoniũ in quinto gradu c. quidam. 3. q. z. Permitti dicitur& il lud, quod& illicitum eſt, vt magis illicitum vitetur.
„quid ſit, docet Paul. l.. D. ſi
PEER
Hos ſigniſic atus recẽſet glo. in c. omnis autem. z. diſt.
Permittere etiam ſignificat præcipere not. in c. accedés. Fo.diſtin.
Permutationis ſignificatio eſt duplex: Generalis,& Spe cialis. Generalis appellatio comprehendit omnes contractus, nominatos,& innominatos. Nihilenim aliud ſunt contrahendi formulæ, nec aliò pertinent, quàm vt permutando communicentur res mundanæ alteri ab altero, ordine quodam politico ac conſenſu interuenite: vt ceſſet confuſio abſolutæ communio- nis, paritura diſſenſiones, rixas, homicidia, ac ſummã perniciem Reipublicæ. Vt ecce, ſi tu habeas rem, quã ego deſidero: certè non eſt rapienda quaſi communis: quia ſi id fiat, tu vi eam defendes,& perueniemus ad ar ma. Quid ergo?vtar permutandi medio, hoc eſt, com murabo tecum dominia,& transferam aliquid viciſ- ſim ad te, vt vltrò& non grauatè dimittas mihi tuam rem: quoniam cauſari non potes vllam læſionem. Effe ctus enim permutationis, eſt ipſa æqualitas vtilitatis inter contrahentes, quæ conſeruat yacem.
Permutationis ſpecialis appellatio refertur ad res, quæ pro rebus dantur diuerſi generis. Nam olim in priſca ſimplicitate, homines ſibi ſpecies rerum comparabant aliis ſpeciebus, perinde vt nunc pecunia numerata fa cimus: quippe quòd tunc pecuniæ vſus nondum eſſet. Vtramque hãc ſignificationem tractat Paulus in l. Na turalis D. de præſcr. verb. In hac quæſtione, ait, totius
ob rem dati tractatus inſpici poteſt. Quaſi dicat: Re- petamus originem omnium contractuum, quæ conſi- ſtit in cauſis, ob quas alter dat alteri. Nam communi- catio rerum exigit dationẽ, datio, cauſam: cauſa mu- tuam permutationem: permutatio diſtinguitur in ſpe cies& formulas nominatas& innominatas. Hinc ha bes rationem, quare permutatio dicatur contractus innominatus, quum vtique ſolenne ac elegans nomé ſit Permutatio. Nam eſt quidem nomen, ſed quod ſim- plicem illam ac naturalem duntaxat rationem ſignifi cat. Cæterùm alij contractus habent nomen propriũ, quod exprimit ciuilem quandam formulam. Eorum igitur cõtractuum reſpectu, permutatio cenſetur in- nominata.
Permutatio Glauci& Diomedis ſtulta quidem cenſetur: ſed pernicioſior multò eſt iſta, ſecundum quam hoc tempore barbaros& inutiles commentarios, pro gra uiſsimis iuriſconſultorum monumétis amplectimur.
Permutationis illius conmeminit luſtinianus Imper.in proœm. Digeſtorum: quo loci verſum Homeri adfert ex. 6. Iliad.
NXpiοεε ααeuæułmEuMᷣcop Ld,/ea bol Lvvea Bolwp · pernicies, nõ deſtructionem, ſed propriè exitium ſignat apud luſti nianum, Inſtit. Quib. alien. licet.§.i. in kne.
Perpartes euenire dicit Pomponius in l. z. D. de ori. iur. hoc eſt, per ſuccedaneam rerum conſequentiam: vt e- xemplis paulatim Romani diſcerent, quid facto eſſet opus. Nos hodie nulla rerum dictamina, ſed noſtros planè cæcos adfectus ſequi mur.
Perpetrare, perfectionem actus,& plerunque in mala re ſignificat l. fi. S. ſi quis autẽ. D. de bo. eorum, qui mort. ſibi cõſciuerunt. Iuſtin. Inſti. de publ. iud. Sin autẽ per vim raptus virginis fuerit perpetratus.
Perperam, non iure, iniuria 1. 22.§. cum auté. D. rem ratã hab.quãdoque ſignificat imprudẽter,& per errorem J. 26.§.I. D. de pact. dotalib. Paul. lib. 3. Sent. tit. 6. ad fin. Vlpianus in Inſtit. tit. 24.
Perpetuum variè pro adiuncto ſignificat. Perpetuum edi- ctü, quod in omnes cauſſas propoſitum:& iuris perpe- tui ſtatuendi cauſſa ſcriptum eſt. Perpetua autem edi- cta in ordinem à§. Iuliano ex auctoritate Hadri. Imp. digeſta atque compoſita fuere l.pen. C. de condict.
Perpetuum ius, certum,& in omnia tempora ſcriptum l. 8. C. de pigno. actio.
Perpe
— ů———

—
83 r Coalem rathac
dall appellatio ne
— 2 1 wten 3
Avertu Senrrig. Nun n
mer ldi ſpeciesnen a
nd
dde V mne 7 deit mnefemn i
34 kune— 3 za kunc pecunietiun in
uncaticgemmaar! d rr. verd.lIn hac qarth 2 tus inſpici pocch. Romnium contnchd uas alter dut aben N daroné, Antio cut aem-permmuiodit vominatas&ianomit
te permaruio cäu am wiqueſolenneuc im eſt quidem nomci ataralem duntuuf contractus hudent H. ulem quandanfolt
C„ gert reſpectu, hemunn 9.
Diomedisſtulagh
ultò eſt iſta, ſccus fr & inutiles comne 5 altorum mocumet 5 initletie L un c
— a: qu loci
. 2*
1 coamen
41 gen, KRomante.. 2
n dickin zulla rerume us ſequimul.
—
P ER
Perpetua actio obligationi temporali opponitur l. 3*. D. de neg. geſtis.& vide Inſtitu de perpet.& temp. actio. vbi Theo.& Angel.
Perpetua locatio. Tametſi olim luriſcoſ. veteres tra cta- rint de ea, alij tamen ad venditionem, alij ad locatio- nem referendam exiſtimarunt. Quare primus Zeno Imperator conſtituit proprium cenſeri contractũ, qui Emphyteuticus dicatur, habeâtque ſuas pactiones contrahent ium, vel(iis deficientibus)interpretatio- nes Aiure, ſicut alij contractus, teſte Iuſtiniano, Inſti- tutio.de locat. l. 1. C. de iur. Emphyteutico, Veteribus tamen ſimplici forma cognitus fuit.
Perpetuæ except iones atque peremptoriæ ſunt, quæ ſem per locum habent, nec euitari poſſunt: qualis eſt doli mali. Gaius in l. exceptiones. De except. præſcript.& præiud. 11
Perpetuari obligationes dicuntur, quæ tempore caſive ali quo perituræ, perpetue fiunt l.o1. S. nunc vi deamus.
D. de verbo. obliga. l.9.. ſi is, qui. D. de iureiur.
Perpetuatur pœna, quæ ex temporali perpetua fit l. 8. D. de pœn. l. 24.1. 40.D. de cond. indeb. l. o. D. de verbo-
rum ſignifi. b
Perpetuus Lacus, qui perpetuam, nec areſcentem aquam habet I. 23.§-1. D. de ſeruit. ruſt.
Perpetuus morbus qui cuique rei agendæ impedimento eſt, cuique ſanandi ſpes non ſuperſit l. 22. S. ſi maritus. D. ſol. matri. l. pen. D. de vaca. mu.
Perpetuare, ſine intermiſsione continuare: quod 6t per fucceſsionem,& ſurrogationem. Vide Bar. inl. eum debere. D. de ſeruitut.vrban. prædior.
Perpetuarij dicuntur, qui fundum à principe, vel à Re-
ubl. conductum, certo canone in vitam ſuam habét: vel etiam hac lege, vt ad alios transferre poſsint l. fin. C. de loc. præd.- ciui. lib. i.
Perpetuo, pro generaliter, in l. Neſennius. s-tractatum.
D. de negot. geſt. Aliquando pro incommutabiliter.
in Auth. Hoc ius porrectum. C. de ſacroſ. Eccleſ.
Perpetuo inductæ res in præliũ dicuntur, quandiu inibi
ſunt neceſſariæ l. debitor. D. de pignor.
Perpetuo durare, id eſt, 30. annis, vt de actione ciuili di-
citur. Inſti. de Perpe.& temp.· act.
Perpetuum, pro centum annis teſte Bart. in l. ſi vſus fru-
ctus. D.de vſufru.leg.
Perpetuum veſtimentum, quatenus durat, accipitur J. id
veſtimentum. D. de pecul. Quandoque pro decennio ſumitur, vt inl. nam Imperator. D. de legat. In ſum- ma, multiplicem hæc dictio habet intellectum vnde ad materiæ qualitatem reſpiciendum eſt. arg. l. ſi vno. D. locati. n b 1 399z e⸗ Perſcribere, in tabulas hubli referre Modeſtin. D. de Decurio. Sola, ait, albi perſcriptione. 9 Perſcriptum, literis conſignatũ,& monumétis antiquis Ccontinetur Bud. ex Cicerone. 1e 111115 Perſcribere, ſignificare J.placet. C. de ſac. ſan. eocle. quã- doque recipere l. auia· D. de conditionib.& demon- ſtratione-. a Ltal Perſcribere hodie rectè dicimus id, quod ad publicum ſcribitur monumentum. Aliàs perſcribere, eſt totum ſcribere. Cicero Perſcriptores, pro contractibus& inſtrumentis pactorũ. ltem Perſcriptorem, protabel- lione, ſiue cautore, qui formulas concipit, poſiit.
Perſcrutari, diligenter inquirere l. mercatores. C. de cõ-
mu.& mercatteöo. Perſecutio parit actionem, hoc eſt, perſecutio obligatæ rei aduerſus poſſeſſorem eius, facit actionem hypo- thecariam cenſeri in rem: accipiturenim, Parit, ſci- licet, quantum ad cauſſam formalẽ pertinet. nam ma- teria, eſt poſſeſsioobligati pignoris. Pignoris perſe- cutio in rem parit actionem creditori, VIpianus ait.
D. de pig.& hypot.— 1 Perſecutionis verbo extraordinariæ perſecutiones cõti
PE E R 150 nẽétur l.178.§. actionis. D. de verborum ſignification. & vide Alciat. in l. Actio in perſonam. D. deoblig.& action.
Perſequi, petere Inſtit. de actio. in princip.
Perſequi videtur& qui ſatis accepit l. 57. D. de verborum ſignifi.
Perſequendi verbum, in definitione actionis, omnes in vniuerſum apud iudicem poſtulationes complecti- tur, tam ordinarias, quàm extraordinarias: etiam eas, quæ inſtar Actionũ obtinent. Veluti Cautiones, Dam ni infecti, I egatorum, Euictionis,&c. Item interdi- cta,& vniuerſæ officij iudicialis expeditiones conti- nentur ſub appellatione perſequẽdi. Id enim quod pe- timus, vel poſtulamus, vel imploramus, noſtro, aut alieno nomine, rectè dicimur perſequi. VIpianus in l. pecuniæ. S. perſecutionis. Paulus in l. quibus. S.vlti. de verb.ſig. Accurſius in fi.l. cui præcipua. de verbo. ſigni fica.perſequi pro conſequi exponit. quod Alc. nõ pro- bat, quia propriè illud perſequimur, quod nondum ſu mus conſecuti.
Perſona tam hominem, quàm qualitatem hominis& cõ- ditionẽé ſignificat. Hinc Perſonalis actio, quæ in per-
ſonam fit. quà cum eo agimus, qui nobis eſt obligatus
ad dandum vel faciendum I. 24.§.1. D. de oblig.& a- Stio.& perſonale pactum I. 7. S.pactorum. D. de pact. VIpianus haud ineleganter accipit Perſonas in l. un- di. de actio. empt. pro figuris eminentibus in ædifi-
ciis, è quarum roſtris aquæ ſalire ſolent. Perſonæ item appellatione, ciuitas, municipium, caſtrum, collegium, vniuerſitas,& quodlibet corpus con- tinetur.
Perſona eadem, cenſentur pater& filius. C. de impub.& aliis ſubſtitu. l. fina. Sicut perſona teſtatoris& hære- dis. Auth. de iureiur. quod mor. de modo ſui patrimo. præſtit.
Perſonæ atrocior fit iniuria, cùm magiſtratui, cùm pa- renti, patronëve fat. Vlpianus l. Prætor edixit. D. de iniur.& famoſilibel.
Perſonæ coniunctæ, quotum pertingant gradum, Bartol.
docet in l. ſed& hæc. in princip. D. de procura.& ibid. tractat, An nothi, ſpurii q́ nomine veniant coniuncte
perſonæ. 4
Perſonæ neceſſariæ quæ ſint, Gloſſ. in l.1mp. Antoninus.
D. de pact. indicat. ö“
Perſonales conſtitutiones, quæ in certæ perſonæ gra- tiam vel certam cauſſam factæ ſunt l.1. D. de cõſtitu.
rinc.
Perſonalia beneficia, certis perſonis conceſſa I. 13. D. ſol.
matrimo. 1 b 1 Perſonalia munera quæ, vide l. fi. D. de mu.& hon.& vide ſupra Munus. b Perſonalia interdicta, quæ perſonam magis, quàm rem ſequuntur l..§. fi. D. de interdict. Perſonarum feruitutes ſunt vſus,& vſusfructus I. 1. D. de . ſeruit. l. 14.§. 1. D. de alim.& cib. leg. quæ& hominum ſeruitutes adpellantur I. 15. D. eo. ad di ſcrimen earum quæ prædiis debentur,& perſonales ſeruitutes I. 8.§. 1. D. de lib. lega. r; 0. 29 Perſonales in c.i. necleric. vel monach. lib. 6. eſt præro- gatiua in eccleſia omni carens iuriſdictione. Perſuadere eſt pluſquàm impelli l. 1. S. perſuadere. D. de ſer. corrup. Pertinere verbum, latiſsimam habet ſignificationem, ſiue enim res aliqua adme iure dominij, ſiue etiam iu- re poſſeſsionis tantùm ſpectet, pertinere dicitur: idem ſi iure pignoris: ſed& ſi nullo iure pertineat, ſed per- tinere poſsit, idem dicendum eſt. l. 18. D. de verb. ſign. Pertinentia, acceſsiones, velacceſſoria, eandem habent ſignificationem. Complectuntur autem omnia illa, quæ vel ſcripta lege, vel conſuetudine, vel ſpeciali ſta tuto deſignata, receptave in hoc ſunt, vt alicui rei ex- trinſecus

b PER trinſecus accedant. c.i.de cenſibus. c. cùm contingat.
De decimis. Sicut enim fructus ex re ipſa proueniũt: ſic percinértia adiiciuntur rei.
Percinentia in materia teſtium, dicuntur, ſiue declara- tionem reſpiciant, ſiue connexa articulis ſint. Arg. l.. D. de luriſdict. om. iud. Idem, ſi eorũ appendices ſint I. ſi quis heres. de act. hered.& qualitercunque perti- neant, etiamſi leuiter, ſatis eſt c. quoniam. vbi Bal. de teſtibus.vt quia modicè adminiculentur l. ad proba- tionem. vbi Bal. C. de probat.
Is, ad quem ea res Pertinet: Hæc verba in prætoriis edi- ctis,& in ſtipulationibus variã habent interpretatio- nem, qu ãdoque ſic intelliguntur, vt qui in vniuerſt um dominium iurę ciuili vel prætorio ſucceſſerint, con- tineantur J.70. D- de verborum ſignifica. l.1-S. ⸗„D. de ædil. æd. Arrogati& ſucceſſores his verbis continen- tur l. 3. D. de oblig.& actio. ergo& heredes,& bono- rum poſſeſs ores l. I. in variis. S§s. D. quor. lega. Sed & hi qui in rem ſuccedũt l. 7. l. 8. D. de iureiur. His ver- bis& in edicto de procuratoribus,& domini& credi- tores compræhenduntur l.33.§. ait prætor. D. de pro- cur. J.9⸗S-alieno. D. eod. In edicto de ventre inſpiciẽ. quorum intereſt. l.1. D.de ventr. inſpiciẽ. In edicto de bon- auctor. 1ud. poſsid. continetur curator bonis da- tus 1.9.in princ. D.dereb. auct.poſsid.In lege lulia de adultęriis bonæ fidei emptores, fructuarij,& qui pi- gnori acceperunt,& omnes, quorum intereſt. l. 27. D. ad leg. Iul. de adult. In ſatiſdatione arrogationis here- des, ſubſtituti& quibus legata& fideicommiſſa re- liẽta ſunt. 4.
Pertinere rationes qui accipere debeamus, vide l. 4.6. 9- D. de eden.
Pertinere ad teſtamentum codicilli dicuntur, qui ex eo pendent,& eius ius ſequuntur, viréſque ex eo capiunt I. 16.1.18.D de iur. codicgil.
Perueniat anſit directum, vel obliquum vide Barto. l.he- reditas. C.de hered.inſtit.
Perueniſſe, VIpianus ait, propriè illud dieitur, quod eſt remanſurum, deductis omnibus expenſis. Aliquando tamen etiã dicitur, quod remanſurum non eſt l. videa- mus. S.1.D. quod met- cauſ. Perueniſſe verò ad heredẽé, vt accipiendum ſit, declaratur in l.heredem. D. de do- lo.& ſeq. adde l. vtrum autem. D. de petit heredit. Item VlIpianus in l.pemieniſſe. D. de verb. ſig. Perueniſſe ad heredé, inquit, nthil intelligitur, niſi deducto ære alie- no. Ad me autem perueniſſe quid dicatur, Alc. in Cõ-
men. de verb. ſig. expſicat. b
Peruenit, verbum cum effectu accipiendum eſt,& con-
rinet id quod durat l.vtrùm. D. de petit. hered.
Peruenit adme ex hereditate, quod ex hereditate acce- ptum in tabulas teſtator retulit.
Perueniſſe ad nos rectè dicitur, quod per nos ad alium peruenit 1. 171-D.de verb. ſignifi.
Peruerſiiudices, qui vel corruptela, vel ira, vel alio affe-
ctu ab officio deflectunt, apud Imp. Conſtantinum. C. de exactoribus tributo. I.z.vel à peruerſis, vel inuitis iudicibus. Pes, non eſt vltima tantùm pars corporis, vt dicit Gloſ- in rub.de pedan. iud. C. lib.z. ſed dicitur id totũ, quod e ſt à femore ad calcem. Pedis etiam adpellatione continetur menſuræ genus ha bentis quatuor palmos, vncias 12.digitos 16. I. Fron- tino lib. de agro. qualitate. Peſtilens fundus apud Impp. Dioclet.& Maximum, id eſt, vt ipſi exponunt, peſtibiles herbas, vel letiferas ha- bensl. penul. C. de Ædil. action. l. 48. D. de ædil. edic. l. penul. D. de reb. eo. i 4 Petere verbum, quoties agitur de obligatione inducen- da, pro ſimplici interpellatione accipitur. I. ſi decem. de verbo. oblig. l. itẽ S. petitam. de petit. hered. ita quũ ad iudicium particulare refertur, poſt litem denreſhe
P E 1I tam intelligitur. l. amplius. D. rem rat. hab.
Petere in ſeruitutem,& in libertatem dicimus l. 12. D. de iniur. l.0. D. de bo. lib. I. 29.& 30. D. de lib. cauſ. Petere videtur, qui& compenſat l. ampliùs. D. rem rat.
haberi.
Petere pro repetere gloſ.& Bartol. Alioqui eſt verbum latiſsimum l. actio in perſonam. D. de oblig.& actio. Keſtringitur tamen per ſequentia l. ampliùs. D. rem rat.hab.
Petere verbum quando agitur de obligatione inducéda, pro ſimplici interpellatione accipitur l. ſi decem. D. de verborum obligation. quum ad iudicium particu- lare refertur, intelligitur poſt litem conteſtatam d.]. ampliðs.
ali qua videtur eſſe differentia an quis promiſerit nõ Pe- tere, an deſiſtere à lite. l. deſtitiſſe. D. de iudic.
Petere, nanciſci.
Peti, agi, vindicari ad officiũ iudicis referuntur Alciat. lib. 2. vauadot · Cap. 19.
Pet ere, quandoque per iudicem petere ſonat, vt rectè ad- monuit B. Briſſonius lib.3. Senté. Select.& vide l. am- pliùs non peti. D. rem rat. hab.
Petita in rub. C. de petitis(ſic enim ibidem legendum ſuadent veteres) bonorum ſublat. pro petitiòne quod & Albericus indicat,. Sudas madra, ait, Paμα‿αν Atfis g„⁴αα ε vοεοιιο μαα τνμσ ενε.
Petitialex, vide infrà in tractatu legum.
Petitio, pro actione priuata, apud Quintil. lib. 4. ca. 4.& pro impetitione,& aggreſſu gladiatorũ, à Cicer. vſur- patur in Oratore pertecto.
Petitio, intentio actoris, in rem tantùm actionem con- tinens. l.pecuhiæ.§.1. D. de verborum ſignifi. l.actio. de act ˖& oblig. b
Petitio hereditatis, quo iure, quibuùſve competat, decla- rant lurecoſſ.titu.de petit.heredit. Compendioſe, ſed exactè, quæ huc ſpectant, Placentinus pertractat titu.
3-lib,de rei vendicat. Obſeruandum autem, quòd pe-/
titio hereditatis tam in actione, de petitione heredi- tatis, quàm de bon. poſſeſſoria hered. petit. ali quanto laxius, non propriè pro hereditate, ſed pro declaratio- ne hereditarij iuris, quo actor intendit ſuas eſſe res à teſtatore relictas l.licet minimam. D. de pet. heredita. Quod& Bar.animaduerit in l. z. de bon.poſ.
Petitorio iudicio dominiũ rei perpetuum vindicamus, Poſſeſſorio intendimus de poſſeſsione vel adipiſcen- da, vel retinenda, vel recuperanda. gloſ.in l. fina. C. qui legit. perſon. Satius tamen eſt poſſeſſorio, quaàͤm peti- torioagerel-is qui deſtinauit.& ibi Bartol. D. de rei vendicat. De petitorio& poſſeſſorio, plenè tractat
Spec. de petit.& poſſeſ. b
Petitorem Paulus lib. i.titu. 3. Sent. recept. ab actore ſepa rat: ille in rem, hic perſonam agit. 1
Petitoris partes ſuſtineri,& petitoris partibus fungi di-
citur cui probatio incumbit. I. 7.§. fin. D. de lib. cauſ.
Petitorem definit M. Cicero, qui petit.& litem intẽdit.
Philanthropium. z. D. de proxenet. liberalitas, munifi-
centia.
Petulantia, improbius factum, in contumacia vt Accur- ſius cenſuit L. aut facta. s. qualitate. D. de pœnis.
Petram eſſe lius Gallus definiebat„qui locus dextra& ſiniſtra fornicem expleturus aquæ ad libramentum
ſuum fornicis. Quæ ſignificatio rara eſt.
Petronia lex vide Catalogum leg. Antiq. Zaſij.
Phanaticus vide Fanaticus..
Pharmacon. l. qui. de verbo. ſig. verbum medium in bonũ & malum accipitur. 12 fI
Philoſophiæ appellatione ius Ciuile intelligi in quadã conſtitutione principum animaduerti.
Philoſophia vera, eſt iuſtitiam colere boni& æqui noti tiam profiteri l.1. D. de iuſtit& iur. Plato lib. 10. Epi- ſto. ad Ariſtodorum, firmitatem, ſidé,& ſynceritatem.
Inl.
—————
—O—ᷣ—O—ᷣ—O—QZñ—OQOQO˖QO—B—VQO—QC—F—L—L—C—ÿ—x—x—
——y—
——————
—.—

¹ maeemhe
z
-. Jenr 4
4 mdin tractztu legn.
1 ta zꝛn dür
Aori, iatem tunin 1.K.D. de verdoma!
1,quo iute amibünte u.epetit.dercät.(. ſpectant, Nlacentinu Lcat. Obſcrundm tam in actone, de 4
5
9. poſſeſſoru derec ie pro herecitat ſel 1s, quoachor—
qlicet minim0. maduerit in;eed ominiũ rei peppeu de polesioe
m ½ 4 wera 21 rerrhe
VNe ferl pelt 8
K
oe as tamen ck
1 4 ſtinnit. Kd, 4 4
polclone ritorio& P
1 e ollel
G 8 4 cef d.1 u. Pent R 14
8 4 ir. „Cicefont 144 1 drenct-a Defer
PH I
in l. 8. in fin. D. de vaca. mune. ſignificat pecuniæ con- temptum. b Philofophantur verè, qui pecuniis rem publicam iuuant l. ia-ο. S.‧*§. C. de excuſ. tut. Philyra l. ſo. D. de leg. 3. frutex eſt papyro Nilotico non abfſimilis, vt Sudas docet. m⁴ανa, ait, 4& ˙ ltr 4xXo pXoi Bb⁸A ganugs ααοο. Dorrò ductilis erat Philyræ liber, vt Horatius li.:. Carmin. Quid. lib.. Fa- ſtorum& Plinius lib.10. ſignificant. b Philacteria, chartæ, in quibus ſcribuntur incantati ones 26.ꝗ.ſein Principide lib. 60. Sao.titu. 39. cap. 27. in interpretatione S. Baſilij ex cano. 36. Synodi Lao- dicenæ. Het
Phonaſci, formãdæ vocis magiſtri G. Budæo I. athletas.
D. de iis, qui not. infa. b Phormiones, tegetes ex iuncis, aut ſtraminibus contex-
tæ l. 12.§.12. D. de inſtr.& inſtru. leg. Phollis vide Follis.
Phreneſis cerebri paſsio, principales eius actiones læ-
dens, ment émque commouens,& inſanire faciens, à
pallida, ſeu flaua bile proficiſcẽs Grecis ꝓgerlzis, métis delirium, cerebri inflammatio. vide Dioſcoridem lib. 2. cap.155. Galenum lib. z/ad Glaucum. Hinc
Phreneticus ꝓpeviliuds.l.. S. apud Viuianum. D. de ædil.
edict. qui eo morbo laborat.
Phytoniſſa falſo in Decretis pro, Pythoniſſa, ſignificat Diuinatricem-.
Picariæ ſunt picis fodinæ, quales populus Roma. olim in reditu habuit l. 17. in fi. D. de verborum ſignifi. vt in Pand. Flo. bene legitur. vide Ciceronẽ in Bruto, Quæ, ait picarias de P. Cornelio& L. Mummio Cenſoribus emiſſet..
Pictatium l. 5.& penul. C. de erog. milit. anno. libro 12. 1. fi. C. Th. de petit.& vlti. da. Lãprid. in Alex. Et perlege bat, ait, cuncta pictatia Caſsiod. li.:. Var. Si Romani
prædium ſine delegatoris cuiuſquam pictatio occupa
uit&c. Moſchopulus, e E tda, NA‿νε τ⁴ Aenldà meeεαe ᷑ Adſic usas Tirlauiæ Xt‿οοαινεν Pia cauſſa, dum xenotropheio vel miſerabilibus perſo- nis putà viduis, pupillis relinquitur&c. vi de Barto.& alios in I.i. C.de ſac. ſan. eccleſ. Pia cauſſa, domus refectio l. ſi quis proredéptione. s. fin. C. dedont. b Pium legatum ‚quod virginibus relinquitur. arg. l. cum his.S.fi. D.de cond. indeb. Pia cauſſa, dotis cauſſa eſt l. 1.§. ſi mulier. D. de condict. cauſ.da. 1 Picenum cuius meminit Scæuola. D. de leg. 3. Italiæ re- gio, nunc Marchia Anchonitana. pietatem diffinit Cicero de natura deorum lib.j. eſſe iu- Kitiam erga deos, quam religioné dicimus, qua ſub- lata, non poſsit conſtare fides humanique generis ſo- cietas. Kectè quidem, ſi verum Deum per fidem co- gnouiſſet, ſicut nobis reuelatus eſt à Chriſto ſeruato- re noſtro. Auguſtinus: Pietas vera, inquit, eſt verax
Dei cultus, non cultus falſorum tot deorum, quot
dæmoniorum. 5 b Pietas quoque eſt ſubiectorum erga maiores& cogna- tos obferuatio quædam, naturæ conſentanea.Et con- trà, maiorum erga ſubiectos clemét ia ſeu benignitas. Vt inl. penulti. D. de oper. libert. l. imperialis. in prin- cip.&§.1. C. de nupt. Vlpianus in l.& eleganter. S. idẽ Labeo quærit. D. de dol. mal.& inl. ſi hominem. in prin. D. depoſit. Pietatem accipi vult pro miſericor- dia, quam alter exercet erga alterum, qui ſe iuuare nõ parene Nam& Chriſtus auctor naturæ, vult nos eſſe miſericordes. b Pietatis cauſſas ſicut pauci tractant: ita nemo prorſus erxplicat veritate. Sunt enim piæ cauſſæ, quibus iuua- tur prædicatio verbi in Eccleſia: ſcholæ bonarum lite rarum:& ſuſtéẽtatio pauperum. Extra has ſpecies, nul-
PIO 151 læ ſunt pietatis exercendæ rationes, quas improbi no- bis obtruſerunt.
Piger& tardus hoc differunt, quòd piger eſt incipiendo, tardus in perficiendo l. ſi quid venditor. in princip. D. de ædil. edict. 2
Pigmentum, vnguentum, quo vtuntur puellæ advenuſtã-
—
dam faciem. Pigmentarij qui hæc vnguenta conficiunt, aut diuendũt,
14
vide I. 3. S.i. D. ad leg. Cornel. de ſica.
Pignus Latinè, hypotheca Græcè, eſt res, quæ velut ob- ſes ſupponitur obl igationi, pro ſecuritate creditoris, Vnde Martianus inl. res hypothecæ. D. de pignor.& hypothe. Inter pignus autem, inquit,& hypothecam, tamùm nominis ſonus differt. l. ĩ. D. de pigno. S. item Seruiana. Inſtit. de actionibus. Quod tamen generali ſignificatione verum eſt. Propriè autem pignus appel- latum eſt à pugno: quia res, quæ pignori dantur, manu tradũtur. Et inde etiam videtur verum eſſe, quod qui- dam putant, pignus rei mobilis conſtitui. I. plebs. s. pignus. D. de verborum ſignific. Vlpianus in I. ſi rem
alienam. D. de pigno. actio. Propriè, inquit, pignus dicimus, quod ad creditorem tranſit. Hypothecam,
cùm non tranſit, nec poſſeſs io ad creditorem. Decla- rat Iuſtinianus vtrunque in d.§. item Seruiana-Inſtit.
Hde action.
Pignora capere, pignora auferre.
Pignorum varia ſunt genera.
Pignus Prætoriũ eſt, quod auctoritate Magiſtratus con. Neu tur⸗Nam cùm ex quacunque cauſſa iudex iuſſe- rit aliquem ire in poſſeſsionem rei mobilis vel immo bilis, vt cautum illi ſit: tunc incipit eſſe pignus præ- torium ſeu iudiciale: ſed ita demũ, ſi apprehenſa fue- rit poſſeſs io, Conuentionale autẽ pignus quod ex con uentione proficiſcitur etiã ſine traditione poſſeſsio- nis cenſetur. Neque verò mirum eſt, per magiſtratus auctoritatem conſtitui pignus: quoniam non debet ei minus, quàm priuato licere. l. non eſt mirũ. D. de pig. act. l.12. D. pro empt. l. 26. D. de pig. act.
Eſt& aliud Pignoris genus, quod legitimum adpella- tur, quod legibus conſtituitur l. vnica. S.& vt plenius.
C. de rei vxo- ad. Et W
Pignus publicũ quod nõ priuatim, ſed publicè conſtitu- itur, id eſt, non à priuato, ſed publicè occupatur.
Eſt& Pignoris genus, quod in- cauſſam iudicati capitur KRub. C. ſi in cauſ. iudic. ca.& I.9. D. de mino. Itẽ aliud,
quod auctoritate magiſtratus capitur coërcendæ eo- rum contumaciæ cauſſa, qui iudici parere, vel ad eum venire contemnunt, atque recuſant l. ſ. S. ſiquis ex his. D. de lib. agnoſ.
Pignora iniuriæ, vitam& fortunas Cicero in Philipp. vocat, obnoxias iniuriæ. Valla cũ filios ſignificat, nõ pignera, ſed pignora dici vult: eo quòd ſint pignora coniugij, aut charitatis inter maritum& vxorem, ta- metſi Pontanus lib. 1. de aſpirat. indicat teſtimonio antiquiſsimi epigrammatis, apud vetuſti ſsi mos Lati nos Pignus, emiſiſſe genitiuum pigneris, per E, nõ pi- gnoris per O. Et hoc verbum Supleo, vnde dicta eſt su
pellex, habere vnum P.
Pignoribus captis coërcentur tutores, curatoréſque nõ
cauentes. s. pen. Inſtitut. de ſatiſda. tut. qui miſſos in poſſeſsionem damni infecti cauſſa non admittunt l. 4.§. I. D. de damn. infec. Quique in ius venire contem
nunt. l. j. S. poſt edictum. D. de vent. inſpic.
Pignoris capio, Gallis ſaiſie de biens. l. 10. ad leg. lul. pecul. & apud Front inũ lib. 2. de aquæ duct. o NMINE HIS PIGNORIS CAPIO, MVILTAEO. DICTIO EsrTo.& Pignorum capio l. 7. C. The. de exactio. l. fi. C. The. de diſn higno)
Pignoratitia actio in perſonam, eſt quæ debitori ad repe tendum pignus debito ſoluto datur. S.vlti. Inſtit. qui- bus mod. toll. obliga.& toto titul. D. depign. actio.
Appel

— 8 ͤͤͤͤſſ 16— 8—— —— 5——— 4 3.—
——— —
P I G Appellatur à Papiniano, iudicium quod de pignore daro proponitur, vel redditur l.. D. de pigno.l.z4. D. de nego. geſt.
Pigneratiam interdum Mpotbecan vocant luriſcoſ.l. 3.§. eſt autem. D. de exhib.
Pigneratitia exceptio l. ⁶. S. idem lulianus. D. commu.
diuid.
Pigneratitius fundus, pignori oppoſitus l.26. D. de ſolu.
Pigneratitius creditor, cui pignus datum eſt 1. 2. D. de damn. infect.
Pilæ l.;o. 5. fin. D. de acqui. rer. domi. grandiora ſaxa acer uatim cõgeſta ad contignationem aliquam ſuſti nẽ- dam. Plinius lib. 6. Epiſt. Saxis‚ ait, deinde pilæ adii- ciuntur. Dionyſ. Halycar. lib.³. Horatiã pilam„ααap aaxiæ interpretatur-
Pileati ſerui, qui vænum ibant. vide A.Gellium libro 7. cap.4·
Pilus, nomen generale eſt, in animaliumque fructu exi- ſtit. S. in pecorum. Inſtitut. de rer. diuif.'ili non facio. Eſt Latinis familiaris hæc hyperbole. Nonfacio pili. Nepilo quidem melior. cùm minimum quiddam mo- menti ſignificant.
Pinacotheca, tablinum. In pinacothecis tabulæpictæ, argentum cælatum, ſtragula veſtis, ſigna,& ornamen- ta reponebantur. b
Pinguius, plenius, latius, craſsius 1. 4.§. 1. D. de excep. rei indi. Græcis waxweεες εεp. 1 7.S cire. D. de pecul. r scſhanus D Fdin kat kab.
Piperis genera duo recenſet I. f. S. ſpecies. D. de publica. longum,& album. vide Theophraſt. lib. 9. de plantar. hiſto. ca. 22. Dioſcorid-lib. 2. Galenus lib. 7. ſimplic. medica. Plin. lib. 1 2· ça. q.
Piſcina inl. 1. in princip. D. de fonte. ab initio lacus& ſtagnum dicta eſt, àpiſcibus coërcendis in ea, etiamſi nihil piſcium ibi ſit. Et quoniam Komani in piſcinis natare ſolebant, factum eſt, quòd omnis aqua ad na- tandi delicias collecta, ſiue frigida, ſine calida, piſci na diceretur-. Cicero, Latiorem, inquit, piſcinam vo- luiſſem, vbi iactata brachia non offenderentur. Tales piſcinas Aquiſgranũhabet calidas.
niꝓεοι Gubernatores I. 3.C. de naufrag vt ibĩ l. Cuiacius indicat.
Pityocampæl. 3. 5alio. D. ad leg. Cornel. de ſicar. pino- rum erucas,& in picea naſcentes erucas Plinius in- terpretatur libr. 23. capi. 2.& lib. 29. capi. 4. quæ& in- ter venenata ab eodẽ ponuntur, vt& à Dioſcoride qui de earum noxia tractat lib. 2.& lib. G.
placuiſse ſenatui olim dicebantur, quæ ſenatus cenſue- rat l. 21.§. item placere. D. de pet.hered. Placere& in libris noſtris dicuntur, quæ prudentum auctoritate recepta, inducta, conſtitutàve ſunt l. 4. D. de pact. l.4.
D. de iur. condicill.
placere principi dicuntur, quæ princeps conſtituit l.i. D. de conſtit. princip. vnde Placita principum 1.1.§. ait Prætor. D. de poſtul.
placere etiam ea dicuntur, quæ inter aliquos conuenère
1.;3. C. de tranſact. Ipſäque ideo conuentio Placitum vocatur.Sic Placitũ permutationis l. 3.& 4. D. derer.
permut. b
placitum diuiſionis l. 40. D. de pact.
Plaga agri. l. 9. S. agri · D. de lega..l. 12. D. de ann. leg.
Plagæ, grande linteum. Hinc
Plagulæ quæ inter muliebxes veſtes recenſentur l. 23. D. 55 auro& arg. lega.
Plaga, priore producta, percuſsio. Plagarum aliæ ſunt
apertæ, vt vulnera recentia. Quædam veteres, vt vlce- ra putrida, ſani éque purulenta fluentia- Alie verò ſunt clauſæ, quæ& cæcæ dicuntur. Quarum etiam quæ- dam ſunt notæ tantùm, collectæ ex verbere ſangui- nis,& citra tumorem etiam: quæ Liuores dicuntur. Quædam verò cum tumore, vt tumentia vlcera,& tu-
P I. A
mores, qui ex verbere collecto in vnum ſanguine fiunt: quamuis& citra verbera in corpore tumores naſcantur.
Plagiarij, qui aliena mancipia, ſeu liberos ſupprimunt. Crimen plagiũ dicitur. Vulgò credunt dictos àplaga, id eſt, dolore, quo ille afficitur, qui ſurreptus eſt. Sed huic ſentẽtiæ plurima aduerſantur,& in primis ratio ſyllabæ, quæ in plaga ꝓducitur, in plagio vel Plagia- rio corripitur. Iſidorus li. 10. Etymol. quod verius eſt, ſcripſit, ans&aris, id eſt, ab obliquo dici: quia ob- liquis quibuſdam artibus& dolis in ſeruitutem tra- hebant. Vnde& Græci eaciws quandoque ſimplici- ter pro doloſe, accipiunt. Quod propius ad Iuriſcoſ. ſententiã accedit: Plagiarius, inquit, proprisè eſt, qui liberũ hominẽ in ſeruitutẽ trahit: quique hominem emit, quẽ ſcit eſſe liberũ,& qui liberũ eſſe ſciẽs védit, aut eo vtitur quaſi ſeruo:non tantùm qui ſurripit ſer- uos alienos. De quotitu. eit apud luriſcoſ. ad ſeg. Fab. de plagiariis. Plagium verò ipſa pœna, quæ eiuſmodi plagiario infligitur.
Plagiatorem appellat Tertullianus lib. r. aduerſus Mar- cionem. Auctor etymologici à ⁵ρφσάνοσιιν ε ³ϑειαέ̈ερν ο τνε kXAubs anacp as sAap, aN 2 d 789 MAS2 An e- xοέε ænoaνp.
Plagij crimen committit qui ſciens hominem liberum vendit. l.z2. C.vbi de cri. agi opor.& qui ſeruos alienos ſupprimit l. penul. D. ad le. Fab. de plag. Sic. dictum au- ctore Suda quod fiat ʒoacios, id eſt, Aoios.
Plana,& cliuoſa via opponunturl. 2. 5§. deteriorem. D. ne quid in loc.public.vnde de Plano opus facere,& in machina operari contrariè relata inueniuntur l. 5. 6. planec. D. commod. Itaque
de plano cognoſcere, interloqui, diſcutere(quo genere
loquendi vtuntur Iuriſconſ.l.i. de conſtitution. princ.
1.9.S. de plano. de offic. procos. l.. D. de accuſ. l. 11.§.
ſexaginta de adult.)ſignificat ex plano,& æquo loco
esuoboere la eſt, vt ſæpe Cicero, non protribunali,
ſed in via, in tranſitu, cum vel lauandi, aut geſtandi aut ludorũ gratia magiſtratus prodierit l.7. D. de ma- nu. vindict.
Planaria cognitio, quæ de plano ſuſcipitur citra tribu- nalis aſcenſum. I. 4. C. de dilat. vbi vitioſè plenaria legitur. Et
Planari] conflictus apud Marcellinum lib. 19. qui ex pla no folo fiunt non ex moribus. Hinc in I. rr.§. 1. D. de inſtito. vnde de plano rectè legi poſſunt: quæ verba his notis ſignificantur v. p. p. R. L. P. Valerio Probo Pla- nus locus opponitur edito. 3
Plancianum Senatuſconſ. delibe. agnoſcendis I. 1.§. ele- ganter. l.z. S. qui Plancianum. D. de lib. aguoſ. eſt& Plautianum ½ C. Detractionem quartæ denegans ei, qui non capienti hereditatem reſtituere rogatus eſt l. 59.D. ad leg. Falcid..
Planta de arboribus dicitur ea, quæ transferendi gra- tia, vel de arboribus rupta vt ait Seruius, vel ex ſemi- nibus orta,& de herbis quoque dicitur.. ſi Titius. In- ſtit.de rerum diui ſ. r.
Plantarium, plantarum locus Seruio,& ipſa planta in terra nata, quæ cum radicibus transfertur.
Platea, via latior, feréque militaris, prætoria, conſula- riſque dicitur. Vide Barto. in l. qui ſellam. D. de ſeru. ruſt. præd.& eius appellatione veniet ſella ibi exi- ſtens, vide Barto. ibid. Platea etiam dicitur inſtar ædi- ficium plateæ vicinum deſtructum I. fi. D. loca.
Plauſtra, Valerius Probus ſic ait ab imperitis dici, plo- ſtra eſſe dicendum, tametſivſus plauſtra obtinuit. Sue tonius narrat, admonitum Veſpaſianum à Floro, vt diceret plauſtra, non ploſtra, Imperatorémque poſtri die Flaurum illum ſalutaſſe, non Florum. Vlpianus ſi
ex Ploſtro lapis ceciderit,& quid ruperit, vel frege- rit, Aquilia ploſtrarium teneri placet. l. ſiſeruus fer- uum

1en dra dc Jdr 7
And ohi 2 Midus 1'
(Gracj d acch
1 Piun.( 4 1 lit. Dae 1 8 1 1 dn ariana 1
1 —
Ku
5 A leracenor
amittit qui ſcienn n A
4 criagi Dper; 3. ul. D. adlle.aben 2 4 At vuuriat,idc. 4
19 1 145 1 uopponunturl.aſ ar
ac. rnde de PLno. n contruri nlm a 0d. laque
ere, interlocui, üig rI 1
le offic. procos. 14⁴ tult.)lgnifcztery e , ſxpe Cic nltu, cumrelhu umagiſtratus rod t
3
.
apud Marcelliann
grur edito. 1 32 ʃ ſcooſ-deli Punciunum-D Dernnionen 1 rekl m. hereditatem 4
al.„Hemig 8 arum 4.
„ 1 1 uriſconſla.dech l
V 1 dea o
P L E
uum S. ſi ex ploſtro. D. ad legem Aquil. Cuiuſmodi au-
tem munera plauſtrorum nomine veniant, not. in l.
neminem. C. de ſacroſanct. Eccleſ. Traditum item eſt,
licere magiſtratui retinere plauſtra,& equos priuato-
rum, pro deuehendo cõmeatu ad exercitum: itémque
licere iudici, capere à viatore aſinum, ſuper quem de- ridendum aliquem reum traducat.
Plebani in c. i. ne cleric. vel monach. lib. 6. quale ius ha- beant, docet Innocent. in c. dilectus. de capell. mo- nach.habent perſonatum in eccleſia.
Plebeius,& Decurio quandoque in libris noſtris oppo- nuntur l.3. D. de teſtibus 1.9. S. penult. l. r0. S. fina. D. de pœnis.
Plebeij magiſtratus, dicti Tribuni ſecundum Pompo- nium in I.z. D. de orig. iur. Plebeij quidem, quòd ple- bem in libertate ſua defenderent aduerſus potentio- rum iniuriam: quorum ædes die noctũque patebant, dicti Tribuni. Non eſt enim nouum, quòd vnius voca- buli multæ ſint rationes, à diuerſis cauſis ductæ.
Plebis ſcita Pomponius adpellata ait iura, quæ ſibi popu lus ſineauctoritate patrum conſtituebat l. 2.§. deinde cum eſſet. D. de orig.iur. Iuſtinianus verò plebis ſcitũ definit, quod plebs, plebeio magiſtratu rogante, ve- luti Tribuno conſtituebat. S.plebis ſcitum. Inſtit. de iu.nat. Feſtus lib. 12.& 17. Sci ſcere ait eſſe ſententiam
dicere, ſuffragium ferre. Eõqueſcita plebis dici, quæ
plebs ſuo ſufragio ſine patribus iuſsit, plebeio magi- ſtaxu rogante.
Plebs, ceteri ciues ſine Senatoribus I. 237. D. de verbo- rum ſignifi..
Plebem à populo eò differre Atteius Capito apud A. Gel
lium li. 10. c. 20. ait, quòd in populo omnis pars ciuita tis, omnéſque eius ordines contineantur. Plebs verd dicitur ea, in qua gentes ciuium patritiæ non inſunt.
Plena legis actio quid ſit, vide I. 1. C. de adoptio.
Plena pubertas. 18. annorum.§. debet ita que. Inſtitut. de adopt io. 9
plena auctoritas I. r. C.de colonis Palæſtin. lib. xr.
Plena libertas. ca. veniens. de verbo. ſignifi.
Plena proprietas, hoc eſt, qua vſusfructus continetur, in 1. ſi ita Aipulatus.D.de verb.oblig.& ibidem, Fundum pleno iure promittere, hoc eſt, nô detracto vſufructu, & pleno iure ſtipulatoris fundum efficere. Sic plena poſſeſsio, ab vſufructu finito accipitur. S. fin. Inſtitu- tio.de Vſufruetꝗ. Ln b
Pplena proprietas nudæ aduerſatur, eõque nomine ſolida demonſtratur J. 43.§. I. D. de vſufru. b
plena negotiorum geſtorum actio in l.37. D. de neg. geſt. quæ in ſolidum, non quatenus facere maritus poſsit, datur.
Plenum compromiſſum appellatur quod de rebus cõtro- uerſiisve omnibus compoſitum eſt, autor VIpianus l.
quid tamen. de recept. Idem in fi.lL.ita demum. codem
titu. Hoc autem, inquit, compromiſſum plenum eſt,
quod etiam doli habet mentionem. 111.
Pleno iure, vel in plenum noſtrum fieri, cuius plena pro-
prietas ad nos tranſit l.1 26. D. de verb. oblig. Sic ple- num ius l. 17.§. fi. D. de verb. ſignifi-& Pleno iure domi nium l. 11. C. de actio. empti. Plenum alicui adiunctum quid ſigniſicet, explicat Bart. 1.1.Cide facr. ſfan. eccleſ. Plenum ius patroni I. 29. D. de bonis libert. Plena cuſtodia, quæ& dili gentiam exigit l. 2. D. de peri- cul.& comm. rei vend. 1Pet Pplena defenſio accipitur, ſi& iudicium non detrectetur, KX iudicatum ſolui ſatiſdetur I. 21. 8. final. D. ex quibus cauſſa maio. Enn Plenum legatum ſeruitutis quod non perſonæ, ſed rei da tum, vt ſic adheredes trãſmittatur l. 6. D. de ſeruit. leg. Plena Falcidia, id eſt, integra I. 16. D. ad leg. Falc. Vt Plena ſumma, id eſt, ſolida,& integra l. 11. s. qui quin-
*
P I. V 1 52 que. D. de legat.1.
Plenam fidem teſtatori exhibere, eſt ei, cui voluit ſoli- dum& minimè delibatum fideicommiſſum præſtare 1.20. in fi. D. de dona. l. 9. D. quæ in fraud. cred. 1.5.§. ſi quis rogatus. O. de dona. int. virum& vxo. Hoc luſti- nianus Nouel. Cõſti. 1. di cit aa*αεᷣα OAdANa eobda, ¹, 2AuPA T,„εναιινόααſebεᷣνν:νεοa
lenus Vterus qui& grauis, vacuo opponitur l. 83. D. de acqui: her. l. I. D. de iur. codicil. lenè l.). D. de aliment.& cibar. leg. omnino& in totum. Quo ſenſu. in Plenum dicunt Papinianus l. pen. D. de ſuis,& legit.& Neratius l. 3. D. de cond. indeb. Plenius, latius, largius, pinguius l.. S.hęc actio. D. ſi quis teſta. lib. l.2.§. perueniſſe. D. de here.vend. Plenius,& exiguius opponuntur l. pen. D. de vaca. mun. Plenum, cui nihil deeſt.— 23 Plenum, vbi nulla eſt exceptio. c.re vera.de cõſec.diſtin.
2-C. ieiunium. 76. diſtin. Plerique, plures interdum, id eſt nonnulli. Pleri que omnes, ſiue pleræque Donato in Terentium. Plerunque, ferè ſemper. vide Bartolum I. 1. D. de tutel.& ration. diſtrah.
Plerunque pro interdum l.⁊ ſ. in fi. cùm leg. ſequen. D. de
pact. l. 23.§. ſi iuſtum. D. de furt. ne pugnet cum 1. 21.§. 1. D.de acq. poſ.&. l. pen. D. pro derelict.
Plerunque an faciat regulã, vide Barto. l. 1. D. de tutel.& ration. diſtrah. 4
Plumbarij, artifices qui ex plumbo quid faciũt I. fin. D. de iur. immu. Vitru. lib. 8. c. 7. Exéplar autem, ait, ab ar- tificibus plumbariis poſsumus accipere.&c.
Plumbatarum verbera in I. z. de exacto. tribut. lib. 10.1I. 3. C. The. de exact. quo verbo vſus eſt Ambroſius in paſ- ſione Geruaſij,& Protaſij. Iuſs it eum tandem plumba- tis contundi. Appellantur& Plumbi verbera. l. 7. C. The. de exact. Ambroſ. Epiſt.ſ. Si compertum, ait, fue- rit aliquos Chriſtianorũ aut gladio, aut fuſtibus, aut plumbis necatos.
Plumbata etiam iaculi genus in modum ſagittæ pennis inſtructum, cuius genera duo facit auctor libelli de rebus bellicis, qui Notitiæ imperij Romani ſubiun- gitur.& de his vide Vitruuium lib. 1. capitu. 27.& lib. 2 ·Cap. Iʒ.
Plumbatura eſt cõglutinatio quarumuis mat eriarũ, quæ plumbo ſolo fit I. 23. s. 4. D. de rei vindic. Plumbum quod protegulis poneretur ædificij eſſe ait La beo. ſed id quod hypethri tegẽdi cauſſa poneretur con trà eſſe I. 24 2.§. plumbum. D. de verbor. ſig. vbi Alciat.
Bud.& ali).
Plura legata ſunt, quoties nominatim plures in legato exprimuntur, auctor Paulus I. 2. de leg. 2². 8
Pluralis locutio, duorum numero contenta eſt. VIpianus de teſt. l.vbi numerus. n
Pluralem locutionem de vno accipi cõſtat I. non eſt ſine liberis. D. de verborum ſignification. Ali quando de tribus, idque fauore voluntatis vltimæ l. 1. D. de. opt. legaäarr.
Pluralis locutio, quandoque reſoluitur in ſin gularita- tes l. falſa. D. de cõditionib.& demonſtrario.& quã- do verificari poſsit in ſingulari, vide Felinum. in cap.
omnes leges. i. diſtinct.
Plures, de tribus dici poſſe, Gloſ. docet, vt aiunt, ſingula ris, in§.& quod ſæpe. in Authen. de trient.& ſem. de
qua Barto. in l. ſeruo. D. de opt. leg.
Pluri minus continetur I. nec in ea.§. ius occidendi. D.
de adult. vide Dinum ca. plus. de reg. iur. im. Plus quot modis dicatur, declarat Bartol. I. ſi creditori. D. de leg. Pluribus creditoribus teneri videtur, ſi vni aliorum no- mine caucatur. l. ergo. s. creditoribus. D. de deicom- miſilibert. A
Ppluriſve

P O D
pluriſve, hæc adiectio, quæ ſolet numero certo adiici ad modicam ſummam refertur, auctor Paulus 1.19 2. D. de verbo. frꝑni. Quod& dicendum eſt, cum quis plus mi- nus dicit l. Publia. in fin. Depoſiti. Clauſulã eam dua- bus notis, P. M. antiqui ſcribere ſolebant. Saius ait: Hæc enuntiatio, quæ fuit pluris triginta auorum ſimul& quantitatis,& æſtimationis eſt ſignificatiua. Quoties ita loquimur, quod in cẽſum detulit— luris eſt aureorum triginta: id ſignificare poteſt, non ſolum quantitatem triginta aureorum in cenſum re- latam, ſed etiam tantum rerum, ſeu corporum detu- liſſe, quantum æſtimatio triginta aureorum efficere oteſt- pil& nusou mutant ſpeciẽ.j. fi.de fund. inſtru.leg. Neque enim minus eſt ſcapha nauis, quàm oneraria tametſi minor: neque oneraria magis, tametſi maior. Siclocuples non eſt magis ingenuus, quàm pauper. l. humilem. C. de inceſt.& inutil: nup. plus minus, ſine coniunctione pro circiter. 1. Publia. S. fi. D.depoſiti.
Plus petere dicimus loco, ſumma, tempore, qualitate-
Loco ſialibi: ſumma, ſi plus, quã dedimus, petamus: tempore, ſi ante tempus: qualitate, ſi eiuſdem ſpeciei rem meliorem poſtulamus„Paulo lib. 1. Senten.tit. 10. Hos eoſdem modos recenſet Iuſtinianus.§. plus. In- ſtit. de actio. Olim plus petens cauſſa cadebat Paulo vbi ſupraà, id eſt, rem amittebat ex lege XI I. Tab. Tu. (quod ad ius nouiſsimum adtinet) vide l. vnic. C. de plus pet.. Pluuia aqua vide ſuprà. Aqua(. 4 Plutei, quæ tabulæ adfixa,& parietibus adiuncta leun- tur l. 41.§.7. D. de legi. l.17 S. 2·D. de actio. empt. Feſt. lib. 146. plinthides, funt Laterculi, Hygeno. lib. 2. de Limitibus conſtit. Poculentum, quidquid potari poteſt. Quidam exiſti- mant potulentum ſcribi debere. Hoc iudicibus licet recipere, vt& eſculentũ lplebi ſcito. D. de offic. præſ- Poculum,& pro vaſe in quo bibitur, vt in 1. Seiæ. D: de aur.& arg. lega-& id quod potatur accipitur, vt in l. ſi quis aliquid.S. qui abortionis. D. de pœnis. quemad- modum amatoriũ poculum dicimus, quod ad amoris inſaniam impellit. 1 Podagra in!.à munerib. C. de Decuri on ibus lib. 10. mor- bus eſt articularis pedes præcipuè infeſtans, aliis cũ ardore, aliis cum algore. ⸗ra vſum pedum impe- dit. Ouid.3. de Ponto: b Soluere nodoſaun neſcit medicina podagram · &vide Plinium lib. 26.ca. 10.— podia apud luriſconſultos in l. quæſitum. S. canales. D. de fund. inſtr. Podium autem locus extra ædi ficiũ por- rectus, vnde ſpectamus ſi quid foris fiat: ſed præci- puus locus erat in theatro cui inhærebat Imperator, vel Senatores ludos ſpectantes. Lege Vitruuium in ſ. c.*. Catanæum in z. Cõmen in Plinian. epiſt. At podia fœminini generis funis eſt, quo tenditur velum: Ser- uius Comment./. paulò ante finem. Pœna, ſupplicium: à pendendo, quo quis ob delictũ affi- citur. Vlpian. l. ſi quis. de pœn. œnæ ſunt, quæ vitam adimant, aut ſeruitutem adiungant, aut ciuitaté au- ferant, aut exilium, aut carcerem corporis cõtineant. Pœna, ait VIpian. eſt noxiæ vindicta. l. 131.& 244.D. de verb. ſig. a Pœna adpellatur, quicquidextra rei perſecutionem eſt. 22 in fi. D. de tut.& rat. diſtrah. l. 12.§.1. U. ſi quis omiſ. cauſ. teſta. l..S. fina. D. de publicia l. 2 5.S: 1. D. quæ in fraud. credit. 4 pœnam quandoque proeo, quod intereſt l. fin. D. de eo, quod cert. loc. poni quidam aiunt. 1 Pœna à puniendo, vel à ponendo, aut quõd peccatum ſe- quitur, Varroni-
P OE N
Pœnæ cauſſa legari dicitur, vt Vlpianus in Inſtit. tit. de lega.& Iuſtinia. eod. S. qœnæ quoque. definiunt, quod heredis coërcendi cauſſa relinquitur, quò magis ali- quid faciat, aut non faciat.
Pœnam à conditione ſeparat volũtas teſtatoris l. fi. D. de iis, quæ pœn. nom. 8
Pœnales actiones opponuntur rei perſecutoriis 1..§. fi. D. de alien. mu. iud. cauſ.fact.
Pœna& multa differunt. I. Pœna generale nomen eſt,& omnium delictorum coërcitio: multa ſpecialis pec- cati,& plerunque illius, cuius pœna ſpecialiter in iu- re non eſt expreſſa. 11. Pœna non tantùm pecuniaria, verùm capitis& æſtimationis irrogari ſolet: multa ve rò pecuniaria eſt animaduerſio. 11 1. Pœna non irro- gatur niſi quæ quacunque Lege vel quo alio iure ſpe- cialiter alicui delicto impoſita eſt:multa autem exar- bitrio eius venit, qui multam dicit. 1 1 1 1. Pœnã vnuſ⸗=
quiſque iudex irrogare poteſt, cui huius criminis ſiue
delicti executio ordinaria vel delegata poteſtate com petit: multã is dicere poteſt, cui adiudicatio, hoc eſt, ordinaria iuriſdictio competit, quales ſunt magiſtra- tus& præſides prouinciarum. VIpianus inl. aliud eſt. §.1. D. de verbo. ſignifica. v. De pœna non eſt prouoca- tio. Simulat que enim vicus quis eſt eius maleficij, cu ius pœna Aatnda hatim ea debetur. At multæ pro- uocatio eſt, nec antè debetur, quàm aut non eſt prouo catum, aut prouocator victus eſt: nec aliter quàm ſi is dixerit, cui dicere licet. Labeo in l. ſi qua. D. eod. titu-
Pœnæ ob corruptam ex Adæ lapſu hominis naturam in- troductæ ſunt, quibus mali coëceãtur, ne peccent ſeu delinquant faciliter. Qui enim iuſtè agere propter na turalem legẽ ſummãmq; bonitatem nõ expetit, quiq;
ue obtemperare non vult rationi, in qua ſunt hone- Kasie formulæ, quas intelligit quidem dictante con- ſcientia, ſed contemnit: is rogo quid ſpectabit, quid timebit, ſi pœnas adimamus? Certè nihil: ſed irruet in omnia flagitia. Nam quid faciet, ait Cicero, is homo in tenebris, qui nihil timet, niſiteſtem vel iudicem? Quid in deſerto loco nactus, quem multo auro ſpo- liare poſsit imbecillem at que ſolum? A lioqui vir bo- nus, qui iuri naturali obtemperat,& voluntatẽ ſuam illi conformem facit, eämque ſequitur, vnde& iuſti- tia virtus dicta: is omnibus pœnis exẽptus eſt, nec ti- met, ſed amat Magiſtratum, velut honeſtatis conſer- uatorem, Romanor. 13. Ideque nullas bonorum vti- litates, æquitati naturæ præfert: nem inem ſciens læ- dit,& verè iuſtus eſt, quatenus ad politicam vitam at- tinet. KRectéque Socrates execrare eum ſolebat, qui primus vtilitarem à natura ſeiunxiſſet.Id enim quere- batur caput eſſe exitiorum omnium, vt Cicerorefert. Hinc intelligis pœnas, defenſiones legitimas, ex na- tura eſſe, ſicut& Magiſtratus.
Pœna capitalis diuiditur in ſummum ſupplicium, pœ- næ metalli cotrcitionem,& in inſulam deportationẽé. I. capitalium. de pœnis. Cæterùm inter varias pœnarũ ſpecies, nulla ad naturam propius accedit pœna ta- lionis, vt Ariſtoteles quoque probat. Extat valde ele- gans locus. D. quod qui ſque iur.in al. ſtat.
Pœnarum conuentionalium duplex genus: Vnum, quod damni, vel lucri ceſſantis æſtimationé præſtat. Aliud, quod pro contemptu, contumaciaâve infligitur: atque hæ propriè pœnæ vocantur, illæ non æquè.
Pœna exacta, inter fructus numeratur: quod de futuris pœnis nũſquã relatum eſt. fac. l. cõuenire. de pact. dot. &l. ſi vnus. S. illud. de pact: cum ſimil. Proinde rectè im probatur, quòd quidam pœnas futuras in venditioni- bus tanquam fructus vendunt. 8
Pgœna item, bro Vſura, in l.lecta eſt. D. ſi cert. pet. Lata enim ſignificatione pœna vſuram comprehendit. l. qui ſine. D. Neg. geſt. Propriè autem vſura quantitatibus accedit: pœna verò factis adiicitur.
Pœna

ar- m dich.
G Ainaria re. del 1 erPateſt ciad ni mperit,g 1 euinciamm vh gnisca.x. epen eem neuqgud i ata ſtatim ez da n ante Lederur, gamn 1 ocutoc nictuschn
welicet.ladeon an.
am ex Adr lap 2 4
quidas mali cxcci ulner. ea ammämq docituct er— nticri uunintellizieſ s datemnit: is mgpe
7— Num uidfaciet laihil timct, uiit oloco nachus, qch 1 becillematque lolt d rurali obtempem 3 facit, eimqpeleg is omnibus pœu 5* lagiſtratum, febu 2c nor.13. ldedquen 4 1 naturx praten- eſt, quatenss3d 84 „Hocrates execuf ciant
em A natufa feus extiofum omnll craas, defcnboe. 4 Magiftratus-
PO I. Pœnales actiones ſunt, quibus duntaxat exigitur, vt ad- uerſarius puniatur: quæ& Odioſæ, quia reo conuento damnum adferunt, dicuntur: vnde& per interpreta- tionem molliendæ ſunt potius, quàm exaſperandæ. l. . interpretatione. D. de pœnis.
peœnitentia ſuprema quæ ſit, vide. D. de donat. inter vir.
& vxo. l. cùm hic ſtatus. S.pœnitentiam. Pœnitentia apud Pontificios quid ſit, diſces ex ti. de pœ- nit.& remiſs.& de pœnit. diſt. 1. 2.3. Poëtæ nulla immunitatis prærogatiua iuuantur. l. Poëtę. C. de profeſſ. lib.x. 3 1 2 C.4. Polia, exldæ pro grege equorum. VIp. in fi.l. diles aiũt. de ædil. edict. Nam& ſipolia venierit, dicemus vnum equum qui vitioſus eſt, non omnem poliam redhiberi oportere: equinariam Varro adpellat..3 Polio qui arma polit.l. quibuſdam. D. de iure immu. Poliptici rationes ſiue ænogtoνμεεναανα publica 1. 2. C.Th. de diſcuſſo. l. 3. C. Th. de indulg. debitorum. Caſs iodo rus li.. Variarum. Vt omnibus ait, à te ſolicita, at que æquabili indagatione compertis poliptici iubeantur adſcribi. 42 polire veſtimenta fullonici artificij eſt I. 9. S. pe. l. 3. S. ſi fullo. D. locat. Theophil. Inſtitu. de obligat. quę ex de- lict. w*tvep vertit: vide Plinium lib. 8. c. 48.& lib.i 9. capit. 1. 8 8 politiæ tres ſunt ſpecies: Monarchia, KRegnum, ſeu prin- cipatus vnius, ad communem vtilitatem reſpiciens. Cum verò degenerat in priuatum commodum, dici- tur Tyrannis. Siquidem Tyrãnus Arege factis diſtat, nõ nômine.Ariſtocratia, paucorum optimatium, ſeu Magiſtratuũ adminiſtratio: quæ ſimulatque propriis inſiſtit commodis, Oligarchia vocatur. Timocratia, cùm imperium eſt penes populum: cuius corrupta au- ctoritas Democratia nuncupatur. Omnia hæc impe- ria Romani ſunt experti: nos hodie Monarchia v- timur. e Politiæ emendandæ formam, cùm ex ſcriptis legibus ‚tũ ex probatis maiorum exemplis oportet mutuari: qua- lia in 1.2. D. de orig. iuris Pomponius exhibet: elegã- ter, ac compendiofo quodam artificio deſcribens to-
. 2 0. 0 X tum imperij ſtatum ‚eiufque mutationes: Primùm, quæ infantia Romanæ Rei pub. fuerit: deinde qui au-
Etus: quibus legum ſtudiis conſtiterit: quo item iuris neglectu labefactata ſit. His enim exemplis inſtructos eſſe oportet eos, qui rerum publicarum ad emendan- dam politiæ formam functionem ſuſcipiunt.
politiæ melioris certiſsima ſpes erit, ſiprimùm omniũ juris traditio vindicata fuerit à deſultoriis commen-
tatorum opinionibus. Nam tunc conſtantia mox* iu- diciorum,& proinde beata(quoad per humanã fragi litatem licet) rerum omnium tranquillitas, auctore Chriſto, ſequetur. att,
Politia eſt legiti ma ordinatio Reipublicæ. ſecundum quam alij præſunt, alij parent. Quæ ab Ariſtotele de- finitur principatus& rerum conſuetudo, ſecundum
quam viuere vnumquenque& conuerſari decet.
politores etiam in agris ad exemplum veſtiariorum di- cuntur l. ĩ2.§venit. D. pro ſocio. vide Anto.Auguſtin. lib. 3. Emendat. cap. 9. 1
Pollicitatio eſt ſolius offerentis promiſsio I. z. D. de pollicitationibus. plerunque etiam, qua quis Rei- pub. vel ciuitati opus aliquod publicum ludòſve pro- mittit l.. D. ad leg. Falc. l. z.S. debitores. D. de mune.& hono. Pli. lib. 10. Epiſt. Huic theatro ex priuatorum pol licitationibus multa debentur. 1
pollinctores ſunt, vt Nonius ait, qui mortuos curant J.. §.idem ait. D.de inſtitor. inuenitur& hoc verbum a-
pud Tertul.in lib· aduerſus Gnoſticos& lul. Firmi. in
jlib. Matheſ. MeihIi 1 Pollis, flos farinæ. l. maximarum. C. de excuſ-arti.
Poſypoſus, qui polypo morbo laborat l. qui clauũ. D. de
P O N 153 ædil. edict. Polypus autem eſt tumor præter naturam. INok vοννμμ lura nomina habentes vt KRomani. Pomerium tam extra, quam intra muros eſt, dictũ quaſi poſt mænium, hoc eſt poſt murum. Vide Varronem& Liuium. Decad.i. lib. 1. Gellium lib.. I.z. D. de ſeruis export. Pomorum appellatione nuces, ᷣcus,& vuæ duracinæ,& purpureæ,& quæ eiuſdem generis ſunt, quas non vini cauſa habemus, quas Græci ⁷εο εμeιακν vocant, conti- nentur l. qui fundum. 205. D. de verb. ſigni.& vide Al- ciatum lib. c. Parerg. c..... Pontifex vt dicebat Q.Scæuola pontifex maximus, à poſſe.& facere, dictum volunt: quòd ſacrorum circa il lum ſumma eſſet poteſtas: quem tamè peractis ſacris, in ius vocare licebat. teſte VIpiano in l.z. D. de in ius vocand. Pontificium apud veteres pro iure,& poteſta- te faciendi dictum, colligit Alci. ex Conſtantini ſan- ctione, quæ extat in Theodoſiano Codice: vbi de ma- ternis bonis loquens, Sint, inquit, in parentum pote- ſtate, atque dominio vt fruendi pontificium habeant: alienandi eis licentia denegetur,& vide A. Gelliũ li. 1. ca. 13.& in legibus Burgund. c. 40⸗ kr Pontifex priuatus, cuius meminit Pomponius in l. 2.§. Omniũ tamen harum. D. deorigi. iur. ideò dictus eſt, quòd non poterant toties conuenire omnes Pontifi- ces ſacris addicti, quoties impetranda erat actio, ſin- gulis haud dubiè momentis. Itaque vni delegabant priuatum hoc negotium, dãdæ aut denegandæ actio- nis. Et is, quia magiſtratum nullum gerebat, ideò ne quis falleretur in hoc, adieècit Priuatus. Pontificalis auctoritas I./2. D. de pet. hered. Pontificale iuſſum I. 8. D. de religio. Pontifex Maximus quis ſit, vide Feneſtellã. li. 1.de Magi. Rom. Hoc nomine Papa ſigni ficatur. Pontones, naues quibus in traiiciendis amnibus, loco pontium vtimur. Paulus inl. fl. de ſeru. ruſt. præd. diuer ſum, ſipontonibus traiiciatur,& infrà: Quia via con- ſummari ſolet, vel vſque ad ciuitatem, vel vſque ad viam publicam, vel vſque ad flumẽé, in quo põtonibus traiiciatur. b 1
Populum Cicero in lib. de Repub.teſte Auguſt. lib. 19. de
Ciuitate Dei. c. 21. definiebat cœtum multitudinis iú ris conſenſu& vtilitatis communione ſociatum: ita- que populi appellatione atque plebis Romæ omnes ordines continebantur. s. plebis ſcitum. Inſt. de iu. na. gent.& ciuili. SI Populares actiones(eædem publicæ di cuntur) referur- tur in Rubric. D. de Popular. action.& in l.eum, qui. s.in popularibus. D. de ureiur.&nõ niſi integris per- ſonis permittuntur, hoc eſt, quibus poſtulare licet ex edicto prætorio: quod diſcernit ætaté, ſexum„caſum: puta ſurditatis, vel cæcitatis,& famam poſtulãtium. Dicitur autem actio popularis, quæ cui libet de popu- lo competit, quam poteſt mouere qui libet de populo. Ea nanqueprincipaliter iniuriã publicam, vel ius po- puli perſequimur. Sic popularia iudicia& interdicta. Porcæ inI. 24. D. de aq.& aq. plu. arcẽ. ſunt ſulci aquarij: quos traditur Grece Auuas adpellari 1.1. S.itẽ Sabinus D. de aq. plu. arcẽ. ideoque& Porcas Feneſtel. li. 14. de- finit raros ſulcos, qui ducantur deriuandæ aquæ gra tia quòd porcant, ideſt, prohibeant aquam frumentis nocere. Varro lib. i. de re ruſti. c. 29. definit terram in- ter duos ſulcos elatam, quod& Iſido. lib. 1. Etymo. c. 9. probat: Lexicon B. Germa.definit ⁊πμαεεενσ ενòƷ d 1G. Nonius ſigna ſulcorum eſſe ait. Porcinarij vrbis Rome pro ſuariis I.. C. de ſuar.& ſuſce ptor. li.. quos ſuillæ carnis functio tenet. Symma. lib. 1. Epiſt. 13. Pornæ à Iuſtiniano, tit. de Conſulibus in Nouel. S. Ac pri mus quidem. iuxta interpretationem Haloandri com V.

———
P O R memorantur inter ſpectacula, quaſi Floralia, quæ per meretrices& perditifsimorum hominum genera cele brabantur. Certè velhic locus indicat turpiſsima illa ſpectacula tardè ſublata.
Porrina, genus oleris porracei, extat vox apud Sceuolam
in l. defuncta.§. Sempronio. D. de Vſufr. Portari ea dicuntur, quę quis iumento ſecum ducit l. fer ri. D.de verb. ſigni. Portenta à Portendo, hoc eſt, præoſtendo dicuntur, cùm præter morem incidentia, oſtendant aliquid futurum eſſe. Vlpianus eleganter duo genera oſtentorum expli cat inl. Oſtentum. D. de verbo- ſignifivbi Andreas Al- ciatus. Porticatio, porticus I1.36.§.1. D. de religioſ-
8 2*
Portus, concluſus locus quò merces importantur portanturl. 19. D. de verbo. ſignifi.
Portus vectigal l.17. D. de verb. ſigni.
Porticus non venit ædium nomine l. cetera S. hoc Sena- tus. D. de legrt.i. An porticus ſit, vt domus, cutum re- fugium, diſſerit Bartolus in l. meminiſſe. D. de offic. Proconſuñ.
Portorium non tantùm, quod in portu, ſed& quod pro tranſitu põtis vectigal ſoluitur I. 6ο. S. vehiculum. D. loca. l. 203. D. de verb. ſigni. l.z. C. de vectig.
Portorium rerum vena lium Cicero in Piſonem dixit.
Poſcimus imperiosè, Poſtulamus iure, Petimus preca- rio, Rogamus per amicitiam, Obſecramus per ſacra, Flagitamus multo verborum ſtrepitu.
Poſitioà ponendo, quæ Græcis dicitur theſis, eſt alicu- ius particularis rei ad cauſam pertinens aſſertio, au- tore Bartol. in. l.2. S. quod obſeruari. C. de iureiuran. propt. calum. dan. Vhi præterea rectè dicit: huius vo- cabuli vſum adeoq rem ipſam, conſuetudine magis,
quam ſcripto iure receptam eſſe in iudiciis.
Poſitio patrimonij. vlpia. de ann. lega. l.z. vbi de penſion. loquitur, Quas vir bonus; ait, fuerit arbitratus, vt pro
& ex-
facultatibus defuncti& poſitione patrimonij debean
tur. Sunt qui obiecta interpretẽtur. vtuntur& hoc ver bo Conſulti l. 16. D. ſi cer. pet. l. 6. D. vt in poſſeſ. leg.
Poſitum habeat, exponit VIpia. dicens, Accipere debe- mus Poſitum habeat: ſiue in habitationibus, vel cœna culis, ſiue etiam in horreis, vel cuius alterius ædificij. Poſitum habere etiam is rectè videtur, qui ipſe quidẽ non poſuit, verùm ab alio poſitum patitur. l. ſi verò plu res. S. prætor ait. D. de his qui deiec.
Poſſe, verbum ſignificat ſimplicem potentiam, nulli ne- ceſsitati ſubiectã, idq́ue ex ſermonis proprietate à qua tamen ex coniectura mentis quandoque receditur. e- Femnpis ponit Alciatus l. Nepos Proculo. D. de verbo. igni.
poſf'ſsionem definit Elius Gallus apud Feſtum, vſum poſsidendi& vide l. 15. D. de verbo. ſignifica.& vide B. Briſſonium lib. 4. Select. Antiq.& vide I. Coraſium&
B. Fernandum præceptores meos l. naturaliter.§. nihil commune. D. de adq. poſſeſ.
Poſſeſs ionum genera varia, cauſſæ variæ, tituli varij pro herede, pro emptore; pro legato, agnato, noxe dedito. ſoluto, ſuo 1.3.8. genera. de acquirenda poſſeſ. l. 13.§. 1. D. de poſſeſ.hered. quæ omnia vide in libris Digeſto- rum Atitulo de vſucapionibus, ad titulum de preiu- dicat.
Poſſeſsio tradita dicitur etiam precario rogata.l. lulia- nus..veniunt. D.de actio. empt.
Poſſeſsionem in l. a quam. C. de ſerui. interpretatur Albe- ricus rem poſſeſſam.
Poſſeſſorias actiones Tryphoninus I. ſo. D. de bon. lib.
ipſam bonorum poſſeſsionem vocat. At inl. 4.§. fi. D. ad Carbon.hoc verbo hæ actiones ſignificantur, qua bonorum poſſeſſoribus rerum hereditariarum perſe- quendarum gratia dantur. Bald. de bon. poſſeſ. hereęd. petit. D.
P O 5
Poſſeſsio appellata(vt Labeo ait)à ſedibus, quaſi poſitio: quia naturaliter tenetur ab eo, qui ei inſiſtit: quã Græ- ci ⁵οxαudicunt. Paulus in l.i. D. de adquiren. poſſeſſ. Falſa eſt lectio(à pedibus) quoniam poſsidere à ſedeo formatum, in etymo vocabuli nihil commune habet cum pedibus.
Poſſeſsionis verbo int erdum proprietas ſignificatur. l.78. D. de verb. ſigni.
Poſſeſs io duplex eſt, Naturalis& ciuilis 1.2.§.. D. pro he rede. Naturalis quæ& corporis dicitur I. 23. S.1. l. 26.§. fi. D. de acquiren. poſſeſ. Ciuilis poſſeſsio in iure conſi
ſtit l. 10. C. de acquiren. poſſeſ. quę animo, opinione& adfectu domini tenetur.
Poſſeſsio vera& iuris& facti eſt, animi& corporis lro. D. ex quib. cauſſ. maior. l. 40. D. de acquirenda poſſeſ- ſione.
Poſſeſsio quandoque ſumitur pro detentatione I. qui lo- catore. S. filium. D. pro herede.
Poſſeſsio fiduciaria Budæo l. 2. D. de origi- iur. quam ſub manu regia poſsidere dicunt.
Poſſeſsio quando que quaſi poſſeſsionem ſignificat c. 2 de in integ.reſtit. 1
Poſſeſsionem nactus non videtur, qui retinere non po- teſt l. non videtur..de acqui. poſſeſsio. 3
Poſſeſsio ſimpliciter prolata, ſcriprãve de naturali acci- pienda eſt I. ſtipulatio ifta. S.hi quoque. D. de verbor obligat. 3
Poſſeſsio bonorum, vel bonorum poſſeſsio, neque enim rixandum eſt de ordine verborum, quem Poctores ina ni curioſitate hactenus obſeruant, putantes aliud eſle bonorunn voſleleionema poſſeſsionem bonorum: de-
nitur a i. in l. z. 8. bonorum igi 4 ſpic; n igitur poſſeſsionem.
Poſſeſsio, in ſolo& nudo intellectu non conſiſtit: cùm poſſeſsio, ſiue ſit ciuilis, ſiue naturalis, ſine facto non
conſiſtat. Ciuilis enim animo conſtat, qui facti eſt.
Naturalis verò Sorpore Porrò ciuilé& naturalem poſ ſeſsionem, nõ differre ſpecie, ſed vnam duntaxat eſſe poſſeſsionem, licet ſub varia qualitate, aſſeuerat Zaſ. in l. I. D. de acquiren. poſſ.& in ſcholiis ad d. l. 2. de ori. iur. Hoc ipſum aſſeuerat Alciat. in l. quæſtio. ad fide verb. ſigni. 14 Poſſeſs ionem bonorum agnoſcere apud iudicem, eſt
declarare apud Magiſtratum ſe talem eſſe qui poſ- ſet ac vellet iure prætorio amplecti harediraoni d functi. 45 Poſſeſs io continua dicitur, non ſolùm quæ penes vnum atque eundem ſemper eſt, verumetiam quæ ab vno ad alium legitimè tranſlata fuerit. Etenim tempora poſ- ſeſs ionis, quibus autores bona fide poſſederunt, meri- tò debent prodeſſe& reputari ad complendam vſuca- pionem ijs, qui in locũ eorum ſuccedunt, ſiue ex con- tra ctu ſueex vItima voluntate. Puta hæredibus acce- dit poſſeſsio teſtatoris,& emptor vtitur tem pore ven- ditoris, necſolùm immediati, ſed etiam vlterioris Niſi fortè medius aliquis ex auctoribus non poſſedi ſ ſet, quia tunc non poſſet per rerum naturam cenſeri cõiuncta ſeu continua poſſeſsio. Scæuola in l. De ac- ceſsionib. in prin. Venuleius in l. in vſuca§.1. D. d diuerſ. temp. præſcrip. PS.. D.de Poſſeſs io defuncti quaſiug6e deſcendit ad heredem,& plerunque nondum hereditate adita completur Paul 1 cùm miles. Ex quibus cauſ. maior. Poſſeſsio vera& propria dicitur, etiam quæ Legis com- mento transfertur.. uod meo.vbi Alexan. de ac ui poſſeſ. l. ſi is cui. S. Flauius. de ſolutio. Quemadmoda 1 vt creditor quis dicatur, ſatis eſt, quòd fidem alferius ſecutus ſit, velverè, vel Legis interpretatione. l.. C. qui manum. non poſſl. qui in fraud.§. ex omni. D uĩ & à quib. manumit. 1 3 Poſſeſsor quis dicatur ſecundum ſubiectam materiam eltim

amn. * 5 Dolleiae
nin g. Ar. 84 Lcgwi pacſi epr Mata, ſcripeges
alatio iſta.hi unanr
rdinc rerdorun acn 6
denus odſemanan„ onem Xhofeſint a 2 13.p9- bogomn u 9
Lnudo intellecdu unn tciuilis, ſuenatmnll li enim animo codt orpore. Porn cwile lutkerre ſpecie ſeim ter ſud viria qulus
en. poſſK inſchlit h
ſcuerat Alciut ialq
eum agnoſcere u a Aagiftratum ſe uei pratorio umplec d
aicitur, nonſolm 4
uper cſt. remmeuuf
A
autores boOan bc 4
4* 4
PO S æſtimandum eſt, vt deſcribit eum Macer, tractans iu- diciariam cautionem, in l. ſciendum eſt. D. qui ſati ſ- da. cogant.& obſerua ibi, quomodo materia variet ſi- ificationem verborum. poſsidere, eſt longè aliud, quàm in poſſeſsione eſſe. l. ſi quis autem. S.I. D. de acquir. poſſeſ- cum ſimilibus per Alber-indicatis.
Poſsidere non dicuntur municipes forum, baſilicas,& ſi-
milia, ſed eis vti. l. 1. 8. fi-de acquir. poſſ.
derimus, vt ignoremus vbi ſit. l. ſi id quod. D. de acqui-
oſſeſ.
poſsidere bona fide non dicitur, qui ſine titulo poſsi- det. Inno-c. z. de in integ. reſtitu.
Poſsidetur iuſtè, iure, malè,& quomodo hoc intelligi-
tur no.c. ius dictum. extra de verb.ſigni.
Poſsidere dicitur qui per colonum, inqui linũ,& ſimiles
poſsidet. l. C. com. de vſucap.
Poſsidere vi nõ videtur, qui vacuamn poſſeſsionem occu-
8.⁴
pauit, licet dominum venientem prohibuerit l. ſequi-
tur.§. item ſi dominus. D. de vſucap.
Poſsidere definit Græcus interpres Theophilus Jvx †
Aeœν⁶ε xtep
Poſsidentur proprie res Lochorales 1. z. D. de acquiren.
poſſeſ. Vnde bene Theophilus titu.de interdict. vorali- defin it eνà. εμς νd α‿ιρ vK]ſ Xlb.
Poſsibile haε‿ε2oy dicitur quod commodè fieri poteſt. l. ne
pos Proculo. D. de verbo. ſigni.vbi vide Bart. Poſt, qui accipi debeat, docet Bart. l. 2. D. ſi cert. peta.& ad finem referri conſtat, Vt autem ad initium.
poſt hominum memoriam, ideſt à memoria hominum.
Poſterorum appellatione liberos tantùm, non etiam li- bertos eorum, quibus Fideicommiſſum relictum eſt, Fideicommiſſo contineri, nequaquam incertum eſt, ait Modeſtinus in fine l. quod his verbis. D. de legat.z. Vnde
Ppoſteriores dicuntur, qui vltra trinepotes ſunt vſque in
infinitum deſcendentes. l. fina. S. parentes. D. de grad. Maligna igitur fuit illa Caligulæ interpretatio, quà oſteriorum nomen ad filios coarctabat, negans vltra hone caſum debere poſteros intelligi, qu emadmodũ
Suetonius in C. Caligula ca.;38. ſcribit. Cæterũm vaca
tio,& immunitas, liberis,& poſteris alicuius data ad eos duntaxat pertinet, qui eiuſ dem familiæ,& nomi- nis ſunt l. 13. D. de mu.& hono.
1„X
Poltumi. XII. Tab-lege propriè dicuntur, qui poſt hu-
matum teſtatorem naſcuntur. l.3.S. Poſthumos. de in-
juſt. teſt. Salom. in l. Gallus. Verùm propriè dicitur,
qui patre humato natus eſt. Sed& qui poſt teſtamen-
tũ natus eſt, largo modo poſthumus vocari poteſt. D.
de lib.& poſthu. Alciat. de verbo.ſignifi. Sine H, apud
Baloã dri editioné vbiq; legitur rectè. Alienus poſtu-
mus eſt ille, qui natus, ſuus hæres non fit. Ideoq́; ex e-
mancipato filio conceptus& natus nepos, extraneus eſt mihi poſtumus. S. Poſtumo. Iuſtitu. deleg.
Poſtumos(ſic enim non poſthumos legendum cẽſent no
iſsimi recte) definit blutarchus in Sylla. ⸗&† ςegep 82
waſtocp rAü evoαεννεε Feſtus lib. 14. qui poſt mor- tem patris naſcuntur. Poſtica, lineam in agris diuidundis S. Sulpitius apud Fe Kum lib. 14.adpellauit.. e Poſticum, Varroni Poſtica, oſtium in poſteriori parteæ. dium. i. ſi cui. 6.cùm ædium. D.de Vſufru. legat. Feſto lib. 14.“ Poſtliminium, eſt ius amiſſęrei recipiendæ ab extraneo, L iin priſtinum ſtatumreſtitu endæ: inter nos,&libe- ros populos, Regesque, morib.legibus conſtitutum. Feſtus libr. 14.ex Ælio Gallo.l. Poſtliminium. D. de capti.& poſtlimi. reuerſ. Priore parte explicatur for- ma: poſteriore cauſa efficiens. Cæterùm, quandoqui- dem totam fermè diſciplinam militarem hodie luxa-
—
PO T 154 tam eſſe videmus abordine antiquitatis: non eſt ope- ræ precium latè diſputare de poſtlimi. vide Curion in Topicis.
Poſtulare, eſt ſuum velalterius deſiderium apud iudicem
exponere l. 1.§.. D. de poſtul. l.9. D. de pœn. Gellius li.
1.C4.22⸗
Poſtulare præterea is dicitur, quĩ rẽ per ſe iuſtam admo-
dum exigit aliquantò inſtantius, quàm petens. Vnde. Curtius, Poſtulabat, inquit, magis, quàm petebat.
Poſsidere deſinimus, cùm id quod poſsidemus ita perdi- Poſtulare iudicium, Poſtulationibus vacare, pro expedi-
re ſupplicantium deſideria, Poſtulare, aduocationem præſtare, apud iudicem alicui adeſſe, Vlpianus in l. puto autem. D. de poſtulan. Cau- ſam agere pro poſtulare, Paul.in l. is qui fiſci. D. eo.ti. Poſtulare capitis, reũ criminis facere l. 3. D. de fideiuſſ. Poſtulationibus vacare, pro exyedire ſupplicantium de- ſideria, Nã poſtulationes, pro deſideriis,& interpella tionibus iudicialibus. l.z.§. in bonorum. D. quis ord. in bo. poſſeſ. Donatus propriè querelam eſſe ait de eo, qui peccauit apud alterum. 8 Potentatus in I. 13. D. de ritu nupt. l.:. C. de gene. abo. l.4. C. de teſtib.vtuntur etiam hoc verbo Cæſar,& Liuius. Poteſt, quandoque neceſsitatis nota eſtl. ſæpe. D. de off. præſidis l.non poteſt. D. de iudic. Bart. in l. Gallus. D. de lib.& poſtu- at que ideo ponitur pro, debet l. ſi man- dauero. s. fi D. manda. An autem trahatur ad futurum. tra dit Bar. in l. qui Romæ. S. duo fratres. in 6. quæſt. D. de verb. ſigni. Poſtulator, Aduocatus, Patronus, Poteſtatis verbo plura ſignificantur: Ex quibus quinque connumerat Paulus. l.poteſtatis de verb. ſigni. Quam- uis ſunt& aliæ. Veluti cùm magiſtratus ſimpliciter po teſtates appellamus:(ſic enim accipiendum eſt verbũ poteſtatis I.⸗. D. de reb. eo. l. 16 D. de pig. l.17.S. pen. D. de ædil. ædi.& hoc nomen hoc ſenſu retinent etiam num ltali, Poteſta.) quod tamẽ antiquiores de minori- bus magiſtratibus, hoc eſt, merum imperium habéti- bus intelligebant. Hos Græci Dynaſtas vocant. Nos principes potentes. Dicitur etiam Epiſcopus Eccleſie fundos in poteſtate habere, id eſt„in cura& admini- ſtratione. Tutor quoque in pupilli caput poteſtatẽ ha- bet, id eſt, autoritatem. Inſtit: de tut. in princip. Vnde &alibi ſua poteſtate quis feciſſe dicitur, quod propria autoritate fecit. Auth. Vt defuncti, ſeu funera eorum. paulò poſt prin. ſed& in edicto prætoris poteſtatẽ ſui facere non intelligitur, qui ſui copiam, vt conuenia- tur, non facit, quales ſunt abſentes, qui latitant. Illud quoque in poteſtate conſiſtere exiſtimatur, quod in a- ctu non eſt, ſed eſſepoteſt. nrhi:2. eh Potiores in muneribus iniungendis non ſolum gradu ge neris, ſed& ſubſtantia rei familiaris.i nterprete Pau- lo lib. z. Sent.tit. 28.& ita 1.7. D.de Decurio. l. vnic. C. de potio. nominand- lib.i o. accipiendum eſt. Potitus hoſtium, pro eo, qui factus eſt hoſtium præda,& peruenit in hoſtium manus& poteſtatem, reperire eſt apud Papin.in l. quòd ſi filius.& apud Triphon.l. ſeq. 5. Codicil. in fin. de cap.& poſtlim. reu. Antè nouato à Plauto, loquendi modo in paſsiua ſignificatione, in Captiuis,& Epidico. Aug. lib. 3. c. 10. Emenda. Præ, præpoſitio, exponitur ante. l. ſi fideiuſſor. D. qui ſa- tiſd. cog. 17 d Præ manus, ad manum, in promptu. l.27. D. de pig.actio. præbenda, veteri loquendi modo, Linadiendlpinn- protulit neutro gen ere, vbi Accurſiùs Præbendam le- git,& ſubaudit, annonam. Exempla veteris lectionis
d 13
adducit Alcia. c. 43. fecundi Parerg. qui obiter admo- net, quas Sacerdotum præbendas vulgò vocamus, elapoενννν poſſe nos Latinius in neutro genere præ- benda dicere. Præbenda in tit. extrà de præbendis& dignit. eſt ius per- cipiendi prouentus in eccleſia collegiata ex actione v i)

PR A
proueniens, competens alicui tanquam vni de colle- gio. quod ius ex canonica deſcendit. nõ enim eſſe de- bet canonicus ſine præbenda. c. relatum. extra illo tit.
Præbenda eſt nomen iuris: quia nõ tantum ex poſſeſsio- nibus,& reditibus conſtituitur, ſed& ordine canoni-
catus, cui adnectitur,& iungitur.
Pracentores dicuntur cantores, qui in choro incipiunt
in eccleſia collegiata c. cùm olim. de conſuetud.
Præcipe, ante alios cape,& id præcipuum ſibi habet præ- ter hereditariam portionem&, vt Græcè dicitur?.ασ rosε Aæu.).ſi filia nupta.§. 1. D. fam. erciſc. i. 3§.5.1. D. de leg. 2. I. 90. D. ad leg. Falc.
Præcepta Decalogi vtriuſque tabulæ breuiter comple- untur verba Pomponij in l. z2. D. de iuſt.& iur. Velu- ti,inquiens, erga Deũ religio, vt parentibus& patriæ
pareamus. Quid enim hoc aliud eſt dictu, quàm, Diſi ge Deum ex toto corde. vt in priore tabula:&, proxi- mum tuum ſicut teipſum, vt in poſteriore tabula De-
calogi, vel autore Chriſto? patria enim continet in ſe omnes proximos. 1
Præceptio, pro præſumptione, vel potius, vt ſic dicã, an- tecaptione apud Papini. in l.z. de fund: inſtru. Cùm pa ter, inquit, duob. præceptionem bonorum auiæ dediſ- ſet. Rhenan. noſter in Theſauro Locution. Tacito ſo- lennium, oſtendit, præcipere veteribus quoque autori bus interdũ eſſe, præſumere, ſiue antecapere. Sic Vlp.
in. ſi filia. D. famil. erciſc. Si filius familias, ait, iuſſu patris obligatus ſit, debebit hoc debitum præcipere. & paulò infrà, præcipiet,& præcipit. Item hoc titu. l. ité Labeo. legimus, Aut ſi plurib- fuerit vnius rei præ- ceptio relicta. Hinc 1L
per Præceptionem dare, legare, relinquere, id eſt, præter hereditaris partem dare J. 48.D. de iur. fiſc. Sic
Præcipui titulus apud Gaium lib. z. Inſtit. Sic
ex cauſſa Præceptionis poſsidere l.1. D. quo. leg.
Præceptoris optimi adfectus erga auditoré ſuum eſt ho-
neſtiſsimus. Non eſt enim vulgaris amor, quem bonæ literæ inter præceptorem& diſcipulum conciliant.
Præceptorem omnibus beneficiis venerari, magna laus eſt auditorum. Socratit cùm diſcipuli multa pro ſuis quiſque facultatibus offerrent, Æſchines pauper audi tor ſeipſum donabat. Certò, Deo, parentibus,& præ- ceptori bono, nunquàm pares reddi poſſunt gratiæ.
Præcipere, præ aliis capere, ne cõferatur in diuiſionem. Vlpianus in I.ſi filia nupta. S. I. D. famil. erciſ. Si filius familias, ait, iuſſu patris obligatus ſit: debebit hoc de- bitum præcipere.
Præcipere aliâs eſt iubere, vt faciunt qui aliis præſunt. Vnde præcepta Magiſtratuum dicuntur,& præcepta Iuris.
Præcipere, pro inſtruere, docere. Qua ratione præcepto- res appellantur, quaſi inſtitutores. Cicero de finibus: Sapientia præceptrice, in tranquillitate viui poteſt.
Præda. Si quid bello captum in præda eſt, ait Labeo. l.an tepen. de cap.& poſtl. Gell. autem, Præda, inquit, pro- priè dicitur, corpora ipſa rerum, quæ capta ſunt. Bart.
pulchrè tractat de præda in l. hoſtes.& in l. ſi quid in bello. eod. titu. 1S. 2.IHn.
Prædæ occaſionem præbere, hoc eſt, inuaſionis, occupa- tionis iniquæ. Vlp. inl. i.in prin. Si vent. nom. in pofſ.
Prædes, qui Reipublicę promittunt, aut principi pecuniã fiſci apud conductorem vel officialem ſaluam fore.vi- de Budæum in annota. 5
Præcipua Donato in 5. Eneid. dicũtur, quæ præter com- munionẽè ſingulis proprio nomine deputantur Sido. Apolli. lib. 6. Epiſtol. adde l. f. D. de leg. 2. quò ferè per.
tinet verbum præcipua in I. 1. D. ſolu. mat.vt ſit ſenſus: Dotis iudiciũ quędam præcipua ideſt ſingularia, quę- dam beneficia præ ceteris actionibus.
Præcidere Budæol. z. D. de ori. iur. Græcis«xeelap Gallis cottare, ac quotum quem articulum deſignare.
P K Aℳ
Præcingi dicuntur veſlimenta.
Præcisè, abruptò, abi ſciſſè.
Præco in l. fi. C. de feriis qui edicta compitatim procla- mat, iudices& cãdidatos nominibus ſuis adpellabat literas publicè in Senatu legebat, bona, quæ proſcri bebantur, publicę auctioni proponebat,&, vt ait M. Ci cero, conhiciebat.
Prædiatoris verbum apud Cicer. in Orat. pro Cor. Balbo. & lib. 12. Epiſt. ad Atri.& in?z νραάπρε*l. 4. D. de iu. dot. definitur in Lexico quod extat in B. Germani ad Lute- tiam æde öns pdgx AA2 kve“ S Svwſus † d̃aae Xovſcop. quam interprerationem comprobãt Sueronij verba in Claudio. c. 9. A eas rei familiaris anguſtias decidit,
vt cum obligatam ærario fidem liberare non poſſet,
in lege prædiatoria venalis pependerit. Prædia, prædium bona Aſconio. Prædibus& prædiis cauere& Comprædes Feſto lib. 14. Prædium, à præſtando dici ſecundum Varronem rectius multò poteſt, quàm quaſihæredium, vt quidam putãt. Nam prædia poſſunt quotannis aliquid præſtare: ſicut &prædes dicunturſatisdatores, qui præſtare poſſunt damna data ab iis, pro quib. ſidem interponunt.
Prædium ſeruiens, ſeu fundus ſeruiens dicitur, quod, vel
qui debet ſeruitutem. At fundus cui debetur ſeruitus, prædium dicitur dominans. Vide Zaſium. s. Æquè. In. ſtit. de act. 1*
Prædicare, pro apertè dicere, apu d VIp. in fin. l. ſi quis. D. de pet. hær. Prædicare item præco dicitur, dum a] iquid palàm promulgat& pronunciat ex Senatuſcon fulto.
Prædones intit. de hered. petitio. accipiuntur ‚qui cum
ſcirent ad ſe hereditatem non pert inere bona ſineali- qua iuſta poſsidédi cauſſa inuaſerũt I. 24. 1. 27.§. quod autem. D. de petit. hered. l.; 4.§. ſi predo. D. de ſolut.
Prædo et iã dicitur iniuſtus& malæ fidei poſſeſſor.. /5. D.
de condi. indeb.“
Prædo dicitur& bonę fidei poſſeſſor poſt petitam here-
ditatem 1.33.§. ſicut. D. de petit. hered.
Predones pręterea ſunt, qui nullo publicè legitimeq́;H in- dicto bello graſſantur,& prædas agunt I. 2 4. D. de cap- ti. 1. 9. ex quib. cauſ. maio. quales numeroſos nouit& tulit ætas noſtra, qua de re alibi.
Prædonius mos. l. 25. S. z. D. de pet. hered.
Præeſſe verbum luriſconſultorum proprium, cùm litiga tori auctores erant, vt iure ageret. l. 2. D. de orig. iur. augeſcente ciuitate,& qui præerant, agendi genera compoſuerũt& illud P. Mutij Scæuolæ in 1. de Orato re, id, niſi in tuto regno eſſemus, non tuliſſem multi ſq; præeſſem.
Præfatio. Ea quæ in præfationib. conueniſſe concipiun tur, etiam in ſtipulationibus reperita creduntur: ſic ta men,vt non ex ea repetitione inutilis efficiatur ſtipu- latio.l. Titia quæ. S. I. D. de verb. oblig.
Præfectura, generica vox eſt, vrbica, militaris, caſtrorũ,
operum, fabrorum, laborum, atque id genus aliæ. VIp. Viribus, inquit, præfecturæ cõpulſus eſt l.2. Vhi quis agere. 4 e
Præfecturæ Feſto lib. 14. eæ appellabantur in Italia, in quibus& ius dicebatur,& nundinæ agebantur,& erat quædam earum reſpublica( neque tamen magiſtratus
fuos habebant) in quas legibus præfecti mittebantur quotannis, qui ius dicerent: quarum genera fuerunt duo: alterum ‚in quas ſolebant ire præfecti quatuor XXVI. virùm pro populi ſuffragio creatiquas idem Feſtus eodem lib. recenſet.
Præfectianus, Præfecti Prætorio adparitor. l. 8. C. de off̃. rect. proui nc. l.2 ·X. z. C. de appa. præfect. pręto. ——,
b ur. Præfectus Prætorio, Præ fectus vrbi, Præfectus vigilũ, Præfe tus annonæ Præ- fectus ærario, Præfectus Kgypti. 5
Præfectos Prætorio ſub principibus inſtitutos ad ſimili.
tudinem
——
——.—

eitemprecodeig a
& promc benee 1 *
dered peritio Acr ütatem von henir di cnuſſi imaſerit. t.Mred l.;4..gptn aiuſtus tzirs
ne dei de ſefr ur.Ddepetitemt ane, qui nullo hedki
cur,& prrdus eaen. 4
Cmaio. quules ume da dere ahbi.
4.3 D.depet hent Lonſultorum paqpii , vt iure getetl c,& ui præermR, ad hhl m
gvoeſſcmusaondi V
oae
rionibus eefetiuc epetitione lnstils .D. de verd e rox eſt ndicunl
1 2.
tudiné magiſtrorum equitum, qui Dictatoribus iun gebantur Pomponius,& Arcadius tradunt I. z.§. popu li deinde. D. de orig. iu. l.i. D. de offic. præfec. prætor. Cę
Laterum prætfecti prætorio, quatuor ſub Imperatoribus
Conſtantinopolitanis fueére- Duo in partibus Orien- tis, videlicet præfectus prætorio per Orientem, Præfe ctus Prætorio per Illyricum: totidẽé in partibus Occi-
— dentis, videlicet præfectus prætorio per Italiam,&
præfectus prætorio per Gallias: Reliqua vide in Noti ttia imperij. luſtinianus exactis Vuandalis, Africam à præfectura ltaliæ Prætoriana exemit eique propriam prafecturã dedit l.1.& 2. C. de offi.præfec. prætor. Afri. Præfectus vrbi primumquidem quoties proficiſcebãtur ab vrbe magiſtratus, inſtituebatur, poſtea Latinarum feriarum cauſſa introductus eſt Pomponio l. 2.§. dein- de Cornelius. D. de orig. iur. Tacitus lib. 10. vid. l.. D. de offic. præfe. vrb. Sub diſpoſitione præfecti vrbi erãt Præfecti annonæ, Vigilum, Comites, riparum, aluei Tiberis, cloacarũ, portuum, magiſter cenſus Katio- nalis virorum Tribunus fori ſuarij, Conſularis aquæ Curatores operum, maximorumè&æ pu blicorum. Præfectus Vigilum quis ſit, eiuſque officium, vide Fenel ſtellam& I.1. D. de offupræfecti Vigil.& Nouell. con- ſtit. 12.. 8 Præfectum annonæ vtilitatis gratia extra ordinem con
ſtitutum Pomponius ſcribit I. 2.§. capta. D. de orig. iur.
1. 13. D. de accuſ. l. fi. D. quod cum eo. Plinius lib. 34. c.·. & Iuſtinianus Nouell. 88.& vide Caſsiodo. lib. 6. Va- riarum. 18 12 8
Præfectum Ægypti memorant I. i.C. de poſtul. l.1.5. qui in rationibus. D. de falſis. Tacitus lib. 17. qui& Præfe
ctus Auguſtalis vocatur Ku. D. de offic. præfecti Aug. l. vnica de ratione pub. ope.& Auguſtalis abſolutè. j. 32.C.de appell. Nouel. 23. 26. i in.
Præfectorius vir. l.1. D. de Senato.& in Epiſtula Iuſtinia
ni Pandectis præfixuax. 1
Prægnantes clauſulæ ſunt luri ſperitis, vt nũc cenſentur,
Plenitudo poteſtatis, Motus proprius, Certa ſcientia- Eamq́; illis virtutem eſſe adſerunt, vt in contrarium nemo audiatur, quòd ſemper præſumatur iuſtitia, ex- cludatur omnis ignorantia& error,& item defectus
ſolennitatum in Keſponſis, reſcriptis, Diplomatiſ que
eorum. Obſeruandũ tamen, iam dictas clauſulas ſen-
tentiis Principum non eſſe inſerendas: quòd hic iuſti-
tia nulli cedat, quæ in principum ſententiis præluce- re debet.l. fi. C. de leg. l.omnium. De teſta. cum ſimil. Prægnatio eſt tempus, quo mulier prægnans eſt. Prægrauari verbo eleganter vſus eſt luſtinianus.5. quæ- dam. Inſtitu.de actio. ſumpta à libra metaphora.& c. non debet- de regu- iur. lib. 6. Ppræiudicare Juri ſconſu
lti dicunt, pro Obſtare, Nocere,
viam præcludere ſimpliciter, ſine vero iuris præiudi- cio. Marcellus D.de re iudi. Sæpe, inquit, conſtitùtũ
Præiudicium generaliter dicitur 4 icquid iudicaturis
U 11
—
cuntur præiudiciales. Quare non eſt niſivna commu- nis inſpectio, ob quam appellantur preęiudicia: Videli
P KRK 155 cet, quia viam ſternunt, præbent limites, preſcribunt formam cæteris controuerſiis, cum quibus aut con-
cufrunt, aut concurrere poſſunt. Quorſum igitur per-
tiner hæc cõſideratio? Certè vt ordo ſeruetur cognoſ- cendarũ cauſſarum ad finiendas eò citius lites. Nam ne omnes ſimul quæſtiones inutili temporis diſpen- dio tractentur: confert ad expedit ionem cauſſæ, ſolum habere rationem præiudicij, quod prius tractetur.
Præiudicium populariter dicendum eſt: quoties inter actiones, exceptiones, vel replicationes vna eſt, quam ante omnes alias defnire oportet l. general. D. de ex- cep. Generaliter, inquit Vlpianusin præiudiciis acto- ris partem ſuſtinet, qui habet intentionem ſecundum
id quod intendit. Hoc eſt, qui habet quaſi actionem fundatam reſpecto eo, quod aſſerit eſſe verũ,& in de- finienda lite omnibus aliis præferendum: is cenſetur actor præiudicialis, ſiue agat, ſiue excipiat reus, ſiue re plicet rurſus actor. De exceptione& replicatione pro- batur eleganter in l. Imperatores. D. de priuileg. credi to. l. quoniam Alexandrum. C. ad leg. lul. de adul. l. præ- ſes C. ad leg. Fabi. de plagiar. Præiudiciorũ exempla ſunt Claſſ.;.actio. o. in prin. I. Oldendorpij. Refer huc quæ tractantur in Diuiſione actionum de præiudicia- libus actionibus. 3 Præiudicia, actiones quædẽã vocantur, quæ in cognitio- ne prærogatiuam aliquẽ habent, quales ſunt per quas de ſtatu perſonæ quæritur l. 3. S. non ſolùm. D. de pro- curat. l. 6. D. de oblig.& actio. Prælati qui dicuntur vide. c. quæ in eccleſiarum. de offic. ordin. c. decernimus ext. de iudic.& an omnis habens curam ani marum dicatur Prælatus, notat Abbas inc. 2. de iudic. b 3 b
Prælatura eſt prioratus, guardianatus&c. ſecundum di-
uerſitatem ordinũ. c. nullus. de elect. in 6. Eſt& Præla- tura omnis quod propter adminiſtrationem eſt honor. c. quæ Epiſcopatum. 7. ꝗ.. Prælati nomine intelligitur eccleſia,& miniſterium pre- lati. vide gloſ. in c. edoceri. de reſerit. Prælegare, præ aliis vt habeat legare. VIpianus. D. famil. erciſ. Pomponius ſcribit: Si vni ex hæredibus prælega- tæ fuerint rationes: non prius tradendas, quàm hære- des deſcripſerint. Prælegari etiam dicitur dos, quòd antè, quàm eius red- dendæ dies venerit, ea numerari ab hæredibus mariti iubetur I. 77.§. fidei tuæ l. 82.88. 5. impuberi. D. de leg. 2. Prælegari etiam peculium dicitur I.1.§. ſi ſeruus. D. deex- cep-rei vendW. Prælegata priore ſenſu& per præceptiones data eadem ſunt. l.z1. D. de leg.35. Eleyatio es proprelegatis. l.i. verſi. verum& adeo. D.
de dot. præleg.
Prælum in l. 19.§. illud. D. Iloca. l. 28. D. de fund. inſtruct. trabem ſignificat, quâ olea, vel vua calcata premitur, quemadmodum etiam Iſidorus lib.vltimo Etymo. ca. 14. ſcribit. 11
Præpoſitio diei& cõſulis communis omnis rationis eſt,
ait Vlp. in. S. ſi nitium tabularum. l. ſi quis ex argenta- riis. D. de eden. Rationes enim, vt idem ſcribit I.z. eod.
tit. cum die& Conſule edi debent: quoniam accepta & data non aliàs poſſunt apparere, ni ſi dtes& Conſul
fuerit editus.
Præpoſtera ſtipulatio in dotibus, veluti, sr srNE LI- BERIS DECESSERO præpoſteri. 25. C. de teſta. S. itẽ ſi Inſtit. de imitit. ſtip.
Præpoſtera poſitio l.vt debitum. C. de hered. actio.
Præpoſiti ſacrorum ſcriniorum, vide infrà scrinium.
Præpoſitorum adpellatio generalis eſt, vt colligitur ex I. 2. C. de excuſ.& muner. Hinc.
Præpoſiti laborum, vide ſuprà Laborum.
Præpoſiti horreorum, qui horreis, in quibus ſpecies con. duntur, præſunt rub. de ſuſcept. præpoſ.& arcariis lib.
v 11j

5 2 ——
P R E
10.C. Quorum munus
Præpoſitura adpellatur l.z2. C. eo. titu. b
Ppræpoſiturã autem ciuile,& perſonale eſſe munus Imp. Diocletianus dixit Il. 1. C. de excuſa. munerum-
Pprærogare ſicut& Erogare, id ſignificare, propriè loquè-
do, videtur, quod gratis,& quaſi roganti, non autem ex debito diſtribuere, iuxta Alciati declarationem, in l. ſi tibi. C. de Locat. quæ extat in Parerg:licet ibi- dem vulgò, Prorogaſti, legatur. Idem eodem loco ait:
Fit igitur Prærogare, ante tempus ſoluere:& ideircò
Su9 ad ſolutionis diem attinet, donare.§. plus autẽ.
Inſtitut. de action. Bn22.
Præs qui à magiſtratu interrogatus in publicum vt præ- ſtet, ſi reſponderit, dicitur præs.
Prædes, ſponſores Keipub. vel principi-
Prædes homines ſunt fideiuſſores: quorum bona prædia dicuntur M. Cicero in Prætura vrbana, de quibus latiſ ſimè Budæus inadnota ad Pandectas, qui& exempla
ſuppeditabit..
Præſidis prouincię nomen generale eſt(vt ait Macerl.-.
D. de offic.prælid.)eò q;& Procõſules& legati,& om
nes prouincias regentes(licet Senatores ſint bræſi-
des adpellantur. Rector igitur prouinciæ(de quo in rub. C. de offic. recto. prouinc.)eo nomine continetur quod ſatis indicat l. z. C. de offic. rect. prouinc
Præ
uatam vtilitatem, ad publicam ſic. Bart. in l. ſifinita. S. deinde.in fi. D. de dam. infect. 4
Præſcribere olim nihil aliud erat, quàm excipere. l. qui agnitis. de except.& præſcript. Hodie fere idem eſt quod vſu capere. Sic accuſatori præſcribere l. 3. D. de priuaric. eſt oppoſita exceptione accuſatorem ſubmo uere,& repellere.““
Præſcriptio, apud luriſconſultos, pro exceptione accipi- tur 1.9. D. de tranſac. 1. 50.§. 1.& fi. D. de iudic. rubr. D. de excep.& præiudic. Nam præſcribere, ſignificat ſta-
tuere ali quid,& certo ordine concipere. Vnde actio- nes præſcriptis verbis adpellatæ ſunt, quòd generali quadam verborum ſerie, vt variis cauſſarũ figuris pro re nata commodè deſeruirent, concipiebantur: cùm interim aliæ actiones ſpecialem& nominatã formulã haberent. Cæterùm exceptiones quoque reorũ, ne pro arbitrio paſsim extra rem proponerentur(vt nunc ſæ- pe fit)olim, ad inſtar actionum, certis formulis con- ſtitutæ fuerant. Igitur meritòô præſcriptiones nuncu- patæ ſunt, ſiue ex longa poſſeſsione, ſiue ex aliis diuer ſis temporũ diffinitioni bus eſſent productę, vt eſt Tit. D. de diuerſ.tempo. pręſcript. Modeſtinus in l. nihil. in prin. D. de inoffic. teſtam. Vtrobiq; enim, inquit, præſ- criptione ſubmouebitur.& in l. qui agnitis. D. de exce ptio.ſeu præſcript. non ſemel exceptionẽ rei iudicatę vocat preſcriptionẽ. Qua ratione iungebatur dat iuo caſui: vt, præſcribotibi, præſcribo illi. Macer in I. 3. in prin. D. de præuaricato. Nã ſi reus, ait, accuſatori publi co iudicio ideò præſcribat, ꝙ dicat ſe eodẽ crimine
‿
ſes non poteſt cõcedere ædificari in publico ad pri-
ab alio accuſatũ,& abſolutũ&c. Papin. in l. intra qua-
tuor annos. in prin. D. de diuerſ.tẽpor. præſcript. Poſt
quatuor annos, inquit, ſecũdo delatori veniẽti, prior
nuntiatio, quò minus præſcriptione temporis ſubmo ueatur, non proderit. Expreſſum autem eſt hocvoca- bulum ad ſimilitudinem Græci ſermonis: quo exce- Ptio asanpapi, vocatur itaque fori præſcriptionem „ os zabat paplib adpellat luſtinianus Nouell. 8. Præſcriptio, eſt legitima diffinitio temporis, ideò con- ſtituta, vt in omnibus negotiis opportunitas cum trã- quillitate retineatur. Nec ſanè opus eſt his ſuperuaca nea declaratione. Nemo enim nonvidet, omnes præ- ſcriptionum ſpecies eò pertinere, ne quid in Republi ca, vel tardius, vel præmaturius fieret, quàm æquum& bonum videretur. Porrò, in rebus tractandis, aliès ad diligentiam exercendam, ali às ad præcipitationé eui-
PD R A
tandam, vrgendi ſumus præfixis temporum metis. Vt ecce, præſcriptiones 50.& 4o. annorum, primario re- ſpectu ad adquirendum dominium non ſunt introdu- Etæ, cùm 10.& z0. annorum ſufficerent: nec igitur ad hoc principaliter ſpectant. Verumtamen ſiquis tanto tempore poſſederit, ex iuſta cauſſa& bona fide, haud dubiè vſu capiet. Quia ſi z0. anni ſufficiũt, multò ma- gis ſufficient 30.& 40. luſtinianus inl. ſiquis emptio-
nis. in princip. C. de præſcript. z0. annor. Præſcriptiones, qui diſtinxere in fauorabiles, odioſas, rigoroſas,& mixtas, ex quorum numero Gratianus quoque eſt 16.. 3.§. præſcriptionũ. tota errarunt via. Reſpexerunt enim duntaxat ad priuatorum vtilita-
tem: cùm omnes vſucapiones& præfcriptiones, Abre
uiſsima vſque ad longiſsimam, ex eadem cauſſa ſint, videlicet publicæ ſalutis& tranquillitatis. Præſcriptis verbis perſecutiones ex contractibus inno- minatis adpellantur, quia duntaxat agitur ad id, vt is, cum quo cõtraximus, fidem ſuam liberet, ficut verba, quibus inter nos comuentum eſt, id poſtulant. Præſcri bere enim inter alia ſigniſicat ſtatuere, ordinare va- riis pactionibus quid fieri placuerit contrahentibus. cum alia non eſt huiuſmodi pactionum forma& exi- tus, niſivt ſeruentur ſecundum tenoré& præſcriptum verborum. Præſcriptis verbis,& in factum,& incerti agere, ſignifi- cant ferè idem: nec ſunt propria actionum nomina ſed actiones quædam generales& innominatæ, pro- pter multitudinem negotiorum tolerabiles I. z.& 3. D.
de præſcript. verb. Præſcriptis verbis actio ciuilis eſt incerta, rémquegeſtã
demonſtrat. tit. D. de præſcrip. verb. l. 6. de tranſact. Præſens habetur, qui& in foro,& in hortis eſt,& in con tinentibus Sdils I. 5. 6.7. D. de procur. Plane( quod ad præſcriptiones adtinet ypræſentes habentur qui in eadem prouincia domicilium habent l. f. C. de præfcr.
long.temp. Præſens,& in diem opponunturl. 47. D. de lega. z. 1. 4. D.
de vſuf. Præſens obligatio, pura, quæ neque in diem, neque ſub conqditione eſt I. 9. D. ſi cert. pet. Sic Præſent ia legata l. 12. 1. 30. l. ſo. D. de leg. I.l. 88. D. de cõ- di.& dem. quibus dies cõditive adpoſita nõ eſt. Sic& Præſenti die delegata l. ſ. D. de condit.& demon. Ita Præſentem pecuniam ſoluere l. 17.§. fina. D. quæ in frau. cred. Et Biri: in re Præſenti faciendam nũtiationem dicit Vlpianus, id eſt, eo loci vbi nouũ opus fit l. ‧. D. de op. no. nũt. Sic in re Præſenti conſenti re J. 1. 5. ſi iuſſerim. D. de acq. poſ. cognoſcere l. pen. D. ad l. Fab. de Plag. Et
in rem Præſentem venire Bud. l.z. D. de orig. iur.
Præſentem variè acci pi Bartolus refert l. diem.§. coram. D. de arbit. Præſentales magiſtri militũ, qui in præſenti erãt, hoc eſt comitatui principis iuncti I. f. S. i. C. dere mili. l. 4. C. de appar. mag. mili.& in Notit. Imp. Roma. Præſentales domeſtici I. 6. C. de aduo. diuer. iud.qui ſci. licet, præſentes diurno obſequioprincipis deputati erant l. 13. C. de re milit. lib. 12. Prrſenzales milites,Preſentales numeri l. 18.& l. fin. eo. titu.& Preſentium ordines hiſto. Ferleſtetaef⸗“ Pręſentalis curioſus curſus public. in Notitia Imperij. Koma.& Sοαm ſνο σρινσενſe edicto luſtiniani. 14. Preſentia an habeatur pro conſenſu ponit Bart. l. Gaius D. de pig. actio.. Pręſentia, elegantem habet phraſin inl. de ætate.§. Cel- ſus itaque ſcribit. D. de interrogatio-quia intelligitur de preſenti pœnitentis reſponſione mutata. Sic enim adpellatio transfertur à perſona ad rem, ſicut alibi à re ad locum. Id genus tranſſationes in iure valde fre- quentes

1.
85 B 18Arun 4
D. d praſcirers nii& in foro, Kial AX 143 1. 467.D e
ei adtinet pezſenè adi u domicilium kbe.
noppoaunearl.„.
pura, qur nemwei „ D. t cert pet.
1.1. 0.1.ſ0.D Ke N
dici cõditiotead 2a I. 7.D. deconci
a ſoluerel ⁵⁴⁴ ½
adam nütiatlondt t Rouu 0p3. 1 4 L.. K Kiutes
enitfe 1 ad 1.Fabden
enire Budla.D4
1 3 4. mm aegociocan
b PRA quentes ſunt,& lectori ſepe imponunt. Vt in l. pen. D de iuſti.& iur.
Preſentia, propriè ad corpus refertur. Vnde non ſimplici-—
ter verum eſt, Furiofi, infantis, muti pręſentiam nul- lam eſſe, ſed pro abſentibus haberi. Lex enim plerun-
que propter ſenſus imbecillitatem, abeſſe eos inter- pretatur.
Preſentia eſt legitima deffinitio temporis, ideò conlti-
tuta, vt in omnibus negotiis opportunitas cum tran- quillitate retineatur. Kectè igitur cenſuit Pompo- nius: Si inter plures fami lię erci ſcũdę agatur,& inter eoſdemcõmuni diuidundo, aut finium regundorum: eundem iudicem ſumi: quò facilius coire coheredes, vel ſocij poſsint, in eundem locum omnium preſen- tiam fieri oportet. l.. D. de quibus rebus ad eund. iu- dic. eat.& vide Nouel. luſtinia. 8.& in Notit. Imperij . Koma. b Pręſtare, eſt ſatisfacere, vel exitum alicuius rei in ſe reci pere. VIpianus in l.item Labeo ſcribit. D. Fami. erci ſc. Familiè erciſcunde, inquit, iudicium ex duobus con- ſtat: id eſt, ex rebus atque præſtationibus, quæ ſunt perſonales actiones. Preſtare, dicta promiſsâve implere l. 17. 18.19. D. de ædil. edict. b“
Preſtare actiones cedere,& mandare 1.6.§. fin. D. nau. cau.
itab. l.z1. D. de actio.emp. Præſtare culpam, cen ſum, periculum, bonam fidem, dili entiam, cuſtodiam, factum, tritæ ſunt librorum no- ſtrorum locutiones. Preſtò, id eſt, preſentes I. 9. D. de liberal. cauſia. Preſtigium, quod preſtringit aciem oculorum. Pręſtigiæ verborum captiones Azo in Summä. C. de adul. c. nec mirum 206.q. ſ.
Præſtatuiri pro pręſtatum iri in Pand. Flo. l. 66 P. de cõ- tra. emp. l. 10. D. de hered. vel act. ven- vide A. Aug. in
lib. Emendat. b Præſtatio Paulo I. ſi plures. D. de leg. 3. pro ſolutione. Præſtituere, hoc eſt, preſcribere l.1. D. de iur. delib.
Prę ſumere, quaſi antè ſumere, aliàs vſurpatur pro audere vel tentare aliquid contra ius: vt ferè Pontifices Ko- mani eo verbo vtuntur. Alexander z. ex concilio Late- ranenſi, loquens de clericis& monachis: Sed nec pro- curatores, inquit, Villarum, aut iuriſdi ctiones etiam ſeculares ſub aliquibus Principibus& ſecularibus vi-
ris vt iuſtitiarius eorum fiat, clericorum qui ſque exer cere præſumat, hoc eſt, tentet, audeat: c. ſed nes. Ne- cleric.vel Monach. ſecular. negot. ſe immiſc.2. Tim. z.
Pręſumere, aliâs accipitur pro nudo facto prius aliquid
ſumendi. Vnde blinius lib. 36. tradit de farina cuiuſ- dam lapidis, in certamine bibendi aduerſus ebrieta- tem à potatoribus pręſumenda: allegans Theophra-
ſtum auctorem.ʒ
Pręſumere aliàs ſignificat preoccupare apud Rhetores, qui preſumptionem vocant: cùm id quod in aduerſa-
rij cauſſa, vel in iudicis opinionecontrariũ nobis eſſe aut fore arbitramur, preoccupamus dicendo, ac bonis *„ 5 ℳ 0* 0«· X 8 rationibus diſſoluendo. Quintilianus lib. 9. Mirè vero
in cauſsis valet pręſumptio, quę spchx4 dicitur: cùm id quod obiici poteſt occupamus, que præc ipuè proœ
mio conuenit. 1 Preſumere, aliàs pro putare ponitur. vt inl. vulgo. D. de in lit. iuran. Vulgo pręſumitur, inquit VIptanus ‚aliũ
in litem non debere iurare, quà3m dominum litis- Pręſumere aliàs denique accipitur pro preſagire, coniice re, cogitare, ſeu diuinare aliquid in dubio. Valerius lib.⁊. C.. E q́ue fortuito dicto quaſi certam ſpem cla- rifsimi triumphi animo preſumpfſit. Et c. 6. Pręſi umpſit
an imo, ea re ſignificari exitum ſuum, Hoc eſt, cCõiecit,
vaticinatus eſt.
Præſumptio eſt cCõiectura ſeu diuinatio in rebus dubiis,
collecta ex argumentis vel indiciis per rerum circeum-
*
P R M 156
ſtantias frequenter euenientibus vt extr. de præſum- ptio. Huius definitionis inſigne exemplum eſt iudi- cium Salomonis ſapientiſsimi regis. 3. Kegũ. 3. quod refertur in c. z. de praſump. vide Specula. titu. de præ- b ſumpt. S. 1⸗& an à fictione diſsideat, ponit Abbas inc. is, qui. de ſponſal.& mat.& vide elegantem Præſum- ptionum tractatum TomoC. Præſumptionum alia maior, alia minor eſt, iuxta conie- Sturas, quæ non æquè ad naturæ dictamen accedunt. Vnde commentatores dicere ſolent: quaſdam eſſe præ- ſumptiones luris, quaſdam luris& deiure. Quaſi verò verba, Iuris,& de lure, multum diſtent. Eiuſdem fari næ eſt diui ſio, ſecundum quam adſerunt, præſumptio- nes alias eſſevehementes, alias violentas, quaſdã ne- ceſſarias. Violentum pro certo, accipientes. c. Literis. de præſumptio. Præſumptionum cognitio cenſura magis, quàm curio- ſis præceptionibus& variis diuiſionibus cognoſci- tur. Sic ergo diſtinguere cauſſas præſumptionum ſa- tis eſt: Aut enim tam propè accedunt ad neceſſuriã ve- .——— 1 1— ritatis rationem, vt plenam mereantur fidem,& pro- bent id, quod ſecũdum eas aſſerimus. Et tunc, ſiue le- gitimas, ſiue iuris& de iure, ſiue neceſſarias præſum- ptiones adpellaueris, parum refert. Aut verò proſiciſ- cuntur ex cauſsis quæ veræ quidẽ eſſe poſſunt, ſed in- terim in diuerſum collectis rerum argumentis factli- ter cedunt. Ita que mouere non nihil ſolent animum: tamen ad credendum planè non perducere. Has proba biles, vel non neceſſarias præſumptiones, aut ſuſpi- ciones rectè dixeris, vel etiam arguméta, ſicut Arrius Menander in l. non omnes. S. A Barbaris. D. dere mili- ta. Sed licet, inquit, hoc liquidò conſtare non poſsit: argumentis tamen agnoſcendum eſt.
Præter dictio quandoque excludit l. equiti j.8.præter. D.
de vſu& habit. l. Titio teſtamento. D. de lega. 1. quan-
doque includit,& auget. l. Seio amico. 5. Vxor. D. de
annu. leg. quandoque ſignificat poſt l. cum procu. D. de op.no. nunt. Præterire, eſt ſilentio prætermittere. Præteriti dicuntur qui neque inſtituti, neque, vt oportet, exheredati ſunt S eadem. Inſtit. de hered. quæ ab inteſt.& vide tit. C. de lib. præterit. qui cum vitio exheredantur, præterito- rum loco ſunt l. d.S. non quæuis. D. de bo. poſ. cõt. tab. Præteriti, qui in petitione magiſtratuum repulſam ha- buerunt.
Prætorito futurum contineri conſtat, vt inducta pro in- ducenda l. potior. S. 2. D. qui potio. in pig.& actũ pro agendum l. poſt venditionem. verſ. ſpecies. D. de aqua & aqua plu.“
Prætermittere cauſſam teſtamenti quid ſit, docet Iuriſ-
coſ. l. 1.§. præt ermitt ere. D. ſi quis omiſ:cauſ.teſtamẽti.
Prætexta eſt genus veſtis, qua nobiliores ciues Komani
vti ſolebant. S. iniuria. Inſt. de iniur.& vide l. 3.8. fin.& ibi gloſ. D. de libe- exhiben.
1 IW
Prætextus, vulgò color quæſitus, vt recte expoſuit G. Bu-
daæus l. illicitas. D. de offic. pręſid. l. ſub prętextu. C. de tranſact. b Prætextatus, qui prętexta,& bulla adhucvtebatur, Bu-
dao l. fi. D. de ſenat. Prætores initiò dicebantur ipſi conſules, quod populo præirent Nonio ex T. Liuio,& Varrone. Poſtea hoc nomen ad eos magiſtratus, quibus vrbana, vel inter ciues& peregrinos iuriſdictio adtributa fuit, tranſla- tum eſt. Hi à duobus ad decem& octo excreuerunt. Di ſtinguebantur autem eorum nomina pro varietate iu- riſdictionis. Alius quidẽ vrbanus, qui ciuibus ius di- cebat, alius peregrinus, qui inter ciues,& peregrinos ius dicebat 1.2. D. de orig. iur. alius tutelaris 1. 1. C. de tut. illuſt. perſialius fideicommiſſarius l. 4. D. qui ad liber. l.pen. D. de cõdit.& demon. alius de liberalibus cauſsis I.1. C. ſi mãc. ita ven. alius militaris Nou. 24.2 ſ.
v iii)

PRA
Pprætores Romani ſummam iudiciorum habebant pote- ſtatem, ſcilicet ante ſuſceptam Imperatorum monar- chiam, dicti ab eo, quòd præirent populo, qu aſi præi- tores. Horum in tantum creuit auctoritas( Magiſtra-
tus enim ex corpore Patrum creati, erant valde plau- ſibiles) vt ſex eis faſces cum li ctoribus concederen- tur: ſella ĩtem curulis, ſicut Edilibus,& trabea.
Pprætoris functionem in tribus potiſsimùm verſari, pru- dentiſsimi veteres exiſtimauerunt, videlicet in danda aut neganda actione, in cognoſcenda,& definie nda lite, in adiudi candis poſſeſsionibus& dominiis re- rum. Quæ omnia his tribus verbis Prætor ſignificare ſolebat, Do, Dico, Addico.
Prætorem luriſconſulti proconſulem ſæpe vocant, Ga- ius in l..& z. D. de alienatio. iudic. mutan. cauſ. fact. l. patri pro filio.§.. D. de minor. l. in heredem. D. de dol. mal. reſpiciunt enim ad id, quod Pomponius in 1.2⸗8. deinde cùm placuiſſet. D. de orig. iur. Cümque conſu- les, ait, auocarentur bellis finitimis, neque eſſet, qui in ciuitate ius reddere poſſet, fa ctũ eſt, vt Prætor qgo- que crearetur. Is ergo Conſulis fungebatur officio,& Cquatenus ad iudicandum attinet) proconſul erat. Præterea, Prætores in prouinciis vicem gerebant con
ſulum.
Prætores, Coſſ.auocatis, belli neceſsitate creati funt, qui
in vrbeius dicerent: quorum ius, quia ipſi ſummã au- ſctoritatem obtinebant, Edictum,& ex honore magi- ſtratus, Honorarium appellabatu r. Edicta verò illa. vt omnes ſcirent, de qua re quiſque Prætorum ius eſſet dicturus, in tabulis dealbatis proponebant, quod Al- bum vocabant. Auth. de ſitig. S.lubemus. col. 3.
Pprætoria in conſtitutionibus Imppp.-domus magnificæ,
intelliguntur præſidum, iudicmve cauſſa extructæ l. 31. C.de epi ſc.& cleric. l.pen. C. de offic. recto. prouinc. Prætorium etiam adpellant veteres partem villæ lautius ædificatam,& patrisfamiliàs habitationi relictam l. 2. D. de ſeruit. ruſtic. Palladius lib. 1. cap. 8. Tertull. lib. de idololatria. ſic in l. ⁹⁸8. D. de verb. ſignifi- prætorium pignus, vide ſuprà Pignus. Prætorium ius vide ſuprà Ius. prætorius is dicebatur, qui prætura functus eſſet. Prætoria cohors dicta fuit, quæ à prætore, hoc eſt, à Con ule nunquam diſcederet in bello, ob cuſtodi am cor- Poris reſſe Feſto. Africanum autem inter omnes pri- mum delegiſſe ſibi aliquot forti ſsimos, qui lateri eius adherétes, omnibus aliis muneribus vacarent, ſtipen diõque maiore honorarentu r, literis proditũ eſt, quã- quàm apud alios multi id antea quodiie feciſſent. Quẽ morem ſecuti ſunt omnes, tum in bello, tum domi, reſertim ortis ciuilibus difcordiis. Iulius Cæſar propter inimicos aliquandiu vſu eſt cuſtodia corpo- ris,& prætoria cohorte Hiſpanorum. I andem nimia quadam confidentia, maluit femel inſidias vndique imminentes ſübire, quàm cauere ſemper: Ideque cu- ſtodisã remouit,& haud dubiè inimicis maximam inſi diandi anſam præſtitit: vt euentus tanti viri nos ad- monere debeat, ne vitioſa ſecuritate periculũ ſubea- mus, quod euitare licet.— Prætoria porta in gaſtris erat, qua exercitus ad prælium educebatur. Prætoriarum ſtipulationum tres videntur eſſe ſpecies: judiciales, cautionales,& communes. VIpian. l.1. D. de Prætoriis ſtipulat. quæ à mero Prætoris officio, aucto ritatéẽque veniunt l.j. S.prætoriæ, D de verb.ob.& tot. tit. D. de præto- ſtipul. Ppræuaricatio eft ab officij ſui præſcriptione deſſexio at- que aberratio, ſiue malitia, ſiue imprudentia. Præuaricator dicitur, qu⸗ Ixaricator, qudd diuerfam partem adiuuet, prodita cauſſa ſibi commiſſfa: auctore VIpiano in l.1. D. de præuarica. Præuaricatores cos adpellamus, qui cauſſam aduerſariis
P R Kl
ſuis donant&, ex parte actoris in partem rei cõceduũt.
à varicando enim Præuaricatores dicti ſunt lI. præua-
ricatores. D. de verb. ſignifi. Præuaricari eſt vera crimina abſcondere lI. 1. D. ad S C.
Turpil. D. de præuarica. I.1. Præuentio dicitur cum eiuſdem rei perſonæve iuriſdi-
ctio penes duos iudices eſt,& alter cognoſcere prius
cœpit.
Præuenitur autem quandoque per in ius vocationé, quia
prior in ius vocauit, quãdoq; litis cõteſtatione, quã- doque libello, quãdoque ſententia- Bartolus ponit in J. ſiplures. D. de lega. i. Specul. tit. de reſcript. præſenta tione. s.. verſi. itẽ quòd minus. vide Felinũ in c. cũ M. Ferrarièſis. de cõſtit. in antiq.& vide doct. in l. ſi quis poſted, quàm. D. de iudic.& c. pen. ext. de for. compet. Pragmatica eſt diſpoſitio quam princeps alicuius ſug- geſtione mittit, vt colligitur exl. fina. C. de proximis facr. ſcrinio.& l. fi. C. de petit. bon. ſublatis& alibi. Pragmaticarij, quibus committuntur Pragmaticæ. Pragmatici in 1.9. S.& nonnunquam. D. de pœnis. qui li- bellos concipiebant, atque teſtationes ſcriptis conſi- gnabant. Pragmaticos autem à Græcis vocatos, iuris interpre- tes, qui mercedula addicti miniſtros ſe in iudiciis oratoribus præbebant,& quaſitela agentibus ſubmi. niſtrabant. Cicero lib. i.de Orato.& M. Fab. lib. 12. ca. 3.& lib.z. ca. 8. ſcribunt Iſidorus lib. ſ. cap. 22. Pragma- ticum, ait, cauſſarum actorem adpellatum, quales lu- cris inhiantes, leguleolos noſtra nouit,& tulit ætas, qui vt ius ignorant, ita praxis vafritias,& commenta percallent. pEVS BONE, talem auerte peſtem. quan ta enim adferat Reipublicæ incommoda, damnãque, ſatis ſupérque exprimit Ariſtophanes, in Comœdia Pluti. Nauropes in Nouellis lIuſtiniani, exactores tributorum 1. 11.— 2 ſunt accipiendi Indicar hoc Sudas, cũm ait: poexoe S⸗ d rœs&οσeοσριρςρςμ οσυνυαάεινκνο Ʒ&ν νπαφe[*(òaν axXd rels„oMolc. Pratum eſt in quo ad fructum percipiendum falce dun- taxat opus eſt, ex eo dictum, quod paratum ſit ad fru- ctum capiendum l. pratum. D. de verb. ſignifi. Precaria, vel ad precarium conceſsio, vtrunque enim di- citur.& cuius fit mentio 12. q. 2. cap. Precariæ.& in titu. Extra. de precar. Iongè differt à precario, quod tractatur. D. de precario. Eſt autem ſpecies Colona- rij contractus, veluti cùm fundus datur in aliquot annos, quibus elapſis, ad precariam poſtulationem coloni, dominus vel heres teneatur talem contra- ctum ſemper deinceps in totidem annos renouare. Budæus annotauit in 1. HBerennius. D. de euiction. quod Galli vulgo tolerantiam appellant, Precarium
client elare dici poſſe, vt cùm dicimus patronum clien ti indulſiſſe, vt precario poſsideret: vel clientem pre-
carium obtinuiſſe, vel annum, vel quinquennale, vel aliud quantulumcunque. luriſcoſ. Precarij verbovten tes, precario rogare,& precario concedere dicunt. Vide& l.pratum.de verb.ſignifi.
Precario autem habere, poſsideréve intelligitur, qui poſ- ſeſsione vel corporis, vel iuris adeptus eſt. hac ſoluùm modò cauſſa quòd preces adhibuit,& precibus impe- trauit, vt ſibi poſsidere, vtive liceat,& qui finito tem- pore ad quod precarium rogauerat, patiente domino poſſedit l. 2.§. fin.& l. ſeq. D. de precar. Paul. lib. j. Sen- tent.tit. 6.
Precarium interdictum l. 15.. cum quis. D. de precar.& & rub. C. eo. Precaria verba, quæ nõ directa neci mperatiua ſunt, ſed
inflexa,& rogatiuè concepta 1. 2.& 4. C. decodicill. l. 24.C. de fideicommi ſil. fi. C. de falſ. cauſ.adiect. l.13. C. de fideicom. lib. Qualia ſunt, KOG, PE TO, MAN- pO, DEPREGOR, vOLO, CVPIO, DESIDERO, 1NIVNGO, OPTO, EIDEICOMMITTO, KXIOO,
5 10

1 Grrcis VoOcahos ah addici ninikk dant,& quaſiteh d lid.. de Oraki
1dun lſidorush,d
mm ꝛctorem achelt
Plenlos noſtumd. R ita praxis müiit.
1 102 1, tulenacg
dei e 4
primit Ariflophn
is luſtiniani, ens
4
F *
dfwctum percyid i co dictum, quodpa e
lpratum D detet
f
xr. longe Afer
gccurio. Eftmten 2 cluti cùm fundus upſs„a precrtun 8 vel heres tereu 4
aceps in toticen 1
„i0 L. Berenniss.
„olerantiam-pfe⸗ Te vr cäm dicim
ecario
arium concchio —
un, relo
PR I sScIo TERESTITVTVRVM, CREDO VEIL SPE RO TE PDATVRVM. Paul. libr. 5. Sentent. titul. 1. l. 2. C. de legat. l.118. D. de leg. i. l.35. D. de aur.& argent. Nam qui ita loquitur, nihil imperioſè facit, vel ordinat, ſed preces adhibet,&obteſtatione magis quàm iuſsione v- titur. Hæc verba fideicommiſsi dicuntur J. 6ρ. 5. fin. D. de leg. 2. I. 11.§. 1. D. de leg. 3. Fideicommiſſa enim pre- catiuo modo relinquuntur Vlpiano in Inſtit. titul. 24. id eſt, vt Iſidorus libro j. capi. 24.tradit, non directis verbis, ſed precatiuis. Sic 86 Precariam ſubſtitutionem fideicömiſſariam accipimus I. 16. C. de pact. Et Precariam voluntatem I. 66. D. de leg. 2.
Precarium eſt, quod precibus petenti vtendum cõceditur
tam diu, quàm diu is, qui conceſsit, patitur. Quod ge- nus liberalitatis ex iure gentium deſcendit. VIpian. l. 1.D. deprecario..
Preces autem pro fupplici libello Impp. vſurpant l. r0. 17. C. de rei vindic- l. 2. C. de vſufru. Hinc titu. de precibus Imp. offer. C.& formula illa, s= PRECES VERITA- TI NITANTVR.
Pretium dicitur, quod pro re empta datur,& in Lexico
B. Germani riνex T0S S-iot ndſa ba Mo0Kop. l.. D. de rerum permut. s. pretium. Inſtit. de empt.& vendit. Sed tamen& pretium conductionis 1. 18. 5.1. D. locat-& Pre
tium pro mercede l. 1o. in fin. D. de acq. poſſeſ.& alibi ſę piſsimè.& manu pretium, quaſi manus&artis merces vide B. Briſſonium lib. 4. Select. Antiq. ca. 23. Pretium pro præmio inl. 2. 8.& generaliter. D.vi bon. rapt. l.. ü fi. D. de iniur. Liuius lib. 32. Haud ſatis dignum tanti la boris pretium. Vopiſc. in Aurel. Debet, ait, enim quid preter dignitatem pretium eſſe meritorum.
Pridem de longiori tempore: quandoque pro materiæ cõ-
ditione accipitur l. 1. C. de munic.& orig. l.1C. ſi aduer. tranſad. l.1. C. de ædil. act. c. niſi cum pridem. de renun. Primas propriè Patriarcha c. 1.& 2.99 · diſtinc. quando eo nomine ſignificatur Archiepiſcopus c. ſanè. de for. cõp. Nam, quantum ad effectum, nulla eſt differentia inter primatem& Archiepiſcopum c. duo. de offic. ord. Qui
ſint primates in.i.& in rubr. de Alexan. primat. 1. do-
cet ibidem Bart.& vide ibi Pirrhum Anglebermæum. primicerium Nεαιρααιναεeενον definit Sud. 7⁰* ερααι τοQ½ 2 rafeus. de quo in Nouel.&. idque variorũ ordinum, vt Primice- rius notariorum vt in l. 1. C. de primicerio& ſecũdice rio quem Socrates libro 7. ca. 23. ² οωςστει τν Ʒααάο‿
doc pæptwp adpellat& Primicerius fabricæ l. z. C.de Fa-
bric.& Primicerius domeſticorum, protectorum, equi
tum. l. 2.& fi. C. de domeſt.& protecto. 4 primicerius menſorum l. vnic. de menſorib- lib. 1.& Pri-
micerius in officio præfectorum prætorio apud Vege-
tium lib. z. cap. 21. Et
Primicerius adiutorl. fin. C. de offic. præfecti vrbi. Primi-
cerius Exceptorum, Singulariorum, Auguſtalium, ſcri niorum, deputatorum, ſacri cubiculi J.vnica. C. qui à prebit. tir. C. Th. apud Caſsiod. lib. ir var.& in Notitia Primicerius legionum apud Gul. Tirenſ en. pontif.lib. 2. de bel. ſac. ca. 10. Sic& primicerius defenſorũ. Primi cerius Scholæ cantorum,& Cardinalis Primicerius a-
pud Luitprandum lib. 6 de reb. per Europ.· geſtis. Fadem
figura Secundicerius. b primicerius in c.vnic. de offici. primicer. in Antiq. ſubeſt Archidiacono& dicitur Cantor, vel Succentor in qui- buſdam Eccleſiis. 8.II Primipilus qui diceretur, explicat Halycarnaſſæus libro 9his verbis: irss, ait, 7 wbat a⁊ up v Aæse⸗ pola zn Ax& u uoo εμριιι&mε ε ενοrνſe àudſoue, xias ene re a 6 ut Aevs Mop oͤnupiſap utive oεᷣ‿ιρ 197, Latedio, 78 nt eeovas z5 wa FPip 7XG,Ia eεεμιστιεε½ εανιmαν½ Liuiu slibro 7.Id propter Publium Salonium poſtulatum eſt Aconiuratis, qui al ternis prope annis Pribunus militum„& Primus Cen- turio fuit, quem nunc primipilum adpellant. Primipi-
Primores, id eſt, optimates l. legatum. D. de vſufru. lega.
LRII S lus itaque primipili ductorem ſignificat l. 2z. D. de ad- im. leg.& in Codice Juſtinianeo ſæpe. Centurionem au- tem primipili non ſolùm aquilæ præfuiſſe, verũ etiam quadringentos milites in prima acie gubernaſſe,&ran quam caput totius legionis merita, conſequutum& commoda. Te*εαινƷν, vt definit Theodorus Hermopolites 15˙ ⁷ zoio wg roir axoviais æτ ενας dop dTApt1o Iva avan ⁊sᷓro a,ots. Primipilon, eſt annona quæ datur primipi- li centurionibus, vt inter milites diſtribuatur. Primipilaris, qui primipili honorem geſsit I.z6. S. ulius. D. de leg. 3.1. z3. 5§. quædam. D. deaur.& arg.. Primipilarius inl. fin. C. de fili is official. libro 12. Sudas weεαοινeε 70 ¼⁴ρν, ον à iναμααα τ Ʒuτ νν Xον da a- ον Primiſcrinius l. fin. C. de nume. lJ. fI. C. de apparit. præfect Præto. Symmach. libro 1. Epiſtol.& in Notit. Imperij ſæpiſsimè. Primitiæ in conciliis adpellantur&aεαράρα doop aamap. Adiuo Paulo&νεοdαα. Interpretes Baſilicon, ugobivia, aiunt, Nroyra; d&deαμρ ˙d νον NrToi συꝙιέ½, At‿ο ua- Ta puᷓ zde 2 w& a x Primitiæ in Rubrica'ide decimis& primitiis, explicant ibid. Pontifici]j& nouiſsimè P. Kebuffius inl. q. tract. de decimis. 1 4. Primogenitum vocat ſacra ſcriptura, non quem fratres ſe mMütut⸗ſed qui primo natus fuit c.loſeph. de verborum ignificatio. 3““ Primogenitura, ius, qualitas, ſeu prærogatiua primogeni- ti, de qua Alberic. ſingulariter tractat in l. penult. C. de don. inter. vir.& vxo.& in§. Diſcipuli. in Proœm. Pan- dect.— Primogenitus regis, poſt regnum ſuſceptum natus, ſuc- cedet patri in regno, non primogenitaus ante illud: vt Baro à Tautemberg venuſtè declarat titul. 14. circa fi- nem lib.r. Feud.. 8 Primus heres, qui primo gradu ſcriptus eſt l. 2z. D. quæ in fraud. credit. l. 4. D. de liber.& poſtu. Quintil. declam. 388. Primo gradu ſcriptos accipere debemus, omnes qui primo loco ſcripti ſunt I.i. S. defertur. D. de bo. poſl. ſecun. tabu. quibus qui ſubſtituuntur, Secundi heredes vocantur.
— 1
Primæ tabulæ Paternæ accipiendę ſunt l. 41.§. coheres. D.
de vulg. 128 b Princeps, lex animata in terris auth. de Conſu. ſub finem. Princeps, id eſt, Imperator. D. de conſtit. princicqpP. Princeps delicti in l. in hoc. D. de ſeruo. corr. Princeps à Deo ipſo cõſtitutus eſt. Nã hiſtoriæ veritas ſic
habet: CüCn. Pompeius,& lulius Cæſar bellis felici- ter geſtis, magnũ haberent exercitum, ac de occupãda tũüc Republica meditarentur:ciuile inter eos bellu do- minandi cupiditate ceœpit. Tandem Põpeius repudiãs
omnes à Cæſare oblatas pacis cõditiones: in Greęcia vi
ctus,& fugiens in Ægypto occiſus eſt. Cæſar autẽ Ko- mã rediens, rerũ omnium potitus, noluit Auguſtus, aut
Peiicehs ſalutari, ſed dictatorẽ ſe fecit, vt in initiis ad
auc ſanguinolentis, mitigaret regnãdi ſuſpicionẽ. Tã- dẽ à Caſsio& Brato, in Curia Põpeij. 23. vulneribus eſt occiſus, idibus Martiis, ab vrbe condita D c cx. ab eie- ctis regibus coccLXVI.Poſt mortẽ Iulij Cæſaris Re- ſpublica Romana, per x rr. annos ſub triũuiris mirum in modũ cõquaſſata eſt:donec ſolus rerũ potiret᷑ C. Cæ- ſar Octauianus, poſteà Auguſt& pater patriæ à Senatu ſalutatus. Is Romanã ditionẽ trãquillitati reſtituit, vt aurea tũ ſecula dicerẽtur:& meritò. Nã poſt conſulatũ eius duodeci mũ, nat' eſt Dei filius, Ieſus Chriſt“, ſalutis noſtre princeps& auctor, devirgine Maria. C. Lentulo Getulico,& M. Meſſalino Coſs. ãn. ab vrb. poctr. à regi b⸗ pvrr. Deinde, cũ ſtat Rom. Reip. ad Monarchiã eſſet perducts: cuenit, vt electio Cæſaris alias ex auctoritate v

P R
Senatus, ſicut iure debuit, Pcederet: Alidsab exercitu, vel inuito Senatu, Imperator ſalutabatur,& ali quan- do magna clade. Ideõque tandem agente exercitu in Græcia,& Imperatore ſine conſenſu ſenatus acclama- to, cœpit Imperij ſedes eò transferri multum infeli- citer, tempore Conſtantini magni. Komana interim vrbe, atque tota propemodum Italia, propter abſen- tiam principis, incurſu Barbarorum deuaſtata. Nouiſ- ſimè tempore Leonis111 I. Pontificis, imperium Con- ſtantinopolitanum ad Francos tranſlatum eſt„ac Ca- rolus Magnus tum Auguſtus deſignabatur. Neautem de electione inpoſterum naſceretur di ſcordia, vice ſe- natus Romani ſeptemuiri, hoc eſt, ſeptẽ electores per-
etui ſunt conſtituti: Videlicet, rex Bohe morum, Ar-
chiepi ſcopi tres: Maguntinenſis, Treuerenſis,& Colo-
nienſis. Principes item tres: Comes Palatimis Khe- ni, Dux Saxoniæ, Marchio Brandehurgenſis. Quo ſta- tu(Deo ita volente)nos hodie vtimur.. Pprinceps eſt ſolutus legibus,& interim digna eſt vox fa- teri ſe alligatum legibus, vt eleganter probant l. Prin⸗ cęps. D. dę legibus.& l. digna vox. C. eo: tit. Nam opor- tet eſſe capita terrenæ poteſtatis, quæ ſint reliquorum hominum cenſuris exempta. W Principi igitur(inquit Plutarchus) princeps quis erit? Nempe Lex, quæ omnium regina eſt mortalium& im- mortalium, vt inquit Pindarus. Prineipes noſtri inter ſubditos,& magiſtratus municipa les, inter ciues ſuos eadem fungũtur poteſtate, qua Ro manus princeps circa priuata generaliter præpollet- Quoniam poteſtatem ſuam ab imperatore habent, me- diatè vel immediatè. Vnde vox iſta, qua ſepe vti ſolent, Ego tibi ſum lmperator in meo territorio: non ita mul tum eſt abſurda, ſi modò rectè intelligatur. Pprincipes peccare(inquit Cicero) non tantum mali eſt, quanquàm eſt magnum hoc per feipſum malum: quan- tum illud, quòd permulti etiam imitatores principum exiſtunt. Nam licet videre, ſi velis replicare memo-
riam temporum, qualeſcunque ſummi ciuitatis viri
fuerint, talem ciuitatem fuiſſe. Quæcunque mutatio morum in principibus extiterit, eandem in populo ſe- cuturam. Et rurſus: Quò pernicioſius, ait, de Kepubli- ca merentur vitioſi Principes: quòd non ſolum vitia conciOꝑiunt ipſi, ſed ea infundunt in ciuitatem: neque folùm obſunt quòdilli ipſi corrumpuntur, ſed etiam quòd corrumpunt, pluſque exemplo, quàm peccato no cent. Priacipes,& Magiſtratus diligẽéter inquirere deget, quid de bonis ſtúdiis ſtatuatur vbique in orbe KRomano: quam fidem quiſque inſua functione adhibeat: vt pro meritis accipiat præmium. Sõic egregia nec vnquàm ſatis laudanda fuit illa inquirengi ratio Friderichi pri mi, qua habita duplex priuilegium bonarum literarum ſtudioſis conceſsit, Conftit-Habita. C. ne fil. pro patr- Nulla profectò maior gloria ſequitur perpetuò princi- pem, quam quòd ea ſtudia curauerit, quibus humana locietas iuuatur maximè. Principales çonſtitutiones, quæcunque princeps conſti- tuit, vt prꝑ lege ſeruẽtur l.z.§. ita in ciuitate. D. de ori.
lur. l. 3. D. ſi cert. pet. Principalis prouidentia l.22. D. de adop. conſtitutionem diui bij ſignificat, quæ quartam impuberi arrogato re- linqui præcipit 1.§.§. ſi quis impubeès, D. de inoff. teſta. Sig& Principale decretum l. 2. D. ge offic. aſſeſ. Et Principalis ſententia l. i. D.de offic. præfec. præto. Et Principale auxilium 1. 13.5.penul. D. ad Trebel. Principa- les libri l.. D. de offic. quæſto. Principalis actio, dire- Ctal. 17.§.1-D. commod-. Principalis obligatio ad dif- ferentiam fideiuſſoriæ guæ acceſſoria eſt l.z. D. de ſe- parat.— Principalis reus pro quo fideiuſſor interceſsit l. 6⁶. D. de
P R I fideiuſſor. Principale teſtamentum paternum l. 2. de vulg.& pup.
Principales ciuitatum& curiarum 1. 27.s. penulti-& fina. D. de pœn. l./ſ. C. de cohortal. l.z3. l. 46. 1. 4. D. de Decu- rio. Firmic. libro. Matheſ. cap. 2. ſunt Scabini, Capito lini& iurati. Curatores vel principales ciuitatum pu- blicis rationibus præpoſitos Iſidorus libro 9. capi. 14. Etymolog. Principales& magiſtratus& Duumuixrales curialium officiorum ordines ſunt. Principales dicti quòd magiſtratibus præſunt, ſic in l. 2. C. de excuſ. mu- nerum I. 56. D. de Decurio.
Principaliter, directò.. fina. Inſtitutio. quod cum eo, qui in alien.&c. Vnde 3.
Principaliter& per ſucceſsionem opponuntur l. fin. D. de leg. 3.l. 194. D. de reg, iur.
Principia in caſtris dicebantur, quibus principes caſtra metabantur, hoc eſt, vbi in acie milites principes ſta- bant. Martianus de re militar. l. officium. Officium, in- quit, tribunorum eſt, principiis frequenter intereſſe.
Priuatus eſt, hoc eſt, iuriſdictione caret. l.z. D. de offic. pręſid.& ſic opponitur magiſtratibus, ſed& militi- bus apud Cice. 1. de arte Rhetor.
Priuatæ res dicuntur, quæ ſunt ſingulorum I. 1. D. de re. diuiſ:a verbo antiquo Priuus. quod ſingulos ſignificat, quo& Cato. lib. de re ruſtica vſus eſt. Vnda
Priuatum ius I. 1. D. de iuſtit.& iur. quod ad ſingulorum v- tilitatem pertinet.
Priuata iudicia quæ adrem familiarem cuiu ſq; pertinen- tia per arbitros iudicéſve datos expediuntur. Cicero in Topi.& 1.de Orato.
Priuara delicta quæ ſint, diſcere poteris ex l. 1. D. de pri- uatis delictis,
Priuatiani, largitionales. vide Cuiacium Rubr. C. de pala. ſac. largit.
Priuatus éontraftus, qui non reſpicit vtilitaté publicam.
I1.omnes profugi. C. de Agricol.& cenſit. libro 1i.
Priuata iudicia, modò ciuilia, modò pecuniaria accipi- mus. C. de iudi. l.& in priuatis.& l. De fide. C. de falſis.
Priuata crimina quæ ſint, vide D. de priua. delect.
Priuatus, eſt, qui iuriſdictione caret I. 3. D. de offic. præſi. l.eum, qui. D. de iuriſd. om. iudic.
Priuatus contractus, qui non ſpectat vtilitatẽ publicam I. omnes profugi. C. de agric.& cenſit.
Priuatus locus, quis ſit exponit Iuriſcoſ. l.z.§. prætor. D. de religio.
Priuatim, id eſt(vt vulgò dicitur) particulariter, vel in parti culari, vel ſpecialiter.
Priuatum ius vide ſup. Ius priuatum.
Priuignus vxoris meæ filius ex alio viro. Sic
Priuignal. 4.§. adfines. D. de gradib. Planè(quod ad cauſ- ſam prohibitarum nuptiarum adtinet) non ſolum vxo- ris noſtræ ęx alio marito filia, ſed& neptis, proneptis
Priuignæ adpellatione continentur l. 14.§. fin. D. de rit. nupt.
Priuilegium, jus ſingulare,& in certæ, perſonæ, vel cauſſæ gratiam, fauorémve,& lex de vno homine lata, vt Gel- lius libro 10. cap. 20.& Iſido. lib. ĩ. cap. 18. ſcribunt.& c. priui legia. 3. diſtinct. Sic apud Cicero. z. de legib.& in Paradocr. 1
Priuilegium, prælatio, prærogatiua, quæ inter perſona- les actiones vertitur, quo cręditorum alij aliis præfe- runtur. D. de priuileg. credito. l. ⁷4. D. de iur. dot. l./3.§. I.&vlti. D. de pecul.& alibi ſæpè.
Priuilegia dicuntur etiam creditoręs ipſi I1. 7. 5§. quoties. D. depoſit. l. 24.§. in bonis. D. de reb. auct. iudic. poſsid. 1.17;8. penul. D. de excuſ.tut. Hi etiam—
Priui legiarij vocantur l. i. D. de pact. l.* 4.§. fina. D. de reb. auct. iud.& ab hypothecariis ſeparantur.
Priuilegium eſt ius, quod contra communem ciuilium ordinationum tenorem, propter aliquam naturalis æ- quitatis rationem, certa conſtituentium auctoritatein
contra
——Q———

11 cipale
na Ke
4
1Aluel.
8 c c lur r
4 un wubitrni Keme Nlen
dar, qux ſunt lnxul acro Priuus. aud
4
Ae
89 101 1
1 1a0 temſ mili Uen 4
udictſit Cuas cne a
fato.
rler, diſcere joti
oaales. ride Cuiaciut
8, qui noa teict „CAe Agicd Kcen 1l 040 ciuilia, nodo & in priuatis.A 1Ds 2 er ſint, vide Ddeos d nſdictione cnatl uriſd. om. iudic. , qui nog ſpeän C. de agric. Kemtt lit cxponit Luiſa
„ulgd dicimu);u t ecialiter. d.lus prmmn. p-lus pfü
er filius exaiom.
8.D.de eraädklt 9. aine o ptiurum an. 4
anuh 1 muricofilin els 47
1 tione conubenn
de uſtitA iuaes 4
troductum eſt. Vnde apparet primm, quòd priuilegia contra ius naturæ, vel vtilitatem publicam, non magis ſunt priuilegia, quàm tyrannis lex eſt, vt Cicero pro- bat de legibus diſſerens. Et hic eſt verus ſenſus. l. vjt. C. Si cont. ius vel vtil. publ. Nam quid iniquum priuile- gium efficit aliud, quàm quòd legem& ordinationem Dei ſoluat ſine cauſſa? Deinde, ex prædictis conſtat, quòdvera& iuſta priuilegia, non priuant legem, vt Ac- curſius putat: Imò ſupplẽt magis in ea parte, ad quam communis regula porrigi non poteſt, ſalua iuſtitia& ę- quitate. Id quod idem Accurſius per exempla, quæ alle gat ipſe, faci liter iudicare potuiſſet, ni ſivera principia iuris illi fuiſſent incognita. Eſt enim ius commune, vt vnuſqui ſque ſeruet pacta, ſatisfaciat promiſsionibus, liberet ſidem ſuam, pro ſe vel proaliis datam. Suntne heac in commune iuſta? Quid ni? I.1. D. de pact. Inſti. de fideiuſſo. in prin. Quid igitur ſi mulier fideiubeat, aut minor: Eſt ne iuſtum vt comprehendatur ſub hac regu la? Minimè gentium. Quare non? Quia mulieres ſexu: minores ætate imbecilles ſunt,& multis captionibus ſubiiciuntur. lam cùm inter mulieres,& pueros, ac vi- ros legitimæ ætatis, longa ſit inæqualitas: quomodo communis regula ad eas perlona⸗ pertinere poteſt æ- qualiter? Ergo exemptæ ſunt alia lege ſpeciali: Ea au- tem vocatur priuilegium ſeu ius ſingulare, de quo inti tul. ad SC. Velleia. 11
Priuilegia propter aliquam vtilitatem concedenda ſunt.
Quotieſcunque igitur de priuilegio alicui priuato, vel
corpori, collegio, ſeu vniuerſitati concedendo tracta-
tur: tunc ante omnia perpendendum eſt, anoperæpre- tium fuerit indulgeri, Hoc eſt, numyvtilitas verſetur, non dico eius tantùm, cui conceditur, ſed que in publi cum inde reditura ſit: quemadmodum verè accipienda eſt lex, Ius ſingulare. D. de legib. Dũ dicit Paulus: Pro- pteraliquam vtilitatem.
Priuilegij cauſſa ceſſante, ceſſat quoque priuilegium. c. ab
bate. in fin. de verb.ſig. Inſtit. de auctorit. tutor. S. vlti. Et de pupilla. ſubſtitu.S. Qua ratione. c. ſuggeſtum. De deci.16. q.i.generaliter. l. fi C. de milita.teſta. z. Diſt.
c. Quia ſancta. S. Verum. 6*. Diſtin. c. ſtatuimus. 5. His omnibus.& c.fin. De vit.& honeſt. cleric.c. Cùm ex in- iuncto. de nou. oper. nunc. quo in genere videndus A. Tiraquellus. Cauſſa ceſſante parte prima in verb. Priui- legij. l em. Priuilegium neque nimis ſtrictè, neque nimis largè opor tet interpretari, ſcilicet, ne grauem alij iacturam ad- ferat.c. ex tuarum. De vſu pallij ca. Ad audientiam. z. de Eccleſ-ædificand. l.z. S. ſi quis à principe. D. ne quis in loc. pub. l. Impuberi. D de adminiſtra.tutor. l. nec auus. C. de emancipat-liber. l. quoties. C. de precib. Imperat. offer. Quando igitur ſine quouis grauamine alterius
non poſſunt concedi priuilegia: proximum eſt, vt ceſ- ſent, cùm nimium lædunt. 131E Pro quandoque vicis nota eſt vt Pro tutor, qui cum tu-
tor non ſit, vices tutoris gerit& adminiſtrat. D. protu
to.pertot. quandoque ſignificat, cum, I. ſi pro fure. D. de condi. furt. quandoque modi ſignificatiua vox eſt I. pen. in princ. C. de noua. Pro diſtat à voce propter. illa cauſſam finalem, hæc impulſiuam denotat l. dominus. D. de pecul-lega. Pro debitoribus foluere,& propter creditores differunt. Pro iunctum verbo, fugere, ſignificat procul ex aliquo loco fugere, niſi malis pro ex accipi Sine, in l. metum. „9. D. quod met. cauſ.& apud Virgilium eodem ſenſu 1. Eneidos Profugus. es en Arma virumque cano, Troiæ qui primus ab oris Italiam fato profugus, Lauinaque venit ent EZitora. 0 Pro, Præpoſirio accedens nominib. conſanguinitatis vel adfinitatis, promouet, profertque gradus. Vlpian. in 1.
PRO 158 cui eorum. D. de poſtul. Vt Proamita, proaui ſoror. l.1. D. de gradibus.& adſin. Et Proauus, proauia, pronepos, Proſocer, Progener, Pronu- rusl. z.§. fi. D. de poſtul. l. 1½.§. fi. D. rer. amo. Praſocrus, vxoris meæ proauia,& ego progener illi. I. 4. S. adfines. D. de gradib. Ioxgaa, ſic enim ſcribendum,& non Proauſtia, apud lu- ſti. in Auth. de alienat.& emphyt. S. j.de reſtitu-. fideicõ. conſtitut. 120. Coll. 9. Græcis dicuntur ſuburbana, quæ pulcherrimè conſita àdomino, nõ tamytilitatis, qu-m voluptatis cauſſa habentur. lege Alcia. c. a. lib. z. Parerg. Hoc nomen in verſione conſtitutionis Græcę retinue- runt lulianus& vetus interpres.. Proauunculus, proauiæ frater. l.1. D. de grad.& adfin. Proauus, aurpaterni, aut materni pater: auiæ paternæ, aut maternæ pater. Sic Proauia, aui paterni, aut auię pater næ mater: item aui materni,& ſimiliter auiæ maternæ mater. Paul. inl. Iuri ſcoſ. D. de grad.& adſim. Probatæ caſtitatis dicitur, qui non manifeſtè adparet in- continens c. Amultis. de ætat.& qnalitate. Probati ſunt, qui bene poſſunt docere cap-vltim. 24.quæ- fio„g„g„g.ʒ Probatio eſt demonſtratio quædam dictorum factorùm- ve, iudici facienda, de cauſis apud eum controuerſis cognoſcenti, vel breuius rei dubiæ per argumenta o- ſtenſio. Accurſiis rub. C. Nam cùm aduerſari aſſertioni bus actoris contradicente res fiat dubia, opus eſt ex- ternis rerum adminiculis, per quæ veritas apprehenda tur. Vnde probationem facti vocamus. H Probatio probata quæ ſcriptis proba tur Bald. l.. C. quan- dõo fiſe. yelpriuat‧‧. Probatio eſt duplex: Altera plena ac iuſta: Altera verò fe- miplena, nec ſatis Jernahra*
Probatio plena, eſt quæ tantam fidem facit, quãta ad diſ-
finiendam controuerſiam ſufficit.
Probatio ſemiplena, eſt per quam rerum geſtarum fides a- liqua fit iudici: non tamen tanta, vt iure eam debeat ſe-
qui in ſententia dicenda. Quia caret plena fide, conſtãs ecx leuipribus argumentis. Probatio manifeſta, eſt confeſsio l. non intelligitur. s.ta- cita D. de iur. ſfittt. Probationis plenæ(quidquid commentatores rixentur) ſex ſunt ſpecies: Semiplenæ quatuor. Quæ copioſè tra- ctantur apud ipſum auctorem in tit. de probationibus dictorum& factorum. Probatio ſeu fides iudici eſt facienda, non aduerſario. l. Inter ſtipulantem. S. 1. D. de verb. oblig. l. Quin quagin ta. D. de probat. l. 1. C. de condi. ob turp. cauſ. l.1. C. de rebus alien. non alienan. Si præſidi prouinciæ, inquit, probatum füerriiiit. 1 Probatio nunquam ſatisfaceret aduerſario, etiamſi om- nia probationum adminicula in vnum confterres, adeõ que ſi ſolem ipſum pro oſtendéda veritate in manibus gereres. ö Probationis igiturvſum propter cauſſas in iudicio con- trouerſas inſtitutum eſſe apparet, vt veritas certo con- ſtet rerum adminiculo, quod iudex aut condemnando, aut abſoluendo ſequatur, Itaque non alia ſunt litigato- — ribas probanda quàm quæ neceſſariò ad caufſam perti nent, iuxta l. ad probationem. C. De probatio. Qua in parte grauiter nonnunquam errant iudices in- cauti.. Probatio meritò non eſt requirenda in his, quæ ſunt ma- nifeſta ſatis,& iudici nota. l. ſi verò. S. qui pro rei. D. qui ſati ſdar. cogant. Nam quorſum attinet, rei ſatis de- monſtratæ fruſtra aliquid adiicere, ac interim litigato res temporis ac ſumptuum iactura grauare? Arg. l.. in fI.D. dedot.-præleegegeg. Probationes de domo, l.-penultima de Teſtibus, vocãtur non tam ſuſpectæ, quòd domeſtici teſtes non recipian tur, quàm cõfeſsiones,& ipſius accuſati rationes, cùm quis

PR O
quis proprio ore comnincitur ‚ac à gladio iugulatur Alciato. probitas mu lcitudini inuiſa. Itaque bonum virum Her- modorum, Epheſi] vitiis corruptiſsimi ferre non po- terant,& in exilium egiſſe traduntur, dicentes Nemo noſtrüm frugi eſto, teſte Strabone. Heliogabalus peſ- ſimus Romanorum Imperator, ideò infenſus fuiſſe A- lexandro adoptato legitur, quòd impudicu s non eſſet. Idem Tyrannus VIpianum officio ſuomouit, quia vir honus erat, auctore Lampridio. Cicero in Oratione pro Cornelio Balbo: Seculi ſui labem eſſe deflet,& ma culam, virtuti inuidere, ipfuùmque florem dignitatisin fringere. Adeò omnis excellentia multitudini eſt in fenſa.
Probabilequod omnibus videtur, vel plurimis vel ſapien tibus. 1123
Probare, laudare I. 1·D. qui pot. in pig.
probare, efficere, vt bonũ, rectümque iudicetur id quod quis facit Budæo. 2 4 4 8*
Pprobare rem, experiri,& tentare, vt probare amicos.
probari fideiuſſores dicuntur, in quorum facultates in- quiritur, vt idonei négne ſint, pateat l.- 0. D. qui ſatiſ.
cogan. Inde ad probandosdati arbitri accipiuntur, qui ad æſtimandas fideiuſſorum vires dantur 1.9. D. qui ſa- tiſd. cogant.
Probari opus dicitur, quod tanquàm è lege dicta factum adprobaturl. 26. 1. 38. l. fin. D.loca. Eorum operum pro bandorum curam fuiſſe conſtat per Cenſores ali quan- do& Fdiles, vt in vetere monumento Neapolitano in quo lex ita eſt: QVYOoD BORVM VIGINTI IVKRATI PROBAVERINT, PROBVM ES TO. QVYOD IM- PROBAVERINT, IMPROBVM ESTO. d
Probatoria in Imppp. cqnſtitutioni. atteſtationem illam,
vt cum vulgo loquar, ſignificat, quà qui in ordinem ad ſciſcitur idoneus& probatus renuntiatur 1.z. C. de agẽ- in rebus 1. 17. D. de re iud.& ſæpe in Nouell. luſtini.& in edictox rr. eiuſdem principis. Extat autem Proba- toria Chartariorum formula apud Caſsiod. lib. 7.
Probi,& reprobi nummi aduerſanturl. 24. D. de conſtit.
— peen.4, O. ſi cert. peta. vt apud Ciceronem lib. 3. Offi.
ſuo. quod dicitur,
* 7
onis nummis aduſterini opponuntur.
probrum& opprobriũ, id eſt, Probra quædam natura tur
pia ſunt, quædam ciuiliter& quaſi more, inſtitutõque ciuitatis I. 42.D.de verborum ſignification. Probrum porrò intelligitur& in iis mulieribus, quæ turpiter vi- uunt vulgõque quæſtum faciunt, etiam ſi non palam. 1. 41. D. de rit. nupt.& vide Feſtum lib. 14. procõ ſulis adpellationem ſpecialem eſſe, nec tam latè pa tere, quàm præſidis, Vlpianus l.1. D. de offi. præſid. ſcri pit. Procoſs. ex ordine Senatorio, ad regendas populi prouincias mittebantur, vt Dion lib. 3. Strabo lib.vlt. Tranquillus in Auguſt. ſcribunt. Vide Feneſtellamli. 2.de magiſtratib. Romanis. procedere in cauſſa ſummariè,& de plano- quid ſit, decla rant Speculat.tit. de inquiſit.§.3.verſi. qui ergo,& Bar- tol. in extrauag- ad reprimendum. V Procedente tempore, ſucceſſu temporis 1. 2. D. de origin. iuris. 1 Procedit, ideſt, locum habet,&valet I. 7.§.3. D. ad legem k Agvil. b proceſſus pro ingreſſu l.nam& Imp. D. de dona. inter vi- rum& vxorem.. Proceſſus, equitum tranſuectiones 1. 2. de in ius voc. Proceſſus iudicij, eſt ordo quidam legit imus;, ſecundum quem controuerſiæ cauſſrum cognitæ; ex bono& æ- quo celeriter diffiniantur. Proinde talis ordo deſerui- re debet iudici, vt is teneat cognitionis ſuæ rationem: non verò vt litigatorum adfectibus obſequatur, ad dif- ferendam cauſſam prætextu iudiciariæ obſeruationis. Quocirca Innocentius Pontifexrectiſsimè dicit: Vn- devidebiturſubtiliter intuenti, de ordine iudiciorum
procedere, vt in præmiſsis non per omnia ordo iudi- ciarius obſeruerur. Hocd eſt, Veriſsimus aliquando cenſetur ordo, non obſeruare plenum ordinem in iudi- ciis cap-Ad noſtrum. Peiureiur. Iudex enim innocen- tis viri officio fungi debet. Idesque incorrupto animi iudicio diſcernere, quonam ordine, quo progreſſu cre- dar ſe cogniturum celeriter de cauſſa controuerſa, ſe- cundum ius& æquum 1.Cæteræ. D. famil. erci ſc.& Ve- nuleius in l. Continuus-s. Cùm ita. D. de verborum o- bligat. Hine eſt quòd Hiadrianus optimus maximũüſq; princeps, inl. z. D. de teſtib. ſemper vtitur his verbis: Tu magis ſcire potes. Item, Sed ex ſententia animi tui æſtimare oportere. Item, Tecum ergo delibera. Et ple- ni ſunt omnes Iuris codices huiuſmodi vocibus. luſti nianus Nouell. Præcept. præſid. conſt. 17. αα Gοι ⁷ ⁷ειτ⁷⁴ν xννοεμσραα: Ninp ⁴εε ous lAντ ⁵◻ axε 1ς ε Bgaxxv α H dον /ναϑ:wyç εα εν xX eS&li&,ε‿eρές έιννε A eειꝓνεμο‿ Forma igitur iudiciorum qua nũc vtimur, ne que ordè eſt, neque proceſſus: ſed magis confuſio. Et nullum eſt in toto iure exemplum, quo probari poſsit. Nam quid eſt aliud, quàm calumnioſa cæremoniarum atque ſcriptorum altercatio extra omnem cauſſæ co- gnitionemladeò, vt iudex ipſe non habeat ſæpe in ma- nu, officium ſuumexercere in litibus: imò cogitur ad ſedentariam audiendi operam, donec omnes iſfæ cære- moniarum præſtigiæ peragantur. Prochiri, ſcribæ, qui manu expediti ſunt l. peculiari. de proxim. fac. ſcrin. lib. 12. C. Procinctum teſtamentum, dictum eſt, quod fiebat in ipſa militum expeditione, dum præcincti iam erant,& ex- pediti ad bellum, cuius dubiam ſciebant aleam. Vigl. Inſtit. de teſta. ord. in princ. vide VIpian. titu. 20. Cice. de Orat.& lib. z. de na. Deo. Plutarch. in Coriolan. Fe- ſtum libro 5. quod in procinctu vocat luſtinianus Im- per. Endo procinctu vocabant veteres. vide Gellium li- bro 15. cap. 25. in Procinctu verſantur milites, qui in expeditione belli funt& qui propatria in hoſtico ſunt l. vnic. de bon poſ- ex teſfa-milit. Vnde in Procinctu facta teſtamenta veteribus dicebantur, quæ à cinctis militibus,& ex caſtris in prælium iam
iam exituris fiehant- VIpianus titulo 26. S. j. Inſfitu. de
Proclamare in vel ad libertatẽ. Sicut domini& alij quem piam petunt in ſeruitutem, ſic contrà cæterique petunt ſeipſos, ant petuntur ab aliis in libertatem. VlIpianus, inl. 1.& 3. Paul. in l. 2. D.de liberal. cauſſ. Inde procla- mare in libertatem eleganter dicitur in l. igitur ſcien- dum. in fin. D. ibidem,& intitu. D. Quibus ad libertat. procla. non licet. 1. Procubitores, qui noctu cuſtodiæ cauſſa, ante caſtra ex- cubabant, cum caſtra hoſtium in propinquo eſſent. Procurator eſt, qui aliena negotia mandato domini ad- miniſtrat, ſiue in iudicio, ſiue extra iudicium. l.1. D. de procurator. Ab effectu ſeu officio Procuratorum varia ſunt genera. Nam Procurator in rem ſuam conſtituitur is, quivel empta, vel per ceſsionem adquiſita bonorum vniuerſitate, fuſci- pit mandatum àvenditore aut cedente, vt cauſſam ad- uerſus creditores defendat, iuxta l.vltim. s. Titius. D. de condict. indeb. l.z. D. famil. erciſ. Vbi Gaius procu- ratorem in rem ſuam vocat eum, qui partim ſuo, par- tim procuratorio nomine agit vel cõuenitur. Item, is, cui duplices actiones ceduntur, eſt procurator in rem ſuam, tam exparte rei conuenti, quàm actoris, quia ce- dens& conſtituens eum procuratoré, duplici iure fun gitur, actoris& rei. l. in tribus iſtis. D. de iud. l. 8. 5. fin. D. mand. l. z2. D. fa. erciſ. Procuratores domus dominicæ l. 8. C. vbi cauſ. fiſca.& Procurator ſummæ reil. fin. C. ſi propt. pub. penſit. qui & rationales ſummæ rei in inſcriptionel. 7. C. vbi cau.
fiſc.
—

oceſſus:ſec nagit dr cremplum aoor 4.hm calamaoh, Atercatic erra dnn incer ipſe non dbe zercert in liida ü aGioperam, donetan l
t peragantu. 2 K
ul manu erpeciiiml!
b.C.
8 4. 6
dum, dictun ck aaa 2 4
cuius cadian kciedu Lin princ. nidt Vhas e na. Deo. Plututcdin in procinctu meu 1
tu vocabant urn
ur mihites agui lu
8 n
teltamenta vetend dus X cI ctui
r VIDanus titubi A
lbertaté urem, ſic connlc dera
1
Ir ab allis talden 1— D. de libenlel
4“ eu!
1 eleganter ch
ara boftium mr 5
44 4 4 00 * 4““
Prodigia, auctore Feſto, dicuntur, quaſi proditia,& por-
PRO
fiſc. Metallorum, Baphiorum, Textrinorum ſeu Gynæ ceorum, Linifici orum, Baſtagarum& ſaltuum Procu- ratores, quorum in l. 4. C. de metallar. l. pe. C. de muri-
leg.& in Notitia Imp. Koma. fit mentio.
Procurator litis, qui ad mouendas, inſtituendãſq; actio-
nes daturl. 86. D. de ſol. Procurator negotiorũ, cui vel certa res, vel vniuerſa negotia adminiſtranda mandan tur I.13. D. de pac. l. c. D. de inſtit. de quo& Cicero pro- Cecinna tradit. In pleriſque librorum noſtrorum locis is, qui ſine mandato negotiis ſe alienis offert,& qui a- liquid nomine noſtro negotij noſtri gerit, procura-
tor dicitur, qui verus negotiorum geſtor eſtl. 34.§. ſi
gener. l. 20.§. fin. l. 8. D. de ſolut. Verus duntaxat exau-
diendus eſt, qui mandatum habet& cui vel idipſum, quo de agitur ſpecialiter mandatum vel totorum nego- tiorum adminiſfratio commiſſa creditãve eſt I. vero.
D. de ſolut. l. 40. S. 1. D. de procurat. Huic opponitur fal
ſfus I. 1.§. quoties. D. devi& vi arma. Interdum Et Procurator falſus eſt, qui mala mente,& intercipiendi animo procuratorem ſe ſimulat,& procuratoris perſo- nam induit I. 44.§. 1. D. de furt.“
Procurator Cæſaris, vide Feneſtel. lib. 2. de magiſtr.& I. 1.
D. de offic.procur. Cæſar.
Procuratores hereditatum l.3 1.de iur. fiſe. D.
Procuratores rei dominicæ l. pen. C. de conue. fiſci deb.
Procuratorię exceptiones, quæ procuratorio nomine a- gentibus opponuntur J. 7. l. 6 2. D. de procura. l. 2.& 3. D. de except.& vide exemplum apud M. Fabi. Quintilian. lib. 17. cap.i.“
Procuratio, adminiſtratio. Cice. 2. Acad. quæſt.
Procuratio eſt quod præſtatur Archiepiſcopo luſtranti &(vt vulgus edut urhaſtantt prouincias c. I. de céẽſi. in 6.& c.cauendum 10. q. 3.
Procuratorium& mandatum differunt vide l. cùm dile- ctus. de relig. do.& c. coram. de offic. deleg.
Prodere, dimittere, emittere 1. 14. D. de cuſt. reo.
Prodere legem, præuaricari. l. 2.§.1. D. de adult.
Proditor, qui ſecreta reuelat c. clericus. 46. diſtin.& vide
1.7. D. de re milit.
Prodigere pro, conſumere. Modeſtin. Quod, inquit, intra
dies proximos prodigatur. de off. præſ.l. Plebiſci. Prodigi àfurioſis hoc diſtant: quòd furioſis ſimul atque inceperint furere, mox ĩpſo iure agnati ſint curatores: prodigis autem non ſint prius curatores, quàm ipfis à iudice bonis ſit interdictum. Prodiga neutro genere numero multitudinis in l. quæcun que. C. de fide,& iur. haſt. fiſcal. libr. io. ſunt annonæ, Græcis οειμαα τα, quæ in cibariis& eduliis conſiſtunt vt meritò Accurſius noſter in d. I. quæcunque prodiga cibaria interpretatus ſit, quam Accurſij interpreratio- nem probant Bartolus& loannes à Platea.& vide in eam legem Pirrhum Anglebermæeum. Prodigus eſt, qui neque modum neque finem expenſarum habet, ſed bona ſua di lapi dando profundit l.. D. de cu ra. fur. Hunc euerſorem adpellat Gaius libro 1. Inſtit. tit. de tutel. 1 Prodigus famæ ſuæ, qui eam negligit ca. nolo. 12. q. 1. Pa- nor. c. prælatorum. not. 2. de acculſatꝗ.
1
1
X 2„.. 12
10 dicentia aliquid futurum eſſe. Nam litera quæ nunc
C. Voôcatur, apud veteres G-.dicta eſt. Quod& nunc multi pronuntiando ſe quuntur in Italia. vide l. nõ ſun
de verb. ſign.„
Prodigum neutri generis eſt cibus qui infra proximos
liberi. D. de ſtat. hom. l.3. C. de poſtu. hered.l. oſtentum.
dies prodigatur, id eſt, conſumatur,& ipſis prodigis,
cum interdicitur eis bonorum adminiſtratio, plerun- que à fiſco præſtatur, vt D. de offic. præſ. l. Plebi ſci. Et Accur. in gl..1. quæ cunque pro reliquis prodigorum.
C. de fide inſtr. lib. ro.— Producere ſæpiſsimè inlibris noſtris eſtextendere,& am
4
P R O 159 pl iare, idque interpretatione& æquitate ſimilitudine Jationis. V 1
Produci in ius eſt, ad P E ducil. e quis roduci in ius eſt, ad Prætoré duci l. 3. S. docere. D. ne quis eum, qui in ius.“ Produci quoque teſti s dicitur I. 23.2 4. D. de teſtib. Produ- ci quoque olim qui in ſcenam populo ſpectandi prębe- 1 banturatque exlibebãtur. Sucto. in Nero. c. 4. Mimum produxit in ſcenam. Quintilian-. libr. 3. cap.. Nec crat productus ec. 1. b Producereobligarionem, diuturniorem reddere J. 1. 8. 3. D. de verb. oblig. 1 4 Profanum Varro lib. 4. deling. Lati. id eſſe ait quod ex- tra fanaticam cauſſam eſt, quaſi procul à fano,& reli- Sgione. Trebatius verd apud Macrob. lib. 3. c. 3. propriè id eſſe att, quod ex religioſo vel ſacro in vſum hominũ proprietatémve conuerſum eſt&promiſcuùũ. quod pro- 4 bare videtur Aggenus Vrbi. in Cõm. ad lul. Frõti. Pro- fana ergo res ſacræ& religioſæ opponitur I. 83.§. facré. D. de verb. obli. Profanum etiam, quod quis ſibi priua tum ſacrum conſtiuit l. 6. S. ſacrę. D. de rer. diuif. ³ grũ quoque purum monuméto cohærentem profani iuris
eſſe Impp. reſcripſerunt l.9. C. derelig. b. Profari propriè dicuntur fatidici, qui futura prædiuinan do ſolent fari l.1.§. 6. D. de ædil. cdicto. Profecta res à meadte etiam tuncvidctur, ſivel à debitore med acceperis, vel pecuniam meam apud te habeas,& conuenerit vtrõque caſu vt mutuum eſſet. l. Ungalaria. D. ſi cert.peter. Profectitium peculium vide inf. Peculium. Profectitia dos, quæ à patre, vel àparente profecta eſt de bonis eius, vel facto eius. VIpi. l. Profectitia. D. de iure dot. vide Doct. I. 2. D. ſol ma. b Proferre, Iuriſconſultis eſt, quod vulgo producere dici- tur, id eſt, apud acta deponere. Producere autem dete- ſtibus non delitis inſtrumentis dici debet. auctor Bu- daus in Adnotat. priorib. ad Pandect. Proferre etiam eſt diem producta Pe. D. de quæſt.& inrub. de recept. arb. S. Profeſſores optimi iuſtitiæ,& rei publicæminiſtri eſſe de bent. Conſtit. D. 2.§.vlt. Nunc funt pernicioſiſsimi al- tercationum auctores. 1 Profeſſoris boni officium eſt, curare vt ius ciuile in me- lius, hoc eſt, in maiorem ſemper vtilitatem hominum honeſtam producatur: vt eleganter dicit Pomponius
lJ. vnius. S.
1.2.§ poſt originem. D. de orig.iur.
Profeſſus, id eſt, confeſſus I. fi. S. quoties. D. de iudic.
Profeſsio ad interrogata reſpõſio l. nõ nudis. C. de ꝓbat.
Profeſsio, ſponſio capit. i. de ſumm. Trinitat. in 6.& hoc ſenſu eſt duplex, quædam regularis, quæ fit ſcriptura
cap-. fina. 20. quæſt. fin. ſed recte probatio dicitur, pro-
bantur enim qui cœnobiti cum viuédi genus deligunt idque anno exacto. P 4
Profeſſorum nomine neque medici, neque Philoſophi, ne que luriſperiti contineri traditur l. i. cum ſequen. D. de var.& extraordin. cognitio. rubri. de profeſſ.& medic. li. 10. Sed& argentariorum& aliorum omniũ vitæ ge- nerum profeſsio dicitur 1. 6. s. prętor. D. de edend. l. 26. in fi. C. de epiſc.& cleric
Profeſti dies. Hi quintuplices erant. Alij faſti diceban-
tur, in quibus prætori licebat ſolennia hæc verba fari, Do, Dico, Addico. Ali) comitiales, quibus cum popu- 10 rectè agebatur. Alij com perendini uſbuswacl nlo nium dicere permittebatur, hoc eſt, ſponſionem decer- nere iudicio ſiſti. Alij ſtati, quos iudicij cauſſa cum ho ſte inſtituebant. Alij præliares, quibus repetere res, vel laceſſere hoſtem licebat. Proficiſcitur pecunia. Paul. in l. 2. de reb. credit. Item mu- tuum, ait, nõ poteſt eſſe, niſi profici ſcatur pecunia, hoc eſt, tranferatur adaccipiendum. Profiteri, pecuniam prætori ederel. z.§.pen. D. vbi pupil. educ-.deb.
Profiteri

P R O
Pproſit eri iudicium I. 1. D. de ſicar. l. 24· D. de falſ. Profireri, eſt publicè& apud acta aliquid vltrò demmtia⸗ re, quod vulgò inſinuare dicimus. ſic profiteri cen dms edere Vlpia:tit. i-Inſti. Hinc profeſsio cen ſualis 17.. de donat. Vnde profiteri merces accipiuntur, qui ve- ctigales faciunt,& publicanis non ſubducunt. Qua ſi- gnificatione Martianus, improfeſſas mercesadpellauit quarum nomine negotiatores vectigal non penderunt, in l. interdum. D. de publica. l.3. C. de vectig.& cõmiſ-l. fi.s. diuus. D.de publica. Antiqui etiam ſolebant libe- ros ſibi natos profiteri apud acta, addito die,& Conſu- le, quò faciliòs ætas probari poſſet, luxta l.i. C. ſi mi- nor. ſe maior. dixer. Si cùm minor annis 25. eſſes(in- quit Alexander)tabulis quæ ſunt tuarum profeſsionũ, oblatis tibi- De his profeſsionibus loquitur Celſus in l. cùm de ætate. D.de probatio. Et durum, inquiens,& ini quum eſt, cùm de ſtatu alicuius qu xritur,& diuer- ſæ profeſsiones proferuntur, ci potiſsimùm ſtare, quæ noceat. Scæuola in l.vlt. O. d. tit. Mulier grauida, ait, à marito repudiata enixa filium, abſente marito vt ſpu- rium in actis profeſſa eſt.. Nocpaαμιαα Græca vox eſt, lignificàt que in iure, quod Lati nè adpellat Vlpianus proſcriptionem:tit: de inſti jack. Capitur& proedicto, vt in vita Auidij Caſsij imperato ris legitur, ſignificat autem ſcripturam in publico loco b propoſitam, quemadmodum edictaproponebanturl.z. C. de legib. rub. comm. vel epiſtol. program. pro herede, bifariam accipitur in lure. Primúm, quoties tractatur materia petendæ hereditatis, quam falſa opi- nione aliquis putans ſe heredem, poſsidet: toties opor tet ea verba, Pro herede, non accipi provero titulo, ſed pro quadam erronea x(timatione. Nam ſi reuera eſſet heres, nunquàm haberet aduerſus eum effectum ſuum ctitio hereditatis. Et ſi rectè perpendamus verba Pro heredie, funt ſolennia in eo iudicio. Nam cum lex non ad reuocandam defuncti voluntatem introduxerit peti- tionem hereditatis, nonpoteſt ad alium caſum pertine re, quàm ad enm, ſi deis hlſo commento occupat here- ditatem. Quare pro erede poſsidere dicitur, ſicut pro- tutor, falſus tutor. l. pro herede. D. de petit. hered. De- inde, vhi non tractatur controuerſia vniuerſi heredita- rij iuris inter duos, ſed diſceptatur de re aliqua, cuius dominium prætendit Polliſor Nuia dicat ſe per heredi tariam ſucceſs ionem adquiſiuiſſe: vbi iſtaverba, Pro he rede, intelligenda ſunt provero& iuſto titulo, propter quem nõ minus competit vſucapio, quàm ob alios con tra ctuum titulos. Et cùm, Pro legato, ſit titulus, cur non multò magis Pro herede? Probari hæc poſſunt ex l. cogi.C. de pet: hered.& 1.. C. ſi quis igno rem mino. eſ ſe, ſin. decret. in prin. Vbi titulus vocatur hereditarius & Inſtit. de hered. qual.& differ. Pro herede autem ge- rere, inquit Iuſtinianus, quis videtur, ſi rebus heredita riis tanquam heres vtatur, vel ven dendo res heredita- rias, vel predia colendo locandõve. Et paulo infrà, Pro herede enim gerere, eſt pro domino gerere. Veteres enim heredes pro dominis adpellabant. Adde lnon ſo Iùm. S. quod vulgo. D. de vſucap. Hæc ſi animaduertiſ- ſent D octores, non fuiſſet opus tantis difficultatibus rem planam inuoluere,& inutiliter rixari, num Publi- ciana competat aduerſus poſsidentem pro herede. pro adiudicato poſsidet, cui per errorem accepto commu ni diuidundo iudicio, res adiudicata eſt 1. 17. D. de v-
ſucapp.
D ueif poſsidet, cui dominus, à quo ſuam rem non ma la fide, ſed iuſto errore iudicio petebat, rem illam ceſ- ſit 1.33.S. ſi mihi. D. de vfucap.
pro derelicto poſsidet, qui rem Adomino ea mente abie- tam, vt eam in numero rerum ſuarum eſſe nolit, poſsi-
detl. 2. D. pro derelect.
pro indiuiſo, id eſt, pro incerta parte poſsidere. 1.1. S. hoc interdictum. D.vti poſsidet. ſiue quis totum fun-
PRO
dum poſsidere ſe dica t, ſiue pro certa parte-
Prodiuiſo, diuiſione facta, Pro indiuiſo, nõ facta I. 25. S.i.
D. de verb. ſignif.
Pro domino, iure domini, ac ſi dominus eſſetl. 48. D. de ſolut. Pro donato poſsidet, cui re vera donationis cauſſa res tra
dita eſt l. 1. D. pro dona. l..2. C. eo. b
Pro dote poſsidet, cui res aliena inæſtimata dotis nomi-
ne poſt iuſtas nuptias tradita eſt 1.1. D. pro dot.
Pro herede gerere eſt deſtinatione futuridominij aliquid ex hereditariis rebus vſurpare. Paul. libro 4. Senten.
tit. 8.
Pro herede poſsidet qui heres nõ eſt, ſed pro eo ac ſi eſſet, habeturl. 11. de petition. heredita.&vide l. 1.§. 1. D. pro he
rede.
Pro legatopoſsidet, qui legati nomine poſsidet. l.. D. pro
legat.
Pro foluto poſsidet, qui rem vel debitam, vel indebitam quaſi debitamabeo, qui ſoluit, bona fide accepit l. pro ſoluto l. 46. D. de vſucap.
Prognatus, natus apud Iuſtinianum.§. 2. Inſtit. de hered.
quæ ab int. defe.
inter Proiĩectum,& immiſſum hoc intereſſe ſcribit lIauo- lenus l. 242.§. 1-D. deverborum ſignificat. Proiectum eſt, id quod proueheretur, vt nuſquam requieſceret, qualia ſunt mæniana,& ſuggrunda. Immiſſum quod ita fieret, vt ali quo loco requieſceret, veluti tigna, trabes, quæimmitterentur. b
NoNvbise interpretatur Heſichius wafeᷣνe waßakeauss. Hodie Licentiatos vocamus.
Prohedri, dicebãtur quaſi Præſides, Magiſtratus quidam
primi ſubſelli), quibus cæteri omnes ſedendi loco ce- debant. G. Budæus in Annota.adtitul. de offici. præfe. prætor.
Prohibet vti frui, qui vi deiicit vtentem& fruentem, aut non admiſit eum, cum de fundo exiſſet nõ vſusfructus deſerendi cauſſa l. 3. S.vti frui. D. de vi& vi arm.
Prohibet ædificare qui prohibet materiam conuchi, quæ ædificationi neceſſaria ſit l..§. pen. D. de mort. infer.
Prohibetur poſsidere, qui& in ſolo ædificare prohibetur l. pe. S. 1. D. de acq. poſſeſ.
Prohiberi quis intelligitur, quo minus faciat ſi quoli-
bet actu poſsidentis, id eſt dicentis ſe prohibere, vel manum opponentis, lapillümve iactitantis prohiben- di gratia I. 19. s.1. D. quod vi, aut clam. Prohibitoria interdicta ſunt quibꝰ Prætor prohibet quid fieri l. i.& I. z2. D. de interdict. S. prohibitoria. de interd. Laſtit. b contra Prokibitionem iuris, quot modis dicatur, ponit Dinus in c. qui contra. de regul. iur. lib. 6. Proiectum,& protectum, partes ſunt domus propenſio- res, vnde nobis aſpectus patet in vicos& plateas, à pro
iiciendo& protegendo dictæ. Nam protegere, eſt te-
ctum proiicere, quod fit, quandotigna extra colum- nas ſeu parietes extenduntur, vt mœniana vel podia penſilia faciamus: quo genere ſtructuræ, ædificia in ſu- perioribus partibus ampliora reddi ſolent. Huius rei inuentor Mœnianus traditur, à quo mœniana, omnes
ædificiorum proiecturæ generaliter dicuntur. l. ſeruitu
8
tes..¹-·D. de ſeru. vrb. præd.
Pro iiciẽdi ſeruitus eſt extra tectum mœniana proiicien- di&, vt Theophilus§. æquè. Inſtit. de actionibus, in- terpretatur Aiuaop T inenſtvap Vaau U aeoναiꝙ 1.J.&
I. z. D. de ſerui. vrb. l.penul. D. ſi menſ. fal. mod. Itaque
Lexicon Latino Græcum interpretatur, Proiecta tecta
duu ejaᷣxα duοαadi t Xoia à7 dincicas.
Proiectum tectum Ciceroni in Topicis.
Proiecta l. 80. D. de contrah. empt.
Proletarius quis dicatur Iul. Paulus poëta apud Gellium lib. 16. cap. ro. explicat: Qui in plebe, inquit, Romana tenuiſsimi pauperrimiquc erant, neque amplius quàm
mille

iten rel. co, dei 4
*
ur.
dur Hſichius nengh osvocamum. hidus cxten daner dur in Amocxalunul
ni vi ceiicit mentn ,cum de fundo eul B 4 nifmiD. keii ui prodidet muen
eliria Gtl. Lpee.
re, qui Kinſoloril Tgitur, po mini atus„dect bernast dis, ipillumrtudi D. quodriancim
** V icta ſunt qaib'E 4 ſc interdich eodr n
PRO
mille quingentum æris in cenſum deferebant, proleta- rij adpellati ſunt. Hoc verbo vſa eſt lex XII. Tabul. ASSIDVO VINDEXASSIDVVS ESTO. PROLE TA RTIO CIVvI Qyl vis VOIET, vINDEX ESToO. Hanc legem explicui lib. 4. veter. Iuri ſpr. b prolytæ, auctore luſtin. in proœ. D. dicebantur ſcholares ui in quintum iam annum iuri ciuili operam dederũt Acut Lytæ qui quatuor. h“ promatertera, proauiæ ſoror. l. 1. de grad.& adfin. Promercalia dicuntur, quæ vt diuendantur pluris, fuerũt eempta. Paul. Quòd ſi res, ait, in quibus impenſæ factæ ſfmunt, fuerint promercales: tales impenſæ non volupta- riæ, ſed vtiles ſunt. l. quòd ſi. D. de impẽſ. inrebus dot. Sanè hoc vocabulum dictiovniuerſalis non eſt: ſed il- la tantùm Promercalia nüũcupantur, quæ reſeruatishis, quæ ad vſum annuum& proprium pertinent, tanquàm Kperantianer mobilibus paterfamilias vendit. Kho- digin. in ficap. 10. lib. 28. ait, Promercale in vænalium ratione dici, quod extra domeſticum vſum redundans venni proponitur..I— Promercium, mercimonium, quodcunque vendendi cauſ ſa ſeponitur I. 4.§. 1.D. de pen. leg. 3t
Promercij cauſſa haberi dicuntur, quæ in hoc habentur, vt væneant I.z. S. item is. D. de ſicar. 8.
Promercales, vænales l. 4. D. de pen. leg.& apud S. Tranq.
in Iulio cap.ſ4.“ 25.B Promiſsionem deſertam adpellat Vlpianus, cui non ſit ſatisfactum, puta iudicio ſiſti cauſſa. l. ſed& ſi quis. S. Quæſitum eſt. D. ſi quis cautionibus. Vnde Paul. inl. ſi duo. S.i.pœnam deſertionis vocat. 102: Promiſsionis verbum,& ad nudam promiſsionè ſiuepol- licitationem,& ſponſionem refertur I. 19.§. 1j. D. de æ- dil. edict. l. 123. D. de verbo. oblig. Planè ſi ſcriptum in inſtrumento fuerit aliquem promiſiſſe perinde habe- tur atque ſiinterrogatione præcedente reſponſum ſit. S. ſi ſcriptum.Inſti.de inutilib. ſtipul. lſciendum. D. de verb.oblig.vt meritò quærat Bartolus an verbum, Pro- mittere ſit commune ad ſtipulationem. vide apud eun- dem d. l. Tciendum,& illic Alex. Imol. Promittere facere ſecurum ad ſenſum prudentis, quid ſi- gnificet hæc formula not.in I. ſi mandato Titij. 5. fi. D. manda. in
Promittere rem habere licere,& promittere non mouere,
vel facere controuerſiam, paria ſunt, perl. ſtipulatio iſta. in princ.&§. ſi quis fortè. D. de verb. oblig.
Promptuarium, cella eſt, in quam reponuntur edulia, quæ
ad vſus cotidianos comparata ſunt.In hoc à penario di
ſKans, in quod quæ lõgioris vſus ſunt conduntur. Paul.
de penu leg.l.nam quod. Si cui que in prõptuario ſunt, legata funt. Hinc Promus, diſpenſator. Qmnia àpro-
mendo dicta.— b Promulgatæ leges rectè olim in ærarium agebantur ac di
ligéter cuſtodiebantur. Primùm, ne periret exemplar,
deinde ne quis fortè fraudem corrumpendo admittere
poſſet. Qua ratione moti Romani: Leges duodecim Tabularum in æs inciſas, repoſuerunt in Trarium, vt Tranquill. ſcribit in vita Iulij. Hinc ſumitur mos inci uitatibus, nec certè repudiãdus, quòd ſtatuta ſua in pu- blicam cuſtodiam reponant. Veruntamen meminiſſe oportet:ne cuſtodiantur ſolùm Leges, ſed vt obſeruen- tur etiam. Ipſa literarum monumenta recludi debent in Erarium: At obſeruatio palàm circumferri debet per totam Rempublicam. b Promulſidiaria vaſa dicuntur, in quibus condimentum ex mulſo confectum ponitur. l. 19.§. r. D. deaur. arg. Promutuum wgopea prærogata pecunia, ſine prænumera- ta, Gallis auancee l. ¹:S.item locati l. 40.8.3. D. de ſtatu. li. male apud C. Harmenop. woxteia. heod. Hermopo- lites ad l.vnicam. C. de ſentent. quæ pro eo, quod int. a ye wo xei r6 αοb‿ραα, ⁷oετονι Æỹooνν οabdp-— Pronubus annulus dicitur, quo ſponſæ digitum vir oppi-
P R O 160
gnorare conſueuit. b Pronurus, nepotis vxor. l. non facilè. S. nomina verò. D. de gradibus.. Pronuntiare propriè dicimur, quod viua voce,& memo- riter proferimus: ſicut Kecitare, quod ex ſcripto. Sta- tuere verò dicitur etiam, qui generalit er aliquid con- ſtituit, vt cùm Lex in vniuerſum ſancitur. Hincque eſt, qudd leges municipales vulgò ſtatuta adpellentur. Vi- de Alciat. in Cõmentar. de ver. ſig. Pronuntiare etiam in alio ſignificatu eſt verbum iuris, pro eo quod eſt, expreſſe,& nominatim prædicere, præfarique ex bona fide, in rebus contrahendis. VIpian. in l.9-de fdilit. edict. ſæpe in ea ſignificatione vſus eſt.& in l. quòd ſi no lit. Qui mancipia vendunt, nationem cuiuſque in ven- ditione pronũtiare debét. Vſus eſt& Scæuola in tit. de euict. Hoc etiam nuncupare dicitur. 1 Pronuntiare eſt palam,& apertè exprimere l. 11. S. qui au- tem. D. deact. emp. l. 1. l. 32.§.l. D. de ædil. edi&t. Eodem in ſignificato Latini auctores pronuntiandi verbo vtũ- tur pro palam ali quid pollicitum& promiſſum ſignifi- cantes. Sic Pronuntiare nummos apud Sueton- in lu- lio cap. 19.& Pronuntiare epulum in eiuſdem vita cap. 25-A& Pronuntiare donatiuum militibus, in Galba ca- pite 1. E.. Pronuntiare teſſeras in Domitiano ca. 4. ad fi.
Pronuntiare præmia militibus apud Liuium lib. 2.
Pronuntiare, ſententiam ferre l. ſ.§. I.l. 60. D. de re iudi- ca. l. z7. D. de aur.& arg. Pronuntiatus heres, libertus, filius, talis iudicatus& per ſententiam declaratus 1.9.
S. I.Dde in ius voccan. Pronumtiaſſe& ſtatuiſſe eos dicimus, qui ius habent co- gnoſcendi l. 215. D. de verb. ſigniſff. Propagari arbitria, hoc eſt, in alios transferri, prohibe-
turrectiſsimè l. non diſtinguemus. D. de recept. arbitr. Propagari extendi l.præſes. C.de feruit. Propatruus, proaui frater. l. 1. D. de grad.& adfin. b Prope eſt, Iuriſcoſs. locutio familiaris, quæ licet dubita- tionis ſpeciem habeat, adfirmat tamen,& definit I. 95. §.1-D. de ſolut.& alibi. Dicunt eriã Iuriſcoſs. Propius eſt, pro, magis eſt. l. 140. D. deverbo. obli. l. 18. D. de in rem verſ. Vtuntur& eo ſenſu Propemodum l. 6. D.vt in poſ. leg. l.13. D. de verborum obligation. Prope an denotet temporis interuallum,& quantum po- nit N. Neapolita. l. non tantùm. alias a ⁵ανυμςρD. de ex- cuſ.tut. l 8 Prope dicitur locus, qui miliari diſtat l. ſuus quoque. S. pu to. D. de hered. inſttit. Prope finem trienni]j, formula qui intelligenda, not. l.pro perandum. s.& hæc quidem. C. de iudic. Propius Sobrino,& Propius ſobrina, hi ſunt patrui ma- gni, amite magne materteræ magnæ, filius, filia, hoc eſt patris matriſve eius, de cuius cognatione quæritur, conſobrinus, conſobrina, ſiue frater patruelis, vel ami tinus vel amitina I.1. 5. fi. l. 2. D. de gradib. vide Peſtum lib.r4.& Anto. Aug. in lib. emendationum. Iponα ες iniuria adfici 1. 1⁶. S.4. D. depœn. IIeon,ſas. l. 13-D. de iureiurand. hoc eſt, inconſulto calore. Sunt qui interpretentur, perperam. Proponi dicebantur, quæ vt oculis ciuium adparerent, proponebantur. Hinc e b Proponi actiones, quoniam in albo ſcriptas,& in edicto Prætor in publicum edebat I.1. C. de interdictt. Propria cauſſa dicitur, vt docet VIpia. in I.. 5. in propria D. quando adpel. ſit cuius cõmodum, vel incõmodum ad aliquem priuatim ſpectat. Quæ verò res propria ſit, Gloſ.exponit in l. fœnerator. D. de naut. fœn. Propriè, ſpecialiter J.z· in prin. D. devaca. mu. l. 2. D. de ad mi. re. ad ciui.perti. Cic. li.ſ. Epiſt. ad Atticum. Cui, ait, depoſcenti mea mãdata cetera vniuerſa mãdauit. Illud propriè, ne pateretur& c. Et 8 Propriam pro ſpeciali dixit Paul. l.zr. in ſi. D. admunici p. Proprie

P R O Proprietatem Gaius adpellat id, quod eſt dominium dire ctum. in l. fin. de ſuperfi· Habet nanque ſuperficiarius& vſumfructum,& proprietatem, ſubaudi, ipſius dominij vtilis: Directum verò dominium non habet.& vide Al- beri cum in hac dictione. Proprietatis nudæ nomine, nullus fructus continetur.l. videamus. D. devſur. b 4 Proprietati vſus fructus opponitur tot.tit.D.de vſuf. Proprietarius. VIpian. de dolo. in I.& eleganter. S. ſi ſer- uum. Si feruum vſuarium, ait, proprietarius occiderit. Legis Aquiliæ actioni,& ad exhibendum id accedit, ſi pofſsidens proprietarius occidit. Proprium ſuum cuiuſque dicitur(vt N. Marcellus exem- plis confirmat) quod nõ eſtcum aliis cõmune:& quam uis quod commune eſt, noſtrũ dicere vſurpemus, non tamen quod commune eſt, dicere valemus proprium. Plus quidem eſt proprium, quàm meum, vel noſtrum. Illud excludit communionem, hoc admittit. Proprium & ſuum æquipollere, Alberic. refert in dictione, Suum. proquiritata verbum antiquum X II. Tab. quo ſignifica- batur promulgata: quo vſus Sid. Apollinaris lib. 8. Epi- ſto ad Nammatium. Quiritare porrò in veterum libris eſt fidem Quiritium inuocar-. 14*
Proreta, cuſtos& gubernator in nauis prora, id eſt, in pri ore parte. Paulus inl⸗cotem. D. de public.& vect. Græ- cis ²αϋ*,-N peds. is; 8
Prorogare, eſt protrahere, prolongare. Cicero Appio: 11-= lud pugna atque enitere, ne quid nobis temporis pro- rogetur. b.iissgit
Prorogare, pro ſubminiſtrare accipit Vlpi. l. ĩ3. D. de pac. Sumptus quidem, inquiens, prorogare litiganti, hone- ſtum eſt: Paciſci autem, vt non quantitas eo nomine ex penſa cum vſuris licitis reſtituatur, ſed pars dimidia eius, quod ex ea lite datum erit:non licet.
Prorogare in edicto prætoris, modò eſt ad libramentum proprium redigere. l.. D. de via public. Modò immun-
dum tollere, ſignificat. l.. D. de riuis. In iudiciis, pro di luere crimẽ& ſe excuſare vſurpatur. l. is qui reus. D. de publ. iudic. cum ſimilibus.
Prorogare modò diem proferre l. 9. l. 30. D. de le.1. l. 2. D. de re iudic modò repræſentare l. 3.S. conſequitur. D. de contra.& vtil. act. l. 4. D. demanumiſs.
Prorogatio apud interpretes fori mutatio.hæc fit de tem- pore, loco, ad tempus, locum: alios modos recẽſuit Prę ceptor Coraſius J.1. D. de iudic. ex lafo.
ess r S., id eſt, ſecundum vel ad propoſitum. VIpian. in 1. de ætate. D. de interrogat. action. ſublat. Quod autem ait Prætor, Omnino non reſpondiſſe: poſteriores ſic exceperunt, vt omnino non reſpondiſſe videatur, qui ad interrogatum non reſpondit, id eſt, ⸗εοεν. Vide Al- ciatum libr. Diſpunct. z. cap. 16.& Eraſm. explicantem
parœæmiam, Nihil ad verſum.
Pro roſtris, ſchema eſt, ſeu figura loquendi, à protrito ſer- mone, ornatus gratia nonnihil mutata: ſicut dicimus, procuria, proſcenium. Nam Pro, ſignificat ante vel in. Vt, pro roſtris, hoc eſt, ante roſtra, velin roſtris: ſcili- cet adpellatione ducta ab eo, quod eſt in loco, ad ipsũ locum. l. penult. D. de iuſtit.& iur. Siquidem roſtra na-
uium Antiatibus inſigni quadam victoria ereptarum ante curiam Hoſtiliam exponebantur:vt aliud nihil ſit pro roſtris, quàm in loco roſtrorum, ſeu ante curiam Hoſti liam, quæ ſenatorum erat. proſcenium locus erat ante ſcenam, vt Diomedes ſcribit. in eo pulpitum erat, vnde prodibant hiſtriones l. 8. D. de pollicitat. b
Proſcribere, ali quid per ſcripturam venale proponere,& publicare. vt C. de fide& iur. haſt. fiſc. libr. 10. I.vlt. Item damnare& relegare, ſignificat: tractum ab eo, quòd hi propriè proſcribi dicuntur, vt Vlpian. teſtatur in l. ſed & ſi pupillus.S. proſcribere. de inſti. act. quorum nomi- na claris literis, vt de plano rectè legi poſsint, ante ta-
P R O
bernam, vel ante eum locum in quo negotiatio exerce- tur, non in loco remoto, ſed euidenti ſœribuntur. Proſcriptio, quæ ſucceſsit deportationi, bannum ſeu ex- communicatio imperialis dicitur: cuius meminit Fri dericus I. in Conſti. de ſtatu.& conſue. S. item nulla po teſtas. Proſcriptio autem dicitur damnatio, à ſcribendi cære- monia, quam VlIpianus explicat, de priuata interdi- ctione loquens in l. ſed& ſi pupillus. S. proſcribere. D. de inſtito. actio. Vnde dicimus Latinè, proſcribere in exilium, pro relegare: proſcribere ad cenſuram, pro pu- blicare perſonam,& bona: quoniam nomina condem- natorum claris literis ante locum frequentiorem ſo- lent ſcribi,& declarari in eam pœnnam. Proſequutores l.9. C.de curſ.pub.& in I. i.& in rub. de auri proſecut.(ſic enim legendum ibi) qui ad tranfmiſsio- nem, tranſuectionémque publicarum ſpecierum ani- malia principum vſui neceſſaria proſequuntur. Proſocrus mihi, vxoris meæ auia eſt, ego illius ſum pro- gener. Modeſt. in l. non facilè. D. de gradibus& adfin. Proſpectus ſeruitute conſtituta id acquiſitum videtur, vt ne vi cinus quid ponerepoſsit, quod offi ciat ad gratio rem& liberiorem adſpectum& inter Proſpectum,& Lu men hoc intereſt, quòd profectus etiam ex inferioribus locis eſt: Lumen ex inferiore loco eſſe non poteſt I. 12. 15. D. de ſerui. vrb.. Proſtates, modò præſidem, adiutorémve in bello, aut vi- carium, aut defenſorem(ignificat. in lib. poſte. C. modò xVt ait Suida, ſacrificulum altaribus præſidentem. Nam & Proſtaſia, non vt vulgò legitur, proteſia& ſacerdo- tia, in eadem l. de muner. patrim, à Conſtantino. Halo ander veterem lectionem non commutat, ſed emenda- tius ſic legit, Nec protoſtafiæ, vel ſacerdotia,&c. Proſtitutævicem ſuſtinere Vlpianus eleganter dixit, pro ea, quæ palàm ſui corporis poteſtatem facit, in l.palàm. de ritu nup. 1 b Pro ſuo, titulus eſt generalis: Primum ideò, quia compræ hendit omnes titulos, tam nominatos, quàm innomi- natos. Item, tam lucratiuos, quàm oneroſos. Deinde, quoniam pro ſuo poſsidere cenſetur etiam ille, qui exi- ſtimat ſe habere titulum, cùm non habeat. l.1.& vlt. D. Pro ſuo. Vlpian. eleganter, Pro ſuo, inquit, poſſeſsio ta lis eſt, vt cùm dominium nobis adquiri putamus,& ex cauſſa poſsideamus, ex qua adquiritur. Quaſi dicat: Hoc vnum ſufficit adtitulum iuſtum vel legitimum, vnde& poſſeſsio cenſetur iuſta& legitima: quòd bona fide, ſalua conſcientia, ſine vlla fraude habeamus rem quaſi noſtram. Quò reſpexit Paulus in l. 3.§. genera. D. de adqui. poſſ. diuidens qui ppe poſſeſsionẽ, quæ ex titu lo iuſtificatur, in duas ſpecies: Aut enim quis bona fi- de, aut non hona fide poſsidet.& vide etiam ſupra. IIε α τ⁴ντ luſtinianus adpellat primam Digeſtorũ partem. I. 25. C. de vet. iu. enucl. Profectores in rub. C. de domeſt.& protectorib.& quĩ di- ſtent à Domeſticis C. Th. eo. l. 6.& 9. docet. Protectum, Iurecoſs. ad Legem Aqui. Si protectum meum inquit, quod ſupra domum tuã,& nullo iure habebam, reſcidiſſes: poſſe me tecum damni iniuria agere, Procu lus ſcribit. Eſt autem protectum, locus in domibus ſur rectus, vnde ſpectare licet. à protegendo, id eſt, porrò tegendo, ſiue tectum proiiciendo: id enim Ciceroni in Topicis protegere eſt.
Proteſare litem, pro protrahere. l.properandum. C. de iu-
diciis.
Proteſtatio, eſt animi noſtri declaratio, iuris acquiren- di, vel conſeruandi, vel damnum depellendi cauſſa fa- cta. ſiue animi agentis expreſsio c. conſulti. de regul. l.
1duo§. cum inquilinus. D. vti poſsi. Teſtatio nomen generale eſt, quoquo modo animi ſui ſententiam quis declaret. Specialiter verò eo nomine dicitur, quæ co- ram teſtibus facta eſt. Deteſtatio eſt, quæ ad abſentem mittitur

— lit, gund m adſfecms lnter dd profecdus ei
erinteniarelan. 1 Moale
rüdem aGiutminei 4 orrm nücralt AAculam ältarbug Mwlgo legimr,a
Le muncr. zatrn 0 echoaem aon cound protoſtana,nllu uitincre Vhhianuch
cocporispotctu
generalisimmi Irulos 14m nomian
lucratiuos, oind e poſu dere emſeuuſ i
atulum, cum scaai
legunter, ProſoWi r
minium vodis agl
us, exX Td uägur
t ad titulum iuaf cenſeturiutah mnerllatad d. nd reſpexit pub. cl 1
cntia,!
¹ 4 I aidens quif
a Dicieseu dua* lpcele 8 „ I
hde Polsle f
PRO
mittitur, id quod præpoſitio De, oſtendit, cuius natura eſt augere, efficaciorémque actum demonſtrare. Conte ſtatio verò, proprièplurium eſt. vt in iudiciis, cùm a- ctor, quid mentis ſuæ ſit, petendoexplicat: contrà reus diffitetur. Vnde& Litis conteſtatio dicitur. Denuncia- tio eſt, quæadalium mittitur. KRenunciatio, cm quis ius ſuum repudiat. Alciat. in I. deteſtatio. de verb- ſign. proteſtationum materiam ſi quis videre velit, videat Bar tol. in l. non ſolum. s. morte. D. de nou. ope nunt. n96, eop, quod ante fores eſt, vt origo verbi declarat l. 12. §. 13. D. de fund. inſt. Sunt autẽ in ianuis veſtibula Ve- get. lib. 6. ca. 10. N ęε˙osσdeισα in l. 8. C. de mu. patr. lib. 10. principalitas. Protocollum Nouel. 44.ſchedã cõtractus ſignificat, quæ negligentiùs& obſcuriðs ſcribitur& pòſt in mundùm redigitur. Viglius verò in§.nihil. Inſtitu. de teſtament. ait olim ſignificaſſe quandam in chartæ capite notam, ſignũmq; quo, videlicet, artifice, quve tempore, nũc vero traductum eſt ad indicem, memorialém que tabel lionis ſcripturam, quà in codice aliquo geſti actus ſub ſtantia breuiter adnotari cõ ſueuit. Sicque ſcribendum ait*ιτασαιμηον duplici àAX. ⁶ Ma Græcis glutinum. Tu Viglium ſequere. Protoſpatarius officium fuit, in Conſtantinopolitana aula, cui, qui præerant, iudicandi munere fungeban- tur. Huius meminit Conſtantinus Harmenop. libro 1. non ſemel Zonaras lib. z. Annal.& Notitia Græca. Pro tribunali, hoc eſt, iudice ſedente cognoſcit ordina- rius, non autem delegatus iudex. not. inl. qui tribunali. D. de re iud. Item pro tribunali cognoſcere, eſt ſeruato iuris ordine,& non de plano ius reddere, vt ſatis Mar- celli verba indicant in l.1. s. abolitio. ad S C. Turpil. Pro tutore negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, ſiueſe putet tutorem, ſiue ſcit non eſſe, fingit tamen l. 1.S. I. D. de eo qui pro tut. neg. I. Paulus lib.. Sentent-titul. 4.. Prouentus, reditus l.vſufructu.§.r. D. de vſufr. Prouerbium, probatum verbum ‚ſed eſt cõmune omnium
verbum.Prouerbia iuris inſtar habent l. ſolent D.de of
fic.Proconſ.Prout leges præcipiunt l. presbyteri. C. de epiſc.& cler. id eſt, ſecundumlegis præceptum. Prouidentia, id eſt, prudentia futura prouidendi, propriè ad iudicem pertinet, vt not. in l. cùm ſatis. S. caueat. C. de agric.& cenſ. lib. i1. ſed& ad legiſlatorem. arg. l.. in princ. D. de legit-.tut. 2 prouiderelegibus, cauere ſgnificat.
Prouincię quaſi procul victæ, in quas mittebantur pro-
conſs. ius dicturi. Harum alię conſulares, aliæ Præto- riæ. Conſulares, quę ab ĩis, qui in vrbe conſulatum geſ ſerant, conſulari imperio optinebantur. Præterie quas qui prætores in vrbe proximo anno fuerunt, optine-
bant.
Pr egati qui D. de iureiur. 11 Prouocare, vt plurimum ab inferiore iudice ad ſuperio- rem prouocare. Interdum verò ad iudicem vocare ſi- gnificat l. 3. D. 14. D. de in ius voc. l. i2· in fin. D.comm. cdiuicdcdc. 11 5 5 prouiſio latè patet: continere enim poteſt nominat ionem poſtulationem& collationem. gloſſ. in Clemẽ. fin. de e-
P RV 161
lect. quam diligenter perluſtres velim ocellis: quia ci- tat textus qui hoc probant. Prout iuris eſt, eodem fere ſenſu l.2. C. de iis, qui latro.& ſignificat Alberico tempus vel qualitaté. l. edita& ibi- demBal dus. C. de edend. 3 zus Proxeneta, propriè ſignificat eum, qui inter ementes& vendentes eſt conciliator,& medius. Verùm arræ pro- xeneticæ, pro donis, quæ ſponſam& ſponſum inter ſe conciliant,& iungunt, accipiuntur. l. fi. D. de proxene. Proxenet icum ſubſtant iuè, pro ſalarios quod datur proxe netis, hoc eſt, contractuum mediatoribus quorum men tio eſt, in I. 1.& 2. D. de proxenet. 1g Proximus ſacrorum ſcriniorum Rub. C. de proxim. ſacr. ſcrini. id eſt proximi magiſtris& pro Præfectis prouin- cias adminiſtrant I.i. C. eod. Meloproximi qui ſequéêti
anno futuri ſunt PDroximi. Hinc
Proximatus d. l.1. dignitas Proximi.
Proxenetria, dicitur cõciliatrix nuptiarum, quæ& Prom neſtria: quoniam id munus ſoleret per fœminas fieri, quando ſcilicet arræ ſponſalitiæ deponuntur apud pro xenet rias. iln
Proximi menſes mortis,& qui præcedunt,& qui ſequun- tur, accipi endi ſunt, per Gloſſ. in l.vlt. C. de poſthu. he- red. inſtit.
Proximus eſt, quem nemo antecedit: Supremus, quem ne- mo ſequitur, auctore Paulo de verb-. ſigni. l. 11§.& I. 1.s.
proximus. D. vnde cogn. l. 2.§. heredi tas.& S. legitima. D. de ſuis,& legit. Sic in X II. quæ deferunt heredita- tem proximo. Sic in edicto Prætoris proximum cogna tun vocantis proximi adpellatio exaudienda eſt quod & de dictione brimus obſeruandum eſt. Proinde Primo genitus dicetur, quem nemo ſequitur, dum anteſe ne- minem habeat.cIofeph Extr.de verborum ſignificat. Lex tamen Primogenito Kegnum deferens, in eo lo- cum ſibi vendicabit, cuius fratres maiores natu, ante delatam hereditatem deceſſere. Vide Bald. in I. ſi quis. s.talem. C. de ſecund. nupt.& Baronem à Tautemberg, lib. i. Feudxꝗ. b 118—
Proximitatis iure ad ſucceſsionem venientes ab iis, qui
agnationis iureveniunt, ſeparantur l.z. C. de legit. he- red. l. 4. D.vnd. cognat. Proximitatis nomine bonorum poſſeſsionem competere l.1. C. de leg. hered.
Proximitatis iure bona petere l. 46. D. ad Trebell. vt& a-
pud Quintil. lib. 3. cap. 8.& Caſsiod. lib.;. Variarum ad Epiphan. b b
Proximum, vicinum, adfine,& ſimile I. i. D. ad legem Iul. mai. ſic enim eo. titu. lib. 60. faμανκνανακ interpretatur eo- rum auctor. Sic eodem ſenſu 5
Proxima eſt locatio,& conductio proxima eſt venditio- ni l. 2. D. loca.
Proximus furioſo, ſimilis.& proxima morti, morti ſi- milis eſt pœna metalli l. 28. D. de pœn. 4
Prudentum reſponſa, ſunt luriſconſultorum placita. Vide
§. reſponſa. Inſti. de iur. nat.& Salomo. ibi.
Prudentes, id eſt, luri ſconſulti I. 7. D. de iuſtit.& iure. l. 2. D. de orig. hL1. 31. 4
Pſalterium interpretatur I. Paulus canticum libro 5. Sen- tent.tit.4.
Hroxaα, domus alendis pauperibus deſtinatæ l. fin. de ſa- croſan.eccleſ..e IIII.S.
Nroxe Sogdop, locus alendis pauperibus paratus l. illud.&
I. ſancimus. C. de ſac. ſanc. Eccl. cum ſimilibus. vtitur, & hoc verbo Iuſtinianus in Nouellis. nroxvs& nbrulzs, his verbis ſeparat Paupertas apud Ari-
ſtophanem in Pluto, 1 nr½ε½ ει νερ 6εερ☚ p Ob Atcas[5p 15!„⁴e Xoyſa T wtν[üp ptεενον à zois ‿οis 2oot Xoi]ſa. TIeeiνειαε 2dντ⁷ εεαπ⁶σεν υνςενισ τ‿εεπσεελνœνν
Puberes fœminæ quidem à 12. anno intelleguntur, maſcu li 14. I. final. C. quando tut. eſſe deſi.& Inſtatur. ibus. mod. tut. fin. Conſtanti. libro 1. Epito. titulo 12. Secun-
X

P V B
dumque hanc differentiam pubes ætas accipienda eſt. 1. 41.§. pe. D. de vulg. l. 14. D. ad Silla. Planè in cauſſa ali- mentorum pueris, puelliſque relictorum laxiora tem: pora præſtituuntur& puberes ma ſculos 18. anno ſ œmi nas 14.intellegimus. l. 4.D. de alimentis leg- Hinc Pubertas, quæ vt ſupra, pro ſexu æſtimatur. Pubertati proximi, qui non multum à pubertate abſunt. 1.112. D. de reg. iur. S. pupillus. de inutil. ſtipul. Inſtitut. vbi Theoph.vertit à πασακap zi sbx. Pubertatem ingreſsi ſunt, qui proximè prætextati ętatem accedunt. l.. S. ſin. D. de lib. exhi-* pubeſcere, Adoleſcere, eſt lanuginem emittere, ac pu- bertatis vel adoleſcentis attingere ætatem: à Pubeo, pubui. VIpianus in I.3. S.ibidem lulianus. D. de Carbo nia. edict. 4 ö“ Pubertas plena, circũſcribitur decem& octo annis. Mo- deſtinus in l. Adrogato. D. de adopt. Publica accuſatio, quæ omnibus patet. s. Conſequens. In- ſtitat.de ſuſpect.tut.eodem ſenſu Publi ca actio: qua cuĩ uis experiri licet l. 1. S. 4. D. de ſuſpect: tut. Sic Publicę turbæ, quæ omnibus patent, non quòd publica aucto- ritate fiant. in Authent. S. fugiunt. Vt iudic. ſine quo- quo ſuffrag. 4
Publica fide venire, id eſt, ſaluo conductu, vt vulgaris ha-
bet locutio. Violare fidem publicam, eſt contra illam
aliquid committere. ⸗ publica iudicia ait Macer. l. 1. D. de publi. iudic. non om- nia ſunt in quibus crimen vertitur, ſed ea tantum, quæ ex legibus iudiciorum publicorũ veniunt, vt Iulia Ma- ieſtatis, Iulia de Adulteriis, Cornelia de Sicariis& Veneficiis, Pompeia de Parricidiis, Cornelia de teſta- maentis, lulia de vi publica,& priuata. Publicorum au- tem iudiciorum, alia capitalia ſunt, quædam non ca- pitalia. Capitalia vocamus, quæ vltimo ſupplicio reos afficiũt, id eſt, animæ ami ſsione, vel aquę& ignis interdictione, vel deportatione, vel metallo. Cætera verò, quæ publica ſunt iudicia,& infamiam cum dam-
no pecuniario irrogant, hæc publica quidem putantur,
non tamen capitalia.
publica monumenta interpretantur Doctores, quòd ma- nu publica, hoc eſt, tabellionis ſint deſcripta. l. geſta.
D. de re iud. 3 Publica perſona, protabellario. l. Orphanotrophos. D. de Epiſcop.& cleric. l.tutor. D. de adminiſtr. tu- s: cùm au- tem. Inſtitut. de adopt.· Item magiſtratus.Inſtitut. de At- til. tut.& pen.
Publica turba, pro rixis& contentionibus: dictæ„non
quòd publica fiant auctoritate, ſed quòd publicè pa- teant. Authentic vt iudic. ſine quoquo ſuffrag. S. Fu- iunt...K. Ppublica vectigalia vt ſcribit Vlpianus l. 7. D. de verbo- rum lenificalio,iselliete debemus, ex quibus vecti- gal fiſcus capit: quale eſ vectigal portus, vel venalium rerum: Item, ſalinarum,& metallorum,& piſcariarum. Eum verò qui vectigal conductum habet, publicanum adpellamus. l. ⁰. D. de verbo. ſignificatio. Publica vtilitas quatuor modis conſideratur, Prima, cùm in vniuerſum& particulariter commodum affer- tur, quod in ſacerdotibus, magiſtratibuſque conſiſtit. 1.1. S.huius. D. de iuſt.& iur. Secunda, quæ in vniuerſum conducit, non autem ſingulis, vt quoties de locuple- tando Fiſco agitur. l.penultim. C. de primipil. libro12. Tertia eſt vtilitas, quæ priuata propriè eſt, licet ex ea conſequatur etiam publica, vt cùm dicimus, publicè intereſſe dotes mulieribus conſeruari, liberiſque ho- minibus ciuitatem repleri: id enim quod conſequitur, in vniuerſum prodeſt. Quarta eſt, quoties id quod con- ſequitur, ſingulis prodeſt, nec in vniuerſum quemlibet particulariter iuuat, vt cm generaliter dicimus, Rei publicæ intereſſe, ne quis re ſua abutatur.§. penultim. Inſtitut. de his qui ſunt ſui iur. Ex Comment. Alciat.
PV B
ad l. pupillus eſt. de verhorum ſigniſcatio.
Publica fide ſequuntur, qui spud argentarios pecuniam
de poſuerunt l. 7.8. quoties. D. de poſi. quorum officium publicum eſt l. 0..1. D. de edendo.
Publica lex conciſa locutione, lex publici iudicij l..§.i. D. de ſicar. l.. C. vbi ſena. vel clariſ.
Publicare, confiſcare l.3:in fi. D. de bo. eo. quĩ ant.
Publica nuptiarum eſſe vtilitas dicitur l. 12.§. medio. de capti.
Publicæ honeſtatis iuſtitia eſt propinquitas ex ſponſali- bus proueniens robur trahés ab eccleſiæ inſtitutione. Non enim honeſtum eſt vt quis ducat eam, quam con- ſanguineus deſponſauerat-c. ad audientiam.& c. ſpon-
ſam. ext. de ſponſa. b
Publiciaria bona, ob ſcelus confiſcata. Sic
Publicarij qui ob facinus aliquod in ærarium deferũtur
Publica via, Canalis dicitur l. 2.C. Theo. de curioſ.& pi.
del.ſeruitus. D. de ſeruit.
Publicum abſolutè pro vectigali. Bud.
Publici adpellatio id continet, quod in communi popu- li vſu eſt, qualia ſunt Romæ Campus Martius, forum Baſilicæ. 2
Publicæ cauſæ àfiſcalibus ſeiunguntur I. 1.§. 1. de calum-
niat. quanquam fiſci cauſſam publicam vocet VIpia- nusl. 21.§. in priuatorum. L. de pet. hered.
Publici iuris dicitur teſtamenti factio 1.z. D. de teſtam.
Publica officia,& iura l..§. fina. l. 6. D. de cap: minut-. l. 4. b
D. ad§ C. Trebell. magiſtratuum, honorum& ciui= lium munerum iura ſignificant. Sic in publicis cauſsis filiũ familias haberi pro patrefamiliàs, veluti ſi mai- ſtratum gerat 1. 9. D. de iis, qui ſunt ſui vel aliewhun, Publica conuentio, quæ fit per principem aut quoties bel li duces inter ſe ſe paciſcuntur. l.). D. de pact. Publica abolitio quæ publicè fit, publicéque indulgetur. 1. 8. D. ad SC. Turpil.. Puplica vis armis committitur in lege Iulia de vi. D. Publicum ius generaliter, ius commune quo omnes eiuſ- dem ciuitatis ciues vtuntur 1.33. in fin. l. 9.§. Rnal. D. de excuſ. tut. l.8. D. de tutel. l.29. D. de teſtam. tutel. Vnde quod in l. 8. D. de pactis ſcriptum eſt Ius publicum pa- ctis priuatorum mutari non poteſt, ſic vertit Harmeno- pulus,&ν μμαιτνινς quεed 16 Kolvop voε⁵εν Ʒ&ν da Aarſe. Plublicani vocantur, qui publico fruntur. Nam inde do⸗ men habent: ſiue fiſco vectigal pendant, ſiue Afiſco tri- butum conſequantur,& omnes qui quid à fiſco condu-
cunt, rectè adpellantur publicani auctore Vlpiano in l.
1.§. I. D. de Publican.& vectigal. 1 Publiciana actio ad inſtar proprietatis, non ad inſtar poſ ſeſsionis reſpicit, teſte Vipianol. ſed& ſi. D. de ba⸗ bliciana. 1105 Publicè fieri dicitur, quod coram populo fit: Palàm verò quod coram pluribus. Id Alciat. ceu non prætereun- dum, admꝑnuit. Item,& quod auctoritate iudicis eit publicè fieri accipitur. l.1. vt in poſſeſſ. leg.& quod me- moriæ publicè cõmendatur J. 1. 5. ſed ſcimus. C. de Lati libert toll 1* Publicum, quod non eſt priuatũ alicuius, ſed populo com mune. Hoc autem plurifariam dici, Bartol. indicat in I.1. D: de publi. iudic. Quoverò à communi diſtet, Eer- rar. docet§. 1. Inſtit. de rer. diuiſ. publi cum, abſolut? a liquando ſignificat vectigal. Vnde& publicani dicti ſunt, Sic non tantùm alicubi VIpia. vſurpauit, teſte Bu- dæo, ſed& Cicero vſus eſt. Alcia. tradit, bublicum pro priè in iure noſtro accipi, quod ad popuſũ Lea, bm pertinet. l. bona ciuitatis. de verborum ſignificati. quæ vim aliis gentibus publica ſunt„Pro priuatis aub. ur. b Pullrum derdamene Vipian-in 1. Qua actione.s. ſiin col- uctat ione. ad Leg. Aquil. i riæ cauſſa& Aeie 1 un if dn 6 qrod 65 Nho Publicum ius, inquit Vlpian. in l.. de iuſt.& iur. eſt, quod in ſacris
———õꝛ——

Al
5 ſcelus codüſen
3c, ondlca, actnu alicaodin,
ar teſtamenti 1 url.K.maed n ell. magi traa,. ura(gnikcun in 3 rmad D e üüt, gui ſun„ „er dr heryriacng i ſe paciſcuntu.Ii.. ur pudliceit godle arpil. tommittitr inlege] s raliter, ius conmn a ves vruatur l. 193 4
e tutel.ka⸗.D. detch n
epacttisſcnennch 2 46 8 autari non forcki E
mnneeee
Jupadlcoi veKigalpene co feetig⸗ genai
tur,& omnes ui.
intur publicmi a9.& vectigi. inſtar proprieu
teſte Vpun
7, quod cxun fl
bs. Id Alciutco
len&ucs
pitu r.L.Vtin mendatut Ls
—
1
D V E in ſacris ſacerdotibus& magiſtratibus conſiſtit.& ad ſtatum rei Roma. pertinet. Interdum vero generaliter publicũ ius quo omnes eiuſdem ciuitatis ciues vtun- iur, ſignificat 1.33. in fi. 1.39.§. fi. D. de excuſ. tut.& priua-
to opponitur 1.38. D. de pact. ns, ait Harmenop.i-ẽ
„uε‿ρνι /ο εοιο rεαιυνιιερ εdα ε ννeſa- publicum munus, nec ad magiſtratum(quia ille honor eſt. l.cum muneris. D. de munerib.& honor.) nec ad one ra refertur, quæ poſſeſsionibus aut patrimonio indi- cuntur. l.his omnibus. in princi. D. de vacat. mun. Ergo ea tantummodo, quæ extra ordinem ſunt, reſpicit. l. fli ui. eodem tit.vide item Inſtit. de excuſ.tut. in prin. publica ea ſola dicuntur, quæ ſunt popu- Kom. l. bona-D. de verb. ſigni. Hinc
publicum ius quod ad ſtatum rei Rom. ſpectat l.1...D.
de iuſtit.& iur. Et Publica adpellatio in pluribus cauſsis ad po. Romanum reſpicit. Civitates enim loco priuatorum habentur l. 16.D. de verb-ſignifi. Publicæ perſonæ modò magiſtratus,& officiales, modo tabellarios ſignificant I. 30. C. de Epi ſc.& cle. S. cùm au- tem Inſtit. de adopt. Quo olim munere functos ſeruos publicos conſtat I.18. D. de adopt. publicè variè accipitur: quandoque in loco publico, apud acta, vel in æde ſacra publica I. 6. D. mandat. l. 7. D. de mino. quandoque publico nomine,& publica auctori- tate l. 4.5. in eum. D. de admi. tuto. Plans in I. 6. S. ſacræ de rer. diuiſ. ſignificat principali vel pontificia auctori tate. quandoque incommune.
in publicum deduci dicuntur fugitiui qui miniſteriis pu
blicis traduntur I. 1.& 2. D. de fugit. Publicum, publica cuſtodia 1. 48. D. de verb. ſigni. Publicitus excipi, pro Carcere excipi apud Plautũ in Am phitruone. Pudor, exiſtimatio, dignitas,& quod vulgò dicitur, repu- tatio. l. 20. D. de iis, qui not. inta. 25. D. deprocura. pudicus, caſtus. in proœmio Decretal.. Puer reputatur ad annum vſque decimumquartum ætatis. c. Puert. 222. q..& de ætat.& quali.: c. Indecorum. Quan- do tamen legantur pueris alimenta, pueri,& puellæ di- cuntur vſque ad trigeſimum annum. D. de ciba.& ali- ment. leg. l. Mela.
pueri adpellatione& puella ſignificatur mutatione Græ-
ci ſermonis l. 161. D.de verbor. oblig. pueri adpellatio tres ſignificationes habet. Vnam, cùm omnes ſeruos pueros adpellamus. Alteram, cum pue- rum contrario nomine puellæ diceremus. Tertiã, cum xtatem puerilem demonſtraremus. Auctor Paulus in
1. Pueri-de verbo- ſign. Attamen propria ſignificatione
cum puerum dicimus, impuberem intelligemus id eſt qui quatuordecim annos non expleuerit. Vide Alciat. in eandem. Porrò Prætoris edicto prohibenturpoltula re, id eſt, accuſare, aut defendere. l. 1.§. bueritiam. de
poſtul. vbi puer ex materia ſubiecta, cenſebitur, qui de-
cem& ſeptem annos nõdum compleu it. Cæterum puer Apuritate dicitur. Puerpera àpuera dicitur, vn de dem i- nutiuum puella dicitur. Veteres enim puerus dixiſſe, vt in Caligula Tranquillus auctor eſt,& M. Varro, No- niuſque Marcellus indicant. Id Alciat. monuit in 1. il-
— a, Opt. maximũſque. De verb. ſign. vide& Iuriſ- leyerba, Oprena 4 3 bPyurgare riuum, fontem. l. 1.§. dei nde. D. de fonte.
cos. inl. quæritur. S. Puerpera. de Ædil. edict. Ppueritiam Vlpianus vocat minorem annis decem,& ſe- ptem. Quam ætatem ad procedendum in publicum mo deratam nuncupat, in l.i. D. de poſtuxä.ʒ. Pugiles, à pugna vel pugno, certator certatrixve. Eſt enim enim communis generis. Pugillatio ‚ipſa exercitatio. Et Pugilicè, fortiter.“ b Pugillares,& Pugillaria, numero plurium, dicuntur tabu æ de ligno, ſiue alia materia ceratæ, dicti à pugnovi- dentur, quòd eo contineri poffent. Plinius ex auctori- tate Homeri aſſerit, pugillarium vſum fuiſſe ante tem-
PV L.I 162 pora Troiana. I.17. D. commo. Pugnans cum beſtiis, ceu notatus infamia, poſtulare non poteſt. l..§. beſtias. D. de poſtul.— Pulmentarium, à pulmento dicitur. Eſt autem cibus ſoli- dior, vtcũque, ſiue ex aquatilibus, liue terreſtribus fiat. Paul. de fund. inſtru. l.cum de lanionis. Sine his, ſcili- cet patinis& cacabis, pulmentarium coqui non poteſt. Apud VIpianum in l. quæſitum. S. Jrebatius. de Fund. inſtru. Accurſius pulmentaria, farina ordei interpreta- tur, quum cibaria intelligat VIpian. ad modum pultis facta. Pulte autem, non pane, longo tempore vixiſſe Ro manos, manifeſtum: quoniam inde& pulmentaria ho- diéque dicuntur. auctor Plinius c. 8. lib. decimooctauo. Pulſare, eſt cedere ſine dolore: verberare, cum dolore, vt Offilius tradidit, Vlp. referente. in l. Lex Cornelia. 5. i. de iniur. Valla ſentit, verberare potius eſſe, cum verbe- re, ſeu flagello cædere: Pulſare, cum graui& vehemen- ti ictu. Sed Alciatus pulchrè defendit luriſconſulti ſententiam, qui mâluerit Verberare, cum dolore, in ea lege accipere, verbo illo lata ſignificatione accepto: Et pulſare, ſine dolore, cum frequentatiuum ſit à ver- bo pello, vnde fit pulto, pulſo. Impellitur autem quis etiam ſine dolore. Pulſare itẽ pro lædere, violare, con- tumeliis,& damnis adficere, apud eundem, l. 2. s. Planè D. Vbi quis ager.““ Pulſari, iudicio conueniri I. 11. S. qui interrogatus. D. de
interrog. in iur. fac. l.. D. de iudic.
Pulueraticum in Conſtituti. Theodoſij quæ apud Fronti- num extat, honorariũ quod pro labore& puluere quod agrimenſoribus datur. de quo Caſsiodorus libr. 12. Va
riarum& I. 16. C. Th. detironibus.
Pupillus pro impubere qui in poteſtate patris eſt l. 41.5.
1. D. de verb. oblig.
Pupillus eſt, qui cum impubes eſt, deſiit in poteſtate pa-
tris eſſe, vel morte, vel emãcipatione. Põponius. l. 239.
D. de verb. ſig. A cauſſa efficiente. Nam morsvel eman- cipatio patris, faciunt impuberem filiumfamilias pu- pillum. Vlpi. in l.j. D. ne vis fiat ei, qui in poſſ. miſſ. Pu- pillum, inquit, eum debemus accipere, qui doli capax non eſt. Idem in l. More. D. de acquir. vel omitt. hered. Pupillus, inquit, qui in alterius poteſtate eſt. Paul. in I. Pupillus. D. eo. tit. Pupillus, ait, eſt cuius neque ſcire, neque decerneretalis ætas poteſt, non magis quàm fu- rioſus. A pupillo pupillaris deſcendit, quodverbum ę- tati& tabulis adplicatur. Pupillaris ætas anno 14. ter- minatur. l. 16. D. de iure fiſc. l. 7. C. de impub.& aliis. hu ius tres gradus fecit Theoph. s. pupillus. Inſtit. de inu- tilib. ſtipu. infantiam, proximam infantiæ, proximam pubertati.
Pupillaris ſubſtitutio quæ fit li beris impuberibus in po- teſtate poſitis in eũ caſum, quo ante pubertatis annos deceſſerint l. 2. D. de vulg. Inſtitut. de pupil. ſubſtitu. in principg.
Pupillares tabulæ, pupillareteſtamentum l.; 4.§. ſi coniun
ctim. D. de leg. j. l. 8.§. ſed nec impuberis. D. de i noffi. te fiamen.
Purgare multa ſignificat. Purgare moram, emendare l. 8. l. 14.D. de nouat. Purgare exiſtimationem l..§. quoties.
D. de iniuriis. Purgare innocentiam I. 22. D. de iur. fiſc. Purgare pudorem I. 23. D. de procura.—
Purgare ſe ſolebant olim ſuſpecti de crimine: aliàs duel- lo. c.2. de purgatio. vulga. Aliàs aqua frigida vel feruen te, in quam nudi mittebantur. c. Ex tuarum. De purga- tio. Canoni. Aliàs ferro candenti, vt vocat c. fin. de pur- gat. vulga.vel ignito, vt rectius in c. Mennem. 2. q. ſ. Et quanquàm exemplum duelli legatur de Dauide& Go- liath.i. Regum 17. non admittitur tamen hodie talis manomachia. l.l. C. de gladiato. c.2. de purgat. vulga. Quum enim iſtis cruciatuum adflictionibus Deus ten taretur, meritò fuerũt abrogatæ:& introducta eſt pur-
x 1

PVR
andi formula talis, vt delatus apud Magiſtratum ad- Fibear ſeptem, vel pro qualitate rei pauciores, qui te- ſtimonium innocentiæ illius ideò præſtare poſsint, quia& fide ſint digni,& propter vicinitatem comper- tam habere poſs int veritatem. c. Ex tuarum. Et ca. cùm dilectus. De purgat. canoni. Tum ipſeſuſpectus iurabit ſe tale crimen non admiſiſſe, quod obiicitur. Compur- gatores autem iurabunt, ſe credere, quod principalis 1urans dicat veritatem.. de teſtibus.& c.vlti. De pur- gat-Canoni. 1.. Purpuræ adpellatione, omnis generis purpuram contine- ri puto, inquit VlIpianus, de lega. 3. 1dem ait, Purpuræ adpellatione coccum non cõtinebitur. Quod ſiverum eſt, non prorſus eadem ſentire videbitur Matthæus, de veſte qua induerũt perfidi Iudæi Seruatorem noſtrum, cum Marco& Ioanne. de quo latius diſſerit Bayfius ca. 3. in de re veſtiar. Item purpura, pro magiſtratibus in- terdum ponitur: quorum olim inligne erat apud Roma nos, vt& poſt amiſſam libertatem, cum Imperatorum, tum Regum permanlit. l. 1. C. Null. lic. in fren. libro I1. in verbo, Chlamydibus,& l.1. C. Quæ res vendi non poſſ.l.enult. C. de conf. libro 1². Purpurati autem hi, qui apud Principes dignitate antecellebant, diceban- tur. Nam illis purpuræ vſus concedebatur. Vide Barto. in l. ſi quis nauiculam. C. de murileg. lib. 12.
Purpura Tyria rubea eſt, quam Tyrus inſula procreat Vi- truuio libro 7. cap. 13. Plin. lib.. ca. 19. de qua luſtinia- nus in S. ſi quis. Inſtit. de actio. Hinc
Purpurarij inl.7. C. de excuf. mun. negotiatores purpuræ ᷣ ꝓœr να/ν⁶εεννοι Tlb wogpipa · 4
pura charta ſcriptæ opponitur l. 32. S. quod tamen. de le-
gat. z.
Pura haſta, ſiue puræ haſtæ, quibus iuuenes præmij ergò
donabantur. Seruius in G. Æneid. interpretatur ſine fer ro, à Zonara Aοσα α⁵ανεᷣμαν vocantur.
Pura lanx cælatæ opponitur l. 6. D. de rei vindict. vt& ar- gentum Purum cælato aduerſum facit M. Cice. 6. Ver- rina.
Pura obligatio præſens dicitur, quæ neque diem, neque
conditionem habet. s.omnis. Inſtit. de verborum obli- ation.
Pura vaſa Columellæ lib. 12. cap. 4.in quæ nondum quic- quam infuſum eſt. b
Pura ſubſtantia dicitur, deducto ære alieno. l. iubemus. C. de repud. b
Purè adiudicare. Opponitur ſeruitutem adiudicando im- ponere. Vlpianus in I. Iltem Labeo ſcribit. S. ſed& re- gioni bus⸗D famil. erciſ. b
Purum putũ, pro prorſus, ac verè, quaſi dicas, ipſiſsimum
eſt: ea dictum forma, qua lureconſulti dicunt, Sarta tecta. b
Purus honor, qui extra adminiſtrationem eſt. Auth.vt or
din. præfecturæ. in prin. Collat..
Purus locus VIpiano eſt, qui nec ſanctus, nec ſacer, nec
religioſus eſt. l. locum. de ſumpt. fun. purum monumentum, neque ſacrũ, neque ſanctum, neque
religioſum l.·. in fi. D. de relig. b
Purum locum quandoque inædiſicato opponitur l. f. D. de
pign.actio. b
Ppuſulatum argentum inl. in naue.31. D. locati.vide ſuprà
Argentum.
Puſula, ſiue, vt ait Feſtus libro 8. Heta ſunt ea, quæ adſur-
gunt in coquendo pane. Nihil autem referre an puſula- tum an poſtulatum an puſtulatum legas Cuiacius pu- tat lib.7. Obſeruat. cap.;9.
Putare, eſt propriè ſuperflua refecare à ſerti libus. Vnde
putare carbones,&vites, dicimur. l.i.S. Labeo. D. de aq. quot.& æſtiu. l. 1.§. ſi autem. de oper. nou. nunt. D. quod Græci ubεε Leontino apud Caſsiodorum libro 1o. πνονινκ̈ cſer r¹0 xaf noN ociap vblos A ra ecaka, 1g4 7ar αοεα uabαeρα. NHinc
P V I
Putatoriæ falces, quæ putandis arborum ramis deſeruiũt
apud Paulum lib. 4. Sentent. tit. G.
Putare lex X1I. Tabu. à Modeſtino l. 25. D. de ſtatuliber. quod ita ſenſiiſſe eam ex verbis col ligitur.
Putare, tranfertur etiam ad incorporalia: Vt, putare rem dicimus eleganter, pro cogitare de re,& diſputando de clarare, quid res ipſa velit. Terent. in Adelph. Mitto maledicta omnia: rem ipſam putemus. 4
Putare, pro conferre, rationem ſubducere- Plaut. in Aulu- la. Putatur ratio cum argentario. Papinianus in l. liber to vel amico. D. neg. geſt. Qui aliena negotia, inquit, gerit, vſuras præſtare cogitur, eius ſcilicet pecuniæ, quæ putatis neceſſariis ſumptibus ſupereſt.
Putare, vulgo ſignificat æſtimare, opinari. Paulus in l. Ne- ſennius Apollinaris. D. Nego-geſt. Igitur, inquit, in re facti facilius putabo, auiam vel heredes eius audien- dos.
Puteal, id eſt, quo puteus operitur, ait Pompo. l.ld eſt. de act. empt.
Puteos aperire, poſitum eleganter apud Iuri ſcoſs. pro ex-
cauare, in s. fin. l. Fluminum.&inibi, Puteus apertus. D.
de dam. infect. W
Puteus. Omnis puteus fons, non omnis fons puteus. Vbi enim aqua de terra manat,& vſui præbetur haurienti- bus, fons dicitur: ſed ſi in promptu& ſuperſicie ſit, fons tantum dicitur; ſiautem in alto& profundo ſit, ita pu- teus vocatur, vt fontis nomen non amittat, auctor D. Auguſt. Tract. 15· in Euang. Ioan. Vide Vlpi. in l. vni ca de fontæ.
Pyctacia, vide ſupra Pittacia. 4
nie&. Cuiacio burgum,& vrbem quamlibet ſignificat.
Pyrrhicarij, qui Pyrrhicam exercent, id eſt, ſaltationem pugnæ ſimilem: armati enim ſaltabant. quod diſces ex Platone lib. 7.„ενιαο Pyrrhicarios memorat VIpia- nus I. 9.§. 9. D. de pœn.
Pityocampe inl. z. D. de ſica. vel vt in Pandect. Flor. Pituo campæ. Nam v, in aliquot Græcis Codicibus v, Latini formam habet.
THESAVRI IVRIS OI-
VIILIS ET CANO-. NICI LIBER X vI.
.
VA, antiquo& eleganti docendi gene- re poni ait Ant. Auguſt. libr. 2. Emend. ca. 2. locõſq; indicat in quibus ea vox reperitur in band. Plor. pro quatenus, qua fine, quia, eò, quòd in l. cui ſeruus-
e G D. ſi quis omiſ-cauſ. teſta. l. pretia. D. ad leg. Falcid. l.. S. ſi pater. D. de SC. Sillan. l. falſus
creditor. in fi. D. de furt. l.2. S. creditum. D. ſi cert. peta.l. 1. D. de ſenat. l.item miles. D. de re iudic. I. letus. 2. D. de verbo. ſigni. l. ſi reus. D. de duob. reis. l.vt Alfenus. D. de verbo. ſigni: l. fructus. in fi. D. ſol. mat.l. ſi gemina. D. arb. furt. cæſa. 1
Quadrans in s. hereditas Inſtit-de hered. inſtitu.& l. o. 5. fin. D. eo. eſt pars aſsis quarta, Voluſio Metiano inter- prete in diſtributi one in princip. cuius hanc notã fuiſ- ſe ait——& vide G. Budæum in lib. de Aſſe.
Quadrangulus homo, properfecto, qualem Plato inquit eſſe difficile reperire. Vide Bap. Pium in 4. Lucreti],& Era ſ. inparœmia, Quadratus homo.
Quadrantal quid ſit, docet Alciatus l. vinaria. D. de verb. ſi Fniidemn quod amphora ‚quod pedem quadratum re- cipiat.
Quadratarij l.vnica. C.de excuſ.artifi. Græcis A¹bobvxſa, la pidum expolitores.
Quadratus lapis, quadrangularis 1. ⁰.5. pe. D. ſi ſer.vind.
Quadriga

dn llegune 2 mninam Kialdi,
ſennoan, non omnig 1 maaat.&vſu n ledſin Prompe
lakem in lt by 4
ninacia. m A ndengun Frrhicam exercem, i
„. aep Pyrr faxn.
D. 4e ſca.wlmiaba 2alquot Grecis(-
,antiquo Keiegu b poni ait Ant.dt
* 4 be 1 aloct lacen
1 ine, qu
4
cperitur int and
1u, 0,. „. 7 30“ D). quts omilcau.
Q V A4
uadriga, alias pro curru accipitur, quatuor equis trahi
ſolito. Aliàs pro numero quatuor equorum, qui niſi ſi-
mul unaneureweh culum non commodè poteſt agi ad vſum deſtinatum. l. Scire debemus. D. de verbo. oblig. Quadriga etiam pro eo, qui quadrigam agit oοeνeu⸗oeke.
Lpeculium. S. quadrigæ. D. de leg. z.vide Zaſium l. ſcire
debemus. D. de verb. oblig.
Quadrigarij, qui quadrigas agunt, aut conficiunt.
Quadruplatores dicebantur, qui eo quæſtu ſe tuebantur, vt eas res perſequerentur, quarum ex legibus, quadru- pli erat actio apud Feſtum.
Quadruplatõres dicti ſunt criminum publicorum delato
res, qui pro delationis præmio, quartam partem in bo- nis delatorum conſequebantur. Delatores verò, ſyco-
phantæ, hoc eſt, criminatores ſunt. Bud. in l. plurimum. de iur.& fac. ignor. Lege item, Simplarięvenditiones. VZaſ. Qua druplatores alicubi nominat qui lucra ex lu- dis ſumunt. b Quadrupedi ſeruus æquiparatur in princi. l. 2. D. ad Leg. Aquil. Sunt paſsim multa in libris Pandectarum, de in humaniſsima ſeruitutis forma. Certè ratio naturalis, & ius diuinum præcipiunt, relinqui ſeruis victum, ſi- cut ait Eccleſiaſticus capit.; 2. Aſino onus, pabulum,& virgam: ita ſeruo laborem, victum,& diſciplinam. Cæ- terùm quadrupedem pro pecudeaccipi, adnotauit in Comment. Alciat. Hic ego quadrupedis voce maiora,
ecudis minora quadrupedia puto intelligenda, pro-
priéque diſiunctiuam particulam à Gaio poſitam. Quaterniones à quatuor militum, quibus præerant, nu- mero dicti. Act. Apoſto. 1z. Tradens eum quatuor qua- ternionibus militum cuſtodiendum. 4 Quæcunque ſunt in fundo, pro eo, quæ eſſe ſolebant. l. quæſitum.. fin. de leg.. quæcunque& quantacunque, maioris ſunt ſignificantiæ, quò ad vniuerſalia, quàm verbum Omnis, quia iſta propoſitio vniuerſalis, Om- nes ſciunt, patitur exceptionem ſecundum materiã ſub ie tam. l. omnes. iuncta Gloſſ. C. ſine cenſ.vel reliq. ſed quiſcunque, quantuſcunque, ſine delectu ſingularia cõ plectuntur. l. baliſta. D. ad Trebel. vbi fub verbo Qnan tacunque pecunia, fructus fundorum intelligũtur. Poſ- ſunt tamen exceptionẽ quandoque pati, ſed rarò. Quia vt Zaſius ait, nihil in iure noſtro ad punctum redigi- tur. Quærere eſt verbum proprium rerum capitalium:& ſigni Kcat informationem facere,& legibus vindicare. Bud. in poſteriore- de orig. iur. Hinc quæſtio, pro iudicio
publico accipitur. Vnde& iudex quæſtionis, Prætor
dicebatur. Et quæſtor, qui iudiciis publicis præerat. Atqui quęrere, iudicum& magiſtratuum eſt: Inquirere aliorum. Quærere legibus dicebantur, qui criminum quæſtiones exercebant M. Ciceroni in Miloniianan. Quærere, à Que,& Kes, compoſitum eſt. Qeſtio enim id inquirit,& inueſtigat, quænam res ſit, cuius naturam libenter velimus ſcire. b æſtio, eſt appetitio cognitio, quæſtioniſq; finis, inuen- tio. Eſt aliquando dubitatio& diſceptatio. Sunt au- tem quæſtiones iuris multæ, quæ non regulis& diffi- nitionibus ſed factorum circũſtantiis offendi poſſunt. Queſtionum genera, de omnibus planè rebus mundanis, cum in iudicio, tum extra iudicium, tria ſunt: Scilicet,
An ſit? Quid ſit? Quale Keprima aki facti eſt,&
probationibus vel coniecturis expeditur, vt veritas ap- pareat. Inde ſunt tituli: De probationibus, De inſtru- mentis, De teſtibus:& alij id genus. Reliquæ duæ quæ ſtiones iuris ſunt, quæ per artem boni& æqui explican- tur: cuius fit mentio in l. 1. in princi. D. de iuſtit.& iur. zuamobrem Lex, inter quæſtionem facti,& quæſtio- nem luris, obſeruari vult diſcrimen. l.idem erit. D. de ſtat. homin. l. mora fieri. in princip. D. de vſur. Elegan- tiſsimè Vlpianus in l.eum, quem temerè. D. de iudic.
Queſtores candidati, libros imperatorios, ac literas le-
QV EÆ 163
Iudicibus, inquit, de iure dubitãtibus, præſides reſi pon dere ſolent: ſed de facto conſulentibus„non debent præ ſides conſilium impertire&c.
Quæſtionem conſtituere, eſt decernere vt ſcelus vindice- tur. Budæ. in I. ů. ad l. Corn. de ſicar.
Queſtionem ferre, eft vindicandum facinus iudicibus præbere,& mandare, vel potius ad Senatum referre, vt de vindicando ſcelere extra ordinem Senatu ſcont&
in iudicium res deducatur. Budæus in.1. ad l. Corneli. de ſicar. 3
Quæſtionem intelligere debemus& tormenta,& corpo- ris dolorem, ad eruendã veritatem. Quò pertiner etiam ea, quam Græci malam manſionem dicunt. Nuda ergo interrogatio, vel leuis territio huc non pertinet. VIpia
nusan l. item apud Labeonem. D. de iniur.
Quæſtiones publicas inſtituit Cornelius Sylla 1. 2.§. de- inde. D. de orig. iur. 4
Qeſtor ſacri palatij l.34.36. C. de adpell. iuſtitiæ cuſto- des, leges tractabant, ſub eorum diſpoſitione erat later culum minus l. 2. C. eo. l.1. D. de offic. Quaſt. Nouell. Valentiniani 3. I. f. C. de pet. bo. fubl.
Quæſtorum originem, genera,& officia exequor libro Pandicæi 3. cap. ↄ. quo ius in artem redegi ad Q. Mutij
Scæuolæ præſcriptionem.
QLe ſitam hereditatem dicimus, quæ vel ex teſtamento vel ab inteſtato, ciuili vel honorario iure acquiſita eſt 1. 9. C. de pet. hered. 8 1 Quæri liberi velvulgò, vel iuri dicuntur, qui vel ex legi- timis nuptiis vel οοσν ſuſcepti ſunt I. 18. D. de bo.li. 1.4. C. de ſuis& leg.
Queſiti in ſeruitute dicũtur fili, qui ex ſeruis patribus na ti ſunt I. 1.§. 1. D. ad Tertul. Sic&
Quæſitos adoptione dicimus. l. 2.§. parui. D. de ſuis,& legit. b
Quaſtores dicti ſunt ab eo, quòd inquirendæ& conſer-
uandæ pecuniæ cauſſa creati erant. l.z. S. deinde cùm ę- rarium. D. de orig. iur.
Quæſtorum antiquiſsimam fuiſſe originem, extra dubi- tationẽ eſt, quia nihil prius apud homines cœpit, quàm cura inqui rendæ ac conſeruandæ pecuniæ, propter in- herentem auaritiam. l.f. in princip. D. de offic. quæſto.
Quæſtorum autem officiũ indies latius eſt propagatum ſicut omnium ferè Ma giſtratuum. Vnde& legatos Ro
mam venientes excipiebant honorificè. Nos hodie re-
ce appcllauerimus præfectos ærarios: vel Tribunos ærarios, qui vulgo heſaurarij, aut alio nomine vo- cantur. gebant, ſummõque in honore erant, candida veſte, in- tegritatis inſigni, conſpicui: de quibus Suetonius in Auguſto ſcribit. Cui magiſtratui Cancellarius nunc ferè ſimilis eſt, velut altera manus,& oculus principis emiſsitius, quo functus eſt apud luſtinianum Tribo- nianus intertogatos primus, vt eſt apud Suidam.
Quæſtores ærarij, hodie ſunt multarum, id eſt„emenda-
rum receptores. Budæ. ait, in Adnot. prior. adtit. de of- fic. queſt. 0 lim horum munus erat, vectigalia pop Ro. ma. in prouincia exigere, ſtipendia præbere militibus ſingulàque accepta, expenſãque rationibus inſerere, multas quoque pecunias tam Romæ, quàm in prouin-
ciis exigere,& in publi cas tabulas notare, oniniumq; pecuniarum, rerümque, notas,& illuſtres rationes dare: illãſque confectas& conſolidatas abſolutãſque per ſcribas ſuos in ærarium deponere. Alexand. ab Ale- xaud. Genial. dier. libro ſecundo, cap. 2. ſunt& alia quę ſtorum munera, quorum idem eodem loco meminit.
Quæſtores parricidij, quorum meminit Lex XII. Tab. cauſis capitalibus præponebantur, quaſi earundẽ quæ- ſitores. Hodie maleficiorum iudices ſunt Italis, qui vo cantur Pontificio iure, Inquiſitores. Virgil. lib. 6.
Quaſitor Minas.
x iij

QV A
.„ Quæſtores vrbani erant, qui ærarium curabant ‚eiuſque pecunias, expenſas& acceptas, referre in tabulas pu- blicas conſucuerant. Quales nunc ſunt prefecti ratio- ciniorum, vulgò Magiſtri redituum dicti. Quæſtor item in exercitu vicem imperantis agebat. uæſtorium, dicebatur quæſtoris tabernaculum in ca- Kris: quemadmodum Prętorium, Prętoris. Habebadur enim magno in honore quęſtor. Vnde Inſignia queęl 0- ria nomen traxerunt.. Quæſtuaria corpora, quę quęſtum corpore faciunt l. 4.·8. 1.D. de iis, qui no. infa. 311 b Quæſtuarius, qui quęſtus gratia ludicram artem exercet. LAthletas. S.1.& 1.z⸗infin. D. de his qui not. infa. Vallé queſtus eſt actio ipſa, at que artificium lucrande pecu- nię. Verũ quęſtus nomine nec hereditas, nec legatum, nec donatio continetur- 8 Quæſtus intelligitur, qui ex opera cuiuſque deſcendit!. . I. 8. D. pro ſocio. Quaflus Adi,redirus 1. 2 2. de fund. inſtru. 1 aſtus illicitus compręhenditur nomine lucri. Vnde Iuſor etiamſi multa perdiderit, non poterit prętende- retitulum oneroſum. Baldi celebratur verbum illud: Quidquid ex maleficio quęritur, dicitur eſſe lucrum, ſed illicitum. l.ſi poſſeſſor. D. de pet. hered. iubet reſti- ruendos quęſtus inhoneſtos: ne vel colore ali quo poſ- ſeſſor lucrum faciat. Qualem ſententiam dicat arbiter, non refert, dummodo dicat, quod ipſi videtur. Certiſsima emum ductrix con- ſcientia eſt. Paulus in l. qualem. D. de recept. Qualis Qualis, pro qualiſcunque. VIpianus in l. 3. D. de don. poſl. ſecund. tabul. Qualitas, aliàs accipitur pro conditione rerum, quate- nus adcommerçium humanum poſſunt ‚vel non poſ- funt accommodari: vt, in titu. D. de diuiſio. rer.& qua- lita. Aliàs accipitur pro bonitate vel eſtimatione re- rum. S. 1.Inſtit. Quibus mod. re contra: obliga l.¼· D. de act.& oblig. 8 4 Oualitas in iure noſtro accipitur etiam, pro differentiis b tacientibus rem certam ac determinatam,& contra- hentibus rem ad indiuiduum.textus eſt ſecundum La- ſium in l. ſtipulationum quædam. D. de verborum obli gatio. Ai relte Qulitas, adiecta verbo, ſecundum tempus verbi intelli- genda eſt. l.in delictis.§. ſi extraneus. D. de Noxal. Qualitas predij, bonitas, ſalubritas, amplitudo.l.ſi quid alius. de verb-. ſignifi.. S9 Qulitatem& materiam, pro eodem poſuit Vlpianusl. 1.D. decontra. empt. sanent ded genere& ſpeciel. 1.§. ſed& ſi no- tem. D. deteſtam. Qualiter qualiter pro qualitercunque 1.7. D. de mino. l. 7.
§.1.D. ad leg. Aquil.l..PD. de bon. eor. qui ant, ſent. ſibi
conſci. Oalner cunque pro vtcunque Alberico, id eſt ſiue bene,
iue male. Qualitatum genera duo ſunt: neceſſarię, non neceſſariæ. Neceſſarię in actione exprimi debentvt peętoàpupillo, quę ei, auctore tutore mutuani. Hæc plerunque aiure prelumitur- non putauit. Snon quęuis. D. de bon. po ſ. cant-tab-Non neceſſariæ non exprimenti, expreſſe ta-
men probandę ſunt Lhabebat. D. de inſtitor.
Quali, ſunt canittra vindemigę apta, ſiue ad comportäãdas Zuas, ſiuead colandum muttum. Y Ipian. de fund. inſtru. l. inſtrumenta. Quali, inquit, vindemiatori]„excepto- riique, in quibus vuę comportantur. Ar Qalus apud VIlpian. in] ſed& ſi quid. de vſufr. non coputnũ lignat, vt Accurfius exiſtimauit, ſed vas vimineum, per quod vinum guttatim defluit, cùm calcatur vua, reliqua ve- rò materia exire prohibetur. Qualus. Vlpian. in prin. l. ſed& ſi quid.§. 1. D. de vſufr. Nã i librarium, ait, rus mittit,& qualum& calcem porta-
QV A re cogat. Apud Vergili. Georg. 2. qualus pro vimineo vaſculo, per quod vinum guttatim defluit, cùm calca- tur vua. Apud Aquleium accipitur pro caniſtro, in quo panis ſeruatur. Prudentius in hymno pro ſponda acci- pit.vide Collumellam lih. 1. cap. 15. à Gallis adpellatur Hotte. Ii.
Quàm, in collatione aliquando ponitur ſolum, nec ha-
bet quod illi reſpondeat: vt inl. 3. D. ſolu, matrim. Sed ſi pecunia, inquit Paulus, ad patrem peruenit, quàm filia agcepit: hoc eſt, Adpatrem priùs peruenit„ quàm filia accepit. Falluntur, qui eo loco pro relatiun acerpiunt. Eodem modo in I. 2. S. Mutui datio. D. Si certum peta- tur. Quia in genere ſuo, ait idem Paulus, functionem recipiunt perſolurionem, quàm ſpecie:hoc eſt, Reci- piunt magis per ſolutionem, quàm ſpecie. VIpianus in 1.2.§. Sed ſi dubitetur. D.deiudi c. Alioquin, inquit, cõ- pelletur iudicium accipere, quàm inuenire eos poſsit, qui ſatis pro eo dẽt: hoc eſt, compelletur iudicium ma gis accipere, quàm quòd fruſtra nitatur intienirè fide-
iuſſores.
Quam pro magis quàm more Græcorum ã⁴‿οꝙ.1. 2§. fed ſi. D. de iudic. vide Anto. Aug. lib. 4. ca. 8. Quàm, pro ante, quàm l. i. C. vbi cauſ. fiſcal. Quamdiu, pro quoad, Paulus inl. illis libertis. De cond. & demonſtr. Quamdiu adoleſcens ad militiam promo ueretur. An hæc dictio faciat conditionem, Bartolus diſſerit, in I.1. C. de leg.& in l. 1. D. de cond.& demon- ſtrat.& an inducat conditionem, ponit Barto. l.1. D. de cond.& demonſt. 1 b Quamlibet, Alber. indicat, pro aliquam, accipi inl. 3. in princip. D. de acq. poſſ. Senſus tamen concinnior vide- tur, ſi pro quantumlibet ſumatur.
Quandoque, interpretantur qui dam pro aliqua vice. In- ſtit. Quibus modis re contrah. oblig. in princi. Quam uis malit Alciatus, Nori-text. ſuffragante, eo in loco, quoniam pro quandoque legi. Idem antiquis in codici bus ſoriptum teſtatur hoc modo: Et quoniã nobis non cedem res, ſed aliæ eiuſdem naturæ,& qualitatis red-
dantur, inde etiam mutuum adpellatum eſt,&c. Quan- quam indicat aliquos, qui pro aliquo tempore interpre
tantur. l. res in dotem. D. de iure dot. W
Quandoque, aliàs pro certo tempore, vt alia tempora ex-
cludantur: quibus modis re contra. oblig. Inſtit. Gaius lib. z. Inſtit. eo. titul. Alids pro quandocũque. Florent. Hæres quandoque hereditatem adeundo, iam tunc à morte ſucceſsiſſe defuncto intelligitur. D. de acquir. heredi. l. z. D. de condit.& demonſtrat. l. 8. D. quando di. leg. ced. b Quandoque, id eſt ali quando 1.22.D. deadoptio. uantæ ſumme, in l. qui ſquis. D. de leg. 3. teſtator dixit: Quiſquis mihi heres erit, damnas eſto dare quantas ſummas legauero. lbi, teſte Zaſio, intelliguntur ſub no- mine Summarum, corpora:& licet verbum Quanti, re
feratur ad pecuniam proprisè, tamẽ ibi refertur ad cor-
ora. Qaprum mea interfuit, Paulus in l.2. D. rem rat. haber. hæc verba declarans ſic dicit: Quantum mea interfuit, id eſt, quantum mihi abeſt, quantúmque lucrari po- tui. Pomponius in l. ſi procurator. idem probat, dict. titul. 1 Quanti ea res eſt, vel Quanti eam rem paret eſſe, vera æ- ſtimatio ſignificatur. l.93. D. deverborum ſignification. 1.8. D. de in lit. iur. quandoque ei, quod intereſt, oppo- nitur l. vnic.. fin. D. ſi quis ius dicẽ. non obtemp. verùm pro re ſubiecta varia fit eorum verborum interpretatio. interdum enim veritatem, id eſt, veram quantitatem yt in edicto qui ſatiſd. cog.&, de falſo tuto. quandoque pœnam, vt in edicto aduerſus eum, qui vocatum vi ex-
imit l. penult. D. ne quis eum, qui in ius voc.
Quanti ea res eſt, non tantum corporis, ſed& iuris eſtima tionem, vt in edicto, quod metus cauſſa. l. 4. S§. Labeo- 1. 21. D.
—y—õyà—

4,5 Uln man adolcſtens t ucko facint
n Daditionen nii
ten mü poll. Senfutmach M unlder uman.
hs re coatrah diig. n, Nari.teni ſuffu 1ndognelegi lcem arur hocmodekt
4
rauſdemmumrr, n muruum achellut t nos, puifeoaüpe nem. D. deinnedat. occrto tempofe,ſt B modis ſe coatrac 8 ul. Ahds pro unt 4 hereditatem ataf 9
cui ſan 15 Ddels 4 4
*
bincke Tunin,
re G
2 cotpora
um proprièsan 1 9
endrig
de funct 9 iatellvej 84
„ aadit.& de 4
li
QV A
1. z1. D. de quod metus cauſ.& in edicto de Seruo carrup.
1.9.D. fer- corrupt. Quanti cares, quandoquevtilitatem ſignificat,& ad id, Juod intereſt agentis pertinet 1. z. 1. z.1. 8.5. fina. l. 19. D. rem rat.haber.& in interdicto vti poſsidetis I. z. S. fin. D.vti poſsid. ie Quantitas, quandoque pecuniæ ſummam ſignificat l.ir. tem ea, quæ pondere, numero, menſura circumſ cribi ſolent, quas& ſpecies adpellant, ſeparatur 134:·S. ſed ſi non corpus.&§. ſed ſi pondus. D. de leg. 1.
Quantitas etiam modum ſignificatl. 94.D. de verb. oblig.
Sic Quantitatem patrimonij, operis, tranſactionis, le- gatorum dicimus l. 21. in fin. D. de ope- no. nunt. 1.19. D de wilregeſta 1.7 10675.Deadleg.Eul⸗ Quantò minus, verbo etiam totum ſignificari Gaius in-
dicat l. 10. D. de verb. ſign.
.A
Quantos, proquot l. ſi ita. de leg. I. An. Aug. libr. ꝛ. cap..
Quantus, quanta, quantum multitudinis numero non tantùm ad pecuniam numeratam, ſed& ad corpora re- fertur l. 19. D. quando dies legat. ced. l.93. D. de lega.z.
1-50. D. de verb. oblig uarta, que naturà debetur, quam debitam portionem vo cant d. S. quartam autem. quæ& legitima adpellatur. Huius meminit Iuſtinianus Imp. in Nouel. conſtitu.-
§. 1.& Nouella 18.§. 4ντν ατ,& hæc eſttertia ſubſtan⸗- tię, hoc vnciæ quatuor d.§. cντa. quod pro liberorum numero accipias, ſi quatuor aut tres aut duo, aut vnus. Si quinque aut plures ‚ſemis totius hereditatis. dict. 6. Taνιτπα. 1 2 Aduocatio Lugdunenſis ab æſtimatione quartæ in d. ra za. expreſſe diſcedere videtur. Nam ſolùm tres vncias adſignant, cùm Imperator quatuor dederit ex tota he- reditate, vni, vel duobus vel tribus, quatuòrve libe- ris:vt ſi hereditas valet 12. Francicis, tres tantum tri- buunt, quum quatuor vnciæ dare debeant dict S.⁊ c'ra. Quare interrogatiuè quandoque, quandoque infinitè ſu- mitur l. non omnium. C. de tut. qui nõ ſatiſd.& l.i. C. de Lati. lib.col.
Quarta vel Papini ano definitore accipienda eſt, deducto ere alieno,& funeris impenſa 1. Papinianus. S. quarta autem. D. de inoffic.teſta. quanta autem ſit, ex ſubie- ctis manifeſtò adparebit.
Quartarum genera varia recenſet Accurſius l.filiũ, quem.
S. famil. erciſ:& ibi interpretes& veteres& nouiſsimi
& Pręceptor meus Berengarius Fernandus inl. in quar stam. D. ad leg. Falcſtauad.
Quarta Falcidièe quam C. Falcidius Tribu. Plebis indu- xit Euſebio in Chronicis& Iſidoro libro ſ. cap. 15. Ety mol. auctoribus. Hæc explicatur D. C.& Inſtit: ad leg.
Falc. Haæc eſt quarta pars totius hereditatis d. l.rin 2. cap. legis. D. eo. In hanc imputantur res quę iure heredi tario capiuntur l. in quartam. D. co. Quo in genere ſcĩio quęſitum an teſtator heredibus prohi Pere poſſet, ne legis Falcidię beneficiovterentur. quod ſine vlla diſtinctione quidam Anteceſſor Gratianopo- litanus admittebat citabãt que in eam rem Irnerij Epi
toma, ſiue(vt vulgus loquitur) auth. ſed cum teſtator.
C. ad leg. Falcid. Notiſsimum eſt Iuſtinianum A. ita cauiſſe Nouella conſtitut. æ.§. 4ε 0¹ ar s-eX quoi lla
authentic. deſumpta fuit: à& εαέι το Seils E iον Le ⁴ 66-
Aec aʒvgovJνᷣ maadao X pPak ui&rdcuu au- T Na- euds eanp agarät⸗Ac. quod penitus de extraneis Accur ſius accipiendum rectè putat-s. ſi verò expreſsim. dehe red-& Falcid. quod Bartolus probat eodem loco. ſed hocita, vt de portione debita iure naturę intelligi de- beatzid, quod mihi viſus eſt Imper. initio illius con- ſtitutionis. Quod de ſuo ſcripſit Accurſius, reſponſis ſuis probat Pp. Decius conſil. 81.& Iaſon in l. Marcel- lus nu.2. verſic. nunc iſtam com munem. D. ad S C. Tre
bell refértque ita Baldo placuiſſe inl. iubemus. C. co.
.F Qvy A 164
quorum ſentent ia veriſsima eſt, vel inuito Anteceſfore illo,& iuuatur Nouella conſtitu. Iuſtiniani. 115. 5. Aα.⁶ pPεs.& hanc ſentent iam aduerſus A. Goueanum, cùm e ſem Gratianopoli Kal. Auguſti 117. defendi. Tamerſi, nulla iuris auctoritate fretus ſententiam Decij,& la- „ Eſt& alia
ſonis reiiceret.
uniæ ſum Quarta, quæ Trebellianica dicitur, quã memorat Mode- D. de compenſ. l. 47. 5.1. D. de iure fiſci.vt plurimùm au-
ſtinus I. qui totam. D. ad S C. Trebell. quæ& ipſa quar ta pars totius hereditatis eſt, vt colligitur ex Zenonis conſtitut ione l. iubemus. C. eo. Hec etiam Falcidia ad- pellatur l. cum filio. 11. de leg. i. D. altbi. Senatuſconſul- ti commodum I. 5. S. ſi quis rogatus. D. de don. int. vir. &vxor. 8—
Quarta, quę arrogato debetur ex bonis arrogantis I. 22. D. de adopt.& alibhi ſepiſsimm.
Quarta etiam alia eſt, quæ ei, qui ex tribus maribus in a- doptionem datus eſſet, debetur auctoritate§ C. Sabi-
niani§. ſed ea omnia.& ibi Theoph. Inſtit. 8*
Quarta curiæ de qua in l..& 2. C. quando,& quibus quar. pars deb. li. vbi vide Accurſium, Bartolum I. Plateum, Dicracm, lac. Rebuffium, L. Penneum, Pirrhum& alios.
Quartam aliam cõmemorat Accurſius in d. l. filiũ, quem. C. fam. erciſ.quę patrono ex bonis liberti debetur. hãc debitam portionem adpellat Paulus l. 44. D. de bonis liber. Eſt& aliiaiai
Quarta quæ vxori debetur ex bonis viri ſine culpa repu-
diantis I. fin. S. ſi vero ſine. C. de repud. quę lex& emen-
danda,& intelligenda eſt ſecundum S. ſic itaque. No-
uell. 22. Quartę etiam quę inopi vxori ex bonis mariti locupleti debetur, meminit lmperator lIuſtinianus Nouel. 73.5. Quarta eſt etiam, quę debetur Epiſcopo ex peculio cle- ricorum c.z. deſucceſ.ab inteſta. Eſt& alia Quarta, quæ debetur pauperibus d. capi. 2. vbi& de Quar ta parentum. Keliqua Quartarum genera pete à pręce- ptore meo luriſconſultiſsimo Berengario Fernando. d. I. in quartam.. Quarta pars, ſeu triens, quæ vocatur Legitima, debita iu- re naturali, non poteſt eripi liberis: niſi propter certa ſcelera. s. aliud quoque. in authen. vt cum de adpell. co gnoſ. Quarta autem debitęportionis ſufficit ad exclu- dendam querelam inofficioſi teſtamenti. l. Papi. S. quo- niam autem. D. de inoff(teſta. Quarta centeſimæ l. fi. C. de petit. hered. quid ſit, docet An guſti. lib. 2. Emend. cap. 10.
Quaſiverbum differentiæ, diuerſitatiſque, ſe ed& deciden
di rationem ſignificat l. 63.§. ſi cùm tres. D. pro ſocio. Quaſi in l. id tẽpus. D. de vſuca. deminutionẽ, ſiue impro- prietatem ſignificat. Interdum pro quando accipiturl.
certis. D.de accuſat.“ Quaſi, aliàs veritatem denotat. l. ſi ante nupt. D. ſolut. ma- tri. l. 4. D. de damn. infect. l. dedi. D. de condict. cauſ.- data.
Quaſi, aliàs ſimi litudinem indicat, Pomponius: Si alie- nam rem, inquit, ſciens mulier, in dotem dederit, red- denda ei eſt, quaſi ſuam dediſſet. D. ſolut. matri. Quaſi, dixit, pro acſf. Quaſi, alids proprietatem fictionem,& abuſionem ſignißi- cat. l. 2. S. voluntatem. D. d. titu. Improprię ſignificatio nis exempla ſunt, cùm luris poteſtas aliquid cenſet eſ- ſe, quod reuera non eſt. In conferenda enim vtilitate ex variis negotiis humanæ ſocietati, cur non tantum valeat iuris auctoritas, quantum ipſius facti veritas? Itaque dicimus. 1. Quaſicaſtrenſe peculium. 1I. Quaſi dominium eius, qui à non domino bona ſide emit. 11 1. Quaſi poſſeſsionem rei incorporalis. Inſtitut. de rebus corpor.& incorpo.§.1.IIII. XpPRoie&α‿νᷣα ½*οαεααά¶⁷ defmit Theoph. Quaſi poſſeſsionem eius, qui dolo ma- lo deſit poſsidere. v. Quaſi ſententiæ 4 eſt iudi- x iiij

QN 4A cialis confeſsio.l.i.D. de confeſſ. vr. Quaſi Seruiana. Inſtitut. de actio. S-Item Seruiana. vI1. Quaſi ex con- tractu agere-. Inſtitut. de actio. quæ quaſi ex contract. na ſcũ. in princip. v 111. Quaſi ex delicto agere. Inſtitut. de obliga. quæ quaſſex delict. naſc. in princip. x. Qua- ſi dotalis fundus.. 3. D. de fund. dotal.. Quaſi priuile- gium. l. ſi cum dotem.. fi. D. ſolut. matri. Quaſi dominium propriè adpellatur, cùõm res alicuj tra⸗ dita eſtà non domino, iuſto tamen mediante titulo. Im 8 propriè quaſi dominium, adpellatur vtile. 4 Quaſi dominium duplex: Verum,& Putatiuum. Verum, cuͤm eſt verè ſolutum, tranſactum,&c. Putatiuum, cum non verè, accedente tamen iuſta erroris cauſſa, vt ſi er. raui in facto proprio, putans me ſoluiſſe, vel tranſegiſ- ſe, perſuaſus fortaſſe perſuaſionibus veriſimilibus. Quali dominium non eſſe tertiam ſpeciem dominij, à di- rccto,& vtili diſtinctam, non vna tantum ratione pro- bat Apellus c. 5.de adtin.. Quaſi dominus dicitur, qui diu poſsidendo dominus ef⸗ nci poteſt. Zaſius in l. ſtipulatio. S. hæc quoque. D. de verb. oblig. b“ Quaſi nulla actio eſt, quæ exceptione repellitur. s. Pomp. ſcribit. l.& eleganter. D. quod met. cauſ. Quaſi prædo habendus eſt, qur per litis conteſtationem Veldenuntiationem aduerlarij cœperit intelligere he- reditatem occupatam adſe non pertinere: quia fit ma-
læ fidei poſſeſſor. l. ſed& ſilege.S.de eo auté.& S.etiam
ſi ante litem. de pet.hered. HQuaſiſui heredes dici videntur aſcendentes, patrui,& fra res-not. in Authentic. de hered.& Falcid. S. ſi verò ex- Preleimn,. gatirof Quaſivſucapere accipitur is, qui di cit ſe in ſtatu vſuca- „Piendi fuiſſe,& quaſi habitu, id eſt, aptitudine rem vſu- 2T......1.
ceiſſe, ſi à poſſeſsione non cecidiſſet, petens reduci ſe &reponi ad rei poſſeſsionem: vt vſucapio perfic iatur
re ad vſucapionis cõmodumreſtituta. Zaſ. in§. ſed iſtę. Inſtit. de act. b Quaſi vſusfructus, eſt earum rerum, quæ vſu conſumun- tur§. conſtituitur. Inſtit. de vſufr. Quatenas, ali quando aduerbium eſt, 1. ſi cum dotem.§. Necnonillud. D. ſolut. matri. Ali quando aceipitur pro contunctione quòd„Vt, Ibidem. S. fi autem ſæuiſsi- mo-.. Quatenus facere poſsit. l. maritum. D. ſoluto. matrim.l. in ondemnatione. D. de diuerſ.reg. iur.& alibi ſæpè. Hæc verba innuunt, debereita fieri deductionem„ne quis
egeat: relinquendumque ei eſſe, vnde ſecundum dignita
tẽm ſuam honeſtè cum familia ſua viuere pofsit. Quatenus ad hereditatem peruenit, id eſt in quantum lo Cupletior facta fuit. l. in fieredem. D. de dolo. Qud ſi adiicitur diſpoſitioni in futurum tempus conceptæ, conditionem ſignificat. l.cum viæ. D. de condit.& de- monſtr. b Quatenus quo modo ponatur, exponit Bartol.l.j. verſicu. guæro de aduerbij. D. de condit.& demonſtr.& Bald. in I.antiquitas. j. not. C. devſufru. 4. Quatenus, quia, quoniam. l. 26.§. ſi is, qui. D. manda.& a- Nibi ſæpiſsimè, quod& veteribus in vſu fuiſſe Feſtus docet lib. i1.& apud M. Fabium lib. 4. cap. ². Plin. libr. 3. Epifk. ad Cani. Et quatenus nobis denegatur diu viue- 4 re, relinquamus aliquid„ duo nos vixiſſe teſtemur. Quaternatum fendum in Neapolit. conſtitutio. quod in quaternionibos doanæ inſcriptum eſt. 1 Quem,& quodadiectum corpori, conditionem facit. I. Quintus. D. de aur.& argent. legat.& l. ſi ſic. S.1/de le. gat. i- 2 1 3 Quemadmodum, vor quot modis accipiatur, latiſsimè dnotarunt Bartolus Jaſon, Alciatus,& nouifsimè lu- ris V. Conſultiſsimus Præceptor Coraſius Rub. D. ſo- lut. mat. quorum verba huc non refev. Querela inofficioſi, ſcilicet teſtamenti, ius quoddam
QV I
eſt reſcindendi teſtamentum, vel donationem, vel do- tem in totum captam tot:titul. de inoffic. teſtamen. de inoffic. donat.& de inoffic. dotib. nec eſt actio(vt qui- dam tradidere) quoniam nonagit, vt quid detur. Ne- que accuſatio: quoniam neminem ſuper punitione ac- cuſat. Mediam itaque viam obtinet,& aperit viam ſuccedendi. An verò querelę nomine veniat actio, an ac cuſatio,& eadémne ſit quæ petitio hareditatis, vel
officium iudicis dici debeat, diſſerunt doctores inl.
1. C. cont. Tabul. in l. poſthumus. S. penult im.& l. qui de inofficiofo. D. eod. Sed vans,& pueriliter. Nam lu- riſconſul. promiſcuè adpellant aliâs actionem: vt inl. 2.& I. Qiemadmodum. D). de inofficio. Aliàès accuſa- tionem, vt in I.Si inſtituta.& in l. ſiſuſpecta. D. eodem titul. Aliàs, vt communiter, querelam quam vocem modeftiæ cauſſa vſurparunt ad denotandam hanca- ctionem. Viglius admomtit p τι aαναιuχůmãœP, Græcos pro- bare conari, Querelameſſe cauſſam ipſius actionis. vo- caréque peritionem hereditatis de inofficioſo. quem- admodum enim, quod quis in teſtamento ſcriptus eſt heres, cauſfam illi petundæ hereditatis præbet. l.1. 2.3. D. de petit. hered. ita& quòd inoffic ioſè exheredatus, vel præteritus eſt;& quemadmodum non ipſa heredis ſcriptio, vel inſtitutio, ſic nec inofficioſi querela actio eſt, ſed actionis cauſſa. Sic Orphitianum, Tertyllia- nümque§ C. cauſſam actioni præbent, actiones dici nequeunt: idque& Scæuolæ auctoritate probant. d.l. qui de inofficioſo. fac. l. ſtquis filium. C. eodem,& VI- pianus qui plura eſſeiudicia petitionis hereditatis ſi- gnificat. l. Diuus. s. final. d. titul. de petitio. hered. Plura autem funt ex cauſſarum diuerſſtate. Legiturtamen in=- terdum& inofficioſiteſtamenti actio dicta. 1l. Quem- admodũ. Sed& creditæ pecuniæ actio inuenitur: quũ tamen nulla ſit propriè creditæ pecuniæ actio, ſed con- dictio ſignificatur, quæ ex creditæ pecuniæ, id eſt, mu- tuò numeratæ cauſſa procedit. Item actio ex ſtipula- tu, vbi incertum eſt, propriè datur. Inſtitut. de verbor. obligatio. in princip. Nonnunquam tamen ex ſtipula- tu actio in re certa dicitur, vt ex ſtipulationis ſcilicet & interrogationis cauſſa procedere condictio ſignifi- cetur: atque hoc modo& ipla querela actio adpelfatur, propetitione hereditatis, quæ ex cauſſa oritur. Querela præparata(quę non niſi extraneis datur. l. Si quis filium. 1. Scimus. in ſin. C. de inofficio. teſtam.) dicitur, quæ in controuerſiam altquo modo perducta eſt. Præ- paraſſe autem querelam videtur is, qui ad denuntiatio- nem, velactionis editionem proceſsit: multò magis ui litem cõteſtatus eſt. l. Quemadmodum. D. de inof- fle.teſt. e vide ſup. Inofficiofum. 1 uibuſlibet vox, de inhabilibus accipiendum non eſſe reſpondit An. Alcia. reſp. 70. numero 9. ex Baldo capi- te 1.§. donari. quibus mod.alie. olim feud. alie. invſib.
feud. W
Qui, quæ, quod de iis dictionibus videl. nuper. s. fin. D.
de legat. 3.l. Quintus. D. de aur.& argent. lega. l.. C. de ſumm. Trini. C. p. E. K. B. P. 1. c. hoc eſt quid de ea re fieri placeret, ita cenſuerunt. vererum Senatuſcon ſultorum formula. 8 en Quic quid infinitè capitur, nunquam refert I. quòd ſi ſic. D. de hered. vel act. vend.9 1mins. Quies pro laxamento,& otio I. 1. g. cura carnis. D. de of- fic. Prætor. Qeterſios interpellatione, vel interruptione aliqua. c. Tanctorum. de præſcript. mrigi zss Quilibet verbum rem, qua deagitur cuilibet appropria- re ſolet l. ſi pluribus. vbi Ba rtolus& Zaſius. D. de lega- tis 2.& quid diſtet àverbo, Omnis, not. in dic. 1.ſi pluri bus. 1S n Quin pro quòd inl. quiſquis. D. de verb. ſig. 4.. 1.„. 8 Quincunx, l. feruum. 70.§. fi. D. de hered.inſtitu. conſtat. quinque vnciis, hac eſt quinꝗue duodecimis, vt ſcri- bit in

credier hecunirn t ae
copeie credit: Mxuun 1
er, qrexcecie
cip. Nonm 9 dicitur ner thal cauſſiproctterec modo& ipſi eerth cditatis,qrrertaſ aue non nilenntii bn. C. de laoficna ſum aligaonc d clam videtut i editionem frockſ 8 u cfl-J. Denlan Jpoffcioſun. 1 iahabilibes ico i a. reſp⸗ un.
14— 3 rus.D-e a0r K. K. f. 3 16
I nemsusae
QAVII
Onqpit in lib.diſtributionis. Eius hæc nota erat. ια☚ρ☛
—
uinque pedum vſucapionem commemorat Cicero lib.
. de legibus.
Quinque pedum præſcriptionem explicat A. Alciatus J. pe. C. fireg.— 8* 3„ 8
Quinquennalis 1.. Cod. Theo. de med.& profe. magiſtra- tus nomen vt& apud Spartianũ in Hadriano,& Apu- leium Iib. 10. Aſin auBrnde. Dui omnino non reſpondet, contumax eſt. Cõtumaciæ, Sautem pœnam hanc ferre debet, vt in ſolidum conue- niatur. Vlpia-ait, in l.de ætate. S.. D. de interr. act. Quibus ipſis-Pomponius: Regula iuris ciuilis eſt, ait, 8 quæ efficit ‚Vt quibus ipſis legare poſſumu s,eorũ quo-
2
Quieunque, dictio diſtriburiua, idem ſignificat quod,
Quiſquis: quia vox hæc, Cùnque, naturam geminatio nis habet: Vnde& Qualiſqualis, à luri ſoonſ. ſcribi- tur, cùm ali)], quali ſcunque dicant: ſic& Taliſcũque, EKxvtrercunque pro vteruter„& ſi qua ſimilia. Hu ius au= item diſtributiui duplicis, natura eſt, vt rem in ſolidũ cuilibet attribuat,& velin vno p oſsit effectum conſe qui, nedum in omnibus. Quod rectè Barto. declarat, Vt Alc.atteſtatur cap.n.lib-Parerg. z. Continet autem tam maſculos, quàm fœminas. l. ait diuus. D. de iur. fifei. cum ſimil. Item complectitur ciuitatem, muni- cipium, corpus ‚Collegium,& vniuerſitatem l. metum. §. animaduertendum.& ſeq. P. quod met- cauſſa. Vide Barto. in d. l. ait diuus.& in I. neceſſarias. 8. ſi annua. D. de pign. act. vbi excutit, idémne ſit— quod Omnis⸗Et quamuis, Quicunque, Cuiuſcunque, maximèexten- Janturin iure noſtro, tamen nihilominus intelligi- tur, cuiaſcunque ſexus, de perſonis aptis. per no gloſ-
in l. promittendo. in princ. D. de iur. dot. Adſtipularur
gloſ. im l.vt gradatim.§. 1. D. de mun.& hono. vbi etiã Vniuerſalitas ad aptas perſonas reſtringitur. Memo- rabilis eſt illa Zaſi] doctrina, quam tradit, enarrans §. de conſtituta. Inſtitut. de actio. Quod quamuis ius ciuile loquatur,& decidat ſub vniuerſali, tamen iſta effuſa vniuerſalitas reſtringitur ad aptas perſonas:& vide Alciatum lib. 3. D. de verbor. ſigniſi nunquamin
iure noſtro tanta vniuerſalis eſt propoſitio, quæ vni-
uerſaliter omnino intelligatur, quinacci pi at reſtri- Ktionem ad homines aptos. per gloſ.-in iam d. s. in ver-
bo, Cum omnibus.
Qui, vox iuncta verbo futuri tẽporis facit conditionem
I. Stichum, qu i. D. de ſeg. I. Bart. Alexã.& Are. in I. ſi de- cem cum reliquero. D. de verb.oblig. 4
Qui pro Qualis M. Cicero in Antonium Qui vir. ex Bud. Qut, aduerbium pro, quemadmodum.
Qut relatiuum, ſiqualitas omnibus competat l. omnes
populi. D. de iuſtit.& iur. non reſtringit, ſed declarat.
Andie in l.k. C. de ſum. Trinit. Quid) infinitè captum, vt docet Bartolus l. ſeruum. D. de
acqui. hered. verificatur in qualibet particula. quan- doque ponitur pro aliqui d I.1.S. hic titulus. D de pu-
*
Quidniꝛcur nontl. 1.S. I. D. de verb.oblig..: Quidam perſonam certam dicit,& ſingulare potius ſi- In guum eſt qu am particulare Nec ſub hſtit quod 2 liqui
Indiuiduum nanque vbique, ſed nõ demouftrarum in 55 dicat, ſi rectètextus excuſſeris. n 4329 1 21
Quidã flij, duos tanrùm etiã cõplectitur: quod ceuohſer Huatu dignũ traditum eſt in ghl. C. de inoffi. do nat. cPontificij iuris interpretes verb. Qu idam alij, adtres
vel qu atuor referunt:c.iextr. de re ſeript.& eodemtit. c. 2. lib. 6. r E k Quinà dena, vulga qu indena. D. a d leg. Falci. l. qui qua draginta. s. qui ducenta-...
*
„Quinarius dimidium denarij.aſſes quinque Aug. lib.:2.
muEmendca.... rI t ii819: nl 2ku2
““
contra tahul.
QVI 165
Quini ſolidi in l.vnic. C. de arg. prætio. lib. 10. idem Au- guſt. cod. lib. ca. ↄ. 1 Quinquennium dicitur multum temporis, in l. 1. S. quod dictum eſt. D. de ſeparat¶. Quintus Mutius Publijfilius pontifex Maximus ius ci- uilc primus conſtituit, generatim in libros decem& octo redigendo. Pomponius in l. neceſſarium. D. de Horig⸗iur 111. 14 1u. A12 bz. K1 e:.. Quirinus, velut conditor vrbis Romæ cõſecratus: cùm antea Romulus diceretur: deſeruit nobis ad intelli- gendum id, quod luſtinianus dicit, Inſtit. de iure nat. gent.& ciu.& ſed ius quidem. Sic enim, inquiens,& ius quo Kom. Pop.vtitur, ius Ciuile Koman orũ appel lamus, vel ius Quiritũ, quo Quirites ytũtur. Romani enimà Komulo Quirites adpellätur. Romulus Quiri nus nominatus eſt, in gratiã Sabinorũ, ꝓpter quos Ro mani homincs, Qurrites adpellati, à Curibus Sabinis.
*
Siue qud hasta Quirispriſcus eſt ditta Sabih, Beellicut a telo venit in atra Deus. Siue ſuo regi nomen poſuere Quiriten:
Seu quia Romanis iunxerat alle Cures-vt inqu it Ouid.
Quirites, Romani, à Quirino, id eſt à KRomulo primò vr
bisc onditore. S. ius Ciuile. verſ.. KRoman 1 en im. Inſtit-
de iur. nau. Quiritum ius, ius populi Romani d's-us Ciuilé. do-
rus lib.. ca.9. Etymol.“ WIRITVMIHVREKEBM ESSE MEAM A1O, qua n
1.. S.1. D. de rei vindicc
r.
de hered. inſtitu. at que ita hæc clauſula, QvISQVIS
na, aliorüm què tricis, vt ait Alciatus, nihil ſit opus.
Quiſque. Hoc articulo quiſquc, omnes ſignificantur l.
Qo bonum'id eſt, ad quam rem vtile. l z. in fina. Dea5l § C. Vellian J.z.§. ſi quis ex liberis. D. de bonor. poſſeſ.- Quò, aduerbiũ inl. 1.§. z. D. de ſuis,& legit. ĩd elt, ad quid 1 26.5.4D.ex quibus cautmaio. Qu0, aduerbium eſt loci, Quo, pro Quantò, Quò minus homo poreſt, ed magis cupit. Quò, provt, Plinius Iu- nior: Neque id feci, quò tibi moleſtus eſſem.
„ 5
Qloiure, quäve iniuria, prouerbiale eſt, quaſi per fas ac
nefas, velis nolis. Terentius in Andria: Quo iure quæ-
ve iniuria præcipitem me in piſtrinum dabit. Quod iuſſu, nomen eit obligationis& actionis commu- ne-l. ſitutoris.§. 1. I. ſi iuſſu eius, D. quod iuſiiuu(. Quosdviuam:& quoad moriar, idè ſignifccant: tametſi contraria eſſe videantur. Rationem habes apud Sipon tinum. Vlp. in lepiſtol..R Aeheach dorer h elbis

YV O
Vt ei certa quantitas, quoad viueret heres, præſtare- tur, non produci perpetuam præſtationem. Eſt tamen, vbi aliquando rerum quantitatẽ denotat,& pro quan- tum, ferè cum verbo Poſſum, accipitur. Cicero de Se- nect. Quoad potuit, reſtitit. Quoad eius fieri poteſt, hic EIVS parelcon eſt, hoc eſt, ſuperflua vocis addi- tio. Sed apud luriſconſultos frequentior eſt, quæ wapeocia, dici poteſt, id eſt, vt Alc. int erpretatur, ocio- ſitas: cùm aliqua dictio, vel etiã clauſula additur, quæ minimè ad ré, de qua a- itur, neceſſaria ſit, ita vt etiãſi ea deſit wautieiu dem iuris fuerit conſtituendũ. 1. qui Rom x. s. Callimachus. D. de verb-obli g.
Quocunque tempore verbũ vniuerſ. ale eſt,& omne tem pus ſine xeſtrictione complectitur. Vide gloſ. in l. cùm pœnam. D. de arb. Barto. inl. baliſta. D. ad T rebellia. cum ſimilibus Hi KtE IERNI
Quod alium facientem prohibereex officio neceſſe ha-
buit, id ipſe committere non debuit. Vſpian. ait, in l. altius. D. ſi feruit. vendi.“
Quod ademptum eſt, nec datum videtur, ſecũdum Celſi & Marcelli ſententiam, quæ vera eſt, vt ait Vlpianus in I. ſi ita adſcriptum. e legat.i.
Quod quis ſciat, vel quod ſcire debeat, paria cenſentur,
Bald-in Auth. ad hæc. C. de vſur. Sicut& idem iudica-
*
„
tur, quòd quis rem ali quam habeat, vel habere debeat. I. penult. 8. cùm ita. vbi Bar. de aur.& argen. legat. Quod ſine fraude ſua aliorũmque fiat, Budæus intelligit, ſaluo ſuo, altenõque iure. Huius per quàm elegantis clauſulæ ſenſum Cæſaxres noſtri in Diplomatibus,& quidẽ yt omniazcralstore ſtylo, ſic exprimere folent: Noſtris tamen, ſacrique imperij, ac alterius cuiuſcun
que iuribus ſemper ſaluis. 1. Quod turpiter, vęl ſcelere quæſitum eſt, ad compendium heredis non debet pertinere, in fi.J. quod diximus. D.
Quod met. cauſ. Quoridianum, quo cedens. de reſtit. ſpo. Quoties quot vices requirat vĩces enim hæc vox ſignifi- cat)Bartolus tradit in f. eum, qui certarum. s.fi. D. de verb. obli. Veteres quotiens ſcripfiſſe A. Augu- in lib. Emendatio. admontit. Quouſque an conditionem ſignificet: docet Bar. l. cente Iimis. s.fi. D. de verb. oblig. l. f. D. ad Pertyll.
T HESAVKRIIVRIS CE vI LIIS ET CANO- NIGCI LIBER 1 Se LirERAM Appius Claudius imitenit G Wrait bomponius l..§. iuris Ciuilis. D. de orig. iur. Sunt qui eundem R, li teram inuertiſſe atque ideo, Inuertit, N ibidem legendum putẽét: quorum ſen . 9„ Sm tentiam iuuat quod ait M. Fabius li- 1.Ca. 4.literarum mutatione pro Valeriis Valeſios di-
8
xiſſe. ide Peſtum lib. 16.
Rabies Feſto libr. 1⁶. morbus caninus, transfertur& ad homines, pro, furore impotente, in eo, qui more ca- num furit l. 2. C. qui teſta. fac. pof.
Rabula inquit Fęſtus dicitur multis intentus negotiis, paratũſque ad radendum auferendũmque: vel eſt in ne gotiis agendis acrior, quaſi rabioſus, quales ſunt cla- moſiaduocati pecunię ęruſcatores. queę eiuſmodi mul tos nutrit& fert Gallica Corinthus.
Radere in X 1I. Tabulis eſt vnguibus dilaniare dilace-
rare. Yerba legis hæc, MvrIERES GENAS NE RA- DVNT O. Radere barbam l.item Mela. D. ad leg. Aq. tonde e ſignificat...Aln?.
d ſingulis diebus accidit Felin. c. ac-
R A P
Radicitus I. furti. S.. D. arb. furt. cæſarum. ε⁵ꝓραμννϊ pro omnino. 15—
Radiis maritorum coruſcare in libris noſtris dicuntur
mulieres, in quibus honor mariti fulget, velut quo- dam ratio ſolari, qui eas conſpicuas facit.
Racha, Hebræis interi ectio indignantis Matth.s.
Ramentum, tenuis cuiuſque rei particula.
Ramenta fluminum minutiſsimæ arenæ partes.
Rapere verbum,& ſciſſum,& fractum, adeòõque vi raptũ ſignificat. VIpianus D. de verbo- ſignifi. l.9. aliter Flo- rentiæ legitur. Lla 1 in
Rapina, ad rem: Raptio, ad perſonam refertur. Barto. in I. ſi quis ex domo. D. de fur. diſputat nõ inutiliter, an rapina ſit priuatum delictum. Item ne ſit ſpecies fur-
ti, inueſtigat in I. Duobus. S. ſi quis iurauerit. D. de iu- reiu. Receptum eſt, Rapinam maius furto eſſe deli- ctum I. ſicum exceptione. S. qui vim. D. quod metus cauſſa. 1
Rapina, violenta ademptio. Rapinam facere, rapere I.1. S.I. D. de aleato.l pe. S.-matre. D.de lega. 2. Differt in multis Afurto 1. Furtum latenter fit, Rapina impru- denter,& vi. 11. Furtum aliud mani feſtũ, aliud nõ ma- nifeſtum. Rapina non niſi manifeſta. 1 11. Furti quan-
doque dupli quãdoq; quadrupli. Rapina tripli. 11 11.
Furti actio ſolam pœnam ſine re perſequitur, Kapina rem& pœnam. v. Furti actio manifeſti prætoria, nec manifeſti ciuilis. Rapina tota honoraria. Burti actio perpetua. Kapina annua.§.i. Inſtitut. vi bon. rapt. S. ex maleficiis. Initi. de actio. Rapinafortuitis caſibus ad- ſcribitur.30. D. ad lega. Falcid. Kapina an ſit crimen priuatum Bar. l. ſi quis ex domo. D. de furt.
Panloxe quibus cedebantur, qui manumittebanturl. fin.
C. de emancip. Nou. S.
Rapi Peſto libr. 16. ſimulatur virgo ex gremio matris, aut ſi ea non eſt, ex proxima neceſsitudine, cùm ad vi.
rum trahitur, quod videlicet ea res Romulo ceſlerit.
Raptor ſpecialiter, qui virginem rapit. l. raprores. C. de
rap. virg. Hinc
Raptus, violentum ſtuprum l. raptores.
Raptor generaliter, qui vi res alienas rapit, aufert. Eſt- que improbior fure, quamuis manifeſto, licet leuius puniatur. Raptor omnimodò furtum facit: ided mani
teſtus fur exiſtimandus eſt:& furti actione tenebitur. l. ſi vendidero. S. cum raptor. D. de furt. b
Raptum dicitur, vi ablatum.
Raro, non ſæpe, inſolenter luriſcoſ. in titulo. de legat. l.
diſcretis. qui teſta fac.
Ratæ preces, exauditæ, Budæo⸗
Rarum pro præſtanti,& præclaro Ciceroni in Topicis.
Rata parte, quod vulgus ad æquipollentiam ſiue contin gentèẽ portionem& etiam pro rata dicit, Latinam vo- cem vfurpans VIp. in l. ſi ſeruus. in fine. D. ſi quis caut.
Verm ſiprorata, inquit, vnius offeratur pœna. Sic idem in l. in his verò. de ſolut.& ſimilibus Iocis. Inter- pretantur autem pro portione, quæ quandoque eſt vi- rilis, quandoque hereditaria. de quo Bal. in l⸗ fin. C. de impu.& aliis ſubſti.
Rata rem habere. D. rẽ rat. hab. eſt cõprobare, adgnoſce- re, quod à nõ vero procuratore nomine noſtro actum elt l. 2. D. rem rat: hab. idque non verbis tantum, ſed & facto explicari poteſt. l. 5. D. eo. b b
Ratem inter naues ponit. Vipianus L...S. magiſtrum. 2. de exercit. D. vide L. Baifium in lib. de re Nauali.
Katiarius, à rate dicitur, vt nauicularius, nõ opifex, ſed negotiator. Vide Paulum inl. qui ratiario. de pignor. act.& Budæ- in I. 1. S. nauem. de exercit.A ct.
Ratificare, actum approbare.
Katihabitio ratificatio, quæ inſtar mandati optinet I.f. C. ad Maced. Bar. l. Pomponius. D. de neg. geſt.
Rationem reddere longè aliud, quàm edere. Nam edere iuſſus inſpiciendi facultatẽ præbere debet, reliquum
reddere

RA
reddere non debet-Reddere verò iuſſus hoc ampliùs
eam pecuniam, quæ ex reli quis colligitur, reddere co- gitur 1.89. D. de verb. ſignifi. 1. 69.§. ſeruus. D. de euict. Eienim Rationé reddere effectu nihilaliud eſt, quàm reli qua ſoluere l. 32. D. de condit.& demonſt. l. 4. C. de teſta.man. Rationes autem qui reddendæ ſint, docet uriſcoſ l.80. l. 81. l. 10. D. de condit.& demonſt. Rationem redditione remiſſa, ſcrupuloſa tãtum exactio remitti videtur, nõ etiam reliquorum retentio vel do 1us in actu gerundo commiſſus 1. 71. S. Titius. D. de condi.& demonſt. Ratio, eſt certa veritatis demonſtratio. Vnde rationem quærere in his quæ ad ſenſum probantur, infirmitas rationis eſt, vt pulchrè dixit Bald. in 1. 1. C. de ſeru. fu- git. Lex verò, omnne quodratione conſiſtit. Salom. in §. reſponſa. Inſtit-. de iure nat. gent.& ciuillxl. Rationem eſſe, Labeo ait, vltrò citréque dandi, accipien di, credendi, obligandi, ſoluendi ſui cauſſa negotia- tionem, l. ſi quis ex argentariis. S.Rationũ. D. de edẽd. Ita que non dicitur ratio, ſi quis ſcribat priuatim, Pe- trum(puta)ſoluiſſe decemtali die. Rationem conſtare alicui dicitur, in J. penu. D. de re mi ita. quando aceeptorum ratio non ſuperat impenſo- rum rationem, ac reliquorum. Eodẽé modo per tranſ- lationem ratio cõſtat in Republica, cùm officio quiſ- que ſuo præclarè fugitur, benéque collocãtur operæ, & in ſumma cùm nihil temporis hominibus deperit. Rationis habendæcauſſa: hoc eſt, vt curam haberet, pro- poſuit Prætor, Y Ipia. in l. r. in prin. D. de poſtux. Rationes reddere Accurſio is dicitur, qui abſque dolo, & fraude reddit gloſ. in. peculium. Inſtitu. de lega-in verbo rationibus. e Kationes reddit Calliſtrat. dit.& demon. ſireli qua addit., Rationem pro ſermone dixit textus.. ſic itaque.de nupt. Conſlit.222.2c c. Ratio implicita, cuius accepta atque expenſa nondum ſunt computata. Scæuola in l. emptor prædij. S.1. D. de Ratio non minus mouere debet iudicem quàâm lex. Si- quidem vbi lex non eſt, ratio naturalis tacita quædã lex eſt, inquit Paulus inl. cùm ratio. D. de bon. dam. Ratio diſputandi in iure,& rigor iuris ‚idem ſignificare videtur. Vide lul. in memorabili l. ſi ita vulneratus. Ad Legem Aquili. in ea enim diſertè ponit, Multa iure ciuili contra ſtrictam rationem diſputandi, pro vtili-
l. cùm ſeruus. 87. D. de con-
tate communi recepta eſſe. ö“
Rationibus inferre, Referre rationibus, vel referre ad ra riones, hoc eſt, rationibus adſcribere, quid receptum,
quidque expenſum ſit l. qui ſine vſuris.D.nego·geſt. Rationum appellatione non inſtruméta tantuͤm, aut co- dices rationarij l. cùm ſeruus. de condi.& demonſt. l. prætor. 5.I. D. de edend. ſed& calendaria,& diaria, ſeu ephemerides& aduerſaria cõtinentur: Itémque ſ qua in palimpſeſto, ſeu deletitia charta, aut opiſthographo ſcripta ſunt l. chartæ. de bono. poſ- contr. tab. Indicat Alc. in I. 1. C. de eden. Rationibus reddendis actio adpellatur, quæ aduerſus tu
tores, qui pupillum tutela fraudarunt, in duplum da-
tur l..§.rationibhus l.z. in princip. D. de tutel.& ratiò. diſtrah. Rationes dare, gerere adminiſtrare pro eodem luri ſcoſ- dicunt l. 4 2.§.libertatem. D. de fide. lib. 1. 40·S. feruus. Dde ſtat lib. l.4. D. de libcau. 1 Rationes dare, reddere eſt l1. 3.5. Lucius. D. de adminiſt. Stur⸗Kalibi fapiſtimè. fans.)eras ns Ratio poni dicitur, id eſt, iniri& cõputari l.:s. ſi ſeruus. D. ſi quis teſta. lih. eſs. iuſs.„ Ratio putatur, in qua ſumma fit pura, vt Varro libroz. Ling-Lat. ſcribit, vel,vt N. Marcellus in qua fraudis, aut falſi, aut mendacij, aut iniqui ſeparatur,& expun-
R A T gitur. Sic in I.7. D. de contra. emptio. Rationes ſubſcribere l. 8r. D. de condi.& demon. Rationes ſubſcriptæ& expunctæ J. 13. de diuerſ.& temp. præſcript. Galli vocant, compte clos,& adſiné. Rationes relatæ, quæ in ærarium referebantur. vide Fe- ſtum lib. 16. Ciser. lib. ĩ. Epiſtul. ad Rufum. Rationales in Impp. cõſtitutionibus appellati ſunt pro- curatores Cæſaris rub. D. de offic. procurato. Ceſaris vel Rationalis Lampridius in Alexã. Vbi aliquos vo- luiſſet, vel Rectores prouinciis dare, vel præpoſitos fa cere vel procuratores, id eſt, rationales ordinare. Ad. fiſcum itaque pertinentes cauſſas per rationalem de- cidi,& fiſcalia negot ia per ipſum expediri legimus 1. F. 1.8. 1. 10. C. vbi cauſ. fiſc. I. h. C. ad leg. Iul. maie. Rationales ſummarum in Notit. Imper. per prouincias conſtituti, quos quidã putant Rationales ſummæ rei
166
vt in inſcriptione l. 7. C.vbi cauſ. fiſ- Rationales priuatarum& Kationales priuatæ rationis 1.7. C.de bon. proſcript. Ratiocinator, qui tabernæ rationes tractat. l.5.§./7. D. de tribu. act. Kationalem inter infimos iudices conſtituit Specula- tor. s. infimi. de iuriſd. om. iudic. Rationalia ſubſtantius, apud vlpianum, ſi modò ſynce- ra manet lectio, in l... de ſeruis quo que. de rut.& rat. diſtrah. interpretatur Alber. rationum inſtrumenta. Noricus textus indicat& aliàs legi poſſe Auctiona- lia, nimirum pro tabulis auctionariis, in quibus an- notabatur precium rerum publicè diſtractarum: quod ſub haſta ferè ſolebat fieri. Auctionariarum tabularũ mentionem facit Cicero in Catilin. Rationalis, procurator fiſci eſt: Capitolinus: Erat fiſci procurator in Libya, qui omnes Maximini ſtudio ſpo liauerat hic per ruſticanam plebem interemptus eſt. Sed cùm per eos, qui rationalem in honorem Maxi- mini defendebant, viderent auctores cædis,& cæte- ra. At que alius eſt à procuratore Cæſaris, I.i. de offic.
procur. Cæſ. Alc. in l. vniuerſi. C. de fundis rei priuatæ,
lib. 11. Adde quæ pulchrè ſcripſit Pyrrhus, de Quæſto- riis magiſtratibus. Accurſius rationales interpreta- tur Cæſaris procuratores. Interpretes in I. procurator. C. de eden. inter fiſci ac Cæſaris procuratorem faciũt diſcrimen:& Pyrrhus exactè demonſtrat, procuratorẽ fiſci à Cæſaris procuratore longo diſtare interuallo. Eidem non abſurdum videtur, ſi rationalis vocabulũ Arationibus dictü, genericè tam huic, quã illi cõueni- re dixerimus. Vnde rationales& procuratores Cæſa- ris, eoſdẽé fuiſſe legimus apud Lãpri. in Alex.teſte. Lud. Ratum habere, pro approbare, confirmare. Iuxta illud: Ratum habemus fruſtra, quod noſtro nomine geſtum non eſt. Bar. l.1. S. ſed& ſi quis. D. de vi& vi armja. Rauqarum VIp. in l. ex conducto. S. 1. D. Locati. ſic memi nit: Si raucis, aut herbis ſegetes corruptæ ſint. Ver- mes ſunt, quorum à Plinio, vr annotauit Budæu s, nul la facta eſt mentio, in vitiis ſegetum: ſed in 17. De cul- tura Olearum loquens: Olea, inquit, vbi quercus ef- foſſa ſit, malè ponitur: quoniã vermes qui Raucæ vo- cantur, naſcuntur,& tranſeunt vermes radices adro- dentes. De herbis autem noxiis idem ita inquit: Nam lolium& tribulum& carduum, lappãm que, nõ minus quàm rubum, inter frugum morbos, potius quàm in- ter ipſius terræ peſtem numerauerim. Raudus, ſius vt in mancipationum formulis, rauduſcu- lus aſſem ſignãficat, Apud veteres Raudum æs imperſe tum KAVDVvSCVvLO ILIBRAM EERITOQO. Re, præpoſitio, non niſi compoſita reperitur, ſignificat refſolutionem actus rei, cui adiicitur l..§. eleganter. D. depoſ. Re integra Ioanni And. c.vbi maius. de elect. lib. G. Albe- rico I.mandatum. C. manda.& alibi quando lis nõ eſt conteſtata, quandoque etiam ad ſententiam debniti- uam

R EA
uam vſque l. errore. C. de iur.& fact. ign. aliquando, re bus in eodem ſtatu manentibus l. quòd ſi minor. D. de mino. quandoque re nondum tradita, vel prætio non- dum ſoluto. S. fi. Inſtit. quibus mod. tollitur obliga- tio. quandoque electionem celebratam c. vbi pericu- lum. de elect.lib. 6. Res integra eſt, donec in negotio aliquid eſt cœptum l. 1. D. de pollici- Re ipſa, ipſo facto. l.2. C. de rerum permutat. b Reale vitium obiicere, hoc eſt, rem eſſe talem, quæ alie- nari, aut tradi non potuerit. Realia ſunt, quæ obrem conceduntur, nec perſonam re- ſpiciunt l.cùm vnus. D. de bon-auct. iudic. poſsid. Reatus, ſtatus& cõditio reorum, hoc eſt, vt Budæus ait, habitus demiſſus, pannoſus, ſquallidus,& miſericor- diæ aucupator. Vnde legimus ‚ſub titu.de iniuriis, Ve- ſtem ſordidam rei nomine in publico habere, capil- lümve ſubmittere, nulli licet. Modeſtinus de Pœnis: Si diutino, inquit, tẽpore ali quis in reatu fuerit, ali- quatenus eius pœna ſubleuanda erit. hars enim pœnæ eſſe viſaeſt, longa téporis intercapedo in conſpicua calamitate& miſerãda. Errore autẽ miro hæc opinio inter luri ſperitos, aliõſque inualuit, vt reatus pro cri mine exaudiatur, cùm clara ſit huius vocabuli ſignifi- catio. l.vlt. in fi. de bonis dam.vbi Paul. Fraudis autem cauſſa, ait, adoptio facta videtur, etiamſi nõ in reatu, ſed in deſperatione rerum, per cõſcientiã, metu immi nentis accuſationis quis adoptet. Et itidem intit. de bonis eorũ qui ante ſent. mortem ſibi cõſc.l.vl. Ita de- mum bona eius, qui in reatu mortem ſibi cõſciuerit, Eiſco vendicãda funt, ſi eius criminis reus fuerit: vt ſi damnaretur, morte, aut deportatione afficiédus eſſet. Hodie in reatu ſunt Budæo, qui vel carcere detenti, ſquallère& illuuie cõficiũtur: aut qui honoris cauſſa, cuſtodiæ ſuæ, aut apparitorũ cõmiſsi: aut vadimonio, aut vadibus obſtrièti ſunt, aut expromiſſoribus. Rea- tus, pro pœna, in Auth. de inceſt. nupt. in prin. ac etiã adnotãte Alciato, pro facto ipſo rei dicitur. Vnde Lex ait, Omnẽ honorẽè reatus excludit: eo ſcilicet exéẽplo, uo& ahigeatus, factũ ipſum abigei, Marcello, Calli tratõque. Quod aduerſum videtur Budaicæ ſentétiæ.
Rebellis in extrauaganti, qui ſunt rebelles, qui principi
non obtemperäãt circa ea, quæ ad imperij maieſtatem ſpectant. 8 b Rebus legatis quæ in fundo ſunt, Paulus ait, accedunt etiã ea, quæ tunc nõ ſunt, ſi eſſe ſolebant: nec quæ caſu ibi fuerunt, legata exiſtimãtur, in fi. l. quæſitũ. de leg. 3. Recauta Nou. de tranſit. milit. ſic apud Sudam tnauo nõ gtwau op legẽdum, quod,&νακ μ eſſe ait& Nouell. 130.& apud Auguſt. lib. de cura pro mortuis agenda. Recenſitio, pro recognitione. VIpia. in l. 3.S. Si quis no- xali. Ad exhibend- Nonne æquum eſt ei familiam ex- hiberi, vt noxium ſeruũ agnoſcat? quod ex cauſſa de- bet fieri, ad deſignandum eum, cuius nomine noxali quis agit, recenſitione ſeruorum facta. Accurſ.i deſt, nominatione, interpretatur. Receptator, qui latrones, eorùmque ſurrepta nocẽt ésve recipit, occultãâtque. Martianus I.. de recept. Peſsimũ, inquit, genus eſt receptatorum, ſine quibus latere ne- mo diu poteſt. Quamuis receptator, qui cognatum, vel affinem conſeruauerit, non eſt ſeuerè puniendus l. 2. eo. titu. Hinc receptaculum, dicitur locus in quem ſe improbi homines recipiunt. Hunc Paulus lib.ſ. ſen- tent. tit. 3. receptorem adpellat. Receptitia actio, quæ aduerſus argentarios dabatur. Theoph. s. in perſonam Inſtit, de actioW. Receptitia dos l. 31.6. ſed& dos. D. de cauſ. dona. Vlpian. titu. 6. quam is, qui dat, in mortem mulieris à marito ſtipulatur. Receptum non videtur, quod receptum non durat. Gloſ. ca. nam&. extr. de verb. ſignifi. quod vtique verum eſt, cum recipientis ius extinctum eſt: alioquin ſi nõ ex-
REC tinctum, ſed tranflatum proponatur, receptum vide- tur, ex reſponſo Pauli, qui ait, ſub tit. de verb. ſig: Ce- piſſe quis intelligitur, quamuis aliis acqui ſiuit.
Receptum dicitur, quod à pleri ſque prudentium adpro- batum eſt. Recipere, pro adprobare. Inde ius moribus receptum l. non debet. D.de dol-mal.
Recidere, eſt ſui iuris fieri non poſſe, hoc eſt, de poteſta te in poteſtatem deſcendere, vt eleganter ſenſum red- dens Cantiuncula dixit, Inſtit. quibus mod. ius patr. poteſt. ſolu. in prin. VIpia. in I. ſiue cont. de lih. agnoſ- In cuius poteſtatem recaſurus eſt.& inferius, In cuius poteſtatem recaſuri non ſunt,& rurſum ſub ſine eiuſ⸗= dem l. idẽ. de his qui ſui vel alie. iur. Nepotes, inqutt, ex filio, mortuo auo, recidere ſolent in filij poteſtaté.
Receſsiſſe non videtur, qui ſtatim rediit, ex ſententia l. nihil. D. de captiuis.—
Recipere præter notas,& vulgatas acceptiones, eſt pro- mittendo, tradendve excipere l. 205. D. de verb. ſigni. quo ſignificatu vſus eſt M. Cicero& in Topic.& 2. de Oratore. Vnde
Receptitius ſeruus Nonio, quem mulier dans dotẽé ex-
cipiebant Gellius lib. 17. ca. 6.
ex Recepto, compromiſſo, luſtiniano interprete. Hinc
Receptos, arbitros qui ex compromiſſo adeuntur l. 12. C. de iudic.
Recipere ſaluum fore, de furto,& damno intelligi debet 1.). D. nau. caup. ſtab.
Recipere cuſtodiam l. 14.§. fi. D. de fur.
Recepti rei l. z. D. de cuſt. reo. Tacit- lib. 4. Receptus eſt, neque tamen peractus.
Recipi nomen inter reos dicuntur, qui in numero ſunt reorum l. 12. S. 1. D. de accuſ.
Recipitur nomen eius, qui inter reos refertur. Cicero 4. Verrina.
Recipi in carcerem l. i. D. de cuſt. reo.
Recipiendum intelligendũ l. ex parte. D. de hered inſtit.
Receptum ius, adprobatum l. in minorum. C. in quibus cauſ.reſtit. in integ. non eſt neceſ.
Reciſum, conciſum, breue l. 2. D. de termi. mot.
Reciſius, breuius c. cum ſit Romana. de appella.
Kecitare teſtamentum cùm in publicum prolatum, te- ſtibus præſentibus, publicè recitatur l. 1. C. quemad.
teſta. ape. Paul. lib. 4. Sentent. tit. 6. b
Recitare heredem,& pro Facere,& pro Pronuntiare,& pro Scribere vſurpatur. lulian. in l. i. ſub fin. de his, quæ pro non ſeript.hab. Qua, ait, ex parte me Titius here- dem ſcriptum intabulis ſuis recitauerit.
Recitare heredem apud Plinium lib.⸗7. ca. ſ.
Kecognitio, diſpunctio 1. 1z. D. de reb. auct. iudi. poſsid.
Recognoſcit, qui quod, ſe dictante adſcriptum adgno- ſcit l. 15. S.item Senatus. D. de falſ.
Recommédari, eſt Bartoliſticis, detineri& carcerari ad implorationem aliorum, de quo vide Bar. in I. 2. ad fin. D. de cuſtod. reor. vbi docet: Si carceratio nulla eſſet, nec recommendationem valere. Notum eſt. Iatinis verbum Recommendo, non eſſe in vſu.
Recommendari reus, eſt interpretibus, quando ali quis
eſt in carceribus propter vvnum crimen,& duo adtores veniunt implorantes officiũ iudicis ‚quòd iſte incar- ceratus detineatur etiam propter eorum intereſſe.
Reconuentionem Gaius eleganter appellat mutuã actio nem, inl. ſi cum idem eodem.§. ſed& ſi mutuæ. D. de
iuriſdict.
Keconuentio, quæ rei:& conuentio, quæ actoris eſt: di- citur mutua petitio. Sunt enim quaſi connexa. l. pe- nult. C. de Iudæis. Vide Abbat. in Rubric. de mut. pec. Negant reconuentionem(quæ nihil aliud eſt in effe- ctu, quàm retorſio. l. cùm Papin. cum Authen. ſeq. C. de ſenten.& interloc.omn. iudic.) habere locum in ad. pellationis cauſſa, tum coram arbitro. Vide Lanfr. Balb. Deciſ. Sz. Cent.1. poteſt autem conuentio& re-
conuen
—— άᷣ—

1. 4. 4.5. D. der. un.
Ade ccuſ.
us, gai latet masni 1
11.D.de aſtren. lgendi Lerpane.d.
cum ſe KR am cum in —1 publice recitutu 4„Jentent-tit.4.
pro Facere,&pe.
tur. lullan inb
cuft.rco Tactlà.
reor dicunnr, gui 2
KREC
conuentio fieri vel coram iudice ordinario, vel dele-
gato. in Nouel. de executoribus. S. illud.& in Auth. Et
conſequent er. C. de ſenten.vbi Glo. pulchra. Rectè verbum, pro viri boni arbitrio eſt, inquit Vlpi. in I. hæc verba. de verb. ſig. Vbi Alc. indicat, hinc proba- ri dictionem hanc Rehs„ad iuſtitiam cauſſæ referri, ſicut Ritè, ad ritum, id eſt, ſolennitatem. Sed tamen videtur Rectè generalius accipi · Quod enim ſecundũ ritus fit hoc&rectè fieri dicitur. Quamuis eodem ad- monente, Iuriſconſulti differentia hac nimis ſubtili abutantur,& doctiſsimi Grammaticorum alitertra- diderunt. Varro: Ritè à ritu. nam quod ſecũdum ritus fit, id ratum& rectum eſt. Priſcia. Ritèpro rectè: quia nihil traditur ritibus, ni ſi quod rectum eſſe credatur. Donatus: Rectè dicitur, quod nullo vitio verborum dicitur. Verè, ad rei ſeu ſententiæ veritatem refertur. Hinc Terent. in Adel. Rectè& verè dicis. Rectè defendi, hoc eſt iudicium accipere vel per ſe, vel per alium, ſed cùm ſatisfactione, nec ille videtur de frendi, qui quod iudicatum eſt non ſoluit l. rectè c3. D. de iudic.. A Rectè, 1doneè, vtiliter,& vt oportet I.. D. de vſusfr. qué-
ad. cau.item pro legitimè,& ſecundum iuris ordinem
1. 2.§. I. D. ad S C. Velleian. 1 Rectè ſine vitio, non vi, non clam, non precario l. pen. D. de itin. actüũque priua. Rector propriè dicitur, qui prouinciam ſiue Præfecti Præt.titulo, ſiue Comitis, ſiue Proconſulis, ſiue Lega- ti, ſiue Cæſaris, ſiue Correctoris nomine regit. Vide Bar. in 1. 1-C. de Excuſ. mun- lib. ir. Alc. im l. principali- bus. D. Si cert. petat. Cæterùm Rectorum ſcholaſtico- rum nomine contineri, vt& Epi ſcopum, qui ſtudio- rum cauſſa in Academia ſit, Bald. docuit in proœm. Decretal. Sic appellatione militum, Imperator. l.. D. de mil.teſt. Appellatione populi, ſenatus continebi- des blche eittde iur. nat. Qua ratione cùm curiã dicimus, etiam de Cardinalibus: cùm Monachos, de
Abbate. cùm Capitulum, de Decano quoque intelli-
gemus c. Quia.§.j. de conceſ. præb. in dexto. b Rectum iudicium, id eſt, directum,& principale I. 18. D. commo. Sic Rectum ius. S.1. Inſtit. de fideicom.hered. Reciperare, pro recuperare paſsim in Pand. Plo. Reciperatio, vt ait Elius Gallus apud Feſtum, eſt, cum inter populum,& Reges& nationes,& equites conue nit peregrina lex, quomodo per reciperatores reddan tur res ‚reciperentuùrque, reſ que priuatas inter ſe perſe- quantur.
Recuperatores dicebantur, quibus Prætor iuriſdictioné mandabat priuatatũ cauſarum: à recuperando, ſeu ite
rum acquirendo quod amiſſum erat, dicti, quos nunc iudices delegatos adpellamus. Theoph. S. eadem. In- ſtit. quibus ex cauſ: ma. licet. 4. Recuperatorium iudiciũm, quod per iudices datos exer- cebatur, Cice. lib. 2. de inuen. Plin. lib. 3. Epiſtol. penu. Recuſare, proaccuſationem depellere, apud Cicer. Budę. obſeruauit. Recuſamus reipſa,& tacite. I. recuſare. D. de acqui.her. l. recuſare. Ad Trebel. Item recuſat, hoc eſt, retutat, reiicit impropriè, quod ſibi delatum non eſt l. filia. D.de aur.& arg. leg. Præt erea recuſat, qui de- bitè requi ſitus, abſque cauſſa protendit executionem, vt not. in Authen. de exact. inſtru. dot.§. illud. Aſtipu- latur l. tutor qui repertorium.. ſi deponi. D. de admi.
tut. Obſeruandum, executorem recuſari non poſſe ſu-
ſpecti nomine, nec abeo adpellari, niſi in exequendo modũ excedat, ſecundũ gl-inl. apertiſsimi. C. de iud
Kecuſat io eſt iuriſdictionis, vel audientiæ, cauſſa ſuſpi-
cionis propoſta declinatio L.aperti ſsimi, C. de iudic.
Spec.tit. de recuſ. Iudex ante litẽ conteſtatam recuſan
dus eſt 1. apertiſsimi. Si, lite conteſtata, emerget legi
tima recuſandi cauſſa, recuſari poterit gloſ. l. pen. C.
R ED 167 de conſort. eiuſd. lit. glo. in c. cùm ſpeciali. de appella- in antiq. Recuſandi iudicis cauſſas recenſet Angelus in S. præterea. nu. o. Inſt. de excep. Alciat. reſ. 369. nu.15. Kedacta pecunia, VIpian. interpretans verba§C. quod relatum eſt inl. item veniunt. D. de petit. heredita. Redactam, inquit, ſic accipiemus, nõ ſolùm iam exa- ctam, verùm& ſi exigi potuit, nec exacta eſt. Reddere, quãuis ſigni icet propriè retrò dare& quod ac ceperis, reſtituere obſeruata verbi compoſitione. VI- pianus in l. 1. Eleganter. D. depoſit. nonnunquam ta- men per ſe dãdi ſignificationem habet I. 84. D. de ver- bo ſeq.quoniam non eſt rarum Præpoſitionem in ver- bis ocioſam eſſe I.heres meus. D. de leg. 3. Alids in ea- dem materia accipitur propriè& impropriè. Alfenus. D. de pact. dotal.“ Reddi actiones à Prætore dicuntur, id eſt, dari I. 1 1. de præſcript. verb. l. 2. D. de rei vindic. Sic Reddi iudicium 1.12. D. de præſcrip.verb. Et Reddi interdictum l. 4. D. de vi,& vi arma. Paulus lib. 4. Sentent.titu.). Et Reddi præiudicium I.vlt. D. ſilib. ing. eſſe dic. KReddi pœnæ di cuntur, qui ad pœnam ſuam, quam euaſe runt, vel metallum reuocantur. Plini. lib. 10. Epiſt.ad Traia.& Apul. lib. 7. Aſini aurrrr. Redditi agri, Hygeno- libr. de Limitibus olim diceban- tur qui veteribus poſſeſſoribus redditi erant. Redemptor litis, qui certa mercede pacta litis periculũ in ſe recepit l.6.S.6. D. manda. l. 1. C. de procura. Redemptor pontis, qui pontem ſarctã tectum pecunia, 65 pro mercium exportatione ſoluitur, tuendum cõ- uxit l. 60.S. 8. D. loca. Redemptura, redemptio, publicorum conductio l. 5. D. de inſtito.
KRedemptor, qui conducit opus faciendũ, Aredimendo.
Sed quare? Quid enim redimit operarius: Veteres pro- miſcuè omnem contractum adpellarunt emptionem. Qua priſca ſimilitudine fit, vt redimere pro cõducere dicamus in parandis operibus. Emit quippe ſibi,& to. tum in ſe ſuſcipit operarius id, quod parare ſeu facere debet. l. item ſi precio. D. Locat. l. ea lege.§.. D. eo. tit. vide Feſtum.
KRedhibere, eſt facere vt rurſus Habeat venditor— quod
habuerat l. 21. D. de ædil. edic. Et quia reddendo id fie- bat, idcirco Kedhibitio eſt appellata, quaſi Reddi- tio. l. redhibere. D. de ædil. edict. l. quia redhibitio. D. de ali ena. iudic. mutã. cau. fac. Inde redhibitoria actio dicitur. VIpian. in l. Pompo. D. de acqui. vel amit. poſ. Redhibitio, inquit, venditionis reſolutio eſt. Redhibitum, vt Feſtus ait, id proprie dicitur, quod red ditum eſt, cum, qui dedit, rurſus cogitur habere quod habuerat. 1“ Redhibitoria actio, quæ in hoc daturvt venditor quod vendidit propter vitiũ recipiat I. 1.& tot. tit. D. de red- hib. act. Et“ Redhitio l. r. S. redhibitionẽé cum. 5. ſeq. D. de act. empti. Quintil. lib. 8. ca. 3. Græci dorecdν vocant. Heſychiug ſic eamdefinit: Aacocs ³ wpaberſap Audεᷣνeι⁵meᷣ Xdi,p dae ⁊iaꝑ ⁊ivd. 33 Redigere, eſt induſtria reducere ad aliquid, Papinianus in l.2. D. Qui potior. in pigno. habean. Quamuis, in- quit, ex cæteris pecuniam ſuam redigere poſsit. Kedimere, multis modis etiam in iure noſtro ſolet ac- cipi. 1. Emere, licitari. Ci cero: Qui merces, inquit, re- dimunt, vt ſtatim vendant. Inde redéptores cauſſarũ, qui alienas lites mercãtur pecunia: Quadruplatores aliàs dicti · Redemptor itẽ vectigaliũ emptor appella- tur, in l. Cæſar. in prin. D. de publi. ir. Redimere, quaſi reẽmere, quum res vendita eodem pretio recipitur. Ita quotidie vtimur in cõtractibus annuorum redituum: quibus pactum redimendi ſolet adiici. 1 1. Pro libe- rare, vel recuperare illos, qui capti ſunt. Terentius, vt redi

R ED
redimas te captũ, quã queas minimo. IIr. Redimere
accipitur, pro certo precio aliquid faciendum ſuſci- pere, vt totum perficiat ſuo ſumptu, quod& cõducere dicimus. Celſus in l.redemptores. D. de rei vendicat. Cicero, Et redemptor, inquit, qui columnam illam de Torquato conduxerat faciendam.
Redimere, pecunia corrumpere 1.29. D. de iur. fiſc.
Redire dicitur hereditas, quæ lege obuenit I. 69. D. de lega. z. 3
Redintegrari matrimonium dicitur, quoties poſt repu- dium miſſum iterum coëunt, conueniunt,& reconci- liantur coniuges l. 28. l. fin. D. rerum amot. eodẽ ſenſu
inſtaurart matrimonium l. 6. D. de dona. int. vir.& vxo. Sic Redingratur dos I. 6. D. de iur. dot. Redinte- rari ſeruitus,& quæ confuſa reſtituuntur l. 7. D. de Pun dora ReKauraft matrimonium, quod captiuitate diſſutum quodãmodo erat l. 14. D. de captiuis.
Redintegratur ſtipulatio, quæ accepta facta reſtituitur, &ex integro interponitur I. 10. D. quod met. cau. Quo ſenſu Reltaurari obligatio dicitur l.9. D. de præſcrip. verbis.
Reditus annui inter immobilia computäãtur, in Authé. vt hi qui obliga. ſe hab. perhib. res mino. S. licebit au- tem.& l. iubemus nulli.§.1. C. de ſacroſan. Eccle. Redi- tus, quicquĩd ex aliqua re obuenit 1.5. 6. ne paſsim. D. de reb. eo.
Reditus pecuniæ, vſura, l. 87. D. ad leg. Falcid.
Reditus, ab eo dictus, quòd ſingulis annis redeat pro- pterea ſimplici d, ſcribendum eſſe, rectè cenſet Dn. Iacob. Spieg. in ſuo Lexico. Accipitur autem proomni prouentu, obuentione, iure, ſeu vtilitate, quam annuis vicibus percipere poſſumus.
Rediuiua faxa l. ¹9. C. The-. de oper. public. adpellantur, quæ ex vetere in nouum æditicium tranflata deinte- gropolliuntur,& quaſi in vitam, noua adſumpta for- ma denuo reuocantur.
Reducere, eſt in formam priſtinam inſtaurare l. 3. D. de itin. actüque priuat. Interdum ſignifigat referre ad ar- bitrium alicuius. Hinc illa diſputatio, An, qui petit re dudʒionem ad arbitrium boni viri, ini quitatem proba re debeat Panor. conſil.z.
Reduces dicuntur àpericulo imminenti feruati.
Referendarij, in Conſtitutionib. Iuſtin. Nouel. 10. 113. 124. C.& apud veteres Imperatores dicebantur„per
uos ipſi facilius ſingulorum deſideria perdiſcebant. teſte Caſsiodoro, qui libro 6. Epiſto. indicat, quibus verbis hæc dignitas ſolebat concedi. Quidam magi- ſtros requeſtarum hodie dici putant. Horum fungun- tur miniſterio, qui hodie in aulis Principum fratrum, hoc eſt, Caroli Imp.& Cæſ. Ferd. plerunque Cancella— rij appellantur. Nominat autem eos ipſe luſtinia nus Spectabiles, qui mox ſuum poſt illuſtres obtinebant
Iocũ. Vide Auth.de referẽd. ſacri Palat. Alcia. libr. Di-
ſpũct. ʒ.& Bar. in l. eos. C. de excuſ. mun. li. ro. Cocſæus hanc vocem in barbararum dictionũ claſſem reiecit. Peꝓeꝓerαε&⅜εxνεαα P⁵ααμφe⅜ꝓν Nεινν dναακνοεεαꝭσ⁷,Sudæ. Referre de re ali qua, pro eo, quod eſt, proponere rem agi tandam.„— Referre crimen eſt accuſatori crimẽ obiicere, vnde Re- latio criminum l.. D. depublic. iudic. At inl. penul. de appell. recip.& C. de relat. Relatio eſt, cùm ad prin cipẽ refertur vt& apud Symmachum lib. 1. Epiſt. 41. & 44.Kelationes in l. 4. C. de accuſ. elogia ab Irenar chis& offic ialibus ad præſides referebantur Nam re- ferendi verbo hac in re vtitur l.6. D. de cuſto. reo. Referre iuſiurandum, eſt eius conditionem in eum, qui detulit, transferre l. 25.l.;9. D.de iureiur. quod quan- do liceat, vide l.;4. S. 7. D. eo. Reficere eſt ad priſtinam formam,& modum iter& actũ reducere ſic, vt ne dilatet quis, vel producat aut depri- mat, aut exaggeret idque in Interdicto de via reficien-
R E F
da. Reficit viã qui.& aperit,& purgat& omnes omnino
qui in priſtinum ſtatum reducunt. l.1. D. de via publi- ca.& ſic Refectionem accipimus l. 4. D. ſi ſer.vindice- tur. Similiter in Interdicto de riuis, Reficere eſt cor- ruptum in priſtinum ſtatum inſtaurare. Itaque tegere, ſfubſtruere, ſarcire, ædificare aduehere, adportare, quæ ad eam rem vtilia ſunt, reficiendi verbo continentur I. i. in princip.& S. reficere. D. de riuis.
Reficere, etiam redigere eſt l. 8. D. ad leg. Fal. Hinc
Refecta pecunia, reducta I. 1. 5. ſi frater. D. de collatione bonorum.
Refectus, reditus, prouentus 1. 78.§. 10. D. ad Sen. Treb.
Refigere, quod fixum eſt labefactare, atque conuellere. Venuleius D. quod vi aut clam. l. ſivitem. Si fixeris, inquit,& ego refixero. Paulus titu. de verborum obli- gationibus I. inter. Tabulæ, inquit, refxæ ſunt. Venul. titu. ad leg.luli. peculat. l. qui tabulam Qui tabulam, ait, enim refixerit. Vlpianus de vſufructu. Sed& ſi quid, ait, inædificauerit: poſtea eum neque tollere hoc, neque refigere poſſe: planè refixa poſſe eum ven- dicare.
Refugæ dicuntur, qui metallo vel ali) cui operi,& pœ- næ, cui addicti erant, fuga ſe ſubducunt,& ſubtrahũt. 1. 8. S. i nter eos. D.de pœnis.
Refugæ operis metalli l. pen. in fin. D. de extraord. cog.
Refuga cuſtodiæ l. 13.§. pen. D. de re milita. De refugis metalli vide Tertullianum noſtrum in lib. de cult. fœ minarum. Defugas,& confuges eodem ſenſu in Co- dice The.legimus.
Refugia, abſceſſus ſunt ædiũ& interiora loca. l. 4.5. ſed ſi æadium. D. de vſufru.
Refutare Feudum, frequens verbum in Placitis feudali-
bus l.vnica. de Vaſ.qui cont. conſtitu. Lotharij Feud. aliena. Apud idoneos auctores non ſic reperies, ſed pro non ita eſſe, oſtendere,& repræhendere. Eruditi quidam admonent, refutare,& refutationem, quàm confutare,& confutationem, Quint.& Cice. dicere multo ſæpius.
Refutatum Feudum àpatre,& filio, retinet adpellatio- nem feudi paterni. l. vnica. in fin. de vaſallo decrepitæ ætatis.
Refutatoriæpreces l. i. C. de relat.& Refutatorij libelli. 1.37. C. de appel. Iudex à quo prouocatum erat opinio- nis ſuæ exemplum litigatoribus dare debebat,& acta edere. Quod ſi cui minds plena vel contraria videren- tur, is refutatorias preces offerebat, quæ ſimul mitte- bantur l. i8. C. de adpella. Symmach. lib. i. Epiſt. 31.
Kegalia numero multitudinis abſolutè iura imperij di- cuntur, hoc eſt, quæ omnia ſunt principi reſeruata. Bald. c.3.de offic. Legati. Licet autem vno nomine ge nerali adpellentur, habet tamẽ vnumquodque regale diuerſam originem,& cauſſam ab vno. Quodex acti- bus Regalibus clare perſpicitur: qui non omnes ad vnam cauſſam, ſeu ſpeciem reſpiciunt, ſed origine, cauſſa,& ſpecie ſeparantur: imò& regalia in ipfo ge- nere, à diuerſo fonte procedunt, quia aliqua à ſupre- ma principis poteſtate procedunt, vt Creare tabellio- nes,& legitimafe ſpurios, Mineræ,&c. quæ Paris à Pu teo merè regalia nominat. Alia procedunt ab vniuer- ſali dominio Imperatoris, vt flumina, viæ publicæ, ve- ctigalia,& c. Pro quo Andr. Eſernitan. ponderat S. Sed quod principi. Inſtit. de iur. nat. gent. quæ ſint regalia vide in tit. Quæ ſint regal. in vſib. Feud.
Hehälia an venditione includãtur, tradit Romanus cõ-
II. 271.incip. vis tota præſentis.
Regerendarij, ſunt, qui à regeſtis, ſiue libellis, de quibus Caſsiodorus lib. 11. Varia.
Regere, eſt gubernare, dirigere, quaſi rem agere: ſcilicet, populi. Inde Metaphoricè fines dicuntur regi mul- tum eleganter: quia non vno modo de finibus iudica- tur, ſed aut diſcernuntur qui iam ſunt: aut ſtatuuntur
vbi

J.e pœuis. rullil.genia e.N I z.H. pen. D. Knni rrullianum nofnnit u ,& coafaganig A 1.
lunt rdiũ& irrnin vſofm. freruen rerdmnl Vaſqui cam ant
oſtendere,& nper ent, fefutafe, Ari dafutationem, G
1 atre Aflion 1 ai.l. vnica-infa des
11.-C. de relt KN 52 aie 1 quorund I mlitigatoribes eh minös pleu nic s preces ofereba dpe la. Symma 1 ltitudinis abe 1 1
R EG
rum omnium ſignificationem non aliud ferè verbum compræxhendere poterat commodius. Kegi autem fines, interprete Boëthio, dicũtur quoties propriis quiſque ager finibus terminatur. Inde quæ ad terminos conſtituendos inter eos, qui confines agros poſsident datur actio finium Regundorum vt C.& D. nNn. reg. Cicer. in Topic. Si in vrbe de finibus cõtrouer- ſia eſt, quia fines agrorum magis quèm vrbis, finibus regendis arbitrum adigere non poſsis.& aliàs: Si in vrbe fines non reguntur, neque in vrbe aqua arceatur. Idem lib.i.de legibus. Nec Manilia lege ſinguli, ſed ex 12-tres arbitri fines regemus. aCa ah Regundorum autem, pro regendorum, imitatione vetu- fauts dicitur in Tit. D. Finium regund. Vbi regere accipitur, pro diſcernere vel conſtituere: quoniam actio finium regundorum propter fines, quorum con- tentio incidere ſolet, diſcernendos, introducta fuit- Ideéque non inconcinnè dicitur finalis quæſtio, in l. ſi conſtiterit. C. fin. regun. Et limitis actio, in c. inter memoratos. 16.. z5. ESI e zit, 221 Reges principiò quomodo aſſumpti ſint, poſt Alc. in Cõ- ment. adl. bona ciuitatis- De verb. ſig. vide Juſtinum
lib. 1.Cæterùm regis filium, tametſi regnum non ha-
beat, regem vocari poſſe, cenſuit Scholiaſtes in c. vl. 24.q. 1⸗An verò appellandus Rer ſit, natus patre non-
„dum Rege ſalutato, dd. tractant. Mirum eſt, in dubium
reuocari, quod à lureconſapertiſsimè deciſum eſtl. ſfenatoris. J.de ſenat. Regis officium qualenam ſit, vi- de c. Re gum officium. 22. q.·.
Regentes, gubernantes, adminiſtrantes l. illicitas. D.de
offic. præſid.
Regeſta, id eſt, repoſita eſt pars vna 1. cum vlosfrucus.
.1. D. quibus mod.vſuſt. amit.vide, an aliter aceipiatur
inl. Ordo. C. de execut. rei iuud. Regeſtum, vulgò regiſtrum, ex Budæo in prioribus. gimentum l.vnic. D. de offic. præſe, præto. proregi- mine,& adminiſtratione. Regina, regis vxor. An verò id nominis retineat viro de- Endo ‚Vide ca. ex parte. extra. de foro compet.& ³4. .I.Eos, m iand. s!. imob an 3 1 egis filius, dicitur etiam natus poſt mortem regis: arg. l.emancipatum. D.de ſenett. Regnum, monarchia, ſeu vnius principatus adminiſtra- tio.c.hinc eſt.xʒ.q.i.c.ad hoc. 89 ·diſt. Regio dicta eſt à rego, quòd initio regiones ſub regibus erant,& ab his regebantur: donec in prouincias redi- gerentur ſub imperio Romano. Harum regionũ ſimi- litudine, in quas orbis diuiditur, Romani vrbé ſuam in 14.regiones diſtinguebant l.3. D. de offic. pręfe. Vig. ex Tacito lib. 14.&yide Tranq. in Aug. ca. 30. Inde po ſtea regiones, plurali numero, cœperunt dici fines ſeu
termini; vt Ci. pro Archia dicit: Vitæ ſpacium, exi-
guis regionibus circumſcriptum eſſe. Et regionibus agros diuidere, hoc eſt, certis finibus& limitibus per- petuis diſtingucre, vt quiſque ſuam partem ſemper ha beat.l.7. D. comm. diui.& l. 3. C. eo. Vtimur Regione loco aduerbij: vt, èregione, quaſiex aduerſo rectis Regula, nare, αόν ꝓropriè dicitur norma Juslinee 31 „riguntur: quaſi regens menſuram- Per tranſlationé au- tem accipitur pro breui iuris præceptione, genet ali- terconcepta: vt in Titu. D. de diuerſ:regul. iur. antiq. Regiones vrbis Romæ 14. fuiſſe ex l.3. D. de offic. præfe- Ki vigil. ex Tacito libro¼³.& ex libello P. Victor. de regio.vrb. Ro. conſtat. Auguſtus Romam in regio nes diuiſit. Tranquil. in eius vita. ca. 30.
Regiones in fundis ſtatuuntur, regionibuſque diuidun-
turl.7. D. comm. diuid. l. 3z. C. eo. l. 2. D. firegũ. l. 1. C. eo. Regiones ergo, fundorum partes ſunt certis menſuris 2 darit⸗ 1. S. l. 29.D. de acq. rer. domi.
4 4
R E G 168
vbi non apparent, adiudicatione, condénatione: quo- Regula Catoniana quid ſit, diſces ex titu. de reg. Caton.
Hęc ad hereditates neque ad legata, quorum dies non mortis temporc, ſed poſt hereditatem cedit, neque ad cõditiona les inſtitutiones, neque ad nouas leges per- tinet Lantepe. pen.& vlti. D. eo. Eam autẽ ſic deſini iſſe ſcribit Celſus l.i. D. eo. Quòd ſiteſtamenti facti tem- pore deceſs iſſet teſtator, inutile foret id legatũ quan: docunque deceſſerit, non valere. vide ibidem interpre es. Hæc iuris regula dicebatur l. cùm legato. D. quan 1 do di. leg. ced.. 4 Regula eſt, quæ rem, quæ eſt, breuiter enarrat. non vt ex regula ius ſumat᷑, ſed ex iure quod eſt, regula fiat. Per regulam igitur breuis rerũ narratio traditur&, vt ait Sabinus, quaſi cauſſæ coniectio eſt, quæ ſimul cum in aliquo vitiata eſt, perdit officium ſuum. Paulus l. D. de diuerſ.reg. iur. antiq. Iloannes& Placent inus vete- res gloſſematarij pro Coniectio legunt, Coniunctio: quam lectionem probaſſe videtur C. Harmenopulus lib. 6. uιορς eqi dτμ̈⁶ τ xaαα˖&ꝓε⁹, R Ou ⁴e- M⁴α˙ Hanc regulam declarant P. Decius,& Petrus Faber in d.l..ä. Regulæ officium eſt, exhibere nobis generaliter defini- tionem luris, quod alioquin per ſingulas negotiorum circunſtantias latiſsimè patet. Qua inre plurimum commodatur humanæ fragilitati: Quæ in numeroſa Negum multitudine, quaſi in labyrintho quodam peri- clitari ſolet, niſiſummas earum ſententias,& prima- ria(vt ſic dicam)conſilia præ oculis habeat. Regulęæ iuris ſunt notitiæ quædam ſemper ſirmæ& im- mutabiles: vt quæ non ſolùm lapideis olim tabulis, ſed etiam cordibus hominum indelebili charactere 2 Deo ipſo ſunt inſculptæ, veram viuendi honeſtatem vexprimentes. Vnde quicquid in hominum commer- ciis, huiuſmodi axiomatibus conueniens eſt, id cen- ſetur ab arbitratu boni viri, A conſtante atque perpe- tua voluntate, deni que ab ipſa iuſtitia dependere. In- ſtitut. de iure natura. gen.& ciuili.§. Sed naturalia. l. Meuia. D. de annu. legat. l.i. in prin. D. de iuſtit.& iure. Regulæ formam Paulus eleganter in l. 1. D. de regul. iur. antiq. tradidit his verbis, Quaſi cauſſæ coniectio: ſci- licet, cùm latior rerum tractatio ad concinnam breui tatem redigitur, inſpecta generali& primaria luris ra tione. Commentatores autem verba tantùm, non rem ipſam obſeruãt: videlicet, putantes regulam eſſe, cùm ſigno vniuerſali adfirmatiuo, vel negatiuo, vel inde- finitè proponitur, allegantes impertinenter I. 1.§. ini- tio. D. de offici. præfect. vrb. I. 1.§. Generaliter. D. de legatis præſtan. Si quidem lex politica ipſis rebus,& nõ verbis imponitur l. 3. C. cõmu. de leg.l. fI. C. de furt. Regularum luris antiqui duplex eſt vſus. Alter, quòd vni uerſam legum cognitionem,& peniti ſsima earũ con- ilia, breui quadam& veluti in faſcem contracta præ- ceptione nobis ob oculos ponunt. Alter, vt in variis quotidie occurrentibus cùm publ icis tum priuatis negotiis ac conſultationibus, hiſce regulis vtamur ad ſeparandum æquum ab iniquo. Quæ ſalutaris ars, ſine notitia huiuſmodi præceptionum exerceri nõ ma gis poteſt, quàm fabrilis ſine norma.
KReguſa etiã eſt capſa iuncea, vel ſcortea, in qua incluſæ
Columel. lib. 12. ca. ſ2. Regulariter, ſecundum regulam l. regulariter. D. de he- red. petit. Regulus, quaſi paruus rex:nõ quòd paruæ ſtaturæ ſit rex: 84 quòd ali cuius vrbis, aut oppidi dominus ſit. Reiicere calcem, retroiacere J. fi. D. ſi quad. paup. fec.di. Reiicere cauſſam, referre.. Relatiuũ, quod adaliud refertur, obidque à Græcis„de 4 dicitur, vt libertas ad ſeruitutem refertur. Relatoriæ l. 8. C. The. de nauicul, ſunt apochæ,& ſecuri- tates.. 4
oleæ torcularis prælo ſubiiciuntur I. 19. S. 1. D.loca.
Rela

R EL
Relatiua, ſiue potius relata, ſunt quæ ſecũdũ hoci pſum, quod ſunt, alterum dicunt. vt ſi dicas Filiũ, vel deruũ, intelligitur habere patrem, vel dominum.
Kelegare, ſignificat in exilium mittere,& ſeparare ab aliis. Quare Martianus triplex exilium diſtinguit, in I. exil ium. D. de interdict.& rele.—
Relegatos definit lius Gallus apud Feſtũ, quibus igno miniæ aut pœnæ cauſſa, neceſſe ab vrbe Roma, aliove
locoabeſſe lege, Senatuſconſulto, edicto magiſtra-
tuum, aut magiſtratuum edicto.
inter Relegationem& Deportationem differentiã qui- dam hanc ſtatuunt, quòd illa temporalis, hæc perpe-
tua ſit.Sed in perpetuum ht relegatio l. 4.l. 28. D. de pœ nis. Aliam hanc differentiam conſtitunt. Relegatũ bona ſequuntur. Deportatum non item. Iſid. lib. . cap. 27. Sed ademptis bonis, aut eorum parte in rele gatis legimus l. i. D. ſi pend. appel. Certiſsima eſt dif- ferentia, quòd relegati ciuitatem,& in liberos po- teſtatem& teſtamenti factionem, omniãque iura ſua retinent. Deportati non item l. 4.& 7. D. de interdi.
& relegat. Relegatio dicitur, cùm quis exire fines patriæ iubetur:
Deportatio verò, cùm ei qui damnatus eſt, certo ſpa-
cio circumſcribitur pœnæ pendendæ locus. Bud. inl. Capitalium.§. in exulibus. de pœn.
Relegatos,& deportatos Iuriſconſulti eleganter di ſcer- nunt. Nam relegatos ferè illos vocandos cenſuere, qui cùm in exilium mittantur, bonis tamen propriis vtun tur. Nam relegare, nõ remittere ta ntům eſt, ſed etiam in exilium mittere ſignificat. Hinc Relegatio, exter- minatio, cùm quis exire fines patriæ iubetur: quod Ci cero ſedibus expellere interpretatur. Deportari verò ea lege atque conditione vocantur, vt nihil è ſuis bo- nis poſsideant: etiamſi à Grammaticis minus vide- tur obſeruatum. 1
Relegari dos dicitur I.8. D. de fun.dot.& l. 48. D. de leg. 2.& titu.de dot. releg. e
Retrò legare eſt, ſæpe ab eo, qu od reddi, magis quàm da ri legari videtur l.7 9.§. fidei tuæ. D. de leg. ⁊2. 2
Relegare etiam vſumfructum dixit Iuriſcoſ. l. 235. D. de
vſutf.lega.
Relegatio dotis 1.95. D. de leg. z.
Releuataiugera dicuntur, quæ cum eſſent paluſtria, fa- cta ſunt terrena. l.i. de fund. patrim. lib. ir.
Relicti nomine, mortis cauſſa donatio continetur l. ſed & ſi quid donetur. D. de vſufr. leg. Marcellus de leg.1. Si quid relictum ſit ciuitatibus, omne valet: ſiue in di ſtributionem relinquatur, ſiue in alimenta ‚ſiue in eru ditionem puerorum, ſiue quid aliud. S
Relictum quod teſtamento datum, legatümveeſt. Si reli ctum ſit cuilibet ex familia, de his accipiendum, qui intra decimum gradum ſunt. Alc. refert Paulum Ca- ſtrenſem ſic reſpondiſſe. 3241 24 2
Religio apud omnes ab origine mundi gentes, primum æquitatis ordinem ſibi vendicauit: vt, quoties de ne- gotio incidente plures concurrerent ſententiæ, ſem- per præferretur illa, quæ religioni propius accederet, hoc eſt, Pietati,& iuſtæ erga Deum functioni pro no- ſtro munere. Sic enim religio, à reeligendo, quaſi debi
tum officiũ dicitur. Cicero lib. Officio. i. In ipſa autẽ
communitate, ait, ſunt gradus officiorum, ex quibus quid cuique præſtet, intelligi poteſt: vt prima diis im- mortalibus: ſecunda patriæ: tertia parentibus: dein- ceps gradatim reliqua reliquis debeantur. Idem ſen- tit Auguſtinus. Pomponius in l. 2. D. de iuſtit.& iur. Keligio erga Deum eſt. Martianus in I. 4. D. ad Ieg. lu- liam peculat. Papinianus in l. ſunt perſonæ. D. de reli- gio.& ſumpt. fune. Itaque nos multò magis vbique Chriſtianæ religionis oportet obſeruantiſsimos eſſe, cùm de cenſura æquitatis tractatur in iudicio, vel ex- traiudicium. Siquidem diuinitus edocti ſumus, quò
R EL
Lex velut Padagogus nos ducat, nempe ad Chriſtum,
Galat. z. admonemur item, Deomagis quèàm homini-
bus obediẽdum eſſe, Actorum 5. Et quotidie oramus: Fiat voluntas tua, quemadmodum incœlo, ſic etiam in terra, Lucæ ri.
Religio propriè erga deum eſtl. 2.D. de iuſtit.& iur. Re-
ligio etiam ſe pulchri eſt l. 30. D. famil. erci ſc. 1049 Religioſum ſepulchrum Elius Gallus definit apud Fe- ſtum lib. 16.vbi mortuus ſepultus, aut humatus eſt. Religionis acceptiones varias recenſet Barto. l.1.oppoſ.
4. C. de ſum. Trinit.
Religio tenuis quæ ſit, diſces ex c.& ſi quæſtiones. extra de ſimon. 3
Religioſe domus vt extra de religioſis domibus, ſunt mo
naſteria, templa, hoſpitalia c. de xenodochiis.& Ora- toria quælibet& etiã illa quæ quis ſibi auctore Epiſ- copo conſtituit c. oratorium 42.diſtinct.
Religioſi, qui vitam regularem profeſsi ſunt, generali verbo qui religioſe in ſuis domibus viuunt, quamuis non ſint profeſsi.& vide ca. non dicatis. 12. q..
Religionis ſeu pietatis cauſſæ, quan quàm ineptètractan tur, ad tria tamen capita omnes pertinent: Videlicet, ad diuinum verbum: ad bonas literas:& ad pauperta- tem. In his conſiſtit vniuerſa pietatis exercitatio, quæ firmum innobis fidei argumentum eſt. Vnde in exter- nis actionibus euitanda ſunt, quæ religioni obſtant.
Sunt enim ſemper iniqua.
Religioſus locus opponitur puro, Inſtitu. de rer. diuiſ.. Religioſum.& 1. 2. S.prætor ait. D. de religioſ. Facit au tem religioſum locum illatum defuncti cadauer, præ- ſertim vt Vlpianus tradit in l. 4. eo. titu. Si in eum lo- cum inferatur, quem ipſe ſibi deſtinauit.
Relinquo, verbum adiectum vniuerſitati bonorum, de- notat inſtitutionẽ l. diuus Traian. D. de mil. teſt. cùm dicit: Ego te heredem facio, aut, Tibi bona mea relin quo. 5i verò certæ rei vel quantitati adiiciatur iſtud verbum, Legatum ſignificat, Nouella. Vt cùm de ad- pellat. cognoſ. S. aliud quoque. De huius vocabuli effe- ctu, vide latius Bartol. in l. illa. inſtitutio. D. de hered- inſtitu. 3111
Relinquere domi pecuniam, Pecuniam domi inueniri. Oppo. Pecuniam domi non relinquere, necvſquam inueniri. Paulus in l. heredes eius. S. fi. D. Famil. erciſ.
Relinquere item, eſt ali quid pro ſuo alicui legare. Paul. in l.heredes eius. D. eo. titu..1. 1 214.
Relinquere per præceptionem, id eſt, antecaptionem, apud Paulum ad finem l.heredes.& Gaium, in l.rem pi gnori. D. Famil. erciſc. tum alios. b
Relinquéẽdi verbum ad vltimas voluntates pertinet l. 1. §. fi. D. de tabul. exhib.
Relinquatum, iuxta Noric. text. pro Reliquatum apud Paul. quum, ait, Legatarius proferebat, manu patrisfa miliàs relin quatum, tam ſuo, quàm colonorum nomi ne. Hæc eſt germana lectio expediti ſenſus, quem ob- ſcurauit vulgata hactenus, hoc eſt, ante Haloandrum prodita editio. Accurſianum item ſcholium indicat fuiſſe variam in l. Oſidius. in princ. de leg..
Reliqua ſunt, quæ rationibus ſubductis, acceptiſque& expenſis computatis debita remanent,& ſuperſunt l.
32.1. 80. I. S1. l. 10. D. de cond.& demonſt.
Reliqua etiã ſunt debitæ præteriti temporis penſiones, quas Arreragias vocant Galli.
Reliqua colonorum, ſunt penſiones à colonis debitæ J. 79.S. Peto.& l. 97. I.101. in fin. de leg. 3. l.3 2. devſuf. lega- & Plin. lib. 3. Epiſt. ad Caluiſium. Reliquis autem acto
rum vel colonorum legatis, ea legata vidétur, quæ de
reditu prædiorum in eadem cauſſa manſerunt. Sic reli qua conductionis accipe l. 10. C. ad S C. Velleia. Reliqua, pro Reliquis cenſuum debitorum in rubr. ſine cenſu vel reliquis. Reliqua collegarum l. 21. D. ad mu nicip. Hæc& Reliquationes vocantur l. 44. S.1. D. de admi

N eruein s„ en capitz omnen 1 — donas lerar 3 V Rin miuerſa hictngen adei argumenmdh.) a witandaſumt„ rigi u xriniqua. 1 Fponitururo dind a LKperrot it.Ddenh locamilllaum teicih
N
uns inditin l. eanim goem ipſe ldi celimuaxn 1adiecum mireſiui a e L.diuus TrunDd h redem ſacio, zn, Iii rrei vel mantitni um ſgnilcit, Nouell luad quoqre-Deduil e urrol.in lilluinſimn
ecuniam, Pecunim a domi nod felmus e in Lheredes eiusbil 5 ali quid proſtoui Deotitu. 1 ceptionem, iäeh 4 doem lheredes&9e 1
rciſc-tum 4l1e8. n 1d wltimas roben 1
—
R EM
adminiſtr.tutor. Hinc
Reliquatores, qui reliqua traxerunt l. 102. 5. Valerius. D.
de ſolut. l. 9. S. reli quatores. D.de publican. Reliquatus eſt, contraxit æs alienum ex reliquis ratio- num. Paul. l. Lucius Titius. D. de adminiſta.& peric. tut.& curat. Reliquæ pro Cineribus defunctorum, ſicut in autogra- pho Florentinarum Pandectarum ſcribitur I. 42.1.44. in fi. D. de religioſ. quæ Græci Ae TLaua vocant l. 72.§. ſi heres. de leg. i. quæ tamẽ ſcriptura immutata eſt ab iis, qui Pandectas excuderunt l. 27. D. de condit. inſt. l. z0. DP.— fa. erciſ.& vide extra de Reliquiis& venera. ſanct. Reliqui, de tribus etiam dici, colligitur in Authent. vt determi. ſit num. cler. in princip. Sed& de duobus ac- cipi traditum eſt. c. fi.õ.I. extra. de offi. deleg. quamuis reliquorum adpellatione, etiam omnes interdum ac- cipi, Vlpianus docet, de verborum ſignificat. Videl. cùm optio. D. de opt. legat. Reliquorum appellatione duo continentur c. fi. de offic. deleg. Reliquorum appellatio quandoque, tres com- prehendit in auth. vt determi. ſit nu. Cleri. Reliquum dicitur quod ſupereſt maiore ſumma detra- cta l.reſcriptum. D.de iis, quibus vt indig. Reliquum quandoque totum admittit. 1l. z. C. de hered. inſtit. Reliquũ, ſignificat id, quod ſupereſt. Cicero: Reliquum eſt,vt certemus officiis. Inde reliquum facere dicitur eleganter, pro dimittere vt ſi upereſſent. Cicero in Ver rem: Quos belli calamitas reliquos fecerat. Reliquum, transferturad debiti quãtitatem, quæ ſuper- eſt ſoluenda. Cicero ad Atticum: Maximè autem me angit ratio reliquorum meorum. Hinc Reliquor verbum deponens. Eſt enim Reliquari, æs alie- num ex reliquis rationum contrahere. Vlpianus in l. reſcripto. D. de muner.& hon. Et inl. ſi filia nupta. D. Famil.erciſ. 1 Relocare, eſt opus ad diem conſtitutum non perfectum, alij artifici denuò idem opus faciendum locare. l. itẽ quæritur. 5. ſi in lege. D. Locat.
Rem tanti valere, quanti vendi poteſt, intelligẽdum eſt
de communi& publica æſtimatione, non de duiuſue b ſti-
propria& priuata: quia precia rerum ex cõmuni æſti matione finguntur I. ſiſeruum meum. D. adl. Aqui. ibi Bald.l. precia · ad Leg. Falcid.
Remancipare rem mancipatam tradere,& iterum man- cipare Boëth. in commẽt. ad Topic. Cice.
Remancipatam Gallus Flius eſſe ait apud Feſtum, quæ
mancipata ſit eo, cui in manum conuenerit.
Remanere venditionem, pro non facta interpretantur,
in l. cùm autem. S. fi. D. de ædil. edict. Huius verbi vna cõmemoratur Barto. l. tale.& fi. D. de pact. l.prætor. D. de collat. bon.
Remanet venditio, facta non fuit l. cùm autem. S. fi. D. de
ædil. edict.. Remanſor, pro Emenſor. l. 4.§. 13. D. dere milit.& l.. §.6.D-eo. Remedium non ſolùm de mortis, ſed& de rebus, quas cum cura, operâque noſtra explicamus l.i. D. de iu- reiur. Remedium litium iuſiurandum. l. ů.& iura. Remedium imponere pro adhibere Inſtit. quibus alien. licet, paulo poſt princip. Remiges ſunt, qui ſcalmis herét, id eſt, ipſi labro nauis,
vbi remi adnexi ſunt:à quo interſcalmia, ſpacia inter
remiges dicta ſunt, Accurſ.in 1. 1. S. 2 D. naut. caup- ſta- bul. ridi culè inter pretatur remigẽ, id eſt, qui ſcit me- liùs nauigare. b Remittere nuntiationem, eſt ſoluere operis noui nuntia tionem, hoc eſt, prohibitionẽé,& cedere, vt quid noui fiat operis. Quibus autem modis id fiat, Iuriſcoſ. lu- culenter oſtendunt, titu. D. de remiſsio. Remittere iuſiurandum, gratiam iuriſiurandi facere l. 6.
KR EN D. de iure iur. Remittere quandoque concedere l. Marc ellus. D. de do- nat. cauſ.mort. Remiſsio in tit. de pœnit.& remi ſsionibus. ſignificat in- dulgentiam.
169
Kemiſsio in Rub. D. de remiſsionibus. eſt liberatio ànũ-
tiatione noui operis. Remiſsio mercedis ſeu penſionis detractio l. 16. 1.17. D. loca.& Tranqui. in n Remittere an ſit ſpecies donationis Barto. l. ſiquis dele- gauerit. D. de dona.. Remittere eſt dare Bartolus l. peculium. D. de peculio.
Kemoto adpellationis obſtaculo quid ſit, vide c.ex con
queſtione. de reſtit. ſpo.
Remotum diure, magis accipiendum ab eo alienũ, quàm quod illi contrarium ſonat. Remotus, ac motus Se- natu, eleganter luriſcoſ. pro dimiſſo à Senatu, Mar- cellus,& Modeſt. de Senatoribus vſurpant. Obſeruan dum autem, quod ibidem dicitur, ob turpitudinẽ mo- tum, ceu infamem, nec iudicare, nec teſtimonium di cere poſſe, niſiper principẽ ſit reſtitutus l. ů. C. de ſent. paſ.& I. S. de qua. D.de poſtulat.
Remiſsio, refutatio,& renuntiatio, quo diſtent, tradit Speculator in titul. de pact.& tranſac. quibus modis fiat in contractibus docet Barto. l. heres abſens. D. de iudic.& 1.1. D. de oper. no. nunt. de remiſsionibus, quæ fiunt in iudiciis, idem tractat. Quo ſenſu
Remittere,& Dimittere diſsidét. Nam remittit, qui ad
alium iudicem litigandi cauſſa mittit. dimittit, qui omnino abſoluit.
Keniti, contradicere l.renitentem. C. de ipiur.
KRenouare l. 4. D. de damn. infectt.
Kenouare gregem l. grege.de pigno.
Renouare contractum l. iuri ſgentium. S. adeo. D. de pact. quod qualiter& ex quibus cauſsis fiat, docet Specul. §. 4.Verſi. breuiter. tit. de inſtr. edit.
Renouata dos, qualiter, docet l. diuus Seuerus. D. de iu- re dot.
Renuntiatio, eſt iuris proprij legitima refutatio Cardi. in rub. de cenfibus. lib. 6.
Renuntiatio generalis ad ea reſtringitur de quibus ſo- lum, intelligitur cogitatum l. iubemus. C. ad SC. Velleia.
Renuntiare, ali ds pror accipitur. Neque enim qui noluit iure communi teſtari, ſtatim benefi- cio militari renuntiauit l. ſi miles, qui. D. de mil. teſt.
Aliàs, pro referre. l.1.. fi. D. ſi mẽſ. fal. mo. Vnderenũtia- tio, eſt genus teſtimonij, quale ſolent edere, qui ſacra
mento ſunt ad exequendũ ali quid deſtinati l. qui fund. in prin. D. de contrah. emp. Viatorum& apparitorum hodie dici debet Renuntiatio, quam vulgo Relationé appellant, de executionibus ſuis.
Reparare interdum eſt ex venditarum rerum prætio alias parare l. 122 S. Callymachus. D. de verbo. oblig. l. 6. D. de inrem verſ.
Reparare, recuperare quod amiſeris l. fi. D. de pact. pig.
Reparare reficere Hinc Reparatio aggeris l. 2. de immu-
ni. ne. conced.- lib. 10. C.
Repariaſſare dicuntur, quos inſtituti pœnitet,& à con- uentis diſcedunt. 3
Reparari libertatẽ nõ poſſe dixit VIpianus I. 9. s. illud. D. de ſtatulib.
Reparari vires obligationis I. 4.C. de ſolut. id eſt, ſuſci- tari,& reſtitui Sicut Octauius Minutia. lib. 8. Arno- bij. Ergo homo nouus naſcitur, non prior illo repa- ratur.
Reparari etiã appellationum tempora, id eſt, reſtitui di- cuntur. Inde Reparationes in Rub. C. de temp.& repa- rat appell.& apud Symmach. lib. 1. Epiſtol. 37.
Repedare, pro reuerti Cice. de leg. 3. Domum cum laude repedandum. Leo Imp. l. ſi quis ex grege. C. de cohor.
/

——— ——
4 5 1 3 4 8 ¹ 1 4 7 . 1 1**½ 1 4 3 1 “ 4 4 1 1 1
—
—
R EpP lib. 12. Aut ſi, iaquit, ad priſtina ſacramenta maluerit repedare. Sg d Repellere, pro propulſare. Vt conuitium conuitio re- pellitur. iuxta l. quæ omnia, de procur. Hoc verbũ non eſt vbique accipiẽdum, de vi ſemper pernitioſa publi cæ tranquilitati(quoniam non additur ſubinde: Vim vi repellere licet) ſed magis ad iuris intellectum re- ferri ſuadet æquitas: vt ſit repellere, videlicet per legi timum remedium. Repentinum mediato oppopitur: ſignificãtque ſubitum, & feſtinum Alber. l.1. C. de paſc. publ. nn Repente fit, quod ſecunda die fit not. per Compoſtel. ca. quàm ſit. de elect. Repertorium, quod vulgo Inuentarium adpellatur. Vlp. l.tutor. D. de adminiſt.& peric. tut. aliàs a ppellãt ve- teres Iuriſcoſ.ſynopſin, aliàs aar- oæpli,- b Repertorium non facienti tutori pœnale eſſe d. l. tutor. 8.de admi. tuto. iubet. vide ibidem Barto. Repertum Feſto lib. 16. quod amiſſum eſt recipere, quaſi repartum vt apud eundem ait Paulus.
Repetere pro memoria repetere l. 10. D. de pact. l. 4. D-
de iur. codic. b Repeti vſusfructus dicitur, quiqualicũque ratione amiſ- ſms iterum legatur,& fructuario cõſeruatur l. 2.§. ſi nõ mors 1. z. in prin. quibus mod. vſusf. amitt. Repetitionem in legatis cõſulti appellant hanc ſcriptu- ram, Hoc AMPLIVS EI HERES MBVS DATO.vel ITEM DARE DAMNAS ES TO. I. 19.D. de leg. 1.l. 61. D. de leg. 3. Repeti etiã dicuntur legatis, quæ abin- ſtituto data à ſubitituto iterũ relinquũtur velabvno ex primis heredibus relicta à coherede eius rurſum legantur in hũc modũ, Quæ à filio meo legaui, quæq. eum dare iuſsi, Heres meus iiſdem diebus dato l. 32. I. 4.D. de leg. i. l. 75. D. de leg. 3. l. 80. D. de verb. ſignif. Repetere reum, eſt iteratè reum facere abolitionéque exemptum denuo poſtulare l. 10. S. 1. I.2. I. 15. S. fi. I. 17. D.ad Turpil. Sueton. in Augu. cap.32. vt ſiquem vellet repetere, par periculum pœnæ ſubiret. 8 Repetere crimen eſt indulgétia abolitum crimen ex in- tegro iterum perſequi. l. 7. D. ad Turpill.
Repetere in quæſtionem, eſt in quæſtionem iterum peti.
I. 18.§.].D. de quæſtio. Repetitæ conſtitutiones in Cod. Iuſtinia. quæ ſint, docet Auguſt. lib. 1. Emend. c. 7.eum conſulas velim. Repetita die, id eſt, ante lata, ſeu prælata l. 3. D. de fide inſtru. l./. S. ſi quis ipſi, D. de ope. no nunt.& Repeti- tis diebus I. ſi. D. ad leg. Aqui. Eodem modo Repeti- tionem 30.dierum accipel.;4· ad fi. D. de obli.& act. Repetita emptione l. 7. S. ad eo. D. de pact. l. 2. Dere- ſcind. ven d. Repetundarũ, vel derepetundis accuſatur quis, vel dam- natur, qui in adminiſtratione magiſtratus, pecunias accepit, vnde accipere non debuit. Titu. eſt ad Legem Iuliam repetun. de qua Marcian. ſic ſcribit l.1. D. eo. Lex lulia repetundarũ pertinet ad eas pecunias, quas quis in magiſtratu, poreſtatiſve curatione, legationé- ve vel quomodo alio officio, munere miniſterive pu blico cepit. Porrò Repetundarũ, Repetũdis, hos duos tantùęm caſus habet:& Valla teſte, dubitari poteſt, par- ticipiumne ſit, ſiue nomen, an gerundium. Quum di- cituùr, Repetundarum, ſubintelligendum ‚pecuniarũ: quo nomine pecunias,& omnia quibus diuitiæ con- ſtant, contineri dicimus. Cauſſam verò repetundarum multiplicem eſſe, Quintilianus tradit. ea enim multa crimina continet, quæ cauſſæ propria ſint. Repignerare, luere,& liberare pignus, aduerſaturque pi- gnerare l.. S. rem tibi. D. commo. Feſtus lib. 16. KRelue re, ſoluere, repignerare. Articulus enim, KE, contrariã verbo ſimplici tribuit ſignificationem, aliàs verò ge- minationis,& iterationis ſignificatiuus eſt. Replicatio contraria eſt exceptioni,& quaſi exceptio-
KE nis exceptio l.12 ·de except. D.& Inſtit. de replicatio- nibus. Dicitur enim aduerſus exceptionem, per eãm-
.„ 12„2. que exceptioeliditur. l. 48. D. de procurat. à Græcis, du x Xoun adpellatur.
Replumbare, eſt adplumbata diſſoluere, plumbum aufer
re de argento. Vlp. de aur.& argen. leg. 1. cùm aurum.
An replumbari debeant, vt ſic appendantur:
Reponere alicui pro viciſsim obiicere, quaſi replicare,
recriminari.
Reponere, reficere l. omnino. D. de impenſ. in reb. dot.
fact. l. in ſumma. S. item verus. D. de aqu. plu. arcen.
Repræhenſa, id eſt emendata, correcta l. illicitas. D. de
offi. Præſid. b 3 Repoſcimus, quod nobis debetur, vel quod à nobis acce ptum eſt. Proinde repoſcenti rem ſuam non reddens, furti tenetur l. Pomp. ſub fin. de acqui. rer. dom.
Repræſaliæ ſunt poteſtas pignerandi contra aliquem ex prouincia debitoris conceſsa creditori ob iniurias & damna. c.& ſipignerationes- de iniu.& dam. dat. lib.
6. de quibus tractatum edidit Bar. qui de Kepræſaliis inſcribitur à Latinis adpellantur pignerationes d. c. etſi pignorationes. Græci trexveιααινιο appellant No-
uell. ĩ2-. quæ hoc vetat vt& l. vnic. vt null. ex vica. pro ali. li. 11.à Gallis noſtris Droit de marque:& vide de hoc Caſsiod. lib. 4. Variar.
Repræſentare, Iocum alterius, acnumerum optinere, vel tantumdem valere l. 1.S.1. D. ſi is qui teſtam.
Repræſentare, eſt exhibere vi quadam iuris præfentiam
eius, quod reuera præſens non eſt. Sic filius fratris ſuc
cedendo cũ patruis repræ ſentat patrem ſuum. Nouel. Quæ iura adgna.& cognatio. S. Reſtat vt& tertium.
Conſti. 118. Eodem modo pecunia repræſentatur, quæ cum in diem deberetur, ante diem ſoluitur. Vlpi. in l. cùm hi. õ. eam orationem. D. de tranſact.& l. ⁰6. S. fin. de condit.& demonſtra. Hinc b
Repræſentatio, ante diem ſolutio l. 24.§. quoties. D. ſolu. matri. l. 2. D. de dot. præleg.
Repræſentare, alids ſignificat ſtatim oſtendere: vt in 1.1. S. non autem. Si is qui teſta. lib. eſſe. 1
Repræſentare, aliquando compoſitionem ſuam à Re,& Præſento, propriè exprimit, hoc eſt, denuò præſentem exhibere eum, qui ſemel præſens fuit: vt ſi quis pro- miſerit ali quem in iudicio repræſentare. Nam libera tur ſimulatque reum denuò iudici præſentauerit. Et in hoc diſtat talis promiſſor ab eo, qui iudi cio ſiſti pro miſit. Is enim vſque ad ſententiam ſiſtere tenetur l. fi. D. ſi quis in ius voc. non ier.
Kepræſentari condemnationem, eſt ſic condemnari, vt in præſentiarum ſit ſoluendum id, quod præteriti aut futuri temporis eſt debitum l. ſi conſtante.. quoties. D. Soluto matri.
Repræ ſentare ius. C.vbi de cauſ. ſtatus.
Repræſentari etiam cognitio dicitur I. 3.§. cauſſæ. D. de Carbo. edict. l.z.§. Iulianus. D. de lib. ho. exhib. quæ nõ expectato pubertatis tempore ſtatim ſuſcipitur& ma- turè iudicatur.
Repræſtare in duobus locis in Pand. Flor. 1. 47. D. de act- emp. l. 2 2.§. I. D. ad S C. Trebell.
Reprobare in I. Pomponius 1. D. de negot.geſt.opponitur probare, id eſt, non approbare.
Reprobos nummos in l.eleganter. 5. qui reprobos. D. de pign. actione. accipi putem non tantum adulterinos & quos princeps improbat.
Reprobata in c. poſt electioné. d a non aduerfa onerſſe tabenidh eſt,
Repræhendi fugitiui dicũtur, id eſt, à fuga retrahi. Vnde
Kepræhenſores, qui fugitiuos reduceb 3ld daæum l. ſi apud. D. de DrEſeripe wen zr. Vide Bui-
Repræhenſa, emendata, correcta Lillicitas. D. de offic.
præſid. Reprobare teſtes, eſt eorum fidem imminuere,& refel- lere

nn gnidcu Ktrrinc
quitetalbef 4 4
ando congoltin 1 ſemelprrſes e iudiciofert Er
im denud indci
promiflorade⸗ 1i
cad ſententinn c. non ier.
nnationen, 1
REpP .
lere c. præſentium. deteſtibus. in 6. Ex quibus autem cauſsis refellantur, docent Specul. in tit. de teſt.& Ne pos Montalbanenſis in tractatu rei fugient. quo in ge
nere commonefactumte velim iure Ciuili pontif cio teſtes reprobatorios(vt vulgò loquar)pro repro- batoriorũ, vel(vt Latinius rem ex primã)refutatorios refutatoriorum admittendos ex ſententia luſtiniani Imp. ſeribit Angelus Aretinus.§. ſiverò dicatur. de te- ſtibus. Nouellæ conſtit. 90. verba eius conſtitutionis hæc ſunt, ι⁴έeuMe 1h elabrus Aafbep wafat ar ir àdap dra raε⁸ ααεεias XOuα⁷ ʒ quod ad quartam teſtium re- futationem, reiectionémque Drocauut Angelus. Refu tatorios etiam refutat oriorum teſtium admittendos
decreuerunt Pontifices maximi c. licet dilectus. vbi
gl.& interpretes. de teſtibus.in antiq.& c.præſentiũ. eo. titu. in 6. In ea quoqtie ſententia eſt Speculator ti- tu. de teſti.. ſæpe.verſ. ĩitem actor. Eandem ſententiã tenet Baldusl. ſiquis teſtibus. C. de teſtib. verſ. quæro, quot. quæ ſententia habet æquitatem, quod conſtitu- tum eſt, vt veritas eluceſcat. Quo fit, vt ſatis mirari non poſsim pragmaticos quoſdam Gallos diuerſum jus admiſiſſe, Nam hac via falſandi anſa præbetur.
Nam ſi refutatorij refutatoriorum non admittuntur,
ui refutatorios profert, inſtructos teſtes, fideque in- Agnos ‚falſãque teſtimonia proferet niſi Quæſtor ve ritatem negotij acutiſsimè extorqueat, quo in genere AApparent rari nantes in gurgite vaſto. Nam Quæſtores(Enquesteurs vocant deſignãtur vt plu rimùm, qui Aſtræam virginem ne limine quidẽ ſalu tarunt. Gallica Corinthus ſatis ſuo periculo nouit. Nã quę ad negotiũ pertinent,&(yt cum vulgo loquar)cir cunſtãtias rei qui excutiet d εʒgafur G- Bone DRVS quouſque tandem belluis relictus locus erit? Refuta- torij refutatoriorũ an admittẽdi ſint, fuſius diſputaui lib. z. Rerum Quotidiana-ca. 12. Repromittere eſt nuda policitatione, cautionéque pro- mittere non ſatiſdatò I.z5.§. ſi is, cui: D. de no. op. nũt. 1.9.§. quæſitũ. D. de dam. infecto. Proinde Repromiſ⸗ ſio,& fatiſdatio opponũtur l. fi. õ. ſi legatarius. D. quo. lega. l..S. ſtipulationem. D. de præto. ſtipulu. Repudiare eſt ius delatum repellere. Repudiantur enim quæ iam delata ſunt 1.1.§. Decretalis. De ſucceſ.edict. Inſti. de hered. qualit.& diffe. 6. Extraneis. Item Vlp. regula eſt l. 135. D. de diuer. reg. iur. Quod quis ſivelit, habere non poteſt, id repudiare non poteſt. Repudium dicitur, cùm futuri matrimoni j ſponſalia di- rimuntur. Diuortium verò, non niſi inter cõiuges eſt: quaſi in diuerſas partes ĩtio. Fribuſculum autẽ eſt Vl- pian. in l. cũm hic. S. ſi diuortium. De don. int.vir. cùm propter iram ſubitariam Conkges recedunt, non ta-
men diuortunt, ſed ceſſante fribuſculo,& quieſcen-
te ira, reuertuntur. Alc. de verb. ſignif.
Repudium quoque nuptiarum eſt 1. 1.D. de diuort. Repudiare eſt extranei, abſtinere neceſſarij. 5. 6. Inſtitu. de hered. qual.& diffe.
Repudiũ renuntiare Plauto in Aulula.& Teren. in Phor
mione Act. 4. ſcen. 4. Repudium mittere l. z8. D. ſol. mat. Repudiatus, cui repudium miſſumeſt d. l.;8. b Repurgium, pro emundatione, apud Imp. Conſtantinũ, in l.1.C. de aquæduct. lib.1I. Reputare, pro computare, apud Vlpia. Item ſumptus li- tis tutor reputabit,& viat ica, ſi ex officio neceſſe ha- buit aliquò exire vel proficiſci. Sic apud Pau. in l. Ne ſennius.neg. geſt.& reputationes facere apud Gaium, in liitem ex diuerſo. D. Familiæ erciſa cundæ. Hinc Reputationes ſub rub. C.de reputat·& 1.19.D. famil. er- ciſ.hoc eſt imputationes. b 1 Requirendus, id eſt, exquirendus l.. D. de requir: reis. Requirere, deſiderare, vt cùm in teſte requirimus quod eſſe debet,& non eſt.
RE M 1 ℳ* 75
Rei adpellatio generalis eſt, continet enim omnia, quæ in Patrimomid we rraParnon unn ſunt,& ad om- nein contractum, caufla iur
wae verh ſenane due& iura pertinet l. j. I. 23.
Rei ſignificationes varias hoc hexametro Auſonius cõ-
præhendit: b Imperiumi litem, venerenn cur vna notet res?
Res pro lite accipiturl. 8.§. ſi quis poſt. D. de inoffic. te- ſta. Et olim inter Formularios ſummè dubitatũ fuiſſe M. Cicero in Mureniana oſtendit, rem, an litem di- ci oporteret. Vnde in actionum Ciuilium ſolenni- bus verba ſub hac diſtinctione efferebantur Varrone teſte lib. 6. Ling. Latinæ Quamrem, ſine litem dicere oportet. Coniunctim verò protulit Imp. l. 8. C. de ſuis & leg. Inde 5
Rem amittere, id eſt, litem I. 8. D. de in integ.reſtit. l. 22. s. pe. D. rem rat. hab.
Rem ſeruare, debitum conſequi.&, vt aliàs dicitur, ad ſuũ peruenire l. 2.& l. 4. D. de dolo.& alibi ſæpiſsimè.
Rei ſeruandæ cauſſa nõ poſsidet, qui ſuo iure vt pignus tenet l. 3. D. quæ in fraud, credit.
Rei perſecutionem continent actiones, quibus perſequi mur quod ex patrimonio nobis abeſt I.35. D. de oblig
& actio.
Res ſumitur pro veritate 1. quoties. D. de iureiur. l.1. S. qui in rationibus. D. de falſ.
Res mulieris, dos l. quod dicitur.. 1. D. de impenſ.in re- bus dotal. fact. b Rerum vocabula ſunt immutabilia, hominum mutabi-
lia. l.z. D. de Legat..
Rei appellatione, rei pars etiam continetur. Paul. in l. adpellatione. D. de verb. ſig.
Rei capitalis damnatus intelligitur is cui pœna mors,
aut aque& ignis interdictio ſit l. edict. D. de bon. poſ.
Rem amiſiſſe videtur, qui aduerſus nullũ eius perſequen-
dæactionem habet l. Labeo. D. de verb. ſig.
Rem haberi ratam, hoc eſt, comprobare agnoſceréèque, quodactum eſt à falſo procuratore. Vlpia. l.quo enim. D. ratam rem haberi.
Rerum ſumma diuiſio in duos articulos deducitur. Nã aliæ ſunt diuini iuris, aliæ humani. Hæ autem res, que humani iuris ſunt, aut publicæ ſunt, aut priuatæ. Quæ publicæ ſunt, nullius in bonis eſſe creduntur: quæ au- tem priuatæ ſunt, ſingulorum exiſtunt. l.. D. de diui- ſione rerum. b“““
Res abeſſe dicuntur, quarum corpus manet forma muta- ta& transfigurata. Videl. mulieris. de verb.ſig.Eſſe ve- rò dicitur, vbi perpetuò eſſe debet, non vbi eſt ad tem pus. Vide Bar. in l.ex facto. D. de hered. inſtit.
Rem integram variè dici adnotat, obſeruãtque Azo in Summa. C. quando liceat ab empt. diſcendere.& vide Barbatiũ conſ. 47.& Alex. conſi. i1d. vol. 1. Proprie ta- men intelligimus, donec quid geri cæptum eſt l.. 6. cæpiſſe. D. de pollicitationibus. 3.
Rem gerere, pro pugnare, familiaris luriſe coſ. locutio.
Rem tanti valere, quanti vendi poteſt, intelligendum eſt de cõmuni,& publica æſtimatione, non de cuiuſque propria,& priuata!.ſi ſeruũ tuum. D. ad leg. Aquil. Bal. in l. pretia rerum. D. ad legem Falcid.
Res etiam nereditatem& emolumentum ſucceſsionis ſignificat. ita Rem habere, ſucceſsionem obtinere eſt 1. 15.1.16.D. de leg. præſtan.& alibi ſæpe-
in Rem ſuam fideiubet, obligatũrque, qui pro ſuo nego-
tio,& in ſuam vtilitatem fideiubet,& obligatur, velu- ti pro ſuo procuratore&c. l.13. 22. D. ad Velleian. l. 8. §.1. qui ſatiſd. cog.
in Rem ſuam procurator, qui mandatas ſibi actiones lu cro,& commodo ſuo exercet.
Rem pupilli ſaluam fore, cautio Prætoria, quam Theo- philus Inſtit. de, ſatiſda. l.tut.& de diuiſ. ſic explicat,
v 8)

— 5——— öCIööö— 1— 1—— 2— 3— .———— 4————=———
.
—— e 8 2 8 1* ——————
4 3 3 4 4 1 4 8 t 1 1 I 3 3 4 8 — 12 ö 1 * ö 4 1 4 4 1 8 4 1 1 4 4 . 1 ¹ 8 1 8
KES wgalrοε u0dενο 2n Foxo bas Aicera aeNLve ,T4 oca, Nqui dt ax ra uud'erνεᷣεᷣανρᷣ ρνν xbuoyſa xpacgxa ſa. Rei vxoriæ actio adpellabatur, quæ ſoluto matrimo- nio dotis repetendæ cauſſa dabatur l.vnic. C. de rei vxo. act.S. fuerat. Inſtit. de actio. Eius cõmeminere M. Cicero 3. Offic. Fab. Quintil. lib. 8. ca.3. A. Gellius lib. cap. 4.„
RScomtraht dicitur obligatto, quæ re demum intercedẽ te contrahitur 1.1.& 52. D. de oblig.& actio. l..in fi.l. 7. D. de pact.& alibi ſæpi ſsime.
Re Contralncur ſoczetas ii eſt, communicatione bono- rum 1. 4. D.pro ſocio.
Rei adpellatione& tota,& eius pars continetur 1.7.D.
de iureiu. l. 4.§.. D. de damn. infect.
ExRe niutradnari j,‚ item bonę fidei poſſeſſoris eſſe vide tur, quod hi ſeruo donauerint, vel adminiſtratione re- rum, quæ ad eos pertinet, compendij fecerintl.38. D. de vfufru.·& vide in eam rem l. 63. D.de ſolu. l. i1. de aę- ceptil. l. 45. in fi. D. de acqui: hered. l.;2. de lib. cauſ. D.
Res pro vi,& effectu. l.pen. D. de ſtatulib. b
Re excluſus non videtur, quẽé Prætor ſe in integrum re- ſtituturum pollicetur l. S. D. de in integ:reſt.
Rem ipſam habere vi detur, qui actionem ad eam recupe randam habet l. 1ſ. D. de reg. iur. l. 143. D. de verb. ſig. Rerum Italicarum adpellatione quid contineatur, expo
nitur in l. 35.5. rerum. D. de hered. inſtit.
Resperibit, id eſt, obligata ſoluetur l. 1. D. de ſolut.
Rerum aliæ corporales, aliæ incorporales, quod dic, vt D. de rerum diuiſ. l. 1.& Inſtit. de reb. corpo.& incor- po. quo loco videas velim. illæ tangi,& videri, hæ non item, poſsunt.
Res datur, cùm transfertur dominium, ſed traditur puro facto, vt cum equo traditur ſella, quod purum factum eſt. Reſtituitur auté res cõmodata, depoſita, impigno rata,&c. Vide Zaſ. Inſt. de act. s. Sic itaq; diſcretis.
Res fiſcales, quaſi propriæ& priuatę Principis ſunt. I. prę- tor ait. D.nequid in loco vel itinere..
Res geri dicitur, lite iam conteſtata, quum iuderx reiici non poteſt l. nemo. C. de iuriſd. omn. iud. Iulianus in I.& quia. eo. tit. Antequam, inquit, res geri cœperit.
Res iudicata luriſconſultis ſentétia nuncupatur, ab effe
ſtu, ſeu fine. Quorſum enim pertinet ſententia iudi- cialis: Certè ad hoc, vt res controuerſa per eam iudi- cetur. Quorſum rurſus res iudicata? Ad pacem& tran quillitatem, ſine qua periclitatur reſpublica. Mode-
ſtinus, Res iudicata, inquit, dicitur, quæ finẽ cõtro-
uerſiarum pronunciatione iudicis accipit, quod vel condemnatione, vel abſolutione contingit. I. 1. D. de re iudicat.
Res in nullius bonis dicitur multipliciter. Primò per naturam, vt feræ ſylueſtres. S. feræ. Inſtit. de rer. diuiſ- Item facto hominis, vt res pro derelicto habita. Inſti. eo. S. pen. Item propter reuerentiam, vt res facræ. Inſti- eo. S. nullius. Item caſu, hoc eſt, euentu, vt hereditas
jacens. lvacantium. C. de bon. vacant. lib. 10. ltéẽ tem-
pore, vel temporis diuturnitate, vt theſau ri, qui inue- nienti conceduntur, cum ſuo tamen modo, de quo in- ſtitu. eod. S. Theſaurus.“ Reſcindere εεegoeos pro abrogare. D. de reſcind. véd. & C. ẽod. 8* Reſcindi iudicium quid, vide l. quoties. õ. ſi creditor. D. de peculio.. Reſciſsio in l. 3.S.ſi emancipatus. D. de cõtratabu. vide Alg. lib. 3. apep. Ca.?22. f Reſciſſoria actio in l. 28.§. exemplo.&§. fi. D. ex quibus cauf. maio. l.18. C. de poſtlimi. reuerſ. ea eſt, quæ reſciſ- ſa vſucapione, redditur l.3 7. D. de oblig.& actio. Reſ- ciſſoria actio, quæ reſciſſa mulieris obligatione, in riorẽ& antiquum debitoremreſtituitur. Reſcribere dicebantur debitores, cum pecuniam redde- bant: ſcribere creditores, cũ pecuniã credebant. quod
KR E S vtrùmque his verſibus expreſsit Horatius Saty. lib. z. Putidius multo cerebrum ejt(crede mihiI erilli Diltantis, quod tu nunquam reſcribere poſris Scribe decem Nerio:non eſt ſatisadde Cicutæ.
Reſcribere dicitur princeps ad epiſtulas, vt ſubſcribere
libellis, ſed tamen etiam ad libellos reſcribere dicũt luriſcoſ. l.23. D. de vſufru. leg. l. 4. D. de appella. recip. Quinetiam ipſi conſulti reſcripſiſſe dicuntur, quod conſulentibus reſponderin t. 5. ſacræ. Inſt. de rer. diui ſ. 1. 73. D. de contrah. emp. Hinc
Reſcriptũ, reſponſum principis, paſsim in libris Digeſt. & l. reſcripta. C. de precibus Imp. offerend.& Pontifi- cis Maximi tot. titu. de reſcrãpt. in Anti q.& lib. c.
Reſcriptorum autem Pontificiorum quædam ſunt con- tentioſa,& ad lites. dehis accipiendus eſt textus c. ſta tutum. de reſcript.lib.6. b
Quædam ſunt, quæ ſacerdotiorum, ſiue(vt vocant)bene ficiorum nomine bontifex Maximus dat.& hæc me- morantur in c. poſtulaſti.de reſcriptis in antiq.& ho- rum genera quatuorſunt:
Quædam enim ſunt iuſtitię. quia diœce ſanum obſtrigit luſtitia, vt clericis ſacerdotium primùm vacaturum conferat. c. non liceat. de præbend. in antiq. Ratio, ne clerici mendicare cogantur, néve diuagentur.
Quædam ſunt in forma bauperum, de quibus in d. ca. po- ſtulaſti.& illicvideas interpretes& text. in c. ſi pauper. de præbend. lib. 6.
Quædam ſunt in forma,& conceptione ca. cum ſecundũ. de præbend. Nam qui altari ſeruit, dealtari viuere de- bet d. c. cum ſecundum. quod antè Paulus apoſtolus conſtituerat.1. Corinth. 9.
Quædam ſunt in forma cõmuni concepta quòd ius com mune grauet diœceſanos clericis prouidere d. c. non liceat.de iis vide Concordata Galliæ,& ibidé Rebutf- fium iuris pontificij Anteceſſorem. Porrò autẽé reſcri- ptorũ omnium& ciuiliũ& bontificiorum prima, cõ- muniſque lex eſt: SI PREBOCES VERITATE NI- TANTV K. quæ conditio, etſi non adiiciatur, ſubau-
diendum tamen cani iubet KRomanus bontifex in c. 2. de reſcript. in antiq. Sed eam adiiciédam, alioquin re ſcriptum reſpuendum Zeno Imp. conſtituit l. fin. C. de diuerſ. reſcript. Niſiautem preces veritate nitantur,
illis parendumnon eſt. Hæc obſerua, quia quotidiana.
Reſcripti forma longè pulcherrima,& paucis admodum verbis multa complectens, Pij Imperatoris, eſt apud VIpi- in l. 2. D. de his qui ſunt ſui velalie. iur.
Reſero,& claudo ſunt contraria Accurſ. J. ſi teſtamentũ. de teſtam. D.
Reſidua, ſunt pecuniæ publicæ, quæ apud aliqué ex loca
tione, conductione, emprione, venditione, alimenta- ria ratione ex ſumma, quam accepit, aliäve qua cauſ= ſa reſederunt l. 4.5. lege. D. ad leg. lul. pecul. Ea verò pe cunia, quam quis cum prouincia abiret, apud ſe eſſe ad ærarium profeſſus, retinuit, ante annum reſidua non eſt: quia eam priuatus fiſco debeat l. ↄ.§. fina. D. eo. Sic apud Liuiũ accipi debet lib. 3. belli Maced. Omnibus, ait reſiduis pecuniis exactis tributo.& apud M. Cice- ronem li. 2. de leg. Agra. Quid relatũ, quid reſiduũ ſit. Reſiduum Alciato propriè de quacunque reltante parte intellegitur, quandoque tamentotum„quandoque ni- hil inducit I.z. C. de pet.hered.. a Reſidere in Eccleſia, eſt in ea deſeruire, eiüſque curam hahere c. conquerente.de cleric. non reſid-(. Keſiſtitur, verb. imperſonale pro remediũ adfertu r, con- trauenitur, occurritur, vt iudici iniuſtè procedéẽti qua de re Panor. in c. cauſſam quæ. extra. de offic. delee- Regulariter definitum ait Bar.l prohibi tum. C. de iu. fſc. lib. 10. non licere magiſtratibus, iudicibus, eorũmve officialibus reſiſtere, obſiſteréve. Planè ſi iniuſte exe* quantur, contrà erit d. l.prohibitum. Sed& ſi penden.
te adpellatione, exe quantur Bald. in l. addictos. C. de
adpella.
7

en. uod m da n
4
au cömani chaces in eſinas cericu al.
oncordr Gullz Aweccſren.) iuiliũ K Poaticcie Alcs r daditio, erfi nona
ai inbet Xomnas
Sed eumadücies im Teno mqcrn
ſiautem hteces ℳ 1
elt. Hæc obſenu,
pulcherrim t⸗
aqui ſuntſ cootraria Aa
pablicr Err Ne, empt lone reni 1
. 7 na, quum acci⸗
ler.u; egeDadlegu
ret lnuit,ans 7
R ES appella. Non procedit quando extra ſuum territoriũ exequitur per I. fi. D. de iuriſdict. om iud. Fallit, quando exequiturvltra formam iuriſdictionis 1. quemadmodum. D. ad leg. Aquil.—
Fallit, quando adparitor non habet ſignum ſuum, putà,
aculum, vel armillam Salice. l. factum. D. de diuerf.
reg-iur.“
Fallit, ſinon habet literas ſuæ cõmi ſsionis I. mi ſsi opi- natores. C. de exact. tribut. lib. 10. Hæc memoriæ con-
ſecres velim, quotidiana enim ſunt.
Reſiſtétes in 1. 12. C. de erog. milit. anno. ſi unt qui in præ-
ſenti ſunt dignitate. 1 Reſignare in. S. ſed& ſiquis. Inſtit. de milit. teſta. eſt ſigil la aperire, vt ibidem ait Accurſius. Reſpectus apud Pontificios, pro ratione poni ſolet. Reſponſales, Aroueασανναιde quibus Nou. 2. edict. 8. ſunt qui vice magiſtri militũ præſentia liũ reſponſa dabãt. Reſponſalis in c. cùm olim propter. de priuileg. in antiq. ſignificat procuratorem, vel eum, qui abſentem excu- ſat Galli vocant Exoniatoren. Reſpublica, vt grauiter adſerit Solon, duabus potiſsimũ redbus conſtat, Præmio,& Pœna. Præmium virtuti de- betur: pœna autem malis, quos nulla honeſtatis ratio mouet ad rectè viuendum. Noſtri hodie pœnas habét, ac varia tormentorũ genera aduerſus malos. Sed præ- miorum apud pleroſque adeò nulla eſt ratio, vt mer- cem viliſsimam pluris æſtiment, quàm omnes bona- rum literarũ vniones. Quid hoc, rogo, eſt aliud, quàm alteram Keipublicæ partem vtcunque curare, alterã eàâmque maximam, prorſus negligereẽꝛ: Res tradita dicitur, quæ retineri poteſt l. concubinæ. S. ſfi heres. D. de leg. z. Reſciſsio apud Vlpianum in I.3. S. ſi emancipatus. D. de bon. poſ. cont. tabul. non eſt accipiẽda pro auiti teſta- menti reſciſsione, vt Accurſius ſentit: aut patriæ po- teſtatis, vt Hugolinus interpretatur: ſed pro reſciſsio- neemäcipationis, ſeu capitis diminutionis, vt rectiſ- ſimè tradit Alc. lib.4. Parerg. c. 22. Sic accipi debet in 1.9.C. The. de bon. proſcript. 8 Reſciſsionis iudicium eſt, quod prætor aduerſus ſtricti iuris regulas quadam ex æquitate concedit: vt cum vſucapionẽ reſcindit.S. rurſus. Inſtit. de actio. vt cùm rei traditionem in fraudem creditorum factã pro irri ta habet.S. item ſi quis in fraudem. eo.titu. Reſidua hereditas, de qua nulla fuit inſtitutio, ſed quæ accedit poſt ſcriptos heredes, quæ accreſcit pro par- tibus hereditariis l. interdum, D. de hered. inſtit. Reſpondere ad tempus, vel ad diem, dicitur, qui in mo- ra non eſt:& reſpondere ad nomina, quod vulgo dici- tur, in iure comparere. Non re ſpondere eſt vt nunc lo. quuntur, in iure deficere. Budæ. Qui ad interrogata nõ reſpondet, nec reſpondiſſe cẽſetur I. i. de verb. ob.
&l. de ætate. S. qui tacuit. de interrog. act.& ibid. Bar.
Reſtagnare, redundare, aquam non continere l. 1. 8. Sed apud Seruij auditores. D. de aqua& aqu. plu. Collume la lib. 2. ca. 17. Itaque ſi qua palus in aliqua parte ſubſi densreſtagnat,(ulcis deriuanda eſt. Reſtaurare litem l. etiam. S.1. D. de mino. Eſt& labaſcen tia reparare,& ſuæ puritati,& vigori reſtituere. Reſtipulari eſt ab eo, cui quid antè à nobis ſtipulanti promiſimus. Cicero pro Comœæd. Cur igitur decidit, & non reſtipulatur neminem amplius. Eoverbo vſus eſt Alfenus l. 43. in fi. D. de damno infecto.
Reſtituere videtur, qui in priſtinum ſtatum reducit, id-
que bifariam: vt aut tollat id, quod factum eſt: aut re- ponat, quod ſublatum eſt l. 2. S. habere.&§. reſtituas. D: ne quid in loc. vel itin. publ. Reſtituere in integrũ, vt definit Antoninus Imp. l.1. C. de ſentent- paſieſt honoribus, ordini,& ceteris omnibus
reſtituere. Reſtitutio enim reponit, reuocat omnia, guæ abſtulit læſio. l. videamus generatim. S. in Fauia-
K EIT 1„ na. D. de vſur. Significatio autem reſtituendi latè pa- tet. Reſtituit princeps ordini, famæ ‚natalibus. Re-
ſtituit coniunx dotem poſt matrimonium. Reſtituit ſcriptus heres fideicõmiſſum. Reſtituit poſſeſſor rem, poſſeſsionem l. plus eſt in reſtitutione.). de verb. ſig. Reltituere in integrum, ſi rectè cõſideres, nihil aliud ef. quàm laxare ſcripti iuris rigorem. Reſftituentem, id eſt, reſtitui deſiderantem. D. de minori bus l. deni que. S. ſi quis minor. 5..I, Reſtitutio nihil aliud eſt, quàm repoſitio in priſtinum ſtatum, vt vnuſquiſque ius ſuum feci piat. Ita que ſiin vendendo fundo circumſcri ptus reſtituetur, iubebit emptorem Prætor fundum cum fructibus reddere,& pPrecium recipere l. quòd ſi minor. D. de minor.:5. an. integri Reſtiturio, vt Paul. definit lib. 1. Sentent. tit. 7. eſt redintegrandæ rei, vel cauſſæ actio in titu. de mino.& aliis ad rem pertinentibus. 8 Reſtituere is intelligitur, qui ſimul rem,& cauſſam acto Ii reddit, quam is habiturus eſſet, ſi ſtatim iudiciy ac- cepti tempore res ei reddita fuiſſet, id eſt, vſucapionis cauſſam,& fructum& quodcunque aliud quod habi- turus eſſet actor, ſi cõtrouerſia ei facta non fuiſſet 1.35. I.75. de verb. ſignifi. Keſtituit ergo non ſolum, qui cor- pus, ſed& qui omnem rem, conditionémque reddita cauſſa præſtat,& tota reſtitutio iuris interpretatio eſt l. fi. S. fi. D. de verb.ſig.ideõque plus eſt in reſtitutio- ne l. 22. D. eo. Reſtitui in integrum cauſſæ dicuntur, de quibus ex inte gro cognoſcitur I. 3.§. diuus J.7. D. de iur. liſ. l. 3. 1.35.
D. de re iudica.
Reſtituere tutelam, curation émque prorutelæ,& cura-
tionis geſtæ adminiſtrationis rationes reddere 1732. de minoribus l. 21.§. f. D. de alim.& cib. leg. Reſtitui rem verbo fructus continentur 1.73. D. de verb.
ſig. l.;8. D. de vſur. 25 Reſtituere in integrum minores lapſos, captos&c. quid l l»Laptos&c.d Reſtitutorium, proiudicio reſtitutorio,&cognitione prætoria de reſtitutione facienda l. 7. D. quo falſ.tu-
to0. l. z9. D. de euict.. Reſtitutoria actio, quæ in veterem debitorem reſtitui- tur, pro muliere, quæ pro eo obligationèé ſuſceperat, nexu obligationis liberata I. 8.§. Marcellus.& s. ſi mu- lieri. D. ad§C. Velleia. Reſtitutoria interdicta ſunt, quibus Prætor quid reſtitui iubet l. 1.& 2. D. de interdict. qualia ſunt quod legat. vnde vi, de via publica, de cloacis, de precario. Retare flumina, purgare in edicto veteri.vide Gelliũ lib. 2. ca. 17.““ 8 Retentio, adſimi latur traditioni l. quædam mulier. 2. re- ſponſ. l. eius rei. de rei vẽd. cum ſimil. quæ fideliter ci- tat Apellus in Methodo, cap.z. Porrò materiam reten tionis tractat Bar. communiter probatur, in l. indebi- tum. S. ſi centum. D. de condict. indebit.& in J. ſi nõ in- ducta. C. in quibus cauſ.pignor. tacit. contrah. Reticulum I. 5.. fi. D. de iis, qui deiecerunt. Plin. lib ca. 6. 1 RKeticula in 1. 25. S. ornamentorum. D. de au.& arg.& quã Galli. cosfe adpellant admodum Tretis facta ad retinen- dos capillos. Lexicon Latino Græcum B. G. vertit ⸗ ν⁹- ca hop uponiòaiep& planè crocafuntia reticulis iun- guntur d. 5.ornamentorum. de verb.)εερταοp Pollux li. 7. ca. fi Reticulum auctore Iſidoro lib. 20. cap. 30. quod comas colligit: dictum ex eo, quòd comas retineat, ne effundantur. Reticuli circa columnas Il. 17. s. quæ tabulæ. D. de actio. emp. Reticulatum opus apud Vitruuium lib. z. ca. 8. Retiarius l. ſi actum. D. dele. Rho. de iact. qui rete iacit. Ketiarius alter ex litigatoribus; vide Feſt. 4 Retineri, detineri 1.3. D. de lib.ho. exhib.. Retineri pro poſsidere ſcribit Albericus inl. poſſeſsio 11)
.31⸗

— ͦ————
—— 5——
R E IT
quoque. D. de acquir.poſſeſ. Retractare eſt, quod omiſeris, repetere,& mutare, reno- uare,& recognoſcere l. 1.§.i. D. ne de ſtat. defun. Retrò, pro ru rs ‚Vel ex diuerſo. l. 4. D. de operis ſi eruo. l. 67. D- de ſolut. l. 40.S. ſeruum. de acqui poſ.
Retroduci in 1. ſeruitutes. 5. ſiillicitum. D. de ſeruit. vrb. prædio. Belen p Retrò iuris ordine, hactenus optinuit l. omnes iudices.
de delat. lib. 10. C. b 42 Retrò optinuit conſi uetudo, id eſt, corroborata eſt l. ſi in aliquam. D. de offic.Procoſ. b Retrò ſub audiri ſupprimi per elleipſin ſcribit Alberi- cus in I. ſeruus ſeruum. D. ad leg. Aquil. Retrorſum l. ſi duobus. S.. D.de diuerſ.& tẽp. præſcrip. Retrouendendi pactum, inter cætera pacta vulgatiſsi- mum eſt: Veluti cùm venditori ex conuentione con- ceditur ab emptore: quòd ſi ipſe vel heres eius, volue- rit quandocunque, aut intra certum tempus reſtitue- re precium, vt tum rem ſuam, quam vendidit, quaſi re demptam accipiat. Quo pacto in emptione& vendi- tione redituum quotidievtimur I. ſecunda. C. de pact. inter empt.& venditor. Reuelare eſt quod ante tectum fuit, retegere, aperire, pa-
làm facere l.vniuerſi. C. de vecti.& commiſ:fed ibi le-
gitur Swerius& rectius reuehunt.
Reuera coniunctim vice aduerbij eſt. Re vera ſolutsè, id eſt, ipſo facto, idque quidam autumant.
Reuerendi ſunt, quibus reuerentia& honor debetur, Zaſiis ad l. generaliter. D. de in ius voc-
euerentia, honor, quam tam verbis, quàm facto exhibe
mus. l.parétes. D. de in ius voc. qui dã adiiciũt hæc ver- ba, cũ pauore. c. z. de offic. deleg. in 6. Archid. c. decet. de immu. eccleſ. quibus exhibenda ſit, viuis& mortuis vide l.apud Celſum. S. aduerſus. D. de do. excep.
Reuocatur quod tranſlatum fuit vt colligitur ex glo. in l.haę in factum. D. quæ in fraud. cred.& C. de reuo. do- na.toto titu.
Reuocatur etiã quod nullum eſt, quatenus de facto pro- ceſsit. l. ne procur. D. de iure fiſ.
Reuocari quando poſsit ſententia, ponunt Pontificij c-
qualiter& quando- de accuſat.
Reuocare domum ſignificat, petere ſe remitti domum l. 2.§. legatis. D. de iudic. l. 28. 5. ſi cum in prouincia. D. quibus ex cauſ. mai.& vide cap.fi. de for. cõpet. vbi pontificij. Reuocare prouinciam. 7⁷:5. pe. D. de accuſ. Reuocatoria, diploma principis ſignificat quo abſen tem ad ſe reuocat l.fina. C.de dignitat. l. z. C. de ſilent. xaxXuεvocat Imp. Nouell. S. verſi. 2— ½ αφνν o— ſQ o oeep.
Reos lib. 2. de Orat. adpellat omnes quorum de re diſce-
ptatur. Elius Gallus lib. de verb. ſig. quæ ad ius perti- net, Reum definit, qui cum altero litem conteſtatam habet, ſiue is agat, ſiue cum eo agatur. Vterque ex liti
gatoribus Reus dicitur. Vulgo tamen optinuit, vt qui agit, actor: qui conuenitur, Reus dicatur. Hunc vete- res adpellarunt eu m, vnde petitur. Cicero lib. 7. Epiſt. ad Trebat. l. C. Ego, ait, omnibus vnde petitur hoc conſilij dederim.
Reus dicitur vterque ex contrahentibus l.;. S. conuentio nales. D. de verb. oblig. Sed differentiæ cauſſa adiectũ eſt promittendi, ſtipulandi I. 1. tototitul. D. de duob. reis. Qui credit, Reus credendi: qui debet, debendi: qui ſatiſdat, Reus ſatiſdandi, qui accipit Reus acci- piendi dicitur l.; 4.S. quidam. D. de ſolut.
Rei plane verbo debitor ſignificatur l. 22.S. quod ſi ſtipu lator. D. de fideiuſſo.
Reus conſtitutus, qui ſe obligauit l. 4. 5. Labeo. D. quod met. cauſ.
Rei eiuſdem pecuniæ, qui eandem pecuniam promiſe- runt l. 22.. cùm tu. de fideiuſ. D.
Reos duos promittendi facimus, ſi vtrunque interroga- mus,& vterque reſpondeat eiuſdem pecuniæ nomine
2REV
1. z.& 6. D. de duob- reis. Reus pro expromiſſore l.. D. ad S C. Vell. l.1.§. exceptio nem, qua. re. act. non det. 4 Reis cauere, id eſt, per fideiuſſores l. 1.§. iubet- D.de col- la. bono. 1 Reus ht, qui criminis alicuius poſtulatur I.5. D. de publi. iudic. Agi Reum eodem ſenſu dixit Valerius lib. 6. ca. S. de M. Antonio loquens. 4 01 Recipi, vel referri inter Reos dicitur quis, poſtquam no men eius delatum eſt. Econtrà Eximi ex Keis abſolu- tione, velabolitione ſequuta. Eorũ ſtatus& cõditio, qui inter reos recepti ſunt, Reatus dicitur& quandiu
accuſatio pẽdet, in Reatu eſſe dicũtur l. fi. D. de public.
iudic.& alibi ſępè.. 4
Reus criminis,& particeps fraudis differũt multũ, au- ctor Modeſt. in l. ſi multi. De publican. Vide gl. ibidé.
Rhapſodiæ verbum pro partes hodie reponendum in l. librorũ.)2.§. z. D. de leg. 3. Adpellãtur eo nomine ſin.
uli Homeri libri, ændò ⁊ a ³ep, u d-.
Rhaduchus quid, vide Bud. in adnot. ad Pand.
Rheda, ſiue, vt quidã ſine aſpiratione legunt Reda leui- culi currus genus, quo gechabatur nobiliores in villas
ſuas l-*cum in plures. D. loca. Quintilianus lib. 1. ca. ·.
Gallicum eſſe ait.
Rhemnia lex pœnam calumniatoribus irrogat. Lege tit.
ad Sen. Conſ. Turpil.
Rhodiæ leges, cõmerciorũ naualiũ ſunt ab inſula Rho- do cognominatæ c. fi. diſtin. 3. Accurſius l. r. D. de leg. Rho. de iac. Extant hodie.& vide Iſido. lib. ĩ.cap. 17.& Pau. lib. z. Sent.tit. 7. Tertul. lib. 3. aduerſ. Marcio.& vide Libellum de eiſdem legibus. h
Rhodiæ naues quæ ſint, docet L. Baifius in lib. de re na- ua. ab eo petendum cenſeo.
Rhodus vrbs,& inſula in mari Mediterraneo clariſsima
variis ſcriptoribus celebrata. quem anno 1722. Turca infideliſsimus cepit.
Rythmus Ametro hoc diſtat, Viui, quòd metrũ ſequitur
numerũ pedum. Rhythmus téẽpora: ideòq; alterũ ſine altero eſſe poteſt. Rythmum quicquid ſub auriũ men- ſuram cadit, quidã putat, etſiverſus abſit. Tu vide M. Ciceronem. Rythmico carmine vſos Hebræos refert Helias. INSANWAnVE NYNSSNONAN. 2dtt 8 Ryrhmo Gal. lchſcharios Grrcorum ſententioſos ver- i, quos excudendos curaui. hreuie lIgaturus AiHtohhanis eas mverſione. da g. 5
Rica Paulo apud Feſtum, veſtimentum quadratum fim- briatum.
Ridiculum. s. ſi quis in aliena. Inſtit. de re. diuiſ.riſu ex. plodendum..2
Ridica, pedaméẽtum vitium L.z1.§.. D. quod vi, aut clàm vide Varronem de re ruſtica lib. 1. c. 8. 3
Rigor W0eis adhoJur ponitur pro ſollemnitate& or- dine iuris habita ratione ad pontificis maximi reſcri ptum c. ſuper literis. de reſcriptis.
RI gor an æquitati præferenda ſit, ediſſerunt fuſiſsimè interpretes l.placuit. C. de iudi. Rigor iuris, non eſt ius, ſed exc eſſus iuris,& auſteritas quadam facta ad terrorẽ ſo. diſtin. vt conſtitueretur Gloſ. in I. fi. s. Lucius. D. de ſeruit. vrb. præd. loſ. i 1 vt conſtitueretur. 5o. diſtin. Böot me⸗
Rigor, curſus aquæ rectum profluentis tenoré ſi nificat 1.1.. quod autẽ. D. ne quid in flum. public. Rigor ſtrlli cidij actus eius fluxus eſt I. fi. 6.fin. D. de ſeruivrba. A Plinius lib. 8. Epiſt. ad Ro. Rigorem aquæ pro fri gidi- tate poſ uit. Sunt& rigores in agris, cuius verbi quia à Pexicis abeſt, interpretationem adfert Briſſonius lib.
3 e Lerbo⸗gun firigor inquit ex Boëth. lib.i·. Ge- Deit quicquid inter duo ſigna veluti in modũ li- neæ directum proſpicitur. Flexuoſum verò eſt, quic-
quid

dode Knidd N 7. Tenul ld.à n
cdiſtun, Vui, ns
M
hmustepota:
R 1 b
quid ſecundũ naturã locorum curuatur. Nam quod in agro à mẽſore operis cauſſa adfinem dtrectum fuerit, Kigor adpellatur. Bini verò Rigores ſunt, quãdo ſin- gulis ſpaciis interuenientibus tendunt, vt itinere ple runque peragunt. Aggenus Vrbicus, Kigor, ait, fuæ rectitudinis naturalis nomen accepit. Sicul. in lib. de Condit- agrorum. In aliquibus, ait, regionibus ita fi- nes inter poſſeſsiones ordinati ſunt, vt rigores du- rent per longum tractum, incedenteſque in viis, aut riuis, aut ſubſtructionibus, aut regionibus alii ſq; fini tionum generibus deficient ſupra ſcripti rigores.
Rimartdiligenter quærere, ſcrutari„Propriè ad iudi-
cis officiũ ſpectat. Rimari verbo vſus eſt canon, iudi cantem. 30. q. ſ. quod iudicis officio incumbit.
Kipa definitur id, quod flumen continet, naturalem rigo
rem curſus ſui tenens. Cæterùm ſiquando imbribus, vel mari, vel qua alia ratione adtẽpus excreuit: ripas nõ mutat. l. 1.§. ripa. D. de fuminibus. Et hoc eſt, quod Paulus dicit: Ripas eas eſſe, quæ pleniſsimum flumen continent. Et metiendæ ſunt ripæ, ex quo primùm à plano incipit vergere vſq; ad aquã. l. flumina. D. d. tit.
Ripam monire, eſt aggeribus factis,& oppoſitis aquam coërcere, ne excreſcens flumen aquam occupet I. 1. s. ſunt autem. D. ne quid in flu· pub. Hinc
Riparenſia caſtra ki4. D. de re milit. in ripis ſtatuta„&
locata. Et Riparenſes apud Vopiſcum in Aurelian.& Kiparij, qui ſunt Germani accolę riparum Kheni, quibus conſcri- ptæ leges hodie extant.- Kitè, vide ſuprà Rectè. 14 b Ritus, mos cõprobatus in adminiſtrandis ſacrificiis& generaliter, Ritus, mos& adprobata cõſuetudo, quã omnes ratam habent.—
Riſcum inl. 25. D. de aur.& arg. arculam veſtiariam qui-
dam ipterpretãtur Tradit autem bollux lib. 7. Onom. c. 19.& lib. 10. ca. 31. uieᷣο τνà ν&i&beia a, bEres Siο napa roir veu eis Xte-. Donatus in Eunuch. Ter. no- men id eſſe Plrygiüſeribit eGgue ſignificari ciſtã pel- le cont ectam. Riſcus in Lexico 8. Germani ad vrbem Lutetiam aabd os atea;v definitur.
Riuum Feſtus lib.16. dici ait non tantũ naturali ſuo im
petufluentem tenuem aquæ fluxum, quo modo riuum fluminis dixit Gaius I. 7.s. inſula. D. de acqu. re. domi.
ſed& manu factum, ſiue ſuper terram in foſſa, ſiue ſu- per ſpecũ à Græco verbo ꝗ§νν. Hoc poſteriore ſignifica-
to definitur ab VlIpiano eſſe locus per longitudinem
depreſſus, quo aqua decurrat. l. 1.§. i. D. de riuis. Riuum
deprimere vel adtenuare l. 12·D. commu. pred. Riuum
ducere l. 9. D. de ſeruit. tit. gene. Riuales, id eſt, qui per eundem riuum aquã ducunt. VlIp. 1.1. D. de aqua quotid.& æſti. ⁴αεmμλᷣοραμαμ qui cum eadé muliere, exquiſita libidine conſuetudinem habent. c.
horrendus. 3 2. q. ſ.Riuales quoque qui in agris eundẽ
riuum communem habẽt Acrone in arte Poëtica,& I.hoc iure. D. de aq. quot.& æſtiu. a„ Ktui, put cõuenerat, terreni, ſignini, cemẽétitij, lapidei ve, apparet ex l.. õ. fi.& 1. z.§. 1. D. de riuis, itẽ Riui qui- dam erant aperti, quidã tecti, operti l.. S. fi.& l.3. D. eo. Hos ſubterraneos adpellat ſæpius I. Frontinus in lib. de æquæ duct.
Rixa),et ſi propriè verboſa contentio eſt, ad fa ctum tamẽ
etiã refertur. l. ſi ex plagis. S.’. ad l. Aquil. VIp. in 1. 4.
Vi bon. rapt. Et rectiſs imè Labeo, inquit, inter turbã
& rixam, multum intereſſe ait. Nanque turbam multi-
tudinis hominum eſſe turbationem,& cœtum: at rixã
duorũ⸗Paul. de Sicar.l. fi, ſi in rixa homo pcuſſus perie-
rit, ictus vniuſcuiuſq; in hoc collectorũ contemplari
oportet. Receptũ eſt, inferiis rixæ notionẽ fieri poſſe. RO
Robur omnium rerũ firmitas, Formula, in Robore ſuc duratura. frequẽter in diplomatis principalibus nul-
R 0 M 172
lum robur ſumi tradidit A ngel. l. eos. verſi. ſuo robore.
Rogatio, lex eſt, ſic di cta lus rogatur.
Rogatio ht, cùm popu 4 Rogator comitorium, qui comit ia, vt fia nt, rogat.
Rogatur pro interrogatur l.z. D. de adoptio. Romæappellatio continentibus ædificiis ſinitur l. z. D.
de verb. ſignii.
Roma communis patria 1.33. ad municipa.& vt ſcitè ſcri
bit Athenæus,& 41à1&& ½ tnoxœxl. Vnde
Romanus Orbis 1.17. de ſta. ho. l. ſ. C. The. de metalla.
X apud Caſsiodo. lib.;. Vartarum.
Roma dupler ſtatuitur in Conſtitutionibus: vna vetus, altera Noua. Hæc eſt Conſtantinopolis, quam antiquę prærogatiua lætari voluerunt lImpp. l.6. de fac. ſan. ec- cleſ. l. 40. C. de Epiſc.& cler. Neap Laνα non ſemel Zo-
naras& concilium Calcedonenſe adpellauere. Romanum, vel Cæſareum ius, idẽ eſt quod vulgo ius cõ- mune dicimus,& rectè: quia ſupremũ& eminentiſsi- mum eſt, plenũ certè humanitatis, æquitatiſque, tot iam annis vnanimi omnium conſenſu, auctore Deo, receptum. Idq́ue eſt, quod luſtin. in s. ſed ius quidẽ ci- uile. Inſtit. de iur. natu. gent.& ciuil. Sed quocies, in- quit, non addimus nomé, cuius ſit ciuitatis, noſtrum
ius ſignificamus. Ius ciuile quidã exleges abrogare,&
omnino extinguere volebãt, tãquã Moſis iudicia ſuffi cerent. Multi ſunt caſus, qui his non definiuntur, ideõ- que ad ius Ciuile deueniendum, quod à iure naturali dimanauit, quod variis locis libri iuris cum ciuilis docent. lus verò naturale à ſummo Deo mentibus ho- minũ inſitum, vt ait Cicero lib. i. de legi.& Paul. Apo- ſto. Roma. z. c. Rompheæ J.z. S.;. D. de vi,& vi arma. b Roſam Pompomus inter vnguéta numerat, quæ valetu- dinis cauſſa parata ſunt I. 21.§. 1. P. de aur.& arg. Ko- ſam pro oleo Roſaceo poſuit Celſus lib. s. ca. 4. Roſtra Liuio templum, ſeu forum ante curiam Hoſtiliã, in quo erat pulpitum ornatum roſtris.& vide l. z. S.
Rotæ aquariæ apud Paul. lib. 4. Sent. tit. 6. per quas tolli- tur aqua, de quibus in I. 1. D. comm. prad. l. 20. 5.vlti. D. de contrah. empt.& apud Cato. de re ruſt. ca. 11. Ter- tull. lib. de Anima Rotas aquilegas vocauit. A Vitru- uio etiam inter organa, quibus hauritur aqua, ponitur lib. 10. c. 9. Iſido. lib. vlti. ca. 15. dictã ait Rotam quaſi ruat. Eſt enim machina, qua ex flumine aqua extrahi- tur. Lucretius lib. 15. In fluuio verſare rotas, atque haufta vide mus. vbi hauſta ſunt rotarum cadi ab hauriendo, quę Græcè eντ‿α vocantur, vt& à Nonio notatur. Riuus verò ille quo per Rotam educta aqua inhortũ effunditur, aααε Græcis vocatur, vt& in Etymologia traditur. y iiij

——
ſſͤſͤ—* ————y—.————ſſſͤſͤͤ—. ————* e——.* 4. 1 — 1— 4—————————.—— 8 4—. 3 4 ——— 4——————.———— 8 Ten aeus—.——————————————————““— 5 3 5 4 .—————————————— Pheſe arre essreee—— 4— ͤͤ ———————————————————“ ——————————— 3———————— 2 8——— 1— 2 4 —————————.———————— 4——— 5— —————— ͦ—————————— 5 4————.— ſſ— 18 —— S————————-————————— s“——* 3——— ——————————————————————— 2——— 2 ——.———————ᷣᷣ:——y— 4—————— ———*— 8——————————-—— 4.
RV B
Rotundæ clauſulæ Fab. Quintil. lib. 7. quibus ſententiæ claudũtur, cũ ſequentibus nõ herent es.vide Budæum. Rubeus,& rufus generalia ſunt nomina ad omnia, quæ quomodolibet rubent. vide Gellium lib.z. Rubor pro pudore, qui plerũque malieſt. hoc verbo vti- turl C. in 1. 3.§. fi. D. de vſur. Rubrianũ Senatuſconſultũ factum temporibus Traiani Rubro Gallio,& Cælio Piſone Coſſ. cuius ſententia exponitur 1. 26.§. ſubuentum. l. 28. l. z3.§. 1-D. de fideicõ. lib. l.z. D. de leg. tut. 98 Rubrica, terram rubri coloris Latinis ſigniſicat, eũque ſenſu verbum apud Vitru. lib.77.c. 7. Cato. dere ruſt. c. 34. Tertul. lib. de habitu muliebri& Nonium in verb. Examuſsim, vfurpatũ inuenies. Huiuſmodi vero ter- ra,& minio cum tituli,& capita librorum notari ſole- rent, eo factum vt rubricæ pro titulis capiantur I. 2.S. recuperandæ. D. de interdict. Ouid. in lib. de Triltib.
Nec titulus minionec cedro charta notetur- luuenalis Satyr. 14. perlege rubras
AM aiorum leges. Perſius Satyra.5.
Ext epto ſiquid Maſuri Rubrica vet auit. Apparet igitur, rubricam ipſam cauſſa demonſtratio- nis adiici ſolere: vnde& index Latinè, Aerx Græ- cðè dicitur. Aduertendũ, quòd Rubricæ ſui natura ad ſubſequentẽ textum referendæ ſunt, à quo vel reſtrin- guntur, vel declarantur l. aſſe. D. de hered. inſtit. Siqui dem de particulæ natura, materia ſubſequẽtis demon ſtratiua eſt l. idem Pompon. D. de arbitr. Cæterùm ſi
uæ rubricæ diſponere videntur, id nõ ex propria na- cura, fed ex aliqua extrinſecus accidente ratione fit, veluti quoties contextus integer non extat, vtin ple- riſque Cod. titulis, quibus ſubiecerat leges Græcas luſtinianus, quæ hodie beneficio Sαι ‿μα‿αν extant ferè omnes. Cùm enim veriſimile ſit, cCõcordaſſe rubri cam cum textu, probabiliter ex rubrica coniicimus, uid in textu olim fuerit. Verùm rubrica, cuius extat textus, nõ minus atque ille allegari poteſt. vt Kubri. 1.1.C. Ne fideiufſ. det. licet ex contextu potius agatur, quia ille principalior. Sin autem rubrica clarior, tex- tum ſubſequentẽ ambiguum declarat. Sicut enim vna pars legis aliã declarat l. ſed& poſteriores. D. de leg.& ex præcedentibus ſubſequentia explicantur l. ſi ſeruus pluúrium. S. fide leg.i ita ex titulo lex ipſa interpreta- rionem poteſt capere: attamen quàm Kubrica ſpecia- lis, generalitas textus potior habenda eſt, quod voluit robata Gloſ. Auth. de inceſt. nupt. in verbo, IIlicitas. Rude ædificium, in l.:. ſub fi. D.de impenſ. in rebus dot. fac. iuxta vulgata exemplaria. In Pand. Florét- legitur dificium ruens. ſanè clariore ſenſu. Ruderatus ager, qui veterũ ædificiorum maceria ſcatet. Kudes parietes 1.44.D. de vſufr. nullo dum tectorio ope re inducti. Rudis materia non facta, neque in opera coniecta 1. 29.s. infecti. D. de aur.& arg. Rudes lapil- li, vel gemmæ l. 25. S. fi. D. eo. tit- Rudis maſſa impolita.§. ſi quis. ex de rerum diuiſ.Inſti. Rudus, quod& raudus, propriè rem aſperam,& imperfe- tam ſignificat. Dicitur autẽ nouum,& vetus KRudus, ſed diuerſo ſignificatu. Nouum rudus, materia paui-- menti cſt: vti ſaxa de nouo contuſa, ſeu teſtæ contra- Stæ, cum calce, ad pauimentum faciendum. Vide Vi- truuium lib. 7. Vetus rudus eſt materia pauimentarũ, quæ lapidibus,& teſtis confractis, calc éque arenæ commilſta conſtat. VIp. inl. 3. de ſeruit. præd. ruſt. Ruduſculum, æs infectum,& ſignatum ſignificat.
Rutuli adpellati ſunt tribuni militum, nõ àpopulo, ſed
AConſule facti: quòd de eorum iure Kutilius Kufus legem tulerit. Hi poſtea mutatione vnius literæ, Ru- tuli funt adpellati.
Ruere, quod ad ſtipulationem dãni in fecti adtinet, nõ videtur quod vẽto, aut aliqua vi extrin ſecus admota cadat, ſed quod ipſum per ſe concidit I. 43. D. de dãn.
RVS
Ruina, caſu fortuito cõtingens ædificiorum lapfus 1.z0 D. ad leg. Palcid.
Rumor Specul.titu. de notorio crimine, eſt particularis aſſertio, vel inſinuatio exſola ſuſpicione,& incerto auctore proueniens c. fuper. de eo, qui cogno. conſang. vXO. vide text. l. 25. S. z·verſi. plane. D. de acq. here. Ru- mor pro exiſtimatione,& pro fama.
Runcaliæ, qui locus eſt campeſtris, ad Padũ, haud longè à Placétia, teſte Othone Friſing. c. 11. li. 2. rerũ no- barbic. fit méẽtio in Vſib. feud. de cap. Cõrad. in prin. Alberico eſt eadem, quæ hodie Komandiola vocatur.
Ruptũ teſtamẽtũ di citur, ꝙ vel poſteriore, teſtamẽtoritè perfecto,& ex quo heres extitit, vel agnatione ſui he- redis raptum eſt I. 1.& z. D. de iniuſt. rupt. l. 19.§. teſta-
mento. D. de iniu. rupt.& alibi ſæpiſsimè. Iſido. lib.;.
Etymol. c. 2 4· ruptum teſtamẽtum inde dictũ ait, quòd
naſcente poſtumo, neque exheredato nominatim, ne- ue inſtituto rumpatur.
Rupiſſe cũ accipiamus, VIp. ait l. ſi ſeruus. ad leg. Aquil. qui vulnerauerit, vel virgis, aut loris pugniſve cæci- derit, ſi damnum iniuria datum ſit. in l. Marcellus. de verb. ſig. indicat Alber. in vulgatis codicibus Rapuiſ- ſe legi. Alciatus autẽ monuit, qua ratione hic quidam Rupiſſe legant. In Pand. Pio. legitur Periſſe, quod ma- gis ad VIlpiani ſentétiã accedere videtur, dicétis, ver- bo periſſe,& ſciſſum,& fractũ cõtineri,& vi raptum. Rupiſſe autẽ(vt idẽ ait in l.ſi ſeruus ſeruum. S. inquit lex. ad leg. Aquil.) cũ vtiq; accipiemus, qui vulneraue rit, vel virgis, vel loris, vel pugnis cæciderit, vel telo vel quo ſciderit alicui corpus, vel tumorẽ fecerit: ſed ita demum, ſi damnum iniuria datum eſt. Vide item§. Capite tertio. Inſt. Ad leg. Aquil. Rupiſſe ité videtur qui corrupit. Vlpia. l prætor. Vi bon. rapt. Alphenus 1. qui inſulã. LEoc. qui mulas ad certũ pondus oneris loca rat, cùm maiore onere cõducere cas rupiſſet. Idem de iniur. Offerendus eſt ſeruus præſidi, qui eum flagris rumpat. lIdé: Si magiſtratus municipalis ſeruũ meum loris ruperit. 3
Rupitias in XII. Ta. Feſto li. 16. ſignificat dãnũ dederis.
Kurſus, denuo debina vice intelligẽdũ eſt 1.z. S. ſi cui. D.
vt leg. no. cau. Bar. l. fideicõmiſ. S. ſi quis decé. de leg. 3.
Rurſus pro contra interdum vſurpari Seruius notat nil.
lud lib.3. Georg. Verg. Rurſus cura patrum cadere,& ſuccedere matrun Incipit· Sic accipitur in l. 11.§. ſi lllio. D. ad leg. Fal.§.rurſus. Inſtit. de actionibus. vti rurſus ex di- uerſo bis WMlaurs Iuſtinianus dixit& apud M. Fabium lib. 4. c. vlti..
Rus, omnis locus extra vrbé vbi ſunt agri& villæ Rub. C. ſi cur. relict. ciuit. rus ha. Rura veteres incultos a- gros dicebãt. i. ſiluas& paſcua ex lib. de limi. var. auct.
Ruitica mancipia ab vrbanis non loco, ſed genere vſus
Sogno ſcunturl. quemadmodum. D. de ſupel. lega.
Kuſtici nuncupantur generaliter omnes, qui ſine nobili tatis iure agriculturã exercent, ſiue ſint ſui Iuris„ſiue alieni- Sedvn de eſt(dices) quòd ruſticum nomen adin iuriam ſæpe proferamus: Vt apud Vergilium: Ruſticus es Corydon: Reſpondeo: cũ vita cultior à rudi in vni- uerſum eſlet aliquo hominum exemplo declaranda: altera nuncupata eſt vrbana: quoniam ex doctorum vi rorum çonuerſatione, mores& lingua ſolet in vrbe formari altera verò ruſtica: quan doquidem ruri nulla eſt educationis, nulla loquendi peritia. Inde dicimus vrbanitatem, quæ opponitur ruſticitati:& ruſtic? lo- Luieumaqul harhar loquitur, aut incultè. Cæterùm
er hoc nihil detrahitur dig: i agri
6 hobilife simi Romani 1u nnrdhasurdüre il n biles exercent per alios, hon ſtiſ ucu Aueno.
biles alios, honeſtiſsimo lucro.
Rulticitas, eſt ſimplicitas animi ſine fraude& dolo. Vt in l. 2. D. ſi quis in ius vocat. non ierit.
Ruta cæſa ſine copula à veteribus pronuntiabantur, ſicut
& alia

— lo lezinre
in Kceerer
8 4 6 4* 4
.& krachi acer,
15
1 L.Kr en Nig acc n
Qelv, FelDueMgenen BI Degusczc
dn corpungelnm a.
aum iniuriu dunn
Allex Aul. R 4 prntor. ſ doar
mulus adceniher ne cete eu nu c ſerusprridi, gilras manicif
8* 8„* 1. cflo li.. oguac
3 24„ 4Viee Antelltgels 5
“ a Z
** Keicöniſ-Küg
*
5 7 C2 xuc 4 Sic accipiui!. dit. de actioaides Lnianus Giti H.
8 1 el il
— 4 1 1 dum Turpa x-
A C
&alia multa l. 7. 5. idé Iul. D. ad exhib. Ea dicuntur quæ venditor poſſeſsionis, ſui vſus gratia. cõcidit, ruen- dãque extraxit. Vlpianus eruta definiſſe videtur. Q. Mu
tius Ruta cæſa definit, quæ neque ædium, neque fundi
ſunt, in Rutis cæſis ea demum ſtatuebat, quæterra non tenerentur quæque operi ſtructili, tectoriõve non con- tinerentur l. 66. in fi. D. de contra. empt. Ea ſolita fuiſſe in venditionibus excipi Cicero in Top- ſcribit. Rutabulum eſt quo ruſtici in proruendo igne panis co- quendi gratia vtuntur Feſto lib. 16. Rutrum, eodem auctore ibidem, quo harena eruitur. Rutilans ſanguine, rubeſcens l. milites. C. de teſt. milit.
T HESAVRI IVRIS CI. vIILIS ET CARNO. NICI LIBER X vvIII.
N XA
8
e F. S. inlege Iulia de adulteriis cœrcen- dis, ſignificat ſine fraude ſua. l. capite quinto. D. de adulte. Valerius Probus inter notas refert. / Aabbatum, XAb*p Hebræis quietem ſi- e= gnificat. Grego. Naziãzenus as rah a-
rlb r Ciνα⁵ειι νικνρμέρμνmƷάεοε ν p Xl& uυριιας Xaεεdẽe
Xop) And d Abn uS 2(⁴oααεντν Oo bſo viea, ua,]ναυοοσννε εποααά˖ dorop. Sabbatum ab hebdomade ſedis pEI dictum ait
Tertullianus lib. aduer ſus Valentinianos. Sabbatum
diem commemorantmpp. l. 12. C. de ludæis.
Saccarius, baiulus qui ſacco defert, transfértque merces,
aut quid aliud. Et Saccaria negotiatio, quæ circa ſac- cos verſatur. Vlpianus. Si quid, ait, ex ſacco ſaccarij excidiſſet. Budæo Saccarius eſt, qui ſaccis geſtandis vi ctitat. citat Paul. in l. qui fundum. s. venit autem. de con trah. emp. Saccularij, qui vetitas in ſacculo artes exercent l. 7. D. de extraord. criminib.. b ie Saccum,& ſacculum pro marſupio, loculis, crumena, re- oſitorio,& reconditorio nummorum dicũt Juricoſs. J.105. D. deſſolut. Horarius lib. 2. Serm. Saty. z. Eſſundi ſaccor numnmorum-“ Sudas kaut Miop, BaXdiiop, εοινανο. T F 2 aue d. ne quid in loc.ſacr. gack os ‚dignitatis,&honoris nomen Panor. in c. ſi ſacer dos-. de offic.ordina. Sacerdotes, maieſtati Dei,& ſacris vacare oporter. Pau- lus inl. non diſtinguemus. Ss. Sacerdotio. D. de recept. Sacerdotum duo genera erant apud Romanos: Alterum, quod ad placandos Deos conſtituebatur, vt ſacris præ- eſſet ſolennibus: Alterum, quod prædicta vatum, ſeu re- ſponſa, in quibus arcanum ali quid ſemper putabant la tere, interpretabatur iis, quorum ſcire intererat. Sic
Sacer locus, quĩ ritè per Pontifices eſt conſecratus l. 2. D.
autem dij, vel reuera dæmones, ſtupidis Gentibus mul
tifariam imponebant. Quandoquidem ipſe Satanas(in quit Paulus. 2. Cor. i1.transfiguraturin Angelumlucis. Sacerdotium I.;7.S. ſacerdotio. D. de arbit.& alibi patri-
monij munus l. 8. C. de mu. patr. libr. 10⁰. C. Firmi. libr. 4.
matheſe. rſ. Sacerdotiorum munus verſahatur in adpa-
ratu, editione,& exhibitione ludorum l. fin. C. Theo. de
exhib. lud.
Sacra loca ſunt, quæ publicè dedicata funt. IIlud notan- dum eſt, aliud eſſe ſacrum locum, aliud ſacrarium. Sa- cer locus eſt conſecratus: Sacrarium eſt locus, in quo ſacræ res ponuntur. VIp. D. de diuif.rer.
Sacra loca à ſanctis,& religioſis ſeparantur I.1. P. de rer.
diuiſ.Sacrum p Eo conſecratum definit Feſtus libro 17.Sacra etiam res ad ſe pertinentes, adpellant Princi- pes. Sic ſacræ domus, largitiones, ſtabulum, moneta,
8 A C comitatus in conflitutionibus.— Sacer cognitor l.z. C.vbi Senat. vel clar. Et Sacrarum cognitionum iudex& Sacrarium principis J. ſi. legati. D. de mu.& hon. l. 8. C The. de lega.& decr. leg. Sacrarium, locus in quo ſacra reponuntur l.i. D. ne quid in lo. ſac. Sacrarium quoque adpellatur illa pars, in qua ſunt clerici ad celebrandum propter ſacramenta, quæ ibi conficiuntur,& quia in altari maiori, cùm ſoleat eſ ſe ſacra rium includuntur reli quiæ extra, de conſec. ec- cleſivel alta. 1 Sacri affatus I. ſacri. C.de diuerſ. reſcript.id eſt principis reſcriptum. Eodem ſenſu 18—
Sacra adnotatio. Sacrum oraculum. Sacra forma in Principum conſtitutionibus. His adde
Sagras literas,& ſacros vultus.
Sacramentum Paulo apud Feſtum libro 17. dicitur quod iuri ſiurandi ſacratione interpoſita geritur. aliam defi-
nitionem dat Bartolus auth. facramenta puberum. C. ſi
aduerſ.-vend.
Sacramentum alio ſenſu eſt ſacræ rei ſignum vide 1.q. 1. c.
multi.& extr. de ſacra. non iter. Sacratiſsimæ leges inl. leges. C. de legi. ſiue ſacratæ, qui- bus ſanctũ eſt vt qui quid aduerſus cas fecerit, ſacer ali cui deorum ſit. Sunt qui eas ſacratas dicunt, quas ple- bes iurata in monte ſacro ſciuerit. De Sacramento Var ro lib. 4. Ling. Lat. 3
§. N. S. Q. Si negas, ſacramentũ quærito ex Val. Probo. Sacramentum et iam 6οαρν ⁷ραέſα᷑m ſignificat l. S. C. de le- ga. I. z. C. Th.de imma. conccaeaead. Sacra patris pro patria poteſtate l. fi. C. de inoffic. teſta.
Tancea, e quipondium, hoc eſt, quod in libra opponitur ad
æquilibrium faciendum.. Sacra via in l.z. D. de orig. iur. dicta eſt quòd in ea fœdus ictum ſit. reliqua vide apud eſtum lib. 17. in Sacris paternis conſtituti dicuntur, qui in patris ſunt poteſtate l. fi. C. de inoffi. t eſt. l. fi. C. de cura. fur. l. fin. C. ad SC. Tertull. à Sacris paternis abſolui, liberari pa- tria poteſtate l..§. fi. 0. de ann. excep. Sacriſta, ſiue Theſaurarius, qui ſacra vaſa,& veſtes cuſto dit&c. c. perlectis. S. ad Theſaurarium. 25. diſtinctt. Sacrilegi ſunt, qui publica ſacra compilauerunt. Paul. in 1. ſacrilegi. D-ad l. Iul.pecuuulu. Sacrilegium eſt violatio conſtitutionum Imperialium l. vnic.C. de crimi- ſacrileg. 3 Sacrilegij crimen irrogant iis, qui præcepta principum neglexerint, vel violauerint l. 1. C. vt digni. ordi. l. 13,C. de erog. mil. anno.& ſæpiſsimè apud Caſsiodorum in li bris Variarum.
Sacroſanctum Feſto lib. 18. dicitur, quod, iureiurando in=
terpoſito, eſt inſtitutum: ſi quis id violaſſet, morte pœx⸗ nas penderet. M. Cato ait Ædiles Sacroſanctos eſſe. S1c Sacroſancta eccleſia. C. de Sacroſan. eccleſfſ. Sacroſanctum, emphaſin habet duplicati verbi, ſignificãs id, quod ſine inexpiabili ſcelere violare nemini pror- ſus liceret. Vnde propriè dicebatur inſtitutum iure- iurando, vt qui violaret, morte pœnas penderet. Exem plum eſt apud Pomponium, in l. fin. D. de diui ſio. rer. Si quis, inquit, violauerit muros, capite punitur. Sæuire, crudeliter in aliquem agere. s. ſed hoc tempore. Inſtit. de iis, qui ſunt fui, vel al liu.
Sæuitia pro inconceſſa caſtigatione. Paul. ad Legem Aqui.
Præceptoris enim nimia ſauitia culpæ adſignatur. Quia leuis dunraxat caſtigatio conceſſa eſt docenti, vt tradit VIpian. ö Saga in l. 12. C. de curſu public. inſtrata equ orum, Interpre tes Baoαυινακνν aad Verterunt. vide Baifium in libell. de re veſtia. Sagarius, ſagorum venditor. Hinc Sa garia negotiatio: ſi- cut ab argento Argentaria. Vlpi. de tribut. actio. l. Pro⸗ — curatoris. Duas inquit, negotiationes exercebat puer, ſagariam,& linteariam. 1
v v

—————
— — 2
——
—
— 2
— —
——
—
5 AL.
Sagmina, Martian. inl. ſanctum. de diuiſ:rer. Sunt, in- quit, quædam herbæ, quas Legati Popu. Rom-· ferre ſo- lebant, ne quis eos violaret: ſicut Legati Græcorum
ea, quæ vocabantur aupuusa, ferunt: Latinè Caducei di- cuntur. De Sagminibus vide Pliniũ, vel ipſum Budeum in Annota-. prior.
Sagmina apertius explicat Feſt id eſt herbas puras: quia ex lo Conſule Prætoréve legatis pro faciendum.
Sagittæ âſagaci, id eſt, veloci ictu l. 2. C. quæ res expor. non debent.& vide in Nouell. de armis. Papias di tam ait ſagaciter acutam apud Albericum. Hinc.
Sagittarius toto tit. extra de ſagittariis. Sagittarum adpel latione an veniat baliſta, ponit Bartol. l. qui penum. D. de penu leg.
Salamãdra l.z. D. de ſicar animal lacerti figura figuratum ac varium Dioſcorid. libr. 2. Plini. libro 10. capi: 67:·cu- ius tactu ignis extinguitur. inter venena numeratur.
Salarium annuam erogationem ſignificat, quæ alicui ſui
tuendi exhibendique gratia præſtatur I. final. D. de in rem verſo. Sunt qui victam vnius diei interpretentur. vide Plinium lib. 31. cap.7. 1
Salarium pro annua mercede,& ſtipendiis l. 16. S.. D. de alim.& cib. leg. l.4. D. de decret. ab ordi.
Salarium quoque prædi)] Juriſcoſs. dicunt l. 40.S. heres. D. de leg.i-Salarium pro lapidibus cædendis 1.14. in fi. D. com. præd.
Sales, pro condimento, apud Paul. de public. l. Cotem fer ro ſubigendo neceſſariam, hoſtibus quoque venunda- ri, vt ferrum,& frumẽtum,& ſales, non ſine capitis pe- riculo licet.
Salgama adpellantur, quæcunque conditanea ad victum noſtrum ex ſale, in vaſis adſeruantur lib. 1². C. titul. eſt de Salgamo hoſpit. non præſtando. Ne quis, inquit Imperat. Comitum, vel Tribunorum, ſalgami nomi- ne, culcitram, lignum, oleum, Aſuis extorqueat hoſpi- tibus. Annotauit Alciat. quòd&ſalgami adpellatione, venit oleum, ſal, butyrum,& huiuſmodi eſculenta ad condiendum: arque etiam alia indies neceſſaria ve- luti ligna. b M
Salganum herbas conditas eſſe verius quidam putant, ve-
Iut Braſsicam, betam, quibus etiamnum Turcæ vtun-
tur. 4 4.. Salica lex à Pharamondo lata fuit vt Pyrrhus ſeribit: cu- ius capita etiamnum extant poſt leges Longabardas: de quo in vſib. feud. de filiis natis ex matr. ad morg.& c. in legibus. 12². q. 2. Salictum locus ſalicibus cõſitus l. quæſitum. D. de fund. inſtuu. Salix arbor celeriter creſcens l. Gaius. D. de ann. leg. Salinæ, locus vbr fit ſal, apud Gaium I. i. quod cuiuſq. v- niuerſ.in princi. Plini. auctor eſt, Ancum Martium re- gem ſalis modia ſex millia in congiario populo dediſ- ſe, ſalinãſque primùm inſtituiſſe. Earum autem vecti- gal, exploſis regibus ſublatum, iterum impoſuit cenſor
M. Liuius, ob id ipſum Salinator adpellatus. Salinarum quædam ſunt publicæ, quædam priuatæ 1.17. D. de verborum ſignificatio. l.13. D. de publica. Hinc Salinarum vectigal. d. l.1 7 Et 8 Salinarum conductores I. 11. C. de vecti galib.
Salientes, fontes tubulis, fiſtuliſve aquam fundentes l. 15.
D. de act. empt.
Salitor, qui ſalis tributum colligit. Interpres Ciceronis Epiſtol. ad Atticum libro 4. exponit Salitores, præfe-
us: aitque Verbenas eſſe, co ſancto arcebantur à ficiſcentibus ad fœdus
1
ctos quos luriſperiti Muri legulos adpellant. Quidam
tamen codiceshabent, non Salitoribus, ſed, Data Alit toribus. b Saltuarius, qui vel fructuum conſeruandorum gratia, vel quærendorum, auctor Vlpianus in l. quæ ſitum. de in- ſtruct.& inſtru. leg. luriſconſ. de leg. 3. l. cùm quæritur.
8 A N
pro agri cuſfode accipit. Neque topiarium, inquit, on nandi, ſaltuarium tuendi fundi magis, quàm colendi cauſſa paratum videri. It em de fund. inſtruct. l. inſtru menta. Si viridaria, inquit, adſint topiarij: ſi fundus ſaltüſque paſtionem habet, greges pecorum, paſtores ſaltuarij.& vide Paul. lib. 3. Sent. titu. 4. Aliàs ſaltus lo- cus vbi paſcuntur armenta, feræque verſanur. Et Sal- tuarius, ſaltus cuſtos l. 8. D. de inſtr. leg. Saltum au- tem, ex G. flij ſententia, Sext. Pompeius ait eſſe, vbi ſyluæ& paſtiones ſunt lib. 17.
Saltus paſcua loca, paſtionibüúſque accommodata l. pen.
D. ſi ſeruit. vind ic. Varro lib. 4. Ling. Lat.
Saltus paſcuus l. 19.. I. D. loca. in Saltibus venari l. 6 ². D. de vſufr. Vergil. lib. 1. Georg. b
Et mugnos canibus circundare ſalius.
Saltus alij æſtiui, alij hyberni l. ⁷. D. de legat. 3. l.z. D. de acꝗq.poſl. W
Saltuenſes, ſaltibus adſcripti I.’. C. de fugi. Colon. l. 3. C. qui mili.: non poſſ.
Saltus, locus nullis impedttus arboribus, quòd in eo fa-
cilè ſaltetur, dicitur apud Modeſtinum inl. ex duob.
fratribus. D. neg. geſto. b Saltus alibi denſior fylua dicitur, in qua paſci,& æſtiua- re pecudes ſolebant.
Saluianum interdictum datur ad perſequenda pignora.
dictum à ſaluando, quia ſa luat ius creditorum& do- minorum. Zaſ. Inſt. de act. S. item Seruiana.
Sancta propriè dicimus, quę nec ſacra, nec prophana ſunt ſed ſanctione quadam confirmata:vt ſunt Leges, quia ſanctione quadam ſubnixæ ſunt. Quod enim ſanctio- ne quadam ſubnixum eſt, id ſanctum eſt, etſi Deo non ſit cCõſecratum. Et interdum in ſanctionibus adiicitur, vt qui ibi ali quid commiſit, capite puniatur. l. 41. D. de pœnis.
Sanctio, lex cum terrore pœnæ. Vlpian. In ſanctionibus, ait, interdum adiicitur: vt qui ibi aliquid commiſerit, capite puniatur. l. ſacra loca.. propriè dicimus. D. de diui. rer. l. ſanctio legum. D. depœn.
Sanctuarium principis Irbros, atque commétarios, in quos agrorum formæ reſerebantur, aut, quod magis
eſt, locum ipſum& tabularium in quo huiuſmodi libri reponebantur. Sicul. Flac. in lib. de onqit aen
Sanctimoniales adpellant Impp.virgines Dèeo dicatas,& conſecratas Rub: de rap.virg.
Sanctæ res ſunt vt in ciuitatibus,& oppidis muri& por- tæ l. 8. D.de re. diuiſ. l.2. D. ne quid in loc. ſacr. Plutar- chus ſanctas eſſe portas negat* τ i Dwεxiuofs.
Sanctum eſt quod ab iniuria hominum defenſum atque munitum eſt 1. ſanctum. D. de rer. diui ſ. Budæ. ait: San- ctum dicitur, quod nec ſacrum, nec religioſum eſt. Vn- de& ſanctæ leges quæ pœnè ſanctione corrumpi vetan tur- Et ærarium ſanctius ab antiquis dicebatur, quod prorſus intactum crat, ex quo nihil promi licebat, ob annuas neceſsitates. Et à ſanciendo ſanctum dicitur: religioſum, à religando mentes, ne male agant homi- nes: vel à relinquendo, quòd à mortuis relinquatur. Sa- crum autem propriè Dei eſt. Profanum, quod dum ſan ctum fuiſſet, poſtea in vſu homi num factum eſt, hoc eſt extra fanum& ſanctuarium. Hæc ex Agenio Vrbico re tulit Alciatus in capit. 4. libro 2. Parerg. indicans ibi- dem, Chriſtianorum ſacra loca, eccleſias, vel baſilicas
düeicaganctum verò vel gentilium ‚templa, fana, de- ubra.
Sanus non eſt, cui lingua abſciſſa eſt. l. ſi cui lingua. D. de
EÆdil. edict.
Sapa ‚„muſtum ad tertiam partem decoctum. V Ip. de fund. inſtr. l. Quæſitum. Vas, inquit, æneum, in quo ſapa co-
queretur,& defrutum fieret,&c.
Sapientia pro philoſophial. 2.§.poſt hunc. D. de orig. iur. & Sapientia ciuilts, iuris ciuilis ſcientia 1.1. 5. proinde D. de extraord. cogni.
Sarcire

dunr al faig h
heu ſalau ucc 2 K. Ltenwin 5 Nec laca ec, a(onhrmatrnia 1 doirrluat. A ir acſt, dſunchn 4 terdam iaſuchog n ommilt, cjfite tepgnr. Vlpin utnt quiidi 1io. ra loca-ſ. hropeis 0 um.D 4efca. lrdros, tche c reſcredantut, 1 bulariumm o Hlac-inlib decod ae t Impprilgitel s
ap-VIIg. 1
dh be R n
1D. ne qridu r.
7
4 negat; rirus 5.
arta Dminun„
1 8.D.e ret dul cLicmm, xcl
6 AT
Sarcire in X II. Tab. Feſto libr. 17. fatis facere ſignifica e.
inde Sarcire noxam, damnum preæſtare I.1.§. cum arie tes. D. ſi quad. paup. fec. dic. ſarcire damnum ſ.3 2.. de * damnindeg,Seree. imtegn facere. Sarcire ædificia. 1.7.§. fi. D. de iu. delib. Vnde ie islni zu. Sarcinatores, qui ex panno veſtem conſuunt:& ſarcina- utrices, fœminæ conſuentes.l. ltaque fullo. D. de fu rt.& farta tecta, hoc eſt, integra,& quæ refectione non indi- geant. l. ſi aliaan hde fti · proconſ. anndiss Sarcophagus ſepulchrum&rapulum ſignificat de quo la te IdGus nh r. Etyrol& I.37. D. de religi.& l. 8. D. de 2 adim. leg. iI 4.
Sardonix. j. fi. D. de publi ca gemma.vide Iſid. libr.16. ca.8.
Sa rgogalla Lfin. 8. ſpecies. D.de publica Nel,vt ali jſe arco- colla, lacryma arboris in Perſide naſcentis turi ſimilis Plin. lib. 13. ca. 11. untech uie g minti? e: i2ie. Sarmenta. Sarpere antiqui propurgare ponebant: vnde& virgulæ abſciſſæ, ſarmenta dicuntur. l. ligni adpella- tione. D. de leg.3. IIl 42 1 21 F II Sarta tecta dicuntur opera ublicas quæ locantur, vt inte- gra præſtentur. Vide Budæum L.hactenus. D. de vſufru. in Annot. ad Pandecc. 1.4. 6
Satis pro valdel. 4. D. de in int
dregreſlirun alibi fehe in Pand. Florent. 0-
Satiſaccipere, contrarium habet, Sati ſdare. Eſt autem Sa-
tiſdare, ſecuritatem iufſoresdare. 1.1. D. qui ſa- tiſ. cõg. Satisfit autem, qualitercunque id fiat. D. quib. 5— 88. 17. 2„. mod.pig. vel hypoth. ſol. l. item liberatur. in princi.& D. de pig. aGt. l. ſi in rem. S. ſi ſatisfactum. Alciato ſatiſ- dare propriè dicitur is, qui dat fideiuſſores-Satisfacit, qui pignore, vel qualibet ali ſecurum, conten ddit. Repromittit, qui nuda ſtipu- lationè ſe obligat. Cauere verò variè accipitur. Nam in diſpoſitione prætoria ſatiſdationem requirit, in ci- uili ſolam promiſsionem, cum hypotheca bonorum. Cicero ſatiſdare genitiuo iunxit, cm in prætura vrba- na: Qui redemerit, ait, ſatiſdet damni infecti.
Satiſdationis appellatione interdum etiam repromiſsio
continebitur, qua contentus fuit is, cui ſatiſdatio de- bebatur. VIp. l. ſatiſdationis. D. de verb. ſig. Satiſdatio nudæ cautioni, repromi ſsionique opponitur l. 1.§.ſtipulationem. D. de præto. ſtipuu. Satiſdatio idonea cautionem exigit l.::s. penult. D. quod lega.
b s atifdatdò aduerbaliter, id eſt fideiuſſoribus datis 1. 4.5.
uæſitum. D. ſi quis caut.
ptio 1.5. D. de verb. ob-. Satiſpetere, ſatis deſiderare, S2- ris exigere,& poſtularel. 14.D. de admini ſ.tut. l. 103.de cond.& dem. l. 21.D. rem rat.hab. Satis offert debitor l. 1.§. fi. D. de req. reis. d1 Satura, cibi genus ex variis rebus conditum, Feſto libro 17.Significat& legem multis legibus confertam quod & Iſidor. libr. j.capi- 16. ſcribit. quod refert Gratianus
cap. à fatyra diſtinz Satisfacere, deſiderium creditoris implere l.1. D. qui ſa- tiſd. cog. Satis igitur facit, qui idoneum expromiſſorem volenti dat. l. 4.§. ait Prætor. D. de damn. infecto. In eo ita que quod dicitur, pignus, ſoluta pec unia, vel ſieo nomine ſatis ſit factum liberari, Satisfactum accipi- maus qu emadmodum voluit c reditor licet ſ olutu m nõ ſit: ſiue enim aliis pignoribus ſibi caueri voluit, vt ab hoc recedat, ſiue fideiu ſſoribus, ſiue reo dato, ſiue præ- tio aliquo, ſiue nuda conuentione, ſiue aliâs quocun- que modoreceſſerit, vel ſi conuenerit, vt pro hypothe- ca fideinſſor detur, datúmque, licèt non idoneum, cre- ditor admiſerit, vel deferente creditore, debitor iura- uerit rem non eſſe pignori obligatam, ſatisfactum in- telligeturl. 9. S.omnis„D. depi g-actio. l..§. fi.l. 3. 1-1 4- D. quib. mod. pign. Sed& ſiaccepto latum ſit id, quod bhypotheca erat obligata, ſatisfactionis nomen profi-
8 C A 174. ciet l. 49. D. de ſolut. Satis vidèturfactum expromiſſore, vel pignore dato I. 32 D. de contrah. emp. S. venditæ. Inſtit. de contrah. empt. Satisigitur facere,& ſoluere ſeparantur l. 41.§. ſed ſi. D. de manu. teſta. l. 30.§. 1. D. de vſufr. Sic Satisfactionis verbum accipe l. ſ2. D. de ſoluto. l. 19. D. de contrahen. emptio. Quod, quanquam latè pateat tamè in reſcripto Antonini expoſito in l.j. D. vt in poſ- i ſeſ.legat. tamen ad exoluendum legatum refertur d. l.·. S. fatisfactionis. 2,.....„ Satisfieri verberibus de ſeruo diciturl. 17.§. cum ſeruus.& 5. ſeq. D. de iniur. l. pen. D. ſi ex nox. aga. Sic Satisfactio ſumitur in d. l. 7.5. ait prætor. Saxum Tarpeium miræ altitudinis erat, à quo Lex XII. Tabularum vult deiici eum, qui falſum dixerit teſti- monium. Sed hodie nom poteſt quis ſic damnari, vt de faxo præcipitetur, auctore Modeſtino in l. ſi diutino. D. de pœn. ſt autem aliis pœnis vtendum, pro qualita te admiſsi. Mart ianus in l.. in prin. VIp. in J. Leg. Cor- nel. D. ad l. Cornel. de falſ.l. damus licentiam. D. eo. tit. Scæuæ, qui ſiniſtræ manum pro dextera vtuntur, quos VI- pia. l. qui clauum. de Ædil. edict. ait, non eſſe morboſos, aut vitioſos, præterquàm ſi imbecillitate dexteræ vali- dius ſiniſtra vtuntur: ſed hos non ſcæuas, ſed man- cos dici. 5 28
Scæuum dogma, peru erſum, improbatum 1. ij, qui. C. Th.
deiis, qui ſuper relig. contend. Scæuitas peruerſitas I. 17. C. Th. de pœnis. Scæuares, mala Feſto lib. 7. Scaphina, l. Quintus. D- de aur.& arg. cinguli genus. Scaphiaventris exonerandi cauſſa l. 29. 5.penul. D. de au.& argen. verbum Græcum vaſa fignuficans, quibus ven- tris onus excipitur. Itaque à Polluce lib. Onomaſt. 10. ca. 9-inter ea, quæ ets aſop mulieri bus vſui ſunt oua- iop ponitur.⸗ ait, ,uν‿υ‿⁵ agiop aur; mafup. Scaphium vas eſt, in quod ventris ſordes exci piuntur. Vl- pian. de aur.& arg. Ieg. l. Quintus Mutius. Argento au- tem legato, non puto ventris cauſſa habita ſcaphia con tineri, quia argenti numero non habentur. cenæ Asdntsde refert Vlpianus ex Labeone inl. quod ait. D. de his qui not- infa. Scena, inquiens, eſt quæ ludo- rum faciendorum cauſſa quolibet loco, vhi quis con- ſiſtat, moueatũrque, ſpectaculum ſui præbiturus, poſita ſit in publico priuat ve, vel invico, quo tamen loco paſ ſim homines ſpectaculi cauſſa admittat.
gcenici, ſunt ludiones ſeu ludij, qui in ſdsna ludos agunt, Satiſdare, ſatis præſtare l. S. D. de vſufr.ea.re.Satis acce-
Aliàs hiſtriones dicti: vt ſunt omnes, qui quæſtus cauſ- ſain ſcenam prodeunt notabiles, auctore Vlpiano in Sceleritas pro ſcelere I. 1. D. de bo. eo. qui ante ſent. Schedia, nauigij genus inconditum, id eſt trabibus inter ſe nexis factum I. 1.§. 4. D. de exercitor. ex Feſto li- bro 17. b. II een. 2 6 Schemata cognationum, non Stemmata legendum eſſe, apud Paulum in l.pen. de grad. Alciatus oſtendit, cap- 30. ſecundi Parerg.vocem vtranque inibi explicans. Le ge tamen ‿αιναe vt in Pand. Elor. Schœnus fÆxgyptiis ſexaginta ſtadiorum eſt. Scholæ nihil aliudeſſe debent, quàm ſeminarium eorum, qui Reipublicæ deſeruiant. Scholas, velut ſummoperè necefſarias& honeſtiſ. multis donauit priuilegiis Frideric. Imperator, quò plures ad bonarum literarum ſtudia inuitarentur, vtpote quibus hanc multis erroribus obnoxiam vitam rectè inſtitue re, ſimul etiam tranſigere licet. Cuius conſtit. eſt C. ne fili. pro patr.“ Scholæ publicæ ſunt caput omnium magiſtratuum,& a- liorum, qui in foro& ſacroſancta iuſtitiæ officina ver- ſantur: in quibus ſic erudiri debent ſtudioſi, vt veram æquitatis artem, quæ exercenda poſtmodum ſit, perci- Piãt. Expoliri enim debèt ſqlida doctrina, nõ diſtrahi alterca

—
ͤͤͤ 1 4. 2 4. —.———ſͤſͤſͤͤ 8 ZZöoZöZ— 1— ——,„.—— 8 4— X„ B E 3 ——————— Weeree wer. 3 3 2 3 — 3 3———————. —————————— ͤ 4 2——“ 3——— 4 ——————————————————— 4— 3————— 4 34] ————————————— 2————————— e. .———————————“———*“— 3 8 6— .————————————————————— 8 4—— 4— e—— ———— 2———————.—— 5—————————*—————— K ————————— 5—————————— 8 2 22———— ————.——————————— ꝗ(——————.. 4 4 2 e nareeecer—— Ieas 1———————————— 2—————— 3—————————————————— 4 —————————————————————————— 4 —-.-——————— 8..——————————————— ————— 1 4——————=— ——.——.——— 5—————y———— .—=——— 3———————————
8 G fH
altercationibus iuuenum ingenia. 122 Scholas militũ ri. fuiſſe Imp. in l.fi. C. loc. ſignificat. Hinc
dictas ait Feſtus non ab otio, acvacatione omni ſed quod, ceteris rebus omiſsis vacareliberalibus ſtudiis pueri debent. b e Schola equitum,& peditum I. 6. C. de aduo. diuerſ. iud. 12
Schola ſcriniariorum,& Clibanariorum l. 9. C. Th.de an no. Ciuil. Am. Marcellinus lib. 22. 11 II SFEIHn
Schola agentium in rebus l.pen. C. de offic. milita. iudic.
Schola domeſticorum I.z. C.vbi Senat-
Schola ſilentiariorum I. 4. C. de ſilent ia.
Schola palatina l. 11. s. ſin auté. C. de iudic.
Schola ſocietatis S. L. I. 13. C. de pala. ſac. larg.
Schola gentilium apud A. Marcellinum libro 27.& in No tit ia Imp. 2
Scholaris militia l.z8. C. Th.de Decurio.
Scholaſtici I. 2. C. de luc. aduoc. libr. 12. qui in ſcholis mi- litant.& Scholares I. 14. C. de erog. milit. ann. à Suda x⅛οο Adααdicuntur. 4 t8
Scholares pfeudi& vagabundi, quorum in Academiis fe
rè omnibus bona pars eſt, quibus literæ in patinis, quã
in paginis plus ſapiunt, nongaudent priui legio, à Fri- deri. bonarum literarum ſtudioſis conceſſo. Scholaris enim definitur, qui continuis literarum ſtudiis, hoc ve nerando nomine dignum ſeſe demonſtrat. Nec iſtos perditos homines, acpatriæ, parentum, imò ſui pror- ſus oblitos, qutcquam inuat ad mercedum huiuſmodi priui legium, quòd ſint in albo,& matricula ſtudẽtium deſcripti. Nam intelligitur ſemper, ſi datum nomen fe quatur ſtudendi frequentia. an e Sciens, qui alicuius iudiciorem cognoſcit l. ait Prætor. D. quæ in fraud. cred.
Scientia interdum notitiam, interdum& voluntatem ha bet, veluti in lege Aquilia quà dominus tenetur, quo ſciente, ſeruus damnum dedit.
Scientiam pro patientia accipimus in l. 45.& l. 46. D. ad
jeg. A quil.
Sciés in edicto QAVv AE IN FRAVDEM CREDITORVM pro conſcio,& fraudis parti cipe. non enim in eo ſcire folùm, ſed& fraudis participem eſſe oportet l. 10. in
princ.&§. quod ait Prætor. D. quæ in fraud. cred.
Scientia in 1. 2.§. fin. D. quis ordo. pro ea, quam quis habet per ſe, aut peritorum conſilio. 8
Scientia, eſt alicuius rei cognitio. l.. 5. ſciẽtiam. D. de tri- buto.action.
Scientia domini in omnibus noxalibus actionibus ſic ac cipienda eſt: Si cùm prohibere poſſet, non prohibuit. Aliud eſt enim, auctorem eſſe ſeruo delinquenti, aliud pati delinquere, teſte V lpia. l.3. D. de noxalibus action. cum. ſeq.
Scire verbum generaliter ſumitur cap.: hoc videtur. 22. q.ſ. Scire expliciter& impliciter quid ſit, docet Panormi. in glo. Rub. de ſumma Trinitate.
Scire, vehementer opinari,& opinione non falli.
Scire iuris eſt, poſſe facti l.pen. D. de iur.& fact. igno. Sci- re dicimur quod ab aliis audimꝰ. l. arbiter. D. de ꝓbat.
Scire eſt rem per cauſſas cognoſcere Ariſtoteli: facit cap.
occidit. 24.· q.8.& naturæ axioma eſt. Vnde rectè colli- gitur, eum neſcire actiones, qui cauſſas earum ignorat. Qui autem neſcit actionem, non intelligit ius, quod perſequi vult in iudNicio. Scire leges non eſt verba earum tenere, ſed vim& poteſta- tem. Celſus inl. ſcire. D. de Legibus Senatuúſque con- fultis. e:. Scire quis præſumitur illud, quod tenetur inquirere. arg. l. KRegula. D. de reg.iur.. Scopus cauſſæ in lure ciuili; eſt initium, quod cauſſa ſe- quentium fuerit, velut principalis pars negotij. Nam cuiuſque rei potiſsima pars principium eſt, dicente Ga io in I. 1. D. de orig. iur.* hP Sciſcere in legibus Romuli eſt ſtatuere, Decernere. Sicac-
.
5 GR cĩpatur ſclt. id eſt ſciuit, à ſciſeédoin I. qui res. in fine D. de folut.. B.H. IOI 1 Siſcere Feſto lib.7, ſententiam dicere- Scita Feſto ibidem, quæ plebs ſuo ſuffragio ſine patri- bhs iuſsit, plebeio magiſtratu rogante. Hinc Plebis cita. b ererr
Scribæ veteribus& librarios,& poëtas ſignificabant.
Nunc verò ſcribæſunt librarij, qui rationes publicas ſcribunt in tabulis- ſisaccipi debent in rubric.& 1.1. C. de Tab. ſcribis: Horum oricium quale fuerit, docet M. Cicero in 5. Verrinaäꝗ. 3 5
Scribam, non tantùmſcribendi agilitae, verumetiam ſo- lertia, eruditio,& fides commendat. Erat enim apud Græcos honorificétiſsimum munus. Vnde Eumenes, Philippi regis,& pôſt Alexandri Magni ſeriba, dicere ſolebat: Se vitam potiùs poſiturum eſſe, quàm fidem. Romani autem ſcribarũ officia velut mercenaria, non ſic honorabant, teſte Probo EÆmilio.
Scribere in varias fertur ſignificationes.
Scribere, ſcripto promittere l. fin. D. de dol. excep. Plaut. in Aulul. Vltro& ſcribit nummos& l. 9.§. non tantum. D. de admi. tut. Scribere proprium etiam Iuriſcoſs. vt & cauere l. ⁊. in fin. D. de ori g. iur.& apud Cicero. libro 7. Epiſt. ad Fauſt..
Scribere formulam, iudi cium intendere& iudicio prouo care. Sed quod Gręci dicunt A³αοꝙαμφρςαν, Latini vertũt dicam ſcribere: quam formulam Latinitate donauére Comici Plautus in Aulular.& Terent. in Phormione& Cicero act. 4. in Ver.
Scribere quoque actionem dicitur Prætor, quam edicto, albéque proponit l. 1. D. de eo, qui pro tut. Vnde Scri- ptę in rem actiones, Bensralitor in rem propoſitæ. I. 9.
5. fi. D. quod met. cauſ. b
Scribere teſtamento, dare, relinquere.
Scribere libertatem, dare l. 7. D. de acq. heredi. Quintili.
declam.;8. Æger à ſeruo, cui libertatem ſ. cripſerat.
Scribere heredem tritiſsimum, minus vulgatum, ſcribe- re tutorem, quo vtitur l. 20. D. qui teſta.fac.poſſ.& Cice. pro Cluent. Heres,& exheres ſcribit l. 4. D. Vnd. li. l.1.
D. de carb. edict. Scribere ſibi legatum videtur, non ſolum qui manu ſua, ſed& per ſeruum ſuum, vel filium quem inpoteſtate ha
bet, dictante teſtatore legato honoratur. in 1. 15. D.
de falſ. Scrihere ſibi teſtamento, ſibi aliquod legatum, aliũd- ve commodum ſcribere l.3.C. de iis, qui ſibi adſcrib. pro non Scriptis habere, quid ſit, docebunt te.tit. D. deiis quæ pro non ſcrip. l.vnica.&§. cum triplici. D. de cad. tollen. 19 Sciibere, notam inurere l. 17. C. de pœn. Sic eodem ſenſu. Scribere veſtigia dixit Vlpianus tit. i. Epito. Scriptum facere, pro ſcribæ munus exercere apud T. Li- uium lib. o. ad finem. Scribere milites, ſupplementum itui, pi me ſcrib r— 5» PP 1 Xxercitui„ Pro, con- iere, comparare, colligere, vt apud Salluſtium in Iugurth.. Scribitus in l.1. D. de mune.& hono. in editione Florent. inter munera perſonalia, recenſet Hermogenianus, quod vt corruptum verbum quidam notarunt quo fit vt, vel vt patrimonium ſcribatur. videnda eoloci ν a- Aud cenſeo,& conſulo, quas quidam putator Tolo- as ſubticet non ſine magno Reipublicæ incommo- Scriptor legum, legulator Ciceroni. 3 Scriptas rat iones pro ſubſcriptis& ſuhſignatis I. Thais 41· f D.de fideicom. lib.& l. ſi ita ſti p-S. Chryſogonus D. de verb. oblig. Scripturarius ager Feſto lib. 17. publicus adpellatur, in quo, vt pecora pa ſcantur certum æs eſt. Scriptorufn nomineaccipimus ſcripturas, quarum edi- tiones requiri ſolẽt. Tria ſunt autem genera: Primum, in qui

ore legato baars.
60,(bi aliged ere 1.5- Cdeist e,quid ſt, Locdal nica. X 5.Mn
Ler— A
ridetur, amn ſaim i
SCR
in quibus continetur formula actionis, quam quis in-
tendit aduerſus alium in iudicio:& ideò adpellantur libelli iudiciales, de quibus loquitur VIpianus, in l.1- in princip. de eden. Huc pertinẽt acta iudiciorum, hoc eſt, ſcripturæ continentes ea, quæ apud iudicẽ de cauſ- ſa cognoſcentem aguntur. l. is apud quem. C. eo.tit. Se- cundum genus ſcriptorum, quæ in hoc parantur publi- ca fide, vel priuata ſubſcriptione, ſeu conſignatione, vt res geſtæ per ea facilius conſtent ac probentur:vt ſunt inſtrumenta tabellionum, chirographa, literæ ſigilla- tæ, de quibus tractatur in d. l.1.§. Editiones. Tertium genus ſcriptorum, complectitur rationem negotiatio- nis inter duos pluréſve,& hoc genus directò pertinet ad actionem edicti de edendo. Addi poteſt& quartum ſcripti genus, in quovltimeęvoluntates continentur: vt teſtamentum, codicillus. Scriprum Ius. Vetus eſt diſputatio, vrrũ magis expediat, regi ciuitates arbitriis gubernatorum, an ſcriptoiure.
Conſen ſus prudentum teſtatur, melius eſſe, vti ſcripto
iure. At que ita pronuntiat Ariſtoteles. ſic enim ait: Qui legem vult dominari, vult præeſſe Deum& leges: qui autem hominis arbitrio vult regi ciuitatem, ſæuiſsi- mam beluam addit. Nam cupiditates& ira gubernato- res deprauant, etiamſi fuerint optimi viri: quare lex eſt mens ſine cupiditate. b 1 Scripturæ fructus hic eſt maximus, vt omnium rerum& perſonarũ memoriam ob oculos habeamus:bonarum, vt imitemur:malarum autem, quò magis euitemus. Scrinium, arca, in qua adnotationes, pragmaticæ ſanctio- nes, reſcripta principis, cognitiones, precẽsve repone- bantur l. fi. C. de aquæ du. 1 Scrinia palatij interdum quatuor memorantur, memo- riæ, libellorum, Epiſtularum, diſpoſitionum J. 19. D. de fid.inſt.l. fi. C. de decur. l.3. C. de off. Quæſtoris. Interdũ tria tantum memoriæ, epiſtularum libellorum, ſeu co nitionum 1.ſ. 6. 10. de proxi- ſac. ſcriniorum. Sunt& ex- ceptorum, tabulariorum, canonum, numerorũ, mitten- dariorum, Fabricarum& Barbaricariorum variis iuris partibus,& Scrinium auri ad reſponſum l. 7. C. de pala- tinis ſac. larg.ʒ Scriniarij I. fi. C. de caſtr. pecul. de quo Sudas: oueεναμνε ait, s ααρ α⁵ Ttna Xx⁴ Alocp r0 οενον, To usborep. Scrinij magiſtrum Vlpianum fuiſſe ſeribit Lamprid. in Alexand.
b Scripuli 1..&e 5.C de metall.. 1C. Th. de ponderat. dici-
tur Græcis„ααρνα eſtque vigeſima quarta pars Vnciæ
Voluſio Mætiano. Scrupuli ueragoense ſollicitudo ani-
mil. cum proponas. C. de interd. matr. ꝛli quando pro ſu ſpicione ſumitur c. conſtitutus. de teſtibus. Scuctatisl. 11. C. The. de ſcænic. pro ſcutulatis cum vitio
legitur, yt ſignificétur veſtes ſcutulis diuiſæ, quarum
meminit Plin. lib. 8. ca. 48.
Serutari inquirere. veteres. C. de cõmerciis. l. diuus Pius.
qefugiktkt. 53 Scrut inium in rub. extr. de ſcrutinio in ord. faci: eſt ſecre- taexaminatio,& exploratio, num quis idoneus ſit vt e-
ligatur. Quot modis ſumatur, vide Archi. ca. z. de elect. Sculpere, cudendo imaginem effingere. C. nemin: lic. ſi- 11 num ſaluat.— 3 8 Sculptores ⸗X55⁵* in l.. C. de excu-artif. qui ſigna faciunt
quive cælant. ö Scultatores, leuis armaturæ milites Veget- lib. ². ca. 1ſ. Secundæ tabulæ quibus ſubſtitutio fit l. 9. D. de alim.le. 191.D. fi cui plus, quàm per leg-Falc. Secretarium, locus, vbi iudices caufſas examinant. Eſt
enim Secretarium iudicum, vt Conſiſtorium principis.
I fl. C. vbi ſenat l.3. C. de offic. diuer. iud. vtitur hoc ver-
bo auctor paſsionis B. Cypriani.
Secreto Beri, etiam intelligitur, quod interuenientibus wicis confit. l. pen. in princ. C. qui pot. in pig. hab.
1.
F
S E CG 75 Seceſſus, rus amœnũ& ſuburbanum quò relaxandi animi cauſſa ſecedimus l. 21.§. 9. D. de arbit. Plin. li. 2. Epiſ.i7- Sectores Aſconio, qui ſpem Iucri ſequuti bona condemra torum auctionabantur, idem alio loco Sector, æſtima tor, aut redemptor.* 8 Secundi fructus, vberes, copioſi l. 63. D. ad leg. Falc. Secundarum nuptiarum nomine veniunt& tertiæ, at que vlteriores, ſecundum A20. in ſumm. C. de ſecun. nupt.& Bart. ihilxl. Secundus heres dicitur, vt ait Boëthius libr. Comment-in Topic. Ciceron. z. qui heredi inſtituto ſubſtituitur. ve- luti ſi quis filium inſtituat heredem, ſcribãt que: Si is fi lius intra pubertatem deceſſerit, nepotem, vel quemli- bet alium heredem eſſe oportere. Gaius li. zInſtit-titu. 4-14.D-ad Silla. Vide l. precibus. C. de imp.& al. ſubſt. Secundum pro prope ſecũdum ripam J.2 0. D. de acq. re. Sic ſecundum viam, agrum, parietem, inlibris iuris. Secus malèl. filiis matrem. C. de inof. teſt. aliquando con tra J. ſires. Q. de ordi: cog. 4 b Securitatis publicæ teſſera dicitur, quæ præſtatur iter fa- cientibus, Barbari ſaluum condutum vocant. vide Bar tol. l.1. D. ad leg. Iul. maꝗ. Securus, ſine aliqua cura I. plurimum. D. de iur.& fad. 1g110, § E p aduerſatur, ſed cum copulat, co nciliat, ſine ea ad- uerſatur, vt indicat Albericus. vnde Sed& diuerſitatem facti, idem ius ſignificatlꝗ.
Sed pro ſed&, ſæpè in libris noſtris docet Anto. Aug. lib.
Emend. 2. cap. 1. 1 Sedere, pro placere. VIpi. in fi.l. ſi fideiuſſor. D. qui ſatiſda. cog. Si hoc, ait, iudici ſederit. Sedere debet iudex ferens ſententiam. Cicer. pro Rabir. Ioann. Euange. c. 18. 1l. 2.§. confeſtim. D. ad§ C. Tertul. Nam ſedendo cõſulitur iudiciariæ maieſtati, quæ non homini, ſed Deo tribuitur. Vulgò dici ſolet: Animum ſedendo prudentiorem fieri: Debent certèea quę grauĩi tatem deſiderant, non niſi ſeſsione matura tractari. Vn devidentur inurbana ſtultitia duci in aliquibus locis illi, qui ad arborem ſtant, neſcio quibus ceremoniis interrogantes quaſdam quæſtiones inſulſas.
—
Sedularia in I. 4. D. de ſupel. leg. pro fedibus.
Segnitia, tarditas, negligentia ad agendum. Accurſ. l. ſ nulla. D. de pigno. actio. 8
Semita, via à plauſtris aduerſa. l. ſi ex plagis.§. taberna-
rius. D. ad leg. Aquil.
Yaoæ xbaa in jegibus Solonis tabularum omnidabolitio. legisverba hec ſunt: F Xriνρ&αο&ο ν πιοιέ α0, ασιαένέ ⁵‿ασν a) 201 ⁴ρααχααι ιμ⁸αάεεε εαο%, 1h vKx& S, 2 EIEAXNXOEI A, xανσεκ☛ · Hanc legem explicui lib. 2. veter. Iuri ſprud. l.*.
Seli quaſtra, genus eſt fediliũ antiqui generis, ait Feſtus,
D' litera in L, conuerſa. Paul. de ſup. leg. Inſtrumenti 6 gnificatione rhedæ& ſeliquaſra in ſupellectili adnu- merari ſolent..
Sella, à ſedendo quaſi ſeda dicitur, qua magiſtratus olim Romani fdiles& Prætores per vrbem geſtabantur ſe- dentes. Vnde geſtatoria ſella nuncupatur. b
Sellæ curules Iſidoro erant, quibus magiſtratus ſeden- tes iura reddebant.
Sellæ prætoriæ fit menti0 I. 1·S. ca fum. D. de poſtul. vide B. Briſſonium lib.z. Anciq. b
Sella geſtatoria I. 7. D. de ſer. ruſt. Suet. in Nero. ca. 26.
Hella balnearis Paul. lib. z. Sent.tit. 6.
„
geditio, quietis publicæ turbatio I.;·C. de ſeditio. l. cõſti- tutiones. D. de adpel. c. ſeditionarios. 46. Diſtinct. Lemeſtria l. 48. D. de pactis. l.1½,de acq. here. S. item diuus. D. de excuſ.tut. Sic adpellata quæ in ſemeſtribus conſi liis conſtituta erant à principe.vide Dionem libro 3z. quem refert Zonaras libro 2. ⁵⁴2 tn* Xl J5p wAAs weifenc, exd ε uνε εꝓμ νuQ Fasa Adip agtNabarex. Seminarium, fructus ſementis cauſſa repoſiti I. 9. D. de vſufr.·vbi vide Budæum l.3. D. de impen. in reb. do. b Semis

1 1 1
4* 4 4
1 3 8 4
— 1 4 5 . 8 4 8 3 5 3 4 4 4 4 * 3 8 4 1 3 4 4 * 48 4 * 8 4 8 4 4 v 3 6 ö 3 4 1 v 3 1 4 4 t . 1 I 9 4 3
———
—
————
4— 2— ————— ——————
S E N
Semis fex vncias continet. Semiſſarius qui ex dimidia aſ ſis inſtitutus eſt l. 116. D. de leg.
Semuncia, vnciæ pars dimidia l. z1. D. de ann. leg.
Se miſſales vſuræ, ſemiſſes l. 10. D. de pollicit.
Semodij quid capiant, docet A. Auguſtin. lib. 2,cap. fin.
Semper, omne tempus, omnem caſum reſpicit. l. Semper. de iur. immu. De quo Bart. in I.1. D. ſolut. matr. Spec. ti. de in inte. reſtitu. 5. 4.
Senator dictus eſt, vel à ſenectute: quòd initio nõ niſi pro uectæ ætatis viri graues eligebantur: vt apud Ennium;
Moribus antiquisres ſtai Romana, viriſque. Vel à ſi- nendo: quia magiſtratibus non plus licebat, quàm ſena tus permitteret. Liuĩus de Romulo: Cùm iam, inquit, virium haud pœniteret, conſilium deinde viribus pa- rat. Cẽtum creat Senatores: ſiue, quia is numerus ſatis erat: ſiue qula ſoli centum erant, qui creari patres poſ- ſent.Patres certè ab honore, Patriciique progenies eo rum adpellati.
Senatores, qui àpatriciis& conſulibus vſque ad omnes virosilluſtres deſcendunt: quia hi ſoli in Senatu ſen- tentiam dicere poſfunt. VIpianus in l. Nuptæ. D. de Se- nator.
Senatoris filius eſt& is, quem in adoptionem accepit,
uàm diu tamen in familia eius manet.
Senatus paulò pôſt in duas velut factiones,& ex centena- rio ducenarius eſt factus. Inde maiorum, minorũmque gentium Senatores nuncupari cœperunt. Maiorum gẽ tium Senatores dicebantur, qui ordinariè,& ex patri- ciis duntaxat ſenatui addicebantur. Minorum gétium,
ui extraordinariè in ſenatum ex plebeiis quoque alle tti fuerunt,& adſcripti. Patres conſcriptos id colle- gium adpellant: quod nomen dignitatis plurimum,& inuidiæ minimum præ ſe fert. Sed ab initio tantùm Pa tres dicti: Poſtea adſcriptis in eum ordinem pluribus Patres conſcripti vocati ſunt.
Senatus haberi ſeu conuocari nõ potuit, niſi per Dictato
rem, Cõſules, Prætores, Tribunos plebis, Interregem præfectum vrhi. Nec alio in loco ſenatus cõueniebat, quàm augurato, quæ Templa adpellabant. Quare pri- muùm curia Hoſtilia, deinde Pompeia, poſtremò lulia, cum prophana eſſent loca, per augures ad hoc ſunt tem pla conſtituta, vt in ĩis iuſta ſenatuſconſulta, more ma iorum, fieri poſſent. Hæc ex Gel. lib. 14. c. 7.
Senatum cogere, eſt conſules& ſenatores in cõſilium con uocare, vel vocare. Nam cogebantur captis pignori- bus vel multa..—
Senatus mitti vel dimitti dicitur, cùm datur facultas ſe- natoribus abeundi domum. b
Senatus edictus vel indictus erat, qui ob negotia inciden tia repentè indicebatur.
Senatu mouere. Ex ſenatu reii cere, De ſenatu mouere, A- mittere dignitatem ſenatoriam. VIpianus in l. emanci patum. D. de ſenatoribus.
Senatuſconſultum, ius adpellabatur, quod iubet,& con-
ſtituit ſenatus.S ſenatuſconſultum Inſtitut.de iur. nat. gent.& ciuil. Nam neceſsitas ipſa curam reipublicæ ad ſenatum deduxit, quia plebs difficile conuenire cœpit. Pompo- in l. neceſſarium. D. de orig. iur. Vbi&, Sena- tuſconſultum, inquit, quod ſolùm ſenatu conſtituente inducitur ſine lege.
Senatuſconſulti forma duplex erat: Altera, vt ſinguli ſena tores per conſulem interrogati, dicerent ſententias:
uod femper de rebus grauiſsimis(modò ſi tempus fer ret)ſieri ſolebat. Altera, vt cum primus dixiſſet, diſce- dens mox in aliquam partem: ceteri tum, qui eiuſdem ſententiæ eſſent, eqk.dem irent. Quod per diſceſsionem adpellabatur. Et, in ſententiam ire, vel, pedibus in ſen- tentiam ire, Item, in eandem ſententiam concurrere.
Senatuſconſulto autem intercedere, hoc eſt, opponere ſe ſe Tribuni poterant. Ceterũ, intrare curiam Tribunis non licebat. Amite valuas autẽ poſitis ſubſelliis decreta
§ EN patrum attenti ſsima cura examinabant, vt ſi qua ex iis improbaſſent, rata eſſe non ſinerent. Itaque veteribus Senatuſconſultis T. litera ſubſcribi ſolebat, eãque no ta ſignificabatur, illa Tribunos quoque cenſuiſſe. Va- ler. lib. 2. cap. i.
Senatuſc onſultorum quædam ſunt, quæ propriũ nomen habent: quædam ſunt anonyma, quæ proprio nomine donata non fuére.
ANONTMA HAECSVNVT.
Vnum, factum Panſa& Auiola Coſs. l. 2. D. de contrah. emp. l. 40. de leg.1. l. fi. D. de damn. infe.
Alterum iiſdem Coſs. in I. 12.§. ſi ſeruus. D. de accuſ.
Aliud Modeſto Coſ. l.. s. 1. D. de ſer. fug.
Aliud Nera. Vero& An. Priſco Coſs. l. 6. D. de ſica.
Aliud I. 1. D. de colleg. illic.
Aliud J. pen. D. de tutel.& l. 1i. D. de teſta. tute.
Aliud l. 6. D. de offic. præſid.
Aliudl. 12.§.1. D. de religioſ.
Aliud apud Paul. lib.. Sent. tit. 27.
Aliud l. 4. C. de fideicom. lib.
Aliud l. 13. D. quib. ad lib. proclam.
Aliud I. 3. D. ſi liber ing. lib. l.3. D. de lib. cauf.
Aliud 1. 2. D. de aleat.
Aliud l. fi. C. de ſer. reip. manumitt.
Aliud l. 1. C. de vſufr. l.1. D. de ſerui. leg.
Aliud. l. 6. C. de probat.
Aliudl. 5.§. fi. D. de iniur. l. 8.. fi. D. de teſta.
Aliud l.; ſ. D. de do. cau. mor.
Aliud I. 1. 5. item§ C. de poſtul. D.
Aliudl. ½. C. ex qui. cauſ. infam. irrog.
Aliud l. 14. D. de accuſ. 5
Aliud l. 18. D. qui,& à quib.
Aliud apud VIpianum titu. 2. Inſtit.
Aliud I. 12. D. de leg. quò referenda eſt l. 8. in fi. D. eod.
Senatuſconſultum l. 15. S. ſi quis ſe. D. de milit. teſtam. l. 14:in princ. l.*5..item Senatus. D. de falſ.& I. 3.& l. fin. C. de iis qui ſibi teſta. Libonianum 8 C.accipiendũ eſt.
SENATVSCONSVLTA NIOANL NATA RAECFVN T7:
SC. Apronianum, omnibus ciuitatibus quæ ſunt ſub im- perio pohli Romani weſetein debere hereditatem fidei commiſſariam, in eãmque actiones quaſ—
ferri iubet Gellius lbleca g 24(a hanf
SC. Articuleiano cauetur, vt in prouinciis præſides pro- uinciarum delibertate cognoſcant, licet heres non ſit
ki PrAumeie xf D.de fideicom libert Inon tantuùm.
S C. Daſumiano cautũ quid ſit, refert luriſc. in l.non tan- tùm. S. Senatuſconſulto. D. eo.
SC. Emilianum, factum eſt milio Vineo,& lulio Se uero Coſs.cuius verba recenſentur in l. St eum ſeruum. §.ſi quis. D. de fideicomm. liber.& apud Placent. capi- 16.1ib. ſ. 2 1
SC. Claudiano Inſtitut. de ſucceſ. ſubl. quæ fieb. vbi vi Theoph.& F. Hotom. in indice S§S CC. Taucwhsed
nit VIpia. Epit. tit. 11.
Senatuſe conſultum Iuncianum d. l. non ſolũ. S. ſed ſinon.
SC. Largianum, quatenus Latinos reſpiciebat, abroga- tum eſt, vnotantum tramite amni libertate proceden- tevt omnes hodie& ahe⸗ Romani fiãt,& ingenui, ſal uo iure patronatus, vt C.de Latin. li Inſt.oaccrif Uberr S artn libereerall Per Sok.8
SC. Liboniano coërcetur is, qui ob inſtruendam aduo- gee nem,reſt moniãàve falſa pecuniam acceperit, pa-
uũfve fuerit, ſocietatem coieri igati in
8 Cenhun Tegs Placent. c. Steiſtd obligationem inno
Macedonianum interdicit 1 niam det mutuò. Vide eundem— liofaſ peru.
§ C. Neronianum Paul. lib. 3. Sent. tit. 8.
§ C. Orftianum, inteſtatæ matris hereditatem ad folum
filium& filiam deferebat. Lege Placent. capi. 10. lib. eo.
SC.

Lanid. mtita..lalht. nd referesdickl
——““.“““ 4 8 ö ..“ öͤſ..““““ v m““
4,K ſ gunſe.. K 4 4
tem Scnaus.D.cei
ulibztmn c 3
coxsIIA H
rA LAc
aibus ciuitatidaiq ai, reſtitui deden de⸗ 4 de.
V ld..Ca.*.
erur, vt in prouixi 1 ate cognoſcut. d. de fdeicon b- el
quid ſe,rcab 5
to. D-co. 1 um eſt †nilol
231& comm.liber Asd
8§ E N
5C. Pegaſianum tenſuit, vt ei qui rogatus eſſet reſtitue-
re totam hereditatem, vel penè totam, aut res ſingula 5, perinde liceret quartam partem retinere, atq; lege Pal-
cidia er legatis retinere conceditur, vt fuſius explicat idem Placent-c. 7. citati libri. O i za⸗
venditor precium praſtaret, ne emptori feciſſe iniu- utriam vidcat. SC. plautianum, eſt de liberis agnoſcendis, qui poſt di- uortium eduntur. Vide Placent. tit. 3. d. libri. SC. Rubrianum ad eos pertinet, quibus ex cauſſa fidei- com-libertas debetur. l. cum veròô. D. de fideicom. lib. SC. Sabiniani fit mentio in Inſt. de hered. quæ ab inteſt. defer. S. ſed ea omnia.& in C. de adopt. l. pen. S. qus au tem.& C. de decur. l. fi ſub fi.& apud Placen. c. fi. lib. ſ. SC. Syllanianum&Cfaudianum puniunt ſeruos capite, qui dominis eo tempore quo punirentur, vel occide- rentur, opem, quum ferre poſſent, non tulerunt, Sec. vt apud eundem ca. 4.lib-eod. 9ni 1 2.,auis SC. Tacitum memorat his erbisapirolinue in Gor- ianis. Dicit(ait) lunius Cordus il uds C. fuiſſe taci- tum quod quale ſit, aut quare ſic adpellatum breuiter exponam. Omnino exemplum 8 C. Taciti aliud eſt hodie quàm quod veſtra clementia conuocatis adin- teriora maioribus ea diſponit, quæ non ſunt omnibus publicanda. 1 e, SC. Tertulliano cautum eſt, detriſti ſucceſsione matri, L non auiæ deferenda, ad bona filiorum inteſtatorum mortuorum. Placent. capi. 9. lib. s. 1 b; §C. Tarſiano explicatur, vt partus ſeruorum, quibus per fideicõmiſſum libertas data eſt, iuſto precio æſtimen- tur, atque ita ſerui ab his, qui rogati ſunt, manumittan tur, de quo latius Iuriſconfult. in l. ſi plures. S. ſi plu- res. D.de fideicommiſſ.libertrt. §C. Trebellianum, locum habet, cùm quis ex teſtamen- to hereditatem, vel dodrantem reſtituere rogatur. Le- ge Placent. c. 7. lib. ſ..1,1203-9 L82 12 2. 4 SC. Turpilianum is demũ incidiſſe videtur, qui crimen publici iudicij intendens, inſcriptione depoſita,& fi- Aeiuſſore de exercenda lite dato, eõque qui accuſatur ſub cuſtodia officij facto, non impetrata abolitione, ab executione criminis deſtitit. vt D. ad SC. Turpil.& * C. eo-. 1. 1.
SC. Velleianum, mulierum imbecillitati conſulit, con-
ſtituens, quòd mulier alienam obligationem vel ſuſci piens, vel participans, mandando, iubẽdo, in ſe rapien do non obſtringatur. Placent.tit. z. lib. ſ. SC. Vintianum, poſt pronũciationem ad libertatem pro Aucit heredis ſeruum vel emptum, ſiue ex iuſta cau ſſa dominus abeſt, ſiue latitet, ſiue præſens non vult ma- numittere.vt S.& ſi.l. non tantùm. D. de fideicom. lib. SC. Viuianum conſtituit, non licere iis, qui ſeruili con- ditione ſunt, immutare conditionem priuatis pactis.
Vide. l.1. D. de colluſ.& l. 2·de colluſ. deteg. item l. A- doptiuum. S. Datronum. D. de in iusvocc. Senatus tractationem ex G. Budæo I. fi. D. de Senator. acci
pe& ex F. Hotomano de Senatorib. 4 Senecta, ætas hominis ſexta vide Docto-.l. fenium. C. qui teſta. fac.& vide ſup. TÆtas- Senes qui dicätur, vide Barto. l.z. D. de excuſ-tut. Panor
inc. quoniam frequenter verſi. tertio principaliter quę 1ro. ext.vt lit.nonconteſtn Senſum, imperſonaliter, cogitatum eſt,& placuit I. 8. D. Mdeacceptiiiill. 2b Senſus, ratio 1. 1. S.. D. ſi quad: pau. fec.
Senſus, voluntas teſtatoris 1.15. D. de vino trit.
Sententia, alids accipiturproeo, quod verba ſonant: vt cũ dicimus, Vlpia num reſpondiſſe in hanc ſententiam.
Kliàs pro lumine orationis hoc eſt, pro clauſula, quæ
·
C. Piſoniano cauetur, vt ſi pœnæ ſeruus obnoxius væ- niſſet, quandocunque animaduerſum in eum eſſet, vt
brreuiter inſigne ali quid oſtendat: vt, Obſequium ami- Sequeſtrare 1. 22.S. ſi verò. D-ſol. mat.
SED. 176 cos, veritas odium parit. Aliàs pro animi credulitate, quam quis opinione ſua concipit: Vt, M. Portius Cato
rogatus olim ſententiam, oratione longa occupauit tempus. Aliâs denique ſententia, iudicialis pronuntia tio adpellatur, cùm ex Lege, vel ex æquo& bono iudi- catur. Tum enim ludex ſancit, declarat, quid ius velit animi quadam cenſura, ſecundum facti qualitaté. Quò pertinet, quod Paulus D. de arbitr. Sententiam, inquit, dicere æſtimatur is, qui ea mente id pronuntiat, vt ſe- cundum hoc diſcedereeos, qui litigant, àtota contro- uerſia velit. Oa1r g ien Sententia autem iudicialis eſt duplex: videlicet, deffini- uua& interlocutoriiia. Sententia deffinitiua, ſiue res iudi cata eſt, quæ finem con- trouerſiarum pronuntiatione ludicis accipit: quodvel condemnatione, vel abſolutione cõtingit: auctore Mo-
deſtino inl.I. D. de re iudicat. 2n Sententtainterlocutoria dicitur, quæ inter principium & finem cauſſæ, ſuper incidentibus quæſtionihus fer- tur:veluti, de libello exhibendo, vel corrigendo, de di latione danda, vel deneganda: aut ſimilibus. c. ſignifi- cantibus. De offic. delegat. c. ſignificauerunt. Deteſti. Sententiam dicere, ferre, dare, pronuntiare pro eodem ſæ pe luriſcoſs. dicunt. ö“ Separatiobonorum ſicut æquiſsima eſt, ita maximam v- tilitatem, habet, lit éſq; anteuertit. Quibus autem mo- dis permitti ſoleat, tractatur claſſ.·ſ. actio. 15. in fin. vide D. de ſeparat.& l. 12. D. de vug. Seps, vel ſepes eſt, quæ obiccta introitum prohibet in a- grum aut hortum. Columel. lib. ro. Talis humus, vel pa- rietibus, vel ſepibus hirtis claudatur. Eo verbo vſa eſt lex X II. Tabu-. cuius hæc verba ſunt. Qui ſepem in con finio ponet, terminum ne excedito. Hanc explicui libr. 4-Veteris Iuriſprud. l.10. Septa ſunt, quæ ad incile opponuntur, aquæ deriuandæ compellendæve ex flumine cauſſa, ſiue ea lignea ſunt, ſi ue lapidea, ſiue ex alia qualibet materia, ad continen- dam tranſmittendãmque aquam excogitata. l.1. D. de riuis ö“ Septemuiri erant, qui ſacris epulis præerant, cœnarm- que Ponrificum, quæ Adiiciales dictæ ſunt, curam age rent: Epulones adpellati: qui, ſi qua iuſta& ſolennia ſa cris deeſſent, ad Pontifices referebant. Alexã. ab Alex. Genial. dier. lib. 2. c. 16.„OIGetn 3 Septunx, vnciæ ſeptem l. 5o.S. z. D. de here. inſtit. Septũx, inquit Voluſius Mætianus, ſunt ſeptẽ duodecimæ. No- ta ſeptunciscc. Sepulchrum eſt, vbi corpus, oſſave hominis condita ſunt. l.1. D. de religioſ. Vt autem Celſus ait, non totus, qui ſepulturæ deſtinatus eſt, locus religioſus fit, ſed quate- nus corpus humatum eſt, Pompon. in l.locum. D. de re lig.& ſumpt. fun. n Sequella pro acceſsione l. 93. D. de ſolutio. Sequenti loco poſitum ædificium l. 20. s. ſi ſublato. D. de ſer. vrb. quod ſublati lIoco eſt poſitum. Sequentes actiones, ſequẽti loco propoſitæ& poſt alias. 1.11.de act. ẽp. Sequens curator ſublati loco datus l. 7. de cur. fur. Sequens teſtamentũ poſtremum, nouiſs imũ. l.z D. ſi cui pius quàm per leg. Pal. Sequens Prætor l.2 6. D. quib. cauſ. ma. qui anno ſequenti Prætor erat futurus. Sequeſter dicitur, apud quem ludex, vel partes, eandem rem, de qua controuerſia eſt, depoſuerunt. Dictus ab eo, quòd occurrenti aut quaſi ſequenti eos, qui conten dunt, committitur: videlicet res ipſa, vt victori reſti- tuatur. l. Sequeſter. D. de verbo. ſignil.licet. in prin.& l. proprie. D. depoſitſt. Sequeſter ſi rem ſequeſtratam perdat, vel deteriorem fa- ciat: tenetur,& eo nomine cõueniri poteſt. l.poſtquam §.Imperator. D. Vt legato. nom. caucat. l. ſi is cui.§. qui ſeruandorum. D.vt in poſſilegat. b
Sequeſtr.

— ——
——
——
—
8E C
Sequeſtratio eſt duplex: Quædam eſt voluntaria, quando
S E R
Ariſtoteles in Politicis probat.
partium conſenſu deponitur res litigioſa. Et hæc ſem Seruitus in quarto Præcepto diui narum tabularum proba
per poteſt fieri ante iudicium, vel pendente iudici 0. l. f. in princip. D. Depoſ.l. Sĩ ſoluturus. D.de ſoluti. Quæ- dam verò eſt contentioſa, ſeu(vt nonnulli vocant) ne- ceſſaria ſequeſtratio, quæ per iudicem diſcernitur cauſ ſa cognita, etiam inuitis vtriſque litigatoribus, vel al- tero eorum petente.
Sequeſtrationis tutiſsimum& præſentiſsimum eſt reme- dium in re dubia,& ſpectante ad periculoſam diſcor- diam: ſi iudex vtatureo ſobriè,& cauſſa cognita. Ex di uerſo, magnum grauamen eſt, ſiquis tali prætextu ſua poſſeſsione deſtituatur, vel vſu rei, eã3mque ob rem re- gulariter prohibetur in Tit. C. de prohib. ſequeſt.
Sequeſtrum, Depoſiti ſpecies eſt, Nam Paul. tit· Depoſit. Propriè, inquit, in Sequeſtro eſt depoſitum, quodã plu- ribus in folidum certa conditione cuſtodiendum red- dendũmque traditur. l. Vi. Sumitur etiã vulgò pro ſcri pto illo, quod de Sequeſtratione conficitur.
Sequi nuptias, pro contraherel. 34. 5. fin. D. de rit. nu. l. 15. C. ex quib. cauſ. infa. irrog.
Sequi nomen alicuius, vel perſonam eſt adprobare, vel agnoſcere& fidem ſequi. l. 71. D. deiur. do.
Sequiorem vitam, frugi VIpian. eleganter oppoſuit in l. cum hi.de tranſactionib.§. Sed& perſonarum contem platio habenda eſt, hoc eſt, cuius vitæ ſint hi, quibusa- limenta relicta ſunt: vtrum frugi vitæ,& qui ali ds ſuf- ficere ſibi poſsint: an ſequioris, qui dealimentis pen- deant.
Sera& clauis inter domus partes connumerantur. l. quæ- ſitum.& ibi Bart. de Fund. inſtr. 8
Seria, vaſa vinaria& frumentaria l. 206. D. de verb. ſigni. l. 15. D. de vſufr. Donat. in Terent. vas ficti le de limo, ob longum ait.
Sericum nema l. fin. s. ſpecies. D. de publican. Serica veſti- menta l. 25. D. de au.& arg. vbi Serica à bombycinis ſe- parantur, vt& apud Paul. lib. 3. Senten. tit. 6. quæ tamen ab Iſidoro lib. 19. cap. 27.· confunduntur. Bombycina ex vermiculis fiebant, Serica ex genere quodam lanicij
quod Indiæ populi Seres ex arboribus depectebant, vt
adnotat And. I iraquellus lib. de legi connubial. quod comprobatur ex Vergilior. Georgic. Velleraque vt foliis depectant tenuia Seres. Seneca in Hippolito. uæ fila ramis vltimi Seres legunt. Pplinius lib.. cap. 17. Seres, ait, Lanicio ſiluarum nobi- les perfuſam aqua depectentes frondium caniciem.
Seruari ab aliquo poſſe dicitur quod ex eius bonis redigi poteſt l. fi. D. de admi. tuto. l. fi. D. ſi vent. nomi. Sic rem
ſeruari dicimus. Et
Seruari indemnitatem l. 38.S. fi. D. de act. emp-
Seruatur per actionem quod abeſt, vel quod damni datum eſt l.7. in fi. D. ſi ſeru. vend. Sic
Seruare pœnam ab ſocio l. 6. in fin. D. comm. diuid. Quod mater ſeruari filiæ ſuæ teſtamento iuſsit, eo tempore præſtari voluiſſe intelligitur, quo iuris erit l. 26. D. de aur.& argen.
Seruare, aliàs pro tueri, cuſtodire, accipitur: vt in l. luriſ gentium. s. Prætor ait. D. de pact.
Seruare, alids ſignificat præſtare priuatim: vt, ſeruare fi- dem.
Seruare, aliès denique accipitur prorecuperare: vt ele- ganter in l. Si mandatu meo. D.de fideiuſſor.& manda- tor.
Seruitus eſt conſtitutio iuris gétium, qua quis dominio alieno contra naturã ſubii citur. l. libertas. D. de ſtatu hom. A cauſſa efficiente. Et profectò forma illa ſeruitu
tur, quam Ariſtoteles in Politicis grauiſsimis rationi bus defendit ex natura cauſſam trahere, reprehendens eos, qui contrarium adfirmarunt. Quanquàm, ait Phi lippus, quorſum opus eſt tam ſubtili diſputatione? Hlla vox:Honora patrem& matrem: ſubiicit omnes homi- nes ſemiituti. Non loquor de effectibus illis, cõtra om- nem humanitatis rationem, corrupta natura introdu- ctis: Vt ſic facilè conciliare poſsis VIpiani ſentẽriam in l. manumiſsionis. D. de nh. iur. cum tabulis diui- nis. Intelligendum enim eſt Ius Gentium pro lure hu- mano, vt Liuius adpellare folet:& ſeruitus, pro dura forma,& effectu intolerabili..
Seruitutes ſunt iura prædiorum I.*- in fin. D. de rerum di- uiſ.& I. ſo. S§.1. D. de aliena. mut. iud. cauſ. fact.
Seruitutem Doctores diuidunt inperſonalem, realem,& mixtam. Accurſius adiicit quartum genus, vt quodte- ſtator invltima voluntate conſtituat, allegans l. Ti- tium. s. Titio centum. D. de conditio.& demonſtratio. Etl. Mæuia decedens. D. de manumiſs. teſtamẽét. Equi-
dem Aà diuiſione Iuri ſcoſ.tradita in l.1. D. de ſeruit. aut enim ſunt perſonarum vt vſus, vſufructus, aut rerum vt ſeruitutes ruſticorum prædiorum& vrbanorum.
Seruitutes prædiorum diuidi non, poſſunt I. ſtipulatio- nes non diuiduntur- D. de verbor. obligation. cuius rei eam eſſe rationem conſtat ex Pomponi] I. C. fragmen- tis. Nam parum vſus ita connexus eſt, vt qui eum patia tur naturam eius corrumpat. Bartolus& reli qui inter- pretes in d. l.ſtipulationes non diuiduntur. in eo ſe ge- nere torquent.
Seruitutum naturam ex regulis ſubiectis diſces, quas iu- ra Ciuilia priuatim repetens apud Auguſtobuconiates collegi, anno 1748.
1. XEGELA. Perſonalis ſeruitus eſt, quando perſonæ conceditur, habita ſolius perſonæ ratione l. Mela. S. quidam. D. de alim.& cib. lega. l. pecoris. D. de ſeruit. ruſtico. prędio. Vtilitatem er illis legibus cognoſces.
7 1. Realis eſt, quando habetur reſpectus prædij dominan- tis,& prædio imponitur l. 1. D. de ſeruit. tit. gener. 17 f. Ea eſt ſeruitutum prædiorum ruſticorum& vrbano- rum natura, vt non poſsint cedi, niſi quando ſeru iunt prædio dominanti l.ergo. D. de ſeruit. ruſtic. idegque prædiis, non perſonæ debentur l. vnus ex ſociis. D. eo. 77111. Omnia iura, ex quibus quid capimus, non poſſunt eſſe prædialia. l. Lucius. D. eo. ideque perſonales ſunt, ceu quaſi. 4 2 M.. 4 8
Seruitus perſonalis morte eius, cui debetur, finitur, realis
eſt continua,& perpetua l. foramen. D. de ſeruit. vrba.
Seruitus igitur realis, eſt ius, quo adimitur aliquid liber- tati, quam dominus in re ſua habet, ac conceditur per- ſonæ vel rei alienæ. Vt ecce, quilibet in re ſua eſt mo- derator& arbiter, potéſtque ea liber?è, quomodo vo- luerit, vti. l. in re mapndata. C. mand. lam concedas a- licui advtilitatem ſuam vſum, vel fructũ rei tuæ: nön- ne adimis aliquid tuo iuri,& adiicis alij?ltem, ſi con- cedas in tuum parietem aliquid immitti ad commo- dum vicinæ domus: nonne grauas rem tuam, vt alij commodes? Vtroque igitur caſu, reuera ſeruitus eſt. Decedit enim libertati tuæ rei, quidquid alij accedit,
etiam parum vtile. l. Ioci corpus. S. competit. D. ſi ſer- uit. vendicet. Labeo inl. ei fundo. D. de ſeruitutibus.
tis prædura, vt homo& imago Dei, brutis animalibus Seruitutes prædiorum aliæ in ſolo, aliæ in ſuperficie con-
adnumeraretur, contra naturam erat. Cæterùm modera
ſiſtunt. Pa ul. in l. Seruitutes. eo- tit.
ta ſeruitus, qua alter alterius ſubiicitur poteſtati, vt re- Seruitutes prædiorũ ruſticorum ſunt he: lter, Actus Via 2 3 2 3
gatur& obſequia præſtet, non repugnat naturæ, ſicut
Aquæ ductus. Vlpia. in l.. D. de ſeruitut. præd. ruſt. Seruiana

2 1 4 ö„ WW 2——— —“ v“——
geruiana, actio in rem Prætoria, quæ de rebus in prædium vrbanum inuectis, illatilve quæ tamen pignoris iure locatori pro pignore obliganturl.fin.D. de saluian. in- terd. s. item Seruiana. Inſti. de actio. b
Seruorum ſequenter fit mentio in toto Iure, vt puta quo-
rum vſus eſſet apud Romanos frequentiſsimus. Inde mirum dictu eſt, quantam obſcuritatem in hanc diſci-
linam tractatio de ſeruis ingerat: quoniam multa de
illis erant fingularia, quæ non reſpondebant regulis Iuris aliarum perſonarum. Interim tamen non ſine fru ctu legemus(modò ſobriè fiat) quæ de ſeruis introdu- cta erant, vtut hodie nonvtamur tali ſeruitute. Nam ha bent pulchras rationes, quibus vti poſſumus in aliis negotiorum ſpeciebus. Porrò quidquid in toto iure de ſeruis eſt ſancitum, id referendum eſt ad ruſticos no- ſtri ſeculi: quatenus fert æquitas ſimilitudinem colli- i. Nam nullum hominum genus accedit propius ad Pruenmn conditionem, quàm ruſtici his tempori bus. Quod apparet ex l. ne diutius. C. de agric.& cenſit. Ac- cedit his Zaſius in l.-. in princ. D. de eden. Serui adſcriptitij, coloni ſunt, aui giebe vel terræ alicui perpetuò colendæ, in lib. cenſuali, vel publico iudicio ſunt adſcripti& addicti dominis ſuis. Ferrar. Inſtit. de iur. perſ.S. ſeruitus autem.
Seruis legatis etiam ancillæ debẽtur, quaſi commune no-
men vtrunque ſexum contineat. Auctor Modeſtinus de leg. 3.l. ſeruis legatis. Serui enim adpellatio etiam ad ancillam refertur. VIp. inl. deteſtatio. D. deverb. ſign.
Seruorum adpellatio ex eofluxit, quòd Imperatores ca- ptiuos vendere, ac per hoc ſeruare, nec occidere ſolẽét: qui& Mancipia dicta ſunt. Pompo- in l. pupillus. D. de verbo. ſigni.
Seruus ordinarius eſt, qui dominum agnoſcit,& pro- uinciæ alicui præficitur: in cuius labores ſi alius fue- rit ſuffectus atque ſubrogatus, is ſeruus vicarius ad- pellatur.
Seruus pileatus is veteribus dicebatur, qui pileo tectus
—
demonſtrabat ſe vænum dari, expoſitum quidem, ſed
cuius nomine emptori venditor nihil præſtaret. Qui ve rò ſerui ſub corona vænibant, iure belli captiui erant, coronis inſigniti, ad diſcrimen eorum pi leatorum, qui
ibant. eus in!.prioribus ſine coronis vænibant. Budæus in Annotat. pri us
ad Pandectas.. Serui adpellatio ad ancillam refertur. l. 40.§.· D. de verb. ſi nifi. Serrurum varia fuerunt miniſteria: Diſpenſatores, acto- res, ordinarij, Atrienſes, Hoſtiarij, miniſtratores, ob- ſonatores, cubicularij, notarij, nomẽclatores, calcula tores, focarij, coci, Lecticarij, curſores, Tonſores, ſco pari) ‚ſaltuarij, diætarij, Topiarij, textores, tabellarij, villici l. 8. l.12. S. idem reſpondit, domo. de fund. inſtru. 1. G. l. 81·de leg.3.l. 203. D. de verb. ſigni. Seruilia nomi-
na hæc ſunt Pamphilus, Stichus, Damas Eros, Feliciſ-
ſimus, Phylargirus Diphilus, Parthenius, Trophimus, Capitus, Spendoforus, December, Seuerus, Antiochus
Andronicus, Calenus, Aithales, Philonicus, Stepha- 3 nus, Philocrates, Philippus, Clemens paſsim in libris
noſtris. Cicero pro rege Deiotar.& apud Sueron. in Ti- be. cap. 25.
Serui publici tabulariã olim exercebant l.18. D. de adopt.
1. 2. C. eo.& alibi quod Impp. prohibuèêre l. 3. C. de tabu- la. lib. 10. 3 Serui publici obligationes rebus publicis acquirebant.l. 11.D. de vſur. Serui publici fit mentio apud B. Auguſti- num Epiſt. 6.. Seruus publicus, id eſt, tabellarius, apud Vlpianum inl. non aliter. D. de adopt.& in l. ſi pupillus. D. Rempubli. fal. for. Seſcuncia, vncia cum dimidia l. filium D. de leg. præſtan.
Sextarium, vas Sextarij, id eſt, heminarum duarum 1. 13.
D. de fund. inſtr.
S 1 G 177 Sextertius quaſi aſsis tertius, dus aſſes cum ſemiſfe Volu- ſio Mætiano. Huius nota HS.
Seſterti)& numi, fuerunt olim idem. Denarius, quatuor
numos ſeu ſeſtertios valuit. Seſtertium verò neutri ge- neris, mille nũmis æſti mabatur. Nec refert vtrum dica tur, Promitto quindecim ſeſtertia, an quindecies ſe- ſtertium. Quoniam vtrum que, quindecies cétena mil- lia ſeſtertium numum ſignificat: Quemadmodũ, Quin- decim mutua,& Quindecim millia mutua, idem funt: hoc eſt, quindecim millia numum: vt in l.lecta. D. ſi cer tum petat.
Sexagenarios exactores quoſdam adpellatos, qui Acolla- toribus ſpecies annonarias ſuſcipiebant„tributäque exigebant l... C. The. de exact. triqbid.
Si, varie accipitur. Qandloge ſumitur pro quia l. 48. S. fi. D. deiur. fiſ. Quandoque pro quamuis l. ait Prætor. S. fi. D. quæ in frau. cred. interdum pro nõ. I. legato genera- liter. in fi. D. de leg. 1. l. ſi res. D. de mino./Aliquãdo pro ſicut l. qua ratione. S. 1. D. de acq. re. do. Qua„docug pro anl. 3.§.. D. de colla. bo. Quandoque admonitionis no ta eſt l. muto. S. ſub conditione.& eo loci Albericus. D. de tutel. Regulariter Conditionem facitrubr.& l. Jte- ſtatore. D. de condit.& demonſtr.& toto ferè titul. Ex
cauſſa diuerſum. l.ali quando. D. eo.
Si fecerit, ſi dederit in conditionibus teſtamentariis ver-
ba, id eſt, ſi perte non ſtet quo minus facias, aut des l. 23. D. condit. inſtitu. Sic in ſlipulationibus. Si non de-
deris, ſi perte ſtet, quominus dares l. 115. D. de verbo-o-
bliga.Si Capitolium aſcenderis, ſi cum primum potue- rit Capitol.&c. l. 9. D. de condi.& dem.
Si, dictione vti ſolent luriſconſulti in denotandis actio- nibus, exceptionibus& replicationibus: vt in titul. D. ſi cert. pet. condict. Et in I. ltaque ſi hoc. D. de procura- tor. I.& eleganter. S.ſi dolo malo. D. de dol. mal. Aliis-
quelocis multis.—
Sicarij tot. titu. D.& C. ad legem Cornel. de ſica. ſunt au- Etore Suda AHi„tr i—ν) 7niuds fipu Dcαεανον a- Abgwi.
Sicilicus I. z1. S. 2. D. de ann. leg. vnciæ pars quarta, inter- prete Voluſio Mætiano in lib. de aſſe.“
Sigillum, parua ſtatua. Vlpian. de fund. inſtr. l. quęſitum. Sigilla, inquit,& ſtatuæ affixæ non continentur. Dici- tur& quo quid conſignamus, vel obſignamus,& nota- mus. Si petam à te decem tenore chirographi tui ſigil- lo confirmati. Tu negas ſcripfiſſe te, vel inficiaris Sei
lum: rectè petam, vt edas ſigillum tuum vel vt Aläcſäich dho.
igilla,& ſignacula idem valent I.1.§. ſi pecunia. D. Aepaſt b Signa autem annulis xasziοα habentibus expreſſa acci pi mus in re teſtamentaria l. 22. S. ſignum. D. deteſtam. Signatores, teſtes ad teſtamenti vel alterius negotij tabu las anulis ſuis obſignandas adhibiti I.2 2. D. de teſtib. l. 32:·in fi.D. de furt. Salluſt. in Catil. Ex illis teſtes ſigna toreſque falſos commendare... Signatores inl. f. D. de leg. commiſ. qui ſacculum pecu- niæ ſignis ſuis obſignarunt.
Signatætabulæ, quæ ſeptem teſtium ſignis ſignatæ ſunt l.
fi. D. de ſec.tab. Signa, vexilla militaria I. 2. S. initium. D. de orig. iur. Signinum, riuum lapideum interpretatur Vlpianus l. 1.5. fi. D. de riuis. vide Vitruu. lib. S. ca. vlt. Signifacere pro ſignificare dixit Mætianus 1. 6 5. S.z, D. ad SC. Trebell.
Silentiarij qui audientiàã faciunt, murmur voce Lonpe⸗ an
ſcunt,& cohibent, quorum ſchola erat in aula Contſ 2

8S ILI.
tinopolitana erat, vt ex Nicephoro lib. 16. ca. 24. adpa- ret. de his l.f. C. de excu. tut. l. 30·.fi. C. de inoffi. teſta.& 1. 2. C. de ſilentia- lib. 12.
siligo in I. 0. D. de ncs SeeN limiueihe elen
siliginarius ‚ſiliginis di penſator. Vlpia. de furt.J. ſi quis vXori. Si ſiliginario, inquit, quis dixerit, vt qui nomi- ne eius ſiliginem petiſſet. Item lulian. de neg. geſt. l. ex facto.
sili quaticum quod in nundinis exigitur ob venditionem proponendam. Caſsiodor. lib. 2. Var. Græci e‿οαlενοε vocant.
silua cædua quid ſit, vide l. ſilua. D. de verb- ſigni-
gimilia exiſtimanda funt, cum vtraque eadem eſt æquita- ris ratio(quod variis conſtitutionibus edocebimur) ex quo argumentum à ſimili duci debet, cuius rei nomi ne varij Topica legalia ſcripſere. Argumento autem à ſimili quando locus ſit, docet luri ſcoſs. l. non poſſunt omnes. D. de legib. nec vllum frequentius habent luxiſ periti argumento à ſimiſi. Similium, pariam,& Compa ratorum tracationem ſibi conſcribere debet iuris ſtu- dioſiſsimus quiſque.
Similitudo, eſt qualitatis eadem ratio-
gimilitudo autem duplex eſt. Aut enim ex pluribus rebus ſimilitudo colligitur: Vt, ſi tutor fidem præſtare debet ſi ſocius, ſi mandatarius: debet etiam procurator. Aut vna res, vni rei comparatur. Cicero in Topic. ad Tre- batium: Si ædes exefæ corrunt, vitiümve faciunt, qua- rum vſus fructus legatus eſt: heres reſtituere non debet nec reficere: Non magis, quàm ſeruum reſtituere, ſiis, cuius vfus fructus legatus eſſet, deperiſſet.l. Qui vſum- frutum.§. contrà.&l. hactenus. D. de vſufruct. l. repe- ti. S.pen.&l. ſi ager. D. Quibus mod.vſusfru.amit. Vi- de etiam l. amplius. D. de dam. infect.
gimilia, non ſunt eadem. l. quod Nerua. D. depoſ. ſed quo- rum qualitas eſt vna: vt quorum eadem eſt ſubſtantia, eadem dicuntur, iuxta Bald. inl. neque leges. D. de legi bus.& l.ea quæ. C. de condic. indebit. Quæ origine&
corruptione ſunt diuerſa, eadem non ſunt, ait Salomo- nius, I. Gallus. D. de lib.& poſtu.
Similitudo non procedit, ſifortè monſtrari poſsit, illud,
quod confertur, diuerſum eſſe, genere, natura, vi, ma- gnitudine, loco, tempore, perſona, opinione ‚aut aliis rationibus: tum enim frigidum ſtatim& enerue fit ar- gumentum. Quapropter ad probandum non ita crebrò: ad explanandum illuſtran dũmque frequenter adhiben da eſt ſimilium collatio. Quia mirum in modum in- ſtruit,& quandam rei imaginem ſubiicit animo. Eſt igitur probatio à ſimili, Quoties luriſconſulti, vel no ſtræ ætatis interpretes vtuntur his verbis: Argumento I.. Facit I. z. Accedit. l.z. Aut his ſimilibus. Sic Africa- nus in I. ſeruũ filij. S.eum qui Chirographum. D. de leg. 1. Argumento eſt, inquit, venditio-.
Simonia, vt putatur, à Simone Mago dicta, cuius fit men- tio in Actis Apoſtolic. vox eſt non Latina, qua tamen ecclefiaſtici vtuntur. Dicitur autem, quando quis vult dare aut accipere dona Dei, data aut accepta pecunia. Bart. diſſerit, num iure Ciuili Simonia licita ſit, in I. 1. D. ad I. lul. de ambit.& in l. Iſte autem. De heredit. in- ſtitutio.
Simoniã definit Goffredus in Summa, vt ſit ſtudioſa cupi-
ditas emendi, vendendi ſpiritualia, vel his adnexa to- to titul.de ſimo. in antiq.& 6. egtrà vel,& generalius eſt crimen eccleſiaſticum, quod fapit hæreſin c. altare. 1..3⸗
Simplariæ, venditiones(vt in J. Srtamen. s.vlti. D.de ædi- lit. edict.)ſunt, pro quibus neceſſeyenditor non habet, de dupla emptori repromittere, quarum meminit VI- pianus in l. emptori. D. de euictionibus. Ita enim ſim- plariæ venditiones àPomponio dicuntur, ſicut ſimpla- riæ actiones,& duplariæ,& quadruplariæ dicebantur, quæ in ſimplum, duplum, quadruplum dabantur. Vn-
S I M
de quadruplatores dicti, delatorum genus, qui eum que ſtum exercebant, vt illa perſequerentur, quorum ex le- gibus quadrupli erat actio. Itidem ſimplariæ res dictæ ſunt ab antiquis, quæ nullius propè precij eſſent, pro quibus ſcilicet in ſimplum tantùm venditori cautio deberetur.
Simpiex, alidseſt nomen numerale, vt: ſimplex, duplex, tri plex, quadruplex. Vnde ſimplum, duplum, triplum, qua druplum.
Simplex, aliès accipitur pro puro, miniméque compoſito. Inde dicimus, ſimpliciter ali quid fieri, ad different iam eius, quod fit ſolenniter.
Simpiex, aliès deniq; dicitur pro vero, ſyncero, aperto ve ritatis amico, quod nuilis conſtat adfectatis plicis, quiq; fallax non eſt. Cic. Academ. Quæſtion. li. 4. cum ſimpſici homine ſimpliciter ageré. Hoc ſenſu dicitur: Veritatis amica ſimplicitas. l. Gallus. S. quidam rectè. D. de liber.& poſtu. I.i. in princip. D. de vulga.& pupil. ſfubſtitu. l. 1. C. ſi vt ſe ab hered. abſti. c. 1. de ſum. trin. c. Paſtoribus. De iud. ca. veritatis- De iureiurand. 4. q.9. Pura hæc Græcis dicitur ρνα. Ex diuerſo: duplex pro fallaci, quòd ex fraude& dolo complicatum ſit. Inde duplices homines dicimus Verſipelles.
Simplicia interdicta, in quibus alter actor, alter reus eſt §.tertia diuiſio. Inſtit. de interdict.
Simpiex fubſtitutio, in vnum caſum concepta. l.. D. de vulga.
Simplices fugitiui, qui nondum pro liberis ſe geſſerunt l. 2. D. de fugit.
Simplex donatio, mera. l. 20. S. ſi pater. D. fam. erciſ.
Sianplex iufsio, quæ fit ſine cauſſæ cognitione l. fin.. fin. D. quod me. cauſ.
Simpliciter, generaliter,&(vt Græci dicu nt) ænxνεςl. 66. S.duorum. D. de lega. 2. 1.z. S. qui liberis. D. ad Prebell.
Simpliciter,& ſimplicius l. 26. D. de ſeruit. ru ſti. 1.9. D. de
— ſeruit. id eſt, non deſignata parte fun di, quæ ſeruiat.
Simpligius, pro apertius, in Tit. D. Locat.& conduct.
Simplicitus, pro ſimpliciter, dicere ſolebant veteres.
Simpliciter fieri dicitur id, quod ſine fraude dolõque ma- lo fit. c. penulti. 39. Diſtinct.& 16. q. i.ſi capis, VIpianus in I. ait Prætor. 5. ſi quis particeps. D. quæ in fraud. cre- ditor.
Simplicitas opponitur galliditati, ſagacitati„verſutiæ. Dicitur&ruſticitas, quæ excuſationem patitur. l. z. D. Si quis in ius vocat, non ier. iuncta l. contumacia. D. de re iud. Vide Bald. in l. ſcripturæ. C. de fide inſtrum. An- gel. NNouel. de teſtib. s.& licet.
Simplicitas legum ſignificat æquitatem:& opponitur dif ficultati vel ſubtilitati iurts. luſtinianus in§. Sed quia ſtipulationes. Inſtit. De fidei com.heredi. Et nobis, in- quit, in legibus magis ſimplicitas, quàm difficultaspla cet. Et S. ſieod. tit. Idem in s. Et hæc quidem. Inſt. de le
Lit. adgna. ſuc ceſſ.cõmendat ſimplicitatem legis XII.
Tabularum: damnans mediam iuriſprudentiam, pro- pter ſubtilitatem. Simplicitas enim ſtatim aperit veri- tatem, non differt negotium. At contrà, ſubtilitas ſimu lat aliud quàm eſt, protrahit in longum, adficitq; dam- no litigantes.
Simpla promitti dicebatur, cum oh euictionem fimplum
rei prætium mittebatur I. 5. S. fi.l. 6. D. de euict.
Simulac, quàm primùm s. ſi quis. Inſtit. de rerum diuiſ.
Simulatus contractus propriè dicitur, cùm in ſpecie ali- quid agimus, cauſſämque iuſtam prætendimus, cùm tacitè aliquidillicitũ agatur: vt cum fœnerator, quod pignoris cauſſa acceptum eſt, emiſſe videri vult. l. 3. C. Plus val. quod agitur.& vide B. Cæpolam in tract. de ſi- mula. contractibus. 8
Sinagoga 1.3. C. de ludæis. congregatio.
Sin wo HAern gin erclucttequandoqus tamen inclu
Cyad eius. ſ. diſtinc. vide, e pigno.aſo. vide nota. in c. J.§. præter. D. de
Synedria

1 N n guidas alter 1 5 1 4 4— lit de interäc 4
Acima NVeri
3
in raum alnen 8
at madumn enderij
6 4 4.„. Heber.
er ine cuuſt crzi
ner, K(n Cexcäg 1 8 44 1 2* 8 1
ciusl.6.D deſC„
—
lelgm parte fendh u
*
iusan Tu.DLocd 9
8* eur id, quod ſneini
4
aniceps.D
44½ 1
4 1 6 1 24. n 5* 1 exculatioc 0
.
nleenn “]
8 — 2 73— alſcriptarx
5.& licet⸗ 4 3 4 4 n miheat*4 4 Luttiubat
des
Singularia quædam, ide
cmer, Gecelole 17
4 iit nmt 16,l
S * llidiran, ug 1r
8 18 Synedria l.pen. C. co. con ſenſus, conuentus. Sinendi modus qualiſnam fuerit, vide S. i.inſtit. de teſta men. l. i. C. com. de leg. Gaius lib. 2. Inſtit. Sinere, verbum, in contractu locationis quã vim habeat, Alph. oſtendit inl. In lege locationis. D. Locati. Quam verò in edictis,& quid iunctum negandi aduerbio, a-
ud Iuriſcoſſ. deſignet, Alexander Genial. dier. auctor
lib. 1. c. 4.tradit. e gingulare ius, quod contra tenorem rationis propter ali- quam vtilitatem auctoritate conſtituent ium introdu-
Aum fuit l. 16. D. de legib.& alibi ſæpe. Sic homnte iuris regulas l.. D. de
reb. cred. 1 Singulareſcriptum ‚edictum quod vnitatis numero ſcri- ptum eſt l. 1.§. item hoc edictum. D.quod falſ.tut.auc.
Sic ſingularem perſonam provnica dixit VIpianus l.
9.S. animaduertendum. D. quod met. cauſ.& ſingulares
tunicas l. 38. de aur.& arg. pro ſingulis.
Singularij milites ex Caſs iod. libro 11.& in Notit. Imp.
inSinu, in occulto 1. 27. D. de probat.
Siphones, canales, ſeutubi di cuntur, à ſonovocis, ſi, ſi, ſi.
Vſus eſt Vlpianus hoc vocabulo, in l. quæſitũ. de fund. inſtru. vbi, Acetum, inquit, quod incendii extinguen- di cauſſa paratur: Item cẽtones, ſiphones, perticas quo-
que,&c. quamuis in vulgatis pro Siphones, ſcopæ ſup- onantur, quæ nullius omnino ſunt vſus arcendis igni
bus. Alex. Neapol- Siphones intelligit fiſtulas follibus junctas, ſeu mactrinas hydraulicas, quibus agitatis ad ſuperiora ædium, exhauriunt aquam. Siquis, verbum tam maſculos, quàm fœminas complecti- tur l. i. D. de verb. ſign. 2 s. Siſto, plerunque ſignificat, ſtare facio. Ita que cùm promit timus, aut nos, aut alios in iudicio permanſuros„rectè dicitur vna adpellatione, Cautio ludi cio ſiſti: lIuriſcon ſulti enim promiſcuè dicunt Iudicio fiſti ‚tam de ipſo reo, quàm de fideiuſſore eius. Vlpian. in 1.2. D.Si quis cautionibus. Si quis, inquit, in iudicio ſe ſiſti promi- ſit. Et infrà: Se ſiſtere nõ potuit. Idem in l. ſi quis quem iam. D. eod. tit. In eadem, ait, cauſſa eum debet ſiſtere: loquens de fideiuſſore. 8 Siſto, pręteritum habet zſtiti, non ſteti, quod à verbo Sto, eſt, participiali verbo caret:niſi à ſto mutuetur, aucto- re Priſciano. Vlpianus in l.ſed& ſiquis. S. illud ſcien- dum eſt. D.ſi quis cautionibus. Eum; in quit, qui idcir- co nõ ſtitit. Et paulò pòſt: Ac per hoc in iudicium non ſtitit. Neratius inl. pen. D. eo. tit. Si procurator, inquit,
ita ſtipulatus, vt ſiſtat duntaxat eum, quem ſtipulare-
tur: non etiam pœnam ſi ſtatus non eſſet, ſtipuletur. Ibi illud, ſtatus, à ſto, mutuatus eſt.
Siſtere reum,& exhibere reum- l. ſi eum iudicio. D. ſi quis
cautio. ad fideiuſſorem pertinent. Sed venire ad iudi- cium, vt in d. l. ſi eum iudicio. in fin ſecum agendi pote ſtatem facere, vt in l.& ſi poſt tres. D. eod. t itu. item: Ire
inius. Vel(ſicut nũc loquimur)comparere in iudicio: Kare iuri,& cætera id genus, ad reum referũtur. Vtrun-
que autem complectitur Cautio, Iudicio ſiſti: ſiue quis pro ſe, ſiue proalio promittat- Cuius oppoſitũ eſt, Pro- miſsionem deſerere. Vlpianus in l. ſed& ſi quis. 6. Quę ſitum eſt. D. ſi quis cautio. Nos nunc dicimus. Cautio- nem de ſtando iuri.“ Sita, cibaria etiam præter frumenta, quibus ſcilicet veſci mur: quo nomine etiam oleum ſignificatur. Homerus,
Hglazx AA⁴ olvlο, 15, 161 R,AAuV. Et Bacchus vires,
robur edulia præbent- In Rubrica, de munerib. ſitocom. ofra voce Greęca in poſter. C. lib.omniadici poſſunt qui bus veſcimur. Hinc Sitocomia in iam citata Rubrica, pro ſiconiæ legendum. Eſt autem Sitocomia, nomen magiſtratus, eius ſcilicet, qui frumenta& annonam cu rabat. Arcad. Iureconſ.in l. Munerum. de mune.& hon. Perſonale, inquit, munus eſt, cura emendi frumenti, & olei. Nam earum ſpecierum curatores oilouéar Græ-
8 O C 178 ci vocant,&nsò& œlrs, e o⁵με, id eſt, Afrumenti cura- tione, Vlp. de vacat. muner. l. z. item ſitocomiæ memi- nit& in l. de adminiſtrat. rer. a d ciuita. pertinen.
Sitonia, munus emendi frumenti, quo verbo vtuntur no- ſtri: nec eo alij abſtinuerunt.
Evus.l. final. D. de mu.& hon. curator emendo frumento
præpoſitus Sitonia in Rub. C. vt nem. lic. in coëmp.
zilz verbo vſus eſt. Solon in legib. apud Demoſth. U Se. Neu⁴⁵ωμααάeν.6. qui olrs men ſuram explicat. Situla& ciſtam, qua populi ſuffragia in creandis magi- ſtratibus, legibũſque ferendis colligebantur,& vrnam ſignificat, ad hauriendam è puteo aquam accõmodam. vt apud Iuriſconſ.D.de contrah. empt.in l. qui fundum vendebat. 5. fi. b
Situs, ſqualor, ſiue incultura cuiuſque rei, à deſinendo di- ctus: quòd negligentia deſeruntur res,& redduntur in- cultæ. VIpi. de bon. poſſ. ſec. tab. l.1. Vetuſtate, inquit, vel ſitu putrefactum.
Siue dictio anconiungat, an diſiungat ponit Bartol. 1. 1.
D. de public.& I. ſi eum.§. qui iniuriarum. D. ſi quis caut. Bald. in I. cum quidam. D. de verb. ſigni.
Smaragdus l. 21. D. de au.& arg. leg. l. fi.8. ſpecies. D. de pu blica. gemma eſtviridis coloris, de qua poſt Plinium I. ſidor. Iibr. 16. cap. 7. Smaragdum à nimia viriditate di- ctum ait, haberéque principatum omnium gemmarum virentium. 1
Smurna I. fl. S. pecies. D. de publica. ea vocatur quæ vulgò
Myrrha.
Soboles, propago I. 1. D. ſol. mat. b
Sobrisè, frugaliter l.is qui. D. de tut.& cur. dat. ab.
Sobrini propriè vocantur, qui ex fratribus patruelibus, aut conſobrinis, aut amitinis vndi que propagantur l. 3. D. de gradib. 1
Sobrinus, vt ait Fl. Gallus apud Feſtum li. 17. patris mei conſobrini filius,& matris meæ conſobrinæ filius.
Socer, viri pater: mater, ſocrus: ille iuugos, illa èεu 1. 4. D. de gradib1us
Socer locum parentis obtinet, Pompo- ait l. Qui 2. D. So ſut. matrimo. Vide item l. cum pater. ad Legem Pomp.
de parricid. l.ſoceri. De verb. ſigni. cum ſim. ab Alberi- co citatis. Igitur eadem quæ parenti reuerentia pleriſ- que in rebus illi debetur, maximè durante affinitate.
Societatis duplex eſt conſideratio. Altera Publica: altera Priuata.
Societatem publicam natura conſtituit inter omnes ho- mines: quæ nihil eſt aliud, quàm naturalis omnium ho minum cognatio: cuius meminit l. z. D. de iuſti.& iur. Hanc eleganter tractat Cicero in Officiis. Ex hac ſo- cietate publica, velut fonte, oſtendendum eſſet ſtudio- ſis, quomodo propter communicationem rerum intre- ducti ſint omnes contractus, omnia commercia, om- nes actiones. Quomodo item ad coërcendos malos ex erceantur accuſationes,& publica iudicia: totius deni- que iuris ſanctio non ſpectet aliò, quàm ad conſeruan- dam inter homines naturæ ſocietatem. Sed vix eam a- gnoſcimus, adeò noſtros ſequi mur corruptos adfectus in explicando lure.
Societas verò priuata eſt, quæ ciuili hominum auctorita- te in quandam contractus formulam producta eſt, imi tatione publicæ ſocietatis: vt, cũ duo pluréſve ſic con trahunt, quò lucrum& damnum inter cos commune ſit:de vna revel negotiatione, aut de omnibus bonis præſentibus,& futuris. Hanc Græci ouonafiæp vocant & hæc Societas conuentionalis dicitur.
Societatis conuentio, inter omnes hominum functio- nes, ad naturalem illam charitatem proximè accedit. Ea enim expri mit typum cognationis inter nos, quam Deus conſtituit, vt res noſtras alter alteri gratis com- municemus, nihilque proprium exiſtimemus;: ſed eſſe
Roiva giAa wa*ν‿a.
Societatis etiam collegia,& corpora vocanturl. i. D. quod
2 ij

SO I. cuiuſque vni. l. 3D. de bon. poſſ. Qui his pręerant
Societatum magiſtri vocabantur l. 14. D. de pact.
Societas vectigalium Il. 6z. D. pro ſocio.
Societas vitæ pro communione victus I.i. D. rer. amot: ex quo vxor rei humanę& diuinę Socia eſt l.4.C. de crim.
expil.hered..
Soci]j dicuntur,& qui tractatu habito focieratem coierũt & qui in communionem inciderunt,& generaliter qui quid communiter poſsident. Ita communium prædio-
rum dominos ſocios vocant l. 19.& 34. D. de ſeruitu. ruſtic. 4
Sodales Gaio I. 4. D. de colleg. ĩllic. qui eiuſdem ſunt col, legij. Hinc dictos putat Feſtus, quòd vndà ſedeant,& ſint.
Sodalitium. VIpian. l. z.§. ſi quis. D. ne quid ip loco publ. interpretatur vectigal hoc, quod imponitur ei penden- dum, qui in publicò ſolo ædificat. In l. ſi arborem. D-de ſerui.vrb.præd. pro gnomone ponitur, quo horæ ad fo- lem denotantur. 4
Solacium pro ſalario l. 13. in fi. D. com. præd. l. 15. C. de ad- uo. diuer. iudicio. Hinæe
Solacia annonarum I. vnic. C.de anno.& cap. eadem vis verbi d ν eſt in Nouel.
Solarium, quod ſoluitur dominopro ſuperficie in ſolo il- lius extructo. l.et iam ſuperficies. D. qui potio, in pign. habean. TieiAt
Solarium, provectigali, quod ædificiis in publico loco imponitur. l. 2.§. ſi quis nemine. D. ne quid inloc:vel iti. public.
Solarium locum editum ſignificat in quo veteres aprica- ri& ſolem captare ſolebant. l. 13, D. de ſer. vrb. Macrob. lib. 2. cap. 4. Vnde autem nomen acceperit, docet Iſido- rus libr. 15. capi. 3. quod foli& auræ pateat- quod& Leo Imp. conſtit. vltima expreſsit.
Solarium etiam id inſtrumentum ſignificat quo horæ ſo- lis vmbra deſignantur, vt in Plauti. verſib. quos refert Gell. lib. 3. cap. 3.
Solarium, vectigal, quod pro ſolo penditur l. 2.§. ſi quis nemine, D. ne quid in loc. public. l.. D. ne quid in loc. public.
Solis dies, dominicus dies I. omnes. C.de fer. Niceph-lib. 1s. cap. 25. Hiſto. eccleſ-
Sollemne(ſic enim ſcribendum veterum monumenta do cent)anniuerſarium, legitimum, ordinarium. ita Sol- lemnia munera I. 12.§. pen. D. de admi. tut.
Sollemnia patrimoniorum onera 1.2. D. de vete.
Sollemne ius, ciuile, legitimum Il. 28. D. de reg. iur.
Sollemne. l. 1. pro dot- lege X II. Tabul. ad vſucapionem præſtitutum. 3
Sollemnia tempora J. fin. C. de excu. tut. ſo. dies ad excuſa- tiones adlegandas.& vide l. 6.& 18, C. eO.
Sollemnes actiones certis finibus concluſæ. l. 2, 5. deinde ex his. D. de orig. iur.
Sollemnis numerus teſtium l. z1. D. de teſtamen. ſeptem teſtes. 4—
Sollemnia prouocationis I.11. C. de admi. tut. vide lib. 2. Anti ꝗq. Briſſonij.
Sollemnia accuſationis 1. 11. de adult. D. l. 7. C. de calũnia.
Sollemnia verba l. 23, D. de ma. teſta. quæ in manumiſsio- ne pronunti abãtur. vide Feſtum& Boëthium in Topi.
Sollemnia teſtamenti l. 20. S.pe. D. deteſta. 8
Sollemnes feriæ, ſtatæ, certæ& quotannis recurrentes l. 26.§. ſi ferox. D. ex quib. caul. maio. 3
Sollemnitas adoptionis l. 25. D. de adopt.
Sollemniter cauere, cum ſatisdatione ordinaria& vſita- ta l. 28. D. de admi.tur.
Sollemniter obſignatio facta l.9. D. de folat.
Sollemnia iudiciorum l. 7. D. de integ. reſtitut.
Sollemnitatum neceſsitas, ex ipſa rerum experientia de- prehenditur. Nouell. de donat. propter nupt. S. Verum enim verò quia. Conſtit. 119. 3
8 01.
Ssollemnium feriarum rationem haberi non debere, in re- ſtitut. in integ. maior. Vlpianus auctor eſt, l. ſed& ſi. 5. ſi feriæ. D. ex quibus cauſis maior..
Soli res, ædes, agri, fundi ceteræque immobiles ſolo con iunctæ l. 1. D. de rei vindic. Solum, Ennio terra.
Soli pignora I.15. S. ſi pignora. D. de reiudic.
Solum, quod vnicuique rei ſubiacet. i1
Soli mercedem, penſionem pro ſolo dixit Iuriſcoſs. l.17. D. de pigno-actio.
Sollicitare Feſto lib. 17. folo cirare, loco mouere.
Sollicitator, qui ſeruum ad delinquendum impellit I. 11.§. quamuis. D. de ſer. corrup.
Sollicitare, eſt angere, contriſtari, curam inii cere, l. 1. D. de extraord. crim. vide Caſsiod. lib..
Solidum dicitur, quod integrum eſt, non inane, neq; par- te ali qua fractum. Vlpianus de fideicommiſſ. l. ergo. De ſolido, inquit, ſic accipere debemus, de ſorte,& de vſu- ris. Hinc ſolida legata, integra. l. 14. D. ad leg- Falc.
Solida proprietas plena, non deducto vſufructu I. 2. D. de vſuf. leg.
Solidum, totum. l. 6. D. de vulg.
Solidum& aureum idem valere conſtat.
Soli dus auri z0 lib. æſtimatur l. vnic. C. de collat. æris. li= bro 10.
Soluendo eſſe is intelligendus eſt, qui facere ſatis& æſti- mationem ſoluere poteſt S. itemſi fullo. Inſtit. de oblig.
uæ ex malefic. 9
Soluendo eſt hereditas, quæ heredem inuenit, quia is ad- eundo creditoribus obligatur l. 6. D. de bo. lib. l.; 3. D ſol. matrim. b 22
Soluendo non eſt niſi qui ſoli dum ſoluere poteſt l. 14. D. de verb.: ſign..
oendeediädes,hen aeiſe ddesſesger
luen gitur, niſi qui ſoli dum poteſt
ſoluere. Iabolenus in l. ſoluendo. D. de verb. ſig. Soluere dicimus eum, qui id facit, quod facere promiſit.
VIpian. in l. ſolutionis. D. eo. tit.
Soluiſſe accipere debemus, non tantùm eum, qui ſoluit, verüm omnem omnino, qui ea obligatione liberatus eſt, quæ ex cauſſa iudicati deſcendit. Vlpian. in I. ſi ſe non. D.de re iudicata.
Solum, area, cui ædificium ſuperponitur l. 21. D. de pigne. actio. 3
in solo fiunt quæ ſolo coniuncta ſunt.
in Solo conſiſtunt ſeruitutes, ſolo impoſitæ 1.3. D. de ſeru-
Solus. Ea vox, Solus, vel ſola, diuerſis circumſtantiis, di- uerſam habet ſignificationem.l.ſi hereditatem. D. de pe titrhere. 1bi enim Sola cõtrouerſia, reſpectu rei cõuen ti recte dicitur: reſpectu actoris propriè dici nõ poteſt.
Solutam pecuniam intelligimus vti que naturaliter, ſi nu- merata ſit creditori. Martianus in l. ſolutam. D. de ſ9* lut.& liber.—
Solutio, eſt obligationis liberatio inactione perſonali. l. ſolutionis. De Verbõ. ſignifi. Vbi, ſolutionis verbo, ait Vlpianus ſatisfactionem quoque omnem accipiendam placet, In vendicatione enim alia ſolutio non fit, ſed ſpecies petita reſtituitur. 3
Soluta margarita l. 25. ad fi. D. de aur.& arg. 4
Solutivioncshe D. eo. vide B. Briſſonium lib. Antiqui.
Solutus actione, ea liberatus J. iores.
80 weapredie ‚ nulli obligata. apud M. Cicero de lege
in Solutum,& pro Soluto datur, quod in liberationem de biti in Creditorem transfertur.
Solutus legibusl. 1. D. de leg 1 r. . 31‧DLO.de egibus.vide ibid. B 8 Solutum matrimonium dicitur ſiue morte, ſiue diuortio.
l. cũm quærebatur. D. de verb 89 matrimo. er. 0. ſig.& l. ſi quis. D. ſolut
21- Ex quibus cauſsis ma-
Solutus
——

5 X Lemc—. AMll r.
8 4 8
r. 4
Leteman. A⁴ 1 A E
1 —
— hr„ 1 7
4 00llgatur L6.N.
*. 41
4 1 AlAloloet e. 1 5
4 rr N iturL6.D.
* 4 ö 4 „ah 9
aal.(olucadaD.dc 8
4 4 2, qui idtacit, sr oms. Dacit. 8 8 cnus, matzacuan uno, qute odll 1 dicati deſccaus it ta. cium ſuperponat a 4 8 4* 8 contunct lun. n tes, olo mp- 1 8*
„ AA KIohe m.
4*
1 c I. 8 8
3 p
N
ig vcuc 22 “— 8
1 1
a43 iderꝛtioinad as
1 ncggeca e d 819,
† 4 Ei 1!
100
8 dnem 90—
—* 4
. 4““ dl ſola, diuertsc u-
Solutus is dicitur, cui recedendi eſt libera facultas. l. 2. de lib. hom. exhi. Gaius inl. qui nequc. de verb. ſignifi. Ac
ne eum quidem, inquit, intelligrimus ſolatum, qui in
ublico ſine vinculis ſeruatur.
Solut ius, pro facilius, expedit ius. apud VIpianũ in l. at ſi quis. S. idem Labeo. Sedſolutius, ait, quitatem ſequi, cùm hoc ei& actionis natura indulget.
Sontes propriè dicuntur, quorum culpa iam ſonat, hoc eſt qui erroris conuicti ſunt. l.1.§. fin. D. de Ædil. edict.
Sonticus morbus in XII. Tabu. qui cui que rei, gerundæ obeſt I. z.§. ſi quis iudicio. D. ſi quis caut. Eius morbi vim explicat I. 6o. D. dere iudi. eq enim differenda ſunt iudicia. Sonti cum morbum( Feſto li. 17.) fignificare ait Elius Stilo certum cum iuſta cauſſa&c. In XII. Tabu
lis, qui accipiatur docet A. Gellius libro 20. capi. 1.
Verba legis hæcſunt SI IVDEY, VEL ALTER EX LITIGATORIBVS MORBO SONTICO IMPE- DIATOR, DIES IvDICII DIEEISVS ESTo.
Hanc explicui lib. 4. veteris Iuri ſprud. l. ſr.
Eopia l. L½ 2vo. S. Jριαςαα /D. de excuſa. tut. à quibuſdam ex- ponuntur doctores. 8 3
Topos Græcis eſt, quod Latinis ſapiens, doctus, acutus, ſci tus, bonus, vtilis: à oiæ ſapientia. Et Romani cum a-
liquem laudare vellent, quòd doctè omnia dixiſſet, aut
prudenter feciſſet, o adpellabant: vel mox acclama bant, ⸗ogðr, hoc eſt, ſcitè, doctè, acutè, ſapienter. Sic quia maximam ſcientiam Sempronio populus Roma- nus attribuit, rectiſs imè oν eum adpellauit. l. 2. S. fuit poſt eos. D. de orig. iur. Olim ludæorum quo que docto res, teſte Hieronymo, Sophi, hoc eſt, ſapientes à plebe dicti ſunt. Qua imitatione apud Græcos emεα eol, id
eſt, ſeptem ſapientes nuncupabantur: Thales Mileſius, Solon Athenienſis, Chilon Lacedæmonius, Pitta cus Mitylenæus, Bias Pryenæus, Cleobulus Lyndius,& Pe riander Corinthius. Sed poſtea Pythagoras primus, vel hoc nomine omnium ſapientiſsi mus, non ſapientem ſe ſed Philoſophum, hoc eſt, ſapientiæ amatorem adpel- lari voluit, ſapientiam ſoli Deo relinquens.
Sordes pro pecuniaria corruptione l. 3.§. f. D. dearbit. per Sordes, accepta pecunia l. i.§. I. D. de mag. conueni. Sic
accipe verbum Sordidè I. 3.5. nunc videamus. D. de ſu-
ſpect. tut. 3 b
Sordi da veſtis l.;9. D.de iniu. fordium plena, qualis olim erat reorum habitus qui Sordidati dicti ſunt, vt ex vete rum libris conſtatꝗ.
Sordida concuſsio, id eſt, calumnia, Hæc à tranſactionis officio Iongè diſtat. Tranſactio enim quærit pacem,& finem litium:calumnia diſcordiam parit,&diſpẽdium. Tranſactio ex bona fide procedit: calumnia ex dolo
malo, tantõque magis nocet, quanto latent ius proce-
dit ad nocendum[g.—.
Sordida munera, vide Briſſonium in verbo Munus. Sordidè agit tutor, qui pecunia corruptus, rem pupilli ne
gligit. l. 3. S. nunc videamus. D. de ſuſpect. tutor. Zwelrus. l.177.D.·deverbo.ſigni· cauillatio: vide ſup. Cauil latteo. Sororem Antiſtius Labeo dictam putat, quaſi ſeorſum naſceretur, ſeparatürque ab ea domo, in qua nata eſſet, vt N. Marcellus teſtis eſt. Sororum aliæ conſanguineæ, aliæ vterinæ. l. pen.& fi. de legi. hered. C. Sors, xνο hereditas, pro eodem poni conſtat. Sors Aſerie, pro dubio rei euentu: qui quum Dei volunta-
te ſemper(it deſtinatus, varias produocit ſignificatio-
nes. Vnde ſortior, verbum, in vſu loquendi frequens, pro adquirere aliquid. Sortiri iudicem, ſortiri prouin- ciam, ſortiri forum, Nouel. vt om. obed. iudic. prouinc. s-arripiat. Sors, aleæ, vel alterius rei, quæ inſtar ſit aleæ, iudicium, declarans in dubio, ſcilicet honeſto, voluntatem Dei. Vnde ſolebant olim,& iam nunc ſolent vel inter con-
iunctiſs imos, incidentes controuerſiæ per ſortem diri-
mi, quæ ſunt cautiones. D. Famil. erciſc. Auguſtimus grauiter in Fſalm. Sors eſt, inquit, res in dubitatione humana, diuinam indicans voluntatem. Nam& ſortes mi ſerunt Apoſtoli. Electi ſunt duo iudicio humano:& electus de duobus iudicio diuino. Vnde ſcribitur: Ce- cidit ſors ſuper Matthim. b Sors dicitur patrimonium,& ſumma ſiue caput illius pe- cuniæ, quæ cõfertur in ſocietatem, vt inde lucrum fiat. Qua ratione conſortes accipiendi ſunt, qui vel com- mune habent patrimonium, vel parem pecuniæ quan- titatem ſocietati attulerunt. vt l.dudum. C.de contrah. empt. Sors adfini quadam ſignificatione dicitur quælibet pe- cunia principalis cui accedunt vſuræ, vel reditus: vt in tit. D. de vſur. l. pen. D. ad le. Falc. l. ĩ8. S· ante. D. ad Tre- bellian. Sors, pro iudicio, ordinatione ſeu conditione obiter in- cidente. Practum autem, id eſt ex more Romano. Non enim audiebãtur cauſſæ, ni ſi per ſortẽ ordine quodã. Si quidem quo tempore cauſſæ agebantur, conueniebant omnes,& ex ſorte dierum ordinem accipiebant: ſcili- cet ita vt poſt triginta dies cauſſas ſuas exequerentur. Nunc vix tota hominis ætas ſüfficit, ad dirimendas littes. Sortes plurali numero, reſponſa erant, quæ Satana ſugge- rente, dabantur olim conſulentibus de ali qua re: qua- libus impoſturis& hodie delectantur impij, Indeſorti legi dicuntur. 26. q. 1.& tot. tit. extr. de fortile
g.
Sort iri, eſt ſort itò capere, hoceſt, per ſortem obtinere. Sor
te enim ali quid conſequi, eſt fortuito rei euentu vel ca ſu adquirere. b Sortiri filium. Hunc loquendi modum apud VIpia. inl.z. 5. ſiemancipatus. D. de bonor. poſſ. cont. tabu. annotan- dum monuit Alc. in fi. cap. 22. lib. 4. Parerg. 3 Sortitioni& ſubſortitioni iudicum Prætor vrbanus præ erat, hoc eſt, per ſortem& fortuitum euentum deſigna- bat ex decuriis& ordinibus eos, qui quoquo tempore iudicarent, illorümque nomina in albo ſuo deſcribe- bat. Vnde ſortiri forum ca. fi. de for. competen. Sortiri iuriſdictionem, Sortiri effectum dicimus. Planè, ſi reii- ciebantur iudices, ſeu, vt nunc loquimur, recuſabãtur, ſubſortitionem in locum reiectorum faciebant. Sortilegium tot. tit. extra. de ſorti leg. per creaturam diui- natio. Sororius, cui ſoror mea nupſit. Eſt& fratris, ſororiſve meæ filius.“ Spaciari, ſpacia facere,& deambulare l. 7. D. de ſeruit.& apud Sueton. in Tiber. ca. 14. Spacium non ſolum de loco, ſed& de tempore dici cœ- pit l. ſicut in annos.. idem Papinianus. D. quibus mod. vſufr. amitt.c. fin. de no. op. nunt. Spadones generaliter adpellantur tam hi, qui natura ſpa- dones ſunt, quàm Thlibiæ Thlaſiæque, hoc eſt, hi quibus cremaſteres ſeu nerui, quibus colei ſunt ſuſpen ſi, pueris adhuc colliduntur veſ exciduntur, aut quocun que alio genere eunuchi fiunt. VIpianus in Il. Spado- num. D. de verb- ſigni. b Spadonum generalis adpellatio eſt eGque tam ij, qui na- tura ſpadones ſunt, item thli biæ, thlaſiæ caſtrati. Sed & ſi quod aliud genus ſpadonum eſt, cõtinenturl. 128. D. de verborum ſignificatio. l. 4. D. ad l. Cornel. de ſicar. Spadones tamen quandoque à caſtratis ſeparantur§. ſed& illud. Inſt. de adop. I. 6. in fi.& 7. D. de ædil. edict. Spadones propriè& ſpecialiter ſunt, qui valetudine ali- qua præpediti, aut vitio corporis liberis operam dare non poſſunt l.2. D. de adopt. l. 6. D. de lib.& poſtu. quare autem id vitij ſit, explicat Galenus libro 15. de vſu par- tium. de Spadonibus vide Theophi. Inſtitut. de interd. Specioſas perſonas accipere debemus clariſsimas per- ſonas vtriuſque ſexus. item eorum, quæ ornamentis ſe- natoriis vtuntur l. ſpecioſus. D. de verb. ſignifi. 2 il)

—
DF
Spartacus, pro Spartano, apud Paul. reponẽdum, in I. poſ-
ſideri autem. S. ſi ſeruus quem. D. de acq. poſſ- Hiſtoriam de Spartaco, qui fuit nobilis gladiator, refert Bapt. Pius c. ſz-in Annot. poſter. b.
Spatha. Vegetius gladios maiores, ſpathas vocari docet: minores verò, ſemi ſpathas. Extat in Authẽé de Armis.
5 penulti.
Species apud luriſcoſs. ſingula corporal.38. D. de legat: j. Separatũrque interdum à quantitate, id eſt, ab iis, quæ pondere, numero,& menſura conſtant l. 6. D. ſi cert. petat. b
Speciespro forma, quàâ corpus id eſſe cognoſcitur quod eſt 1.7. D. de ſupelſ. leg. l. 76. D. de iudic.
Specie communi contineri dicuntur, quæ in genere ſuo functionem recipiunt I. 29. D. de ſolut. 4.
Species pro annonariis corporibus, ſeu quantitatibus l. 10.& I. 11. C. de facroſan. eccleſ.& alibi ſæpe. Sic
Species annonariæ I. fin. C. de collat. fund. fiſc. Veget. lib. 3·Cap.z.
Speciaſe delictum videtur, quod doctores noſtri innomi- natum dicunt: vt cùm quis in ius vocatus non paret-l. 2. C. de Epiſcop. aud. cùm temerè adpellat, cùm ius di- centẽ cõtemnit, cũ in munere ſibi impoſito per deſidiã quisceſſat. l.z. C.de ſpor. Eiuſmodi enim factapluribus Verbis ſpecialiter deſignantur, non vno generali-
Speciales actiones céſentur, quibus id perſequimur, quod natura ſua& quantum ad iuris interpretationem perti net, ſpeciale eſt, etiamſi acceſſoria quædam habeat, vt equus, veſtis, domus, fundus,& cæteræ id genus res. I.. 1.28. D. de rei vind.
Speciem veteres Iuri ſcoſs. adpellant, quod recentiores,
Legis caſum. VIpian. in l. ſed interim. de don. int. vir.& vxor. Paulus in l. Latinus Largus. de leg. z. Quintilian. thema vocat, quaſi facti poſitionem, vel euentus. Sic ſpecies vna, pro vna quadam cauſſa, in l. ſolet Prætor. & l. ſeq. D. de iuriſdict. om. iud.
Species reſiſtentes, in ead. l.pro reſtantes intelligit Bud. quæ reliquamenti cauſſa debentur, id eſt, quæ ex præ- terito debentur.
Specialia iudicia I.;8. D. loca. quibus de vna re agitur.
Specialis iudex, datus,& delegatus,& pedaneus I. fina. D. de offic.Præto. l. fi. C. de iudic.
Spectabilis, dignitatis titulus, quo ornatur præfectus Auguſtalis, Comes oriétis, Procõſules& Vicarij l.vni. C. de ratiocic.op. pub.& alibi ſæpe. ornãtur& Ducesl. 36.C. de adpell.& alij permulti, vt patet ex Codice Th. & Iuſtinianeo.
Sic accipe ſpectabiles iudices I.; 2. C. de adpel.
Spectare pro expectare. l.ĩ.S. prætor. D. deiis, qui deiec.
Speculari] ſunt, qui ſpeculas faciunt,& qui vitrea ſpecil- la. Poſſunt& hoc nomine denotari, Alciat. teſte, qui feneſtris ſpecularia ad arcendum hyeme frigus com- ponunt, quorum meminit VlIpi. in I. Quæſitum. S. ſi do- mus-de fund.inſtr.
Speculatores nõ Spiculatores in l. Diuus. D. de bon. dam. &7.C.de cohor. princ.& in Euangel. x0⁷ε‿ααεε uιeebs qpexxXrνν&c. Iul. Firmicus libro 8. cap. 26 ·Speculato res, ait, faciet qui nudato gladio, hominum amputant ceruices.
Specularia adpellabantur, quibus lumen tranſmittebatur
& fol admittebatur in ædes, vt hodie per vitreamina, & chartacea l. 12.S. ſpecularia. D. de inſt. inſtr. leg. Mar- tialis lib. 8. Epig.
HEhbernis obiecta Notis ſpecularia puros KAadmittunt ſoles,& ſine luce diem. I
Specus eſt locus, ex quo deſpicitur. Inde ſpectacula ſunt
dicta. Vlpia. in I. 1. D. de riuis.
Spem futuræ perceptionis deteriorem conſtituere licet. l.
pactum inter heredem. D. de pact.
Spes præmiorumpignerari non poteſt. l. ſpẽ præmiorum.
C. quæ res pig. oblig. poſſ.
5 ˙
Sperare, pro timere l. 3.§. ſi legatarius. D. ſi plus quàm
per l. Falc.vt in illo Vergilij verſu, b At ſperate deos memores fandi atque nefuadi.
Spheriſterium locus in halneis rotunda forma pilæ ludo accommodatus 1. 16. D. manda.
Spinoſum quid in prato prouerbialiter dixit luſtinianus de concept. dignit. S. 6. quaſi diceret in iure pulcherri- mo quid turpe immixtum.
Spolia adpellabantur pannicularia ea, quibus indutus
erat quis, cùm ad ſuppligium ducebatur I. penulti. D. de bon. dam. ſpoliarium locum illum in quo exui ſolebãt Plin. in Panegyric. Spolia etiam, quæ cui latro abſtulit. l.31.5. 1. D depoſit. Spoliare, pro exuere bonis, in l.1. D. de donat. inter vir.& vxor. Transfertur ad omnia alia. vt ſpoliare auxiliis, prouincia, fama, vita,&c. Quod 1mp.. fin. Inſtitu. de a- ction. dicit, Expoliatum bonis, luriſconſ. in l. fin. D. de his, quæ in fraud. dicit, Exutum bonis: vt paria ſint, E- ui bonis,& Expoliari bonis, ideſt, iacturã bonorum pati. Vide Zaſi. in dictos. final. Spoliare item pupillum dicitur tutor, qui malè adminiſtrat. l. qui fundum. s. tu- tor.D. pro empto. 2 Spondere Varroni eſt dicere ſpõdeo, à ſponte: nam id va- ſet, quod voluntate ab eadem ſponte declinatum ſpon- det. Spondet qui dicit ſua ſponte. Spongiæ, quibus columnæ, pauimenta, podia extergun- tur, inſtrumenta ſunt domus. l. quæſitum. S. Canales. de fund. inſtr. Sponſalia ſunt mentio& repromiſsio futurarum nuptia- rum. Florent. in l.i·D. de ſponſalib. Dicta ſunt à ſpon- dendo. Nam moris fuit veteribus, ſtipulari& ſpondere ſibi vxores futuras. Vnde& ſponſi& ſponſæ adpella- tio nata eſt. l. 2.& 3. D. de ſponſal.
Sponſalitia largitas, hoc eſt donatio propter nuptias, ſpe cialis eſt contra ctus, de quo in Auth. Vt ſpõſal. larg. Sponſum, actio ex ſpõſo. Ciceropro Quintio, Te iudicé,
C. Aquili ſumpſit, ex ſponſo egit. Sponſare, ſponſalia contrahere, ſtipulari ſibi vxorem da-
ri l.;8. D. de ritu nupt.„
Sponſio apud antiquos genus erat ſtipulationis, qua plè- runquevti ſolebant poſt interdicta, cùm lis quædam appendicula incidiſſet, aut etiam ſi alio modo inter duos controuerteretur. Fiebat autem ſponſio, interpo ſita ſtipulatione certæ pecuniæ, quã perderet, qui ſpon ſione vinceretur. Græcis erat decima pars rei contro- uerſæ, in cauſis priuatis: in publicis quinta- Et interim coram recuperatoribus aut iudice diſceptabatur. Inde actio ex ſponſo, apud recuperatores vel iudices, inten- di ſolebat, qui ex conuentione ſtipulantium deliticu- la cognoſcerẽt. Ceterùm abolita paularim ſponſone, verbum hoc latius productum eſt ad omnem ſtipulatio nem. idque eſt quod Paulus inl. ſponſio. D. de verb. ſign. Sponſio, inquit, adpellatur non ſolum quæ per ſponſi in terrogationem fit, ſed omnis ſtipulatio promiſsique. Ex illa autem anti qua,& iudiciaria ſponſione, ludicra quoque alterius generis ſpõſio deriuata videtur, quam nunc etiam frequentem videmus, cùm depoſitis pigno ribus, aut ſine pignoribus, promittitur aliquid vltrò ci trõque, Niſi res habeat, vel non habeat. Cuius fit men- tio in I. ſi rem tibi. S. vltim. D. de præſcript. verbis.& in l. rebus. D. de aleæ luſu. De ſponſione multa Budaæus, quem vide.
Sponſio, pignorum certatio, niſi ita ſeres habeat, vt qui deponit, adfirmat I. 17. D. de præſcript. verbis.
Spon ſionem facere, vulgò dicimus deponere in pœnam, vel pignoris loco paci ſci. Mart ianus in l.pen. D. de ale- atoribus. In quibus rebus, inquit, exlege Titia& Cor- nelia etiam ſponſionem facere licet.
Sponſores ſunt, qui ſua ſponte quidem nec rogati interce dunt pro debitore, habent tamen actionem mandati. De quibus Cicer. pro Quintio.& vide G. Budæum.
Spon

Haaſad)
81. Vade& ſpoua
des lig
4, Roc ett Coauiof
Honſoegit. caatrabere, lipulu nupt. — ent m. poll iaterat liſfet, aut ciun retur. Fiebatauro
ertr pecunit,Pl* Oraciscrat dedn] e
aacec
ribus aut!
ud recupetuat
1
4
8 T A
*
8 T A 180
Sponſus& ſponſa continentur generi& nurus adpellatio rij, quorum fit mentio libro ². C. Erant electi ex agen
ne. Vlpia: in l.Labeo. D. de grad.& affin.
Sonte venifle, aliud eſt, quàm adtuiſſe. l. ſi quis ex cõſen- ſu. C. de epiſc. audient. 1
Sportæ, calathi devimine texti I.z. D. de penu leg. in qui- bus et iam pecuniæ cõdi ſolebant, vt Aſconius in Ver rinas ſcribit.
Ens⁴οp--I.C. de vet. iu. en u. ſtudio, amorecurãque di- gnum. 1 2
Sportulæ ſalaria l. 120.D. de leg. 1.l. z1. C. de Epiſc.& cler. & to-tit. de ſportul. CꝗC. Lin
Spurcare, fœdare, corrumpere, impurum facere l. 1.§. 1. D. de extra. crimi. l. 27.§. ir. D. ad leg. Aquil.
Spurcare, etiam vinum aqua diluere ſignificat. Vlpia. ad
leg. Aquil. l. ſi ſeruus. Qui vinum, inquit, ſpurcauit, vel acetum fecit. Sed& aquæ dicuntur ſpurcari, cùm cor- rumpuntur aliqua re, quæ illas vitiet iniecta. Paulus, de extrao. crim. I. 1. Si aquas, inquit, ſpurcauerit.
Spurius, vulgò quæſitus,& patre incerto natus, quaſi o-
badν onceptus.§. ſi aduerſ. Inſtit. de nup. l. 25. D. de ri-
tu nup.& alibi ſæpiſsimè. VlIpianus titul. 4. Epito. Stabularius, qui permittit iumenta apud ſe ſtabulari. I.j. D. nau. caup. ſtabul.— 8
Stabulum, aliàs pro ſeptis accipitur, cõgeſtiſque domun
culis, quibus iumenta vel greges ſtabulantur invicis aut villis.& eſt locus ad iumentorum ſtationem para- tus l.13. D. devſuf. l. eo iure. D. exquib. cau. pig. vel hyp. Aliès pro diuerſoriis, vel meritoriis tabernis, quæ nu- mero vrbanorum prædiorum ſunt. l. Vrbana prædia. D. de verb. ſign. Theop. vertit 2²αια⁴αρααο ·S.pen. D. de o- blig. quæ ex quaſ. delict.
Stadium, paſſus centum viginti quinque habet, hoc eſt,
plus paulò pedes ſexcentos. l. in tantum. s. vniuerſ. D. de rer. diuiä.
Stagnum eſt, quod temporalem continet aquam, ibidem
ſtagnantem. Quæ quidem aqua plerunque hyeme cogi 1 tur. Vlp. in l. f. D.vt nauig. lic. in flum. pub.
Stallus in choro c. dilectus. de præbed. diſces ex Canoni-
ſtis,& putem eum locum vbi ſedere Canonicis in fra- trem receptis licet.— Stamen, quidquid in colo ad nendum ponitur. Subte- gmen dicitur filum quod ſub tegmine texitur. VIlpian. Vtputa, ait, ſtamen& ſubtegmen. in princi. l. ſi cui la- na. de legat.5. an Stare ſententiæ arbitri nihil aliud eſt, quã id agere, quan tum inſe ſit, vt arbitri ſententiæ pareatur l. 28. D. de arbitt. n Stare, manere, firmum eſſel. ſancimus. C. de teſtam.
Stare peraliquem quid ſit, docet l..§. ea igitur. D. quod
Statera iudicij æqualitas c. i. de re iud. lib..
Stater,& ſiclus eadem ſunt A. Aug. ad Modeſtin. Siclus
pendit ſemunciam.
4 8
Statim, cum temperamento temporis accipiendum in
certis Iuris noſtri locis, Albericus oſtendit. Eſt vbi
pro ilico ponitur, vt in I. fin. C. de bon. quæ liber. Vide Status, ali às ſi
Bart. in l. qui pignori obligari. S. fi. D. de aucto. tut. Statiua in Rubr. C. detract.& ſtatiuis libr. 12. Euſtathio
Awel potius ius ſtandi.
Statio inl. I. C. de compenſ.& I. i. C. ne fiſc. rem, quam. pro
manſione, in qua conſiſtunt officia. e Statio aliquando accipitur provigilia, vt apud Modeſti. de re milita. l. Deſertorem. Qui ſtationis, inquit, mu nus reliquit. Hinc Sationarius miles, qui vigiliis de- putatus eſt. VlIpianus de offic. præfect. vrb. l. Omnia omninoõ. Milites, ait, ſtationarios habere, ad tuédam popularium quetem. Eſt&ſtatio, portus nauium: vt in quemſe recipiunt naues. Vlpian. de flumin. l. ait Præ- tor. Stationem, inquit, dicimus, à ſtando. Is igitur lo- cus demonſtratur, vbi naues ſtare poſſunt. Stationa-
intetprete Græco ſunt aMacal diuerſoria,&manſiones
tibus in rebus qui curſui publico præeſſent, de quibus latius Alc. lib. Parerg. 6..
Statio à ſtando, vel ſtatuendo. Ea adpellatione is locus
demonſtratur, vbi quid ſtatuitur& ſtat. Sic nauium
Statio l..S. non autem. D. de ffumi. Vergil. 3. Georg.
ſtatio fidiſsima nautis. 4
Statio iumentorum I. 1z. in fi. D. de vſuf.
Statio militum l.. D. de re mil. Vnde b
Stationarij, adparitores præſidum I. 1. de curſor.& ſtatio.
Stationes etiam dicebantur, quò homines conuenire, ſta
re,& in circulos cogi conſueuerunt Plin. lib. i. Epiſt. l. 15.S-Conuicium. D. de iniur.
Stathmus, id eſt, manſio, miliaria habet ſeſquinouem& viginti. Cuius fit métio, Nouell. Vt omn. prouin. mag. obtemp. Conſt. 68.*
Statores, pro apparitoribus, qui reos in ius, vel carcerem
ducunt. l. 10. 10. ex quib. cauſ.
Statuas principum iis, qui ad eas confugiſſent, tutiſsi- mum aſylum fuiſſe conſtat.
ad Statuam principum confugere, id eſt, ad Cæſarum ſtatuas l.. D. de iis, qui ſunt ſut vel alien. l.. D. de offi.
pPrafect.vrbi I. 17. S· apud Labeonem. D. de ædil. edic. l. 1. C. de iis, qui ad ſtat. confug. Gallis Luacu de franclnſe.
vide Sueton. in Tib. ca. s[ſ.
Statuit, verbum, rem perfectam ſignificat& conſumma- tam, noncœptam, in poſtulatione edicti, Quod quiſ- que iuris, teſte Vlp. in l. i. eo. titu.
Statuliber eſt, qui ſtatutam eſt deſtinatam in tempus, vel
inconditionem, habet libertatem. l.i. de ſtatutiberis. VIpia. Inſtit. tit. 2.
Statum, participium à verbo Siſto, quod eſt præſento,&
quaſi præſentiam corporis exhibeo. VIpianus in 1.3. ſi quis in ius vocat. Cùm quis, inquit, iudicio ſiſti pro- miſerit, neque adiecerit pœnam, ſi non ſtatum eſſet. Idem ſi ex nox. cauſ. l.1. Non videri, ait, in eadem cauſ ſa ſtatum. Statutum, idem quod lexCiuilis, vel Munieipalis. Et hac- recipere interpretationem, Salomon. affirmat,& Za- ſius probat. Quod eſt contra eos, qui contendunt, non aliter ſtatuta, quàm verbotenus intelligenda. Scien- dum autem, quòd Roma. lus ab initio non aliud fuit, quàm municipale: nec X II. Tabul. Leges aliud tum erant, quàm id, quod noſtri nunc ſtatuta vocant. Poſt propagatum verò Imperium, cœpiſſe lus eſſe commu- ne inter omnes Imper. Roman. populos. quod ceu poſi- tiuum, Juricoſs. ſecundum voluntatem, ex bouo,& æ- quo ſemper fuit interpretatum, vt in ipſi PLand. librisli cet inſpicere. Quia verò nihil eſt inæ qualius locorum circumſtantia, non poteſt lus Romanũ æqualiter ob- ſeruari vbi que: idcirco receptum eſt, ſcribi Statuta, non ſolùm vt aliquid addatur, aut detrahatur Legi ge- nerali, verumetiam contra Legem generalem Romano rum. l.omnes populi.&§. ius autem Ciuile. Inſtitu. de jure natur. vide Bartol.in l. omnes populi. D. de iuſtit. & L iure. 1 HII- in aen gnificat caput cauſſæ ſeu principalis quæ-
ſtionis Iurisvel facti, ad quam reliqua ſunt referenda. Status, aliàs accipitur, pro conditione, in qua viuunt ho- mines alius alio iure, ac ordine: Vt in titul. D. de ſtatu hominum Status Romani mutatio prima, àregibus ad Conſules: cu ius non alia fuit cauſſa, quàm tyrannis, hoc eſt, ſæuum ac violentum imperium, quod rex vltimus tandem ex- ercere cœpit. l. 2.§. exactis deinde. D. de origi. iur. Se- cunda mutatio à Conſulibus ad Decemuiros quæ pro pter Leges ferendas contigit. Et eſt origo X II. Ta- bular. quæ cœpit anno ab vrbe condita 303. Ab eiectis verò regib. 60. d. l. 2. S. Poſteè ne diutius. Tertia muta- tio A Decemuiris rurſus ad Conſules. Ibidem s. Dein- de quia difficilè. Quarta&vltima Romani ſtatus mu- b 2 nii)

8 T E
tatio, à Conſulibus ad vnum principem. Quæ monar-
chia ad nos peruenit. S. Nouiſsimè ſicut.
Statuta libertas, qua in diem, vel conditionem deſtinata eſt l.1.& 6. D. deſtatulib. 1. 31.S. pen. D. de leg.i.
Status perſonarum, conditiotot. tit. D. de ſtat. homi.
Status obligationis, cõditio,& natura 1. 9.S-1. D. de duo. reis.
Status ætatis l. penul. quando dies leg.ced.
rec ooα. in Nouell. cœnacula, quæ penſiones ſunt ediũ.
Stelæ, ſunt proprie lapideæ pilæ furrectæ, in quibus fœ- dera inſcribi ſolebant, vt omnibus innoteſcerent:& in quibus etiam homines proſcribi ſolebant. Budæ. l. venditor. Com. præd. 27.
Stellaturæ quæ ſint in l. 2. C. de erog. mil. ann. vide ibidẽ Alciatum, qui adfert Lamprid. in Alexand.& Spart-in Nigro.
Stellionatum vocant luriſcoſs. fraudem omnem, atque impoſturam, quæ propriam ſignificationem non ha- bet,& in proprium delicti nomen non cadit 1l. 7. D. ad S C. Turp.
A Stellione vafro animali, lacertæ non abſimili Plini. li. 30. cap. 1o. Stellionatus crimen, ſecundũ Vlp. eſt, vbicunque crimen
nomine caret quod perpetratur. Dictum A dellione, la- certa ſtellata, animali venefico, atque hominum gene- ri inuidente, quod apud veteres malè audiit: guius mo- nuit Alci. in Parerg.& Egnat. in Lamprid. Er⁵εαα.. 5⁶καα.-de gradib. gradus generis. Sterculinium, receptaculum ſtercoris. VIp. in 1. fundi. de action. empt. In1 erculinio, inquit, diſtinctio Treba- tij probanda eſt: vt ſi quidem ſtercorandi cauſſa com- aratum ſit, emptorem ſequatur:ſi vendendi, vendito-
rem. Alij Sterquilinium ſcribunt, vt apud Alfenum in
1. ſi quando. D. ſi ſeruit. vend. Secundum cuius, ait, pa- rietem vicinus ſterquilinium fecerat.
Sterilis pecunia, quæ vſuras non parit 1. z.§.vſuras. de con
tra.& vtil. iud. dic&
Steriles nummi I. 7. D. de vſur.
Sterilis dos l. 4. D. de pact. dotal.
Stillicidium, inde dictum, quodſtillatim& guttatim ca dant è tectis guttæ: flumini priuato opponitur, quod accipiendum eſt pro curſu vel fluxu aquę, quidquid Ac curſius comminiſcatur. Nam vtrunque, tam ſtillici- dium, quàm flumè, pro re priuata accipitur, vt in l.vlti. D. de ſeruitutibus. l. 20. l. 28. D.de ſerui.vrba.
stipendiarij eyant, qui ſtipendia militibusnomine Ko- ma. dabant, teſte B. Latomo. Vulgus indoctè ſtipen- diarios adpellat eos, qui ſtipendia accipiunt.
Stips aut Stipis, dicitur pecunia, quam olim ad ſacrificia
deorum, vel etiam porrigendam mendicis, ſtipabant,
hoc eſt, componebant. 1 Stipes, adpellabantur modica æra. Vnde Stipendia dicta Vlpia. ſcribit l. 27.S. 1. D. de verb. ſign. Stipendia mereri dicuntur, qui militãt 1. 18. D. de re iudi. Stipendia impleſſe dicuntur, qui legitima militiæ tem- pora impleuerunt Rub. C. de iis, qui nõ implet. ſtipẽd. Stipulari, Verbum eſtad actiuam& paſsiuam ſignifica- tionem commune- Iuuenalis: Quantum vis ſtipulare, &protinus accipe quod do. ltem, Multum poſce, vt ali- liquid feras. Stipulari autem in Iure dicitur non tan- tum qui interrogat, ſed& qui ſpondet& promittit l. 7. D. de eo, quod cert, lo. l.26.§. qui decem. D. de condict. indeb. Dictum à ſtipe, hoc eſt, pecunia: quãdoquidem ſtipulãdo, pecuniam obligare debemus. Et propterea qui pecuniarum aliquid interrogando poſcebat(pro- priè olim ſtipéẽdij nomine)is ſtipulari dicebatur. Nũc adomnes res adcommodatur. b Stipulationem definit Pomponius à cauſſa formali, in I. Stipulationum aliæ. s. Stipulatio autem. D. de verbor. oblig. Stipulatio autem, inquit, eſt verborum conce- ptio, quibus is, qui interrogatur, daturum facturumve
8 11 ſe, quod interrogatus eſt, reſpondet. Nam antiquitus ſtipulationes certis verbis ſic concipiebantur, vt eo- dem quis verbo reſpondere cogeretur, quo eſſet inter- rogatus: ſiue pro ſe, ſiue pro alio vellet promittere. vt: ſpondesſpondeo: Promittis?promitto: Dabis? dabo: Facieslfaciam: Sed hac verborum ſollénitate per Leo nem principem ſublata l.i 0. C. de contrah. ſtip. placuit etiam luſtiniano, nihil referre ii ſdẽé ne an diuerſis ver- bis, aut quibus linguis vtantur contrahentes ſtipula- tionem: dummodò vterque alterius mentem& con- ſenſum ſanè intelligat, ſiue per ſe, ſiue per verum inter- pretem. Vnde qui ſic accipit promiſs ionem ab alio, ſti pulator dicitur,& reus ſtipulandi: Qui autem annuit & reſpondet, Promiſſor vocatur,& reus promittendi, Are in ſtipulat ionem deducta.§. 1. Inſtit. de verb.obli. 1..§. Si quis.&§.vlti. D. eodem titu. l. prima. D. de duo bus reis.
Stipulationis autem introducendæ ratio fuit valde ne- ceſſaria: ne homines ex nudis pronunciationibus ſæ- pe incauti illaquearentur vinculo obligationis. Por- rò, per interrogationem excitatur animus ad delibe- rationem quandam, num ſit promittẽdum: Per reſpon- ſionem declaratur talis deliberatio certo conſenſu. Optima igitur ratione Lex vult, talem formam mane
re firmam ad obligationem:& conſequenti nomine de notauit. Nam ſtipulatio vocatur, hoc eſt confirmatio
ſeu adſtrictio, à ſtipulo, quod veteres firmum adpella- bapt, vt ait pPaul. lib ſ. Senten.tit. 7. Stipulum auté æas F 5uαm, hoc eſt, ab adſtringendo, firmum dicebatur: Non àſtipite, ſicut Tribonianus comminiſcitur, Inſt. de verb. obliga. S.i. Quid enim firmitatis ſtipeshabeat?
Stipulationum quædam in dando, quædam in faciendo conſiſtunt. l. 2. in princ. D. de verb. oblig. Sumitur hæc diuiſio à cauſſa materiali. Quoniam nihil expectare poſſumus àproximo advtilitatem noſtram, quod in ſti pulationem deducamus, quàm aut dationem rerum, aut præſtationem factorum. Nihil igitur eſt alind, cir- ca quod verſetur ſtipulatio velut materiam, præter hęc duo: idque nos docet vniuerſa naturæ conditio, quam
nemo poteſt inficiari.
Stipulationum aliæ iudiciales funt, aliæ prætoriæ, aliæ conuentionales, aliæ communes prætoriæ& iudicia- les. l.. in prin. D. de verb. oblig. Hęc diuiſio ſumpta eſt à cauſſa finali ſeu effectu. Omnium enim ſtipulatio- num, quas in toto negotiorum mundo cogitare poſſu- mus, finis,& effectus hic eſt: Vr ad cautionem illis vta mur, aliès in cauſis ad officium iudicis cuiuſlibet per- tinentibus: aliàs in grauioribus negotiis, ad Prætoris cognitionem ſpectantibus: aliàs in ſpeciebus, quæ v- trobique tractari poſſunt(reſpecto ſemper foro Roma norum)tam apud iudicem, quàm apud Prætoréẽ: alids denique extra iudiciũ in contractibus& honeſtis con- uentionibus.
Stipulationum cauſſa efficiens, quæ commentatoribus valde impoſuit, eſt ius Ciuile, quod etiam nimiam ſol
lemnitatem earum poſtea ſuſtulit.§. In hac re. Inſtitut. deverb. oblig. l. omnes. C. de contrah- ſtipul.
Stipulatio à firmitate adpellata eſt, quòd firmandarum cauſſa interponitur, firmúmque eſſet adſtringendæ o- bligationis vinculum Paul. ſib. z. Sent. tit. 7.& vide Iſi- do. lib. 10. Etymol. in litera S.
Stipulator ferè in legibus dici ſolet is, qui interrogat, velut creditor obligans aliũ. Promiſſor verò accipitur qui reſpondẽés obligatur. Quanquam VIp. Stipulatum adpellet promittenté, in l. ſi non ſorté.§. ſi decẽ. D. de condict. indeb.
Stipulatus pro ſtipulatione 1.9. D. de vſur. l. 8. D. de re iu- b
dic. l. 73. D. de condit.& demonſt.
Stola, veſtis erat ad talos demiſſa, matronarũ inſigne. VI pia. de aur.& arg. leg l. veſtis. Muliebria, inquit, ſunt, veluti ſtolæ, pallia, tunica. vide Baifium de re veſtiar.
Strabo

lntndncendami 5 actwc Nanut 2 errentur rinohoh e danem ercitunnan e , um r Nomind— er lu(elidern — ler wh u. tonemAcanſe pulario vocandr,u, e pulo, 4 1 dttr. lud§cnten.lit
ternali.
mo acetilituemad a
camas, inm fictorum Nibil 6 1 K'pulatiohtm Si cet rniuerſa mnu 0 aanl. 1 1
udiciales lunt, 1 1 1 lir communespif 2*
1 gauiondaes 4
ahhuan V atibusrult 7 9 11
Ermümqee 89.
31,
— ¹ 4. 2Llib. lam Pm
5 4 1 4
ſſſ““ 1 ———
8 TR
Strabonem, hoc eſt, qui oculos habet diſtortos, VIpia. tradit, Prebatij auctoritate, non eſſe morboſum I. qui
clauum. s.is cui os oleat. de KÆdilit. edict. Plin. inquit:
Vni animalium homini, oculi deprauantur. Vnde co- gnomina Strabonum,& Pætorum. Stramentum quid ſit, diſces ex l. quos. 234. D. deverbo. ſig.& ibi Alciat. Hinc Stragula veſtis I. 12. S. ſed ſi fun- dus. D. de inſt. vel inſtr. l./. D. de ſup. leg. Et Stratoriæ veſtes Paul. lib. z. Sent. titu. 6§. Et Stragula veſtimenta l. 23.§.veſtimenta. D. de aur. arg. Stratura loci ex tabulis l. 2 42.·in fi. D. de verb. ſig. Strata lapide via. l.j.õ.pe. D. de via publ. Stratæ ꝑroviis ꝑublicis I. 4. C. de priui. do. aug. l. 6. C. Th. de itin. mu.& apud Iſid. lib. 8. Etimol. ca. fi.
TFealac oi Fland'oqhe Prætores accipiuntur Nouel. 29.&
Dioni. o. quddoque magiſtri militum, nouel. 22. 38.& 103.in libris noſtris magiſtratus municipiorum. Stratores Proconſulum l. 4.5. 1· D. de offic. procoſ. l.fi. D.
de iur. immu. b Stratores l.. D. ex quibus cauſ. maio. Stratores etid in
carceribus ponuntur I.. C. de cuſt. reo.& vide Rub. C.
de ſtratoribus lib. 12. vbi quidam nihil referre exiſti-
mat ſtatores, au ſtratores dixeris. In Stratu omne veſtimentum continetur,& omnis Stra-
gula veſtis I. 4§. D. de verb. ſigniiti. Strutiles canales Vitru- lib. 8. ca.7. Structilis forma Pallad-lib. 9. ca. 1r.
Structores bucularum. fi. D. de iu. immunit. in Pand. Plo.
ſtructores, ædificatores interpretatur Tribunianus J. 1.C.de excuſ-arti. lib. 1.
Strictam rationem habemus, aĩt VIp. quæ nunquã in am- biguis ehgzonum quæſtionibus omitti ſolet. Nam
ſummam eſſe rationem, quæ pro religioſis facit l. ſunt perſonæ. D. de relig.&ſumpt. fun.
Stricti Iuris vocabulum peculiare eſt Iuri ſconſ. Duobus
autem modis intelligitur: Altero propriè, cùm Leges
ſcriptæ nimis ſeuerè;, ac ſine vllo temperamento, aut
trahuntur per interpretationem ad caſus ſimiles, in uibus tamen ratione circumſtantiarum eſt aliqua 3 ſsimilitudo: aut in caſu, de quo loquuntur, nimis durus ſenſus extorquetur. Altero modo impropriè ſu- mitur, cum fraus fit Legi, hoc eſt, cùm ſaluis, verbis legis, ſentétia eius circumuenitur, detorquendoeam
ad impertinentia, aut eludendo ratione ſophiſtica,
gloſ.in l. placuit. C. de iudiciis. id vocabulum triplici- ter exponit. Cum ludæis ſummo iure agendum eſſe, Interpretumdoctrina eſt: non tamen, vt notabiliter
Alcia. dixit, ſummouendi ſunt ab hac æquitate, quam 2iᷣs vocant. Quum nihil aliud ſit ius, quàm hæc æquitas in artem redacta. Ceterùm in omnibus rebus
præcipuam eſſe iuſtitiæ ariratilqſa⸗ ſcriptæ, quam
ſcripti iuris rationem, Impp. Conſtantin.& Licinius conſtituere. Quando rigor iuris temperandus ſit ne- ada, ideſt, æquitate, Barto. indi cat. l.vltim. ſub fin. C.de legibus:& Philippus in Epitom. Philoſophi- lib. 2. Strikum ius adpellant, quod Veteres ſummum, id eſt, quod reſtricè ad verborum præſcriptum dirigitur at- que ideo æquitati opponitur, ſummum, merum,& ſub tile ius ab æquitatis præceptis deſiunctum ſignißcatl.
86.D. de acqui. here J. pe. D.de conſtit.pecu. Sic ſtri-
ctam rationem l. 7. s. ſi cuius. D. de acqui. re. do.& Stri ctã interpretationẽ l. 20. S. ſi ſublatũ. D.de ſeruit.vrba.
Ftricti iuris actiones dicuntur, quæ ſtricto iure vallatæ
ſunt, nec ex bona fide deſcẽdunt.§. actionum. Inſti. de actio. l.vvnic. s. ſed& ſinon. C. de rei vxo. acti.& vt ait Theoph. n ε³ Aaeι⁵ααe vi]a Adν ˙.. 1 Strobilus nucleus pincus l. /5. in fi. de leg.3.
Stropha excuſationẽé doloſam ſignificat, teſte Catanæo
Commenta.i. b b Structi le dic itur, quod manu conſtructum eſt,& fabriea conſtat. Sic ſtructile opus I. 2 41. D. ſi far. vindic. ſtru-
8 T V 181 ctills riuus I. 3.§.z. D. de riuis. Structiles baſesl. pen. D. de verb. ſig. Studia liberalia, homini libero digna. l.2. de extraordi- cognit. 8 Studioſi iuris olim his nominibus adpellabantur: Pri- mo anno Duponqdij, à dupondio numo duobus aſsib. æſtimato, quaſi nullius adhuc in ciuili diſciplina xſti mationis, ſcilicet initiati tantùm ſtudiis: ſicut reſpe- ctu Chriſtiani ſmi infantes, paruuli dicuntur. Poſtea vocati ſunt luſtinianei. Cõſtit. D. 2.§. Et primo qui dẽ anno. Secundo anno dicebantur Edictales, ab edicto quod eis proponebatur. Ibi. S. Secundo autem. Tertio anno Papinianiſtæ vocabantur, ab auctore Papin. cu- ius libros legebant. Ilbid. s. Tertij denique anni. Quar- to anno àX0ras nuncupa bant, hoc eſt, ſolutores, vt qui iam ænigmata per ſe poſſent ſoluere. Ibid.§. Sed quia ſolitum. Quinto anno npe&ira, adpellabantur, hoc eſt, qui Abras ſeu ſolutoribus eruditione præſtarent. Ilbid. 5. Quibus ſibene. Poſt quinquennium itaque conſum mato iuris ſtudio, dicebantur Oratores maximi, iuſti tiæ fatellites, ludiciorum athletæ, gubernatoréſque. Hoc ſeculo& ordinẽ docendi,& titulorum nomina corruperunt inſulſi commentatores. Cœperunt enim adpellare, Baccalaureos, Licentiatos, Doctores iuris Ciuilis, iuris Canonici, Decretorum,& vtriuſque Iu- ris. Mirum cur non etiam Prætorij iuris Doctores de- ſignauerint, ne vllum genus Doctorum in barbarore- gno deſideraretuurn. Studioſi pro iuriſperit is l.l. D. de offic. aſſeſ. l.9.§. 1.D. de pœn. Gell. lib. 12.· ca. 13.
Studioſe, data opera, arte, propoſito 1.1 D. de abi g.
Studio, arte l. 13. 1. 73. D. de fideicom. lib. Stultus, imperitus l. 9. 5. ſi quis. D. de iur.& fact. igno.
Stultitia, imperitia l. 51. D. de euict.
Stultus, imprudens. Nam& multi non inſipientes, ali- quando ſtultè aliquid vel agunt, vel loquuntur. Què- admodum ſtultus eſt luriſcons. qui emit hereditatem non ſoluendo. l.3. ad leg. Falcid.& ſtultiſs. Imperato- ri, pro bono eligens malum.§. Ceterùm. Inſlit. Quod cum eo. b
Stuprum generaliter coitus eſt Lege vetitus, iſq́ne du-
plex: Vnus, cum nupta, quem dicimus adulterium, vel cum cognatis, vel ſacris virginibus: Alter, cum quali- bet perſona cui vis infertur, etiamſi ancilla ſit. Stuprum committit, qui liberã mulieré nPlülnis cauſ- ſa, non matrimonij continet: excepta videlicet concu bina. ait Modeſtin. in l. ſtuprum. D. ad l. lul. de adul. Stuprum propriè in viduam,& virginem, vt adulterium in nuptam committitur. Sed& lex lulia. de adulteriis hoc verbopromiſcuè vtitur I. 101. D. de verb. ſig. Com- mittitur& ſtuprum in maſculos l. z. D. deſer. corrupr. l. ſtuprum. de adult. 4 Eroeb alumen.! 33.§. G.D. de reb. eorum.&rν Tssule ‚id eſt, adſtringere. 1 Suæ poteſtatis eſſe, id eſt, ſui iuris I.17. D. de iis, qui no- tan. infa. Sub, propoſt I.1. D. de interdi.& releg. aliquãdo pro co- ram l. generaliter. s. fina. C. de iureiu. Reliqua vide in not. adl. Mathematicos. C. de Epiſc. aud. Subtempus véditionis, VIpia. interpretatur, hoc eſt, bi- duo ante venditionem l. ædiles. 2.§. Vendédi. de Ædi lit. edict. Ferè auté iungitur Sub, accuſatiuo, cùm tem pus ſigniſicatur. Itaque ſub tempus, cum Haloandr.& non füͤb tempore, vt in vulgatis, legendũ. Seruius ex- ponit, Sub tempus,& Sub idem tempus, hoc eſt, circa. Vide quæ de hac particula not. in l. Mathematicos. C. de epiſc. aud. Suh Titulo exequi, propertractare, apud VIpian. in I.1. S. hoc edicto. H. de poſtul. Subadiuuæ in I.fi. C. de ag. in reb. ſunt Adiutorum adiuto 2 V

—
S VB res quod& Syneſius in Epiſto: ad Herculanum Indi- cat, Aprouaſiop LESp T Agareνs Aoe bg raàε**Xc 265 Bovbo Soubép. osbabba NtH 9 7970 uveip wiςενεεεαι a de forma dicitur Sub curator in l.z0. D. de neg. geſt.. Subarratio fit anuli datione& aliis modis not. ca. ſi quis vxorem. 27.. 2.& c. ſi. de deſponſ. impub. drufl Subauditio tropus grammaticis notiſsimus, dun con 6 frequens. locos indicat A. Augu. lib. z. Emend. cap.i. vide Tho. Linacrum Quæ dictiones ſubaudiantur in- dicat Albericus in Lexico. 1 Subdiaconus, qui ſubiacet præceptis,& offi ciis Leuita- rum c. cleros. 2u.diſtin. Eorum officium ponitur in c. perlectis 25.diſtin. Erant ſubdiaconi B. Ignat. tempo re vt ex eius ad Antiochenſ. epiſtola liquet, æax‿ παααeν dmocixudvge, dvarvgas.&cC. Subdiſiunctiuorum duo ſunt genera l. hæc verba.124. D. de verb. ſignifi. 8 Subdifiunctina diuerſa diuidit&æc. d. l. hæc verba. Subditum teſtamentum dicitur, cùm vero teſtamẽto oc- cultato, aliud clam fuit appoſitum 1.2. D. de falſ. Subditus iudex, Feſto interprete libro 17.dicebatur, qui Ioco mortui dabatur iis, qui eum iudicem habuerunt. Sic in l. 6o.D.de iudic. Subditus in locum mortui fuffectus. Suhditus ratione domiciſi] gloſ- in clem. vnic. in verb. ſubditos. de foro compet. 1 Subditus. Sicut ſuperiores non debent nimia familia- ritate cõtemptos ſe reddere l.ob ſeruandũ. D. de offic. præſid. Ita ſubditi nõ tenentur vltra modum obſequi. c. Admonendi. 2. q. 7.& 11. ꝗ. z.C. Quid ergo.& cap. ſeq. Leuit. 19. Gal. I. b 4 Subgrundæ partes ſunt tecti prominentes, quibus ſtilli- cidia à pari etibus arcentur l. malum.§. inter proie- ctum. D. de verb. ſig. Subhaſta vide ſuprà Haſta. Ex duobus verbis vnum fecit lus. Hine
Subhaſtata, quæ publicè vænierunt l. ordo. C. de execut.
rel 19uldic. M Subiectus partus, pro ſubdito, ſuppoſito l. 1. C. de falſ. Quemadmodum& Subiicęre teſtamenta, hoc eſt, pro veris falſa ſupponere l. 2. D. de falſ.& Paul. libr. z. Sent. titu. 7.& lib. ſ. tit. 24. Vnde ſubiecta teſtamenta,& ſub- iector teſtamentorum, apud Ciceronem legimus. Subiectum nomenl. 8. D. de reb. eo. Subiigi beſtiis pro obiici l. fin. D. ad l. Fab. de plag. Sub- iicj quæſtion I. 11. c. de quæſtio. Subiici fuſtibus l. 28. §.yt generaliter. D. de pqenä. 3 Subiici pœnis l. i. ad Turpil. Subiici vectigalium præſtationi dicuntur, pro quibus vectigal præſtatur I.9. S. pe. D. de publica.
Subiecti vectigalibus agri apud Hygenum lib. 2. de Limi
tibus, qui fub vectigali locantur. Subiici vſuris, quibus vſuræ adplicantur l. 38. D. de neg. geſtis. Subiicere delatorem, accuſatorem ſi upponere,& ſubmit terę l. ſo. Se. D. dę leg. 1. l. 15. D. ad S C. Tufpill. Sibintroducta mulier quid ſit, in Decretis Pontificiis, diſt. 32. c. interdixit per omnia.& rurſus eadem diſtin. Nullus miſſam audiat pres byteri, quem ſcit concubi- nam indubitanter habere, aut ſubintroductam mulie rem(quia Gloſſematarij prorſus filentio prætereunt) latè explicat Rhenanus noſter, adiccto ſcholio Euſe- bianæ Hiſtor. Eccle. Subinueſtitus, eſt vaſallus vaſalli. Feudiſtæ tales mul- tas habent loquendi formulas, ab vſu Latinorõ abhor rentes. Quod enim noſtri, Dare feudum„Concedere feudum vaſallo, nunc dicunt: Romani„Dare manci- pio fundum, in fidem ſuam accipere clientem. No- ſtri, Auferre feudum, Aperire feudũ: Romani ‚Iniice- re manus prædio clientelario. Noſtri ‚Subſtituere ali-
8 V B quem in locum ſuum, Subi nwaſtiker RomanisEaranei pare prædium, A clientela ſeſe eximere in Braliam al- terius. Noſtri, Feudum accipere. Inueſtiri de keudo: Romani, Mancipioaccipere, Fidem patroni lequ ieIn fidem ſe conferre. Vnde natum eſt, quod vulgo dic ſolet in epiſtolis, Ioannes mancipium tuum. Non enim ad bellicam captiuitatem aut feruitutis condi- tionem pertinet, in quo multi falluntur. Noſtri, Ser- uire, Seruitutem facere domino: Romani, Client 6= lam exhibere, Obſequiumpræſtare. Noſtri, Vendere feudum: Romani Obſequium vel clientelam exue- re alienato prædio. Noſtri, Valſallus non vult ſeru— re, Derelinquit dominum: Romani„Cliens non vult dominum agnoſcere, Ipficiatur clientelam, Facit ſui controuerſiam. Noſtri Feudum paternum, heudũ anti- quum: Romani, Ius gentilitium: quaſi ad gentiles, agnatéſque tranſiens. Noſtri Inueſtituram facere, Iu- ramentum fidelitatis recipere: Romani, Oſculo in fi- dem recipere, Verba præire, Iureiurando diſcinctum clientem adigere. Noſtri Inueſtituram petere, Iurare fidelitatem: Romani, Dare manus ſupplices, Oſcu- lum obſequiosè porrigere, In verba iurare, Sacra men- to adigi. Noſtri, Breue teſtatum, Inſtrumentum feu- dale: Romani, Apocham admiſſæ clientelæ, Antapo- cham clientelæ exhibitæ: quaſi teſtificationem vltrò citréque dati& agniti beneficij. N oſtri, Saluo iure cu. iuſcunque, clauſulam adpellant in breui teſtato ſolen nem: Romani, Quod ſine fraude ſua, aliorum que fat. Noſtri, Feloniam contra dominum exercere, Feudum amittere: Romani, Prædium committere, pro confiſ- cari.Vt in titu.de publ.& vectig.& commiſl. Paulus D. Negot. geſto. Si periculum, inquit, erat, ne prædia in publicum committerentur. Noſtri, Culpam remit- tere, Feloni am non perſe qui: Romani, Manum inie- ctam tollere, Manus iniectionem remittere. Noſtri, Feudum improprium vocant,& feudum temporale, quod ad annum, vel quinquennium conceditur. KRo- mant, Precarium clientelare dixerunt. Subitò improuiſo, citra proꝑoſitum I. ſi is, qui. S. quod ſi. D. de acqui. hered. 3 Subiugata bona, corruptè legitur in vulgatis, apud Pa- pinianum in l. cum de in rem verſo. De Vſur. Reponẽ- dum, Publicata, pro Subiugata. Sublimitas, altitudo l. 2. C.de indict. lib. 0.c. Sublimi ſsimi iudices, ſunt Præfecti Prætorio, Quæſto- res, Magiſtri officiorum l. 37.8. pen. l. pen. C. deadpell. Sublimiſsima ſedes, prætoriana I. 14. C.de iudic.. Sublucare arbores in veterum legibus, eſt ramos ſup- putare. Submittere, eſt propagandæ ſobolis gratia matricibus ſupponere, atque alendos præbere fœtus. Submittere pretia, pro minuere. Plinius: Neque enim pu dor, ſed æmuli pretia ſuhmittunt. Submouere, clam ſiue ſuhtus& à longè mouere I. 2. de except. Submouere, magiſtratu de panerre. Subnixus, munitus l.vnic. D. dę offic. Præf. Præt. Subnotare dicimur, cum quaſt inuentarium conficimus. Subnotatio, ſubſcriptio l.vnig. C. de emend:- luſtin. Cod. Submoueri exceptione. Quod notat Vlpian. in fm. l. quid ergò. D. de vſufru. Submittere autem facti eſt,& Iulia- nus propriè dicit diſpertire,& diuidere„& diui ſioné quandam facere, quod dominium ſubmiſſorum erit proprietarij. S ö Suboles pro Sobole ſæpè in Pand. Plo. de quo verbo eiuſ- que notatione Feſtus lib. 17. Subſcribere in crimen. l. fi. D. de furt. l. 4. D. de falſ. Subſcribere rationibus 1. 46.§. ſeruus. de ſtatul. Suſcri- bere rationes I. Sr. D. de cond.& demonſt. Et Subſcriptæ rationes 1,41. 6. libertatem. D. de ſtatuli. Subſcriber e,Pro conſentire l. non aliter. D. de adopt. Sübſe

aeng
ere, ln edaiu rre teſtutmn, lalh a xnam admiſſe 6
didire: qraſi ickis
am adpellantiane ah.
cnotra domimmen. rdum connirh e pedl.— 1
pericuhn ingui nitrcrentur Noln, g perſequi Kom us inicdionen te
ddfne ſrauteſn, d 1
am wcmt, Afcud
Alquinqpennium% el
hentelzre diemnt
n propottum 4
upte legtut nm 3 dein tem retſalſ „Sobiugua.. 1.2.C. Seinddl„H. ſunt lrrſect 5 41 rrtoriana 140 retcrum legde 4 4
cndos gedeſt lims 85
— miauere.l iu ſudmittunt 4 ſudtu Kibes
Subſeciua Iſidor. lib. 1r. Etymol. cap. 13. propriè ſunt quæ ſutor de materia præcidens quaſi ſuperuacua abiicit. Inde Subſeciui agri, pertica diuiſi vide I. Front. lib. de
agro, qualit.& Aggen. Vrb. eius interpretem qui ceo-
rum agrorum genera duo conſtituit.
Subſediſſe pars ſoli dicitur quæ depreſſa eſt I. 14.§. 1. D.
de aqua& aq. plu.
Supplentes omnes defectus tam iuris, quàm facti. Clau-
fſula, quæ quotidie apponi ſolet in diplomatibus Ro-
man. Vont-& Impp. reſpicit tantùm defectus iuris po-
ſitiui, non autem naturalis, vt eſt text. in Clemen. pa- ſtoralis. S. Ceterùm defectus. de re iud. Subrogandus, pro ſubſtituendus. in l.vnica. C. de colleg. lib. 11. N ihil autem debet ſubrogari, ſubſtitui, ſub or- dinari ‚ſuggeri, niſi cum illis qualitatibus, cum iſto
iure, cum iſta conditione, qua fuit res cui ſubrogatur.
Gloſ.& Barto. in l. i. C. de mancip.& colon. patr. lib. 12.
Sic ſubſiſtet regula: Subrogatum ſapit naturam eius,
cui ſubrogatur l. quod debitori.& ibi Dinus. D. de don-cauſ. mortis. Subſcribere, eſt querelam vnà experiri: interdum iudi-
cium dictare, vel actionem, vt apud Paul. in l. actione.
D.pro ſocio. Dicitur& edere iudicium, ab Vlpiano
titu. Rem rat. hab. Hinc ſubſcriptores, Pędian. ait, eos
adpellatos cauſidicos, qui adiuuare accuſatorem po-
terãt ſubmiſsius. Et ſubſcribere cauſſæ dici poteſt id,
quod adiungere cauſſæ non dicunt, Quod& in cauſ- ſam deſcendere dicebatur.
Subſellia, ſunt tribunorum, triumuirorum, quæſtorum,
L huiuſmodi minora iudicia exercentium: qui nõ in ſellis curulibus, nec tribunalibus, ſed in ſubſelliis conſidebant. Erant& ſubſellia iudicum, id eſt, eo- rum qui publicis iudiciis diſceptandis operam da- bant.
Subſidiariæ literæ, quæ à paribus ad pares vel ſuperiores ſcribuntur, petendo exhiberi transferrique in authen ticam formam quoddam ſcriptum publicum vel pri- uatum.“ ö“
Subſidium bonorum poſſeſsionis l. ſiaut nullam. C. de legit.hered.“.
Subſignatũ dicitur, quod ab aliquo ſubſcriptũ eſt. Nam
veteres Subſignationis verbo pro Subſcriptione vti
ſolebant. Paul. inl. ſubſignatum. D. de verb. ſig. Subſiſtendi verbo eò vſi ſunt veteres luriſcoſ.vt temera- riam ac præcipitem adfirmationem inhiberent.
Subſiſtere, eſt herere& dubitare. Calliſtratus de iur. im-
mun. l. ſemper. Subſiſti, inquit, potett᷑, an prohibendi ſint à præſide. Item Vlpianus de Procurat l. ſeruum.
Quantum, inquit, ad filiumfamilias, verum eſt: in ſer-
uo ſubſiſtimus. B Subſtantiam pro zwiu. l..§. inde quæritur. D. de contrah. empt.& ideo materiam ipſam, qua corpus conſtat,
ſignificat l. 4.5. ſi ex lana. D. de vſucap. Sed& in hoc ſi-
gnificatu quot ſint eius genera vide Bar. in tractatu de teſte.& vide apud Dialecticos in lib. predicamentorũ.
Ponitur& ſubſtantia pro corpore ipſo l. 20. D. de con-
trah. emp.
Subſtantia, pro bonis& facultatibus 1. 1.D. depetit-he-
red. l.3.S.v ſuras. D. de contrar.& vtil. iud.& pro patri- monio& rebus. l. fina. C. de verb. ſig.& hoc ſignificatu opponitur opinioni& exiſtimationi I.:. S. ſi ſub con- ditione. D. de pro empt. Subſtantia pro ſuſtentamento c. ſi epi ſcopus. 12. q. 3. Subſtituere eſt in alterius locum, quid ſtatuere,& loca- re. Sic Subſtituere arbores l.18. D. de vſufru. in locum mortuarum, vel infructuoſarum alias reponere l. 14.
D. de impenſis in res dot. fac. Sic eo ſenſu Subſtituere
pecora 1. 69. D. de vſufru. Hoc exemplo ſubſtitui here- des dicuntur, qui ſecundo, vel tertio gradu inſtituun- tur l. 1. D. de vulg. nec tantum heredibus, ſed& legata
riis,& iis quibus mortis cauſſa donatur, ſuhſtituimus
S V B 182 1.50. D. de leg. 2.1.32. D. de leg. 3.l. 10. D. de mor. cauſſa donat. 1 Subſtitutio, eſt ſecunda inſtitutio, quæ ſcilicet poſt in- ſtitutionem àteſtatore fieri ſolet, hoc eſt, ſecundi he- redis adpellatio: primò enim fit inſtitutio, tum ſubſti tutio. Zaſio Subſtitutio nihil aliud eſt, quàm ſequen- ti loco facta ſubordinatio. Fumæus rectè deſcriptio- nem, non autem definitionem putat eſſe ſubſtitutio- nis ceu Barto. cum laſone, in l. ⸗D. de vulg.& pupilla. ſubſtitu. exiſtimant. Quare ipſe ſic eam definit: Subſti tutio eſt in locum cuiuſcunque inſtituti heredis defi⸗ cientis ſuppoſitio. Et rectè quidem, cùm fiat etiã ſub- ſtitutio in legatis,& donationibus cauſſa mortis. tex. in l.vt heredibus. D. de legat. 2.& heredis deficientis verbum, vti generale, compræhendat omnes ſubſtitu- tionũ ſpecies, ſiue deficiat heres in inſtitutione, quia noluerit adire, vel nõ potuerit, propter ætatis, vel ſen- ſus defectum, aut alio quouis modo deficiat. Sunt au- tem communi calculo receptæ ſubſtitutionum quin- que ſpecies: Vulgaris, Pupillaris, Exemplaris, Breui- loqua, ſeu Reciproca,& Compendioſa: quæ tamen lure communi non eſt ſubſtitutio, ſed propter mili- tum multum fauorem valet iure ſubſtitutionis. IJure autem communi non valet, ſed poteſt fieri loco illius fideicommiſſum. t ext. in S-fina. Inſtitutio. de pupilla. Vnde qui fideicommiſſariam ſubſtitutionem vocant, vt& rectè monuit Fumæus, terminos confundunt. A- liud eſt enim Fideicõmiſſum, aliud Subſtitutio. Sub- ſtitutio nempe, vt ipſe dixit, eſt in locum deficientis ſuppoſitio.In fideicommiſſo verò rogamus heredem, vt ab hereditate adita deficiat,& deinde reſtituat, ſic vt neceſſe ſit illum adire, qui rogatur reſtituere. l. co0- gi. D. ad Trebellia. deinde in ſubſtitutione Subſtitu- tus alteri directè capit hereditatem ex teſtamento, fi- deicommiſſarius verò per manus heredis inſtituti. Subſtirutio Compendioſa, ſic dicta, quòd ſub compen- dio plures ſubſtitutiones complectatur, cùm ſubſti- tuitur directè, cuicunque inſtituto, quocunque tem- pore, certo, vel incerto defecerit yltra pupi llarem 14. annorum. Quod de homine ſano intelligendum. Nam ſi furioſo, vel dementi illo modo ſubſtituatur, tum eam exemplarem vocabimus. Exemplum incerti tem- poris erit, ſi teſtator dicat: Inſtituo A.& quandocun- que morietur, P. heres eſto. Certi verò temporis ſpecies erit, ſiteſtator di cat de ſuo herede: Si intra 2z5. annum ſuæ ætatis deceſſerit, F. heres eſto. de qua in l. preci- bus. S. fina. C. de impub. Sed obſeruandum, vt habeat nomen compendioſæ verum, oportebit eum, cui ſub- ſtituitur, exceſsiſſe 14.annum: intra enim illud tem- tus ſemper vocatur pupillaris l. in pupillari. D. de vul. Fit autem compendioſa nonnunquam per verba dire- cta, vel obliqua, vel etiam per cõmunia, id eſt, ea quæ vt directa,& vt obli qua, ſalua recti ſermonis proprie- tate, interpretantur, quorum infrà ſub quinta vocali faciemus mentionem. Vide fuſius apud Gu. Benedictũ in l. Rainutius. ext. de teſtam. vt de ceteris generibus. Subſtitutio directè facta tunc dicitur, quando per ver- ba ſubſtitutionis nulla fides, nullum miniſterium,&
nullus actus alterius cuiuſcunque requiruntur. tex. in
l. omne verbum. C. comm. de leg. Subſtitutio exemplaris eſt illa, quæ ad exemplum pupil- laris, cuiuis perſonæ non valenti iure teſtari, veluti ſi fiat furi oſo perpetuò, muto, prodigo, cui bonis inter- dictum eſt. Dicta exemplaris, quia eſt exemplar,& imitatio pupillaris ſubſtitutionis. Ex co certè, quia ſicut fit pupillaris impuberi, non valenti teſtari, quàm diu impubes eſt, ſic fiet de furioſo, vt ei, donec reſipue rit, poſsit ſubſtitui: quoniam interim prohibeturte- ſtaii dum furit. Atque ſicut pupillaris ſubſtitutio ceſ- ſat, ceſfante cauſſa, ſcilicet defectus ætatis, ſic& hæc finitur furioſo reſipiſcente. Hoc autem nomen exem- “““ 1 plaris

8. V B
plaris finxerunt noſtri doctores propter leges quaſ- dam, quæ voluerunt poſſe ſubſtitui illis miſerabilibus perſonis: cuius rei tres tantùm locos in iure ciuili Fu- mæus annotauit.
Subſtitutio pupillaris, eſt ordinatio heredis àpatre, in teſtamento filio impuberi in poteſtate conſtituto, fa- (ta ſub ea cõditione, ſi impubes deceſſerit. Ita Fumæo erit exemplũ, Titius filius meus heres mihi eſto:& ſi T. fillius meus intra 14-annum morietur, Seius heres eſto. à pupillo, cui fit, nominata.
Subſtitutio pupillaris diuiditur in generalem, expreſ- ſam, tacitam,& in aliam quandam partim expreſſam, & partim tacitam. 3351
Subſtitutio pupillaris generalis elt illa, quam ſub reci- proca contineri Lex declarauit in l. iam hoc iure. D. de vulg. eadem certè ratione, quæ ſatis infrà in vulga- ri explicabitur. Expreſſa eritilla: Titius filius meus, heres mihi eſto:& ſi hlius meus intra 14. annũ morie- tur, Seius heres eſto. in s primo, Inſtitu. de pupil. Ta- cita ſub expreſſa vulgari comprehenditur, quia talis à lege ſubauditur, l. ſi quis. C. de impub. Quarta, quæ du plex eſt, compoſita ex expreſſa& tacita, cuius exem- plum aſſumitur exſpecie I. fina. C. de inſtitut.& ſubſti- tu. ſub condit. fac. tamet ſi omnes Accurſiani hoc non ſentiunt, contra quos Fumæus illum caſum rectè cõ- ſtituit.
Subſtitutio reciproca, ſeu breui loqua, noua,& alia ſub- ſtituédi forma breuis eſt. ob id reciproca dicta, quòd duobus fiat reciprocè, veluti ſiquis duobus inſtitutis heredibus dicat, Vos inuicẽ ſubſtituo.& tametſi duas aut tres poſsit continere ſpecies ubſtitutionum, non propter eam mixturã fiet tertia, ſeu diſtincta ſpecies, non magis, quam ſi quis dixerit, Hominum quidam albi:hæc enim accidentia ſunt, non ſpecies. Dicitur autem reciproca, quaſi retroducta, repetita, reflexa: quia ſicut fluctus reciprocantur in anguſto mari, id eſt, ſeſe repercutiunt refluendo, ita iſta ſubſtitutio de vno inalterum retroducitur, reflectitur,& repet itur. Quin& ſubſtitutionum ſpecies, quæ ſub reciproca continentur, ſaluæ manent, nec vſquam mutatur eo-
rum natura,& ſemper eſt vel vulgaris, vel pupillaris: bene quidem alteratur, quia nontantam vim expri-
munt, ac ſi ſpecialiter expreſſæ eſſent. Itaque doct. no-
mine, vt Zaſiano verbo loquar, magiſtrali vocarũt bre uiloquam, propter l. cùm in teſtamento. S.his verbis. D. de hered. inſtitu. vbi hæc ſubſtitutio dicitur breui- ter fieri.
Subſtitutio vulgaris eſt, quæ à quocunque, de quocun- que,& in quemcunque caſum concipi poteſt, nihil ſpe ciale habens. Salom. in l. Gallus. Vigl. Inſti. de vulg. ſubſtit. Fumæus: Vulgaris ſubſtitutio eſt, inquit, alte ra heredis inſtitutio directa in locũ non adeunt is prio ris inſt. Intelligit auté alterã heredis ſubſtitutioné, ſi- ue ſecũdã, ſiue tertiã, aut quartã,& deinceps, quot vo- luerit teſtator. Nã plures gradus inſtitutionisfacere poteſt:& ille omnis dicetur Subſtitutus, qui habet an-
te ſe inſtitutum, ſiue ſit primus inſtitutus, aut ſecũdus primo ſubſtitutus, tex. in S.1. In ſt. de vulg. Directa verò
ideò di citur, quòd per ſeipſum,& nõ per manus alte-
rius capit hereditatem: quo à Fideicommiſſo differt. Exemplum huius ſubſtitutionis ſumit ex Modeſtin. I. i.de vulg. Lucius heres eſto. ſi mihi Lucius heres non erit, tunc Seius mihi heres eſto. Sufficiet autem, ſi ſit expreſſa vel tacita heredis inſtitutio. Qualis eſt illa: Si mihi legitimus heres non erit, Titius heres eſto. vt in l. ſiquis ita.& in l. cùm in teſtamen. D. dehere. inſt. Vulgaris autem ſubſtitutio primùm diuiditur in ſim- plicem: cuius exemplum iam dictum eſt:& duplicem: veluti, Titius heres eſto:& ſi Titius heres non erit, vel heres erit,& intra pubertatem deceſſerit, Sempronius ſit heres.Vocatur autẽ duplex:quia in primo capite ha
8 V B bet vulgarem ſatis expreſſam,& pupillarem in ſecũdo capite, di intra pubertatem deceſſferit. lta diuidebat Modeſt. in 1.1.de vulg. Eſt auté præter hanc& alia ſim plicis vulgaris ſubdiuiſio: vulgaris generalis, vulga- ris expreſſa,& vulgaris tacita, ſeu Alege ſubaudita.
Suftitutio vulgaris generalis, eſt umæo, quæ fit verbis
genera lib. cuiuſmodi eſt Reciproca ſubſtitutio, quam aliqui vocant Breuiloquam, duobus heredibus inſti- tutis, ſi dicat teſtator: Vos heredes meos inuicem ſub- ſtituo. nihil enim eſt præter generale nomen Subſtitu tionis: cuius ſpecies funt, vulgaris, pupillaris,& aliæ iam denominatæ,& tamen ſub illo genere continetur hæc ſpecies, vulgaris ſcilicet ſubſtitutio:tanquã fuiſ- ſet ſpecialiter,& nominatim expreſſa. tex. in l.lam hoc iure. S. Quod ais. D. de vulg. quam tum expreſſam non dixit luriſconſ.neque ita propriè poſſumus adpellare, quicquid noſtro gartolo placuerit. Placuit enim, Ex- preſſum id rectè dici, quod generaliter veniret: in quo ipſum lapſum, Fumæęus ſcitè demonſtrat: vt in eo quòd putauit, generalem hanc ſubſtitutionem compræhen-
di ſub compendioſa.
Subſtitutio vulgaris expreſſa, quæ fit his verbis: Titius
heres eſto. Si Titius heres non erit, Seius heres eſto.
Dixit Barto. ſi diis placet, prudentior, adhuc expreſ-
ſiorem hac inueniri. veluti ſi quis ita ſübſtituat: Sem- pronium heredem inſtituo: quòd ſisempronius heres
eſſe nollet, Tit ius ſit heres. Singularis enim caſus ille
exprimitur, quo nollet eſſe heres. Rectè verò fumæus ait, quantum ad illum caſum, expreſsiorem ſe nõ vi- dere, qui ppe cùm idẽ ſit dicere, Si heres non erit: cùm enim renuit eſſe heres, euenit conditio. text. in l. cùm proponas. C. de hered. inſtitu.
Subſtitutio vulgaris tacita, quæ nõ exprimitur verbis,
ſeu ordinatione aperta teſtatoris, ſed ex increpatione declaratione, vel ampliatione Legis, ſubauditur, qua- lis eſt ea, quæ ex compendioſa concipitur. de qua inl. Cẽturio. D. de vulg. in l.precibus. C. de impub.& aliis ſubſtit. Gloſ.vlti. in l. Lucius. D. de vulg. hanc nullo modo expreſſam, euicit Fumæus contra bar. tlactenus ex variis interpretibus,& potiſsimùm Fumæxo, varia ſubſtitut ionum genera ab his efficta recenſuimus, tu ne diſcedito ab diſtinctione luriſcoſ. veterũ in 1. 1. 2. & 4. D. de vulg.
Subſtructio, fabrica, quæfit in fundamentis. Subtile ingenium in l. z. C. de commer.& mercatoribus.
fallax& deceptioſum videtur exponere, Romanus pontifex adaliud producens. Cle. abuſionibus. de pœ- nit.& remiſ.
Subtilitas iuris, quia tendit ad læſionem alterius, omni
no reprobatur,& eſt oppoſita ſimplicitati ‚quæ ſolet dici amica legum l. ſi quis cùũm aliter. D. de verb. obli. 1. Gallus. s. Quidam rectè. D. de lib.& poſthum. Sim- pliciter enim fieri dicitur id, quod ſine fraudis con- ſciétia fit l. ait prætor. S. 8i quis particeps. D. de his qui in fraud. credito. Alia ſubtilitas eſt ad inueſtigandam vniuſcuiuſque negotij iuſtitiam ex circumſtantiis, ſe- cundum artem boni& æqui. l.. in princ. D. de iuſtit. & iur. Ea non opponitur ſimplicitati, ſed maximum adfert robur. Vnde iudiciaria ſubtilitas adpellatur in J. ſi fuerit. S. Sin autem. D. de reb. dubi. Et huius ſubtili tatis frequentiſsima eſt mentio in legibus.
Subuaſſallus, qui ab alio fit, quaſi ſubſtituendo fit vaſ-
ſallus.
Suburbicariæ regiones,& Suburbicariæ partes 1. 9. C.
Th. de anno.& tribu. l. 4. D. de indu. deb. C. The. quæ ſint, explicat I. Cuiacius. li.z. Obſerua. ca. 14.
Succedaneus culpæ, qui in culpam ſuccedit l. 4. D. de
mag-Conue.
Succedaneus damni l. 10. C. qui da. tu. Succedaneus functionis l. 27.de Decurio. C. li. 1o. Succe-
daneus ſolutionis l.z. C. de fund. rei priua. Succe
—ü—

l.Lacia
„C. de comme. Se m videtur cppad—
ducens.Cledd- 11 oppofita lmpl 2 4 l quis cm altel nca D—* e 6.4 quli L 4 ſ ubrilitas e.„ 1 heHnmar eh Aglen Se e ee ds llcuns ,9 See, 1amn äſe oit, Suf
25
———
S8 8 —
48 Ve C
Succedanea hoſtia apud A. Gellium lib. 4. ca. C. Succedaneus, alieni periculi VIpia. l. z. 6. fi.de admi. tut. Nec patiuntur, inquit, vt ſuccedanei ſint alieni peri- ceuli- qui alienam culpam præſtat.
Succeſsio Legit ima adpellatur, quæ ſecundũ Leges da- 2 tur: Eſtque ex parte patris, vt Succeſsio- naturalis, ex parte matris I. 1. C. Vnde vir& vxor. in gloſſ.
Succeſsionum gradus tresͤliberorum, legitimorum,&
cognatorum, explicat Alciat. in Paradox. lib. 4. cap. 4. Succeſſorem dare, vel mittere, eſt magiſtratum abroga- re: quod nunc officium auferre vulgo dicimus, inquit Bud. Vnde apud vlpianum in l. z. ad leg. lul. Maieſt. di centem: Quive de prouincia, cùm ei ſucceſſum eſſet, non diſceſsit, pro, abrogatum ei imperium eſſe, acci- l piendumeſſſt. e Succeſsio dicitur, cùm priore ſubducto de poteſtate ſfuo herede, vlterior in proximum locũ ſuccedit l. 28. . 1. D. de lib. o.& poſtu. quod dicitur in ſuis Succeſsio- nem non eſſe l. 1.S.interdum. D. de ſuis,& legiti hanc haber interpretat ionem, vt eo, qui primum locũ mor- tis tempore tenebat, mortuo, ſequens vt ſuus heres nõ admittatur: aliter atque ſiantè, cùm alij delata heredi tas non eſſet. Quo modo& in legitima hereditate ſuc ceſſorem non eſſe Paulus lib. 4. Sent. tit. 8.& luſtinia- nus. S. placebat. Inſt. de leg. agna. ſuc ceſ. ſcribunt. Succeſsio alia naturalis, alia Legitima-Succeſsio natu- ralis ex parte matris eſt, legitima ex parte patris gloſ- I.1. C. vnde vir.& vxor. 85 Succeſsio alia perſonarum, alia rerum. Succeſs io perſonarũ eſt cum priori gradu vacuo is, qui inferiorem tenebat, eius in locum aſcendit l. 1.§. ſi fi- lius. D. de ſuis,& legit I. 3. C. eo. Sueceſsio rerum cùm perſona non tam perſonæ, quam rebus ſuccedit 1.1. 5- in locum. D. quod legat. Succeſsio graduum quid ſit, diſces ex l. 1. D. de ſucceſſo. edicto. S. cum igitur. Inſtit. de bono. poſſ. 1e Succeſsio ordinum I.1. D. quis ord. in bono. poſſeſ-.
Succidi dicitur ferro l. arbor. D. comm. diuid.
Succeſſorium Edictum& ſucceſſoriũ caput dicitur, quo inter bonorũ poſſeſſores ſucceſsionis gradus definiti ſunt,& vnorepudiante, vel omittente, vel tempore
excluſo, ſequẽtes in locum eius admittuntur l..D. de ſucceſ.edict. l. fin. C. cod. l. i.õ.penult. D. de iu.& fact. igno. Vlpianus in Inſtit.tit. 28.
Sucula, inquit Budæus, machina eſt tractoria, quæ vecti
bus verſatur.vide Vitru. lib. 10. c. 4.& j. Cõſtat autem
tereti ligno, duobus aut pluribus vectibus traiecto, vtrin que æqua extantibus longitudine. hæc dum verſa tur funis qui ductarius dicitur, circa eam obuoluitur.
VlIpian. in l. ſed addes. S. llud nobis. D. loca. Quòd ſi,
ait, regulis olea prematur,& prælum,& ſuculã,& re-
ulas,& tympanũ,& trochleas, quibus releuetur præ-
Jum ominuln præſtare oportere.
Sudorem aquæ in legibus vocari ſcribit Seneca. lib. 3. c. rſenat. Quæſtio. qua guttæ quædam vel preſſura loci
eliduntur, vel æſtu euocantur. quod quidem ad inter-
pretationem. 1. 5. caput. D. de aqua quo.& æſti. perti- net. Vide Vitru. lib. 8. ca. r.
Sues porcorum adpellatione continentur, quia Khi gre
gatim paſcuntur, quod Homeri auctoritate probat Martians l. 2. D. ad leg. Aquil.
Suffectus conſul(ait Iſidorus lib. 10.) qui pro alio fuit
ſubſtitutus. Sic enim adpellabatur qui in demortui conſulis locum ſufficitur I. 2. S. Labeo. D. de Orig. iur.
& vide Lamprid. in Alexan.& Spartianum in Cara-
calla. Sueton. in Iulio. cap. 8. Conſulum igitur, qui- dam erant Ordinarij, alij Suffecti Laprid. in Alexand. Conſules quoſcũque vel ordinarios vel ſuffectos crea- uit.& vide Archid. c. quædam. diſtinct..ã. Sufficere operi, adminiſtrationi, negotio l.1z. D. de tut.
l. pen. S.fi. D. de tute. l. 5. 5. ſed ſi filius. D. de lib. agno-
S VE 183 Sufficere dicuntur fructus, quando competenter ſuffi- ciunt licet non extenſiuè ca. cùm M. Perra. de conſti- tution. 1 Sufficiens portio quæ ſit, vide ca. extirpandæ de præbéd. Sufficiens ſubſtantia, ex qua quis ſuſtentari poteſt I.he- res. D. de petit. hered.— Sufflamem litis Iuuenali er 3 n Nec res atteritur longo ſuſßlamine litis. Sufficienter, clarè,& euidenter c. præſentium. de teſtib. lib. 6. c. in noſtris. de conceſ-præhend. Sufficere, ſatis eſſe l.z. S.poſt deinde. D. de orig. iur. Sufficit„‚ſignificat quod fieri poteſt, non quod debet. 34,2 Suffraganei cap.*de foro competenti libro. Epiſcopo auxiliarij. IIENIO SIDc en 0
Suffragari adiuuare c.. de ſent. excommu. 5. pen. in authé.
Suffragium, pro conſenſu accipit gloſ. in l. de quibus. de Qdegibiis Suffragia provocihus,& ſcitis, quibus vel in magiſtra- tu mandando, vel reo iudicando, vel rogatione, aut lege ſciſcenda, aliave quare ſtatuenda voluntaté ſuam qui fque indicat l. 32. D. de legibus l.vnic. D. de offic. Quæſto. l.). D. quod cuiuſque vniuerſ... Suffragia„quæ nunc voces electionis dicimus— Romæ olim in rebus geren dis dabatur, aut curiatis, aut cen- turiatis comitiis. Curiata comitia per tribus& cu- rias, ſine delectu per populum ferebantur. Centuriara autem per eos, qui cenſu& auctoritate præualebant.
KEranft enim centuriata comitia, optimatum: curiata
popularium. Dabantur autem ſuffragia tabellis, qui- bus ſinguli voluntatem ſuam declarabant ex ſcri pto.
Suffragium in conſtitutio. pro auxilio& patrocinio ac- 1
cipitur, vt intit. C. de ſuffrag. l.vnic. l.i:C. The. ii cert.
b pet. de ſuff. Nam quod in Nouellis legitur: vt iudices
ſine quoquo ſuffragio fiant: inſulſiſsimè verſum eſt
Græco Iuſtiniani Codice. Sed à Gregorio Haloandro,
homine doctiſsimo,& dere publica optimè ſemper merito, ſic reſtitutũ eſt, Vt præſides abſque vlla datio ne pecuniæ, ad officia mittantur. Suffugium, locus ad euitandum imbrem vel tempeſtaté. Suggeſtum, narratum, indicatum l. Oſidius. D. de leg. 3. Suverere ‚ſubminiſtrare cap priuatus.vbi Archidia. 70.
Suxggillare pudorem, contu melia adſcere 1..§.17. D. de
iniur. l.1 0. S. Prætor. D. de in ius vo. Suggilatio d. l. 15. S. ſiquis ſic. Quo verbo vtitur Plinius lih. 7. ca. 4af. Suggrunda, vel Suggruenda(variè enim in Pand. Floren. hoc verbum ſcribitur) ſunt proiecta ex ædibus, quę ita prouehuntur„& protenduntur, vt nunquam requieſ⸗- cant Il. 241. S. inter. D. de verbo- ſigniſ. l.. D. de iis, qui deiec.& in Rub. de damn. infect. apud Vitruu. li. z2. c. 9. Subgrunda ſæpiſsimè vocantur, Græci autem vt pluri- mum ea„àασν,οσιιμάν&m?o adpellant. vide Moſchopul. lib. m6d, P XeMp. 1 Sulci aquarij, aνκuEeᷣes. de aq plu. arcen. D.. Sulpuraria, ſulphuris fodinam ſignificat l. 8.§. in calca- riam. D. de peænis. l. 13.§. inde eſt. D. de vſu fru.l.· 2. S.ſi ſulpurariæ. D. de fur. Sulpurata deligno, id eſt, ligna ſu lphure illita l. ·5.5. fin. D. de leg. 3.1. 16/7. D. de verbo. ſig. ligna exilia ſulphure intincta ccẽdendi luminis cauſſa paratæ. Galli vocãt Alumettres.. Sumi dicitur iudex arbitérve capi„qui ex litigatorũ con uentione aditur l. 4. D. de do. releg. Sic Sumptus ex in- terdicto iudex l. 21. D. quod vi aut clàm. Sumptus ex compromiſſo I. ſo. D. de arbit. l. pen. D. de iudic. Summa generaliter accipitur pro collectione omnium rerum, quævbi de valore fuerit quæſitum, in ſummam ſfolent redigi pecuniariam. Quippe cùm is ſit vſus pe- cuniæ, vt omnium planè rerum corporalium& in- corpora
1.

S VM
corporaliũ precia& æſtimationem repræ ſentet l. ſi in duabus actionibus. D.de reg. iur. Alioquin autem ſpe cialiter Summa, de quantitate pecuniarum certa in- celligi ſolet. I. quærebatur. D. qui potior. in pignor- habe. l. diligenter. S. Seruo quoque. D. Mãdat. Aliiſ. que locis ferè infinitis. Summa pecunieę non dequantis ſummis tantum, ſed& de vna fola quantitate eſt intelligenda l. quærebatur. D. qui pot. inpign.hab. b 4 Summa prouidentia, naturalis ratio, vt in 1.1. D. delegi- tim. tuto. 25 4 b Summa pecunia, quantitatem ſignificat l. 29. D. de verb. oblig. l. 45·5. fiſcalibus. D. de iur. fiſc. b Summarium, breuis enarratio eorum quæ narrantur M. Salomonius l. Gallus Aquilius. D. de libe.& poſtu. quo in genere fœdsè lapſi ſunt ſuperiorum temporum recognitores: nam obſeruata, ſummaria adpella- runt, vt in Bartolo,& reliquis int erpretibus videre li- cet: cùm tantum abſit, vt rerum ſummas tractationes perſtrinxerint, vt notabilia tantum exſcripſerint. Summa condemnationis 1. 3.5.pen. D.vti poſsid. Summa poſſeſsionis l.3. S. at ex contrario. D. de acquirẽ. poſſeſsion. e Summum ſupplicium, mors l.8. S. qui abortionis. D. de pœnis.l. pen. D. de condict. cauſſa da. Paul. lib. 5. Sent. titu. 21. Summa diuiſio, prima,& præcipua& generalior 1.z. D. de ſtat.ho. b Summa pignoris, id ſignificat, quanti pignus valet, V ſumma debiti, pecuniæ debitæ, in quàã pignus obliga- tum eſt, ſummam 1. 87. D. de furt. Ad Summam Remp. exercitio nauium dicitur pertinere
1.1.§. licet. D. de exercito. Talequid adnotaſſe videtur
Quintilia- lib. 1. de Summa ſtudiorum loquens. Ssummum ius, ſtrictum, præduréque interpretatum apud Ciceronem 1.Offic. ex Terentio in Heautontymo.
Summun ius ſumma iniuriuax.
Summates, qui& optimates,& primates appellantur l. quinque. D. de decu. lib. 10.
Summum digitum, apud Iuſtin. ſub finem Inſtitu. Accur- ſius indicem digitum intelligit. Rectius Alciatus pu
tat, poſſe de tabula, ſeu, vt Græci dicunt, elencho, ac- cipi. Prouerbialiter autem dicimus, Extremis attin- gere digit is, pro eo quod eſt leuiter attingere. Vnde & Imp. prouerbialiter locutus videtur. 3
Summitti di cuntur pecora, quæ in locum demortuorum capitũ ſubſtituuntur: quo modo grex ſuppletur l. 69. 1.70. D. de vſufru.
Summittere delatorem, eſt accuſatorem ſubiicere,& ſup ponere. l.9.§. fi D. de falſ.l.ſ. D. de iu. pat.
Ssummittere viml. 9. S. animaduertendum. D. quod met.
cauſſa. b Summittere qui vociferentur, interpretare l. 5. S. conui-
cia. D. de iniur. Supellex. Celſus de ſupellectili leg. Labeo, inquit, origi- nem fuiſſe ſupellectilis putat, qui in legionem profi- ciſcerentur, locari ſolerent, quæ ſub pellibus vſui fo- rent, cæterum fœdè corrupta hæc circumferũtur mo- dò. Eſt autem ſu Pelles domeſticum patrisfamil. inſtru mentum, quod neque argento, aurve facto, vel ve- ſti annumeretur l. 1. de ſupel. leg. Verùm licet ſupellex videatur tantùm dici de ſtragula, ſiue lodice, ab eo quod ſuper lectum imponatur, adalia tamen domus vtéſilia eius ſignificatio ſe extendit, immõ& ad alias res, quæ ſunt, aut poſſunt alicui ornamento eſſe. Superæquatio perperam legitur in vulgatis codicibus inl. ſi quis deſerta. C. de omni agro deſerto lib. i1. legẽ- dum enim, Sub peræquationis iure perceperit. Superamenta materiarum, hoc eſt, quæ iuſtam magnitu- dinem autlongitudinem excedétia abſcinduntur ma- teriis: Vitiũ ſtirpes atque radices infrugiferæ l. ligni
8 VeP
adpellatio. s. Lignis autem. D. de leg. z.
Superexactores dicuntur, qui vltrà quam debetur, nomi
ne tributi exigunt,& tales tenentur in duplum,& pro- pter conſuetudinẽé capitaliter puniuntur l. 1. C. de ſu- perexacto.& debet reſtitui protinus ei à quo exactũ eſt. de quo in. ſi bene. D. de vſur.& in l. fi. D. quod mer. cauſſa. b
Superficiem, vel ſuperficiarias ædes adpellamus, quæ in cõducto ſolo poſitæ ſunt: quarũ proprietas vel directũ dominiu,& ciuili,& naturali iure eius eſt, cuius& ſo- lum. vtile verò ſuperficiarij. l.vlt. D. de ſuperficiebus.
Superdici in l. 13. in fi. D. de iureiur. eſt preconis voce,& vt cum Apuleio loquar, boatu pronuntiari,& procla- mari vt& in l. 16. ex quibus cauſ. infa. irrog.
Superducere nouercam, eſt inducere eam filiis I. fi. C. Th. de bo. mater.& Quintil. declama. 481.
Supereſſe rebus ſuis, earum adminiſtrationi ſufficere,& negotia ſua gerere l. 1.S. fi. D. de procura. l.z. D. de cur. fur. Gellius lib.1. cap. 22.·ridet eos, qui ſupereſſe ſe his quibus aduocationem præbebant, dicebant, pro adeſ- ſe, quo tamen in ſignificato Suetonius in Auguſto hoc
verbo vſus eſt-
Superficies adpellatur, quicquid ſupra faciem terræ,&c ſupera ſolum exiſtit. plantæ itaque,& vineæ,& arbo- res agri ſunt l. 13. D. de ſeruit. ruſtic. Domus etiã ſolo
impoſita. Eſt enim ædific ium ſuperficies ſoli. l. 44. D.
de oblig.& actio. l. 23. D. de vſucap.
Superficiaria prædia, quæ in conducto ſolo, certa merce de l. 16. D. fa. erciſ. l. 49. de verbo. ſig.
Superficium dici notandum in autographo Piſano 1.1. D. de ſuperfic.& apud Gaium lib. 2. Inſtit.titu. 1.
Superficiariæ ædes in cõducto ſolo poſitæ l. fin. D. de ſu- perficie. Superficiaria infula l.12.§. I. D. de publicia.
Superficiarius fundus in l.. D. quibus modis vſusfruct. amitt.
Superficiarium interpretatur Paulus, qui in alieno ſolo ita ſuperficiem habet, vt certam penſionem præſtet l. 74.D. de rei vindic. aliàs hac periphraſi ſignificatur, qui in cõducto ſolo ſuperficiem impoſuit I. 18. S.& qui in. D. de damn. infefto.
Superficiarij domini non ſunt, ſed quaſi inquilini: cùm in alieno habitent I. 3.s. pe. D. de op. no. nunt. Hos do- minorum loco Prætor habet& vtilibus in rem actio- nibus tuetur I. 1.§. fi.l. fi. D. de ſuperfici.
Superfœtatio, ſecundarius cõceptus eſt prægnantis, quã Superimprægnationé vulgus adpellat. Lege Budæum in Annot. prior. ad l. antiqui. Si pars hered. pet.
Superiores, poſitiuè, intelli guntur ij, qui ſunt ſupra gra- dum quartum cognationis, vel affinitatis: ſicut Infe- riores, qui ſunt infra ipſum gradum.
Superior cognatio parentum eſt Inſtitutio. de gradibus adfinit.
Superior, proximus. c. quanquam de elect. in G.
Superior, prima!l ſi dare. D. de verb. oblig.
Superexcurrere l.i. D. de arb. cæden.
Superindictum extraordinarium munus, vltra ſolitã& canonicam collationem l. 1. C. de ſuperindic.& alib. ſæpè.& Superindictio eodem ſenſu I. 1. C. de priui leg. dom. Aug. Vnde
Superindictitij tituli I. f. C. eo. titu. Sic enim ibi legen- dum& Codex Theodo.& emendatiores libri ſe cripti ſuadent.
Suppetere præter tritas ſignificationes eſt, ſubiecta ſua perſona pro alio petere l.(2.S.5. D. de furt. pro quo qui- dam ibi legũt. Sic petet, vt Haloander, qui hoc verbũ eo ſignificatu non intellexit.
Superilluſtres, ſenatores, conſules, Dictatores nota. in l. I. D. de offic. eius, cui manda.. Suppletur quod deeſt c. x. in princ.deſac.vnct. l. oratio. D.
de ſponſal.
Suppletio, quam ponit Papa in reſcriptis, ad quid refer-
tur

ricnida 5
dir.Plantz itagpe, D. de ſemit.uiit
rdifcimfrii.
LurD derüch 4,cor in coacucho
14 everdaßß.
Kundum in ntorg le
pad Guinn hali i cöcuacto ſolooſa laria inſakluKal
arin Lu.D. Pides
ader, vt cenan hen
4
ealh heaa btpeseen e
ecto.
reor hadet Kmld f
.1.H. D. deſppettel arius cocepmsciſ s me vulgus a2
Lantiqui. Aifms— 4 1
noa ſumt,ſed qu
tur, docet Panor. in c. illa. de elect.
Suppletur vnum ius per aliud Panor. in c. ſuper quæſtio- num. de electio.
Supplere de iure, vel de facto, an& quando poſsit iudex vide C.vt quæ deſunt aduo. pri. iud. ſupp. Specula. de offic.om.iud.part.1.§. 6.
Supplicare propriè eſt Paulo demiſs ius orare obſecra- réque, ducto more à miſeris, qui, plicatis manibus, ferè orant, non autem, ſicut aliquando, non tamen ſi-
nae erroris duce, putaui genibus flexis.
Supplicatio eſt veniæ petitio prioris erroris. Ttem reme- diũ iudicialis grauaminis. ſunt qui vocãt Reuiſionem ſententiæ c. literis. de in integ. reſtit. Eavtimur aduer ſus ſententias eorum à quibus appellare non licet I. j.
D. de offic.Præf. præto. auth. quæ ſupplicatio. C. de pre-
cibus imp. offer. vel eſt quædam benignitatis ſuperio-
ris imploratio.
Supplicium pro pœna accipiunt noſtri: differunt tamẽ vt ſcribit Archid. in c. nemo peritorum. 1r. q. 3.
Supponere teſtamentum, id eſt, falſum teſtamentum ſup poſita perſona obſignare. Et ſuppoſiti partus, pro fal- ſis& adulterinis. l. cùm ſuppoſiti. C. ad leg. Cornel. de falſ.Et ſuppoſitus actor, pro falſo& ſubornato. l. 2.S. & cuùm placuiſſet. D. de orig. iu. Aliàs dicimus, ſup-
ponere hypothecam, pro pignorare. b
Suppoſta perſona l. aufertur. D. de iur. iſc. id eſt, pro alia
oſita. b 1 b dobpoſteus iuriſdictioni I. 1. D. ſi quis in ius vo. non ier.
Supra, pret er l.exconducto. D. loca. Supra excludit l. fi. D. de iuriſdictio.& vide Bartolum l. cùm ita. D. de dote prælegat.
Suprà ſcripta, omnia, quæ dicta ſunt, vel præceſſerunt, complectitur, niſi intercedens abſurditas ad proxima tantum referenda cogat, de quo latius I.1. 5. hoe edicto. D. de poſtul.
Supprimere teſtamentum in Cornelia lege dicitur, qui ſciens, prudénſque teſtamenti tabulas in fraudem he- redum, legatariorum, fideicõmiſſariorum, aut liber- tatum non profert.& qui cum habeat,& proferre poſ
ſit, eas proferre non curat. Paul. lib. 4. Sent. tit. 7.
Supremus dicitur non is demum, qui poſt aliquem, ſed & poſt quem nemo ſit,& quem nemo ſequitur l. 34· D. de vulga.& pup.l. 92. D. de verbo. ſignifi.
Supremæ tabulæ nouiſsimæ I. J.§.1.l. pen. D. de ſecund. tabul. b
Supremæ tabulæ, ſolæ 1.161. D. de verb. ſig.
in vulgari ſubſtitutione, qua ei, qui Supremus morietur, heres ſubſtituitur, recte heres etiam vnico intelligi- tur l. 163. D. de verb. ſignifi. l.9. D. de reb. dub. Suprema multitudinis numero pro nouiſsimis iudiciis, & vltima voluntate& teſtamento I. 25. S. I. D. de lib.& poſtu. Eodem(enſu Suprema iudicia l.z2. D. de do. int. vir.& vxo. Supremæ tabulæ, teſtamentum apud Martialem libro 5. k nic paceꝓεd p.. Supremas tibi triciesin anno Signantittabulas. Et idem eod. Quadrantem Criſpus tabulis, Faustine ſapremis Non dedit v vori. Suprema voluntas, mortuorum di ſpoſitio I. 78. D. de he- redi.inſtit. 4 Summa dies, nouiſsima l. 7.8. Papinianus. D. ſolu. mat. Surda teſtimonia dicuntur, quæ feruntur per. tabulas, propterea quod hæ rogatæ nihil reſpondeant. Surdaſter minus audiens. l. pe.& fi. D. de leg. tut. Surdus quo modo probetur declarat Bar. in 1.1. D. de bo- norumpoſ.infan. Surrepere vel fubrepere& Obrepere, Nicol. Perottus, Bu dæao annotante, ab obripiẽdo& ſurripiendo dicta exi- ſtimat. Obrepere quid ſit, pauc is indicatum eſt. cuius vim verbi, haud rectè intellectam, idem explicat in
S V S 184.
Poſterior. Annot. ad I. ſi quis obrepſerit. ad leg. Cor- nel. de falſ. Accurſ.exiſtimauit, Obrepſerit, eodé ad- monente Bud. ab obripioeſſe, vt preces obreptitias, & ſurreptitias. Qua de re non inutiliter doctores no- ſtri, in l.& ſi legibus. C. ſi cont. ius velvtil. publ.& in- ter Pont. iu. interpretes, magni vir nominis Belinus, in Rub. c. dilectus. 1. c. poſtulaſti. de reſcript. tum alij aliis locis diſſerunt. Quod huc propriè pertinet,& ſa tis èverbis Vlpiani colligitur. Obrepimus, cùm ta- cendo aliquid impetramus, quod exprimere neceſſe erat, expreſſümque principem à conceſsione abalie- naſſet: Surrepi mus verò, cùm àprincipe per falſam rei narrat ionem aliquid extorquemus, puta Reſcriptum, Priuilegium, Beneficium, Feudum&c. Suſ cipias verbum, an dominij tranſſatiuum. l.i. D. de rer. permut.— Suſceptus, cliens, qui ſe& bona ſua petentibus adiiciunt I.1.& 2. C.vt nem. ad ſuum patroci. quod& Palæmon Grammaticus notat in gloſsis. 11 Suſceptores in rub. C. de ſuſcepto.& I.o. C. de iur. fiſc. ſunt qui ſuſcipiunt præbita& vid. Pirrhum,& A. Alciatũ & vide l. 9.de defen. ciuit.
Suſcipere cognitionem l. 8.& 9. D. de offic. præſid. Plin. libro 6. Epiſt. ad Corneli. Vt ſuſciperet, ait„cogni-
tionem.
Suſcipere iudicium, ſeu excipere reus dicitur I. 7. D. de
petit. hered.& alibi ſæpè. Sed& iudex, qui iudicandi neceſsitatem recipit, ſuſcipere iudiciũ dicitur I. pen. D. de vaca. mu. Suſcipere obligationem l. 45. D. mand. 3 Suſpectus tutor, qui non ex fide tutelam gerit, licet ſit ſoluendo. S. ſuſpectum. Inſti. de ſuſp. tut. l. 31. D. de re- bus auct. iud. poſsid.& vide l. z. S. nunc videamus. D. de ſuſpect.tuto. Suſpectum facere,& poſtulare ſuſpectum pro eodem l.-. S. conſequens. l.z. I.7. D. de ſuſpect. tuto.& 1.6. D. rem rat.ha. Suſpecti accuſatio,& poſtulatio. d. l.3.§. ſuſpecti. Suſpendioſus, qut in pœnã criminis laqueo nexili ſtran- gulatus eft. Omnes hodie fures ſuſpendioſi ſunt, quo- niam ſuſpendio pereunt. Et ſcribit eleganter Plinius: lib. 28. ca. 4. 5Pœnam laquei(ſic enim vocat)præpoſte ram eſſe, ex eo, quòd includatur ſpiritus, cui exitus quærendus eſt. Suſpenſio pœnæ genus apud pontificios c. veritatis. de dol.& contum. loan. And. Ciem. fi. depœnis. Suſpenſio eſt duplex: vna corporalis, ſpiritualis altera. Corporalis qua quis in furcas tollitur c. ſi non licet 23. ꝗ. 7.& c. fi. ead. cauſ.& quæſtione. Suſpenſio ſpiritalis canonica, vel eccleſiaſtica, quæ con tingit in officio, vel beneficio vel vtroque c. eos, qui. 32.diſtinct.. Suſpenſum dicitur id, quod excedit domos, vel vltra eas extenditur. quod ſi ceciderit,& alicui nocuerit, vel damnum intulerit in via publica eunti, tenebitur do- minus domus illius, de qua damnum illatum eſt, vt D. de his qui deie.vel effüd. per totum. Suſpicio, à ſuſpicor, ſuſpicari, quod ſignificat cum timo- re quodam ea adſpicere, de quibus dubitatur: eſt ipſe ſfuſpicandi actus, Quare iunctum cum Venio, ſemper accipitur paſs iuè, vt, Venit in ſuſpicionem, ſuſpicio- ſus, actiue& paſsina. Suſpicionem ita que ſic definiemus: Eſt actus, per quem in dubitationem trahimur, timentes de aliquo, ne læ- ſionem adferat, priuatim, aut publicè. Suſpicio auté eſt triplex. 1. Cùm debitores noſtros alie- no æri obnoxios, ſuſpicamur abitionem meditari, ne carceri mancipentur, quoniam ſoluendo non ſunt, vel quòd incipiunt di lapidare& diſtrahere omnia fe- rè bona. Hæc nuncupatur ſuſpicio fugæ. Quæx ſolet priuatum, nec adeò magnum adferre detrimentum in Repu

5 V I
di ffer.vbi Theoph. Sui in l. 8. 12,19. C. qui accuſ.poſ. parentes, liberi, patro- nus, patrna, horum filiij.
Sui iuris, qui nullius poteſtati ſubiecti ſunt. D. de iis, qui ſunt fui. Vlpia-tit. 4—
Suæ poteſtatis fieri, manumitti.I. f. D. de lib. cauſ-
Suæ etatis ſunt, qui minorem ætatem exceſſerunt l. 27. D. de neg. geſt. 1. 1. S.item ipſæ. deauct. tut.
Sua morte decedunt, qui naturali morte& natura ſua obeunt I. f. D. de bon. damna. l. 28. D. de bonis lib. Sue to. in luliꝑ c. fi. Trebell. Pollio in Heréniano Tyranno.
Sua natura intercidere 1. 14.§. Hl. D. depoſiti.
Suus heres, quaſi proprius,& domi natus, non aliunde accitus, quaſique ſuiipſius heres: Viglio§.ſui. Inſtit. de hered. qual.& diffe. quod quidem non attendenti ad luris ſubrilitatem, ſubabſurdum videbitur. Quomo- do enim aliquis ſubiiplſi heres eſſe poteſt? Verùm lure Ciuili filius quaſi dominus eſſe bonorum paternorũ fingitur. Breuiter, Suus eſt ille propriè, qui mortuis
arentibus, heres ipſo iure eſſe intefligitur,& rerum hereditariarum adminiſtrationem acquirit. l. in ſuis. D. de liberis& poſtumis. Quòd autem ſuus heres,& ſuum ſeruarę, id eſt, proprium, non ſit peculiaris lu- riſconſultorum locutio, ſed etiam Oratorum fuerit, Budæus exemplis probat, in Commentariis Linguæ Græcæ.
S8 V. N
Suos in legatis præcipuè ſeruos, velancillas eosaccipi- mus, auctore VIpiano, qui ſunt pleno iureteſtãtis: in- ter quos fructuari) non cõtinebuntur, ſed qui bona fi- de teſtatori ſeruiunt l. ſuos autem. D. de legatis z.
Suum, verbum, ambiguum eſt, ait bomponius, l. Pupil- lus. ſub finem, de verbo. ſig. Vbi ſcitè quædam Alciatus adducit. Hæc vox in leg. Quintus.§. Argento. de auro & arg.legato. denotat dominium, atque id quidem
propriè, in l. nihil dolo. de Reg. luris. Impropriè de- notat obligationem.
Sufſtineri, differri,& inhiberi ad tempus. Sic Suſtineri iudicium, actus, pœna,& præſtatio dicitur 1.24. 8. fin. D. de lih. cauſ. l./.§. fi.l. 7. 6.I. D. de petit. hered.
Suſtinere pœnam, ſufferre l. i. D. de pœn.
Suſum verſum veteribus;& in Pandec. Florent. pro ſur- ſum, ſepè inuenias.
Suſurro qui occultè maledicẽdo in aliquem odium mo-
litur, aut diſſenſsionem.
Sutor, cerdo. l. ſed& ſi quemcunque. s. fi. D. ad leg. Aqui.
Tuwa aca, Græcis, negotium geſtum,& vltro citroque obligationem ſignificat 1.7. D. de pact. iuncta 1.19. D. de verb. ſig.
Luuaacza in Nouell. 1§ 2.Obreptio.
Sycomorus, ficus Ægypti, fatua& ſterilis. Iuri ſconſult.
de extraordinar. criminibus l. ſaccularij. Si quis, in-
quit, arborem ſy comorum exciderit. Sylua cædua, quæ in hoc habetur, vt cædatur, vel exciſa rurſus ex ſtirpibus aut radicibus renaſcitur l. ſylua cæ dua. D. de verb. ſignifi. Porrò, teſte Paulo, I. ſi abſente. D. de vſufruct. ſyluam cæduam, etiamſi intempeſtiuè cædua ſit, in fructu eſſe conſtat: ſicut oliua immaturè lecta, item ferrum immaturè cæſum, in fructu eſt. Tiεοα in teſtamétis ſunt æs,& libra. l. Cuiacio ad KRu- bric. D. de verh. oblig. b
Syndicatus. ludices olim functi officio ſuo, tenebantur
in eadem prouincia, velciuitate, cui præfuiſſent, quin quaginta diebus palàm commorari, vt de culpa, trau- di buſque, ſi quas admiſiſſent, conuenirentur, ac ratio- nem redderent: id quòd vulgò ſubire Syndicatum, La tind autem cauſſam dicere,& cauſſæ faciendæ obno-- xium eſſe nuncupamus l. i.C. Vt om. iudi tam ciuil.& milit. Nouel. Vt præ ſid. abſque vll. nec. 6. neceſsitaté, Idem obſeruabatur de Aſſeſſoribus,& Conſiliariis lu dicum. l.3. de Aſſeſſoribus. Syndici, actores vniuerſitatum, collegiorum, ſocietatũ, & aliorum corporum, per quos tanquam in Kepub. quod communiter agi, fieri oportet, agitur,& fit I.i.& tot. tit. D. quo d cuiuſque vniuer. Syndicus eſt Reipublicævel vniuerſitatis defenſor. Ar- cadius in l. munerum. s. defenſores. D. de muneribus& honoribus. Sic Eudhuot Græcis dicebantur, qui in Re- publica agebant domi ac foris pleniore aliquãtò po- teſtate, quàm legati. Cic. ad Thermum lib. Epiſt. 13. Le gatos(inquit)audio miſſos eſſe: ſed malo Eœdicos, vt aliquid confici poſsit. Craſsius tamen Gaiusin 1.1. 8. Quibus autem.&§.vlti. D. Quod cuiuſque vniuerſit. nomi. Syndicum non videtur diſtinguere ab Actore. Et Paulus in l. item eorũ. s. à ctor vniuerſitatis. D. ibi- dem. Sed tamen in hoc ſemper obſeruatur differentia: Primùm, quòd officium actoris eſt generalius, cùm à priuato quoque conſtiruatur.Deindequod momenta neum ſit, prore nata habens locum, Syndici verò non æquè, vt oſtendit Tit. in Nouell. De defenſoribus ci- uitat. Vbi defenſor Latinè nihilaliud ſignificat, quàm Syndicus Græcè, Vide c. Quia in cauſsis.& c. Petitio veſtra. de procuratoribus. Certè merentur laudem ci- uitates, quæ habent àconſiliis luriſperitos, vulgò Syn dicos vocant, quorum ſtudio præcipuè vtuntur in po- ſtulationibus, libellis, edictis, decretis ‚epiſtolis,& cognitioni bus cauſſarum grauiorum. Synedria in quadã Codicis cõôſtitutione ſunt coitiones, & colle

haencame neprdien grn, Mudeul.)
1 De
deijaodcpeic. i kawa Kſten t. minidusl. aca 6 Daofum excice t 3 A adctur nc 1 m.
44 1 4½ 1R„
*
. 1 8
Ac 1
* 5 1 3
Ammaturecaln,
1
4
8
11, W-
4 3
Wlld. „
ciu, Felcmtate, cui 8 pallm commarati, 5
4* chauent— 4 1 4 K* e *
* 8 irs 1 9 4 4*„
4 8 8 S 1 2 mn diccre,& 4
aus l. C.Fton] l C“ 63
07100. c 4. m* 8
4
— 1 — 3
* aufquc vntle. 8 4
n videtut ⸗r
4* 8 yp 1. 4 4 aor, . 0 a
4* 2.
1. obſeſ e Oe 21 c 1 A * M ctol 1 9 * 2 Deid d 3 1 6 9
. A 4
Latine. „ u 1 1 1ne roride unſ un nrJcoan ach
decf
1
4 ͤ 4 ah. Focro, ſeke bu
1
.. 4 4 hancxchan eiat un.
4 4
11 Httatum, collegt T V tQusu i
* 2
„ 7 1 ““ 8—
S X N
&e collegia. vide Cuiacium lib. 7. Obſ eruat cap. 30. Bu- Tabelliones
dæus uotανꝙ cõſeſſum vertit in poſterioribus adnot.
EZuohs breuis bonorum deſcriptio I. 5. S. requirat. D. de
reb.eo. Græcum verbum Lati num vſu factum. Zud rwrep, alij ſororem, alij concubinam, alij è ſacro fon te ſuſceptum interpretãtur. Balſamo accipit pro ma- tre ſuſceptæ in Synodi Trullo habitæ ca. 3. Tu⁵αμαἀ in Papd. Græcis, ſunt duplomata, quæ dabãtur iis, qui curſu publico vtebantur.
guu αναινενορ in l.rerum miſtura. D. de vſi ueap-interpretatur Gellius adiunctum, connexum. lib. 16. ca. 8.
ouudſop-- i. C. The. de public. compara. publica compa-
ratio, quæ& coẽmptio adpellatur l. 2. C. de fru. vrba. Conſtantinopo. Rub. C. vt nem. lic. in co?mpt. Tibe- rius Imp. uαrib vocat in quadam conſtitut.& vide Sudam kuuav ν eφα‿G ν bοε 12ειαι* 1& ir popd bA vie⸗ c. Syriarchia l. 1. C. de nat. libe. ſacerdotij genus in Syria& Nouell. 89. Syriarchæ l. fi. C. de expenſ. ludo. Syntheſis, ſiguificat Græcis compoſitionem. Accipitur autem in lure pro compoſitione, hoc eſt, ordine quo- dam veſtium, quum tunica, ſagum, chlamys, caligæ, ſunt eiuſdem planè coloris, Latinè dicitur vniuerſa veſtis, in l. Titia. S.. D. de aur.& argen. legat. evᷣααe manſus, manſio Clementi in Petro, wdoofta M b Abo gu‿νμν̈,⸗ 4 ouνμαᷣop Xæues milites prætoriani Herodiano inß. uelrus, cauillationis genus l. 77. D. de verb ſignifica. l. 67. D. de regu. iur. M. Cicero lib. z.de Diutnat. acerua- lem vertit.. Svnoditæ l.7. C. de epiſc. aud. comites monachorum. guoxi in lege 9. Rhodiorum contribulatum ſignificat alij, uνεοꝓοοJeι adpellant. òre exp via 1510, Jo wo qreoæν ννμ̈ᷣ μeνεοαοσαν s υνναμεεονοu L.
THESAVRI IVRIS CI- VILISET CANO-
NIGI LIBER X 1 X.
G 1 3.
§„& D. literas cognatas ſcribit M. Fa- bius lib. 1. ca. 2. quod ſæpè in Pande- Etis Florentinis videre licet, vt ad- quin pro atquin l. 19. D.de neg.geſt. T, ſitera, veteribus Senatuſcõſultis ſub A Kcribi ſolebat, eãque nota ſignificaba tur, illa Tribunos quoque cenſuiſſe. Vide Valerium
Maximum libro ſecundo de Inſtitut. antiq. Tabardum vocant Pontifices epithogium, veſtimenti
Fenus in clem. vnic.de vit& honeſt. cler.
.
Tabe conſumere in l.i. C. de cuſto. re. non eſt putredine,
conſumi vt Albericus autumat, ſed colliquatione,&
extenuatione corporis ex curæ diuturnitate, vt apud
Vergilium lib. 6. neid. Hie quosdurus amor crudeli tabe peredit
& Ouid lib. 9. a⁶ε. aεμ‿ιοε ·
Ambutaqueſonant nerui, æcaque medulis Tabeliquefactis.
Tabellariæ Leges. Cicero lib. de Legibus tertio, quatuor
Legestabellarias numerat. Aſconius auctor eſt, à L. Caſsio latas tabellarias leges, de ſuffragiis libere fe- rendis, non voce, ſed tabella.
Tabellæ. Olim qui iudicio præerat, iudicibus ternas ta-
bellas præbere ſolebat. Abſolutionis, condemnatio- nis,& ampliati onis: quarũ A, abſolutionis nota erat: C, vel e, condemnationis: N,& L, ampliationis.
Tabellæ adpellatione in. fi. C. de præd. decur. lib. 11. co
ſenſu accipi debet, quo periculum in Rub. C. de ſent. ex peric. recit. pro ſcriptura breui concepta.
alids notarij à Tabulis, id eſt, qui inſtru- menta formant, conficiunt& conſcribunt l. 9. D. de pen. l. 14S.his tabellionibus. C. de ſac. ſan. eccleſi.&
Nouel. 73. Sudas, zabe Midp d ⁵ ν wdhtas„ανραν ape
Toĩs woMis udxααν AXcc-⁵φ Kc. Leo lmperator eos, de- finit, qui inſtrumenta ſcribunt I.. C. vt nemo adſuum patroci. Tabernæ adpellabantur paruæ ædiculæ,& ſimplices, in vicis, axibus,& tabulis clauſæ. Taberna negotiatoria, cauponaria,& purpuraria l. 43. D. derit. nu pt. l.z. D. de inſtit. 1. 91.5. patré. D. de leg.ʒ. Tabernas uanvA da,& a⁴loxaa interpretatur Sudas. Taberna inſtructa, Vlpiano eſt, quæ& rebus& homini-
bus ad negotiationem parata conſtat, quod tum;verũ
eſt, quum T'abernam pro vniuerſitate iurium ipſius ne-
Sotiationis, non autem pro loco ſimpliciter acci- pimus.
Tabernæ adpellatio declarat omne vtile ad habitandum
ædificium, nempe ex eo quòd tabulis clauditur, VI pia nus in lege, Tabernæ. D. de verborum ſignifica. Vnde Tabernacula,& Contubernales dicti ſunt. Paul. l.vn- de alias. deinde. D. eo. titu. 3
Tabularius accipiendus eſt is, qui velut Logiſtes, totius dimenſionis rationem ſubduxit,& computationem, àtabula abaci adpellatus l.vltima D. ſi mẽſor falſum modum dixer. 1,e
Tabulas teſtamenti accipere debemus omnem materiæ
figuram. Siue igitur tabulæ ſint ligneæ, ſiue cuiuſcun-
que alterius materiæ: ſiue chartæ, ſine membranæ ſint, vel ſi corium alicuius animalis, Tabulæ rectè dicen- tur. Vlpian.in l.r. D. de bon. poſ-ſecund. tab.·
Tabulæ propriæ teſtamẽtum ſietcen I..§. hoc inter- dum. D. de Tab. exhib.& l. 1.§. I. Quemad. teſta. aper. Vnde bonorum poſſeſsiones ſecũdum tabulas,& con- tra tabulas dictæ. Tabulæ etiam dicuntur folia teſta-
menti. Quare, Budæo teſte, primæ& ſecundæ tabulæ,
intelligi poſſunt prima,& ſecunda charta teſtamenti, Jaa etiam primæ& ſecundæ ceræ dicuntur. Antiquiſ- imus autem mos ſcribédi fuit in ceratis tabulis, quæ & codicilli,& pugillares vocantur. Tria quippe hæc, Viglioteſtevocabula plurali ferè numero proferri ſo lent. Ceterm quæ doctiſsimus vir ille de variis mate- riis, in quibus ſcribitur, cõgeſsit, interpretans tit. de teſtam. ordi. in Inſtit. tyront luris nõ ſunt prætereũda.
Tabulæ non inſtrumenti tantum ſed& contractuum,& alterius cuiuſcunque negotij dicuntur. Hinc
Tabulæ nuptiales I. 21. 131. D. de dona. l.9. de nupt. Tertul lia. lib. de pudic. has matrimoniales vocat. Firmicus
lib. 7. Matheſeos ca. 7.—
Tabulæ dotis l. pe. D. de dona. int.vir.& vxo.
Tabulæ dotales l. 12. D. de dot. præleg.
Tabulæ venditionis l.z. C. ſi mancipitavænie.
Tabulæ emptionum I.1. C. The. de iis, qui væni-æta-
Tabulæ auctionales Ambroſ. lib. 2. Epiſtol.
Tabulæ contractus l. 4. C. ſi quis alt. vel ſib.
Tabulæ inſtrumentorum reipub. l. 31. l. 32.D. de furt.
Tabulæ pro quibus pecunia promiſſa erat l. 104.§.1. D. de lega.i.
Tabulæ, pro ſyngraphis l. huiuſmodi. S. ſi ita. D. de leg.-.
Tabulæ diuinæ, Decem præcepta in quibus miſericors PEVS Viua voce notitiam naturalem, propter origi- nis vitium in hominibus obſcuratam, renouari vo- luit: Vt certum extaret teſtimonium, has eſſe naturæ Leges, Verbo p EI confirmatas, quas in animis homi- num quoque inſculpſiſſet. Futurum enim prouidebat,
vt imbecillitate TPaanaln errorem facilè lapſuri eſ-
ſent homines, niſi certũ extrinſecus adiiceretur præ- ſcriptum, ad quod hæſitantes confugerent. Enimuerò vtcunque hoc ſit factum, videmus tamen Gentes fal- ſa perſua ſione à naturali iudicio aliquando eſſe abdu- ctas: quid igitur credamus futurũ fuiſſe, ſi nulla exta- A
———— 3
e

1 A O b
tent literarum monumenta diuina bonitate nobis de jure naturali data? Perpendendæ igitur diligenter hæ tabulæ, ceu fontes humanarum duodecim T abularu,
SKLtotius luris, Gentium& Ciuilis. Tabulæ rem ſaluam fore cautionis. in l.. D. de ſuſpectis
tutoribus. dr ztn
Tabularij àtabulis. Hi inſtrumenta publica cõſeribunt. 111.C. qui pot. in pig. l. fi.S. hi quoque. D. de mu.& ho. & rub. de tabul.lib.ro. C. conficiunt& quæ publico in- . Ferunturl. z. C. de iu.ſiſel. Tabularium, in quo tabulæ adſeruãtur l. 92. D. de leg. 3. Tabellarius ſeruus I. pe. D. de acqui. rer. do. literarũ ge- rulus, vt Caſsiodorus loquitur. nii n Tacens, an& quando videatu r conſentire, declarat Bar.
1. in adoptionibus. D. de adopt. 9 Tacitam fidem accommodat, quĩ tacitè, hoc eſt clã pro- mittit reſtituere incapaci l.10.& l.1I. D. de iis, quæ vt indig. Vlpia.titu. 2ͤ. 2— Tacita pecunia, ſiue ſumma in l. emptor s. Lucius. D. de
act.quæ non continetur publica pecunia.
Tacitè relictum, cùm neque teſtamento, neque codicil- lis, ſed chirographo cauet is, cuius fides eligitur 1.1. 1.
3. 1. 40..1.I. 42.D. de iur. fiſci. Tacita fideicommiſſa, quæ quis non capienti tacitè ro- gatus eſt reſtituere l. 18. in princip. D.dei is, quæ vt in-
Jig vic Quintil. lib. 9. c. 2. De Tacito fideicommiſſo
ſcripſit Iulius Paul. e. e 24 Tacitum fideicommiſſum etiam eſt, quod palàm teſtator
reliquerit, etſi perſonam, cui reſtitui vellet, nõ ſignifi-
cauit l. 123. S. fi. D. de leg.. 11127 Tacere, eſt medium inter conſentire& reprobare. Card.
in Clementi. Sæpe. S. ſi tamen-de verborum ſignifica-
tionibus.
Tacitè, plurifariam aliqua inſunt. Aut directò, id eſt, im mediatè. Aut ex obli quo, id eſt, propter aliud. Quæ in- funt tacitè directò, inſunt aut per modum conditio- nis, aut purè:& tunc aut ex legis diſpoſitione, aut ex rerum natura, aut ex conſuetudine, aut neceſsitate, aut ex dependentia, quia tacitè dependent ab expreſſo. Quando verò tacitum nõ venit ſimpliciter, ſed ex ad- iũcto, ex obliquo, ex vi relatoria, tunc taciti& expreſ- ſi non eſt eadem operatio: quia quæ expreſsè fieri non poſſunt, ex adiuncto, ex relatione, ex obliquo tacitè re cipiuntur. Exempla proponit Zaſius in l. cùm quid. D. ſi certum petatur.
Tacitum& expreſſum, ſivtriuſque par ſit potentia, æqui- parantur, ſecundum Baldum, in l. de quibus. D. de legibus. W b
Tacitum fideicommiſſum, quod in fraudem legis ſuſ- cipitur. Vide l. eum qui tacitum. D. de his quæ vt indignis.
per Tacitam fidem tranſlata prædia in l. 15.§. pen. ad mu- nicipales. D. quæ in fraudem munerum ciuilium in alium nomine tenus tranſlata ſunt, ita vt re ipſa ma- neant in prioris poſſeſſoris dominio. b
Tacitum Senatuſconſultum, vide ſuprà Senatuſconſul- tum Tacitum,& Capitolinum in Gordianis.
Tachydromi, Taxu⁴εεμιιà Baſilicän interpretibus ad l. 8. C. de curſu public. adpellantur equi publici curſuales, veredi.
Tagax apud Ciceronem lib. 6. Epiſtul. ad Atticum fu- runculus. Etenim eſt leuis, libidinoſus, tagax, vulgo
fugax aut rapax. ducitur autem àtangẽédo, vt ait Feſt us
lib. 18. Taν in l.1.D. de mili. teſta. mille hominum multitudi- nem interpretatur VlIpianus. 3 Tale, ſui natura comprehendit genus, non ſpeciem, v colligi poteſt C. de verborum ſignifica. l.i. in princip. ibi, Talem habere.& verſ..ibi, Nulla ſpeciali. Aliud autem eſſe talem, aliud haberi pro tali. l. mercis.& ibi
Interpres de verb.ſig. Bar. in l. ſi maritus.z. s.Legis lu-
E A M liæ. D. de adult. Talea pro exactione poſita fuit, quo tempore Latini ſer- monispuritas deliteſcebat, qui verbo vſus eſt Specula tor titu. de cleric. cõiuga. per totũ, eoque vtuntur pon
tifices, eormque interpretes, vt ſæpiſsimè in eorum
Alibris reperias. Tgii 8 1 30 11
Talio in X II. Tab. Feſto lih. 18. parem vindictam ſigni-
ficat. Verba legis hec ſunt apud eundé, SI MEM RR VAM RVPERIT, NI CVM, EOPACIT, TALIIO ES Fo.
quam legem explicuit 8. Cæcilius apud Gellium lib. 20. Ca. 1. quem refero lib. 4. Veteris Iuri ſprud. l.⸗5. ad- monendi tamen ſumus apud Gellium legis XII. refe- rentem falſò EPACTO, pro, NTIPAOlTlegi, cque emendandũ ex Feſto- lus Talionis ante Decemuiros induxerat æternus, ſummũſque nomotheta P vs la- ta lege Exop Ica. z1.his verbis. leσιμνά durl Luxüs 5laX, XApa doν* ακαρ‿ρν wKk dori oοος. Sed talioné antiquauit& ſuſtulitidem ſegi ſlator, ſapi entia illa di uina apud Euangeliographum Matthaum cap. ſ. qui malo reſiſtendum veruit. Porrò Iſidorus lib. 5. cap. 25- Talio, ait, eſt ſimilitudo vindictæ, vt taliter quis pa- tiatur, vt fecit. hoc& natura& lege eſt inſtitutum. vn- de, ait,& illud legis, oculum pro oculo. quod ait legis
de lege Mofaica accipiendum eſt Exodi ca. 1.
Talionis verbum ad benetficiorum relationem& reddi- tionem referri, poſſe idem ſcribit. Legis XII. Tabul. detalione loquentis meminit luſtinianus. S. pœna. la-
ſtitut- de iniuriis. 2 2 n—
Tam, ait Feſtus lib. 18. ſignificationem habet præpoſiti- — ſubiungimus, quàm pro ſic, ita ali- quando ex contrario ſubiungimus, quam, vttam bo-
nus Homerus, quàm Cheryllus ma lus poëta eſt. Prio-
re ſignificato pro ita, vel ſic apud VlIpianum l. nonſo lum. D. deiniuriis. Tam, etiam pro tamen accipitur apud Veteres, vt& apud luriſcoſs. in Pandect. Flor.
Tamdtu pro donec c. ex literis. de offic⸗delega.
Tamdiu Reipubl. cauſſa abeſſe quis videbitur, quàmdiu officio alicui præeſt: quòd ſi finitum fueritofficium, iam deſinit abeſſe Reipublicę cauſſa. Vlpia. l. ſi cui. D. ex quibus cauſ. maior.
Tamiaca prædia quæ ſint, Accurſius plures affert opi nio nes, quas potius ſomnia dixeris, teſte Alciato. Is arbi tratur fundos Tamiacos, qui diſpéẽſatori publico præ ſtabant annuos fructus vectigales, quibus ille poſtea in domo imperatoria diſpenſabat alimẽta. Nam zaeias diſpenſatorem ſignificacMꝗ.
Tadο Cellarium Nouell. Marcian. de indi. reli. Hinc Prædia Tameiaca Kub. C. de prædiis Tameiacis li. ir.
Tam iure, legéque, vetus locutio, qua lege actum qyuid fuiſſe ſign ificabant, quàm rogari ius fuiſſet. 1.ſl is. qui 44. D. de adopt. Flor- aliter legitur. Tuvide Gelliũ lib.. cap. 19. e
Tamen etſi, pro quamuis l. interdum. D. quod falſ. tut. auct. vt apud Ciceronem in Epiſto. ad Plautium.
Ta aora, Prima Pandectarum pars nuncupatur, hoc eſt, primaria, qua nihil eſt anterius I. 2. D. de vet. iu. enuc. Continet enim principia luris, quod àiuſtitia homi- ni diuinitus inſita virtute, deſcendit: oſtendens om- nium magiſtratuum& prudentium circa tractandas leges officia, vtque his rectè imperantibus obtem-
peretur. 1 3
Tangere quid deſcribere, intentionem facere& circun- ueniri. Cicero, Conſilia, ait, eius omnia tetigi.
Tamen, vide de hac dictione Bartol.l. vnica. D. ſi quis ius
dicent. non obtemp. 9 1 Tanquã ſimilitudinis potius, quàm veritatis nota c. du- dum. i.de elect. ext. quãdoque veritatẽ ſignificat s. ſa- cra. in proœmio Decreta. c. cũ pro cauſſa. de ſent excõ. vide Bernar.c. ſolitæ. de maio.& obed.
Tanti, id eſt, tam multi. l. 65. D. de leg. 1.l. 3. C. de leg.. Tantùm quandoque adieiuè ponitur, Auandocuc ſub- antiuè

— 4 1 4
10. r ſint„Accurfus ſomniu dixeris,n
— 45 et wucttus vectigul u oria di penlades 1
zniscat.
AuhCem f
8
EEC
ſtantiuè. Ali quãdo excludit D. de ſeruit. l. ſtis. l. ſolu- tum.§. ſi in ſortem. D. de pign. act. Quandoque inclu- dit l.cùm teſtamento. D. de verborum(ignificatione. imterdum reſtringit,& limitat. l. properandum.§. 1. C.
de iudic. plerunque temporis qualitatem ſignificat l.
fi. C.de edict. diui. Had. toll. Aliquando ſimi lis cauſſæ excluſiua eſt l. ob æs. C. de præd. mino. Aliquando ex- cludit quoſdam caſus, ſed non omnes l. licet. D. de vſuf.lega[quandoque ſubauditur l.cùm ſponſus. D. de ublica. l.nõ enim. D. ad SC. Trebel. quod& à. Augu. ib. 2· Emend. cap.iindicat. Quandoque ponitur pro adeò l.fi. C. de epiſc.& cler. Plerunque negationis in cluſiua vox eſt c. cùm eccleſia Sutrina. de cauſ. poſ.& prop. l. ſolemus. D. de iudiciis.ʒ Tarda nomina Romani vocabant, eos, qui in mora erãt Budæo in Comment-ling. Græcæ. b Tardi menſes Maro lunium,& Iulium adpellauit Alcia- to. l. z. D. de verb. ſignifi. Tatoòs Remus, interprete Baifio in lib. de re Naua- Tapobr uuw nop palmulas remorum adpellat I. Pollux li. 1. ca. 9.„e⁴* eεενν veds. Taxationes in ſententiis, contractibus, teſtamentis,&
9 aliis negotiis dicuntur clauſulæ, quibus eius, quod agitur vis, pronũti atur reſtringitur,& coërcetur,& tẽ
peratur l. 24·in fi. D. de actio. emp. l. D. vt leg. no. cau.
Taxationem interpretatur luſtinianus in Nouell. 65.& 82-5⁰la, 2oodrvl d4ol Mapg Aiud[ouEr· Sic accipi debet Il. 4. S. iurare. D. de in lit. iu. l.§8. D. de rei vindic. 1. 18.D-de dolo. 4
Taxare, pro, pretio æſtimare, apud Plinium, Hinc Taxa
tio dicitur, Feſtoteſte, quæ ſit certæſummæ, quam iu- dex etiam poſt principale negotium definitum, face- re poteſt. l.terminato. C. de fruct.& lit. expenſ-
Tecta ſarta, pro ſacra, repone apud Albericum, l. hacte- nus. ff. de vſufru.& quemadmodum quis vtat. Teſtus Pompeius, Sartè,i it, ponebant eres prainte- grè: ob quam cauſam, opera publica, quæ locantur, vt integra preſtentur, ſarta tecta vocantur. Sarcire enim,
integrum facere. Porrò cura exigendi ſarta tecta à re- demptoribus, ad Cenſores ſpectabat: interdum etiam ad Aediles, rarò ad Prætores, nec niſi dum Senatus decerneret. Vide Budæum in Annotatio.
Tectorium inducere. Celſus in l. Fundo. Neque mali-
tiis, inquit, indulgendum eſt, ſitectorium puta quod
induxeris, picturãsve corradere velis, nthil laturus ni
ſi, vt officias. D. de rei vendic. 1 b Tectorium opus I. 24. D. de verbor. ſig. Tectorium impo nere dixit Neratius l. 44. D. de vſuf. Tectores ſunt de albatores, qui aovridra; Gæcis dicuntur. l./.§. ſed in- terdum. D. commo. l. 27. in fi. D. ad leg. Aquil. l.1. de ex- cu. arti ſ. libr. 11. C. Horum opificium explicat Tertul- lianus in lib. de idololatr. vide l. 7. in fi.de vſufr. D.& alibi ſæpiſsimè. Tegulæ à tegendo, quæ adfixæ ædificij pars cenſentur J. læ. D. de actio. emp. b W Telonarij in l.3z. C. Theo. de indulg. debito.& Nouell. de vfſur nautic. Nouell. 106. Moſchopulus in lib. weενσααα⁷— cep-reGvas, ait,& 7 rdαννν˙ d&ip oͤi ⁊a A JaXA:Ius A⁴
nam& ſiramos. D. quod vi, aut clàm. i. granaria.§.tegu
T Aεαν νν devepe ouνν uν. Telonei canoné apud Caſ-
flod. lib.ſ. Epiſtol. ad Ampellium Gothorũ regibus pẽ fitatum. Telonea ponuntur interregalia. in vſib. feud.
quæ ſint 5— pertinet id, quod Raudenicus lib.
4de geſtis Friderici lmp. ſcribit.
Telum, Gaiusl. 23z. D. de verborum ſignificationibus vulgò id adpellari ſcribit, quod ab arcu mittitur: ſed nunc omne ſignificatur, quod mittitur manu. Tela ab armisproprietate ſermonis hoc diſtare ſcribit Feſtus,
quòd tela ſint ea, quibus procul præliamur. Arma ab humeris dependentia.
Temerarij, violatores c. fi. S. fi.de pœn. lib. c.
E M 186 Temerarius quis dicatur, vide extra de ſententia ex- commu. 3 Temerarius litigator intelligitur, qui neque intentio- nem ſuam probat, neque allegationum cauſam habet. Notus eſt titulus apud Imp. 4. Inſtit. de pœna temerè, id eſt, abſque cauſſa litigantium. Temeritas accuſatorum, tribus modis detegitur,& tri- bus pœnis ſubiicitur. Aut enim calumniãtur, aut præ- uaricaantur, aut tergiuerſantur. Calumniari eſt falſa crimina intendere. Præuaricari verò, eſt vera crimina abſcondere. Tergiuerſari, in vniuerſum ab accuſatio- ne deſiſtere. Martian. autor in princip. l.prima ad SC. Turpil. Temeritas eſt, cũ quid facimus propria voluntate,& ci- tra fuperioris auctoritatem Geminia. in c. eu m, qui. S. inſuper. de præbend.& quando ſit actus prohibitus, vr idem ibidem ſcribit.& vide Bartolus inl. prima D. ad Turpillia.— Temerator, falſarius I. ſi quis obrepſerit. D. de falſ. Temere litigare dicũtur qui per calumniam quid petunt aut ſine iuſta cauſſa. l. 29. S.1. D. de lib. cauſ. Non temere, pro non paſsim facilè 1. 7.§. ſed& ſi. D. de
iniur. Si c apud Sueto. in Domit. cap. 19. Temones inter præſtationes& munera reſeruntur in J. 4.C.de proxi. ſac. ſcrin. lib. 12. Hinc Temonaria fun- ctio l. 4. C. Theod. de extraord. munerib.ʒ„ Temonarij qui temones exigunt l. 2. C. de priuil. co. qui in ſacr.pal. Temperare, datiuis iunctum, abſtinere ſi gnificat. VIpia. in I. 1. S. quod autem. de officio. præfec. vrb. Præterea curare debebit præfectus vrbi, vt numularij probè ſe gerant circa omne negotium,& temperent his, quæ ſunt prohibita. Rem verò ſuo ordine ac menſura ad- miniſtrare, poti ſsimùm cùm accuſatiuo iungitur, de- notat, vt apud Impp. de præpoſ. ſacr. ſcri. C. lib. 12. Vt inter eos, aiunt, merito dignitatis habeantur, qui præfecti diœceſes ſibi creditas temperarunt. Sic tem- peratio Rei Dablies, id eſt, moderatio, apud Cicero- nem in Legibus. b Tempeſtatis appellatione cont inentur niues immode- ratæ, quæ frumenta corrumpunt l. fiſtulas. S. fi.de con- trahen. empr. êſtque cœleſtis iniuria, ſiue terram, ſiue mare conturbet, l. 2.§. quod diximus. D. ſi quis caut.& 1. 2:ad leg. Khod. de iactu. Vnde, calamitoſa tempe- ſtas apud luriſcon. in l.ex conducto. 9. ſi vis tempeſta- ris. ff.loca.. Temperare vectigalia, minuere Plinio. 4
Templarij, ſunt præceptores, vel commendatarij& per-
ſonæ religioſæ c. cum ex eo de ſentent. excommun. 1o. And. Rub- de regul. Templarij, ordo quidam militum iure, vt ait Volaterranus- lib. 2 1.drbε εοοποαο ·deſtructus- quod Albericus in Lexico negat.
Femplum, amplum tectum Iſidoro, vide Alcia. l. malum. de verb. ſig. 8
Templum iuſtitiæ l. 1. S. cum hac. C. de ve. iu. enucl.
Tempora media non nocere, ſolemus dicere. Vtputa ci- uis Romanus ſcriptus heres, viuo teſtatore factus eſt peregrinus. Moxad ciuitatem Romanam peruenit. Media tempora non nocent l. ſi eiuſmodi. D. de hered. inſtitu.
Tempore peritura res dicitur, cùm dilatio actioné per-
eemptura eft l. 2. D. de fer. l. ½. D. de procura.*
Tempore liberari dicuntur, qui temporali actione tene- bantur. cuius dies exiit I. fi. in fi. D. rem ra. hab. l. 1. 8. itẽ ſipericulum. D. de vent. in poſ.mitten.& Inſtit. de per-
pe.& temp- actio.
Tempore fraudem feri conſtat l. ait, Prætor. 6. ſi cum in diem. l.omnes.—
Temporarium exilium. C. quibus ex cauſ. l.ad cognitio- nem& adtempus ducens.
Temporales actiones, pro Prætoriis, quia(ui natura
A izj

8 4 3 — 8 ———— ¾¾ÿÿÿ——— 1 3——— — 4————.—
T E M
ſunt annales tantùm, vt ex diuerſo Ciuiles perpetuæ
ſint, non abſurdè accipiuntur. Antiquitus omnes a-
ctiones, ſiue ex leg. xii. tab. Plebiſcitis, Legibus, Sena- tuſconſultis, ſiue ex Principum Cõſtitutionibus pro- ficiſcantur, perpetuæ erant, hoc eſt, in centeſimum vſ-
ue annum,& fortèvltrà, competebant, vt gloſ. innuit in l.1.C. de præſcrip. z0. vel 40-ann. Sed quia ius vigi- lantibus ſcriptum eſſe, Scæuola ſcribit IJ. pupillus. in fi. O. quæ in rau.cred. conſtituentibus diuis principi bus factum eſt, vt actiones certos fines habeant, vltra quos non viuunt:& ſic perpetuitas illa vetus ad 30. iu- ges annos vulgò eſt reſtricta,& coarctata, vt quã lon- giſsimi temporis,& ſic perpetuam communiter voca- mus, in 1.. de præſcrip. 30. annorum, ad ſimi litudinem perpetuæ illius& antiquæ actionis, quæ ſupra homi- nis vitam olim extendebatur. Quare omnes actiones, quæ antiquitus perpetuæ fuerant, nunc temporales ſunt,& ad certum tempus per Cõſtitutiones coarcta- tæ. Vide Imper-libro Inſtitutionum quarto titu. de perpetuis& temporalibus actionibus.& quæ in eum locum adnotant interpretes. b
Temporales exce dloneszatqit dilatoriæ ſunt, quæ non ſemper locum abent, ſed euitari poſſunt: qualis eſt pacti cõuenti temporalis. Gaius in 1. Exceptiones. D. de except. præſcript.& præiud. b
Temporarius Tutor datus ad certum tempus,& finitum.
1. fecũda. D. de Tutor.& curator. dat. apud Albericum temporaneus eſt, ſed reclamante ſenſu. Eſt enim tem- poraneum, quod ad tempus pertinet, ſiue quod ſubito,
& in tempore fit.
Tempore eodem fieri intelligũtur, quandoque etiam, ſi non ſimul, aut ſubitò, eodémve puncto, ſed ſucceſsi- uè fiant. l. Antiqui. D. Si pars hæredit. perat. l. Areſcu- ſa. de ſtatu hom.
Fempus, eſt ex cœli ſolis que vertigine deductum ſpa-
cium, quo rerum omnium agitationem viciſsitudi- némque metimur. Quò reſpiciens cHRISTVS ipſe, mutationem rerum nobis ob oculos poſuit, quum diceret: Vnius diei, ſcilicet breuiuſculi temporis,
duodecim horas eſſe, quæ hominem ſæpe in aliã ſen-
tentiam pertrahunt. Nulla eſt qualitas, quæ in rebus humanis maiorem vim habeat, quàm temporis viciſsi tudo. Tempus enim dat roſas,& mautat omnia: cuius qui rationem non habet, is planè nihil poteſt in lure ſecundum æquitatem diffinire.
Temporis habererationem, in omnibus rebus bene feli cit érque conſtituendis, plurimùm referre, natura ſa- tis manifeſtum eſt. Attamen plerique, quum id non Seder⸗coeuntr experiri, at que ſtuſtorum magiſtro, exitu, tandem belli ſs imè docentur. Nemo enim com- modum voti ſui ſucceſſum ſperabit, qui tempeſtiuita- tem aut ignorat, aut contemnit. Quis non videt agri culturam, ſationes, meſſes, vindemias, inſitiones, pro- pagationes in tempore vtiliter exerceri: at contrà, ne- glecta opportunitate, omnia iſta aut calore, aut gela- tione prorſus interire? Quotum exiſtimabis ſine peri- culo nauigaturum, nullo temporis diſcrimine obſer- uato? An non palàm conſtat, vſum optimarum herba- rum, adde etiam quotidiani cibi, prorſus nihil prodeſ ſe nobis, aut etiam nocere, ni ſi in tempore ſumamus? Quis item principes feliciter adiuerit extra tempeſti-
uitatemè Sicut Horatius, mittens olim Auguſto Cæ- ſari librum, diligenter monebar portitorem, vt tempe ſtiuiter adiret, ac molliſsima fandi tempora obſerua- ret. Quò ferè pertinet, quod Imperatores in l. Ciui- tas. C. de offic. recto. prouinc. Ciuitas(inquit) Rho- diorum iniuriam ſuam non tam decenter, quàm ſerò conqueſta eſt. In ſumma, omnis humana actio ſuam expoſcit tempeſtiuam occaſionem: quam niſi mordi- cus retineamus, res ipſa vnumquẽque docebit, quàm verum ſit, quod dici ſolet: Noſce tempus: Poſt feſtum
T E M
venire, miſerrimum eſt. Alioqui videbi mus, quàm ſæ- pe nobis ex lucro damnum, ex voluptate moleſtiam, ex amicitia ſimultatem adferet neglecta tempeſtiui- tas, vt mihi inſanire videantur, qui nihil referre pu- tant in reb. publicis ac priuatis, quid quoquo tempo- re fiat.
Temporum diſciplina, pro bonis moribus,& eorum ob- ſeruatione, accipiendum eſt, C. de pactis. l. vltima, in fin.
Tempus continuum dicitur, quod continuò currit,& in
quo ſubducuntur tam dies feſti, quàm operarij: tam dies abſentiæ, quàm præſentiæ. Tempus verò vtile, quod vtiliter præterfluit, in quo dies feſti non ſubdu- cuntur:& in quo Actor, vel per ſe, vel per procurato- rem agere poteſt. In quo item habetur reſpectus, an quis iudicis copiam habere quiuerit. Vide Hegend. in titu. C. de temp.in int. reſtit. b
Tempus æſtimationis dupliciter conſideratur. Nempe, tempus à quo,& tempus ad quod. Tempusꝗà quo, id eſt, quando incipiat ratio haberi æſtimationis, à quotem pore. Sed tempus ad quod, id ec, aancho finiatur con- ſideratio æſtimationis, vſque ad quod tempus duret æſtimatio. Et ſic tempus à quo, reſpicit initium ſed tempus ad quod, finem. Zaſ- in l. Vinum. D. Si cer. pet.
Tempus modicum, quandoque trium, aut quinque die-
rum eſt. l.& ſi poſt tres. D. ↄi quis cautio. cum ſimili- bus. Quandoque accipitur de decem diebus. vt in l. Promiſſor Stichi. de cõſtituta pec. quod& Euſtathius in lib. de varia obſeruat. tempo. adnotat mötel1. aεραεν. Interdum dies triginta ſignat. l.1. 5. z. de itiner. actuú- que priua. Interdum duorum menſium ſpacium. l. gan- cimus. C. de fideiuſ-cum ſimilib. idque Euſtathius ob- ſeruauit eodem lib. meel e. iεενοꝓ½ · Quandoque trium. l. de operis. C. de ædific. priuat. Eſt& aliquando quadri- meſtre l. ſi debitori. D. de iudic. cum ſimilibus. Quan- doque decem menſium l. z. C. de nuptiis. Quandoque quinquennium 1.1. S. Quod dictum. deſeparat. Præte- rea, Iudicis arbitrio relinquitur diffiniendum l. ab ho ſtibus.. finali. Ex quibus cauſsis maior.
Tempus quod excedit hominum memoriam, ſpecies eſt vſucapiẽdi omnium efficaciſsima, poſt tantum enim ſeculum nullo probationis genere homini polsibile eſt, aut defendere, aut impugnare fidem poſsidentis. Quomodo autem probari debeat, memoriam non ex- tare, nemo melius, quàm Paulus ipſe tradit, in l. penul- tima. de probatio.& in l. ſecunda. 5. Idem Labeo. de a- qua pluui- arcend.
Tempus triginta dierum, dicitur pleniſsimum, ad deli- herandum ſuper quocũque negot io. per textum& gloſ. in Authen. de appellat. s. i.coll. 4. vide Euſtathium vbi ſupraà.
Tempus mote litis, id eſt, quo lis conteſtata eſt c. ex par- te. 2. de verb. ſignifi.
Tempus quinquennale, luſtrum ex Varrone.
Temptat.(ſit enim perpetuo in Pandect. Flo. legitur pro tentat)pro tenptat dicere& adfirmare l. 160. D. de ver- bor. ſignif. l.3. D. quib. mod. vſuſfr.amitt.
Temulentia, pro vinolentia. Imperatores inl.vnica. C. Si quis Imperator. maledix. ac temulentia turbulentus obtrectator temporum noſtrorũ fuerit. Temetum exi- ſtimat Interpres eſſe genus optimi vini, quum pro vi- no quocunque accipiatur. Dictum, quòd tentet, hoc eſt, labefactet mentem.
Tenax ſui iuris dicitur, qui tam arcʒtè ius ſuum ſeruat, vt de eo demere aut auferre ſibi ab aliquo ne tantillum quidem patiatur. Quod auarorum eſt dominorũ pro- prium in ſuos colonos.
Tendere pro ſpectat, vel vergit. cap. ſtatutum. de reſcri- ptis in 6.
Teneri, reputari, cenſeri c. in illis. 80. diſtinct. quo verbo in eũdem ſenſum vtuntur Pragmatici Galli in poſitio
nibus

1 1 uu ehliciter enſt 9 emfan 1 Pod.en 8 mrio naderi rlinn it 1adenod, deſt n
5 nionin, vſcae ada
Lenpur goo, 21 em. Zaſcial Vis „Janndocue uim, I T rrer.D. A dir en e zccipitur cetteen. 4e cöͤſtirmta heran 34 Dſcmut tempoalmng rigiata guln. um duommaerſan in uſ.cum ſmilid das a 1.v.u. C di5ic. prun.Etkili oei. Mdeiudican M. nſium l. C.emf .1ℳ oddan 5 no reliacpim afft quibus cauſis mat 1 thominum neadi m um efficaciſsim † Ks vobationis genex aut impogumil 1 wobari deben nc* 1 gas n prulus ye 4 V ia l ſecunksl r
rM. “.
* 10⁸ 4. nocũque negote;
— viec cllat..o ενμ½☛hͥ
Pcitur lall 4
mnen. n Au ng
tuf. ou di 45 3 a
+ E N
nibus dominij, poſfeſsionis,& bonæ famæ Teltena.
cens, reputẽ de rous, qui vnt de ln) cognoiſſance.
Tenere, merum factum ſigniſicat,& ad poſſeſsionem cor-
poralem refertur. Tenet enim qui corpore poſſeſsioni inſiſtit: licet non poſsideat. Itaque Tenere,& Poſsi- dere ſeparantur l.18. D. de zcedibls rt.
Tenere dicitur, qui ius poſsidendi non habet l. 38. S. hec quoque ſtipulatio. D. de verb.oblig. l. 49. D. de acqui. poſſeſsion-
Tenere, idem ſignificat quod optinere IJ. f. D. de excep. rei iudic. l.1. D. ad leg. Fab. de plag. l. 6. C. de falſ. l. 14. C. de inoffic. teſtam. Cicero pro Cecinna cauſſam, ait, apud Centũ viros tenmiſezilcqus Briſſonius ex P. Fabro ob- ſeruatiſsimè adnotet.
Tenet, id eſt, occupat,& tegit. I.. 5. inſula. D. de acqui-
rerum domi. b
Teneri, pro obligari. Hinc teneri Lege, aut interdicto quis dicitur, quum per legem, vel prætoris edictum, interdictúmve obſtrictus eſt ad aliquid faciendum, vel non faciendum. Sic teneri quem promiſſo, pro ob- ligatum eſſe, accipiendum eſt.
Teneti& de vulnerato,& de occiſo: Duo enim ſunt deli
ſta, vt ait Gaius in fine l. illud quæſitum. D. ad legem Aquiliam. b Tenor rationis l. 6. D.de legib. Tenor inſtrumenti l. 8. D. de ſtatu. homin. Tenor ætatisl. 28.§. pen. D. de lib.& poſtum. Tenor iuriſdictionis. C. quod met-. cauſ. Tenor actorum l.:15. C.de fide inſtru. Tenor legis l.penul. C. ad leg.Aquil. Tentare, à Tendo deduétum, eſt rem incertam aggre- di,& diligenter inquirere: quaſi manum tendat, vel aliam corporis partem,& experiatur. Cicero in Para- doxis: Tentarevolui, poſséntne ita dici, vt probaren- tur. VIpianus in l.his conſequenter. s. ſed cum. D. Fa- mil. erciſcund.
Tentari lus dicitur, quum non intellectum ac incertum
aggreditur, hoc eſt, experitur. Autor Tullius in Ora- tione pro C. Rabirio Poſthumo. b
Tenueshomines, nonviles, vt Interpres exiſtimat. 5. Ne
temuis l.illiciras. D. de offic. præſid. ſed potius intelli- gendi, qui vel humili loconati, vel quibus tenues fa- cultates, aut nullæ ſunt. Tenuiores, id eſt, pauperio- res, vt apud Ciceronem, rectè interpretatus eſt. Vnde tenuitas patrimonij, pro exiguitate& modicitate. in I.. C. de peric.tut. b b
Tenuis intellectus, non pro breui, ſed paruo& exiguo,
apud luriſcon. accipiendus eſt.. f. D. de diuort.
Tenuit damnatio, pro, accepta eſt& probata, in 1.2. D. de pœnis. vt apud Plinium, Sententia tenuit. in Epiſtola, vbi ait: Sic ex tribus ſententi is duæ factæſunt, tenuit-
ue ex duabus altera tertia expulſa.
Tenuta verbum à doctoribus deriuatum pro ſimplici ſai- ſina, quæ poſſeſſorem non facit, ſed in poſſeſsione eſſe.l.poſsideri.. fi. D. de acqui. poſſeſ. Iuius memine- re Barto. l. Fulcinius. õ. ſi quis. z. D. quib. ex cauſ. in poſ- ſeſ. ea. Alex. conſi. 1 47. vol. 2.
Tepidarium-Paulus: Sed Neratius, in uit talis ſitvſus
eat. l. fiſtulam. D.
tepidarij, vt aſsiduum honorem ha de ſeruitut. vrb. præd. Eſt autem ahenum, ex quo tepi- da exit: vt Caldarium, ex quo aqua calida hauritur:& Frigidarium, ex quo Rigidavide Vitruu. lib.·. cap.10. Ter enixa videtur etiam, quæ ter geminos peperit l. ter- enixa. D. de verbo. ſignifc. Ter factum intelligitur, quod eodem momento fit. Pro- inde mulier ſic inſtituta, ſiter pepererit, hereditatem capiet vnopartu tergeminos enixa l. Ter enixa. d. titu. de verbo. ſignifi. Tergiuerſari, in vniuerſum ab accuſatione deſiſtere. Martian. inl. i. D. ad S C. Turpil.
Terminata. Paul. inl.vt ſunt. D. deverbo. ſignifi. Vt ſunt,
T ER 18, inquit, iudicioterminata, tranſactione cõpoſita, lon- gioris temporis ſilentio finita.
Terminus, ſignum, quod agrum ab agro diuidit, Vnde terminarc, limites conſtituere, ſeu decernere. Mode- ſtititu. de termi. moto. Terminorum, ait, auulſorum non mulcta pecuniaria eſt, ſed pro conditione admit- tentium coërcitione tranſigendum eſt. Paulus in l. ſed & lo. D. fin. reg. Si dicantur, inquit, termini deiecti, Vel exarati, iudex qui de crimine cognoſcit, etiam de
finibus cognoſcere poteſt.
Terminus litis, ſententia definitiua. S. ſed hodie. Inſti. de ſatiſdat.
Terminũ pro numero præciſo in l.1. D. de decre. ab ord. faciend.
c. i. de dolo& contu. lib. 7Cã.. Termini adpellatione quid veniat, docet Bartolus 1.3z. de
Terminus ſimpliciter datus intelligitur peremptorius.
ann. lega.
Terminus peremptori us eſt quædam inter locutoria, vi-
de Archid. c.1. de except. lib. G.
Termini moti ſunt limites agrorum,& poſſeſsionum
fines I. 1.2.& 3. D. de term. mo. l.1. C. de accuſat. Termi- nos ergo finium cauſſa poſitos lapides, arborésve ac- cipimus d. l.1. 2.& 3z. Hinc Terminaies lapides apud Ammianum Marcell. lib. 18. qui& finales dicuntur in lib. variorum auctorum. de limitib.— 3
Terminales arbores apud Paul. lib.. ſent. titu. 22. De qui- Dhusvide Siculum& Hyge.& alios auctores de limiti-
bus agro.
Terminus ſuris, ad dandum apoſtolos, vt vulgò dicunt, eſt rempus 30-dierum, intra quod iudex tenetur dare apoſtolos, hoc eſt, literas dimiſſorias. Vide Marcel- lum, doctorum verborum ſignificationem eleganter
tractantem, in l.1. D. de libel. dimiſfſ.
Terminus litium, pro fine inflantiæ. Is autem eſt in cri- minalibus biennium, ſicut trienniũ in ciuilibus cauſ- ſis. I.1. C. vt int. cert. temp. pet. Et ideo, vt ait Alciat. bĩs errant vulgares latruncuſatores qui ſi reum conuince re nequeunt, eũ rebus ſic ſtantibus abſoluunt, vt quan- docunque vel minima coniectura ducti, rurfus in car- cerem trudant. Nam elapſo biennio, inquietari am- plius non poteſt:& cùm accuſatori ſtatutus eſt termi- nus probationum recipiendarum cauſſa, ſiprobatum non ſit diffinirtiuè reus eſt abſoluendus:non autem ea forma, quam concuſſores,& Auofsper iudices repe- rerunr.
Terra integra, apud Gaium inl. ſylua cædua, de verbo. ſi- gnifi. intelligenda, quæ nondum depaſta eſt, licet ibi- dem, vtadnotauit Alciatus, paſcendi verbum, pingue
faciendi, contra rationem fermonis, Accurſius intelle xerit. l.i.de glande leg.
Terrena via, ſabuloſæ opponitur. VIpia. l.. de via pub.s. ſi quis. Neque humiliorem, inquit, viam ſub nomine
refectionis, is qui interdicit, poteſt facere, vel in vis, terrenam glaream iniicere, aut ſternere viam lapide, ꝗquæ terrena ſit: vel ècontrariò, de ſtrata terrenam fa- cere-
Territorium, Pomponius inquit l. 239. D. de verbo.ſign i.
cſt vniuerſitas agrorum, intra fines cuiuſcunque ciui- tatis. Quodab eo quidam dictum aiunt, quòd magi- ſtratus eius loci intra eos fines terrendi, id eſt, ſubmo- uendi ius habent. Nec prætereundum, quod Alciatus quoque admonuit, Territorium cœptum dici Comi- tatus, quia tempore Caroli Magni, regnantibuúsque Berengariis,& Othonibus, ad fingulas ciuitates regẽ das aliquis Comes mittebatur.
Territorium oppidorum,& ciuitatum l. 3.§. non perpe- tuæ. D. de Sril.v ola.4 s quis ad opus. D. deleg.i-
Territorium militis I. fi. D. de iuriſdict. De huius verbi
etymologia vide d. l. 239. Varronẽ lib- 4. Ling. Siculum
.
2

1 ES Fla ccum lib-cond. agro. lulium Fronti. de quali. agro- & Iſidorum qui in ea inuicem diſſentiunt.
Terror armorum dicitur,& ſolo armatorum aduentu) li cet armis vſi non ſint l. 3. S. qui armati. D. de vi,& vi arma.
Tertiocerius eadem forma, qua Primicerius,& Secundi cerius l.1. C. de præpo agent. in rcb. l. 7. C. de palarin.
ſac. larg. lib. 12. C. vidéque in Notitia Imperij.
Tertillianum§C. vide ſuprà Senatuſconſultum.
Teſſera, ſymbolum eſt beilicum, quod in aciem pro-
deuntibus dabatur, ne confuſione diſtraherentur,& vt inter ſe ab hoſtibus cognoſcerentur. Eſt& Teſſera frumentaria, quam qui o endebat, frumentum pro portione, Romæ accipiebat. Et hogpirihus teſſera olim dabatur, vt hoſpes agnoſceretur. Hinc qui ius ho ſpitij violaſſet, teſſeram confregiſſe dicebatur. Aliàs Teſſeræ, taxilli ſunt luſorij. Zaſius in l. 2. D. de orig. iur. Vide Budæum quoque in l. ſed& ſi ſuſceperit. P. de iud.
Teſſera publicæ ſecuritatis, dicitur, quæ præſtatur iter
faciertibus. Barbari ſaluum conductum vocant.
Teſſera frumentaria l. ·2.§.D. de iudic I. 40. 5. 1.1l. 37. D. de leg. 2-ex Dionis verbis in Epitomen à Xiphilino
contracis planum fit qui d ſit. ac primum, quod sueto- nius in Nerone ca. 1l. ait Neronem teſſeras frumenta- rias populo ſparſiſſe. ille li& σαυννρέεαννι ο/νάα εα,ενμννν⁸- chaieatra. in vulgus iaca refert, quæ cõtinerent quan- tum frumenti aliarũmve rerum ei, in cuius manũ ve- niſſent, præſtandum eſſet. Sed& ipſam apertius in Ti- to expl icat, σρραειια§iνοιννα εεννισαἀνdνοεd 76 eer Hop 2351i7, 7 boXep TXSa 76 νέμς‿ες,&c. Teſſere igitur erãt ſym bola in orbem rotundata cõtinentia quantum cuique preſtari inveſte, auro, argéto, vaſis deberet. Suetonius lib. vlti. ca. 14. Teſſeras ait eſſe, quibus frumentorum numerus deſignaretur.
Teſſeras belli,& pacis l. 2·5.deinde Quintus. D. de orig. iuris.
Teſferarij, qui nuntiorum& ſpeculatorum miniſterio funguntur, ſcultatores poſterior ætas adpellauit. vide I. Cuiacium IC.lib.z. Obſeruat. ca.33z.
Teſſureſcaidecaditæ l. 5. C. de heretic. hæreticorum ge- nus ab eo nuncupatum quod 14.Luna Paſcha cùm lu- dæis obſeruare contendunt, auctore Iſidoro.
Teſtaceum opus Plinio libr. 10. Epiſtula. de aquæ ductu Nicomedenſium. Aliqua pars, ait, vt mihi videtur, Te ſtaceo opere agenda erit, id enim,& facilius& vti-
lius.
Teſtamentum ex eo adpellatum Seruius Sulpitiusl C. apud luſtinianum Inſtitu. titu. de teſta. ordin. ſcribit, quod teſtatio mentis ſit. Hanc etymologiam àL. Val- læ audaculi morſibus defenderunt duo clariſsimi lu- riſconſs A. Alciatus lib. 4.de verbo. ſignifi. in Tracta. & Viglius Zuichenius in d.tit. de teſta. ordinan. nu. 4. Tu eos conſulas velim nam diligẽtiſsimè& ſubtili in- genio plumbea L. Vallæ emunctæ naris viri tela re- tundunt.
Teſtamentum grauiter definit Modeſtinus in l.. D. Qui teſtamen. fac. poſ. Teſtamentum(inquiens)eſt volun- tatis noſtræ iuſta ſententia, de eo, quod quis poſt mor tem ſuam fieri velit. Et hæc eſt Modeſtini opinio. Vl- pianus verò in Epitome titu.20. definit. Teſtamentum eſt voluntatis noſtræ iuſta conteſtatio in id ſolenni- ter factum, vt poſt mortem noſtram valeat. Florent i- nus iudiciorum conteſtationem adpellat. l. 24. D. de teſtam. quo in genere Seruij etymologiam probare vi detur. Idem VlIpianus l. 20. S. fi-ſupremam conteſtatio- nem definiiſſe videtur.
Teſtamentum plerunque pro teſtamentaria hereditate ponitur l.14D. deiis, quæ vt indignis,& apud Sue- tonium in Nerone ca.32. Deinde, ait, vt ingratorum in principem teſtamenta ad fiſcũj pertinerent, id eſt,
1E 5
teſtamentariæ hereditates. Ambroſ. in Sermo. 14. Pſal. vbi teſtamentum adire dixit. Eodem ſenſu accipitur in 1. 2.C. de bon. mater. admonente Talelæo Græco in- terprete-& l. fin. D. de ſecund. tab. ibi, excludatur à te- ſtamento.
Teflamenti definitionem Modeſtinianà probat C. Har- menopulus, ſic enim illud deniit li. ·.ti. 1. in princip. Mlabthek E! liala SSX418, G T19 Acl A ↄ JA dog ey., Eandem Modeſtini definitioné ſequitur Azo in Sun ma. C. de teſta. idque optima ratione. Nam eam perfe- cam, imò perfectiſsimam eſſe ſcribit Bartolus noſter I.1. in princ.& ad finé. D. de teſtam. Singula. eius verba excut it idem Bartolus. Singulorum ſignificat iones ape rui ſuis locis in hoc Theſauro. Sed& Viglius Inſtit. de teſta. ordi. eam explicat. Sed hæc definitio reiicienda videretur. Nam cùm morte deſinat eſſe rerũ dominus, de rebus igitur alienis teſtatur. quod leges vetant. Hũc obicem tollit,& douiapdiſfoluit G. Benedi ctus in repet · cap. Rainutius. in verb. condidit. le premier. nu.i. & z.extrà de teſtam. Tu eum conſulito. Obſeruent te- ſtatores, vt teſtes ſuis teſtamentis adlibeant, eſque teſtabiles:ne ſicontrà fieret, teſtamenta irrita eſſent. Itaque(vtait Harmenopulus d. lib.. cap. I.)§ ua.x 9⁵25 203 24 0t.ei 3.αeενο⁴ 5νο⁴μαᷣαμ. Condemnatum igi- tur oportuit: alioqui teſtabilis erit, teſtimoniumque rectè dicet. quod indicat Calliſtratus I. 3. 5. lege lulia. D. de teſtibus-à contrario ſenſu idque in quocunque ferè criminũ genere erſi publica ſint d. S. lege. id quod non ſolum in teſtamentis, ſed& in iudiciis, aliisve actibus recipiendum eſt, idque Speculator ſenſiit in titulo de teſte. S. ſæpe in forma excipiendi aduerſus teſtes. Hoõcque ſupremæ Pariſiorum curiæ placuit au- ditoriis omnibꝰ coactis 12. Auguſti, anno falutis 1/38. & eo iurevtimur. EÆquiſsimæ Curiæ auctoritas toto terrarum orbe celebratur,& probatur. Planciani ta- men magiſtratus teſtibus non conuictis, non condem natis prætextu ſimplicis refutationis fidem minimè dederunt, meretricémque creditam, legitimè proba- tam, talemque eiſdem Magiſtratibus perſpectam he- redem ab adultero ſcriptam in poſſeſsionem miſerũt, ſubmota adulteri teſtantis ſorore conſanguinea here- de legitima, cùm tamen in eo cauſſe genere leuem ma
culam probaſſe ſatis eſſe conſtituerat Conſtantinus
—.
Imperator in l. fratres. C. de inoffic. teſta. atque ita P. Decius reſponderat conſil. 0. dubio primo. in fipar- te. 4. Quid cauſſæ eſf: quid ita: expoſitor non ex fide li- tis inſtrumenta percenſuerat, imperitè eadem in con- ſilium retulerat, in oculis aduerſarium ferebat, alios in ſentontiam ſuam traxerat. Quid, quod in eo cauſſæ genere ſimplex adulterij quæſtio( informationem, vo cant)propter ſceleris indignitatem(ex officio iudi- cisſufficiebat, idque ſuprema Galliæ curia(cuius ampli ſsima eft auctoritas adeò, vt legem facere poſ⸗= ſit)decreuit annis ſuperioribus? Audiãt itaq; Cicero- nem iudices terræ. Is enim lib. 3. Officiorum ita ſcri- bit: Cum iudici dicenda eſt ſententia, meminerit ſe pPEVH habere teſtem. Ideõque(vt Agapetus ad Iuſti- nianum Imp. ſcribit)?ouινεαμενν οόε ³α τνννρ νπενοαέειαἀ- 7ap eies vt rectè ius dicant quod ſummus æternũſque Legiſlator pE vs iuſsit, referente propheta pſaltẽque regio Dauide in Pſalmis.
Teſtamentum eſt typus quodammodo& figura immor-
talitatis, non ab hominis auctoritate, ſed à natura ipſa profectum. Nam quando anima, mens, voluntas eſt immortalis, certè non deber etiam, quatenus ad bona attinet, cum mortali corpore extingui. Itaque toti hu- mano generi nihi leſſepoteſt aut iucũdius, aut vtilius, quàm vt voluntas regnet in bonis àteſtatore relictis, etiã extincto corpore: imò iuſtius id multò poſt mor- tem facit, reddita iam cœleſti patriæ, quàm in hac mo mentanea&fragtli vita.
Telta

T ES Teſtamenti ordo hic erat apud veteres, vt primo capite heredis fiat inſtitutio, ſiue vnus, ſiue plures ſint, qui in vniuerſum bona ex defuncti voluntate capiant. Se- quenti capite& in ima cera, ſecundi heredes, legata, & reliqua teſtatoris voluntas& diſpoſitio ponuntur: ſiue aliquos onere grauare, aut ſi quibus dari, fierique oportere, teſtator pro ſua voluntate arbitratus eſt: qui non heredes, ſed legatarij ſunt dicti. Alex. de Alex. ge- nial. dier. lib..cap. i. Certè qui hodie obſeruatur ordo invltimis voluntatibus conſcribendis, excepta clau-
ſula generali(quæ poſtremum locum ſortita eſt, ab
Accurſianis& merè formulariis introducta, tum vſu inſulſorum recepta Notariorum) improbandus non
I1E 3 188 nunt. l. 9. 5. fi. D. de leg. 3.vbi teſtatione cõplecti, in Te- ationem redigere, in Teſtationem referre pro eo- dem dicuntur: idque ſignificant, quod vulgo Termus Prendre acte. 4 Teſtari, inter alia ſignificat etiam ſententiam ſuam ex- primere- Vnde T eſtimonium,& Teſtamentum dedu- cuntur. Et inteſtabilis, qui nec teſtimonium dicere, nec teſtamentum facere, ex teſtamentve ali quid con ſequi poteſt. Hinc& Inteſtatus.
Teſtationibus conuenire arbitrum, ne ſententiam dice- ret, hoc eſt, apud arbitrum adhibitis teſtibus prote- ſtari: vulgò adpellant, cum Notario& Teſtibus requi rere. Paulus in notab. l. non diſtinguemus. Quum qui-
aut, dam, inquit. arbiter ex aliis cauſsis inimicus manife ſtè apparuiſſet, teſtationibus etiam conuentus, ne ſen tentiam diceret. in Teſtatum etiam redigere dixit VIpianus l.1.§. rectè. D. vſusfr. quemadmo. cau. Teſtatio vacuæ poſſeſsionis l. 2. D. de contrahenda em- ptione. 48 Teſtatio pro conuentione& denuntiatione, teſtibus ad- hibitis facta I. 5. S. fi. D. de admini. tut. Teſtationibus cõuentus l. 32. 8. cum quidam. D. de arbit. Teſtatio, teſtium depoſitio l. 21. D. de iis qui no. infa. Teſtationes conſignare I. 9. S.& nõnunquam. D. depœn. Teſtatio priuata, ceu adnotatio. 1.z. C. de probat. Teſta-
eſt, videlicet, vt primo loco præfatio, ſecundo legata, 0 b
en 5 1... 3 2 3 5 utettu tertio inſtitutio, quarto fubſtitutiones, quinto cęteræ
akeituange —. —r e llolh
teſtatoris diſi poſitiones inter quas exheredationes re-
—
ferri ſolent, ponanttrr. Teſtamenti factionem non ſolum is habere dicitur, qui teſtamentum facere poteſt, ſed& is qui ex teſtamen- toalterius capere,& ſibi, vel aliis acquirere poteſt l. 16. D. de teſtament. l. f. D. pro hered. I. 31. 1. 49·& ſeq. D.
de hered. inſttit.- Teſtamenti factio cum his eſſe dicitur quibus heredi- tas vel legatum relinqui poteſt l. 7. D. pro legat. l. 21.
D. de teſta. tutel. 6sn Teſtamẽtum autem illud propriè dicitur, quod iure per-
5
n Dus 8* X
4
4* “ . U 8 † 1
4 8 4 8 ½
— 4 t 2 4 3— ————e
—
—
—
fectum eſt. uæraxouνννο verò teſtamenta quoque ea ad- pellamus, quæ iniuſta, irrita i, mpettetle anr Nam horum quoque inſpectionem Prætor permiſit 1. 2.§.1. D. quemad. teſta. aper-
tio habita. l. 4. C. de fid. inſtru. Teſtato cõuentus dici- tur qui coram teſtibus conuentus eſt l. fi. D. pro dere- lict. Teſtatò denuntiare I. i. S. licet. D. de pericul.& cõ- mo. Teſtatò iubere l. 1. D. quod iuſſu. Teſtatò, id eſt te-
.*— 4— “
ad Teſtamenti cauſſam pertinere(quantum ad interdi- ctum de Tabul. exhibend.& edi ctum de aperiẽdis Te- ſtamentis adtinet) videtur omne quodcunque quaſi adteſtamentum factum ſit, in quacunque materia fue rit ſcriptum, quodcontineat ſupremam voluntatem: & ideo tam primæ, quàm ſecundæ tabulæ,& codicilli hac adpellatione continentur d. I. 2. S. fin.& l. 2. D. de tab. exhi. 4 Teſtamento quoque dati tutores videntur, qui codi- cillis teſtamento confirmatis dati ſunt l. z. D. dete- ſtam.·tut.
ſtamẽto facto 1. 45.§. I. D. de iu. fiſc. vt inteſtato, id eſt, ſine teſtamento. 4 Teſtis à teſtando, id eſt, ſententiam noſtram exponédo b* ea, quæ de re geſta ſentiunt, in iudicio proferunt. Teſtis appellario apud veteres latiùs patet: ſiquidem, vt in wape⸗ ſcribit A. Alciatus, qui nunc 85 eſt olim ſuperſtes& antiſtes, eſt dictus c. forus. de verbo. ſignifi. eo, quòd ſuper ſtatu cauſſæ proferebantur: nunc parte ablata nominis, teſtes vocantur. Teſtes hinc dictos putat Ifidorus lib. ſ. Etymol. cap. 23. quòd teſtamento adhiberi ſolent ſicurſignat ores, qui teſtamentum ſi-
8 4 mrum o 1 ert 3 4 Cn 4 3 ul 1 2 M 5 4 4 Krodt ö“ A 2 trdu oacood 4 * famn 1 4 1.
4 aeum 4 1 4
B
* 8 C“* 1 419. 2 5 * ““ 2 1 “** * 0 2
A 4 ““ *
Teſtamentarius teſtamenti ſcriptorem ſignificat, qui, dictante teſtatore id excipit l.9. S.i. D. de heredi.inſti-
tu. l. r5.§.-l. 22.§. teſtamentarius. D. de falſis l. 1-D. ſi-
quis aliq. teſta. prohib. l. 3.9. fin. D. ad Trebell. Teltanrencum aut non iure factum dicitur, vbi ſolennia iuris defuerunt: aut nullius eſt momenti, cùm filius, ui fuit in patris poteſtate, præteritus eſt. Papi. in l.1. de miuſl rup iIri fateſham. ö“ Teſtamentum inofficioſum. Vide inofficioſum teſta-
mentum. Infirmatur autem multis modis teſtamentũ,
vt legere eſt apud Iuriſcoſs.toto illo tit. D.de iniuſto, rupto,& irrito facto teſtamento,& apud Iuſtinia. lib. Inſtit. Imperialium 2. Teſtamentum nuncupatiuum, quod iure Ciuili, coram ſeptem teſtibus, nominato herede, fieri ſolet. Cuius vocis ea videtur ratio, quòd nuncupare, ſit nomina ca- 1 pnervndie„quia propriis nominibus teſtes accipie- antur, videtur id dictum teſtamẽtum nuncupatoriũ, non enim alia ſolennitate opus erat. Teſtamentaria adpellata eſt lex Cornelia de falſis. Teſtamentariæ leges quæcunque ad cauſſam teſtamen- torum Dereinensfufths actipiuntur l.1. S.lex Falcidia. D.ad leg. Falcid. Anhs Teſtari non modo teſtamentum facere l. 8.§.. D. de tran ſact.ſed&, teſtibus adhibitis, quidlibet declarare, de- nuntiare, notúmve facere ſignificat. l. 20. D. de acqui. hered. Hinc Teſlatio ſcripturam teſtibus cõmunitam
ſignificat l. 7. D. de ſponſal.. f. D. de cuſt. reo. l.3. D. de
— cõcubi l. 22. ex qui. cau- maio. l. 20. D. deopti. Ieg. l. 7. D. de adſig. lib. I.z. D. de nau. fœn. l. 8. S.. D. de op. no.
gnant. Superſtites eos vocauit lex X II. Tab. SvPRR- sTITIBVS PRAESENTIB. VINDICIAE SVy- HIMVNTOR Teſtes omni exceptione maiores, qui nulla penitus ex- ceptione ſubmoueri poſſunt l. optimam. C. de contra- hend.& committend. ſtipulati. ſub finem. Vide gloſ. in S. item verborum. Inſtitutio. de inutili. ſtipulati. loan. Tiſlinus, quæ in teſtibus conſideranda ſint, hoc ele- ganti diſticho complexus eſt: Conditio fortuna: fides, diſcretio ſexus, Lama, ataſque honis teſtibus eſſe volunt. Teſtium vſus naturali ratione à Deo Opt. Maxi. quoque probatus, huc ſolùm ſpectat, vt publicè proſit omni- bus, ad tuendam veritatem aduerſus mendacia malo- rum. Siquidem teſtes propriè dicuntur, qui derebus, & negotiis hominum fidem faciunt, quum dubitatur, & veritati patrocinantur. Inde adpellati, quòd tuean- tur ſtatum cauſſæ, in Auth. de teſtibus. in prin. Teſtis quot capitulis dicatur inhabilis, docet Bartolus I. filiusfa. 5. de dol.— Teſtimonia, abſentiũ dicta,& teſtationes ſcriptis com- præhenſas ſignificant,& à teſtibus ſeparantur I. 3.5. idé diuus. D. de teſtibus I. 1. D. de fid. inſtru. Teſtimoniorum modus duplex, manifeſtus,& cæcus. Manifeſtus, qui certos teſtes,& præſentes habet. Cæ- cus, in quo multitudinẽ, aut ciuitatem dicimus ſcire. Cicero: Teſtis, ait, eſt Sicilia tota. Teſtimoniales in l. pen. C. Theod. de vetera.& tit.de teſti mo. exhi.ſunt miſsionis honeſtæ epiſtulæ. Veget. li. 11. Contubernalibus, completis ſtipẽdi is per teſtimonia b A iiij

1 H E
les ex more dimĩſsis. oũt& aliæ literę c. f. de tẽpo. orc. Teſtudineis legatis, lecti quoque teſtudinei pedibus in- argentati d hentur 1.100. in fi. D. de leg. 3. Ex quoadpa- ret veteres ſupellectili ex teſtudine vfos. quod& Cel- ſus 1. 7. D de ſupell. leg. tradit. Primus autem, vt Pli- nius lib. 33. cap. 1iauctor eſt, Caruillius Pollio teſtu- dines fecare in laminas, lectoſque& repoſitoria his vellire inſtituit. ifI1 941 Theatrum,& amphiteatrum diuer ſa ſunt 1. 7. D. de rer. diuiſ. l. z. D. de oerpuie poria quid alterum abal- tero diſtet, expouit Caſsiodorus lib. 4. var. Epiſtol.& libr.. Epiſſ. ad Maxim. vbi theatrum viſorium inter-
pretatur. 1 33 Thematium, forma diminutiua, propoſitionem, faum, caſum, ſpeciem, ſignificat. Nam his omnibus, teſte do ctiſsimo Haloandro, vtuntur veteres conſulti, huius
verbi loco.Inde Vlp.ad leg.Aquil.dixit, ſpectemn pro-
ponere id, quod Gaius referre caſum, de condi. indeb.
d2 bemtedris echiane dea, quæ ſuaderet hominibus, id petere quod fas eſſet, eandẽq́, eſſe ipſam arque fas exi- ſtimabant, vnde Themiſtes, oracula,& confilia, conſul tãque& leges ſancitæ dicuntur, Bud æo in adnot. ad Pandeét. b
Theodoram vxoré, luſtinianus ob inſignem, raräàmque eius prudentiam, ad conſilia Reipublicæ adhibuit, in Authen. Iuſiurandum quod præſt. arg. 8. hæc autem in Authen. Vt iudic. ſine quoq. ſuffra. fac. l. bene à Zeno- ne. C. de quadrien. præſcript. Veriſimile eſt Taole huius affectui datam celeberrimam illam Còſſ itutio- nem Iuſtinian. cui caput eſt, Maximũ. C. de liber. præ- ter. qua, antiquo iure emédato, mulieribus ſuccurrit.
uamuis hæc tribus modis ſæpiſsimè ad vetus ius re labi videtur: pactis, ſtatutis,& priui legiis- Vide Vigl. in S. ſed hæc quidem. Inſtit. de exher·liber.
Otaeiz in l. fi.(quæ Græca eſt)de vete. iur enucle. La inè viſio.
Theſaurus eſt, vt inquit Paulus, vetus quædam depoſitio pecuniæ cuius non extat memoria, vt iam dominum non habeat. Sic enim fit eius qui inuenerit, quòd non alterius ſit l. nunquam nuda. D. de acquirendo rerum dominio. Græci theſaurum dicunt pecuniam, quam quis in numerato,& ad caſus repentinos repoſitam kabet. Vide Alciatum lib. 4. de verbo. ſigni.& Ferrar. in s. Theſaur. Inſtitut. de rerum diui. in Pandect. Elor. perpetuò legitur Thenſaurus retenta antiquæ ſcriptu- ræ ratione. quadę re An. Augu. lib. z. Emenda. ca. G.
Thefſaurum inuenire. Imp- Leo rectè beneſicium dei ad- pellat. interpretatürque mobilia condita alienat is do minis tempore vetuſtiore l.vnica. de theſaur. C.lib. 10. Triphoninus autem donũ fortunæ in l. ſi is qui inalie na. D. de acquir. rerum domin. refertur elegans Scæ- uolæ reſponſum titu.de Rei vendic. quod haud graua- tè adſcripſi. A tutore, in quit, pupilli domum mercatus, ad eius refectionem fabrum induxit: is pecuniam in- uenit. quæritur, ad quem pertineat- Reſpondi: ſi non thefauri fuerunt, ſed pecunia fortè perdita, vel per er- rorem ab eoad quem pertinebat, non ablata: nihilo- minus eius eam eſſe cuius fuerat.
Theſaurorum præpoſitos habebãt Imppp-Cõſtantinopo-
litani& comites l. pen. C. de murilegulis l. fin. C. vt di- gnit. ord.& Theſaurarios cuſtodiæ theſaurorum ſuo- rum præpoſitos I.i.de can. largit. titu.& Theſaurenſes
1.2.C. de palat. ſacra. largitio. ſunt officiales Comitis ſacrarum largitionum,& adparitor. In Pand. Florent perpetuòlegitur Thenſaurus.
Theſmophylaces dicuntur Legum,& Iaſt itut orum cu- ſtodes. Budæus in Annofat- prior. l. 1. de iuſt.& iur.
Theſis Jeois, ait Alciatus, generalis,& indetetminata ad ſertio que tionummogluar complectens, quales ſunt apud nos regulę iuris.
Thlaſræ, ſiue Thlibiæ, Latinè dicti ſunt, qui habent teſti
II H YT culos attritos, A verbo A;d⁴, ſiue S«, quod eſt, fran g0.VIpia. de verb. ſignif. l. ſpadonum. Thlibiæ, inquit, X Thlaſiæ, ſed& ſi quod aliud genus ſpadonum eſt. Item baulus ad legem Corneliam de ſicari is f-. hi quo- que. Hi, inquit, qui thlibias faciunt, ex conſtitutione D. Hadriani, in ea ſunt cauſſa, qua hi, qui caſtrant.& vide Ant. Auguſt. lib. 3. ca. ·. Emend. Thymelici de quibus l. 4. D. de iis, qui no. infa. l. 10. D. de pollicit. ſunt, Suda interprete, ⁴ν ρν rooe rlan, r᷑αενν niduεεισυαι‿ſidorus veròd lib. 18. ca. 47. interpretatur muſicos ſcænicos, qui organis& liris,& citharis præ- cinebant: indéque dictos ait, quòd olim in Orcheſtra ſtantes cantabant ſuper pulpitum: quod doαeιuQↄτKiùn·g5pel labatur. Quæ interpretatio adcommodatior, eſt VI- pianis verbis, quàm ea, quæ Sudæ. Phrynichus quo- que e exxor Arinup(.αναόμ̈νς«νοναƷμιαι ait dictum rdmop 5„ 7. JeA Sc ap F AbNias 194 1Hae0, d, A Molrives NAv⁸ouſo. Thymelicos certè à ſcænicis diſiunctos, ſuãſque in Orccheſtra peregiſſe actiones, Witruuius lib. ſ. cap. 8. indicat. Hinc. Thymelitæl. 21. C. Th. de piſtoribus. Thymelicis iungun turxiſtici 1. 4. de iis, qui not. inf. qui ſe in gymnaſiis, & xiſtis exercebant Horum meminit Sueton. in Gal- ba. cap. iz.& Tertullianus in lib. de ſpectaculis. Tibi,& àte, nec ad rem, nec ad dignitatem, ſed perſonã duntaxat referuntur, vt tradunt Interpretes Pont.iu- ris.c. Mandata. extr. de præ ſumpt.& c. Tibi.& c. ſi pro te.de Reſcrip. lib. G. b Tibiale in l. qui commeatus. D. de re milita. tibiarũ ar- matura..- Tubevvohtrabeæ, ornamenta Conſulũ Nouella 103.& apud Appianum, Artemidorum, Ssudam& Moſe chopulum. Tignarius faber, non ſolum is qui dolat, ſed etiam qui folaria lignea, hoc eſt, qui trabes cæterâque adtabu- lata domus vtilia,& omnis qui ædificat ‚intelligitur l. Ferri. de verbo- ſignifi. Tigni adpellatione in X II. Tab. omne genus materiæ, ex qua æditficia conſtant ‚ſignificatur ſ.tigui. de verbo. fignificatione. Quinetiam ea, quæ in vineis ſunt ne- ceſſaria, continentur: vtputa perticæ, pedamenta. VI- pian. l. priore. de tigno iniuncto. Tigula, foramina, quibus fumus exit. Tilia, arbor, cuius ex cortice interiore membranulæ ſu- muntur: in quibus veteres ſcribebant 1.2. D. de lega. lib. 2. eſtlex librorum de leg.z. b Timeo, inter ea verba numeratur, quæ idem poſſunt, ad- dita negatione vide A. Alciat l. duobus. D. de verbo. fſignifi. Timiditas, ex rebus, non ex vocabulis oritur, vt Cicero oppidò ſcitè dixit, lib.+,de ſinibus. Vlpianus in s. ap- paret l. cùm verò is. de fideicommiſſar. libert. cenſuit obeſſe libertati non debere, quæ vel ſeruis petitur,
velin totum non petitur per ignauiam, vel timidita-
tem&c. b
Timor(ait Cicero)metus mali appropinquãtis. Tuſcu- lan. Quæſt. 4. Metum autem accipiendum, Labeo di- cit, non quemlibet timorem, ſed maioris mali& qui in hominem conſtantiſs imum cadat l. ſ.& G6. Quoc metus cauſſa... Tirones ſunt, qui nondum in numeros relati, lectita- men, vt militent, publicis expenſis iter faciunt,& ſub campi doctore exercentur I. 4 2. D. de teſta. milit. l. n. D. de mun.& hon. l. 4.in fine. D. de re milit. Hos notis compungi in brachio ſolitos oſtendit l. z. C. de fabri- cenſ.lib.xi.& Veget. lib. iI. ca. 8. Tironum præſtatio,& præbitio olim in muneribus pu- blicis fuit l. 4. C. de prox. ſac. ſcri. lib. 12. l.2. C. de ſilét.
& C. Th. qui àpræb.tiron. 5 Titia Lex, à Cn. Titio lata, qua cauebatur antiquitus, ne quis ob cauſſam orandam, donum, pecuniãmve acci- Peret, quę in deſuetudinẽé veniens ſæpius reuocabatur. Er. Sy

* d dbiaem 1 Cau dad 0.
Kn, nec 1
dur, n tracunt em r. 4e Pexſumae i
9 ⸗
amcan.D. dem dilh
mem Coofuli Nat ar niconm, tmA. H aſolum s quitulu Anunen
— mnib.
4. hattant, ſgnthcaf! D.
inctiam ea, mrin dr
dur:erputa perucx, 8 gno intuncto. arbus fumuscifk.. cortice inteniote 5
rcteres ſcribedur. b
8
o o. am de
numcratr kle
4„ K A. Alciatl. 4uod,
non e ib.4 de—
netus mäliaffch 1b“
1
tum autem wc
4 ſet a
ia XII. Tihame 3
TI T
Fr. Syluius, vir eruditus, coniicit, ex Senatuſconſulto
quo prouinciarum facta ſortitio eſt, ab aliquo Conſu-
le Titio latam eſſe legem.
Titubare, noneſt, vt imperitum Latinitatis ait vulgus, defectuoſè loqui vel inſcienter, ſed vacillare, hoc eſt, ægrè pedibus inſiſtere. Hinc non niſi tranſſatè teſtis titubare dicitur, cuius dictum vel ægrè diſcernitur, vel vt inconſtans, acvarium, exploditur. Sic Iuſtinia- nus vocat titubantem mentem I. f. C. de condi. indeb. quæ heret, in ancipiti chue eſt, atque dubia. Titulus Atuendo, hoc eſt, indicando dicitur, quia tuetur & indicat id, cui ſuperſcribitur, ne incidat ambigui- tas-Vnde ſolent omnibus propemodum rerum gene- ribus inſcribi quidam velut indices, qui oſtendant au Gtorem, vel materiam, vel aliam operis qualitatem. Et, quò magis id facerent egregisè, ſolebant olim titu- los rubris literis ſcribere. Iuuena. Cauſſas age, perlege Kubricas maiorum. Inde tituli ali ds adpellantur iam nunc Rubricæ, in I.1. D. ſi cer. pet.& in l. z2.§. penult. D.
de interdict. Sic b 1 Titulos magiſtratuum dicimus, per quos eorum gradus, dignitates& imperia deſignantur. Hi autem mirum
dictu eſt, quàm variis modis per ſeculorumviciſsitu-
dines immutati ſint. Nouel. de manda. princip. s. titu- 10s. Conſtitu. 17. Sic titulus Iuſtiniani mperatoris de
ſcribitur, Inſtitu.& C. in princip. Item tituli Eccleſia-
rum& beneficiorum dici ſolent. Quomodo etiam ac- cipiendi ſunt C. vt nemo priuat-titul. præd. ſuis, vel a- liis impo. Hac ratione dici cœperunt tituli, pro cau- ſis ſeu rmultsinſtilicandapoflaſs sionis, hoc eſt, qui- bus defenderetur vniuſcuiuſque hadofs io ab impugna tione alterius. Vt ecce, ſi quisdubiter, vtrum tute poſ ſideam: ego illi cauſfam allegem meæ poſſeſsionis: pu ta, quòd emerim, vel dono acceperim, tunc cauſſa hu- iuſmodi ſeu formula iure probata eſt mihi titulus, tue türque rem meam. Se Tituli diſtinguuntur in nominatos& innominatos: Lu-
cratiuos& Oneroſos: vniuerſales& particulares:ve.
ros& putatiuos. De quibus latè tractatur in princi- pio claſsis tertiæ Oldendorpij. 1. Titulus verus dicitur, qui nobis ſignificat verè compete re cauſſam. Putatiuus autem titulus, quem putamus nos habere iuſto quodam errore alieni facti, cùm re- dera non habeamus poſsidendi cauſſam. Quare titu- li putatiui potius dicendi rituli bonæ fidei, iuxta phra ſin Iuriſconſultorum. Hi enim vocant bonam fidem, uicquid illæſa conſcientia credimus eſſe, cùm non
ſit, ſcilicet tolerando errore lapſi. Sic bonæfidei em-
prtor dicitur is, qui à non domino emit. or
Titulus lucratiuus eſt, cùm res ad aliquem peruenit ſine onere, ſine grauamine dandi, aut faciendi, ex mera li- beralitate. Hos titulos, vel cauſſas lucratiuas, elegan- ter recenſet Impe.in l.vnica. C. de impo. luc. deſcript. lib.ro.titulus autem oneroſus eſt, quando res ad ali- (uem peruenit, cum onere aliquid dandi, aut faciendi Eðm is qui rem recipit, oneratus& Feaanas eſt ali- 6 viciſsim dare, aut facere ſicut eſt in omni contra Titulus cauſſam poſſeſsionis ſignificat I.i. D. ꝓro ſolut. l. 3.8. fina. D. de acq. poſſeſ.Signiſicat,& cauſſam tranfe- rendi domini) l. 24. C. de rei vindicatio. l. 22. C. famil. ercif.
Titulus actionis l.. D. de fideiuſſ. 11n Tituli etiam fiſcales,& largit ionales I.·. C. de ſuſcepto. libro 10.& Rubrica de can. larg. titul. Symmach. libr.
2. Epiſtol. b b Titulus pro dignitate Cardinalatus, vt titulo S. Marcel-
lini Presbyt. Cardin.
Titulus pro ſigno c.conſuetudo 16. q.i. Titulus quandoque ponitur pro argumento c. nec mirum Spenulti-circa fi-verſicu-his duobus titulis. 26. quæ-
T VRNR b 189
ſtio. 5. Titulus morem ſignificat c. cum inter nos. de verbo.ſigni- Titulus pro ſcriptura§. titulos. de manda. princip. in au-
thentic.— Titulus aliquando eſt neceſsitatis ſignificatiuus 1.1. C. qui nu- lib. Toe àtegendo l. 80. D. de verbor. ſigni. Eius formam& guram deſignat M. Fabius libro 11. Inſtitutio. Orat. cap.z. b Titulo tenus ære alieno allegatol.. S. ne tamen. D. de re- bus eo. ſub Titulo Operarum J. fi. D. qui,& à quib. Toga prætexta, cuius oræ purpura intexta eſt. Ea pueri, ad annum xtatis 18. vtebantur: quo tempore puram quæ& virilis dicebatur, ſumebant. l. 23.§. 2. D.deaur. & argé. lega. Puerilia, inquit, veſtimenta ſunt, quæ ad nullum aliũ vſum pertinent, niſi puerorũ, veluti togæ prætextæ. Vl.b Togarum varia antiquis Romanis erant genera: vt, To- ga prætexta, qua vtebantur pueri vſque ad annum deci mum octauum. Dicta, quòd veſti purpura intexebatur- Poſtea ſumebant togam virilem, quę& Libera diceba tur. Vlp. de aur.& arg.leg. l. veſtis Pueri lia autem ſunt veluti togæ prætextæ. Item, roga virilis, toga picta, to ga regia, quæ erat auro& purpura intexta, qua reges vtebantur: quæ à Liuio inter inſignia trium Tumsie nu meratur. Toga pura, quam tyrunculi Loren es aſſume- bant tyrocinij die. Toga candida, quam petitores ma- giſtratuum induebant: vnde cand; Tart dicebantur. Togati in l.ir s. procul. C. de iudi.& I. fi.O. de ſportul. pro aduocatis,& patronis cauſſarum. Tollere, verbi, vſus& elegans& varius eſt apud luriſcon fultos, præſertim Vlpianum, qui fuit Romani ſermo- nis obſeruantiſsimus. Vr uus vicino non eſſe, altius ædes tollere. Et interdum dici poteſt, eum quoque, qui tollit ædificium, vel deprimit, Iuminibus officere, hoc eſt, demoliri, diruere, eleuare, ſurſum erigere. l.ſiarbo- rem. s. per contrarium. de ſeruitut. vrba. præd. Tolliſſe pro ſuſſuliſſe dixit Iuriſco. l. 3.§. 4. D. de acce- ptila.“ Tollit, pro tollere vult exponit Accurſius in s. huic au- tem. Inſfit.de actionib. Tomentum Circenſe, vocatur triuiale commune paupe* ribus,& eſt quicquid puluillo inſarcitur, ſiue illud ſit de lana, pluma, ſtramento, caricibusvel iuncis-A r0xαι, inciſione: concidebantur enim, quæ puluillis inſar- ciebantur. VIpi- de leg. 3.l. ſi vni lana. Lanæ, inquit, ad- pellationetomentum non continebitur. 1 Topiarij ſerui 1.60. S. fI. D. de leg. 3. l.12⸗17.D. de fun. in ſlr. XLIapud Plinium lib. 3. Epiſto. ad Caluiſ. ſunt qui edera eſtationes conueſtiunt, formas explantis, fructici- b arboribũſque faciunt, variaſque ex his ſubtiliter compoſitis,& plicatis exprimunt,& edunt. Vnde Ty- piarij ⁊ Typis, id eſt formis quibuſdam dicuntur. Hos eleganter hoc verborum ambitu I. Firmicuslibro 8. Matheſeos cap. 10. deſignat, Vel qui, ait, buxeas arbo- res tondens in belluas fingat, aut virides porticus in circulum flexis vitibus faciat¶. b Tonſpia in Nouell. qui mittuntur àpræfectis Prętorio, vicarij, Gallis Lieu-tenants, loci ſeruatores: loci iudi- ces I. 2. C. de exhib. reis. e Tonaᷣſupi jus Sudæ ν af. Oα¶qG. Tôreuua, Telum. Lſi caluitur. D. de verb. ſigni. Toralium genera duo conſtituit I. Paulus I.5. D. de ſupel. lega. 2 gE Torquati milites, quibus torques virtutis præmium fuit. c. lus militarc. in prin. Decret. ex Iſid. li. ĩ. ca. 7. Etym. Torquatos puto rectè adpellaueris, qui ab I3mperato- ribus virtute meruerunt ius militare, Itali Equites auratos adpellant: fortè quòd olim equites ſplendidi epitheto inſigniuit Hircius, nimirum ab auri fulgore, b b A v

T O R
& virtutibus. Cecidere, inquit, eo prælio ſplendidi ae
illuſtres viri, nonnulli Equites Romani. Quem ſecu- tus in hiſtoriis Tacitus, illuſtres Equites pariter ad= pellauit, teſte Catanxo.—. Torquere, tormentũ inferre cauſſa veri inueſtigandi D 0- natus: Torquemus hominẽ, extorquemus veritatẽ tot- tit. D.& C. de quæſtio- Torturæ inferendæ, quæ exigantur 1.3.&illic Cin. C. de quæſtio.& vide Hipol. de Marſil. tra:de Quæſtio- Torquere ius per interpretationem, peruertere. Cicero pro Aul. Cecinna luris retinere ſententiam,& æquita- tem plurimum valere oportere, an verbo, ac litera ius omne torquere,&c. Inde Tortores legum ſæpe apud claſsicos. Torrens fluuius qui non de fonte, neque de viua aqua, ſed à pluuiis, vel de montibus in valles deſcendit, æſta te autem ſiccatur, aquis verò hyemalibus inundatur,& currit. Feſt. lib. 18. Vide l. 1.& 2. de Flumi.& l. inſum- ma. S. pen. de aq. plu. arc. Torrens Græcè Xlε⁵⁴,. Tortura poteſt quandoque fieri in domo, non in iudicio quando tabulæ teſtamenti patris eorumfiliorum, qui
Afamilia interfectus dicebatur, priuſquàm quæſtio de
ſeruis haberetur, apertæ& recitatæ ſunt. vt inl. ſi ea quæſtio. C. de his, qui. vt indig.& ibi not.doctor. circa glo. ⁊.vide Parid. Puteium in tract. de tor. b Totum figuratè pro ſingulis partibus ponitur, vt quo an- no, pro quota anniparte. Totum aliudintegrale, aliud vniuerſale. Totum integra le nihil aliud eſt, quàm integrum quiddam ex pluribus inter ſe coherentibus conſtans, quod quidem artificia- le dicitur, vt nauis, ædificium l.eorum miſtura. D. de vſucap.hoc alienari prohibito,& pars alienari prohi- bita videtur l. dotale. S. prædij. D. de fund. dota- Totum quid ſignificet, notatur l. 1. D. proſocio. vbi vide interpretes. Totum numerale, quod numeris conſtat, vt ſummæ in quantitate. Totum,& omne ſic di fferũt, quod Totum dicimus vnius corporisplenitudinem, omne de vniuerſis. Totum factum dicitur, idquod omnibus partibus ſuis cohæret. l. r. D. de orig. iur. Quæ ad hanc vocem perti nent reliqua à Dialecticis petas, velim.
Trabea erat genus veſtis, togata purpura circunducta,
ſubtegmine puniceo, quàm aureæ fibulæ annectebant. Ea non vtebantur niſ Reges, Conſules,& tandem Prætor. Trabes propriè, Feſtus ait, ſunt duo tigna, ædificij gra- tia ſimul compacta. Nam quum ſim Treia fumd non tra bes, ſed bgna Aſcuntur Paul. quòd Kneqne de peric.& commo:rei vend. Videri autem trabes traditas, quas emptor ſignaſſet. b Tractare pecuniam, id eſt, adminiſtrare. Cicer. i. in Ver. actio.. 1 Tractatus pro quæſtione,& articulo l.. in princip.& s. pen. D. de præſcript: verbis. at in l.32. pro ſocio. D. qui- dam conuentionem interpretantur, ego non conuen- tionem illam tractationem quæ contractum præcedit vt innuirt. l. 3. D. eo. Gallis pourparle dictum, quod ante negotium habitum eſt. W Tractoriæ, duplomata,& literas euectionis publicæ,
euictioniſque ſignificant Rub. de Tracto.& ſtatiuis li-
bro 12².C.& l. z. C.de deſert. libro 12. vbi vitioſè tracta- toriis legitur. eo verbo vſus eſt B. Au guſtin. Epiſtul. 15. Tractoria à me denuo, idib. Noué. venit.& in li. contra Donat. capit. 2 4. A. primatu per tractoriam ſunt euo- candi. 3 1 Tractoriã formulam ex antiquo libro ſumptam refert B. Briſſonius lib. 18. de verb. ſigni. Ille Rex omnibus agentibus(locus), nos in Dei no mine Apoſtolicoviro N. néc non& illuſtri viro N. par- tibus ilfts legationis caufſa direximus. Ideo iubemus,
I R A vt loc is conuenientibus eiſdem à vobis euectio ſimui & humanitas miniſtretur, hoc eſt, veredos, ſiue paraue- redos tot, panes nitidos tot, vini modios tot, cerui ſiæ modum tantum, lardi libras tot, porcos tot, porcel- los tot, verueces tot, agnellos tot, phaſianos tot, pul- lostot, oua tot, oleilibras tot, gari libras tot, mel tan- tum aceti tantum, piper tot, grani maſti chis tot, dacty lastantas, peſtacias tantas, amygdala tot, cereos tot, ſalis tot, olera, legumen carra tanta, faculastot. Itém- que victu ad cabaſlos eorum feni carra tanta, ſuffuſi modios tot. Hæc omnia diebus tam ad ambulan- dum, quàm ad nos in Dei nomine reuertendo vnuſqui- ſque veſtrüm per loca conſuetudinaria eiſdem mi- niſtrare& dimplere procuretis: quatenus nec metum habeant nec iniuriam perferant: ſi gratiam noſtram
optatis habere. Sed% qui Tractatores in impreſsis
libris vocanturl. fin. C. de execut.& exactoribus. Tra- ctores in ſcriptis rectè. In Nouuell. auleilap ſæpe fit mentio maxime in Nouuell. mεα νντ s aannadonias. & in edicto Imp. Iuſtinia. 13. Quos curam egiſſe 4œeυ³α—
Fea? Avxεοσαν popcp ex illis locis li quet.
Tractus temporis l.12. l. 43.§. final. D. de procur. Tractus pro plaga,& regione 1.4. C. de ſumma Tri. Valer. lib.
7. cap. 1. Iul. Frontinus lib.-.de aquæ ductibus.
Tractatus pro parte libri, in qua quid deſcribitur l. fin. D. ſi pars her. peta.
Tradere propriè non eſt dare, ſed tantum Porrigero⸗ Sic deponens,& commodans tradere dicuntur l. ſirem tra di. vbi. D. de verborum obligation.& ſi rem tradi. D. de actio. empt.& vide Specul.titul. de emptio.& vendi. 1. 1. S. r.
Tradere, prodere c. z-. de offic. ordi.
Traditionem corporalium, Quaſi traditionem incorpo- ralium eſſe, docet Speculator titul. de empt.& vendit. §. 1. ſuper verbo, Tradere.& verſi. Sed& ſi plures. Diui- ditur in dationem& traditionem. S. Sic itaque diſcre- tis. Inſtit. de actio. W
Traditionis verbo, in l.traditionibus. C. de pact. Imper⸗
tor vtitur impropriè, nempe pro datione. Viciſsim in I. ſi vt certo. S. Nunc videndum. ſumitur verbum dare, pro tradere. 31 Traditio ex legitima cauſſa, ſeu titulo, producit poſſeſ- ſionem,& rurſus poſſeſsio producit vſucapionem,& dominium: quæ ſic cohærent, vt intellectu Iuris ſepara ri non poſsint, ſi conſtare debeat vſucapio. l.traditio. in fine. D. de acquirendo rerum dominio. Falſum eſt enim Accurſij commentum, quòd verba per hanc non referantur ad poſſeſsionem. Vnde fit, quòdaliàs dici- tur titulus poſſeſsionis, aliàs titulus vſucapionis. VI- pianus in lege prima, in principio, pro ſuo.
Traducere in. ſi duo. D. vti poſsid. in Pandect. Florenti. tranſducere,& rectiùs, vt dictio,& res& ſpecies d. l. ſi duo. te docebunt..
Tradituiri pro traditum iri eleganter in Pand. Flor. l. 47. D. de rei vindic.
Trahere, inuitum ducerel. 1.& ibi Barto. C. de agri.& cen
fit.& vide ca. 1. de for. comp. lib. 6.
Traiectitia pecunia, pecunia, quæ transmare vehitur: Ce terum, ſi eodem loco conſumatur, non erit traiecti- tia I.1. D. de naut. fœn. l. 3.§. ſi ſeruus. D. de pecul. Paul. lib. z. Sent. tit. 14.& Imp. Nou. 110. adpellatur& Nauti- ca. l.1-D. nau-. cau. ſtab. 4
Traiicere armenta l. 12. D. deſeruit. ruſt. prædior. Et
Traiicere a quæ ductum 1l. 11.§. 1. D. de public.
Traiici vectores dicuntur, qui in vlteriorem ripam, vel litus exponuntur J.j. D. nau. caup. ſtab.
Traiicitur pecunia, quæ trans mare vehitur J. 39. D. de ad- mi.tut.
Tranſacta, finitãque in 8 C. Tertul. ſic accipere debemus iudicio terminata, tranſactione compoſita longio- ris temporis ſilentio finita l.1. 6. fi. D. ad Tertyl. At Pau
lus

tnan lid..e e⸗
orum obligricn Ki M.
vile Pulltinlee
4.e ofc.arch. walium, naiit Specukrorticl Iadere. Averf delt 3&traditionen4. .
in!—
ne, nempe yro trit 4 ac videndum(umij 4
cauſſa, ſcutimlo, ofſeſsio frocuci
cohrtemt,ſtiuel
onſtare dedeut ſlu endo tetum dom
8 4 4 mentum, quodf G Vodett (onem-Vn
dni4,1
D. poſcicein 1
1acto Rn uns, b legunte it
„
lids tinles i⸗ a in princifiooh p
TR A lus lib. ſingul. de tacitis fideicommiſsis, tranſacta fini tave intelligenda ſcribit non ſolum de quibus contro uerſia fuit, ſed& quæ ſine controuerſia ſunt poſſeſſa I. 229.D. de verb. ſigni. 8 Tranſactio, à tranſigendo, hoc eſt, fſinem imponendo, ha- bet duplicem ſignificationem: Alteram, vt tranſacta dicamus etiam ea, quæ nunquam in controuerſia fue- runt, habent tamen certum finem. Et ſic loquitur. l. tranſacta. D. de verborum ſignifica. Altera, vt tranſa- ctionem accipiamus tantùm de iis, quæ in controuer- ſia ſunt,& à lite futura aut pendéte, ad certamcompo- ſitionem reducuntur, dando aliquid vel accipiendo- Ita in tit. D. de tranſactio. accipitur. 8 4 Tranſactio propriè adpellatur, quum aliquo dato vel re- cepto, timore præſentis vel futuri iudicij, in re dubia conuentum deciſũmque eſt l. 1. D. de tranſact. Genera- liter autem accipitur pro quocunque actu, quo con- cordia inducitur, vel ab obligatione receditur. l.1. D. de pact.vel ad finem aliquid deducitur. Vnde tranſige re æſtatem, Plinius dixit. Sic& trãſigere æuum, tran- ſigere diem, dicimus. Et quò magis latiſsima tentan- dæ tranſactionis occaſio præberetur controuertenti- bus, erat olim poſterior Feriarum pars, hoc eſt, poſt diuinum cultum reliqua, ad componendas lites deſti- nata. Vide l.vlti. C. de Fer.& Alciatum in l. tranſacta. de verborum ſignificat. in lib. de orthograp.&velut pa cto Tranſegiſſe videtur de credito, qui contentus fuit pignora poſsidere I. 15. S. qui pignora. D. de re iud.
Tranſigẽdi verbum generale eſt,& ad omnes ſpecies per-
tinet, quibus controuerſię deciduntur, atque finiuntur. Itaque& iureiurando tranſigi negotium dicitur l. 31. D. de iureiu. Seneca. in præfat. lib. 7. Declam. Placet, ait tibi rem iureiurando tranſigi. Et ſententia tranſigi l. 13.. pœnæ. D. de iis, qui not. infa. I. 1. 6. ſicut. D. ad 5C. Turpil.& Tranſigi negotia I.2. D. ſi quis. caut. Träſcribere, inquit Agretius, dicimusquũ ius noſtrorum in alium tranſit, in l. ſi vvir vxori. de præſcript. verbor. Vbi luriſconſult. Vt eos, ait, fundos ſi vellet, eodem pretio mulier tranſcriberet viro. vt ſit tranſcribere fundum, iure ceſſo tradere. Tranſcribere item pro eo accipitur, quod vulgò ſuper alium onerare dicunt. l.vl tim. C. de præd. nauic.& in l. aliquando. D. ad Velleia- num: Si hereditatem emerit,& æs alienum heredita- rium in ſe tranſcribat. Tranſcribere prætereaà, in aliud exemplum ſcribere eſt, quod vulgò dicunt Copiare. Vi de Budæum in adnotat. prio. ad I. ſi vir vxori. D. de præ ſcript.verb. b
Trans ferre, in lure aliquando retinet propriam ſignifi-
candi vim: vt ſit, ferre aliquid de loco ad locum vel de perſona ad perſonam, vel 5 tempore ad tempus. Inde
dicimur transferre domicilium. Transferre legatum, hoc eſt, in alterum conferre. D. de adimendis, vel trãſ- ferend. legat.
Transferre, alids ſignificat ita trãàsfundere, vt quod prius
erat prorſus perimatur. l.. in princi. D. de nouationi- bus. b b Transferri, aliàs dic itur id quoque, quod nõ omnino re- cedit àtrãsferẽéte, vt inl. ſi is, cuius nomine. D. de inter rogationibus.& l. 1.§. qui mandatam.& l. ſeq. D. de of- fic.eius, cui mand. eſt iuriſdict. Transfuga, non ſolùm is accipiendus eſt, qui aut ad ho- ſtes, aut inbello transfugit: ſed& qui per induciarum tempus ad eos, cum quibus nulle amicitia eſt, fide ſu- ſcepta, transfugit. Paulus in I. poſtliminiũ. D. de capt. & poſtlimin. reuerſ.vide Feſtum libro 14:·in dictione, Perfuga. Transfuſionem à Tranſlatione hoc diſtare, glo. in l.1. D. de nouatio. putat, vt ſi quid nouatur in eadem perſo- na, trãs fuſio ſit: in altera verò tranſlat io vocetur: cùm tamen transfundere propris ſit, ab vno ad altetũ tranſ- ferre. Itaq; videtur luriſcõ. pro eodẽ accepiſſe: quod ſa-
11 R 4 190 tis ſequentia verba, ſi perpendantur, innuere etiam videntur. 1
Tranſiungere, eſt in quadrigis locum veterinis mutare:
vt mulam temonariam facere, quæ pracedere ſolebat: vel dexteram facere, quæ ſiniſtra eſſe ſolebat. VIpian. in l. ædiles. de ædilit edi ct. Si mula talis ſit, vt tranſ- iungi non poſsit, an ſana ſit&c. Idem: Pleraſque deni- que carrucarias tales eſſe, vt tranſiungi non poſsint. Idem ait: Si nata ſit eo ingenio, aut corpore, vt alterum iugum non patiatur, ſanam non eſſe.
Tranſlatio legati eſt, cum ab vno ad alium legatum tranſ fertur l.6. D. de adim. leg.& Inſtit. eod.& l. fin. D. de iis, quæ pœnæno[ä.
Tranſlatio iudicij, litis tranſlattonem ſigniſicat l. 17.§.
ſed& ſi. D. de iniur. cùm iudicium abvno ſuſceptum in alium transfertur l. 25.& 27. D. de procura.
Tranſlatitiè pro defunctoriè,& colluſoriè l. 1. 5. præuari
catorem. D. ad S C. Turpill.
Tranſlatitiè, pro obiter I.. D. de iur. patro. l. 5‿. qui fidei
commiſsi. D. ad§ C. Trebell.
Tranſlatitia edicta quæ ex veteri& recepto iure, eõque, quod anted optinebat, componebatur. Cicero 3. in Ver rem. In re tam vſitata ſatis eſt oſtenderc omnes antea ita ius dixiſſe,& hocvetus edictum, tranflatitiümque eſſe. b
Tranſmittere hereditatem„pro, trans ferre, rel ega re.Ob-
ſeruandum tamen, quòd hereditas non adita, regulari ter ad alios non tranſmittitur. l. quoniam ſororem. C. de iur. delib. Lvnica. 5. In nouiſsimo. C. de ca. tollend.
& vide Baldum l.vnic. C. de iis, qui ante apert. tab. Iaſ. in l. ſi infanti. C. de iur. delib.
Tranſuectio in re militari eſt, quam vulgò Monſtram di-
cimus. Tranſuehimur autem, ſiue id ratibus in mari,
aut curru per terram fiat. Itaque apud luri ſconſult.in l.
2. de in ius vocan. quum ait: Sed nec eum, qui cum equo
publico, in cauſſa publica tranſuehatur: pro, recogno-
herur admilitiam, accipiendum. Tranſuectio enim eſt, quam nunc vulgò Monſtram dicimus: quum equi- tes ſolenniter recenſentur, quomodo ſint inſtructi per ſona, equo,& armis. b
Tranſuectio vulgo monſtram ſignificat. b
Tranſuehendi verbo vritur tex. I. 2. D.de in ius vocan.
Tranſuerſarium in l.habitatores. D. loca- quid ſit, diſces ex ea lege.
Tranſuerſales, qui ex latere iunguntur Inſtitut. de gra- dib. cog. 3
Trapetum, ſiue Trapetus, oliuaria mola eſt, vt aĩt Seruius libro 2. Georgicorum, arque ita interpretatur Ifidor. libro 20. capi. 14. inter inſtrumenta ro ſtica. VIpianus,
Locati. l. ſed addes. Trapeta, inquit, inſtructa funibus. vide Columel. lib. 12. cap. ſo.
Trapezophora in l.z. D.de ſupell. legat. Pollux libro 10:
Onomaſticon. cap. 19. Faatſap i& tuαρααmε νd,uv- 73%, id eſt, menſam in qua vaſa potoria reponebantur, Pane ſogopop recenti ſignificatione dictam ſeribit.
Trapetum(vt eſt in Lexico B. Germani) A&lap ααε R& Xause dop redditur.
Trebellianum§ C. quo tempore quibus Coſs. factum fuerit, quæ eius interpretatio,& vis diſces ex tot. titul. D.&. C. ad Senatuſconſult. Trebell.& Inſtitut. de fideicommi-hereditat. S. reſtituta&. VIpian. in Epi- to.titu. 2 2.
Tremerc eſt ob concuſsionem ſtare non poſſein auth. de fide inſtru. Hinc. Tremor in ę.ij. in authen. iuſiur. quod præſtat. ab iis.
Tremiſſes l.penultima in princip. C. de excoct.& tranſ- lat. milit. anno.& I. 3.C. de milit. veſte aureorum, ſiue ſolidorum tertiam partem valentes nummi. quos po- ſteriorum Impp. tempore ſili quas octo pependiſſe con- ſtat.
Treſsis ſunt tres aurei I. Cuiacio lib. Obſeruation. fepti-
4 mo

TRI
mo capite 3zZ. 3 Treuga, pro induciis, ſecuritas eſt præſtitaperſonis& re bus adtempus aliquod, bello nondum finito vt dicit gloſ. inc. i. de treug.& pac. Interpretes aiunt, Indu- ciæ ſunt ad modicum tempus: Treuga in longum ex- tenditur. Iꝓoſtliminium. S. induciæ. D. de capt.& poſt limin. reuerſ.& not. D. de pact. conuent. vide extra. de Treup. 1. Triarij milites qui tribus vexillis conſtaent Liuio lib- 8. Aug. ad Modeſtinum de excuſ. tut. Tribuarium Atribu, vt Tributarium àtriburo. Tribunal, vt Iſidorus definit Iocus ſublimis,& editus in uo conſidentes magiſtratus ius dicunt l.pen. D. de iu- Kie. Liur.Tribunalkenim ſali afliteatus ſedebant. Vnde ius dicentem hac Deriphraſi nonnunquam lu- riſcoſs. demonſtrat, Qui Tribunali præeſt.&, Qui pro tribunali cognoſcit l.. S.penu. D. de iudic. I.2. D. de re iudic. Tribuni militaris fit mentio in I. 12.§. fin. D. dere milit. l. 13.C. eo. Jribuni Prætoriani l. fſiC. de munerariis lib. 12. Tribuni ſcholarum 1. S. C.de erogat. milit. anno. tri Funi Vigitum J. penult. C. de adparit. magiſtrat. Tribu- nus voluptatum apud Caſsiod. in lib. Variarum. Tribunorum quinque fuerunt genera I. Tribuni Cele- rum apud Reges. Quos àtribuendo iure militari ad- pellatos eſſe, Vegetius tradit. Horum fitmentio in l.z. Quodad magiſtratus. D. de orig-iur. 1 I. Tribuni ple- bis, quorum magiſtratus intolerabili Patrumpoteutig tandem opponebatur: vt ius atque iudicia rectè con- ſeruarentur. d. l. 2.8§. Iiſdem temporibus- III. Tribuni militum conſulari poteſtate, vt in s- Deinde cùm poſt aliquot. IIII. Tribuni militum in caſtris, quorum erat arcere militęs, ne annonam vi raperent à prouin- cialibus. l. Officium. s. fin. D. de re militari. V. Tribuni xrarij, qui militibus ſtipendia erogabant ære publico cùm antea ſuo quiſque ſumptu pro Kepublica milita- ret, teſte Liuio lib. 6.
Tribus Hopuli multitudinem in tres partes diuiſi Pom-
ponius Læt.lib. de magiſt.
Tribus dicuntur àtributo dando. Cùm populi confuſa multitudo, propter tributum in ordinem redigitur. Tributoria Actio, de qua luſtinianus in S. introduxit&
aliam. Inſtitu. Quod cum eo, qui in alien. datur credi- toribus, qui cum filiofamiliàs, vel alieno ſeruo, in mer ce peculiari contraxerunt. l.1.& penulti. D. de Tribut. actio. Tributum autem hic accipi debet id, quod in- ter creditores ſerui negotiantis,& dominũ, cui idem ſeruus quoq; deber, tribuitur, hoc eſt diſtribuitur pro rata eius, quod cuique debetur. Inde tributoria actio dicitur, quaſi contributoria.
Tributum ſanè adpellatur ab intributione, vel ex eo, quòd militibus tribuatur. VIpian. in l. Ager. D. de ver- bo. ſignifivide Varronem lib. 4.& Feſtum lib. 17. Tributa poſtquam Auguſtus cum populo prouincias par-
titus eſt jadpeglar cœpta ſunt, quæ bello victæ prouin ciæ populo quotannis pendebant: quæ verò Cæſaris prouinciæ ad belli ſubſidia inferebant, ſtipendia ſunt vocata. Ea cauſſa eſt cur Tributa à ſtipendiis, Tributa riâque prædia àſtipendiari is ſeparenturl. 13. D. de im-
penſ:in re. dotal. fa. l. 46. S. qui compenſationem. D. de
iur. fiſc. õ. per traditionem. inſtit. de re.diuiſſvbi Theo. Tributa quædam erãt perſonarum, ſiue capitis, quædam verò pro prædiis reddebantur l.z. D. de cenſib. I. 42. D. de pact.& alibi ſæpiſsimè. Tricennium eſt tempus 3o. annorum. Inde tricẽnalis præ ſcriptio.vt in c. Vigi lanti. de præſcript. Triclinaria, veſtes Senatoriæ, quibus vtũtur in tricliniis. J.apud Aufidium. D. de optione leg. Triclinium, locus tribus lectis conſtructus ad diſcum-
bendum. foramen. D. de feruit. vrba. Triens, tertia pars aſsis,& quatuor vncias continet l. ſer-
1 R I
uum meum.§. fin. D. de hered. inſtit. ſic ſumitur in No-
uell. 18.§. rra α Voluſ. Mætianus in diſtrib. a ſsis Trientis hanc eſſe hnotam— ait. Hinc
Trientes vſuræ, quæ intra tertiam partem centeſimæ con
cluduntur quo modo& trientarium fœnus apud Capi
tolinũ in Antonio:& trientes penſiones apud Lampri
dium in Alex.
Trierarchus, interpretatur nauis princeps. Trieris enim
nauiseſt, triplici ordine remorũ inſtructa. ad Trebel. l. eius. Fiduciariũ, inquit, reliquit heredẽé trierarchum. Item de bo. poſſ. l.1. Nauarchos, ait,& trierarchos claſ
ſium.& apud M. Cicer. 3. in Verrem& C. Tacitum li. 18. qui triremibus præeſt.
Triereticum in l. Septitia. D. de pollicit. falſo legitur pro ⁊e Eacſuguuop vt in Pand. Floré. quadriennale certamen ſignificat.
Tritariam, in tres partes I. 1.§. fi. D. de mune.& hono.
Trifinium, locus in quem tres poſſeſſores adtingebant,
Siculo Flac. in lib. de condit. agrorum.
Triga, quaſi triiuga, à tribus equis iunctis ‚frequens Hun
garis. Iuriſconfult. Et ſirriga venierit, retinenda erit rota:& ſi quadriga, adhibearur.
Trigemini, tres vno partu editi: quales fuêre Horatij té- poribus Tullij Hoſtilij Romanorum Kegisl. 7. D. de
reb- dub. l. 3. D. ſi pars hered. peta.
Trinum edictum, id eſt, trina citatio: quę& Peremptoria nominatur. De cuius effectibus abundè ſatis Docto- res. Sed poſt omnes,& conciſius& dilucidius Zaſius
tractat, in l. contumacia. D. dere iudic.
Tripertita. Sextum Æ£lium etiam Ennius laudauit:& ex- tat eius liber, qui inſcribitur Tripertita, qui veluri cu nabula Iuris continet. Tripertita autem dicitur, quo- niam lege XII. Tab. præpoſita, iungitur interpreta- tio, deinde fubtexiturlegis actio. Pompo. in l. neceſſa- rium. D. de orig. iur.*
Triplicat io defenſio, quæ replicationi obiicitur. 1.7. S. 1. P. de cura. furio.& Inſtit. de replica. in princip.
Triſte auxi lium, adpellare. l. ſerui. D. de adpella.
Triſtis litera M. Ciceroni eſt, O.
Tritauus, patris& matris atauus, aui velauiæ abauus proaui, proauię proauus, abaui, velabauiæ auus: ata- ui atauiæ pater, quaſi tertius auus. l. 3.& l. fina.§. ſexto. D. de gra.& adfinit. Scribitur aud. in d. l.3.triauus, tria uia in Pand. Flo.
Triũphandi modus talis erat: Victores corona, primum laurea, deinde aurea redimiti, curru inaurato, quem quatuor equi albi trahebant, Romam inuehebantur. Præcedebat Senatus: ſequebatur populus: poſt hunc ordo militaris. Ante currum victoris ibant Duces vi- cti, catenam ferream collo geſtant es. Et primùm iom- nium ad templum loui sCapitolini, deinde pervrbem atq; domum reducebantur. Cicero in Piſonem: Quid tandem(inquit) habet iſte currus? Quid victi ante currum Duces? Quid ſimulachra Oppidorum? Quid aurum? Quid argentum? Quid Legatit in equis,& tri buni? Quid clamor militum? Quid tota illa pompa? Quid vehi per vrbem? Vndeſunt, qui triumphum à tribus ordinibus, Senatus, populi,& militum, dici exi ſtimant.
Triumuiri conquirendæ pecuniæ, monetales, ſeu menſa- rij erant, æris, auri, argentique flatores: quorum mu- nus erat, numiſmata probi auri Xargenti, iuſtique pon deris examinare, vt iuſtè militibusdiſtraherétur. Alex. Neapolit- Genial. dier. lib. 3. cap. 16. Petrus Bembus in Epiſtola ad Bernardinum Sandrum ‚indicat à Roma- nis Triumuiros pecunię cudendæ ita inſcribi ſolitos, A. A. A. FF. hoc eſt, auro, argento ‚ere, flando, feriun do, eoſdémq; etiam Treuiros ſolitos dici, atq; hac vo
cæ Triumuiros notaſſe per iocum Ciceronem, cùm ad Trebatiũ ſcribens, Treuiros, inquit, vites cenſeo: au- dio capitales eſſe. lib. 7. epiſt. ad famil. Triumuirorum . meminit
—

——
——=
totkal A
har kercdhen. lett,rrina citarior ur efectiban hm me, K concifu 3ncia.D.demnii
LlumctiamEms 1
ritur legus actio. a.
5,ar replcnioni in K laſtit de nlica i pellure.l. ſeru.D. matris atuns, coauus, 1baci, ſ afi tertius auss. 1
1 8 6.cribitur a0d.
„ 5 r cuc 4 en altl,
3 trahcbant, Ko ebatutpq 11 4
.-.
ze currum ſictor Se
1, ns. dgeſtants am colloeuahr
uun
nuid fimulach
—
4 Fmilitum„
un Vndeſuor
T R V meminit& Pomponius in l. 2. de ori. iur. Vide in eum Scholiaſten Zaſuum. b
Triumuirt nocturni, quia incendiis arcendis præerant,
dicti ſunt, auctore Paulo, in I. 1. de offic.præfect. vigil.
erant& Triumuiri coloniæ deducendæ apud Feneſt. lib. 2·cap.38.
Trochlea, quæ vox eſt apud Iuriſconſult. in l. Sed addes.
Locati. variè deſcribitur: quoniam& ipſa non vnius generis eſt. de qua Budæus videndus in Annotat- prio. Nebriſſiſcribit, Trochleam inſtrumentum eſſe, cum orbiculis ad eleuanda& deprimenda onera. Tympa- num, inquit,& trochleas, quibus eleuatur prælum. Ca to ca. 136. de re ruſtic. b
Trophima Paowea nutrimentum l. 26.§. 2. D. depoſ.
Troxima vua, quæ matura,& comeſtibilis, inepta vino. Toεᷣ,maturus, comeſtibilis- Iuriſcon ſult.de verbo rum ſignificat. l. qui fundum. Et quæ eiuſdem generis eſſent, quas nonvini cauſſa haberemus, quas Græci o Eixve adpellant. 1
Trulla, Vas eſt, quoè culina in lauatrinam aquam fun- dunt, atque ad alia eiuſmodi miniſteria comparatum.
pomponius de aur.& argen. legat. l.& ſi. Veluti paro- pfidas, inquit, tabulas trullas. Paulus de fun. inſt. l. ta ernæ. Trullæ, ait, quæ circa cœnum ſolent traiici. Alexandro Neapolitano Trulla eſt poculi genus: ſicut Scyphus, Herculis: Cantharus, Liberi, mediolus,& phiala. libro tertio Genialium dierum, capit. 10. Qui- dam hoc vocabulum à tranſuolando deducunt, quòd per eam aqva tranſuolet: tamen falluntur, qui eam vas tantùm aquarium putarunt. Erat enim& vas vinarium vt adductis ex Cicerone, Horatio,& Iuuenale, Bay- fius confirmat exemplis.
Trutinari, eadem lance&c. pro pari iure eſſe prouerbiali ter luſtinianus Impe. dixit l. cùm quis. C. de nat.lib.
Trutinari, cognoſcere l. fi. 6. de iudic.
Tpupp dixit I heophilus. in S. interdum. Inſtitu. de oblig. quæ ex delict. pro laſciuia.
Tryphus, delicatus. Nam Poęz delitias,& Fopde, delitior
A
.
ſignificat. Vlpianus de ædil. edict. l.idem Offilius. Bal bus, inquit,& blæſus,& tryphus, iſque qui tardius lo quitur. vbi tryphum pro blæſo,& qui quodammodo ex delitiis ſic loquitur. Nebriſſ. qui corruptum non a- nimaduertit hunc locum, quem Budæus, quum eſſet Florentiæ in piſanis Pãdectis, vt ipſe ait, ita legit: An balbus,& blæſus,& atypus, iſque qui tardius loquitur & varus,& vatius fanus ſit? Noricus Textus ſubſcri- bit. Hic autem Iuriſconſultus tria linguæ vitia: blæſi- tatem, balbutiem, hæſitanti amque expreſsit,& quar- tum, quod atypi nomine vocauit. Exiſtimat Budæus ab etymologia vocabuli eos eſſe Atypos dictos, qui non ſatis expedito plectro linguæ vterentur, quaſi aë- rem non ferientes, vel quaſi non ſatis verba exprimen tes, conformantéſve. Tua non intereſt, exceptio eſt actionis excluſiua. de qua Docto- in l. nam poſſea. D.de iureiu.cui ſimilis eſt, Tu non habes actionem, de qua Bartolus d. I. nam poſtea- Tua pecunia, id eſt tibi debita I. ſi pecuniam. C. de nego- geſtis. TVvAS RES TIBI HABETO: his verbis diuortium ſi- gnificatur l. 2. D. de diuort.“ Tubuli, Machinulæ ſunt ferreæ, doloſæ, tetragona for- ma, quæ in quamcunque partem incubuerint, vnum, aut plures aculeos infeſtos protrudunt. Eudæus in an-
notat. ad legem, Quidam Iberius. D. de ſeruit. Vr-
banor.
Tubus, ſiue ſit fictilis, ſiue ex alia materia, fiſtula eſt, per uam aqua deducitur. VIpian. de cloa. l.i. Cloacæ ad- ellatione,& tubus,& fiſtulæ continentur. Hinc tubu-
lunper diminutionem, eodem ſignificatu. Paulus ali- cubi pro cuniculo ſubterraneo poſuit. Hi colores, in- quit, in eiſdem tubulis imueniuntur. Procul. de ſeruit.
T VR 191
vrba. præd. l. quidam. Non licet, ait, tubulos haberead motos adparietem communem.
Tueri, eſt defendere per actionem l. ſtatuas. D. de acq. rer. domini. b
Tueri ſeruitutes, conſeruare l. 1. D. de itiner. actüque priua.
Tueri ſe pro eo, quod eſt ſuſtentare, tolerare, ſéque exhi- bere,& alere J.penultim.& fial. D. de in rem verſ.l..„. ſed nonnullos. D. de tutel.& rat. diſtrah. Hoc verbum quoque inuitis Grammaticorum regulis à Juriſcoſs. in paſsiua ſignificatione vſurpari non ſemel. l.7. D. de cur. fur. l.17. D. de iniuſt. rup. l. 73. C. Th. de decurio-Var rolib. 3.de re ruſt. cap.i. Et in pace, att, à ruſticis Kom. alebantur,& in bello ab his tuebantur.
Tugurij adpellatione omne ædificium, quod ruſticæ rei magis cuſtodiendæ conuenit, quàm quod vrbanis æ- dibus, ſigni ficatur. Ofilius ait, Tugurium àtecto, tan- quam tegularium eſſe dictum: vt toga, quòd ea tega- mur, Pomp- in l. Tugurij. D. de verb. ſign..
Tumultus accipitur pro omni motu periculoſo, præci-
pus populari& rapidè facto. Hinc euitando quandoq;
conceditur, quod alioqui negatum eſſet. l. penul. D.ad leg Cornel. de ſicar. Maieſtatis criminis reus, qui ad- uerſus Rẽpublicam ſeditionis, tumultũſve auctor eſt. 1.1. in fin. ad leg. Ilul. Maieſt. 4 Tumultus, vt Aefcnlt.M Cicero 1. in Anton. Orat. bellum ſubito& de repente concitatum. Sic in l. ·S.. D. dæpoſi. 1.2 4.in fi. D. de diuerſ. reg. iur.
Tunc in edicto Vnde vi, verbis Qv Ak I B1 TVvNe. tunc cum deiiceretur. l. 1. s. rectiſsimè. D. de vi& vi arma. In hac oratione SI IN QVINQVENNIO EILIVS NASCATVR, TVvNCHERES DATO, articulus,
Tunc, extremi quinquennij tempus ſignificat I. 4. D. de
cond.& demonſt. 1
Tunc ex hac die in l.126· in princip. D. de verborum obli
gatio. quod vulgò dicimus ex nunc prout ex tunc, vel extunc pro exnunc quandoque ſignificat tempus præ-
teritum perfectum. Aliquando eſt taxatiuum.& reſtri- ctiuum l. 1.C. de procurat.& vide Barto. l. in ſubſtitu-
tione. D. de vulg. b
Tunicam inter virilia veſtimenta recenſet Vlpianusl.
23. D. de auro& argento legato. qua de re videndus eſt L. Baifius in dic reftis reaGade re veſtia. Turbare poſſeſstonem, quid ſit, docet glo- in l. vim facit. D. de vi& vi arma. 4
Turbare rationes, confundere l. 1. D. de ſeruo corrupt.
Turbare ſigna confundere& permiſcere l. 22. 8. fi ſigna. D. de teſta.& apud Quintil. lib. 12·cap. S.
Turbam decem hominibus conſtare conſtat l.z. D. vi bo- no. rap.& vide ca. 1. de electio. vide Bartol. d. l. 2.
Turbam adpellatam Labeo ait ex genere tumultus, idq;
verbum ex Græco dννν tractũ. VIpia. in l. Prætor ait. D.vi bo.rapt. 1 Turbaſsit, verbum X I I. Tabularum antiquum, pro, turbauerit, àAͤST VI TVRBASSIT IN aA- G ENDOEHRAVS AVOCTRIS ES TO.
Turma zo. equites, hoc eſt, tres Decurias recipit, qui honore præſtant,& ordine. Sed turma propriè ex equitibus: Centuria verò fit ex peditibus. Alexand. de Alexand. genial. dier. libro 1. cap. ſ. Has quoque Tri-
Pus veteres nuncuparunt:& qui his præeſſent, Tribu- nos dixere.
Turpis arbiter, id eſt, pecunia corruptus. l. ſed& ſi ſer- uum. S. ſunt& alij. D. de arbit.
Turpiſsima vita, paupertatis obtentu non excuſanda. l.
palam. D. de ritu. nupt.
Turpem perſonam interpretatur I. Paulus in I.z. in prin. D. ſi à parent. quis manumiſ. fue. Lenones quoque ve-
ſpillones, harenarij] hiſtriones pantomimi l. 72².5. pen. P de ſolu. l. 27. C. de inoffic. teſta. l. 7.& 63.. ſi ſubcon
ditione&§. ſi vero nominis.D. ad S C. Trebell. l. 22. S.
néc non

4 TVIR
néc non. D. ſol. matr. Siquis ex his aliquem heredem in ſtituerit, fratre, aut ſorore conſanguineis præteritis, eiuszteſtamentum inofficioſum rectè pronuntiabi- tur l. fratres. C. de ino ff. teſta. õ. ſoror autẽ vbi lo. Fab. & Viglius Inſtit. P. Decius conſilio 330:Vol. 4. quo in genere ſufficit probaſſe Leuem notam vt iure Decius ibidem reſpondit ex d. l. fratres. Nec iuuabit meretri- cem heredem ſcriptam, ſi eam vxorem teſtator duxiſſet quoniam, nec tale matrimoniũ ſtatvt Papinianus ſcri- pſit l. Claudius. D. de iis, quævt indig. c.. 30-q.i·c. final. de eo, qui duxit in matrimon. quam polluit per adult. Qua de re fuſius diſputaui in cõmentariis ad d. l. fra-
tres. de inofficioſi querela. Turpe etiam quandoque ſignificat, famoſum,& quad in
famiam irrogat. Sic Tarpes actiones,& Turpia iudi-
cia adpellantur, quę dam natis infamiam inferunt, ar.: laonois acocæs vocat Theophilus 5. ex quibuſdam. Inſti. de pœna te. lit ig. quales ſunt iniuriarum, vi bonorum raptorum, ſerui corrupti, rerum amotarum, tutelæ, fi- duciæ, mandati, pro ſocio, depoſit. l. ſ6. D. 1. ſocio l. 2. D. rer. amot. l.i. D. de iis, qut not. infa. Turpe tutelæ iu dicium dixit M. Cicero z3. de Orato. libr.& pro A. Ce- cinna. Idémque Turpia, mandati, pro ſocio. depoſiti iudicia adpellat in Oratio. pro Roſcio.
Turpes conditiones, quæ inhoneſtæ& cõtra bonos mo res ſunt l.63. S. ſiſubh conditione. D. ad S C. Trebell.& alibi ſæpiſsimè.
Turpis inſtitutio I. 9. D. de lib.& poſtu.
Turpia legata, quæ denotãdi magis legatarij cauſſa ſcri buntur l. /4. D. de leg.i-.
Turpis pactio l.7. D. de iis, qui not. infa.
Turpia lucra ob falſum reſtimonium, aut aliàs turpiter
quæſita l. 5. D. de calumniato. Turpiter datur, quod meretric ĩ datur,& quod datur vt malè iudicetur l. 3. l. 4. D. de condict. ob turp. cauſ. Turpiter, accipitur, quod in hoc accipitur vt res depoſi- ta, vel commodata reddatur l.. D. de tut.& rat. diſtra hen. Turpillianum 8 C. vide ſup. Senatuſconſultum. TyTELAMdefinit Seruius Sulpitius vim& poteſtatem In capite Iiberò ad tuendum eum, qui ſe ꝑer ætatem defendere nequit iure ciuili datam, ac permiſſam. l.i. D. detutel. Tamerſi Harmenopulus,& Theophil. ius legiſſe videantur. aiunt enim lixatop. Porro qui hanc poteſtatem habent Tutores adpellantur d. I..— Tutelam diuidimus in legitimam, teſtamentariam,&da tiuam. de quibus Iuſtinianum vide libr. r. Inſtit.& Iu- riſconſult. D.de tutelis. Partimur in ſatiſdationem, tui tionem, adminiſtrationem,& rationis redditionem. Tutor eſt, qui tum naturali, tum ciuili ratione poteſta- tem habet ad tuendum eum, qui propter ætatem ſe de- fendere nequit intra pueritiam. 5. i. Inſtit. de tutel. iun-
to Svlti. De Attiliano tutor. Datur enim principali-
ter perſonæ,& per conſequẽtiam reb. Paulus in l. cùm plures. S. cum tùt. D. de adminiſtrat. turo.& Inſtit. qui teſtament. tutor. da. poſſ.õ. certæ autem rei. Tutor teſtamentarius, qui teſtamento datus eſt. Tutor legiti mus, qui lege. l. l quis. D. de teſtament. tutel. Tu tor dat iuus vt Inſtitut. de Attilia. tut.& VlIpian. Epito. ritu. 11. 5 Tutorum quidam honorarij: quidam, qui rei notitiæ gra tia dantur. Sunt& qui ad hoc dantur, vt gerunt 1. 14.§. 1. D. de ſolut. Honorarij autem dicũtu r, qui honoris gra tia dãtur 1. 6ο. D. de rit. nup. l. 2.§.. D. de admi-. tut. Ho- noris cauſſa datus tutor nonvidetu r, quem pater àcete ris tutoribus, rationes accipere voluit l. 26.§. 1. D. de leg.tut. Notitiæ vero cauſſa tutores dari olim liberti ſolebant, quòd in familia verſati cognitas, ac perſpe- Gtas pupilli facultates haberent,& ideo tutores carum inſtruere poterant l.. S. ſi pupillus. D. de tut.& rat. diſt- Tutelam reddere, tutelæ rationes reddere l. 2.§. ci quoq;.
1 R D-ede iudic. l. 21. D. de tutel.& rat. diſtrahẽ. Sic eodem ſenſu Tutelam reſtituere I. 7.§. fin. l. 8. de admi. tut. D. l. i.§. f. D. de vſur. Tutelam expoſcere& vel exigere pro tutelæ rationes repoſcere I. 13. D. detut.& rat. diſtrah. I.z0. de admi. tut. Tutelã recipere Suetonio in Claud. ca. 2: poſt Futelã receptum, id eſt poſt pubertatem. in Tutelam ſuam venire,& ſua tutelæ effici, id eſt, ad pu- bertatem peruenire I. 7.§.1. D. de admi. tut. l.ĩ. S. ait Prę tor. D. ex quib. cauſ. in poſ. eat. quo loquendi genere& M. Cicero ſæpe vtitur in li.de Oratore& li. z. de Inué. Tatum locum, in quo ſecurè agere licet ex l.plerique. D. de in ius vocan. Tuum non eſt quodtibi debetur. Specul. titu. de decimis. Tuum, id eſt, tuæ iuriſdictioni ſubiectum c. z. de iis, qui fiunt à maio. par. capit. c. i.de aucto.& vſu pall. Tuum eſt, quod vendicare potes: vel cuius dominium ad te ſpectat:l. Quintus. S. argento.§. Cùm aurum.&§. ſi cui: de aur.& argen. leg. Tuum non eſt, quod tibi caſu auferri poreſt. s.. l.actiones. de reg-iur. Tympanum, id eſt, rota maioris ambitus, quæ àcalcan- tibus in orbẽ eius introrſumverſatur, qualem paſsim videmus in ea machina, qua ſaxa ſubuehuntur in ma- gnificis ædificarionibus, meminit Vlpianus deſcri- bens inſtrumentum torcularis, in§.illud nobis.l. ſed addes. ocati. Lucret-. libr. 4. = dque perirac heas& tympana fondere magno Comon ouet,&c. Tympanium, ſiue vt Pan. Flo. Tumpanum margaritæ ge- nus, ex altera parte ſphæricum, atque ex altera planum Iuri ſconſult. de aur.& arg. legat. l.'ediculis. Cùm quæ- dam, inquit, ornamenta mamillarum ex cvlindris tri ginta,& tympaniis,& margarittis detraxiffet vide Pli- nium libro 9.ca.1ſ. Tynnaria piſcatio l.venditor. D. commu. prædio. quà pi- ſcantur Tynni piſces prægrandes Budæo in d. l.vendi tor-Plinius lib. ↄ. ca. 15. Tyrannidem, quæ nequediuturna eſt, neque felicem ha-
bet exitũ, reiicit lex vetus: I vVS TA IMDERIA 8S VN-
TO. Et quamuis olim inter tyrannidem& iuſtum Im- perium nihil intereſſet, cùm tyranni dicerentur domi ni& Keges, qui plenam haberent in ſubditos poteſta- tem, quales erant plerunque viri ſpectatæ virtutis, vt apud Virgilium: Pars ꝛuuhi pacis erit, dextram tetigiſſe tyranri. Tamen cum poſtea creſcente hominum malitia, vi quadam& ex animi libidine, non vero lu- re& Legibus, pleri que regnae cœpiſſent, ad eos tan- tum Tyranni nomen reſtrietum eſt:&quò ma gis patel la dignum haberet operculam, quale fuit 1mperium, talis erat ſubditorum amor& obediétia. Exemplis ſca rent omnes hiſtoriæ.
To½ εν, vox apud Juriſconſultos, in l. Prætor ait. z. Vi bo- norum rapt. Græcis eſt, quod nobis tumultus: vnde turba facta eſt: vt ex Sylla, Sulla: ex Xyſtico, Xuſticus, & vt alia permulta, y, in v, noſtrum verterunt.
Tyrones Plinio libro 3. puberes 18. annorum ſunt ſum- pta viri li toga quod& Ant. Auguſt. ad Modeſtinum de excuſat. adnotat. in Codice Theodoſ. ſcribuntur Ti- rones i, Latino. b
de Tyronibus extat titulus in C. Theodo. lib.. titul. 14. & in Cod. luſtin. Imp. lib. 12. tit. 44.& vide ſuprà in ver bo Tirones.
Fzanearum, vel Tzangarum(eſt enim quædam in ſcri- ptura varietas)fit mentio in l. 3.& l. vltim. C. The. quo quenque hab. eſſe oport.& ita fortè apud Vopiſcum in Claudio verbum hoc pro Zächiis, quæ inter veſtimen- ta numcrantur, ſubſtitui debet. genus calceamenti, vt in lihello Græco de officiis aulæ Conſtantinopol. 77, Wbeſes do uᷣaocεμααά,& aX SAla rſayuia.& c. Sed& Moſc nopulus ⁴ X2αν, Tapndesep vulgo adpellari ſeribit, quem Attici xvν ſieop, id eſt, cerdonem coria- rium.
THESAV
——
ℳ — —

1 4 Me 4
ee dn malorig 1 4
*“— Fätricm meg. 9„ 8 4 8 Aprlegan. e
* 1.
menka mamillamnſ.
4 1 1 14, mararnin ten h *
ſces prxarundes b4 Ka.ng. Srediurunack,7 cr veIVITA II an inter yran
cilet, cum vyranni 3
enam hudberent in lerunque riti ſhed
Part an A* cum pattes caſ ar
6 p didt KXcY amm
*
„ lIb. 12-4
T HESAVRI IVRIS CI. VvVILIS ET CANO- NICISLEBENRN 44 werh ACANsS mulier pro vidua, apud Mar-
1 28 cianum l.. S. z. D. de vi public.
n G o Vacantes in 1.2. C. vt dig. ord. ſeru. li. 12. ANNS4(S)& C. The. de comitib. vaca. funt quos (KVWSh Græci Jos's vocant,& dicuntur adſcri
rij. Vamprid. in Alexã. Ne quem a dſeriptum, ĩd eſt, va- nTantium,&c. lL S
Vacantes areæ, quæ nullum vſum ciuitatibus, ornatim-
2
que præbent 1. 41. C. de operib. public.. Vacantia bona dicuntur eorum, qui ſine herede deceſſe- runt, quæ lege lulia ad fiſcum deferũtur l. 96.§.i.l.*4. 8. quæ in reſtamento. D. de leg. 1. l. ſo. D. de manu teſt. & CO. de bo. vac. Strabo lib. 17. Aœασωνα Conſt- Harmeno pulus x*Xxovdcenſ vocant. 8 icaccipe Vacantem here- ditatem l. 13.8. item ſi quis Afiſco. D.de petit. heredi.& Vacare bona l.2. in fi. D. ad Tertul. quorum neque he- res neque poſſeſſor extat, ab eo, quòd domivo vacua iaceant,& Vacantes domus, quæ à nullo inhabitantur l.penul.§.1. D. de vſu,& habit. Vacat poſſeſsio, qua anullo detinetur l. 7. D. de vſucap. NVacart ſeruus, qui nullam miniſterium præſtat l. ri. D. ad exhib.& Vacare dicitur hereditas in l.zo. D.de vul. & pup. quæ ab heredibus ſcriptis adita non eſt. Vacare uoque portio dicitur, quæ teſtamento nulli data eſt J. fi. D. de ſecund. tab. Sic vacuam partem intellige I. 19. 1. 19.5.1. D. de hered. inſtit.“ Vacatio, munerum publicorum excuſationem ſignificat 1.5.8. fi. in fi.de mune.& hono.& in titul. de vaca. mune. ſic diſsimulata Vacatio apud Sueton. in Claudio ca. 35. Plinius lib. 2. Epiſtol. Archippus, ait vacationẽé pe- tere ceopitt. 81338735 Vacatio, precipuè pro immunitate ex emptione ponitur, jtem& ſolutione ac ceſſatione. Steph. in Theſauro ci- tat teſtimonia, quibus accipi vult, vacationem mili- tiæ, quas Barbari treugas vocant, ſignificare. 7 Vacat pecunia, quæ non occupatur l. 12. in fi. D. de admi niſtra.tut. 7: eld9, MH d Vacare, operam dare l. non diſtinguemus. s. ſacerdotio. de arbit.J. mmnrlalin Vacare, deficere l.i. D. devaca. mu. Vacare, id eſt, ceſſare. 1. Vacans beneficium,& vacaturum quòõdnam dicatur, not. in.c.fi.de reſcript. en Si. Vacare non dicitur, niſi quod à nemine detinetur. Innoc- &Hoſtienſ.indicant in c. in noſtris. de electio. Vacare dicitur, quod nec iure, nec facto detinetur ab ali uo. l.vltima. C. de bo.vacan. lib. 10.vide Barto. in l. Si
pona. D. de acquir. poſſeſſ. 21 Oiae l. Vacua poſſeſsio dicitur, etiamſi ſeruitus alicui in re de- beatur, puta viæ vel itineris. Bartol. in l. 2. 6.vacua. Sed libera eo caſu non cenſetur, iuxta l. vim facit. in fin. D. de vi& vi armat. Itaque cauti emptores ſolent vtrin- que paciſci, vt vacua& libera poſſeſsio ſibi præſtetur. I. ſi quis fundum. D. de actio. empt. Vacuum, inane, in quo nihil eſt. Sic vacuus locus. Vacuus vterus pleno opponitur l.30. S.pe.l. dIz. D. de acq. hered. H Vacuæ tabulæ, nihil ſcriptũ habẽtes l. 11. D. de iniuſ. mup. Vacuus fundus, qué detinet nemol. 18. in fi. 1. 68. in fi. D. de contrah. emp. l. ·ĩ2. in fi.l. 754.,5), deverb. ſignifi.
Vacua traditio, pro vacuæ poſſeſsionis traditio I. 20. D.
ge ſeruitut. Vacua poſſeſs io dari, tradive& in vacuam poſſeſsionem
ptitij& adlecti,& opponũtur honòora-
V A I. 192 introduci in fundi poſſeſs ionem liberam,& à nemine ccupatam I. z.§. I. D. deacti. emp. l.z. D. devſurpation. Vacua poſſeſ sio emptori tradita nõ intelligitur ſi alius vel ventris nomine, vel legatorum in ea ſit I. z. 5. fi D. de
actio.emuwuW. mO en 25 os*s Vades propriè dicebantur, vt Auſonius in Monoſyllabis & Feſtus libr. vlti.oſtendunt, qui reum capitis ſiſten- dum ſpondebant. Sed tamen quicunque proalterova⸗- dimonium etiam in ciuili cauſſa promittebat, vas ad- pellabatur Acron. adilla Horati] verba libro 1. Sermo.
Satyra... ö
lbe, datis vadibus, qui rure extrattus in urbem.
Vadibus, id eſt ſponſoribus. Inde Vadimonium non ſponſfionem modo alterius ſiſtédi, ſed Xx conſtitatum diem ſignificat, quv quis ſe iudicio ſi- ſtere debebat ad quam diem, qui iudicio adſunt, vadi monium obire,& advadimonium occurrere, quo di- cendi genere vſi ſunt M. Cicero pro Quint io. Plinius lib. 8. Epiſtu. Suetonius in Caligul. c.9:& Vadimonio
promittere Varroni lib. j. Ling. kat. Vadari, vades poſtulare Vadari denuntiare. Cicero pro (intio: Vadari vis. 7.promittit- lid. Vador; vadaris, vadari, commune; fideiubere pro alio, vt interim ei vadere, hoc eſt, diſcedere liceat.. Vagabundus, crebrò vagans: qualem dominum fducia- rius cliens, hoc eſt, vaſallus, ſequi minimè tenetur, ma gno conſenſu Interpretum Pla citor. feudo. gloſſ.l. 4.§. Prætor. D. de damno infecto. Vagabundum intelligit, cui nec certum domicilium, nec conſtans habitatio eſt. Quod& Bartol. probat in I. r. C. vbi de erimin. agi port.& in l. Qui ſquis. C. de agri. cenſ.& colon-lib. 10. lo. I. 4. D. de dam inſfee.. Vagulatio in lege X1 I. Tabu. yt ait Feſtus, ſignificat quę ſtionem cum conuicio: verba legis hæc ſunt, cvi TE STIMONIVM DRRVERüUT, Is TERTIIS DIE- BVS OB PORTVM OBVAGVLATVM ITO.. Valetudinarius, qui frequenter ægrotat. Martianus de re milita ri. Officiũ, inquit, tribuni eſt, delicta militũ ſe- cundũ ſuæ auctoritatis modum caſtigare, principiiſ- que frequenter intereſſe, querelas cõmi litonum audi- re, valetudinarios inſpicere. Attamẽ in l. Ad petſonas. D. de iureiur. Valetudinarij ſunt intelligendi, qui gra ui morbo laborant, nec poſſunt ſine periculo domum egredi, vt elegantem diffinitionẽ ponit Marcellus, in l. quæſitum. D. de re iudi.&vide Panorm. in c. quoniam. verſi. quarto quæro. vt lit. non conte. Valeat, verbum ad effectum refertur, quum adfirmat iuẽ ponitur l.vniuerſa. C. de precib. Imp. offerend. Valetudinarius Medicus, qui valetudine affectos curat: vel potius, qui invaletudinario miniſterio Medici fun gitur, Arcadius J. fi.de iur immuni Et quibuſdam, ait, aliquam vacationem munerum grauiorum conditio tribuit, vt ſint menſores, optiones, valetudinarij Me- dici, capſarij,& artifices,& qui foſſum faciunt,& qui ſequuntur. hn Vallũ fidei.l.ſi quã quã. Cod de Epiſcopis& clericis. Eſt propriè caſtrorũ munitio. l. De ſertores. S.in bello. D. de re militari. Per Metaphorã pro ſumma totis negotij & omni momẽto, præſidiꝗ; nõ inelegãter vſurpatur. Vallis quæ dicatur, indicat Bart. in Tracta. Tyberiad.
VEalor pro prætio notum eſt. quo autẽ modo res æſtimãda
ſit, declarat Bart. inl. ſi feruus. D. ad leg. Aq. Valor au- tem quomodo probetur, vide in l.prætia rerum. D. ad
leg. Falcid. b AIEAI S114142 ni Valuaſores, vocabulum barbarum in Placitis Feudali- bus Ducum, Marchionum, ac Comitum Vaſalli de- ſignantur. Sunt hi maiores,& minores:& Valuaſini, id eſt, minorum Valua ſorum Vaſalli. Vide Baronem à Tautemberg. Tit. Quis dicat- Dux.& Zaſium parte z. in compendio Feud. ieni 2rm 12 Valuæ

——
VA 8
Valuæ, pluralitertantùm, dictæ quòd intus reuoluantur: fũüatque porte, geminas partes habentes, leg. ⸗de cen- ſib. Ab his Feudiſtæ Valuaſores, quorum iam mentio
fadta, deductos putant: quaſi ad valuas antes, Maas
Barones Baldus nominat, in c. i. Qui feu. dar. poſſ- Vanum eſt, quod nec poſsibile, nec veriſimile eſt. Vanum,& pro Cancellato habere l. emptor. D. de pa c. Vapula Papyria, ſubaudi endum, Lege, vt ſit, comminan tis pœnam Legis Papyriæ. Siſinnius Capito prouer- bio dici ſolitum auctor eſt, ſi quando volebant ſignifi-
care, ſe negligere minas aliquorum. Varij dicuntur, qui dolos nectunt. Contra hos, Zaſio te- ſte, inuentus eſt Titulus, de Dolo malo. Cicero laudat Sextilium, quòd in cauſſa non fuit varius. Varia, qui modò vnum, modò aliud dicit Card. Zabarel- la in cap. præterea. de teſtib.&c. cum eccleſia Sutrina. de cauſ. poſſ.& propriet.& ibi interpretes Pontiſicij. Variare in quibus, an non, liceat, tradit Panor. in c. pen.
de poſtul. Prælato. b i Varicoſus, quem lulianus, de ædilit. edict. l. varicoſus. ſanum nõ eſſe dicit. Acecurſius ſtultum interpretatur,
ſed haud rectè, qui modò huc, modò illuc vadit:& vari cem, tibiarum ægritudinem, non multò rectius expo- nit. Nam varices nõ tantùm, quamuis potiſsimùm in cruribus, ſed etiam in temporibus, ventre, teſtibus, in guine intumeſcunt. Vnde Varicoſus, qui habet hu- iuſmodi varices, id eſt, venas plus æquo intumeſcen- tes, at que obtortas. 5 Varus, Varicus,& Varicoſus eſt, qui crura habet obtor- ta, pedéſque introrſus ſixos. Vlpianus eodem titul. l. Item Offilius. Varus, ait,& varicus an ſanus ſit:& o- pinor ſanos eſſe. Vaſaligium, Itali cum vocabulum, idem eſt, quod Homa gium Gallicum. Vide Spec.de Feud. S. z. verſ- Quid au tem.& ſeq. e Vaſalli adpellatio apud Feudiſtas nata eſt nouo vocabu- lo: quem rectius clientem beneficiarium dixeris. Vaſallum vel fidelem(vt nunc vocamus) olim clientem dicebant, quaſi colentem dominum, vt ab eo defende-
retur,& qui viciſsim dignitatem domini tutaretur,
propter beneficium.
Vaſſus, Vaſſalus, qui feudum tenet, qui fidelis dicitur.
Vaſarium. Alciatus elucidans l. inter domum. D. de verb. ſign. exponit eſſe præmium, quod reducibus magiſtra- tibus, propter geſtum apud exteros honorem, impen- ditur. Nachrius etiam, vt veſtiarium, calcearium dici tur, hoc eſt, va ſorum ſupellex.
Vaſis legatis, non ſolùm ea cõtinẽtur, quæ quid in ſe re cipiunt, ſed& quæ quid ſuſtinent& ideo ſcutellæ, pro mulſidiariæ, repoſitoria quoque continebantur 1. 19. §. argento. D. de aur.&arg.
Vaſorum generalis eſt adpellatio.
Vaſcularius, qui vaſa conficit l. z0.§. fi. D. de præſcrip.ver. I. pen. D. de aur.& arg. leg.
Vatij ſunt, qui pedes extrorſus obtortos habent: iidem, vt arbitratur Budæus, qui valgi, vari,& vatij. Memi- nit luri ſconſult. in§. Quæſitum eſt. l. Item Offilius. de ædil. edict. 1
Vbi, in proprio ſignificatu nullam parit conditionem.l. ſi ita ſcriptum. S. fin. D. de leg. z. b
Vbique, provbicunque l. 77. 5D. de contrah. empt.
Vectes, baculi ſunt validi, per mediam machinam traie- cti, quibus manu ductis, machina dũ verſatur, funem ductarium aduoluit. Abhis vectibus Vectiarij dicti ſunt, qui torcularia premunt vectibus.
Vectigal(vt& adpellatio indi cat) propriè dicitur quod pro inuectione vel euectione mercium debetur in rub.
de vectig.& commerc.
Vectigalis ſignificatio eſt duplex. Altera ſpecialis, à ve- hendo, pro eo, quod ex vectura penditur: quoniam fru ges ex agris invrbes vehuntur. Altera generalis, pro
VEG omni reditu& fructu, cum publico, tum priuato. Vlp. in l. inter publica. D. de verb. ſign. Publica(inquit) ve ctigalia intelligere debemus, ex quibus vectigal fiſcus accipit: quale eſt vectigal portus, vel venalium rerum. De priuato vectigali loquitur Paulus in l. arbores. D. de vſufruct. Cæſæ arundinis(inquit) vel pali compen- dium, ſi in eo fundo vectigal eſſe conſueuit, ad fructua rium pertinet. Cicero in Paradox. Ex meo(ait)tenui vectigali, detractis ſumptibuscu piditatis, aliquid etiã redundabit.
Vectigales agri Ciuitatum voca ntur, qui, manente apud municipes,dominio in perpetuum locantur l.. D. ſiag. vectig.l-11.§.. D. de publica. l.71.vltimo. D. de leg. 1. Sicvectigalis fundus. Et 1tt
Vectigale prædium I. 1. D. de cond. tritic. l.. D.de pign. adion. 1 N
Vectigales quoque agri populi Romani adpellantur, qui ex hoſte capti vectigalibus ſubiiciebantur, man-
cipibuſque vel in ſingula luſtra, vel in annos centenos locabantur, vt Hegenus lib. delimitib-. conſtitu. do- cet. Inde
Vectigalis aGtio, quæ de Vectigali fundo poſſeſſoribus propoſita eſt l. 15. S. ſed vectigalibus. D. de dam. infec. 1.66. D. de euict. 2 b
Necti gal pro compendio l. ſ9. 9. ß. D. de vſufr.
Nectigaliarij, ſunt publicani,&telonæ, qui vectigalia conducta habent.
Vectores dicuntur, qui naui vehunturl.1. 5. final. l.3.§. 5. D. nau. caup. ſtab. l.i. D. fur. aduerſ.naut. l. 2. in princip.& §.S. ſeq. D. de leg. Rho- de iact. Gręcis ia tara, dicuntur 1.4.de legib. naual. 24 5 † ncunup driap valac ον di in, fara; ⁊0 XKop,&c.
Vectura tam iumentorum, quàm camelorum,& nauium eſt I. 29. D. de petit. heredit. l. 62½. D. de rei vindic. 1.1 5.S⸗ item cùm quidam. D. loca.& alibi ſæpe-
Vegetari, pro recreari, ſiue fanum tueri, apud Imp. Con- ſtantium. l.i. de cuſtod. reor. Nec verò, inquit, ſedis in timæ tenebras pati debebit incluſus, ſed vfurpata lu- ce vegetari.
Vehicula, carruchas interpretantur Im pp-l.vnica. C. de hono.vehicul. lih. 11. eo verbo vſus eſt auctor feudor.
cap.vnic. S. mercator. de pace tenen. in vfib. feudo.
Vel, ait Feſtus libr. 19. conſigatio eſt diſiunqiua, ſcili-
cet, earum rerum, quæ natura di fiunctæ ſunt: in qui- bus Aut, coniunctione rectius vtimur, vt aut dies aut
nox, ſed earum quæ non ſunt contrari æ, quæ eligatur, nihil intereſt.
Vel, polyſimum eſt, quandoque enim emendationis no- ta eſt. l. bona fide. D. de noxalib. ali quoties pro,& l. ſæ- pe. D. de verborum ſignificatio. l. cùm quidam. D. eod.
titul. aliquando alternatiua vox eſt cap-inter ceteras. extra de reſcript. Interdum pro faltem ponitur l. mul- tum. D. de hered. vel act. vendi. plerunque ponitur pro, etiam, l. quod ſi Epheſi. D. de eo, quod cert. loc.&§. per occaſionem. de nupti. conſt. 22.& cum dicimus, Vel il- lius teſtimonio, id eſt, illo teſte. Aliquando negandi viml. ſi de tua. C. de dona. inter vir.& vxor. Sæpifsimè et iã ponitur pro quãdo l. 2. C. de iu. dot. l.1. Q.imbre. D. de aq.&aqua plu. Quadoque etiam ponitur pro veluti, & ſimilitudinis nota eſt I.penult. D. de fideiufſ. Quan doque quantitatis ſignificatiua eſt l. planè.§.1. D. de
leg. i· Quando autem diſiungat, an non, diſcutit Bar- tol. I. ſupra iter. D. de aqua,& aqu. plu. areen.
Vel ceteris, formula in feudi conceſsione quid fonet, do cent Interpretes inrubri. de eo, qui ſibi, vel hered. fuis in vſib. feud.
NVel ceteris, quos ſecum habet, formula, in l. qui iuriſdi- ctioni. D. de iuriſdict. coniungit.vt exlectione eius le gis conſtat& vide c.i. extra vt lite non conteſt.& ca. 2. de dol.& contu.
Vela adpellabantur quæ in ædibus, vel vmbræ gratia,
vel

puundoqpe euin ).de noxilib-ui ag Scatialcit kernatin rort
vel arcendi frigoris, ventique excludendi obtende- bantur l. 17.8.qua pictæ. D. de actio. empt. l. 41.§. item,
hoc. D. de leg. 1-l.12.§. fi domus. D. de inſtru. vel inſtru.
leg.vbi etiam vela Cilicia ideo parari ſcribitur, ne æ- dilicia vento, vel pluuia laborent. Martial. libro 14. Epigra. Sstucet,& ventus te tua vela tegent-
Sueton- in Calig. Reductis, ait, interdum flagrãti ſsimo ſole velis&c. ertull. libr. de habit. mulieb. de Medis, & Parthis loqués. Sed& parietes, inquit, Tyriis&hya cinthinis,&illis regiis velis, quę vos operoſe reſoluta trãsfiguratis pro pi ctura. Qualia autẽ eſſent illa vela re gia, de quibs in rub.& inl. 1.& 2. C.vt nemo priuats tit. &c. Accurſio compertũ non erat& lectionẽ dubius im mutat& pro velisvexilla reponere videtur: niſi dixeris eum ita interpretatum. Sanè in rubr. C. eod. Vela à ti- tulis ſeparantur. Tuvide ibidem Græcos interpretes.
Vela quoque nauis inſtrumenta ſunt quæ in legibus Rho diis Græco verbo νμανακά vocantur in fine. l.2. quam vt pote cuiuis ſtudioſiſsimo obuiam non refero.
Vela multiplicia eſſe aĩt gloſſis. velamen. 20. q.i.
Velamentum IJ. i. C. de repud. hered.
Velamẽtum proprætextu, vel colore quæſito poſuit con- ſtitutio principalis l.velamento. C. de poſtul. velo le- uatol. de ſubmerſis. C. de naufrag. lib. i. eſt ſummariè & de plano nulla iudicij ſolennitate adhibita.
Velleia lex multos caſus rumpendi teſtamentum abſtu- lit, quæ voluit, viuis nobis natos ſimiliter non rumpe re teſtamentum, inquit, Scæuola, in l. Gallus. 5. nunc de lege. D. de liber.& poſthu. vide in tractatu legum.
Velamentum eſt art is pretium. quid ſignificent hæc ver- ba apid Vlpianum l. cum duobus. ſ².§.1. in fin. D. pro ſocio, Franciſc. Duarenus in adnota. ad ius Ciuile ita interpretatur, id eſt pecunia ſupplet,& velat quod in arte, vel opera deeſt. Alij aliter exponunt, alij aliter le- BuntF.Duarenus Florentinam lectionem retinédam cenſet.
Velata mulier c.vltim. 24. diſtinct.& Velata ſponſa ibi-
dem, vbi vide Archid.
Velabrum, locus, in quo vela obtendebantur, ſub quibus olearij vendere ſolebant: Velabra, ventilabra eſſe ait Adri. Turnebus lib.3. Aduerſariorum c.5. idque immi- nuto vocabulo extrita ſyllaba.
Velle apud luriſcoſs.eſt expreſsis,& diſertis verbis te- ſtari,& profiteri ſe velle, vt ex diuerſo Nolle eſt veta- re,& contradicere,& ita declarare. Inter hæc medium verbum eſt non nolle, id eſt, pati& tacere 1. 1.S. ſcien- tiam. D. de tributo. Eius autem eſt non nolle, qui po- teſt& velle I.z. D. de diuerſ. regul. 1.
Velle non creditur infans, pupillus, furioſus, prodigus & qui in aliena poteſtare eſt I. 4.l. 40. 1.189. D. de diue. reg. iur. Itaque impubes velle intelligendus non eſt, ſi auctoritas tutoris interceſſerit. l. 3. in fine. D. de oper. liber.“
Voluntas in I. 2.5.voluntatem. D. ſol. matr. non contradi- centis accipienda eſt.
Voluntas errantis nulla eſt l. 20. D. de aq.& aq. plu.
Voluntate noſtra poſsidere dicitur ſeruus, quod eis pecu.
lium habere permiſimus l.i..item acquirimus. D. de acq. poſſ.“ Voluntas eſt eius qui conſentit legitimè& vt oportet l. 4C. de fideicom. lib. Quintilia declam.;340. Voluntas interdum ex ſe cientia,& patientia inducitur l. 7:.S. interdum. D. ad Macedo. eis
Volo, verbum meram voluntatem ſignificat l.1.& 24. D.
de leg. 2. Verba hæc, s= vorEx, extenſiua ſunt,& tra ctum habent I. 6. in fi. D. ad Terty. l. 113. D. de verborum obligatio. Velleianum S C. vide ſup. Senatuſcosg. Velut, improprietatis vel factionis nota eſt l. 1. D. debon. poſſeſſ. 5§. quos autem. Inſtitut. eod. Peculium velut pa-
VEN 19; trimonium dicitur I.;2.§. 1.& 1.39. D. de pecu. quoniam patrimonium ſubiectæ alieno iuri perſonæ non ha-
bent. Velut poſſeſſor iuris l. 16. 6. penulti. D. de petit.here. quo- niam iuris propriè nulla poſſeſsio eſt. 1 Velut longa poſleſsio, quæ viu nititur qui in rebus incor poralibus poſſeſsionis vicem repræſentat 1. 5.§. penult. D. de itin. a ctũque priua. l. 20. D. de ſeruit. Velut Mutiana cautio I.71. D. de condit.& demonſtra. ad exemplum Mutianæ comparata. Velut vti pocidetis interdictum provtili I.1.§. proponi- tur. D. de ſuperfic.. Velut pacto tranſegiſſe dicitur qui contentus fuit pigno ra in creditum poſsidere I. 13. S. ſi pignora. D. de re iu- dica. ⸗ Veluti plerunque verum exprimit l. precibus. C. de impu puber. Similitudinis etiam nota eſt l. 2. S. hæc verba. D. de interdic. S. ſicut. Inſtit. de ſatiſd. tuto. Exempli quo- que ſignificatiua eſt I. qui reſtituere. D. de rei vend. Venas aquarum inl. ſi in meo. 21. D. de aqua,& aq. plu- ac cipere debemus meatus ſubterraneos. Sic Venas fonris l.; 4. in fin. D. de ſeruit. ruſti.& Venas putei 1.2 4.s. fi D. de damn. Sic diximus 1 Venas metallorum,& lapidicinarum inl. 13. 5§. inde eſt. D-de vſufru. E.. Venas ſaxorum l. 2.& I. 10. de metall. C. Th. Et Venas ferri in l. i. de fabricenſibus, vbi falſo Venerabi- lis pro vena nobilis legitur, ita enim emendandum ex 1. 2. C. Th. eo-tit.& ex Caſsiodor. Seculis ſuis produ- xit vena nobilis primarios. 8 Venalium nomen(ſicut in ea re teſtis eſt M. Fabius libr. 8.Inſtit. cap.i- Ycùm commune ſit omnibus rebus, quæ mercis numero habentur, tamen peculiariter ſeruis nouitiis tribui ſolet l. ir. D. de neg. geſt. Senec lib. 4. de Benefic. c.12. Mercator, ait vrbibus prodeſt, medicus ę- grotis, mãgovenalibus Quintil. declama. 338. Cum vi- deret, inquit, puerum venalibus interpoſitum. De his accipiendus eſt M. Cicero in Oratione poſt reditum. De grege venalium. Sic enim interpretari videtur ipſe in Orat. in L. Piſonem cum de grege nouitiorum lo-
quitur. Inde
Venalitia familia, quæ venalis eſt l ſedſi.z1.§.final. D. de
dona. inter virum& vxo. Sueto. in Auguſt. cap. 4². Ma- gna verò ait quõdam ſterilitate, ac difficili remedio, cum venalitias& laniſtarum familias vrbe expuliſ- ſet. Et
Venalitium nouitiorum, dixit Venuleius l. f.§. 2. D. de
ædil. edict. proloco vbi nouitij venderentur, vel pro ipſo nouitiorum corpore,& grege quod ſenſui Vena- litij accedit propius. Et Venalitia numero multitudinis eodem ſenſu J. 5.s. fin. D. de iur. delib. Venalitium tamen inl. 4. C. de proxi- mis ſacro. ſcrin.vbi accipitur pro vectigali rerum ve- nalium. quidam Galliæ populi vocant leide. Venalitiarij, mangones, id eſt mancipiorum negotiato- res, qui ſeruorum negotiationem exercent 1.207. D. de verb. ſign. l..§.. D. de tributo. Quos b Venalitiariam vitam exercere VIpianus dixit 1l. 73.§. fin. D. deleg. 3.““ Venalem formam exhibet mulier formoſa, quæ prætio ſui copiam facit, ſeſéẽque proſtituit, quales multæ vi- ſuntur in Corintho noua. Venalis ſententia, quæ prætio fertur l.ven ales. C. quando prouo.non eſt neceſſ. Sic eodem ſenſu Venalitatem dixit Leo Imperat. l.vnica in fine. C. de mo- nopo. b b Venalis poſſeſsio I.1. C. de rerum permut. quæ vendenda proponitur. 1 Venatio edi dicebatur, cùm in harena populo beſtiarum venatio exhibebatur I. 12 2-cuius initium eſt ciuitati- bus. D. de lega.j. quidam non ipſam exhibitionem, ſed

VEN
VEN
ludos, in quibus feræ conficiuntur, exponunt, quod& Venditio perfecta dicitur, quam ſecuta eſt traditio: s. ven
Alexander Neapolitanus probat in libro Genia. dier. Hinc
Venatorius ludus, genus pœenæ apud VIpianum l. aut dam num. 5. fi. D.de pœnis.
Venatores& aucupes vtrum in vrbanis at que in ruſti cis (feruis)contineantur, poteſt dubitari- Sed dicen- qum eſt᷑, Paulo tradente, vbi paterfamiliàs morabatur &hos alebat, ibi eos numerari.
Venatores ſerui,&venatorium inſtrumentum l. 12.§. ſi in
agro. D. de inſtru. inſtr. que lega: Paul. libr. z. Sentent.
titul. 6. Venatio etiam gtſapeisstad alia transfertur. Adula-
tionis ſignificatiua eſt. ca.ne quid. 1. q. 3.& Venari au- ram popularem dicimus. Venationem reditui communerat Vipianus l. 9.5. 4. D. de vfufruct. Vendicare& is, qui retinet, dicitur l. Seius. D. ad SC. Frebell.&c.velatum. ex de iur.pat. Vendicare proſperare poni aiunt quidam in l. vnica. de
naut. tyber. Sunt qui putent ad actiones in perſonam
pertinere, idque latiſsimè I. per diuerſas. vbi Accurſ. C. manda. Vendicare, agere ex teſtamento l. ſi peculium. D. de pe-
culio.
Vendicare etiã excipere ſonat l. hac noſtra. C. de præpoſ. ſac.cub. 4 Vendicare quandoque eximendi& liberandi l. 2. C. de ſi lent.& vide inf. Vindicare& Vindicatio. Nam in Pan dect. Floren. perpetuò legimus Vindicare in eos ſigni-
ficatus.
Vendicare liberam perſonam licet, adiecta cauſſa. l.. 6. 1. D. de rei ven. Adiicere auté cauſſam, nihil aliud eſt, quàm obiter exponere cauſſam inter petendum,& ius quod nobis in liberas perſonas competit. b
Vendicare, vulgò eſt adpropriare, hoc eſt, ſibi proprium facere,& aſſumere. Kei mouentis vendicatio quomo- do fiebat olim, Alciat. in l. pecuniæ verbum- de verbor. ſig. oſtendit. b b
Vendicatio rei ſingularis, id eſt, in rem actio, quæ& de- ſignãda eſt,& vtrum tota, an pars,& quota petatur, ex- preſs im dicendum eſt.vt l. ſi in rem. D. de rei vendica.
Venditum rectè dicitur etiam quod in dominio vendito ris manet l. alienatum. 6 ⁷. D. de verb. ſignifi. falſum igi tur eſt quod quidam aiunt, véẽdere eſt iuſto pretio rem dare. Nam dare eſt dominium transferre§. ſic itaque. Inſtit.de actio.
Vendere damnatus intelligitur iuſto pretio.
Vendere pro emere poſuit lulſanusl. 7.§. qui bona. D. pro emp.& è contrario emere pro vendere poſuere Imppp- I.vmic. C. ſi feruus extero emi. Vnde& merito dixerit Gaius 1. 19. D. de actio. emp. Veteres, ait, in emptione venditionéque adpellationibus promiſcuè vtebantur quod quĩ accipiendum ſit& admittendum, docet An. Alciatus libro 3. Parerg. capi. 22 ·Sunt quibus veterum vſus diſpliceat, verãmque lectionem immutant, qui- bus àme factum ſatis putem libro 1. Enucleat. cap.ſ.
Vendendi verbum ad omnem alienationem inlege XII. Tabularum pertinere docui libro 4. Vete. luriſprud.
J.z. Verba legis hæc ſunt: PARRNTIBVS LIBEROS TER VEMNDENDIIVS,ATC POTES TAS ES To. quod quando parentibus liceat docui ex l. f. C. de patr. qui fil. diſtrax.
Vendibile, quod facile vendi poteſt,& quod vulgare, vul- gõque gratum.
Vendax qui facile vendit apud Catonem, de Vendaci pa- tre familias loquentemä.
Venditio in aſſem, apud Modeſtin. inl. Titius. Quib. mo. pig.vel hypo. intelligitur, vt Alciatus ſentit, cùm quis tanti rem pignorauerit, quanti vendi poterat, cap. zz. lib. z. Parergon..
ditæ. Inſtitut. de Rer. diui. proin, vt pro non facta cen. ſeatur, ab ea recedi poteſt nudo conſenſu. I. ab emptio- ne. D. de pactis. l.i. D. de peric.& commod. rei vend. Venenum vop lααρεπν, id eſt, medium uomen eſt, vt a- pud Græcos ꝓρνναραρρꝶ: t meritò Gaius inl. qui vene- num. 236.D. de verbor. ſigniſic. ſcripſerit, qui venenum dicit, adiicere debet vtrum malum, an bonum, nam& mediçamenta venena ſunt: quia eo nomine contine- tur quod adhibitum naturam eius, cui adhibitum eſt, mutat, ſiue id ad ſanandum, ſiue adocciden dum para- tum eſt quod& Marcianus probat l. 3.§.1. D. de ſica. Sicvenenum fugiens pro medicamento, velmedicina dixit M. Cicero 3. Offic. ſic enim apud eum legendum non, vinum, vt in deprauatis Codicibus viſitur. Venenum pro. mędigina accipi, tractum que à Græcis, qui venenum, ↄpapαᷣᷣp vocant, ait No. Marcellus. Gaij& Marciani ſententia Seruij teſtimonio iuuatur illa Ver gilij 1. Georg. explicantis Ille malum virus. Bene, ait, addidit malum ad diſcretionem. Nam virus& bonum & malum eſt: ſicut venenum, quod idem eſt. Inde Veneni eius, quod nocet, mali adiectione diſtinctio fit 1.9. D. ad legem Aquil. l.; 5. S.veneni m ali. D. de contra. empt.& huiuſmodi venenum, potionem mortis cauſ- ſa datam interpretatur Quintilianus Declam.;ſo. Venenis cantharidas connumerat T ertullianus Iibror. aduerſ. Marcio. cui conſent it Marcianus l. 3. S. alio. D. ad leg. Cornel. de ſica. Hinc Venenarij l. capitalium. 29.. venenarij. D. de pœnis. into xicatores,& qui venena miſcent. quo verbo in eum ſen ſum vſus eſt Tertull. non ſemel, in Apologet. cap. 43.& in lib. de pudicit. Sueton. in Nerone capi. 3z, Britanni- cum veneno aggreſſus eſt, quod acceptum à quadam Locuſta venenariorũ indice. Vtitur& hoc verbo Eir- micus lib. 6. c. 19. Hinc manifeſtiſsimus error Accur- ſij in d. S.venenarij.&ius ſententiam probantis Bapt. Pij in dalteriorius adnot. Sunt qui in d. 5. venenarij, Veneſicij legant, vt Oldendorpius,& Spiegellius. Venerari verbum compoſitum ex venia,& orando ait Fe ſtus libro 19.
Venerabiles domos, locéſque in conſtitutionibus recen
tiorum Impp- exaudire oportet, eccleſias, Xenones, pthocotrophia, noſocomia, brephotrophia, orphano- trophia,& alia id genus I. 18. l. 19. C. de ſac. ſanc. ecel. l. 33.37 ·C.de Epiſcop.& cler. quorum verborum inter- pretationem ex epitome luliani Patritij in Nouellam luſtiniani Imp. 7. verdicul. α ακρεν½ Xenodochaon, ait, locus eſt, venerabilis. in quo peregrini ſuſcipiun- tur. Ptochotrophaop, locus venerabilis, vbi pauperes & infirmi homines paſcuntur. Noſocomium, locus venerabilis, in quo ægroti homines curantur. Orpha- notrophaon, locus venerabilis in quo parentibus or- bati pueri paſcũtur. quod& Moſchopulus probat wmeel* 0.X&⁴λιꝓ&⁸υννασεd ανο ρſah. Ait præterea Iulianus. Ge- rontocomium, locus, in quo pauperes,& propter ſene ctutem ſolam infirmi homines curamur. Brephotro- phaon, locusvenerabilis, in quo infantes aluntur Ha ctenus lulianus.
Venia ætatis, beneficium, indulgentia, permiſsio. C. de his, qui veniam ætat. impetr. per totum. Hæc aufert aliud beneficium, nempe, Keſtitutionis in integrum. per Bartolũ ibidem. Venia tamen in actione edicti, de in ius vocando, non eſt intelligenda generalis ille per miſſus magiſtratus, cùm poſtulanti iuſtitiam, decer- nit citationem, vt aduerſarius in ius vocetur. Nam venia eſt ſolenniter impetranda aduerſus perſonas re- uerendas, hoc eſt, primùm deſignanda eſt qualitas per ſonæ, quænam reuerentia illi debeatur. Deinde ſum- ma controuerſiæ eſt exponenda, quare velit talem per ſonam conuenire in iudicio. Tum ſi iudex cauſſa ſum- matim çognita, permittat reum vocari in ius: dicitur
impetrata
/.b

2 wodic
1 4 4 8 Ae a Mliect 4
1“ —— 44 caen 4
Anenan, Mlo Kadar Tin
Vimiliaa
41 Coanmen 1 demenlen a.
* 3 1 Aomn 4 4 NANn
1
““. de. 3 4
renena milcen.aof a, 4 4
* 3 ¹ 2 lece Ä NA
4 14 on. n Neme* „ ** Fen 1 ck„ 420 acs 4
* 4„ 1oru indice. Viitus Eiln en
* ¹ ij. Acius ſememiuf
1
4 6— 4 4 201 14not. Aunt oo d
— 85 8 1““ 3 4
8
udire opontt, eſ . 1 00 Om„ drey 9
cin 8
locolcuein en 7* *
V E N impetrata venia id fieri:& in actis deſcribendum eft. Venientanæ gemmæ meminit I.19.§. penult. D. de aur.& arg. leg. ham Plinius& Iſidorus Italicam gemmam eſ ſed Veientibus repertam, nigram facie, albis intermi- cantibus notis ſcribunt. Venire ad iudicium, vt in l. ſi eum iudicio. in fine. D. Si uis cautio. Item ſecum poteſtatem agendi facere, vt in l.etſi poſt tres. D.eodem titulo. Item, lre in ius. Vel ſicut nunc loquimur, comparere in iudicio: Stare iu- ri,& cærera id genus, ad reum referuntur. Sed exhi- bere reum, d. l. ſieum iudicio. in principio. Item Siſte-
re reum, ad fideiuſſorem pertinent. Vtrunque autem
complectitur Cautio iudicio ſiſti, ſiue quis pro ſe, ſi- ue pro alio promittat. Cuius oppoſitum eſt, promiſsio- nem deſerere. Nos nunc dicimus, Cautionem de ſtan- do iuri. Quæ omnia incautum fallere poſſent, ſicut Accurſius errauiitt. b Venter, ꝑro muliere prægnante. l.l.§.. D. de vent. in poſ- feſſ.mitt. Ventrem mittere in poſſeſsionem hæreditatis, id eſt, mu- ſieré pregnantem qug heredem ſe parituram adſerit. l. 1.in princip. de vent. in poſſeſſ-mitten. 1 Ventrem in l.ventre. 8 4. D. de acq. here. interpretatur Al=
ciatus ibidem inlegis ſumma pro s ſen tentia vera eſt.
Ventrem ferre, prægnantem eſſel. inteſtato. D. deſuis,& legiti. S. mulier in auth. de reſtitu.
Ventrẽ qui faciat partus expli cat Alphenus l. 21. D. ſi ſer- uit. vendic.
Ventoſum,& plenum vento ſignificat,& inane. VIpianus ad legem Aquiliam: Siquidem die ventoſo id fecit,
culpæ reus eſt. Nam& qui occaſionem damni præſtat, damnum feciſſevidetur. l. qui occidit. s. pen.
Verba geminata& repetita, voluntatem enixam& con- ſtantem indicant. Baldus in l. fructus. C. de act. empt.
cum multis ſimilibus, per pleroſque omnes Doctores.
Verba generatim concepta, adilla, quæ poſtmodum de nouorecenter emergunt, non ſunt porrigenda. l. qui
cum tutoribus. in fine. D. de tranſactio. Idque obtinet, etiamſi illa generalis forma verborum iureiurando eſ- ſet roborata. Baro Tautẽbergius citat in Viridario, ca- cùm inter. P.& ibi. glo.& Doctores de Renunc.
Verba merè æquiuoca, ſi per communem vſum loquendi in intellectu certo ſumuntur, talis intellectus præfe- rendus. Hoc Felini ceu elegans dictum citat Zaſius li- bro r · reſponſ.
Verba alia directa ſunt& ciuilia& legitima ſeu princi- palia, ſeu imperatiua. Alia ſunt precaria,& inflexa.
Verba intelligenda ſunt in caſu poſsibili, vt rectè ad- notauit Accurſius in§. j. Inſtitu.de oblig.titu. gene. vt in obligationibus facti, ſiue rem fieri. b
Verba quantumuis generalia, ad aptitudinem reſtringun tur, etiamſi nullam aliam paterentur reſtrictionem,
per textum inl. Vt gradatim..1. D. de mune.& honor. & gloſſam ab omnibus, Zaſio atteſtante, approbatam, in I. qui autem. S. fi. D. de conſtitut. pecu.& l. ſed ſi com promiſſum. D. de arbitr. b Verba non tam intuenda, quàm cauſſa& natura rei, vt mens contrahentium ex eis potius, quàm ex verbis adpareat. Baldus citat. l.ſiinvenditione. D. Commu. præd. Adde l. Capitalium.§. Diuus. D. de pœnis. cum ſimilibus.
Verba offendi poſſunt, imò ab eis recedere licet, vtver- ba ad ſanum intellectũ reducantur.gloſſ.in l. actorum D. dere iud.& in l.non dubiũ. C. de legibus. Hanc do- Ktrinam poſt Bartol. Baldus eleganter tractat in iam
allegata lege. Vide item Dinum, cap. fin. de reg. iur. li-
bro 6.
Verba quæ aliquid operari poſſunt, non debent eſſe ſu- perflua. l. Si ſtipulatus. D. de vſur. l. ſi quando. de leg.1. Verba ſimpliciter poſita, debent intelligi in potiori&
V E R 194 pleno ſignificatu. l..§.. D. Si ager vectigal. Non eſt audiendus, nec ferendus aliquo modo, qui verbum ſimpliciter poſitum, à toto ad certam qualitatem re- ſtringit, arctat& perputat. b
Verba ſtrictæ ſignificationis ad latam extendi poſſunt, ſiſubſit ratio. Vide poſt gloſſ. Angelum in Authen. Vt
hi qui oblig. poſt princ.in verbo, Ad curationem.
Verba clara& manifeſta qui interpretari velit, ferendus non eſt. Iaſon poſt Docto. in l. quicquid aſtringendæ.
D. de verb. oblig. citat commodum text. in l. Iile aut ille. S. Cum in verbis. de legat. 3. l. Non aliter. D. eod. l.
di mih& Titio. S. fin. l. Continuus. S. Cum. D. de verb. oblig.
Verba Sbſcurd prolata, eo ſunt intelligẽda ſenſu, quem ſolent rectè intelligentibus generare. c. Ex literis. 1. de ſponſ.& matrim. 8211g k.
Verba, plenitudinis poteſtatis,& certæ ſcientiæ, expri-
mi in priuilegio opus non eſt, ſiadſunt æquiualentia. Vide Bald.K in l. Lapilli. D. de Ker. diuiſ.& Felin. poſt Abb- in c. Nonnulli. de reſcript. 1
Verba, notæ ſunt paſsionum animi,& voluntatis l. La- beo. D. de ſuppell. leg. I. ille, aut ille.§. in verbis.& l. non aliter. D. de leg. 3. O
Verba;, vocabula abſolutè poſita propriè& non aa,ννσν ns accipienda ſunt l. ea lege. D. de teſt. I. nepos Procu
10. D. de verb. ſignifi.& vide Commentarios quatuor de verb. ſignifi. A. Alciat.
Verba geminata,& exuperantia reſtringenda ſunt pro re & ſubiecta marteria. l. ſi ſtipulatus. D. devſur. A. Alciat. reſp. 203. nu. 28. 1
Verba, durante vita, habent vim conditionis 1. ſi ego. s.
1.D. de iur. dot. Bartol. l. r. q. 7. D. de cond.& demonſt.
Verba ſecundum ſubiectam materiam accipi debent Al-
ciato reſpon. 46. nu. 2. b Verba cum effectu accipienda ſunt.l.pen. D.ne quis eum & I. 1.§. hæc verba. D. quod qui ſq. iur. quod de iis acci- piendum eſt vbi lex effectum exigit, idq; potiſsimum in iis, ob quæ pœna irrogatur. Verba pro re,& ſubiecta materia accipi debent l. damni infecti quidem. D. de damn. infect. Bald. l.2. C. comm. idem in rubr. C. de contrah. emp. q.. Verba dubia inreſcriptis, priuilegi is, contractibus, iudi- ciis,& voluntatibus vltimis, qus accipienda ſint, vide text. in l. ſi quis intentione. D. de iudic.& l. veteribus. D. de pact. l.in ambiguis. de diuerſ. reg. iu.& ibi vide in terpretes.
Verba teſtamenti generalia generaliter intelligenda
ſunt l. 1.§. generaliter. D. de leg.præſtan. quod tamẽ in- diſtinctè recipiendum non eſt. Verbis contrahitur obligatio per imerrogationem,& re ſponſionem I.i. in princi. D. de verbor. oblig.& Inſtit. eo. Inde Verborum obligatio pro ſtipulatione l.z. D. de rer. per- mut. l. 6. C. de iur. doti.— Verbum pro oratione, ſiue, vt alij loquũtur, pro clauſula ponitur I. 4.§.1-D. de vulg. l. amplius. D. rem rat. hab. Terentius: Verum, hercle, hoc verbum eſt, quod dici ſolet. idque ada ⁵αασννρ 1 Verborum obligationis tres ſpeciesconſtituunt quidam J. ſtipulationem l. cum patrem. C. de iur. dot. Dictio, do tis vt ex Gaio libro ꝛ. Inſtitut. probat& iuſiurandũ li- berti ex codem Gaio. Equidem duo tantùm genera conſtituenda putem: vnum quod expreſsis verbis fit v- troque loquente, ſeſeque exaudiente l. 1. D. de verbor. obligatio- Aliud tacitum quod lex fingit l.vnica. C. de de rei vxo. act. quæ generum conſtitutio liquet ex Ga- io lib. 2. Inſtit.titu„. Verba, quibus ſubſtitut iones concipiuntur, aliqua dire- cta, aliqua obliqua, aliqua communia nominantur. Directa ſunt,per quæ ſubſtitutus directò,& per ſe non . B ij

V E R per mediam perſonam ad hæreditatem peruenire po- teſt, eiuſmodi ſunt indubitatè, vt Zaſius ait, Hæres e- ſto. Item verbum, Dominus eſto. Item, Heredem in- ſtituo, non quidem de ſut natura, ſed additum quali- tati hereditariæ, vt, Heredem inſtituo: qui& Polito ſubſcribens, non recipit diſtincti onem Bartoli, de ver- bis ciuiliter& directò directis, vtpote commétitiam. Obliqua, cùm teſtator iubet, rogat, mandat, iniungit heredi, vt reſtituantur bona Titio. vnde verbum Keſti tui, verè obliquum eſt, ſicut& alia verba diſtribuendi. vt cùm teſtator dicit:Bona mea diſtribuantur, red dan tur, diuidantur, partiantur,& ſimilia quæ per diſcur- ſum iaris inveniri poſſunt:& maximsè iſta verba; Ro- go, Volo, Mando: quibus verbis fideicommiſſaria ſub
ſitutio conficitur, quam& precariam nominat luriſ-
conſult. in l. quærebatur. 3. Reſp. D. de teſtament.mi li- tari. Communia, quæ vtri quefignificationi conueniũt hoc eſt, quæ eſſe directa aliquando, poſſunt eſſe& obli- qua. Nam ſivniuerſitati bonorum adiiciantur, dire- cta ſunt: ſi rem certam reſpiciant, obliqua, iuxta do- Strinam Baldi-tametſi eam Zaſius noſter, cùm pro a- cumine ingeni), tum pro ſenſu reſponſorum, àpriſcis Iuriſconſuſtis proditorum rectè excuſſo, demonſtrat,
non eſſe perfectam. Bartolus complura numerat verba,
communia, in notiſsima lege, Céturio. de vulg. Quan- quam& alia adnumerantur inter Communia, videli- cet, pertineat, remaneat, redeat, reuærtatur, deuolua- tur, deferatur, habeat, conſequatur. Item verbum, de- puto, relinquo, competat, maneat,& multa id genus, quæ apud vtriuſque juris interpretes annotare licet, inter quos ſuper verbo, Succedat, nondum conuenit. De verbo Lego, conſtat, quòd, quamuis ex latiſsima ſignißcatione etiam ad hereditatem poſsit accommo- dari, Argum. l.verbis legis. D. de verborum ſignificat. eſt tamen hodie coanguſtatum ad res ſingulares lega- tas per iam dictam legem, in fin.
Verba Teſtamenti, faciant, di ſponant liberè, cauſſam do minij habent. Aut. de reſtitutionibus. õ. ſi verò, ibi, Et licentiam habere,&c.
Verberare dicitur abuſiuè,& qui pugnis cæciderit. VI-
pianus in l. Item apud Labeonem. D. de iniuriis.
Verberare, eſt cum dolore cædere: pulſare, ſine dolore. Vlpianus inl. lex Cornelia. S§. 1. D. de iniur. Deſerait autem ſubiectæ materiæ poti us, quàm proprietati ver- borum. nam plerunque confunduntur l. 4.§. ſi cum ſer- uum. D.vi bon. rap.
Verbis obligamur, quum præcedit interrogatio,& ſequi- tur congrua reſponſio. Modeſtin. in l. obligamur. D. de
act.& oblig.
Verborum fſubtilitatem lulianus accipit pro ſummo iure in l. ſi tibi pecuniam. D.ſi cert. petat. condict. Sed hæc (inquit) intelligenda ſunt propter ſubtilitatem verbo rum. Benignius tamen eſt, vtrunque valere. Adde l. ſi fundus. S. ſi pluris. D. de pign.& hypoth.
Verborum ſuperficiem tenere, non ſatis eſſe ad inueſtiga- tionem Iuris, meminiſſe oportet, ſed interius reſpi- cienda eſt mens Legiſſatoris, qua ratione motus fue- rit ad ſtatuendum aliquid. Scire leges(inquit Celſus) non eſt verba earum tenere, ſed vim ac poteſtatem, in I. ſcire leges. D. de legibus. Non quòd voluerit Celſus negligi prorſus verba, quorum primam oportet eſſe cognitionem,& ſine quibus mens proferentis percipi nonpoteſt, vt ipſe tractat eleganter in l. Labeo ait. s. vltim. D.de ſupellectil. legat. Imò ſenſit potius vtrun- que coniungendum eſſe. Quod cùm neoterici luriſ pe- riti non fecerint, videmus quò res deuenerit, ad quam verborum& rerum incertitudinẽ prolapſi ſimus, dam novix recuperabili.
Verboſum, hoc eſt, loquacem, Accurſius in l.& ea cauſ= ſa. in princip. D. de poſtul. rectè exiſtimat, hominem
plus æquo verboſum, prohibendum eſſepro alio poſtu-
..
V E R
lare. Imperator quoque verboſas aſfertiones deteſta- tur, in l. ampliorem. s. in refutatoriis. C. de adpellat.
Gaius in l. i.de origine dixit, verboſoscommentarios,
proprolixis, ac verbis abundantibus. Vt Satyricus: Verboſa& grandis eyiſtola venit A Capreis. Quibus verbis, Eraſmo exponente, ſignificatur prolixum diploma: qualia prin cipes de magnisrebus ſolent mittere. Verbum, à veritate deducit Varro: quòd verum nos loqui oporteat. Vide Bartolum inl, Gallus.§. item creden- dum. D. de liberis& poſtu.
Verbera ſeruilia I.12. D. de iur. fiſe. interpretatur Briſſo- nius libro 3. cap. o. Antiq. flagra, flagella, lora, quibus
ſeruos rumpi ſolitos conſtat l. ſed eo eſt quæſtionis. s. pen.& l. item apud. S. adiicitur. D. de iniuriis.& ex ve- teribus co mædiis.
Veredi in l. 4. F 8. C. de curſu public. equi ſunt publici. Auſonius in Epiſtola ad paulinum.
Del celerem mannum, vel ruptum terga veredum
Conſcendas propere dummodo ꝛam veniasa. curſuales, vt interpretatur Procopius libro 2. Belli Per ſic.& Iulianus Patrit ius Nouell. 130. Græci ra xuν⁴ο—εακ dicuntur. Hinc dictos eos ſcribit Feſtus, quod vehe- rent, id eſt, ducerent rhedas, quod& Iſidorus l1. 12. ca. 1. qui aliam notationem adfert, quòd ſcilicet, vias pu- blicas currunt: per quas& rhedas ire ſolitum erat.
Hinc
Veredarij apud Caſsiodorum lib. 4. Variarum ad Clo- diſcal. Hi ſunt Procopio li. 3.B. Belli Perſici, qui equis celeriter vecti literas regias perferunt. Hieronymus, Clericus vagus, ait, veredarius vrbis. 3
Verona, ciuitas Venetiæ, à Brenno duce, Brenona pri- mòô, deinde mutatis literis, Verona dicta eſt, vt Iuſti.
refert libro z0. Albericus Veroniam dicendam tra- didit.
Verna, ſeruus domi noſtræ natus ex ancilla noſtra, aut
ſeruo. l. ſeruus. S. fin. de lega. 3.l. cùm ſuper vernis. C. de rei ven. Paul. in l. ſeruis vrbanis. Si vernæ alij, ait, alij curſores legati ſint: ſi quidam& curſores& vernæ ſint
curſoribus cedent. vernæ Feſto lib. 19. qui in villis ve- re nati ſunt quod tempus, duce natura, fœturæ eſt: Ver nas veteres adpellaſſe N. Marcellus ſcribit, qui vere facro fuerunt nati.& habebatur hoc nomen pro euita- bili,& maledico. lini
Verſari malsè in tutela, pro non rectè fungi munere tuto- rio. l.3.§.I. D. de off. præf. vrb.
Verſuram facere, honeſta locutio, pro eo quod nunc di- cunt, pecuniam ad intereſſe mutuari.
Verſuram facit debitor, cùm pecuniam mutuò accipit, & per eam pecuniam dimittit priores creditores inſo- lutos. Zaſ. in s. item ſi quis. Inſtitu. de act. ex Feſto lib. 19-& Dona. in Phormio. quo verbo vfus eſt M. Cicero pro Cælio: Verſuram nunquam fecit.
Verſum, niſi duret, non dicitur. l. ſi verò pro patre. S. ſed ſi non ſint. verſi. verſum autem. D.de in rem verſo. Ver- ſum verò accipimus ſiue directò, ſiue per obliquum, ſi- ue in turpem, ſiue honeſtam cauſſam. l.. eodem. Non Ausd Hüod ob debitum eſt acceptum.l. ſeruus tuus. D.
e Dolo.
Verton, vel Ferton, habetur in Decre. Pon.1 2. quæſti. 2. pluribus capitib. quòd quatuor in partes res Eccleſia- ſticæ diuidunde ſint. c. mos eſt,& ca. ſancimus.- 2. q. 2.
Verus, pro æquo& iuſto, non tantùm Cicero, ſed etiam Iuriſcoſs. vſurpant. l.omnes. de in integ.reſtit.l.ſi fide- iuſſor. in fin. de leg.z. Inſtitu. Ex quibus cauſ.maio. non lic. S. ſemel.
Veſpertil io, debitor latitans,& veſpere tantùm exiens, ne creditoribus ſatisfaciat. l. ſi ita quis. D. de euictioni bus. ita legunt& interpretantur I. Oldendorp.& I. Spi- ſdin Pand.tamen Florentin. Viſpelio. vide infrà ſuo
oco.
Vermi
— e

in Nodell. C cdan eon ſendi heß Ardedun adkle memacken,ane
raunK theluiea
iodorum ld, Tran foh. KKAl n feas haian. t,rerecurim nan
mert, IDrenno de. liters, Verozadat 4 bericus Yemnund a
noſtrx numsexucil a. de lega.jldnſ ruis vyrdanis. A remnr quidan& arſotc mpas, doce mara Te N. Murcellus ſcf s Khubebatur bocud
or rt. vrd. eſta locutioſeota
or, càm pecnnum
dimittitpriass 1
16 quis. lnttituc⸗ 1 1— 7 feci
Decwlo⸗ heur nhaen:
aatuof 1
cC.m04e 2 Cicc 29
Vermina dicuntur dolores corporis cum quodam minu to motu, quaſi à vermibus ſcindatur. hic dolor Græcis se dicitur. b
Vereri, dubitarel. z. D. de damn. infect.& l.potior. D. qui
pot. in pigno-hab. Verecundia, id eſt, reuerentia. l. patronus. D. de dona. Veritas an præualeat Opinioni docent Bartol.& Areti- nus inl. is, qui putart. D. de acq.hered. Veritas quandoque adpellatur ſuhſtantia l. z2. S. ſi ſub con ditione. D. pro empt. Veritas eſt ipſep E vs. Veritas humana eſt notitia rei in auth.de inſtr. caut.& fid. in princ. Verò, inceptiuè ſtat quando nihil præponitur cap. ſuper
eo. de electio. Sæpiſsimè aduerſandi nota eſt, exempla b
magis obuia ſunt quàm quòd referri debeant. Verſicolorum adpellatione ea continentur quæ tincta ſunt,& neta, néque detexta, neque contexta, veluti purpura, croccum,&alia id genus. Quæ verò natiuo colore velalba, vel nigra ſunt, verſicoloribus non ad- numerantur l. 70.S.verſicoloribus. l. 78.§. croccum. D. de leg. 3.1.32.§· Labeo. D. de aur.-& arg.
Verſicoloria veſtis d. l.32.§. Titia. Et
Verſicoloria lana apud Paulum lib.z. Senten. tit. G.
Verſum in rem dicitur quod in patrimonium redactum eſtl.z2. D. quod cum eo. I. 21. D. de dolo. l.z.§. contra- ctum. D.quib. ex cauſ.in poſ.eat.
Verſum autem in rem, quod ad actionem de in rem ver- ſo adtinet, videtur: puta agrum colendo, domum ful- ciendo, mancipia veſtiendo, mercando, vel creditori ſoluendo, vel tale quid faciendo, vt Paul. lib. 2. Sentẽ. ſcribit tit. ↄ. e
Vlpianus autem in rem verſum videri ait, ſiue id ipſum, quod ſeruus accipit, in rem domini conuertit, veluti Areit cum acceperit,& id ipſum in familiam domini cibar iorum nomine conſumpſerit aut pecuniam à cre- ditore accepit, creditori dominico ſoluit.& generali-
ter totius de in rem verſo actionem eſſe quibus caſibus rocurator mandati vel qui negotia geſsit, negot. ge- torum habent actionem quotieſque quid conſumpſit ſeruus, aut meliorem rem dominus haberet l. 3.§. 1.&. D.de in rem verſ. 8
Vertiſſe in vſus ſuos pupillarem pecuniam, vt vſuris ma-
ximis ſubiiciatur, tutor videtur, qui ſibi ſumpſit ex ad
miniſtratione nummos vel clàm, vel quaſi ſua pecu-
nia licenter abuſus eſt. Neque enĩm vtique qui nonfœ nerauit, vel non depoſuit, vel qui debitor patris pupil li fuit deinde ipſe ſibi nõ ſoluit, vel qui nec pecuniam pupillarem ſuo nomine fœnerauit, in vſus ſuos vertiſ- ſe intelligitur l. 7. S. pecuniæ.& s. ſequẽ. l. 45. l. 14. D. de admi. tut. l.3. D.de neg.geſt. Quod ſitutor in vſus ſuos pecuniam conuerterit, inde quid in rem pupillarem impenderit, quantum impenderit vertiſſe deſinit l.z.s.
plane. D. de contra.& vtil.act.
Verùm, pro ſed mutat ius& factum I.i. C. qui,& aduerſ. quos in integ. l. 1.§. ex his adparet. D. de liber. agnoſ-
Verum opponitur falſol.ſi quis legatum. D. de falſ.-vt ve-
rus procurator falſo.
Verum aliquando aduerbiaſcit,&confirmationi nota eſt
Elio in Adelph. Terent.
Veſanum eum adpellat Iauolenus l. malum. 242.§. 3. D. de verborum ſignificatio. qui ſine corde, aut ſanitate eſt quoloco Alciatus adnotat v ꝑ, vocem eſſe priua- tiuam.
Veſtis àveſtimento hoc differt, quo genus ad ſpeciem
quod ſubiecta Feſti verba indicant. Veſtis, ait, ge-
neraliter dicitur, vt ſtragula forenſis, muliebris, veſti mentum pars aliqua, vt pallium, tunica, penula- Veſtes tamen an veſtimenta legentur, referre VIpianus, ſcribit l. veſtis. 23. D.de aur.& arg. leg. quod& Pompo- nius probat l. inter. 33. D. eo. 1 Veſtis vicem habet victus. D. de verborum ſignification.
VES 195 I. victus. vbi vide Interpretes. Veſtiſpica. Paul. ad fin. l. cùm de lanionis. D. de inſtruct. inſtruque leg Cùm in diem mortis, inquit, ibi libros& vitreamina,& veſti ſpicam habuerat. Nonius è Plauti- na Trinumo citanslocum, Veſtiſpici, inquit, adpellan tur cuſtodes veſtium ſerui, quòd frequenti diligentia veſtes inſpiciant. Aldus pro hacvoce legit, veſtiplici: & vulgati codices habent, ſed corruptè, veſticulam. In terpretes Plauti Nonianam comprobant lectionem,& Norica editio. in Pand. Flor. eſt veſticulam rectè. Veſta, quaſi focus vrbis, Dea reputabatur, cui colendæ virgines preærant, vtvigilaretur diligenter ad cuſto- diam ignis, auctore Cicerone: inde enim virgines Veſta les dictæ ſunt, quibus magnus habebatur honor, præ- cedétibus etiam facibus cùm prodirent: adeò, vt dam natum ad mortem, forte fortuna obuium, liberarent à pœna. Triginta autem annis virginitatem ſeruabant, exinde ad quamcunquevitæ conditionem liberæe. Veſtem quę mea erit-. Hunc ſermonem in mortis tempus collatum, ſine dubio pro conditione accipiendum eſ- ſe, Pomponius putat. l. nuper. D. de leg. 3. Veſtimentorum autem VIpiamus ait d. l.veſtis. 23. omnia lanea, lineãque, vel ſerica, vel bombycina, quæ induen di, præcingendi, amiciendi, inſtruendi, iniiciendi, ac cumbendi cauſſa parata ſunt. Veſtimentúmque id accipitur, quod detextum eſt,& ſi defectum non ſit, id eſt, conſummatum ſit, non etiam- ſi nondum pertextum, vel detextum in tela adhuc ſit l. 22.D. eo. Veſtimentorum quædam virilia, quædam muliebria d. l. 23. cuius verba huc referre vaniſsimi eſſet operis& vi- de Paul. lib. 3. Sentent. tit. 6. Veſtis abſoluta adpellatione tamvirilis, quàm muliebris ctiamſi tragica, aut citharœdica, continetur 1. 127. D. de verb. ſig. l.1½·S.& ſi veſtimentorum. D. de vſufr. Veſtiarij inl./. D. de inſtitor. Veſtiarius negotiator l. 45. Pod⸗ oper. liberto.& l. 7. C. de excuſ. muner. libro 10. C. t
Veſtiaria, id eſt veſtitus l. 83. D. de cond.& demonſt...S.
quamuis. D. ſi cui plus, quàm per leg. Falc. l.4. 12.13.18. cum ſuis s5. D. de alimen. legat. l. S. D. de tranſact. Veſtiarium in poſtremis libris Codicis& Notitia impe-
rij Roman- accipe in quo conduntur,& reponuntur
principis veſtes. Moſchopulus in libr. cui titulum fe- cit ⸗νμοσι eT udp do⁵εανμνι /tπσοεα-, d arſus. Sei mapar Poεεaibis ra iedτu. Ig F 94 H65 Aεp avas S& a Sa- ginet EvUu⁴ ε uAarora. Huic Veſtiariorum comes præponebatur. Erat& Veſtiarij ſacriſcrinium: de quo aliti.. Veſtibus legatis, an quæ feſtis diebꝰ paratę eſſent, debeã tur, quo in genere conſulendum cenſeo Bartolum I. fi. D. de aur.& argen. legat. aiẽtem deberi per eam legem, quod& Alexander Imolæus in adnota. adeundem pro at ex Baldo-. Turem expendas velim. Veſtibulum, Gellius libro 11. verbis Cæcilij Galli, dicit non in ·ipſis ædibus, nec partem ædium fuiſſe, ſed lo- cum ante ianuam domus vacuum, qui medius inter viam publicam& fores domus, ſtatio eſſet ſalutato- rum. b Veſticeps apud Gellium lib.;. cap. 19. quo ſenſu accipien dus ſit, videamus:& eam, qui pubertatis annos adtige- rit, ſignifcari quidam aiunt. verba Gellij hæc ſunt. Sed adrogari non poteſt, niĩſi iam veſticeps cui videtur op- poni inueſtis. quo verbo vſus eſt Tertullianus libro de virg. Veland. Materfami liæ vocatur, licèt virgo,& pa- ter familiæ, licet inueſtis.& ſæpe eodem libro.
Veſtigatores. Vlpianus, in l. quæſitum. de fund. inſtru.
Si in agro venationes ſint, puto venatores quoque,& veſtigatores,& canes&c. Auctor eſt Varro de ling. Iati. Veſtigatorem, hoc eſt, venatorem, àveſtigi is fe- rarum dictum.
B in

VEIT
Veteres decimæin c. ⁊*de decimis lib.. in princ.& 5. ſla
tuimus.decimis noualium opponi videntur. vide loã- Andream in d. cap..
Veterator l. En. S.. D. de ædil. edict. eſt callidus, dictus à multa rerum gerendarum vetuſtate, vt ait Feſtus li- bro 19.
Veterinarij veterindtum medici. Sunt autem
Veterina, animalia, quoriim opera in vehendo conſumi- tur l. fin. D. de iur. immuni.
Veterinarij architectus, gubernatores. Columella libr. G. cap. S8. Solent etiam faſtidia eibo adferre vitioſa incre
menta linguæ, quas ranas veterinarij vocant-
Veterinam beſtiam iumentum adpellauit Cato apud Fe- ſtum lib. 19. Avehendo-
Veternoſus, graui ſomno oppreſſus Catoni.
Vetus ius in ſibris iuris Ciuilis variè accipitur. Interdũ hoc articulo lex XII. Tabula. ſignificatur, quæ& lex
antiqua adpelſatur I.1.D. de perit. heredit. l.2.§.1. D. de
noxa. Interdum verò vetus ius intelligitur ius quod- cunque ante nouam legem, vel conſtitutionem opti- nuit l. 2. 8. ſi mater. D. ad§ C. Tertyll. l.z. C. eod. Ius ve tus eſt, quod, ante C. Tertyllianum ſeruabatur. Simi- li modo in l.32. 5. ſi diuortium. D. de dona. inter vir.& vxorem.
VYetus ius eſt quod ante orationem Antonini in vſu erat 1.8.. Fed ſi curator. D. de reb. eo. Vetus ius intelligen- dum eſt, quod Orationem Seueri Ant. anteceſsit, quæ prædiaeorum qui ſvb tu tela, curve eſſent, ſine decre- to alienari, obligarive prohibuit.
Petus vinum ex vſu teſtatoris æſtimatur, id eſt, quot an-
norü vino pro vetere vteretur. Si id non adpareat, quod non eſt nouum, id eſt prioris anni vinum J. 11. D. de tri- tic.vin.oleo leg. vinum nouum pro vetere reddere qui mutuò accepit, non debet l. cùm quid. 3. D. de reb. cre. & ſi cert.peta. meritò. Hinc Piudarus Ode 9. ait
1Ava waauop Ad wo/,.⸗ Veteris vini vim expreſsit Horatius lib. 3. Carmin. Ode 21. cuius verba huc non refero. à Vetere Vetuſtum ductum ait Varro lib./. Ling. Veruſtas in l. nemo. 7. C. de fund. rei priua. lib. 1r. pro 40. annis. quandoque id tempus ſignificat, quod memo- riam hominum excedit 1.1..fi·&. 2.& l. fi. D. de aq.& aq. plu. l. 4. C. de aquę duct.
Vetare, contrarium iubere, hoc eſt, ne aliquid fiat impe- rare, vt, vim fieri vetol.legis- delegibus. Tametſi etiam Vetare videtur, qui non conſentit. l. qui vas.§. vetare. D. de furt. 3
Veterani intelliguntur, qui poſt viginti annotum ſtipen-
dia, vel per honeſtam, velper cauſariam miſsionem, à militia foluti fuerint. Cauſaria autem miſsio propter
aduerſam valerudinem contingit. l. qui cauſaria. C. de
excuſatio. vetera. Et l. veteranis. C. quan. prouoca non eſt neceſſ.& vide, D. de priuil. vetera I. S. 5. veterani. D. de procur.
Veterana mancipia vocat Martianus, ad differentiam nouitiorum, quæ anno eontinuo in vrbe ſeruierunt, in
I.interdum.§. quoties. D. de publica.& vectigal. Vetitus rationes reddere: non hee confequitur, vt nec a- ud eum ſit,& reddat& mctita tatiſedne ſcrupuloſa inquiſitio fiat, hoc eſt, vt negligentiæ ratio non habea tur, ſed tantùm fraudum. auctor Martianus l. ſi ſeruus vetitus. D. de Legat. I.
Vetuſtas vicem legis tenet: auctoribus Vlpiano, in. i. 5. vlt. de aqu. pluu. arcend.& Paulo, ibidem inl. 2.§. idem Labeo. Quæ ſuriſconſultorum reſponſa ſi diligenter conferas, videbis quantam vim habeat tempus in vi- ciſsitudine rerum mortalium. Eſt enim vicelegis, vi- ce conſtituti, eſt loco conſenfus, Breuiter, nihilnon poteſt mutare, vt deſinant quidam mirari, quomodo directum dominium tribuat. Aliquãdo vetuſta pro 19.
VI A
ann. l. 1. 8. fin.& l. z. in principio. D. de aqua pluu. arcen.
ex Alberico.
Vexari in l. 1.§.1. D. de vaca- mu. l. z. in fin. D. de teſtib. l. annonam. D. deextraor. cri. l.t. D. ad leg. Iul. repetund. eſt ferri, raptari, huc illuc diſtrabi- Gell. lib. 2: cap. 6.
Vexillationes, equitum alæ Vegetio libr. z. cap.i. ab eo, quòd velis, id eſt, flammulis vtantur. Sic accipe in l. 2. C. de hered. decu. l.9. C. quando prouo- non eſt neceſſe I.8. C. de erog. milit. anno. l.i. C. The. de bo. milit.& in
notitia Impe. Rom. Apule- lib. 7. Aſini aur. Tora deui- que factione militarium vexillationum.
Via interdum ius eundi, agendi,& ambulandi ſignificat. Nam iter,& atum via in ſe continet l. r.s. via. I. 7. D. de ſeruit. ruſtic. l.14.S. ſiviam. D. de acceptil. Dicitur au- tem via, quaſi vehia, quòd vehendo teratur, vt ſcribit Varro lib. 4. Ling. Lati-via enim(vt ait Iſidorus libro 15. ca vlt. Etymol.)eſt qua ire vehiculum poteſt. Hu- ius latitudiné definit lex XII. Tabu:his verbis: v rAR LATITVDO IN PORRECTVM VIII. PEKDVNR, IN ANFRACTVM SEDECIM ESTO. Hanc expli- cui lib. 4. veteris luri ſp. l. 2.
Viæ alſids itinera ſignificãt, quibus publicè cõmeatus eſt.
Viarum autem quædam publicæ ſunt, quædam priuatæ l. 2-Sviarum. D. ne quid in locꝓpublic. l.38. D. de acq. rer. domi.
Vias publicas definit Iſidorus libr. 15. ca. vlt. quæ in ſolo publico ſunt, per quas iter populo patet, quæ vel ad mare, vel ad oppida pertinent. hæ& Prætoriæ dicun- tur,& conſulares& ao.uiua,& militares. Siculus Flac cus in libr. de condit.agro. Viarum, ait, vna eadémque eſt conditio. Nam ſunt viæ publicæ regales, quæ pu- blicè muniuntur,& auctorum nomina optinent. Nam & curatores accipiunt,& per redemptores muniutur. Hygenus in lib. de limitib. conſtitu. Quibuſdam, in- quit, colonis D. M. ita conſtituerunt, vti viam confu- larem tranſeuntem per coloniam contineret.
Viæ ehuatadjue& agrariæ dicuntur, dupliciter acci- piuntur, vel eæ, quæ ſunt in agro, quibus eſt impoſita ſeruitus, vt ad agros alterius ducant: per quas omai- bus commeare licet, in quas exitur de via conſulari d. S.viarum. Sunt& vicinales viæ, quæ in vicis ſunt vel in vicos ducunt: quæ ſi non ex collatione priuatorum fiant, publicarum loco habentur: ſed inter eas,& mili- tares hoc incereſt, quòd militares exitum ad mare, aut in vrbes, aut in flumina publica, aut ad aliam viam militarem habent, vicinalium verò pars in militares exitum habent, pars ſine exitu intermoriuntur I. vlti- ma. D. de loc.& itin.public.& ita vicinales vias accipe apud Senecã. lib. ſ.de beneßic. ca. pen.& apud Iul. Fron- tin. de aquæ duct. lib..& in S. item ſtipuſator. Inſtit. de leg. Aquil.vbi Theoph. Publica„⁴ ait, 1πανιν⅚ꝙέ⁴σ σεέρε tueα Xteeras ax J rols KO1 B10ANA wArres d?dxαros
SG
ut Xbο ra, 1207 Aapoͤpxs A&6ντε r˙nss. Vicinales 1 8 107 uch 8
Has&ννοααν Vicus à uε⁵αι ⁴ aννς Baſe was 100 rüb
E62xαε⁵ει n.
Via, Metaphoricòs ſignificat veram, atque iuſto ordine conſtantem docendi rationem. Græcis vocatur me- thodus: per quam ſine errore tutèò veniamus ad cogni- tionem. Inde Methodici ſunt dicti, qui rationem ar- tis,& diſcendi cõpendia ſequuntur. Et Galenus lib. 9. Therap, duas artis partes facit:.ιεοσ doνε, hoc eſt, viam& exercitationem. Eleganter igitur perviam denotatur legitima poteſtas tradendi iuris, in I. 2.§. Nouiſs imè. D. de orig. iur.
Via ſacra multis rationibus diccbatur. Primùm, qudd
augures per eam proficiſci: deinde, quòd omnia Ro- manorum pſeudo ſacra per eam vehi: denique quòd triumphi omnes hac agi folerent. Varoneteſte. Vicinales viè, Siculo in lib. de condit. agro. quę de publi- cis diuertuntur in agros,& ſæpe adalteras publicas Perueniunt: aliter muniuntur per pagos, id eſt magi- ſtros
———————

ar ſinoner colnt
nudd militnsieiſ amina pablicu,u.
icinalium reo-
es hne erituicten pablic.& uici N
1
VI A ſtros pagorum, qui operas à poſſeſſoribus exigere ſoli- ti funt, aut, vt comperimus, vnicuique poſſeſſori per ſingulos agros extra ſpacia adſignantur, quæ ſuis ex- penſis tucantur. Viam aperire eſt adveterem altitudinem, latitudinem- que reſtituere VlIpiano 1.1. D. de via public.
Itinera pro viis poſuiſſe videntur Impp. l.ad inſtructio-
nem 7. C.de ſac.ſanct. eccleſ. Vbi diuinæ domus, ec- cleſiæq́; venerabiles ad inſtructionem itinerũ ad ſcri- bũtur, quia hoc inter ſordida munera non numeratur.
Viatores adpellantur qui magiſtratibus adparent eò,
quia initio omnium tribuum: cum agri in propin quo erant vrbis atque aſsiduè homines ruſticabãtur, cre- brior eorum opera erat in via, quàm in vrbe: quodex agris plerunque homines vocabätur à magiſtratibus & frequens eorum erat ab agris ad vrbem via. Hæc Fe- ſtus lib. 19. Hinc effectum, vt Viatorpro adparitorel. 5. S. ne tamen. D. de reb. eo. l. fin. D. de iudic. l. z. 6. miſſus. D: vt in poſſeſ. lega.& S. tripli. Inſtit. de actionib. Viatorum varia fuiſſe nomina conſtat ex variis iuris ar- ticulis,& locos& nomina indicaui in commentariis ad conſuet. Marchianas ſub rubric. Des ſergens& au- tres miniſtres de iuſtice. ali quando miniſteria vocantur l. 3.§. tutor. D. deſuſpect.tuto. Ali quandoadparitiol. fin. S. fin. D. quod met. cauſ. ſæpiſs imè adparitores l. ſi pi- gnora. D. de eu ictio. Interdum officia l. illicitum. S. ne tenuis. D. de officio præſid. nonnunquam officiales ru- bric.& l.i. C. de fili is officialium,& c. nullus. 4. q. 4. ſæ- pe in Nouellis vocantur aas, rafeira, int erdum exe- cutores l. 2. C. de ſportul. aliquando, miſsi cap. i. de im mun. eccleſ.& ibi glo. Galli adpellant eos ſergents. Viaticum, ſumptum itineris ſignificat. Græcè εοενσνον ⸗dici tur auctore Gellio lib. 17. ca. 7.& I.1. S. ſi pupillis. D. de tutel.& rat.diſtrahend.l.·ĩ².§. ſi quis ex ſociis. D. pro ſocio.. l
Viatica etiam vocantur impendia ad iter explicandum
neceſſaria I.7. D. ad Trebell. Ad ſumptum quoque deſti natam quancunquepecuniam, viaticum adpellatur. l. 17. D. ſi cert. petat.“
Viaticulum Voxoe³ννπι dixit Vlpianus l. 18. in fina. D. de iudic. b
Viaticum etiam dicitur euchariſtia cap-his verò. 5o. di- iſtinc. ö“
V canalia vulgò adpellantur, quæ ad pagum aliquem in vniuerſum pertinent. Vicani enim, ruſtici ſunt, aucto re Alciato, inl. pratum. de verbo. ſign.
Vicanos in Rubric.vt nullus ex vican. interpretantur qui- dam ex vico natos.
Vicarium definit Ant. Alciatus in Rubric. D. de officio
eius, cui manda. eſt iuriſdict. ex l.i. 5. à præfectis. D. de
leg. 3. illum, qui gerit omnes vices eius, in cuius loco ponitur. Cui aduerſaturl. ſi ſeruus meus. D. de pecul.
vbi vicarius dicitur tametſi omnes eius vices non ge- rat. Alciatus in rubric. D. de offic. eius cui manda. au-
ruο⁵εaꝙ conciliat vt illic large capiatur Largiſs imè&
impropriè accipitur in Rubric. C. vt null. ex vica. pro- eo, qui habitat in vico, ſeu villa. Vide Alex. Rub. C. de eo, qui vic. alt. ge. vbi definit b
Vicegerentem eum, qui conſtitutus eſt à principe, vel ab
alio, qui eſt maior iudice. Vicarius inl. 4. C. de ann.& tribu. libro 10. præfecti præ torio vicarij viri ſpectabiles, qui ex mandato princi- pis in diœceſin ali quam ſiue tractum mittuntur, mul- tas habentes prouincias I. i. C. de prox. ſac. ſcri. Quot autem fuerint vicarij in Oriente, Notirtia Imperi] in- dicabit. Vicarij ſunt, qui pro præfectis prætorio pro- uincias adminiſtrant. ſic ſumitur in d. l. 1. Vicecomes de offic.vica. dicitur, cui dominus tempora
lis committit executionem iuriſdictionis ſuæ in ali-
quibus caſtris,& ſic eiuſmodi vicarium adpellant Lan
xris ſunt, vicani adpellantur. Hinc
VIC 196
gobar. tnsf Vicarius ſeruus ille dicitur, quem atrienſis ſeruus ſub- ſtituit, hoc eſt, ſerui ſeruus. VIpi anus tit. de leg. 3.l. ſer- uos. Vicarios ſeruorum ſuorum nnmero non contine ri ait Paul.de noxal. act.l. ſiin re. Si ſeruus tuus nomen exercuerit, eiũſque vicarius ſeruus,& idem nauta in eadem naui damnum dederit. Item Vicarius ſeruus, dicitur Ordinarius, cui peculium domi nus conceſsit, negotiarique ſinit. Vicarius à vice vulgo dicitur, qui vicem alterius obti- net,& inlocum eius ſuccedit. Vnde Quintilianus vi- cariã operamvocat:& Cicero, Vicaria, inquit, ſolutio rerum creditarum, id eſt, vicem reddens creditori.-A- pud Iuriſcõſultos accipitur pro ſeruo, qui ſeruit in fa- milia ſeruo maiori. Eſſe ſat eſt ſeruum, iam nolo vica- rius eſſe: Martialis. Vicarios aliter ſumi iure Ciuili, aliter iure Canonico, ſatis arguunt tit. C.& extr. de offic. vi car. per. tot. Vicanei, qui ex eodem vico,& pago ſunt l. 4. D. de cen- ſibus. Vicedominatus, ius patronatus c. quia. de iur. patro. Vicedominus eidem Specul. ibidem, qui præeſt rebus Epiſcopalibus c. colonus. 70. diſtinct. ſiue œconomus rerum epi ſcopalium. 185 Vici adpellari incipiunt Feſto libro 19. ex agris, qui ibi villas non habent ex Vicis partim habent rempublic. & ius dicitur. partim nihil eorum.& tamen ibi magi- ſtri vici. Altero cum id genus ædificij quæ continen- tia ſunt iis, oppidiſque, itineribus, regionibuſque di- ſtributa diſtant, nomi nibuſque diſsimilibus diſcrimi nis cauſſa ſunt diſpartita, quod& probat Varro libro 4Ling. Lat.aiens vicum ex domibus cõſtare. Tertiò cum id genus ædificiorum definitur quæ in oppido priuo in ſuo quiſque loco propriè ita edificat, vt in eo ædificio peruium ſit quo itinere habitatores ad ſuam quiſque habitationem habeat acceſſum, qui non di- cuntur vicarij(aliàs ibi eſt vicani nec inepte, ſed re- ctiùs)ſicut ij, qui aut in oppido vias, aut 1j, qui in a-
Vici pro pagis l. 2.§. fi. D. de vaca. mun. l.z0. ad munici. D. l. 198. D. de verb. ſiign..
Vicinus pro conſorte l. ſi de meo. D. comm. diuid. l.vici- nus. D. de aqua plu. arcen.& aliquã do pro ſocio l.dam
ni s. cum parietem. D. de damn. infet.
Vicinum, proximum& adſine ſignificat. Sic
Vicina emptioni permutatio I. fi. D. de rer. permut. Et
Vicinus tractatus I. 9..huic vicinus. D. de vſufr. Et
Vicini ſcripturæ l. 20.§. r. D. qui teſta. fac. poſſ.
Vicinales vie, vide ſup. Viæ.
Vicini Bartolo I. ſi tertius. D. de a qua plu. dicuntur quouſ
que vox hominis adelamant is exaudiri poteſt l. 1. S. eo
dem autem teſte. D. ad 8 C. Tertyl. quod de voce com
muni accipiendum eſt, non nimis gracili, nec(vt ait) tubali, aut taurina.
Vicinia Feſto vicinorum conuerſatio.
Viceſima hereditatum l. fin. C. de edict. diui. Had. tol. Paul. libro 4. Sentent. titul. c.& Plini. in paneg. Vecti- galab Auguſto locupletandi ærari) cauſſa inſtitutum, quod extraneis heredibus non inopibus impetraretur Dio lib. /5.—
Viceſima de qua Pomponius ſcribit A. Ofilium ſcripſiſ- ſe. I. 2. s. erie P. de origine iur. fuit illa(vt quidam autumat)de qua Liuius librol. 7. Manlius, ait, Con-
ſul legem de viceſima eorum, qui manumitterentur, tulit. Patres quia ea lege paruum vectigal'inopi ærario additum eſſet, auctores fuerunt.
Viceſimarium aurũ, quod ex viceſima colligebatur. Erat
autem vectigal, quemadmodum Decima.
Vice mutua) id eſt, viciſs im I. penu. C. de præſcrip. verbo. I. 6. D. ſi cert. pet. l. qui non militabat. D. de heredib.
inſtit. B iiij

V ER Victimam Flius apud Feſtum libr. 19. ait eſſe vitulum ob eius vigorem alij autem quæ vincta adducatur ad al- tare, aut quæ ad hoſtes victos immoletur.
Victimarij l. fi. D. de iur. immu. qui quæ ad victimarum ſa- crificia perti nebant, præſtabant.
Victus verbo continetur, quæ eſui, potui, cultuique cor- poris quæque ad viuendum homini neceſſaria ſunt, ve- ſtimenta quoque& cetera, quibus tegendi curandi- ve corporis noſtri cauſsa vtimur, eadem adpellatione continentur l. 43. 44·45.D. deverb. ſig. Verbum itaque vrvEREnonad folum cibũ pertinet, ſed& veſtimen- ta,& ſtramenta eo continentur: cum fine iis nemo vi- uere poſsit l. 23:in fi. D. de verb. ſig.
Vitiare vinum. VIpianus. Cum eo planè, ait, qui vinum ſpurcauit, vel effudit, vel acetum fecit, vel alio modo vitiauit(hoc eſt, corrupit) agi poſſe Aquilia, Celſus ait: quia& effuſum, vel acetum factum corrupti adpel- latione contineatur. nec negat factum& vſtum conti- neri corrupti adpellatione. I. ſeruus ſeruum, D. ad Leg. Aquil.
Vicinus fundus,& confinis, quomodo diſtẽét, tradit Pau. in s. fi.l. ſed& loci. fin. regund. Vicinus locus eatenus accipitur, quatenus clamãtis vox audiri poteſt. Bartol. in l. ſi tert ius. in princ. D. de aqua
pluu arc.
Vicis legata perinde licere capere, at que ciuitatibus, vt ait Gaius, reſcripto Imperatoris noſtri ſignificatur. Victima omne animal, quod diis immolabatur, dictum eſt. Hoſtia ab hoſtiendo, id eſt, feriendo, Ouidius.
Viltima, quæ deatra cecidit vittrice, vocatur. Hostibus à domitis, hoftia nomen habet.ʒ Vicus, platea vocatur. Ex multiplicatis domibus, fit vi- cus. Ex pluribaus vicis, fit vrbs. Et eſt duplex: Vicus vr- banus, qui Angiportum continet, quaſi anguſtiorem plateam ſine exitu:& vicus paganus ‚c-m plures ruſti- canæ domus coniunctæ ſunt extra muros.
Videlicet, verbum, quamuis regulariter ponitur declara tiuè, vt per multa iura conſtat, tamen in l.tempus. D- de re iud. ponitur limitatiuè,& ſignificat temperamen tum, pulchra loquendi uta⸗ b b
Videri, fictionis verhum eſt interdum, vt in J.1. s. final. D. ad Turpilian. Vide Bartol. in I. ſi duo. D. de acq́. hered. & inl.z. 5.idem ſcribit. D. de pecul.vide& Bud. in po- ſter. Annot-Alicubi veritatis eſt, vt in l. Titio. S. Titio genero. D de condit.& demonſt. l. tale. de hered. inſtit. & in ſimi. Hoc verbum luriſcoſs. eſſe Cicero atteſtatur ad Trebat:· libro Epiſtol. 7. Hoc, quemadmodum, in-
quit, vos ſcribere ſoletis in veſtris libris, idem Q.
Cornelio videbatur. Sentit autem, Iuriſcoſs. affirmare ſententias ſuas, aliorum auctoritate.
Videri quandoque veritatis eſt ſigniſficatiuum l. Titio.
s. Titio genero. D. de cond.& demonſt.
Viduam non ſolùm eam, quæ aliquando nupta fuiſſet ca pit.vidua. 34.diſtinct. ſed eam quoque mulierem, quæ virum non habuiſſet, adpellart ait Labeo: quia vidua ſic dicta eſt, quaſi Vecors, Veſanus, qui ſine corde, aut ſanitate eſſet: ſimi liter viduam eſſe dictam, ſine duita- te. Jauoleno. in l. malum. D. deverborum ſignific. vide
Bald. l. f.C. de plagia.
Vigeſimarij exactores, à vigeſima parte: ſicut Octauarij, ab octaua dicti. Lege Alciat. in l.eum quivectigal. de verbo- ſigni.
Vigilantia, diligentia. Hermogenianus: Perſonale mu- nus eſt, quod cum corporibus, cum labore, ac ſolicitu dine animi ac vigilantia exiſtit. l. 1. D. de mune.& ho- norib.“
Vigilax l. 18. D. de ædil. edic. vigilans, induſtrius, ſoli- citus.
Vigiles nocturni excubitores vocabantur, qui noctu in- cendiorum arcendorum cauſſa vigilias agebant ex Au guſti inſtituto qui per ſingulas vrbis regiones ęos di-
V E R
ſpoſuit præfecto eis ex equeſtri ordine viro ſpectabili, qui præfectus Vigi lum eſt adpellatus. l.. 2.3. D. de offi. b præf. vig. l.fſ. D. de cond. cauſ. da. l.. S. r. D. de fugit.
Vigintiquatuor horæ. Paul. in l. more Romano. D. de fe- riis. Quicquid, ait, in iis vigintiquatuor horis, id eſt, duab. dimidiatis noctibus& luce media actum eſt: per inde eſt, quaſi qualibet hora lucis actum eſſet. b
Vigor. Impe.in l.prohibitum eſt. de iure fiſci. C. libro 10. ad fin. Cùm literis noſtris cognouerit, non ex arbitrio ſuo, Cæſarianos ad capiendas eaſdem veniſſe faculta- tes, ſed iuſtitiæ vigorem id fieri ſtatuiſſe. Interpres vi- gorem, id eſt, Principem exponit, quòd ſit vi gor iuſti- tiæ,& animata Lex. Sed adparet, effrenatæ officialium cupiditati oppoſitam ab Impe-perpetuam& conſtan- tem iuſtitiæ voluntatem, vnicui que ſua tribuentem. Si quidem quod firmum& integrum eſt, rectè vigere nun
cupatur. 1
Villa, à vehendo, quaſi vehilla dicitur, quòd in eam ruri fructus conuehantur x agris, ſicut domus propriè in vrbe eſt. e 3 W
Villam pro ſeceſſu,& ſecreto poſuiſſe videtur I. C. in l. ego cum in villa. D. de manu.vindict.
Villam Avallo, id eſt aggere terre, quod pro limite cõſti tui ſolet, à Græcis xopaεοε⁹ dicitur. Villa, fundi acceſs io eſt: proinde diruta ea, vſus fructus
non extinguitur, auctor Vlpianusl. fundi vſufructu. D. Quibus mod.vſus fruc. amit. Pomponius inl. ſi ita. D. de inſtruct. vel inſtrum. leg. Villa, inquit, pars fundi, ſi
ne vlla dubitatione habetur.
Villa diuiditurin Vrbanam. l.plenum. D. de vſu& habi- tat. KRuſti cam. l. videamus. Locati.& fructuariam, in quam fructus deuehuntur, vnde& àvehendo villa di- cta Columellæ, quaſi vehilla.
Villicus pro adminiſtratore l. ſicum villicus. D.de inſtit. & l. ſicum villico. D. eo.
Villa ruſtica, eſt ea pars villæ, quam villicus, colonus, vel vinitor, vel arborator habitandam ſibi obtinet,&
familiæ villaticæ, at que inſtrumẽto omni ruſlico con dendo, aut continendo. VlIpian. in l. ſi cuius. D. de vſu- fructu. Ita fundi, ait, vſufructus legatus eſt: non debet neque arbores frugiferas excidere, neque villam dirue re. Vide Budæ. in d. l. videamus.
Villa vrbana l. 11.§. 4. D. loca. quæ eodem teſte& Præto- rium dicitur, ea pars eſt, quam dominus ſibi recepit: quæ quia elegantius, amœniũſque ædificari ſolet,& inſtrui, ideò vrbana vocatur, quaſi vrbani nitoris& e- legantiæ plus habens, quàm ruſticæ.vide Columel. lib. 1. Ca. 6. Ex quo addas& Fructuariam villam.
Villani, inquit Budæus, dicuntur, quòd villæ, vnde villi-
ci dicti, aſcripti,& colonariæ conditioni addicti aut ipſi ſint, aut eorum maiores fuerint, quarum rerum ve- ſtigia non obſcura multis in locis extant: quod tamen nomien loquentium inſcitia in contumeliam iam ver- tit. Villanum enim,& Vilem, vernacula ſimplicitas confundit. Vide eum in prioribus Annota.& not. in I. non patimur. C. de curſ. publ. lib. 12.
Vinaria nauis, in quam vinum effunditur, vt inde poſtea hau riatur I. 21.§. ĩ. D. de fur. Catode reRuſt. c. 7.8.9. 10.
Vinacia, grana vuarum compreſſarum& in dolio con- ditarum I. 14. D. de condict. furti.
Vinaria vaſa, vaſa torcularia,& vide l. 206. D. de verbor. ſignifica. b
Vinacium, vel, Vinacius, acini ſemen eſt: Acinus 1 gra- num vuæ. Verius tamen vinacium, pro acinis muſto exhauſtis ponitur. VIpianus de furt. l.ſi quis vxori. Vua zuminqhuht;8e muſti,& vinaciorum nomine furti age- re pote
Vinalia, feriæ 9. Kalend. Maij, deguſtandis vinis inſtitu tæ, teſte Plinio. Et altera Vinalia, quæ aguntur ad 1z. Kalen. Septemb..
Vinarius, pro vinoſo& ebrioſo. Vlpianus. in I.ob quæ. de
KÆdil.

ur n NAagns, dcnem
ecrao holdile nis 1de anuriadä iSs eten aln ee dicitur.
deit proinde din.
8* 1— 4 ruc.amit. Daxpmasn
danam. plemnD k 1 deunus. Locni biu u duntar, rnlet neèe e aſ rebilla. kratoceLlcmfillic 7.co.
un ville, gmmill
otua hdiunlm 4f
utqne inſtmméiom do. Vlpiun ialädh e e.rfufructslegau. feras excidere,xql i l. videamaes.
D. loca-qor eodenſ 8
geſt, qaum damif 5 —. 4 2 8, amcœniuſqpe tlh 1
24 E vocee 4 4 83, qudlm rul cuid 41 1& Prctauum ar
r 1 V colonar T coadeg 1
r
e 1 4 4 1
V I N
ædil. edict. Item, aleatores& vinarios non contineri edicto, quoſdam reſpondiſſe, Pomp. ait. Ibidem, in l. ædiles. reputa ſi imitatione conſeruorum apud empto rem talis factus eſt, aleator fortè, vel vinarius, vel er- roneus ſit. Eſt etiã Vinarius, vini venditor. Vnde Lam
prid. ſcribit, Imp. Alexandrum cöõſtituiſſe corpora vi- nariorum,& caligariorum,& omnino omnium artiũ.
Vinaria vaſa, quæ proprisè eſſent, quæſitus VIpianus, re-
ſpondit, quæ torcuſaria ſunt. Dolia enim,& ſeriæ,& amphoræ, etiam in alium vſum, quàm vini, habentur: vt ſi tritico, vel pecunia adimpleantur. Vide Alciat. declarantem l vinaria vaſa. de verb. ſig.ʒ Vinctus(quod ad leg. Æliam Sentiam adtinet) nonvi-
detur fuiſſe ſeruus, licet carcere clauſus fuerit, ſivin-
cula corpori eius non ſunt addita l. 216. D. de verb. ſig. x& apud VIpianum Epito. titu.. Porrô Vinètũ eſſe hoc eſt, conſtrictum,& in vinculis eſſe, diſtant. l. ſi tamen.
S§. ei qui ſeruum. D. de ædil. edict.
Vincula. Venuleius, in l.vinculorum. D. de verb. ſig. Vin- . culorum, inquit ‚adpellatione vel priuata vel publica vincula ſignificari: Cuſtodiæ verò tantùm publica cu- ſtodia,& ideo in vinculis,& in Cuſtodia ſeparantur. 1.z. D. de teſtibus. VIpia. Epit. titu. i. b b Vinculum obligationis l. 6⁷. D. procur. Æᷣquitatis l. 95. 5- naturalis. D. de ſolu. Pignoris 1. 39.8. curatores. D. de admi. tut. l. 11. s. ſed ſiemptor. de re iud. D. l.16. C. Ioca. 1. 2. C. de cu. fur. Reſtituendæ rei, quæ pignori noxa erat dicitur I. 9. in fi. D. de ſupel.leg. Sic Vinculum pro vinculo pignoris, quo ab hoſtibus redem- pti, redemptoribus obſtringunturl.⁊ 1. D. de capti. l. 8. & 1.11. C. eod. 1 1 Vinculũ ſti pulationis l. 6. C. ſi cer. pet. l.6. C. devſur. Cau- tionis 1.40. D. de vulg. l. 13.§.*. D. de tut.& cur. da. Fi- deiuſsionis Caſsiod-. lib. 2. Variar. ad Fruſinatem. Loca tionis l./². 5. pen. D. de fideiuſ: Pamiliæ l. 87. D. de acꝗ. hered. Neceſsitudinis,& adfinitatis l.9. D. de ſuſpe. tu- to. l. f. C. de codicill. Religionis 1.1. C. de in lit. iu. Pœ- ne 1. 134·D. de verborum obliga. Inſulæl. 5. D. de interd. Treleg. Et 111 Vincula Cenſualia l. 4. S. ſi quis inquilinum. D. de cẽſib. Vincula adpellat Iuri ſconſ. cuſtodiam, compedes, lato- mias, atque omnem denique corporis coërcitioné l. ſuccurritur. Quibus ex cauſis maior. Præterea eiuſmo di alligationem, vt ſine dedecore ali quis in publico apparere non poſsit. l. in eadem cau. eod.tit. Vindicare inſeruitutem l.z. D. de lib. cauſ. nec tantum res corporales, ſed& iura,& ſeruitutes hereditatis l. 1.§.-D. de pet. her. l.vnic. S.pen. D. de remiſs. Vindicare iniurià ſibi factam exequi& crimen per ſequi ſignificat. l. 2. 6. ſed& ſiagãt. D. de iud. l. 18.§. 1. de iur. fiſ. Vindicare item, in libertatem eſt adſerere. Vnde vindi- cta, prætoris virga dicebatur: qua ſerais ſolemniter manumiſsis, olim deſignari ſolebat libertas. Perſius: Dinditta poſtquam meus à Pratore reteſi- b Veteres tamen vindicare, pro vendicare dicebant. Nunc ferè pro vlciſcor, accipimus, ſicut& Cic. de leg.
Grauiter olim iſta vindicabat vetus illa Græcia lon-
gè prouidens.
Inter Vindico& vendico nullam vult conſtitui differen
tiam A. Auguſt. lib. z. Emend. cap. fin. 5. Vindicatio, omnis in rem actio.§. adpellamus. Inſti.de
interd. l. 2ſ. D. de oblig.& actio. Itaque non eæ tantum actiones quibus rẽ noſtram eſſe, ſed& quibus pignori
obligatam nobis eſſe intendimus, vindicationes ad- pellantur, vnde Hypothecaria actio, vindicatio pigno- ris adpellatur l. 16.§. in vindicatione. D. de pigno. Du- citur vindicatum Avindico. Eſtautem
Vindicare vel dominium vel ius aliquod ſibi adſerere. Sic etiam Florentiæ perpetuò legitur.
8
Vindicare, ſuum eſſe pro eo quod aliàs ſuum eſſe petere dicitur J. 27.§. cui legatum. D. de au.& arg- leg. l. 66. D.
VI N 197 de rei vendic.& alibi.
Vindicare dominium I. 40. D. de pig. actio.& vindicare per in rem actionem ius non eſſe alicui reficiendi I.z. §. pen. D. de riuis. Vindicare pignus creditor dicitur, qui rem ſibi pignori àdebitore obligatã à poſſeſſore petit l. fin. D. depign. act. l. ⁶. S. cre ditor. D. de pig. l. 7.
C. de oblig.& actio. in cuius libelli cõceptione,& con- cluſione obſerua pragmaticos Gallos ita dicere. Quo tempore Titius erat dominus fundi Tuſculani, eum mihi pignori oppoſuit. Hunc autem nunc Gaius te- net. Peto igitur, aut fundũ mihi vindico, aut mihi pe-
cuniam ſoluat.Sic ſcriptum in eorum libellis inueni.
Qu il me guerriſſe ledit fond, ou maiſon, ou me paye la ſomme de
2o' eſcuu pour la quelle ſomme ledit fond, ou maiſon en eſt adfett, & hipotequs.
Vindiciæ beſto lib. 19. res eę de quibus eſt controuerſia,
quod potius adpelletur ius: quia fit inter eos, qui con-
tendunt. vide Gellium lib. 2z0. ca. 9.
Vindicem in XII. Tab. adpellatũ, qui alterius cauſſam ſuſcipiebat vindicandam, quem nunc procuratorem dicimus Boëthius ſcribit. Videtur tamẽé ita potius ad-
pellatus, qui iudicio ſiſti, iudicatumque ſolui ſatis pro alio debet quod ſubiecta legis verba indicant, AsS 1- DVO VINDEN ASSIDVVS ESTO. PROLETA- KIO CIVI QVYIVIS vOLET, vVINDERX ESTO. Hanc legem explicui lib. 4. veteris Iuriſprud. interpre- törque vindicem litis, ſponſorem,& prædem ex Gel- lio,& Aſconio.
Vind ictam Boethius in Top. Cice. virgulam quandã eſſe ait, quam lictor manumittendi ſerui capiti imponens eum in libertatem vindicabat. Quam à Vindice Vitel liorum ſeruo(de quo in I. 2. D. de orig. iur.) quidam
ductam putant, quòd pro præmio indicij coniuratio- nis libertatem ACoſſ. accepiſſet. Alij ab eo, quod ea
virgula in libertatem mancipium vindicabatur vt Li- uius lib. 2. ab vrb. cond. Vnde
Vindictam imponere l. pen.§. pater. z2. D. de caſt. pecul. l.
12.C. ſiaduerſ-lib. EERER.
Vindicta libertatem imponere l. 10. C. qui teſta fac. Et
Vindicta manumittere l.zz. D. de dolo& D. de manu- miſſ.vind.& C. de vindi ta apud Concil. manumiſ.
Vindicta, vltio, opponitũrque rei perſecutioni l. pen. D. ſi ex nox cau. ag. l.pen. D. de ſepul.viola. b
Vinea, locus vitibus conſitus l. certo. vbi Accurſius. D. de ſeruit.ruſt.
Vineæ, quòd vini ſint feraces Feſto lib. 19.
Vino legato id omne quod ex vinea natum vinum per- manſit,& acetũ quoque quod vini numero paterfam. habuit, continetur. Mulſum& defructum& Zythum & cerui ſia, niſi& de iis teſtator ſenſerit, non cõtinetur I.1. l.9. D. de vino trit. l. z. in fin. D. de opt. leg.
Vini adpellatione quæ veniant, docent 1uriſcoſs. J.1.& 3. §.I.& l. ſiquis vinum. D. de trit. vin.& oleo leg. Avi de- ductum volũt nonnulli, quòd vim inferat menti. No- tum ex Plinio in prouerbium ceſsiſſe: Sapientiam vi- no obumbrari. Vnde noſtri, In prouerbiis item Eccle- ſiaſticis duo referuntur, quæ ſapientem etiam demen-
tent, vinum,& mulieres. Vide Albericũ in l.1.C. ſi quis Imp. maledix..
Vinum doliare. Vlpia. de peric.& com. rei vend. l. i. ſi do- liare vinum emeris,&c. Doliare vinum dicitur, ad dif ferent iam vini pendentis. Vide Caton. cap. 148. quæ ſit lex vino in doliis.
Vinum vetus, dicitur anno lapſo. Si enim muſtũ, ait Al- ciatus, à Calendis Nouembribus, quotempore defæ-
catum eſſe incipit, nouum vinum dicitur l. iubemus. C. de erog. mil. lib. 12. Apparet non prius vetus adpella ri, quã aliud nouum collectum ſit l.vetus. de trit.vin.& ol. leg. Vult tamen hac in re ad conſuetudinem regio- nis eſſe attendendum. Adi& Barto. in l. cùm quid. D. ſi cer. peta.& in d.l. iubemus. B V

VIO
Vinum vetuſtum. Eius meminit Scæuola de leg. 3. Colu-
mella lib. 3. de re ruſtica paulò ante finé: Neque enim ait, poſt annos quindecim, vel paulo plures deprehen- di poteſt ignobilitas in guſtu, quoniam ferè omne vi- num id tempus eam qualitatem ſortitur, vt vetuſtas acquirat bonitatem.
Vinum cum vaſis legatũ. Proculus l.penul. de trit.& vin. leg. Illud verum eſſe puto, cui vinum cum vaſis lega- tum erit, ei amphoras, cados, inquibus vina diffuſa ſeruamus, legatos eſſe.
Violauit qui oppreſsit c. ſiquis ſponſam. 26. q..
Violatum, id eſt, violandum. cap. veniens. ext. qui cleri. vel vouen.
Violentia in malam partem ſumitur. cap. conqueſtus. de for.comp. b
Violentia quot modis inferatur, ediſſerit Barto. l.. C. de nauic. libro 11. Quotuplex ſit, not. in l. in iis. D. quod met. cauſ.& in l. ſiquis in tantum. C. vnde vi. Quando dicitur fieri violentia& quæ actio propter eam detur. not. in l.. D. devi public.
Violare, propriè de virgine dicitur: transfertur tamen ad alia, vt violare ius ſegationis, violare ſacra, muros, & loca religioſa, parentes, fœdus, legem. Vnde vio latæ legis reus habeatur. I. 1. C. de petit. bon. ſublat.
lib.o. 4
Violentus poſſeſſor dicitur, qui expulſo veteri poſſeſſo- re, adquiſitam per vim poſſeſsionem rerum optinet: aut qui in hoc ipſum aptatus& præparatus venit, vt contra bonos mores, auxilio, cui reſiſti nõ poſsit, fre- tus, ingrediens in poſſeſsionem, vim faciat l. 1. S. Vi poſsidere- D. de vi& vi armat.
Viri boni arbitrium, quod omnibus fere ſtipulationi- bus olim compræhẽdebatur idoneæ,& integræ exiſti mationis diligétiſque circumſpecti& conſiderati pa- tris fam. arbitrium ſignificat l. 26. 5. fin. D. de ope. lib. l. 21.§. ſiue autem. D. de op. no. nunt. Vide ſuprà Arbitriũ lib. 1.& Bonus vir lib. z.
Vir bonus, qui iuri naturali obtempèrat,& voluntatem ſuam illi conformem facit, eâmque ſequitur. Item vir bonus dicitur, qui facit alteri, quod ſibi vult fieri. 1.1. circa medium. D. de ſolut. Indicauit& Albericus. In iure Ciuili iudex eſt:& nomen viri, eſt ſæpe dignita- tis, refertur enim ad virtutem, vimque animi& corpo ris 1. 1.0. de dignit. lib. 12.
Viris legatis,& pueros deberi, cenſuit Iuriſconſ. in l. ſer-
uis legatis. S. Mulieribus. de leg..
Virilis portio, pro æquali. Pau. lib. 3. Sent. titu. 2. Quæ pro numero perſonarum& in capita conſtituuntur. Inter- dum tamen naturam ſuam non ſeruans, totam heredi- tatem complectitur. Vide Alciat. enarrantem I. virilis. de verb. ſigniiſä.
Virilis vigor complectitur poſt tempus annorum vigin- tiquinque l. i. D. de minor.
Vires„pro poteſtate, ſiue facultate patrimonij. VlIpianus in fi.l.ide lega. z. velut certam quantitatem, exprimit
pro viribus, ſci licet patrimonij.
Viribus præturæ compelli, hoc eſt, poteſtate:& nũc vul- 90 dicimus, exofficio iudicis 1. 2. in prin. de iud.
Viripotens virgo quæ apta eſt connubio. S.i.ſInſti. quib. mod. tut. fi.& de cur. in prin. l. quod vir. D. de don. int. vir.& vxor.
Virginari, hoc eſt, virgines agere, vocabulum apud Ter- tullianum deprauatum, reſtituit Rhenan.
Virginitas eſt in carne corruptibili perpetua incorru- ptionis euitatio B. Augu. lib. de nupt.& concupiſcent. Beatus verò Ambroſius ſic definit, Eſt expers conta- gionis integritas.
Virgo etiam intelligitur vi corrupta.
Virilis portio in legatis conſeruandis poſt petitam con tra tabulas honorũ poſſeſsionem, qui accipienda ſit, vide in I.8. D. de leg. præſta.
VIR
Virilis adpellatione in lege Papia interdum tota heredi
1
tas continetur I. 145. D. de verb. ſig.
Virilitas, pro teſticulis I.ſ. in fin. D. ad leg. Corn. de ſica.
Martialis lib. 9. Epig. Non puer auari ſectus arte mangonis Virilitatis damnæ incœret ereptæ. Plini. lib. 35. ca. 12. Virilitatem, ait, ſibi amputant. Viridarium, locus herbis virentibus, graminibus,& ar- buſtis conſitus: is non impedit proſpectum, nectolli poteſt. l. 26. D. de inſti.& inſtr. Vlpia. Epito. tit.. Pom- ponius in l. quoties. S. Seruitutum. D. de Seruitut. Viri- daria accipi vult, quorumcunque viridantium con- denſationem, quam natura producit I. ædificia. tit. ſeꝗ. vide Sueton. in Tib. cap. 6o. in Pandectis Floren. Viri- diaria. 1ai Mtrn LIIS Tiridarij ſerui dicuntur VlIpiano, qui viridariorum cu- ram habent. Sunt autem laboleno viridaria, arboribus virentibus loca conſita, quæ viridaria item dicimus. Viridi obſeruantia valere, pro ſemper in ſuo vigore per- manere l. Arriani. C. de hered. n Viriolæ ornaméti genus muliebre, armillæ exgemmis, margaritiſque auro cælatis, quibus vtebãtur Celtæ, id eſt, Galli. l. 8. D. de optio. leg. I. f. 5. fi. D. de auro& argé. Dicebantur item viriæ: atque iis vtebantur Celtibe- ri, id eſt, Hiſpani. Vlpian. de aur.& arg. leg.largumẽ- to. Armillæ, inquit, viriolæ, annuli, præter ſignato- rios. Et inf. I. medico. Lineas duas ex margaritis,& vi riolas ex ſmaragdis. Paulus de opt. lega. l. ſitibi. Si ex quatuor, inquit, viriolis duæ. Viriola à verbo Viria ducitur, quo verbo vſus Tertul- lianus lib. de pallio& Plin. lib. 33. ca. 3. Vis saioo verbum eſt: nam& in bonam partem accipi po- teſt. vide I.z. D. quod met. cauſ. Vis eſt neceſsitas impoſita contraria voluntati, maio- riſque rei impetus, qui repelli non poteſt l. 1.& 2. D. quod met. cauſ.ʒ Vi poſsidere in interdictis Prætoriis dicitur, qui expul- ſo vetere poſſeſſore, ſiue iure is, ſiue mala fide poſsi- deat, acquiſitam per vim poſſeſsionem optinet, aut qui in hoc ipſum aptatus,& præparatus venit, vt con- tra bonos mores auxilio, ne prohiberi poſsit ingre⸗ diens in poſſeſs ionem facit. Sed qui per vim poſſefsio- nem ſuam retinuerit, aut ereptam ſibi in ipſo cõgreſſu recuperauerit, vi poſsidere nõ intelligitur l..5.vi poſ- ſidere. D. de vi,& vi arma. l. 11. ſitu mevi. D. de vſucap.
Vi poſsidet& ille, qui, abſente domino, ingreſſus poſſeſ-
ſionem venientem non admiſit l.. in fi. D. de acq. poſ⸗= ſeſs. At qui vacuam poſſeſsionem occupauerit, quan- quam deinde venientem dominum prohibuerit, vi nõ poſsidet I. 4.S. penultimo. D. de vſucapionibus. Vi por
ro poſsidere d me videtur, qui ab auctore vi poſsi- det. I.z.§. ſi quis ab auctore. D. de itin. actũque priua. Vim quoque facit, qui non ſinitpoſsidentem eo, quod poſsideat vti arbitrio ſuo, ſiue in ſerendo, ſiue in fodiẽ do, ſiue edificando, ſiue quid omnino faciendo„quod liberam poſſeſsionem aduerſarij non reliquit l. ir D. de vi& vi arma. b—
Vis dicitur, quicquid nullo iure fit, contra liberam ali- cuius voluntatem. De qua elegantiſsimè tractat Cice ro in Oratione pro Cecinna, Cùm de iure(in quiens) & legitimis hominum controuerſiis loquimur,& in his rebus vim nominamus, pertenuis vis intelligi de-
bet. Vnde in hac ſignificatione, Vis& lus, opponun- tur. Calliſtratus in l. extat.§.-D. quod met. cauſſa. At- que per hæc duo contraria ‚diſtingui humanam vitam longo interuallo à beluina, Cicero in Oratione pro P. Seſtio hulebis docet.
Vis eſt quadruplex: Expulſiua, quæ ſi cum telo fieret, an- tiquis eſt dicta, Vis armata ‚qua fundo quis deiicitur vt tractatur D.vnde vi. Turbatiua, cùm vterque poſſeſ. ſionem adſerens, ab alterutro deturbatur- Qudò perti.
net tit.
———

. baulus dequlc holis dur. cacinr, go
2K Pla lb.a. am Kin doamm ar
A nex. cuſ.
pofta eha
qui repelli noa por b
Lais Prrtoriiu äcit. „Fcc iureis, ſue. rrim poſcſiicnen, peatus,&erpatus tr rrilio, nerodder m facit.cd qaiyerſ ar d,aut creptam ſdiñn 9 lidere no intelig 1.
arma.l.Ii-Atumen abſente dominohi- on admifit l4na. ſtionen xap
tem dominamffes a
limo.D. de rſuczji detur, quisb u¹ wctore D. de itin-
2
3 L1 * 11 cen ui non ſinitpol
Gue qaid O.
V I 3
net titu. D. vti poſsidetis. Cicero eleganter adpellat, Vim quoridianã, quòd poſſeſſores in dies ſolent vtrin que poſſeſsionem vindicare. Inquietatiua vis, cͤm al- ter in alterius ſolo ædificat, pertinens adtitu. D. quod vi aut cſam. Ablatiua vis, cùm ab inuito aufertur ali- quid. Cui deſeruit actio vi bonorum raptorum. Et, lex Iulia de vi. Compulſiua denique vis eſt, cùm quis innitus compellitur vt alij conſentiat. Aduerſus hanc multa introducuntur remedia. 1I. Cõſtitutio diui Mar- ci, in l. extat. D. Quod metus cauſſa. Ertotus ille Ti- tulus. 11. I. penultima D. de vi priuat. Quæ d. l. extat. craſsius exponit. 111. l. ſi quis in tantam. C. Vnde vi. 1111. Lmiles.§. Iudicati. D. de re iudicat. v. Conſti- rutio Maximiliani, Anno 1495. Vuormatie. v 1. Con- ſtitut. Caroli 5. Anno 1121. Vuormatiæ. v r 1. Conſti- tutio Friderici, Tit. de ſtatut.& conſuetud. contra li- berta. Eccleſia. vrrr. l.hi qui ædes alienas. D. Ad Le- gem luliam de vi publica. In Codice Theodofiano, codem titulo eſt elegans conſtitutio aduerſus illa- tam vim.
Vis, quæ ad interdictum, ne vis fit ei, qui in poſſeſsio-
nem miſſus eſt, pertinet, accipienda eſt pro qualibet
priuata temeritate, ne quis ad decretam poſſeſsionem
berueniat, vel ne ademptam quietè retineat. Vis atrox& armata. VlIpianus in l. 1. D. quod met. cauſ. Vis enim, inquit, fiebat mentio, propter neceſsitatem impoſitam contrariam voluntati. Et, Paul. inl. ſeq. Vis autem, ait, eſt maioris rei impetus, qui repelli nõ poteſt. Accedit l. 1. C. commodati.& l. ſi ez res. D. de act. emp.
Vis diuina dicitur, quæ fato acci dit ſupra omnem homi num Cuſtodiarn, Reproprerre nuncupatur vis maior in l. ex conducto. l. ſi merces. S. Vis maior. D. Locat. l. fluminum. s. Seruius quoque. D. de dam. infect.
Vis denique accipitur provirtute quadam efficaci, hoc eſt, quæ potens eſt producere effectum. Quo ſenſu Ci- cero dixit de finibus Arxue in ſenſibus eſt& ſua cui- que virtus.Sic in Tit. D. de legibus, Modeſtinus, Legis virtus, inquit, eſt, imperare, vetare, permittere, puni- re. Et Celſus, Scire leges ait, non e te- nere, ſed vim tem. Et in l. qui decem. õ. Sti- chum. D. de ſolutionibus. Hac phraſi promiſcuè dice- re ſolemus, Vi conceſsionis, aut virtute conceſsio- nis. Item, in virtute obedientiæ, pro vi obedientiæ. Eo- dem modo intelligenda eſt definitio tutelæ, Inſtitu. de tutel. S. 1.& in l. i. D. eo.tit.
Vis non dicitur, quæ verbis fit, ſed facto, qui enimali- ter quàm facto cogitur, vt propria voluntate, vim non patitur. Quod in interdicto, vim fieri veto, maximè di cendum, argumento verbi, Fieri l. penul. S. fina. Si vſuſ-
fru petat. Vim facere, Vim pati, pro Metum inferre,& Metuere, Vijpianus dicit in I. ſed& partus. S. Quæri poterit.D, quod met. cauſ. Vim, atque iniuriam, provi iniurioſa. Hanc expoſitio-
nem Salomonius reiiciendam docet, Ssimiliter ine-
ptiorem illam, Tutela eſt vis ac poteſtas, ĩd eſt, violen ta poteſtas. b“ Vi faktum in interdict. quod vi, aut clàm, videtur, fini- tore Mutio Scæuola, quod quis cum prohiberetur, fe cit l.7⁷4·S§.vi factum. D. de diuerſ. reg. iur. l.1 8. hoc in- terdi ctum. D. quod vi, aut clam Sed& qui vel minimi lapilli iactu prohibitus facere perſeuerauerit, vel con- tra teſtationem denuntiationémque fecerit aut cum ſciret prohibendum ſe, per vim molitus eſt, ne prohi- beri poſſet,& quo minus prohiberetur conſecutus eſt, periculum denuntiando aduerſario, aut ianua præclu ſa l... hoc interdictum& l. 19. D. quod vi, aut clàm. Vim facere videtur quominus reficiatur, qui neceſſaria
refectioni aſportari non patitur l. 4. D. de itin. actu-
que priuat. Vim autem facere nõ videtur, qui iure ſuo
b VI S 198 vtisur,& ordinaria actione experitur I. 197.§.1. D. de di uerſreg, iur. Alia cauſſa eius, qui quod ſibi deberi pu-
tat, per iudicem non repoſcit I. 8. D. quod met. cauſil. pen. D. de vi priua. Ceterum omne omnino, quod per vim fit, aut in vis publicæ, aut priuatæ crimen cõmit- cit 1.195. D. de diuerf. reg. iur. Vim publicam definit Iſidorus lib. 5. Etymol. cap. 26. ſi quis ciuem ad populum, vel regem adpellantem neca- uerit, aut torſerit, verberauerit, vinxerit. Vim priua- tam verò his verbis: ſi quiſquã ante iudicium armatis hominibus è ſuo quenquam deiecerit. Ha qtenus Iſido rus, quæ omnia hæç ex Paul. libro 5. Sentent. titul. 26. tranſcripſit. Vim publicam committit,& qui per vim ſtuprum infert 1.29.§. fi. D. ad leg. Iuli. de aduſt. Atque ita credo ini- tio genere& qualitate delicti vim publicamàpriuata ſeparatam. poſtea placuit, publicam vim eam accipi, quæ armatis hominibus coactis committatur. Priua- tam, quæ ſine armis ſiat l.ſ. D. de vi priuat. I.;. 4. 5. D. de vi publica. S. item lex lulia. Inſtitu. de public. iud. S. ſed& ex conſtitu.Inſtit. de interdi. 1 Vpoß sidere eum definiendũ eſt, qui expulſo vetere poſ- eſſore, ad qui ſitam per vim poſſeſsionem tenet. Vlpia- nus inl. 1. D. de vi& vi armata. Vim vi repellere licet, perinde eſt, ac ſi dixerit: Vim, hoc eſt, violent iam, licet pellere viribus. vt Iuri ſconfult. bifari àm vſus ſit voce r. 1 Vis maior, quam Ses iap adpellant l. 9. 6. lulianus 1. 25. S. Vis maior. l.6. D. loca. l.-. C. eo. l.13.& I. 30. D. de pi g. actio.& alihi ſæpi ſsimè. Columella lib.. cap. 7. Niſt, ait, cœli maior vis aut prædonum inceſsit, detrimen tum adfert.Seneca.libr. 4. de beneficiis cap. pen. Ma- ior, inquit, vis excuſat: Adpellatur& vis diuina. I. 24. S.Seruius. D. de damn. infect.& Vis magna l. 2. in fi. D. de peric.& commu rei vendi.& Vis, cui reſiſti non po- teſt. l.15.§. I. D. loca.& Vis naturalis l. ſ9. D. eo.& Ma- iores caſus, quibus humana infirmitas reſiſtere non poteſt. l.1. 6. is quoque. D. de obligat.& actio. Buiuſ- modi ſunt grandiores labes, tempeſtates, incendia, terræ motus, vis aquarum, magnitudines ventorum, &aliæ id genus, quæ humano conſilio prouideri ne queunt, qui caſibus fortuitis,&vi diuinæ adſcri- buntur-
Vi ipſa 1. 27.5. illud. D. de pact. l.:. D. de ſtatulib. l. 72.§.
Stichus. D. de ſolut.& alibi, quod Græcè ⁷‿⁸ουναφφεα di- citur l. 29. D. de arbit.dic itur& effectu. l. 10. D. evſu, & habit.
Viſcellia lex, vide in Tracta. legum. Lata fuit aduerſus li
bertinos iura& munia vſurpãtes. vide C. ad leg. Viſcel. & l.vIti. C.victum ciui. crimi. ag.
Viſceratio, largitio carnis, quæ publicis epulis fiebat l. 54· D.de leg.ʒ3. eodem verbo vſus eſt Cicero lib. z. Offi. Prodigi, ait, epulis& viſcerationibus. quidam de ea l. 22. D. de leg.i accipiendum putant.
Viſiones(vt A- Aug lib. 2. Emend. cap- a. animaduertit) adpellant Iuriſcoſs. quod Græci Sεανριφράανα,& Jeceias I. 25.5 adeo. D. de pet. heredit. l. 8.§. ſi mulier. D. ad 8C. Vell. l.8. in fi. D.de probat. l. 29. S. in omnibus. D. man- da.Inſpectionem in eundem ſenſum dixère Iuriſcoſs. l. 31·D.depoſ. l. 44. D. de oblig.&act. l. 12. S. Manumit- tendo. D.de captiuis b
Viſiones planè Quintil. lib. vltimo ca. ſo. adpellat, quas Græci ꝓeailaoaſa-
Viſitatio, eſt exploratio vitiorum animarum quarum cu- ra epiſcopo concredita eſt cap.ſi Epiſcopus. de offic. ordina. b b
Viſitatores, eiuſmodi exploratores. vt Cardinales lega- ti, nuntij Apoſtolici, patriarchæ, Archiepiſcopi,&
epiſcopi c.procurationes de cenſibus..
Viſpellio, vilium,& ignobilium cadauerum elatorem ſi- &nificat,& ita hoc verbum in Pand. Flo. ſcribitur in l.
31.D.

VII I 31. D. de euict. l. 7. D. ad SC. Trebel.& alibi ſæpe vbi B1 ſpellionem, vſitata B.& V. literarum commuratione, B. ſcriptum eſt, quod tamen qu oſdam in fœdum errorẽ induxit. Sic& in Lexico B. Germani ad vrbẽ Viſpel- liones, veuoßail⸗uomdra- In aliorum auctorum codi- cibus Viſpillones,& Veſpillones adpellätur„vt apud Tertul. lib. de pallio. Martial- lib. I. Epigr.& in libell. fulgẽétij obſcurarũvocũ& apud Am. Marcellin.& Si- do-Apoll. lib. Epiſt. vlti.& lib. 2. Spiſt. ad Deſideratũ, vbi Veſpillones,& Sandapillarios contingit. Vita Ambroſig inlib.de bono mortis eſt ſpiraminis frui- tio: morti opponitur, adimitur ſuppliciovltimo.
Vita pro ſubſtantia ponitur in Nouell. de Referendar. poſt medium.. Vitem tenere, pro pœnæ vitis ſubiici, apud luri ſconſul- tos in l. Milites. D. de remilit. Siquidem vitibus tan- tus acceſsit honor, vt etiam in delictis pœnam ho- norarent: quoniam veteri de ſuppliciis lege KRomana ſancitum, vt ciues non virgis euerberarentur, ſed vi- tibus, teſtibus Luc. Ploro, ac ito Liuio. Huius ſuppli-
cij meminit in Galba Plurarchus.
Vitia deteſtanda ſunt tria: Ludus, ebrietas, ocium. VI- pianus in l. Ædiles etiam. S. Pedius ait. D. ædil. edic. Hoc autẽ(inquit) quòd deterior ſeruus factus ſit, non ſolùm ad corpus, ſed etiam ad animi vitia referẽèdum eſt, vt puta ſi imitatione conſeruorum apud emptorem talis factus ſit:aleator fortè, vel vinarius, vel erroneus.
Vitium, à morbo ſeparatur in edicto Ædilium Curuliũ I.1. D. de ædil. edic.
Vit ium perpetuum corporis impedimentũ veluti, ſi quis luſcus ſit d.l.. D. de ędil. edict. Morbus, temporalis im becillitas.
in ſtipulatione damni infecti, quà de vitio loci, operſsve cauetur, V itiũ id eſſe definitur, quod accidens extrin- ſecus vitioſas ædes facit I. 15.S. notandum. cum ſeq. l. 18.§. 1.& S.& cuius 1. 2 4·§-vitium. D. de damn. infect.
Vitioſus non exiſtimatur locus harenoſus, quia id natu-
rale vitium eſt. Quod ſi arbores vetuſtate deciderint, vitio earum caſus factus intelligitur d. I. 24. S. apud Viuianum. Qudò referenda ſunt illa Ciceronis verba in Topicis. Non enim eius vitio, qui demolitus eſt, vitium factum eſt, ſed eius operis vitio, quod ita ædi- ficatum eſt vt ſuſpendi non poſsit. 1 4 Vitium facere ædificia dicuntur, Boëtio in Topic-inter- prete, quæ ruinam minantur I. 18. S. fi.& l. 10. D. loca. Vitium facere dicitur etiam nauis. l. fin. S.pen. D. de lege Rho-deiacdc. Vitiapoſſeſsionum. I.vitia. 11. C. de acqui. poſſeſ- de mala fide aquiſitione& vſu accipienda ſunt. quod diſces ex d. I. vitia. in quam perluſtrandi ſunt Accurſ. Bart. Bal. Cinus& reliqui interpretes. korum genera recenſet&
explicat Accurſ. in d. j. vitia · quem conſulas velim, cũ
Interpretibus, edſque excutias-.
Vitioſum initiũ poſſeſsionis eſt, ſi quis rei alienæ ſcĩiẽs poſſeſsionem adprehendat l.- 5.§. pen. D. de vſucap.
Vitiosè cœpiſſe poſsideri intellegitur qui vi, clam, pre- cariòô, vel mala fide cœpit poſsidere I. 2. 5. Celſus. D. pro empt. l. 13.S. fi. l. f. 5. de acꝗ. poſſeſs:& alibi. Ex can- trario, ſine Vitio tradita poſſeſsio l. 24. D. de don. in- ter virum& vxo. l. 1.8. fi.5. de excep-rei vend.
Vitium facere, pati damnum,& corruere:& propriè de
ædificiis dicitur. Labeo, Locati. I. quod ſi etiam. Huius
domus mercedem, quæ vitium feciſſet, deberi putat Vlpianus, de damno infed. l. ſifinita. S. Ex hoc edicto. Vt&(inquit)ſpacia inter vitioſam partem interce- dant,& eam quæ non vitia facit. Et ſubdit: ſi inſula ad iacens domui, vitium faciat.
Vitium, ſiue ſuſpicio impreſsionis, cùm adminiſtrato- resin officio publico concutiunt ſubditos ad contra- hendum. l. Non licet.& l. officij. D. de contrah. empt. l. Si per impreſsi onem. C. de his quæ vi met. cauſa. l.i. C.
V I V
de contract. iudic.
Vitioſum& nullum æquiparantur. Nam quod vitiosè fit, haberur pro non facto l. quotiens. D. qui ſatiſd. cog. vitiosè, accipe inutiliter.
Vitioſe cautum, vel ſatis factum, non videtur cautum. Ideo rurſus eſt rectè cauẽdũ l. quoti es. l. de die. S5. Mulie res.& S. ſi ſeruus. D. qui ſati ſdat. cog.
Vitiü pro culpa ponitur- Sic Vitio ſuo quem cauſſa ceci- diſſe, vitive eius quid accidiſſe, id eſt, culpa dici mus
1.23, in fi. D. de neg. geſt. l. 95. S. pe. D. de ſolut.& alibi ſæ piùs, quàm referri debeat.
Vitis, bacillus viteus, quo centuriones ferire milites ſo lebant, quum quid peccaſſent l. milites 13. S. inreue- rens. D. de re milit.& vide Plinium lib. 14. ca. 1. in fine.
Vitreamina l. 18. S. pen. D. de fund. inſtr. 1
Vitrearij 1.1.C. J he. de excuſ- artiſ.& I.1. C. Iuſt. eo. à Grę cis i&spol: eoſdem Vitrarios adpellat Lampridius in Alex. b
Vitricus, quaſi Nouitricus, quòd nouus ſuperinducatur.
Vitulus, non tantùm de boue iuniore, ſed etiam de aliis quadrupedibus maioribus accipiendus eſt. Quine- tiam ad piſces refertur. l. ſi quis Lundum.s Imperator.
verſi. ſi quis vitulos. D. Locati. b
Viuarium, locus, in quo vel aues, vel feræ continentur, quæ ad victum duntaxat pertinent. l. vſufructuarium venari.s. viuariis. D. de vſufruct l. Poſsideri. S. Item feras beſtias. de acquir. poſſ.vbi iuriſconſ. Viuaria à piſcinis ſeparat. b
Viuaria etiam piſcium dixit Seneca lib. 14. Epiſtol.
Viuaria murenarum, oſtrearum, coclearum Plinio libr. 9·Ca. 54·S.6.
Viuere verbum(inquit Gaius) quidam putant ad cibum
perrinere, ſed Offlius ad Atticum ait his verbis& ve- ſtimenta,& ſtramenta contineri-ſine his enim viuere neminem poſſe. l. 234. S. z. D. de verb- ſigni fic. 5
Vix quandoque aientis,& adurmãtis nota eſt l. vix cer- tis. D. de iudic. ca.z. de cogna. ſpirit. lib. 6. aliquando neganmtis l. ſi ſeruus legatus. S. qui quinque. D. de leg. i- Propriè difficultatis ſignificatiua vox eſt c. poſtulaſti.
de homicid.
Vix pro rarò l.alienationis. D. de verb. ſignific.
Vix, vocula, duo, atque eadem quidem ex diametro pu- gnantia ſignificat. vno namque modo ponitur pro eo, quod eſt, htiam. l. Vix certis. de iud. Alio modo pro eo, quod eſt, nullo modo. l. Tutor. in princ. I. fi. in prin. ad S C. Velleia. Vide Bartol. in I.1. D. de tutel.
Vligo, humor terræ naturalis, auctoribus iis qui de limi- tibus ſcripsẽre varij.
VIlus aliquis, quaſi vnus aliquis. Nunquam autem affir- matiuè ponitur, ſed ponitur vel negatiuè, vel interro- gatiuè, vel ſubiunctiuè.
VIt erior familiaritas, pro nimia, ac modum progredien- te, apud Calliſtratum. l. obſeruandum. de. offic. præſi. VItimum ſupplicium eſſe morté ſolam interpretamur.
Auctor Celſus, de pœnis. b
VItimus quis cenſetur, qui poſt ſe neminẽ habet, etiam ſi à nemine quoq; præcedatur: quod latius exponit Al- ciatus in Comment. de verbo. ſignificat.
VItra dimidium(vt dicunt)iuſti precij deceptus dicitur venditor, qui nec dimidiam partem veri precij acce- perit: vt ſi res valeat ducentis, quam vendidit nonagin- ta& quinque. In emptore verò alia ratio eſt. Nam is non poteſt decipi vltra dimidium iuſti precij, præter- quàm, ſi plus duplo emat: puta, ſi rem centũ aureorum iuſti valoris, emat ducentis,& ali quantò pluris-
Vltrà quandoque temporis nota eſt c. ſi Paulus. 32. q. ſ. l. cùm duobus. S. i dem reſpondit. D. proſocio. aliquando medium tempus ſignificat cap. literæ. de dilat. Quan-
doque incluſionem ſigniticat l. cùm vltra. C. de nõ nu. pee. l. cos. C. de vſur. Aliquando præfinit,&(vt vulgò ſoqui mur)taxat l. properaudum in princ. C. de iudic.
VItrà

mn Girit Levccaldal
iit Cums) widmgt Niux 2d Atricmäitdi enta contineri.ſee bi 34 L1.D.ewdlgn is, Kadernteis nor 4.4E cogu ſfim.
4 leguu Komr quinc 7„ 1 u ſgnicanua mich
opi D. deverblg
ic eadem quiden er n (n0 numque nodo
Vix certis.de uul 4
nodoll. Turotitfit A
1 talis, auctandesſ f
le Bartol-in k-
11
aus aliquis-Nuns
ponitur Ne egii 1
oktreatum, caclemn
VNI b
VlItrd in teſtamentis quid ſonet, docet l. Celſus. D. de vſucap. VlItrò particula hæc quaſdam poteſtates habet non ſatis notas, niſi in veterum literarum tractatione, atque cu- a exercitis. Interdum ſignificat vice verſa, priùs l. ſi in emptione. z4·§. itemſi. D. de contrah. empt. Quãdo- que ſignificat ex vna parte. Hinc
vltro citrõque, id eſt, ex vtraque parte& vtroque latere
Horum omniũ exempla ſunt l.z. 5. quinimmo. D. de cõ- dict.cauſ.da.l..§. interdi ctum. D.vti poſsid. I. 34. S. itemſi emptor. D. de contrah. empt. l. vſ. D. de no. op. nunt. l. 29. D. fa. erciſ. l. 19. D. de furt. l. 1. in fine. D. de vſur. l. 25. D. de lib. lega. I. 18.§. ſed nec ſi ſocius. D. de caſtr. pecu.l. 10. D. de nego. geſt. l. 9.D. man. l. 22. D. ex quibus cauſ. maio. l.11.S.· cum eſſet l.7.§. nuptura. in f. D. de leg.3. Cicero in Quintiana. Tunc adpellat vltrò Næuium&c. Tacitus lib. 1. Deinde metu ne ad perni- ciem vlrrò traherentur, deſiſtunt. VlItro, id eſt, ipſo iure,& ſine aliquo factol. 2. D. ad leg.
Rhod-. de iact.
Vltrò, ſua ſponte. l. cum quis.§. nuptura. de leg...
Vmbrata quies, apud Albericum, Inumbrata, legendum, vt habent ſynceri codices. l. ſi quod meo nomine.§. ſi furioſo. D. de aacfarenda poſſeſ. b
Vmbratilis pactio fuffragiorum I. vniuerſi. C. de leg.
Vna res cẽſetur, fundus,& fructus eius, ſiue maturi ſint, ſiue non I.fi..pen. D.quæ in fraud. cred. b Vnare, ſimplex verbum, Tertullianus vſurpat. Vnde nos Adunare dicimus,& Coadunare.. Vnciariæ vites, quòd inter quamlibet vitem vnius iuge- ri vncia, interuallum æquale faceret. Vncia, pars aſsis duodecima, cuius hæcerat nota= ‚ mẽ furæ quoque primus gradus eſt Caſsiodor. lib. 1. Va- rlarum. Vnciarium fœnus in X II. Tabulis, quod centeſimo anno ſortem æquat definitore Tacito lib. ſ. Annal. Vnciarius heres, ex vncia ſcriptus. l.;4.§. inde dicitur. de leg.i. 1 Vnciariæ vſuræ l. 47. 5-præfectus. D. de admi. tuto. quæ ſingulos nummos è centenis quotannis efficiunt. Bu- dæo interprete apud A. Auguſt. lib. 2 · Emend. ca. 10. Vnciaria lex Feſto lib. 19.dici cœpta eſt quam L. Sulla,& Q. Pompeius tulère. quà ſanctum eſt, vt debitores de- cimam partem......locum hunc mutilũ punctulis no- tatum apud Feſtum inueni. quæ deſunt ex aliis aucto- ribus ſupple. b
Vncia auri, aurei ſex A. Auguſti.lib. 2. ca.9.& eodem lib. b
ca. vltim. declarat Vnciam pedis.
Vnguentis legatis, non tantùm ea legata videntur, qui-
bus vngimur voluptatis cauſſa, ſed& valetudinis l. 21.§. 1. I. 2 ſ.in fi. D. de au.& arg. leg. Vnguenta autem coactis drebus Fert ait l. 27.§. 1. D. de acqui. rer. domi. 22 Vnguentis legatis, quæ veniãt in debitum, oſtendit Iu- riſconſultus in l. Argento.. 1.& ibi genera recitat vn- guentorum. D. de auro& argentolegat. b Vnica filia, duos parare generos dicitur, vbi quis idem beneficium duobus ſimul pollicetur.. Nniones, margaritæ dicuntur maiores. de auro& argen- to legad Seia. Legauit, ait, vnionem cum hyacinthis, &poſtea vnionem ſoluit. b Vniteſti, eriam ſublimis dignitatis ‚regulariter in nulla facilè cauſſa creditur l. iuriſiurandi. C. de teſtibus l.1. 5.idem Cornelio.& l.vlti. D. de quæſt. Quanquam ſe- miĩplenam probationẽ faciat, modò ſilegitimã cauſ- ſam dicto& teſti monio ſuo, etiam non interrogatus à iudice, adiiciat l. admonendi. D. de iureiur. l. in bonæ fidei. C.de rebus credit.Baldus in c.i.de cont.inter do. & fidel. de inueſtit. Vnio, marFaritu m eſt ex concha, quæ apud rubrum ma- re& creſcit,& coaleſcit I. 6. I. 19. 5. pe. D. de au.& arg.
VO C 199
lega. Plinius lib. 12. ca. 1. Vnio in maris rubri profun- do quæritur. vide eundem apertius lib. ↄ. cap.35. Vnio- nes dictos ait Iſidorus lib. 16. c. 10, quòd tantum vnus nonnunquam duo vel plures ſimul reperiantur. Vniuerſitates adpellamus collegia, corpora, curiæ, ſocie tates tot. titu. D. quod cuiuſque vniuer.& de man. quæ ſeruis ad vniuerſ.pert. Vniuerſitatis nomen durat,& manet,& ſiad vnum reci- d erit l. 7.§. f D. quod cuiuſque vni. Vniuerſitatis res ſunt, quæ in ciuilibus ſunt, theatra, ſtu dia,& ſi qua ſunt alia ciuitatum communia. l. 6. D. de re. diui ſ. Vniuerſitas etiam pro vniuerſitate bonorum, hereditate, & pecul. l.. D. quorum bon. l. 20. S. ait Senatus. D. de hered. petit. Vniuerſitas quoque vocatur grex, armentum, equitium I. 70. D. de vſufr. b Vniuerſales actiones adpellantur, quibus perſequimur corpus aliquod iuris, continens multas res cum au- gmento& diminutione, vt ſunt hereditas, peculium, dos, iuriſdictio. 4 Vniuerſitatum alia perſonarum, vt D. quod cuiuſque vniĩ uerſi. alia rerum. Et hæc duplex: Juris, vt hereditas. pe culium. D. de petit. heredit. l. item. S. non ſolum- facti, J.i S. per hanc. de rei vend. Barto. in l. 1- in princ. D. de damno infect. Vniuerſitas, eſt generalitas, quaſi ad vnum verſus, nemi- ne excepto. Vniuerſitas quæ ſit dicenda,& vtrum eo nomine veniãt homines de vniuerſitate, diſſerit Bartolus, in l. aut fa- cta.§. fi. D. de pœnis.
Vno contextu, quod nulla interueniente non neceſſaria
actione fit l. heredes palàm. D. de teſtamẽétis. S. ſed càm paulatim. Inſtit. eod..
Vnum precium, pro vna ſumma, etiamſi ex ſingulorum
precio collecta ſit, exponitur, teſte Alberico, in l. ædi-
les aiunt. s. ſi fortè. D. de ædilit. ediqt.
Vocare in ius, eſt nihil aliud, quàm cauſſa experiundi, id
eſt, agendi, vocare l. 1.de in ius vocando, licet glo-ali- ter,& malè exponat..
Vocari in ius eh non contemnere auctoritatem Præto- ris I.j. D.vbi quis ager.
Vociferatio. Modeſtinus§. f. l. 4.de re militari. Qui ſedi tionem atrocem militum cõcitauit, capite punĩtur: ſi intra vociferationẽé, aut leuem querelam ſeditio mota eſt, tunc gradu militiæ deiicitur. Eſt autem vocifera- ri, voce effrenata, non modò dolorem, ſed etiam indi- gnationem(quanquam indignatio doloris genus eſt) oſtendere. Interdum ſine affetu, ſed tamen vehemen- tius exclamare. Hinc vociferatio, verbale, ipſe voci- ferandi actus. Solet autem ingens fieri inter litigan- dum& diſputandum vociferatio.
Voconia lex de hereditatibus mulierũ Inſtit. de leg. Fal- cid.& apud Paulum li. 4. Sentent. tit. Voconia lex à Q. Voconio Trib. plebis rogata. Cicero pro C. Balbo.
Voluptariæ impenſæ ad ornamentum ſolùm pertinent. Alciatus in l. impenſæ. de verb. ſignifi.
Volens intelligitur, qui conſentit expreſsè, vel tacitè, ni hil opponit. Huic, quo nihil vulgatius eſt, non fit iniu ria l.cum donationis. C.de tranſact. Porrò volens no- lente animo dicendum, vbi quis fingit ſe nolle quod cupit: aut contrà. eſt etiam in Hebræorũ Prouerbiis, Pigrum velle,& nonvelle.—
Volo, verbum, de ſe indicat ſolam voluntatis declaratio- nem: qua propter qui dicit ſe velle eligere, non eligit: & qui ſe dicit velle hereditatem adire, non idcirco adit: ſicut& qui dicit, ſe velle Stichum dare, nõ idcir- co dat l. Clodius.de acqui.hered. Licet ex illis verbis cen ſeatur facta electio: nõ enim quiſquam vult dare,
niſi prius elegit:& hæc proprietate verbi defendũtur, Alioqui mens proferentis quandoque aliud ſuadet: vt b eleganter

VOI.
cleganter docet Alciatus, explicans l. 1.C. de fumma
Trinitate& fide Cathol. 13
Voluit transferre in l.non vult. 6. D. de diuerſregul. iur. cum effectu accipi poſſe, id eſt tranſtulit re ipſa, do- cet Decius ibidem nu.z. Sic in l. fin. D. de rer. diuſ. qui ſenſus ferri poſsit, nécne, ipſe diſpice. vide tamẽé Bar- tolum in d. l.finali ad multos effectus.& vide Accuſ. in I.. D. de leg. 2..
Voluntas& propoſitum facientis, diſtinguunt malefi- cia l. qui iniuriæ. cũ concor. in glo. D. de furt.l.diuus.
de ſicar.
Voluntas ambulatoria vſque in momentum mortis dici tur, propter incertum voluntatis, ait Zaſius. Nam faci Ièvariat, quicquid ex voluntate conticitur 1. 4. in fin. D. de adim. leg. vbi dicitur, voluntatem eſſe ambulato riam, inconſtantem.
Voluntatem teſtatoris ſequi dicitur inl. f. C. ad leg. Fal- cid. qui eius præcepto paret,& quod iubet, facit, ſic eodem ſenſu plenam fidem teſtatori exhibere d. l. fin.
in prin. b b
Voluntas captatoria eſt ea, quæ pendet ex aliena volun- tate l. captatorias. D. de hered:inſtit. b
Voluntas expreſſa, quæ ex præfationibus, vel præceden- ti tractatu conſtat. l. Titia l. ita ſtipulatus ſum. D. de verbo. oblig. Tacita, vt quia natura contractus, qua- litas rei, perſonæ, contrahentium conſuetudo eius quod actum eſt, coniecturam inducant l. ſemper in ſti pulat. de reg. iur. Vide Alciat. in l. in conuentionibus.
de verb. ſig.
Voluntas vlrima. Hæcvox in genere inuenitur, vt quæ nec ſit teſtamẽtum, nec codicillus, nec donatio cauſ- ſa mortis, nec alio ſpeciali nomine nominetur, ſed ſimpliciter in generali adpellatione vltimæ volunta- tis relinquatur. de qua facit mentionem glo. not. in l. licet. C. de pact. Zaſ.in intellect. ſing. in prin.
Voluntas vltima non repugnans iuri& æquitati, pro le- ge eſt. Nouel. de his qui nupt. iter. S. atque hoc primũ.
DTonſtit. 22.
Voluntates vltimæ fiunt quinque modis. Aut. de here.& Falcid. s. quia verò. Porrò apud Vlpia. legimus defun- ctorum voluntates non ſtrictè eſſe interpretandas l. plenum. s.1. D. de vſu& habitat.
Voluntaria iuriſdictio eſt, quæ ſeruatur in volentes. not. 1.2. D. de offic. Proconſ.& Leg.
Voluntate fieri non videtur, quod ignoratur l. non vide- tur. D.de lib.cau.
Voluero& volam hoc differunt: quod& ſi vtrunque ver- bum futurum tempus ſignificet, illud tamen præcisè momento ipſo temporis, quo Fus voluntatem ſuam ſemel elocutus eſt, ineluditur: hoc longius funditur, & temporis tractum habet l. 112. D. de verho. oblig. l. 6. D. ad S C. Tertull.
Voluptariæ impenſè, quæ ad voluptatẽ fiunt, quæque ſpe-
ciem duntaxat ornant, non etiam fructum augent, vt ſunt viridaria, aquæ ſalientes, incruſtationes, lorica- tiones, picturæ I. r. in princ. l.7. l.9. 1.11. D. de impenſ. in reb. dot. l. 79. D. de verb.ſig. Vlpia. Epito.tit.de do- tib. Adpellantur&
Voluptuoſæ l. 14. D. de impenſ.8in reb. do.
Voluptati deſeruiétia prætoria l. 198. D. de verb. ſig. qua-
le Aefcribitur 1. 13.S. fructuarius. D. devſufru.
Voluptatis artifex l. 7.§. dabirur. D. de oper. lib.
Vopiſcus dicitur, qui ex duobus conceptis, vno abortu excluſo, ad partum legitimum ducitur.
Votum pro charitate,& indulgentia paterna l. ſcripto. D. ſi tab. teſt. vnd. lib. l. 1½. D. de inoffic. teſt.
Votum pro conſenſu.c.z.de elect. in 6.
Votuma id eſt, orat io l. denuntiamus. C. de iis, qui ad eccl. confug..
Votorũ genera cõſtituit,& explicat Albericus in Lexico.
Votum, eſtalicuius faciendi, vel non faciendi, verſus
VR B
Deum, deliberata& iuſta promiſsio, vt extrà devoto & eius redempt. Vnde äd eum locum quidam definiũt Votũ alicuius boni operis cum deliberatione Leo Ia- ctam promiſsionem. Angelus verò Clauaſius in Sũm. §.votũ ſic definit, Eſt, inquit, propoſiti ſuper erogã- tis promiſsio Deofacta propter bonum finem delibe- ratione firmata. Vnde Ciceroeleganter dixit, Votum, ſponſionẽ qua Deo obligamur. Nobis præcipuum vo- tum eſt quod in baptiſmate fecimus. De Votis extat titulus de vot.& voti redemp.Solebant autem veteres quàmplurima vota pro principe nuncupare,vt-
Vota anniuerſaria, ob diẽ imperij, cùm videlicet ad im- perium Princeps ſumptus eſſet: quorũ& in Iure men- tio habetur l.omnes. C. de Feriis. Item 1145 Vota cõcepta ob ſalutem principis à ſacerdotibus, Con-
ſulibus, idque poſt tertium diẽ Calend. Ianuar. aucto- re Gaio, inl. ſi calumnietur, de verb. ſig. Præterea
Vota quinquennalia, decennalia, vicennalia,& quæ, te-
ſie Alciato, in veteribus numiſmatis notabantur hoc modo: Vot. 10. Vo. z0. Vot. 30. Vide Cicero. de Legibus. Pro voluntate etiam accipitur,& deſiderio: quòd ea valde deſideramus, quæ voto à deo poſcimus. Adeò etiam apud genti les magna res erat votum, quod in fi- liofam. non habebat locum. Textus eſt elegans inl. ſi quis rem. s. voto. D. de Pol. Eius rei fert rationem,& quidem efficaciorem, cap. ↄ‧5. Parerg. Inter votum au- tem,& pollicitationem hoc intereſſe conſtat, idẽ ait Alciatus, quòd pollicitatio Reipub. vel priuato alicui fit: V otum verò principi, vel deo, ex cauſſa principis, vel Imperij, aut ob fortunam Cæſaris:& ſi qui caſus ſimiles.
Votum, voluntas& deſiderium, quòd ea valde deſidera- mus, quævoto à Deo poſcimus, hoc eſt, promiſsione facta Deo. de quo Barto. in l. ſi quis. ad fi. D. de pollici-
tat. idem cenſet,& quidẽ rectè, verbis duntaxat enun- ciatis nullum induci votum.
Vox patris, vox filij, quia pater& filius vna céẽſentur per- ſonal.fi. C. de impub.& al. ſubſtit.
vPiliosguiumn paſtor, opilio qui vulgo dicitur I. 70. de cg.3..
Vrbem, cum fimpliciter legimus, Romam ui] oxi ſi-
gnificamus, quæ olim inter alias tantum caput extu- lit vrbes, vt ait Virgilius in Bucolic.
Quantum lenta ſolent inter viburna cupreßi. & ita in l.z. D. de ſenato. l.i. D. ad le. lul. de amb. I. pe- nul. s. negotiatores. D. de mu.& hono. l. 7. S.conſtitutũ. D. de int erd.& releg. Vrbis tamen adpellatio proprie tate ſermonis angultior eſt, quàm Romæ. Vrbs enim muris, Roma continentibus demũ edificiis finiturl. 2. D. de verb. ſig. Eadem à Conſtantino adpellatur æter na l. i. C. de ſuariis lib. 11.vt à S»ymmacho lib. i. Epiſto. & Marcellino vocatur,& ita in l. 4. C. de oper. public. intra vrbem æternam ſcripſerunt Impp. cuius loco in- tra vrbem Romam ſuppoſuêre PTribunianus& colle- gæ, vt& alia immutauere tum in libris Digeſt.& Co- dicis Iuſtinia. vt ex eorum,& vet erũ collatione liquet. Vrbanas tribus adpellabãt Feſto lib. vltimo in quas vrbs
erat diſtributa à Ser. Tull. rege, id eſt, Saburana, Pala-
tina, Eſquilina, Collina.
Vrbs regia in l. fl. C. de aſſeſs. l. 14. S. ſanè. C. de ſac. ſan. ec- cleiis eſt, Conſtantinopolis. Eadem inclyta,& Floren tiſsima adpellatur l. vnica. C. de contract. iud. l. ir. C. de aſſeſſo.& magnifica. l. z1.8. excutoribus. C. de Epiſc. & cler.& Noua Roma. Zonaras etiã ‧tap Poεααꝓνρᷣ εαι 5α- iioᷣ σπακνImperatorum exemplo vocat.
Vrbicam procurationem, VIpianus 1.11.§. 2. D. adpellaſſe videtur eam, quæ propter certam ciuitatis controuer- ſiam mandata eſſet.
Vrbicariæ regiones J.vnic. C. Th. ſi per obreptio. fue. im- pe. l. 3. C. The. Trib. in ipſis ſpeciebus& alibi. eod. Cod. Th. b
Vrba

Mlcitatio Renn) 14 dlottunam(aim: u
— 4
Deopoſcimus docch humoialſqiuat
Fudena es 3
uci votum- gaua hater Küliu
b. K l. ſoöſtt. er, opilio eimg
citer legims, Ront
lim inter alus u pilius in hacoli
irr Inr u
V R B Vrbaniciani milites l.35. D. de ex quibus caufs. maio. in vulgaribus codicibus Vrbanici. 1 Vrbaniciani officiales I.. C. de condit. in public. horr. Vrbana ancilla. Paulus de legat. 3. Eum qui natus eſt in- quit hex ancilla vrbana,& miſſus in villam nutrien- dus, interim in neutris eſſe(puta in vrbanis& ruſti- cis) quidam putant, ne in vrbanis eſſe intelligatur, guod magis placet l. ſeruis vrbanis. 5. eum qui. Vrbana familia. Pomponius de verborum ſignificat I. Vr- bana familia,& ruſtica, non loco, ſed genere diſtin- guitur. Poteſt enim aliquis diſpenſator non eſſe vrba- norum ſeruorum numero, veluti is qur ruſticarum re- rum rationes diſpẽſet, ibi que habitet,& non multùm abſit àvillico. Vrbana prædia. Iuri ſconſultus oſtendit in l.vrbana prę- dia. Breuiter, vrbanum prædium materia, non locus facit. Vnde quamuis Via cenſeatur ruſtica ſeruitus, ſi tamen per fundum tuum eam mihi debeas, vt ad do- mum meam ire agere poſsim, verius eſt vrbanam ler- uitutem tunc eſſe: quoniam vrbano prædio debetur. Obſeruamus enim non ſimpliciter ſeruitutem ipſam, ſed prædium, cui debetur.
Vrbana penus& ſupellex, ad vſum vrbanum, non ad lo-
cum vrbanum, aut peregrinum, dirigenda eſt, inquit Iabolen. l. quemadmodum de ſup. leg.
Vrbanus ſeruus& ruſticus quemadmodum diſtinguan- tur, labolenus tradit, d. l. quemadmodum.
Vrbs,& Ciuitas quatenus inter ſe differunt, ali qui igno rant. Eam differentiam facilè cognoſces ex his verbis
Ciceronis in Oratione pro P. Seſtio: Cùm conuenti-
cula hominum, quas poſtea ciuitates nominauerunt: tum domicilia coniuncta, quas vrbes dicimus. Hac igitur ratione poſsit dici ciuitas, quæcũ que vniuerſi- tas populorum, communi lege ac ritu viuentium: vul- gò communitas, vel Commune.
Vrbs ab Vrbo appellata eſt. Vrbare eſt aratro definire. Et 4
Varus ait, Vrbum adpellari curuaturam aratri, quod in vrbe condenda adhiberi ſolet. Pomponius in l. pu- pillus. D. de verb. ſig. b Vrceoli l. 21. D. de aur. arg. lega. vaſa parãdæ potionis ac- commodata. Vredo, qua herbæ, frutices, arboréſq; perculſæ areſcunt: eo modo, vt Budæus ait, quohomines ægri, longa ta- be emaciati, defectique. Iureconſ. Sed etſi vredo fru- ctum oliuo corruperit.S.ſi raucis l. ex condi. Locati- Adi Plin. lib. 17.de vitiis& morbis arbo.
Vrinam facere, pro meiere. Vlpian. Item de eo qui vrinã
facit, quæritur, ſubaudi, an morboſus ſit l. quæritur. vbi Pedij ſententiã Sühar non quia vrinam in lecto facit, ſed quia vitio Vrinatores in l. 4·5.1. D. de leg. Rhod. qui ſub aqua na- rant, quo verbo vtitur Firmicus lib. S8. cap. 5. Mathe- ſeos. IIlorum miniſteriũ egregiè his verbis deſcribit Manilius ſih. j. Aſtromonicòôn. b Corpora qui mergunt vndisupſdmque ſub antris Nerea,& æquoreas conantur viſere Vymphas Exportantque in aris pradases raptaprofundo
Aaufragia atque imas auidi ſcrutantur harenas.
Nam per vrinatores naufragio merſæ& in mare na- uis leuandæ cauſſa iactæ res extrahi ſolebant. Vrinandi artifex apud Symmachum lib. i. Epiſto. 25. Vrna, menſuræ genus quattuor capiens congiosHuius hæc nota ꝓ fuit. b Vrnalia vaſa ſatis ſupérque explicat Anto. Auguſt. lib. 2.
HEimend. ca. 11. vbi de menſuris,& vaſis ediſſerit.
Vrnales vrcei, vrnam continentes: hæc eſt menſura ſex-
tariorum viginti quatuor⸗VideAleharum in l.vinaria
vaſa. de verb. ſignifi.
Vrlus, beſtia eſt, nec numero pecudum continetur. Autor
Gaius in l. 2. in fine. D. ad legem Aquil. Vflo, idem quod vſus. Vlpianus in l. Quintus Mutius, li-
am veſicã habet, redhiberi poſſe.
VS V 200 bro ſecundo lur. Ciuil. S.cui legatum eſt aurum. ver. Si factum aurum legatum eſt:omne ad eum pertinet. cui legatum eſt, ex quo auro aliquid effectum, ſiue id ſuæ,
ſiue alterius vſionis cauſſa paratum eſſet.
Vſquequaque pro ſemper l. ab arrogato. D. de cur. fur. Aliquando Lniſtean ſimpliciter l. in ratione. s. vide- re. D. ad leg. Falcid.
Vſque incluſionis nota l. fin. D. de fenat.& ca. i. de ord. ab Epiſc. qui renun. aliquãdo excluſionis c. cùm dilectis.
de fid. inſtr. Significat iua quoque eſt termini ad quem, ſicut dictio A, vel Ab..
Vſualis,& hoc vſuale, idem ſignificat, quod vſuarius. Iu- ri ſcos. in I. interdum. D. de publ. Quoties quis, ait, mancipia inuecta profeſſus non fuerit, ſiue venalia, ſi- ue vſualia, in pœna commi ſsi eſt.
Vſucapio inde dicta eſt, quòd per vſum aliquid capit,& aufert. Vſas enim per lapſum temporis adimit res cor porales& incorporales priori domino,& transfert in alium. Sic pignoricapionem olim dicebant, quam nunc captionem,& ablationem pignorum nuncupa-
mus. Gell. libr. 7. exiſtimat vſucapionem& pignoris
capionem, duplicatis ex integro vocabulis, dici opor tere. Interdum tamen extra compoſitionem, interie- Cta qualibet voce, profertur, vt eſt apud Paul. in l. Nü-
quam. S.vlt. D. de vſucapio. b b
Vſucapio, eſt adiectio dominij, per cõtinuationem poſ-
ſeſsionis temporis Lege diffimiti, auctore Naedentno in I. 3. D. de vſucapio. Duxit autem Modeſtinus hanc
defnitionem ab officio vſucapionis, cuius exitus& proprium eſt, vt per eam acquiratur dominium, quod alio qui in rebus bona fide traditis nũquàm certò con ſtare poſſet: quia propter infinitam rerum varietatem incertum eſt plerunque, vtrum tradens ſit dominus, an non ſit.—
Vſura inde adpellata, quod pro vſu pecuniæ datur. Eſt
enim quaſi Merces,& penſio vſus Perunis, dedaac cõ
tra naturam eſt: cùm pro vſu pecuniæ, cuius domi-
nium à dante abſceſsit,& in accipientem tranſit, præ- ſtetur.
Vſura pecuniæ, quam percipimus in fruetu non eſt: quia non ex ipſo corpore, ſed ex alia cauſſa eſt, id eſt noua obligatio l.vſura. 121. de ver. ſig.vbi vide A. Alcia. quæ lex ad expli cationem l. quamuis. 3. C. de vſur.
Vſura eſt vbi amplius exigitur, quàm datum ſit c. vſura.
24. q. 3. quod non ſolùm de pecunia, ſed devino, oleo, frumento&c. accipi debet c.). 2.3.4·ea. cauſ.& q.
Vſurarum plures ſunt ſpecies. Aſsis locum in vſuris Cen teſima optinet, at que ad eam omnes redigentur.
Vſuræ centeſimæ, quæ ex ſingulis centenis nummis duo- denos nummos quotaunis efficiunt: ſic dictæ, quòd
earũ menſtrua quantitas céteſima pars ſit ſort is I. 4.§. fin. D. de nau. fœno. l. 8. C. ſi cert pet. l. fi. S.fin. D. de iur. do. Il.vnica-S. eum autem. C. de rei vx. act. l. 1.& 2. C. de vſur.rei iud. Con. Harmenopulus libro 2. Epito. titu. 7. eur,eqdν ⁊ιμ εH 1 ι 019 Ludſöp pc⁴l μααρααόαι. TI. np r AA⁴ορν ½νυναιε ⁸dd ⁶ 17 z ols Lud*,dp vah&ua³ο uſra N- oc=i I· p· Galli dicunt àdonxe pour cem, vide A. Aug-lib. 2-Cap. X.10. 3
Vſuræ Semiſſes, quaſi dimidiæ, cẽteſimæ, nempe cum pro centum aurei fex dantur. Gallis ſix pour cent: ita vt vſura menſtrua ducenteſima ſit pars fortis l. 30. D. de adimẽ.
leg. l. 3.C. quod iuſſu. l.2 4. D. de præſcript. verbis l.. C. de iis quibus vt indig. Plin. lib. 14. cap. 4. cuiuſmodi vſuras fiſcus à ſuis debitoribus accipiebat l. 17.§. ſi debitores. D. de vſur. Ex qua vſuras fiſcales, interpre- tabimur ſemiſſes. Adpellantur& Semiſſales l. 10. D. de
poollic. 3
VIuræ quincunces, quintam centeſimæ reddunt, id eſt, quinque aurei pro centũ l.15. D. de adim. Ieg. l. 7. S. quæ autem. D. de admi. tuto. l. 17. D. de vſuris. Etita
Quincuncem modelſtum apud Perſium accipe.
Vſur

V S V Vurætrientes, cüm in ſortem centum quatuor nummi penduntur d. S. quæ autẽ l. 3. in fi. D. ad leg. Falcid. Ter- tiam centeſimæ dixit Paulus I. 1⁊ in fi. D.devſur. Vſuræ quadrantes, cùm in ſortem ceutum tres nummi quotannis penduntur l. 22.5-Largiùès. D. de ann. leg. Septunces, quoties ſeptem aurei pro roo-:penduntur. Beſſes, quoties in ſingula centena octoaunua præſtantur I. pen. C. de vſur. b Dodrantes, cùm nouem. b Vſuras deunces non meminit A. Aug. lib. 2. cap. 10. ſe le- giſſe in libris iuris Ciuilis. B. Briſfonius duos aureos
pro centum interpretatur.
Vfuræ vnciariæ l. 47.§. profectus. D. de admi-tut. vide ſu-
Vlura pecuniæ, quam percipimus, in fructu non eſt: quia non ex ipſo corpore, ſed ex alia cauſſa eſt, id eſt, noua obligatione. Pomponius in l. vſura. D. de verborum
ſignifi.* b
Vſuris Chriſtus contractum mutui contaminari vetuit, Lucæ ſexto. Exod. 22. cap. Conſuluit. De vſuris. Per hoc autem non improbantur moderatæ vſuræ& conſue- tæ, ſi ſub forma emptionis& venditionis exerceantur, ſicut conſuetum eſt. Tunc enim& creditor agit inge- nuè,& debitor intelligit negotium, quod agitur. Lon
gè emm differunt, concipere ſpecialem contractum, ad vſuras, vel(vt nunc vulgò dicunt) Rentas, qu od li- cet:& accipere vſuras contra mutui contractus natu- ram, quod illicitum eft Certè verbũ Vſura non eſt fœ- dum: ſed non habere vſuræ modum,& honeſtam ra- tionem, eſt turpiſsimum. Quod cõmentatores aut non intelli gunt, aut calumniosè diſsimulant.
Vſuras permittunt leges. Tit. D.& C. de vſur. Canones ve rò pronibent, ca. 3-co. titu. Vtimur re ipſa hoc tempore non minus, quàm olim: nominis autem(neſcio qua ra tione ynos pudet.
Vſuras lex diuina prohibet, Odioſum autem vſurarum nomen eſt quo ſit, vtvſurarum nomen in intereſſe mu- tatum ſit. Vnde Clemens Maro in Satyra.
Lon ne preite plus a vſure, Mais ainterestz tant, qu on veut· b
Huiuſmodi commenta iudicum conniuentia fiunt non ſine magno Reip. incõmodo- Ferendi tamen nõ ſunt, qui fœnus illud improbum exercent.
prà Vnciarie.
Vſuræ pupillares, vel quincunces, vel trientes pro mo-
re regionis, niſi in certis cauſſis. Vide A. Aug. d. c. 10. Vſurarius debitor, qui ſub vſuris pecuniam debet l. 7. D. de vſur. b Vſuraria pecunia, quæ ſub vſuris debetur I.11. I. 12. D. de compenſ. Vſurarum debitor l. 6. in fi.l. 40. D. de neg. ge. Vſurpatio, eſt vſucapionis interruptio I.⁊. l.j. D. de vſu- ca. de vſurparionibus librum ſcripſerat Appius Clau- dius, ſicut in ea re teſtis eſt Pomponius lib. 2.§.& qui- dem ex omnibus. D. de orig. iur. Vſurpari ſeruttus dicitur, quæ vtendo retinetur I. G.§. 1. Xl. 3. in fi.& I. 9.1.16.. ſi ſeruit vind. Vſurpatum, pro vſu acquiſitum l. 40. D. ex quibus cauſſ. maior.. Vſus ſignificat ius vtendi re aliena, ſalua rerum ſubſtan- tia,& ab vſufructu differt. Nam cui vſus relictus eſt, vti poteſt, frui non, item l. 2. D. de vſu& habita. mi- nus que eſt vſum legare, quàm fructum. Quando quidé fructui& vſus ineſt, vſui fructus deeſt l. 10. l. 4. S.1. D. de vſu& habit.& vſus quidem neceſsitate perſonæ cir
cumſcribitur, ac definitur: fructus non item. Nam qui vſumfructũ habet non tantum ad vſum ſuum, ſed& ad
quæſtum,& compendium. Omnis enimrei vtilitas ei conceſſa eſt. Interdum tamen
Vſu legato, etiam vſusfructus datus intelligitur, veluti ſi pecuniæ vſus legetur.
Vſus adpellatione etiam fructus continetur, quoniam
V S V
idem continet vſus pecuniæ, quod fructus l. ſ. in fin. l. 10. D. de vſufr. ea. rerum.
Vſum autem Græcè xεεσιν adpellari VIpianus ſignificat 1. 10.5.. D. de vſu,& habir panquam apud M. Cicero nem lib. 7. Epiſt xoσρ pro fructu Curius accepit. ni Vſum habet. Vſuarius adpellatur, vt Fructua rius, qui fructum I. 3. S. de præteritis. D. de vſufru-l.;2. D. de ſti- pula. ſeru. b
Vſuarius tamen ſeruus in quo vſum habemus, vocaturl. 14.D. de vſu,& habitat. l. 2. D. de pecul. l. 7.s. ſi ſeruum. I. 12. S. quare. D. de dolo mal. l. 14. D. de acqui- rer. do.
Vſuarij dici poſſunt clerici, qui non poſſunt vendere vel
teſtari, aut donare de bonis eccleſie, ſed victu,& veſti tu debent eſſe contenti c. epiſcopus.& ca. cum conſtet 10.. 2.
Vſus dicitur, quando iusvtendi alicui datur, qnòdvti poſsit prædio, vel domo ad neceſsitatẽ. Vfusfructus verdò plenior eſt: quia datur in eo ius& facultas vtendi
& fruẽdi prædio, vel domo. Habitatio autem, feruitus eſt, ſeu ius habitandi in ædibus alicuius, ſimile vſui. Zaſ. in s. Æuè. Inſtit. deact.
Vſus pecuniæ amitti nonpoteſt, quàm duobus modis, morté ſcilicet, aut capitis diminutione. l. in ſtipula- tione.cum ſeq.D.de vſufruct.ear.rer.quæ vſu conſum. 1. ſi vſus fructus nomine. S. cùm vſufructus. D.vſusfruct. quemad. caueat.
Vſus reciprocus, qui frequentiſsimus eſt inter ruſticos, vt: Commodotibi boues meos ad arandũ terram tuã, certos dies, vt tu viciſsim commodes tuos, cùm ego arauero: non cadit ſub actionem Cõmodati, ſed præ- ſcriptis verbis. text. in I. ſi tibi rem inſpiciendam.§.1. D. de Præſcript. verbor.
Vſus adpellatione veni âtne proprietas, diſſerit Barto. in I. donationes. D. de donat.
Vfualis, idem ſignificat, quod vſuarius. Martianus inl. interdum. de public. Quoties quis mancipia inuecta profeſſus non fuerit, ſiue venelia, ſiue vſualia, in pœna commiſsi eſt.
Vluarius, ſubſtantiueè, noſtris eſt, qui vel vſum capit, vel
vſui eſt: Adiectiuè, quod vſu abfumitur, ſignificat. vi-
de Gellium lib. 4. c. j.
Vſibus puellæ res relictæ, proprietatem arguunt. Vide Alber. in l. donationes. s. ſpecies. D. de donat.
Vſus in X II. Tabu. pro poſſeſsione accipitur. verba le-
gis hæc ſunt, vs vs, ET AVvCTORITAS RVNDI BIENNIVM ESTOæA CETERARVM RERVM AN- NVVS vSVS ESToO.& ita poſfeſsionem vſus defi- nit Elius Gaflus apud feſtum li. 14.& l.115. D. de ver- bo- ſignifi. Vſum pro poſſeſsione dixit Horatius in Sermo.
Quadamſi credis Conſuitis) mancifat vſus. Hinc VſdGcapionis nomen eſt Vſucapio eſt adeptio dominij(ſic enim in l.3. D. de vſu-
cap · non adiectio legendum Vlpianus ſuadet in Epi- to.titu. 10.) per continuationem poſſeſsionis tempo- ris lege definiti. Verba hæc, TEMPORIS LEGE DS- FINITI,ſuppoſuerunt Tribunianus& collegæ. Naã VlIpianus pro his dixerat, anni, vel biennij, rerum mo- Bilium anni, immobilium biennij. Nam vſucapionum tempora produxit, luſtinianus l. vnic. C. de vſucap. transform. Vſucapio currere, procedere, idem ſuppleri dicitur l. 5. I. 18. D. de vſucap. l.. D. pro dona.
Vſus ſui cauſſa,& vſu ſuo duci ea demum mancipia vi- dentur, quæ ad patrisfamilias corpus tuendum, at que ipſus cultum deſtinantur, veluti Cubicularij, coci, miniſtratores, obſonatores,& alij huiuſmodi vſus
cauſſa parati l. ο3. D. de verb. ſig., Quæ&
Vſualia mancipia vocantur l. ſi. S. quoties. D. de publica,
Si quis argentum, quod vſus ſui cauſſa paratum eſſet. legauerit, id dũtaxat debebitur, quod victus ſui cauſſa b ad quoti

N napcccſt, een ur pitit Gniaig
lamctenn.xr. 1 2 8** 1 lc. cum ſſalna
4 recnentiſtinnch
1 doucr mM Arn fi ciſaim commdesh t
* ſud ationen(ô⸗ m.in l.tidtren in roer. rietn
eniitne proprictu.
Kcoan.
1
cat, quodvüumin. a
4
c.( Doties quis i. 1 —„ 1.„
nt ſuc venalis,ſo duu
4 4. 3 oſtrick l 1
. 1*
4*
„uod vu abdemu 1 * †
4 3 8 4 4„ Ir. proprieraten 4“ 1 4 ges.H-peciesD M. 1 1
4 ro pofletsione ic.
„ T.& 1 Den
8 14. 4* “ 8 — 1
rur 8 aantuf
11 awcrot
„ 4 1 1 4 1 4 * 3
V 8 V ad quotidianum vſum parauerit, non etiam quod com modare ad ludos,& ceteras adparationes ſolebat l. 28. D. de aur.& arg. legat. Legatis vxori ſeruis, qui vſus eius cauſſa parati ſunt, ad eam nõ pertinent hi ſer ui, qui non propriꝗj ĩpſius, ſed communis vſus cauſſa pa rati ſunt I. 4 ·D. de leg. z.his verò verbis, quæ poltte- ſtamentum factum viſbus eius comparauerunt, conti- nebantur I.;z3. 5.1. D. de leg.z.
Vſus proconſuetudine ponitur. Sic
in Vſu, id eſt, in vulgari,& quotidiano ſermone, in com muni vita&(vt diximus)in praxi. l. 4§. J. 72. S. quod ta-
men. D. de leg. 3. 1.3. D. ex quibus caufſ. maio. l. 1.5. im-
puberi. D. de 8 C. Sillan.& alibi ſæpiſsimè. Ex Vſu, pro vtile eſt. lI. 99. in fi. D. de ſolut-
Vſio pro vſu l. 66. S. lana. de lega. 3. l. 29. S. ſi factum. D. de
au.& argent. legat. vtitur& hoc verb. Cato in libr. de re ruſtic. b.
VVſus, ſignificat aliquando plenam proprietatem I. do
nationes. s.ſpecies. D. de donat.
Vſus fructus& fructus, re ipſa non differunt, niſi quòd
compoſitum illud verbum vſum quoque in fructibus complectitur. Porrò legare vſumfructum& legare fru tuni nihil diſtant: quemadmodũ ſi vno verbo dicas, alimenta, victum: aut multis, neceſſaria vitæ ad alen- dum ad exhibendum ali quem l. cùm ita. Et l. ſeq. D. de vſufru. leg. l. alimenta.& l. fin. D.de aliment.& ciba. leg. l.verbo victus. D. de verb. ſignifi.
Vſusfructus, eſt ius alienis rebus vtendi fruendi, ſalua
rerum ſubſtantia. l.1. D. de vſufruct. Interpretemur hãc deſinitionem, quam aliàs frigidè ſolent tractare legu- leij. Elt ius, Hoc eſt, ſeruitus, vt ipſi di cunt,& verum quidem eſt: ſed multò ſignificãtius dicemus, Eſt ius, hoc eſt, facultas, poteſtas, quã dominus detrahit pro- prietati ſuæ rei, ac concedit alteri. Alienis rebus. Pro- priæ enim rei vſusfructus quidem ſubtiliter conſide- rari poteſt, vnde cauſſalẽ vſumfructum adpellant. Ve- rùm, hæc inſpectio rarior eſt,& nõ tota habet effectus ſicut tunc, quando alteri conceditur,& vtilitatẽ ſuam proxi mo reddit vſufructus, qui formalis nuncupatur. tendifruendi. Hæc compoſita vox omnẽ vtilitatem rei ſigniſcat. Sed audi quo moderamine. Salua rerum ſubſtantia. Scilicet, tota vel parte eius l. ſicui. D. de vſufru.Ratio:nam vſusfructus eſt in corpore, depen- det ex corpore.Igitur, ſublato aut mutato toto corpo- re, neceſſe eſt& ipſum tolli: ſicut ſublata arbore, non poteſt produci pomum. Sic intelligis I.1.& 1. 2. D. de vſufr.. eo amplius. Inſtit. eo. tit. l. repeti.§.. D. quibus mod.vſusfru. amit. 1 Vſus fru Ctuarius& fructuarius, aliàs accipitur ſubſtãt iuè ro eo qui habet vſumfructum:vt regulariter:alids ad iectiuè, pro re in qua eſt vſusfructus, vt domus fructua ria, fundus vſusfructuarius. I. arboribus.§. fina. D. de vſufruectu. b V T Vr, modi notam eſſe adnotat Bartol. l.1. D. de condi.& demonſt. C. de condi. quæ ſub mod. quandoque ſigni-
ficat cõditioné l. cumtale. D. de cond.& demon. quã- doq; ſignificat ſecũdũ l.1. C. de iis, qui par. veflib. oc-
cid. plerũnq; cauſſatiuè& axohsbös ponitur. Cauſſatiusè quidẽ in Aet cn quis temere D. de Ieg.I. Auokvz is verò& conſecutiuè l. in eccleſũs. de Epiſco.& cleric. I.. C. de ſeruitut.& ca. cùm liqueat 1. q. i. quandéque ſi- gnificat quàm a oeis encl tinc acl3gue aduer- ſatiuè pro ſed l.cùm poſt. CQ. de appell. Aliquando pro tanquam l. leges vt generales. C. de legib. Quando- queveritatis ſignificatiua eſt 1.cùm aliis C. de fecund. vnpr. AWindc pro quamuis l. ſed an vltrò. D. de neg. eſt. Vt pro quandol. ſi cum dies. 5. ſi arbiter. D. de arbitr. Plerunque ſupereſt l.L. D. de parricid. interdum Ordi- nis nota eft.
4
VT E Vt, alids ſgniftcat cauſam: aliès ſimilitudinem, pro ſi- cut. VIpianus inl. Si cùm dotem. 5.1.&§. ſiautem. D. ſolu. matrimo. 8
Vt, aliàs pro quòd accipitur. Marcellus inl. poſtulante. in prin. D. ad Senatuſc. Trebell. Poteſt tamen, inquit, euenire, vt reſtitutionem diſtulerit heres.
Vtenſitia ſunt Columellæ, quib. aut alitur hominum ge-
nus, aut etiam excolitur. Vndegloſ. in l. eos qui vtenſi- lia. D. de Decur. non rectè de iis tantùm accipit, quæ ad eſum potũmque pertinent. Sunt autem excipienda ſecundum communem cùm loquendi, tum teſtatoris vſum.. ſi certus numerus. de legat. 3. cùm ſimil. quæ Al- beric. allegat.
Vter, vtris, pellis qua vinum aut oleum deferri ſolet. l. 3.
D. detrit. vin.& ol. leg. 119 b
Vterque, ſignißcat ambos: differunt tamen: quòèd quum vtrunque aliquid feciſſe dicimus,& ab hoc,& ab illo, ſeparatim factum intelligimus: quum verò ambos di- cimus feciſſe, ab vtroque cõiunctim id factum oſten- dimus. Detribus etiam dici, ſentit glin S. Non ſolùm 2.Inſtitur. Per quas perſon. nob. obligat. acquir. l.3in b frinerD.keranor Hadeu annotat, Vtrique, de pluri
bus etiam dici, ſed duo facientibus genera. Cicero in Catilin. Quod ego vtroſque in eodem genere præda- torum, direptorùmque pono: Id eſt, quæ duo genera ciulum.
Vterque vox plerunque coniungit l. ſi quis duobus. D. de leg. z · quandoque diuidit I. Pomponius. D. de rei vin- dica. 1 b
Vtendi generalis adpellatio eſt. Vtendum dare, id eſt, commodare Plautus in Trinummo.
Namn bencficium homini proprium, quod datum proprium erit Len datum vtendum eſt id repetendi copia eſt eium velis.
Vtendum datur quod mutuum datur l. z. D. de calumnia. & quod commodatur l. 20. D. de acq́. poſſeſ. l. 19. l.21.§.1. D. commod. vnde
Vtendum rogare, pro commodato rogare J. 1ſ. D. depoſit. Plaut. in Aulul. Cultrum, ſecurim, piſtillum, morta- rium. Quæ vtenda vaſa ſemper vicini rogant.
Vti, verbum, pro vtilitatem ca Tere dc ermratlus rebus di·
eitur, exceptis amicis& fami liaribus, de quibus pro conuerſari accipimus. Cæterùm, municipes vtuntur fo ron,baſilica,& ſimi libus: nõ poſsident. I.1.§. fi. D. de ac- quiren. poſ.
inter Vtendum tamẽ datum,& commodatum hoc inter- eſſe propriè exiſtimabat Labeo, quodinter genus,& ſpeciem. Commodari enim rem mobilem non etiam
oli.vtendam dari etiam ſoli. I.i. D. cõmoil. Sed vt appa ret, inquit VIpianus, res etiam ſoli commodari dici- tur. Sic I. 19.& l. 21.§. 1. D. commo.
Qodcui Vtendum datum eſt, ſiad aliam rem, at que ac- cepit, vſus eſt, furti ſe obſtrinxi t. Q. Scauola apud A. Gellium lib. 7. c. 15. Noct. Atti.
Vti& abuti ſic differunt. Vtimur( inquit Boëctius)in re- bus quæ nobis vtentibus permancnt: iis autemabuti-
mur, quæ nobis vtentibus pereunt. Cicero in Topic.
Non dcher alt ea mulier cui vir vſumfructum bono- rum ſuorum legauitcellis vinariis,& oleariis plenis
relictis putare id adſe pertinere. Vſus enim non abu- ſus reli ctus eſt. Itaque quarum rerum vſus ſepararĩ ab eorum corparibus non poteſt, earum vſus conſtitui non poteſt I.2. D. de vſufructu earum rerum quæ vſu conſu. 2
Vtimur, ait Donatus in And. fructibus rei, quæ ab aman tibus, fatuovſu, adminiſtrãtur. Abutimur quando de- perdimus& rem& fructum. Nam vſui eſt ager, domus,
Adbuſui vinum oleum,& eiuſmodi cetera..
Vtilia quædam ſunt publicè, quædam priuatim 1. 1 8.i. D. de iuſtit.& iur. publicè Vtilia funt, quæ in commune vtiſia ſunt,& quæ ad vtilitates omnium in commu- ne pert inent 1.1.§. is quoque. D. de S C. Sillaniano I. G.
W C

1 4 8 ¼ 3 4 ““ v 4
8 ö
3
.
ö
8
1
1
1 “
7
4
2
3
4 4 8 1 1
4
4 ͤ
1 4
8 2 ͤͤ — ͦ— —ͤſͤ
VII s. ne quid. D. de 3f prld.publick vtile eſt verbi gra- tia abſentium excuſationes accipi 1.33.:§. publice. D. de procurat. per itinera tutò commeare l. 1.§. 1. D. de iis, qui deiec. vel effud. ſupremas defunctorum volunta- tes exitum habere. l.ſ. D. de teſtam. quemadm. teſt. mu lieres dotatas eſſe l. 1. D. ſolu. mat. vide ſuprè Intereſt lib. 9. Vnde duplex ſtatuitur vtilitas publica: vna, quæ eadem communis diciturl. /1. D. ad leg. Aqui. Altera priuata.
Vtile per inutile non vitiatur, quãdo talia ſunt, quæ na- tura, lege, aut conſenſu ſeparari commodè poſſunt l. ſancimus. C. de donatio- c. Vtile. de reg. iur. libro 6. l.1. S. Sed etſi mihi. D. de verbo. oblig. In iis verò quæ ſepa- rabilia nõ ſunt: quia vel repugnat natura, vel legis au- ctoritas, vel voluntas contrahentium:vtile corrumpi tur per inutile, l. 1. 5. Trebatius. D. de aqua cotidian.& æſti. Ratio huius di fferentiæ eſt: Nam priore caſu ne- mo læditur: poſteriore verò ſemper ſequeretur læſio alterius, ſitotum negotium non corrueret incidente vitio. Et hæret ferè in hac ſententia Bartolus, quid-
quid alij rixentur, in l. Græcé. S. illud commune. D.de
fideiuſſoribus.
Vtile eſt, perpetua phraſis eſt Iuriſconſultorum, quòd vbi volunt ſigniſicare aliquid bonum& un eſſe, at que lure ſcripto procedere: ibi vtuntur a pellatione vti-
litatis longè pulcherrima: ſcilicet reſpicientes ad id, quod eſt in I. 1.§.. D. de iuſt.& iur. Nam ius nihil aliud eſt quàm honeſta vtilitas deſeruiens humanæ ſocieta- ti adtranſigendam hanc vitam. Pomponius in I. ſi rem meam. D. de verb. oblig. Si rem meam, 1udass ſuh con- ditione ſtipuler: vtilis ſtipulatio eſt, ſi conditionis exiſtentis tempore mea non ſit.
Vtilitatis publicæ cauſſa propoſitum dicitur interdictũ, De loco publico fruendo. Tuetur enim vectigalia pu- blica neruos tot ius Ciuitatis 1.1.§. 1. D. de loc. publi. truen. b
pro Vtilitate publica exercetur iniuriarum actio, quo- niam ea ad compeſcendam audaciam, cohibendâm- que petulantiam iniurioſorum hominum pertinet l. 42.§. I. D.de procura.
Vtilitas publica edictorum Prætoris, quæ iuris veteris ſupplendi, corrigendi, emendandi cauſſa comparata ſunt 1. 7. D. de iuſtit.& iur.
Vtilitas nuptiarum publica. l.12. 5. modo. D. de captiuis Paul. lib. 2. Sent.tit. z0.
Vtilitas publica eſt, ſi depoſitum cauſſa tumultus, incẽ- dij, ruinæ, naufragij non redditur. l.1. S. hęc autẽ. D. de poſit. Sic
ex Vtilitate publica receptum I. 8. D. depoſ. Et
Vtilitatis cauſſa I. z.§. ſi impubere. D. pro empto.& alibi ſæpiſtimè. Vtilitatis cauſſa permulta iure Ciuili con- ſtituta videmus. Sic b
propter Vtilitat ẽ l. 9. D. de præſcriptis verbis. l.16. D. de
legi. Er
Vtilitate ſuadente receptum, vt legendum videtur I. 44. §. eum qui. D. de vſucap.
ex Vtilitate Edicta commendantur I.z. D. de neg. geſt. l.
21.D. de in integ:reſtit. l.. D. exercit I. 1. D. nau. caup. Atque hæc vtilitas ius facit& cõſtitui. lIura enim falu briter pro vtilitate hominum introducta ſu nt: quapro pter& Horatius Vtilitatem, iuſti& æqui matrem di- xit. Eſtque legiſſatoris omnia ad vtilitatem ciuium referre vt Cicero ad Q. Fratrem ſcribit, vt Ariſtoteles in lib. de moribus admonet. Vnde Cicero in Topicis definit Ius Ciuile, quod pluribus in quaque ciuitate vtile eſt. Solent& ſæpe luriſcoſs. ſic ratiocinari, Par vtilitas, ergo idem ius I.. S. cõſtituitur. D. vt in poſſe.
leg. l..§.procuratorem. D. pro empto. Nam quoties le ge aliquid vnũ vel alterũ introducũ eſt, bona occaſio eſt& cetera, quæ ad eandem vtilitatem tendunt inter- pretatione vel certe iuriſdictione ſuppleri l. 1z. D. de
VI1I legibus. Inde
Vtile eſſe, vel vtilius, id eſt, magis ex vſu eſſe pro ratione decidendi legimus I.1. s.hoc interdicto. D. ne quid in loc. public.l.ſ.in fiD. ſipars heered. pet. l. 89. in fin. D. de ſolut.
Actiones Vtiles, quæ deficient ibus legum, vel edi torum verbis æquitate ſuggerente,& vtilitatis gratia ad ſpe- ciem propoſitam adcommodaturl. 19. D. de praſcrip. verbis l. 5. S. ſi actori. D. de conſtit. pecu. l.. S. quanquã. D. de aqua& aqu. plu. His opponuntur Actiones dire- ctæ, quæ ex verdis legis deſcendũt, cùm vtiles inflexæ ſunt,& vt Theophilus vocat) zxæνQνQαmάπν vide ſuprà li bro primo in tractatu Actione.
Vtilis actio, in factum l. quòôties. D. de præſcrip. verb.
Vtile, efficax l. minor. D. de euict. l. in commodato. S. igi tur. PD.commo.
Vtilem annum accipimus ex diebus vtilibus, id eſt, qui- bus agendi poteſtas fuit, cõſtantem. l. Ü. S.1. D. quando actio de pecul. l.I. D. de in rem verſo. Experiundi auté
poteſtas eſt, ſi agédi poteſtas eſt: nec enim ſatis eſt, reũ poteſtatem ſecum agendi facere, vel habere eum qui ſe idoneè defendat, ſed hoc amplius exigitur, vt actor nulla idonea cauſſa impediatur experiri. Nam ex cauſ- ſis quibuſdam agendi poteſtatem non habet de qui- bus I.1. D. de diuer. temp. præſcrip. Experiundi pote- ſtatem non habet(quod ad redhibitoriæ tempus adti- net) qui vitium latens fugitiui ignorauit l. 55. D. de ædilit. edict.
Vtile tempus continuo opponitur l. z1. D. ad leg. Aquil. 1.1.§. ſi mulier. D. de lib. agnoſ.
Vtilitas, omne cõpendium& id, quod noſtra intereſt, id eſt, lucra,& damna cõplectitur. l. 4.5. in eũ. D. de dam-
no infect. l. 11.§. fi D. de actio. emp. Sic accipe
Vtilitatem deberi, vtilitatem venire in iudicium& æſti mationem l. 9. 6.præterea. D. ad exhib. l. 12z. cum leg. ſe-
quen. ad leg. Aquil.
Vtiles dies quibus agendi poteſtas eſt,& iudicis adeun di I.z. in fi. D. de accuſ. l. 6. D. quæ in frau. crred.
Vtiles dies, ſeſsionum, quibus prætor pro tribunali ſe- derit,& poſtulationibus dederit reſponſum.
In his verò quæ de plano expediri poſſunt, vtiles ſint, quicunque dies quibus Prætor ſui copiam in publico vel adeuntibus ſe fecerit l.2. D. quis ord. S. fin. Inſtitu. de bon. poſſeſ.
Vtile tempus eſt, vt ſinguli dies in eo vtiles ſint, ſcili- cet, vt per ſingulos dies& ſcierit& potuerit admittere bonorum poſſeſsionem. VIpia. in l.vtile. D. Quis ordo in bono. poſ. ſeru.
Vtique pro tantum l. 21. D. mand. I. 31.§.culpam. D. de æ- dil. edict.
Vtique, omninoſquequaque I. 73. D. de iudic.
Vtique certè l. vtique. D. de rei vindic. continuationis nota eſt l.vti que. D. de damn. infect. Aliquando pro ita demum. l. diuortio. S. ſicut. D. de neg. geſt. Aliquando pro ſicut l.ſicut. D.de actio. empt.
Vtrubi(ſic enim in Pand. Flo.& apud Theoph. Inſtitu. de interd. legitur yInterdictum eſt retinendæ poſſeſsi o- nis quod dere mobili maiore parte anni poſſeſſori da- tur, I heop. ρ εσποιτBπσωρ.Sic autem à primis verbis, qui- bus concipiebatur hoc interdictum nominatum 8
Vua tumorem quendam,& glandulam carneam ſignifi- cat. l. 4. 8. idem ait. D. de ædil. edict. Plini. lib. 20. Ca. 17. Cornel. Celſus lib. 4. cap. 14.
Vua, vitis fructus, inter dulcia recenſetur in l.vlt. D. de trit.& vin. leg.
Vuæ crudæ, VIp. ad Leg. Aquil. l. Si ſeruus ſeruum.§. Si oliuam, inquit, immaturam, decerpſerit, vel ſegetem deſecuerit immaturam, vel vuas crudas, Aquilia te- nebitur: Crudas, hoc eſt, nondum maturas. Cicero de Senect- Et quaſi poma ex arboribus, ſi cruda ſunt, vi auelluntur: ſi matura& cocta, decidunt.
Vuas

Minfecatrer
n 1 den 4 Faa Porckutnmn 4
k.. temp prrſcng k„
(qodad tehiditor “ Alcn logu a
auocpponiturla
Adium Kid, ddn it aucöplectirar zi b àD.Ceaciaenh 9 h. rtilitatem venitcini rrterca.Dadeni. al. b
agendi pottſtuj 44 8
wal4Dpriata 7 um, quidus pextor n onibas dedctit teſpd 8 Luno expedini od t aibus Pratoc lui 9 2 ſecerit l.=D.u—
aagull diesn eot e dies& ſienttKo r dncm. vIpiu-in lni C
11.D. mand. Lℳ, 1
12,Dd6 eauade!† 1 wequaque 4 *.D. Se fei inn, àde duma afcc 9.4 ſcur.D. de neg
.de acsocmfe
in 3
V V I.
Vuas, quas non vini cauſſa habemus, ſed eſus, poma dici poſſe, Paulus auctor eſt, in 1. Mnt fundum. de verbo. ſig. Alciat.ibidem vuarum comeſtibilium ſpecies enume- rat, vt ab auctoribus proditæ ſunt.
Vulgarem formulam, Paul. pro actione dixit in l. ſi ſeruus nauem. D. de furt.
Vulgaria vaſa, luriſconſ. definit, quæ non ſunt proprio lo- coattributa. l. ſupellectili. D. de ſupel. leg.
Vulgaris perſona, leuis: ea honeſtæ perſonæ ab vlpiano opponitur, inl. legitimos. de legit. tut. Sic vulgaria, pro rebus parui precij. l.z. D. de ſupell. leg.vt Vulga-
ria tentoria. l. quidam.§. Parictem. de ferui. vrban. præd.
Vulgo concepti dicuntur, qui patrem demonſtrare non poſfunt: vel poſſunt quidem, ſed eum habent, quem ha- ber nõ licet, qui& ſpuri) adpellantur aa ⁊εν ονορσασƷρν I. 19. l. 23. D. de ſtat. homi. l. 4.& 5. D. de in ius voc.
Vulgò quæſiti dicuntur, qui paſ sim,& aοοασλ& incer- to patre concepti ſunt, qui& ſpurij vocantur J. 19. D. de
ſtatu hom. l.4. in fi. D. dein ias voc.& alibi paſsim in libris noſtris.
Valgò concipere,& Vulgo parere accipimus eam, quæ vulgò& paſsim ſui copiam facit I.ſ.verſic. nec inter- eſt. D. de ſta. hom.& alibi ſæpiſsime.
vulgo quæſiti ex iuſto matrimonio quęſitis opponuntur 1.2. D. ad Tertyl. l. 18. D. de bo. liber. Nam i patrem ſuum ciere,& demonſtrare poſſunt, vt Tzel zes lib. hiſto. chilia. ĩ. cap. 17. ſignificat, NoMεεο⁸ε⅜α uοωνl 25s va⅛ενεν ⁊ν⁹ voεεε—ε, I2 dp ioes kvöxeag s bo gur dfrs 16 ne&⁴⁶ετνν ννν‿̈οεονσes Lpup, rTi απ᷑õee.
Vulgaris vxor, quæ ſui vulgò copiam ſacit,& quam quis
(vt cum Martiale loquar))cum populo habet l. 13. S. 1. D. de adul.
Vulgare, quãdoque ſignificat vſitatum, cõmune, ſollen- ne, ordinarium, ciuile, legitimum. Sic
Vulgares actiones Il. 1. D. de præſcri. verbis l. 46. in fi. D. de hered. inſtit. Vnde&.
Vulgaris ſubſtitutio poteſt videre dicta quæ ex XII. Ta. deſcendit: niſi cui magis placeat; inde dicta, quod à quolibet teſtatore,& Aicunfis heredi ſcripto fieri poſsit. Nam& in vulgarem caſum factam dixit Iuriſ- coſs. l. 4.§.-·D. de vulg.“
Vulgare pactum vulgò& communiter contractibus ad- ſcribi ſolitum l. z0. D. de pact.do· coniuncta. l. 5. D. de diuort.
Vulgare pactum. SC.depign. act. coniũcta. l... C. de pact.
pign. l. 4. D. de pig. act. Et 8 2 Vulgaria verba, ordinaria& cautioni de rato habendo adponi ſolita. l.z. D. rem rat. ha1lbꝗbꝗb. Vulgo iactatur Vulgatiſsima iuris antiqui regula, qui cum alio contrahit vel eſt, vel eſſe debet non ignarus conditionis eius- heredi autem hoc imputari non po- teſt:cum non ſponte cum legatariis contrahit. l.19. P. de diuerſ. reg. iur. Conditionem, qualitatem,& ſtatum eius, cum quo contrahitur, accipere debemus. Hanc regulam non de reo credendi, ſed de reo debendi eſſe exiſtimat quidam in adnotamentis, exemplo(cùm ta- men exempla nonreſtringant regulam) Bulgari d.. 19. quem tamen ſilentiotranſmi ſit. Equidem huius regu- læ duo eſſe capita putem, cuius me rei admoneat dictio aduerſat iua Autem,& recta Pand. Flor. interpunctio, quorum primum etiam ad creditorem pertinere con- ſtat, quod& Alexander Imol. cenſuit I. ſi cùm dotem. s. ſi mulier. D. ſolu. matri. quod& P. Decius probat meritò. Nam& id generaliter definit Vlpianus d. 1.19. idque verba eius ſatis ſupérque ſignificant eãmque Pauli Caſtrenſis eſſe ſentẽti am P. Decius ſcribit. quo- rum omnium ſententia iuuatur l. eum, qui.S. ficõiun- ctal.ſeq.D.commo.& Vlpiani reſponſo. I.3. in fi. D. de fideiuſ.Nam ibi creditor fideiuſſorem accipit cui gre- didit rem, qua is ſide ſua eſſe iubet: ſi non idoneum cõ-
V V I 202 b
probauit, fibi imputet, nam eius conditionem explo- rare debuit& creditor cum fideiuſſore contrahit. Mi- ror tamen cur adnotator ille d. l. 19.regulam de credi- tore accipiendam non eſſe dicat, cum nullam differé- tiæ rationem adferat, legéſque diuerſum aientes non diluat, nullam in ſuis ſcriptis&lvεαιιη cõciliet, quod tamen interpretũ officium eſt. Soli igitur Ariſtarchiſ- mo incumbit velis(quodaiunt) remiſque. Receptiſ- ſimos in omnibus auditoriis interpretes reiicit. eos Andabatarum more pugnare att. Videat(quæſo) quid de Bartolo cenſeat Alciatus I. f. D. de verb. ſigni. quid de ceteris in emblematis. quid de Paulo, Caſtrẽſi Rob. Irland. Scotus Comes, quantum commodi adferant interpretes, eorum lectio ſatis indicio erit. Planè in eorum verba omnino iurare non debemus, vtà legi- bus,& ratione di ſcedamus. b Vulgaris caurio legatorum, quæ legatorum in diem, vel fub cõditione legatorum nomine vulgo interponi ſo- . let. in l. 113.§. idem principes D. de leg.i. titu. vt legati nomine cau., SB5c Vulgari modolegatorum dies proferri dicitur in I. 4. D. de do. præleg. qui eã clauſulà prorogatur, quæ refertur in l.z0. D. de leg.r. b Vulgare præmium. 13z.§. extat. D. de iur. fiſc. propoſitum delatoribus præmium ſignificat l. 13.§. extat. D. de iur.ſiſc,, b Vulgaris exceptio rei iudicatæ l. 13. D. de popul. act. Vulgaria tectoria pro gregalibus, vt cum Seneca loquar in l. 13. in fi: D. de ſeruit. vrb. At in l. 3. S. 1. de ſupell. leg. Vaſa ænca vulgaria. Paulus interpretatur, quæ non eſſent proprio loco adtributa. Vulnus letale præſumitur, ſivulneratus intra triduum mortuus fuerit. Bar. cum aliis probat, in l.vlti. in fi. D- de Sicar... b b Vultus nullo in animante eſſe, præterhominem, poteſt: cuius vim Græci norunt, nomen omnino non habent. Autor Cicero de Legibus lib. 1. Vide Speculat. titu. de aduocat. s..& 1. parte titu. de Teſt.sS.)/ꝭ.
Vulua, Latinis non cſt obſcœna vox, non magis quã ma-
trix, qua concipitur fœtus: quæ cùm deſtituitur vi at- trahendi ac retinendi ſemen, ſterileſcit mulier. Nec
eſt, vt indoctum vulgus accipit, pudendum muliebre.
VIpia-deædi. edic. Quæritur, inquit, de ea muliere,
quæ ſemper mortuos parit, an morboſa ſit. Sabinus, ſ
vuluæ vitiohoc contingat, morboſam eſſe ait. VXores quaſi vnxores Grammatici aiunt dictas, quòd po ſtes ianuæ lana tangi à nubentibus, adipéque vngi,& oblini conſueueragktgtututu. Vxor eſt, quæ in matrimoniũ, ſiue(vt veteres loqueban- tur)in viri manum conuenit„idque fiebat duobus mo-
dis: coëmptione, aut vſu. Confarreationem, quæ pro- pria erat Pontificum, omitto. F. Hotomanus de Farre loquitur VIpianus Epitom. rit.9.& Bœthius in Topic. Cice. Hos conueniendi in matrimonium modos non agnouit Chriſtiani ſmus, vide titu. deſponſal.& matr. & de clandeſtin. deſponſa. in decretalib. Epiſt. VXores eſſe in poteſtate maiorum,& ſine horum auctori- tate non poſſe teſtari, aut contrahere, optima ſanè ra- tione mihi videtur receptum eſſe. Nam& Moſaica lex olim per matrimonium exemit filias à parentum pote- ſtate, transferens eas in maritos, Leuit. 22. Et Numer. 30. Apoſtolus Rom. 7.& Corint. 7. Mulier, inquit, quan totempore viuit vir eius, alligata eſt legi ipſius. Ete- nim mulier verè compoſita, exiſtimare debet, mo- res viri eſſe legem vitæ ſuæ, impoſitam ſibi à Deo. Vnde Imp. vocat maritum dominum, in l. pen. C. de inoffi. donationi. Adde l. ea quę, in princ. D. de donat. int. vir.& vxo. Et l. Lucius.§. quæ marito. D. de legat. 2. Ephef. 5. Mulieres viris ſuis ſubditæ ſint. Et ccior z-Item Corinthi. I1. Vir eſt caput mulieris. Sic Sara
illa ſancta mulier de Abrahamo viro ſuo loquens: Do C iz

XEN mi aus, inquit, meus vetulus eſt, Gene. 18. Quod repe- tit Diuus betrus inſua epiſt. cap. 3. Denique deus ipſe mulierem alloquens Geneſ.. dicit: Sub viri poteſtate eris,& ipſe dominabitur tui- 3 Vxor iuſta Alciat. lib. 4. Parerg. dicitur, quæ verè vxor,& perquàm ſolenniter ducta eſt, non quæ ſimplici ſpon- ſione vxor eſt, tametſi legitima ſit. J. ſi vxor. D. de adul. Hinc quoque iuſti filij adpellantur, qui ex iuſta vxore naſcuntur. l. cùm quis:S.· cùm en im. C. de natura. liber. Vxorem diuidit Cicero in Top in Matremfam. nempe quæ in manum viri conuenit, cuius meminit Papinia nus in l. ex ea parte. s. Mulier. de verb. oblig. Et in eam quæ in manum viri nõ conuenit, cui cùm ſpecificum nomen non inueniret, adpellauit eam generis voce vxorem, per aara εᷣενσινν-bſeruandum enim, quod mo- nuit& Apellus, nominibus res quaſdam carere: quòd plura ſint negotia, plures res, quàm vocabula. l. 4. de præſcrip. verb. Vxor, quæ quondã vxor fuit l. ſiquis. S. idẽ D. de lib. lega. Vxoris adpellatione an contineatur ſponſa, quæſitum eſt. quĩdam aiunt contineriper 1. Labeo. 6. D. de gradi- bus&l. Seruius. Vide Barto. l. ſiue C. de bo. quæ lib.& an ſponſa de futuro vide Panor.in c. i: de cler. coniug. & an ſponſa de præſenti poſsit dici vxor vt lucretur dimidium lucri, conſtant. mat. vide Panor. in c. ex pu- blico-de conuerſ.coniug. Barbat- in rub.& c. i. de ſpon- ſalibus. Vxores impropriè, ſid eſt, contubernales l. quæſitum. s. vrore. D. de fund. inſtruct. b
THESAVRI IVRIS Gl- VILIS ET CANO-
NICI LIBER X
e Aoda, qui Monetam cudunt Græcis in =e l.. C. de murileg.lib. r-. S 5 Xenia vocabantur munuſcula, quæ à 2 RG. prouincialibus rectoribus prouin- S ciarum offerebantur 1.6. D. de offic. SoCs Procoſ.l.vnic. C. The. ne damn. prouin. inflig. Caſsiod. lib. 7. Varia. in formula Comitiuæ por- tuum. 3 Xeloropho pro Zenophonte falſo legitur in s. item lex Cornelia. Inſtit. de public. iudic. Xenodochaon l. illud 16. C. de ſacroſan. eccleſ.locus vbi peregrini recipiuntur, interprete Iul. Patritio in Epi- to. Nouel.)77§. 1 Xenij generalis eſt adpellatio. propriè eſt munus, quod hoſpitibus datur. Accipitur pro munuſculis quæ iudi- cibus dari ſolent l. ſolent. s. pen. D. de offic. procoſ. Vi- de Alciatum I. inter domi. 194. D. de verbo. ſignifi. Xenicon apud Ariſtophanem pro militari nutritiòacci pitur, quod Corinthij aduenis militibus pendebanrt.
S
Xenium capere, eſt locum in quem diuertas à Magiſtra-
tibus impetrare, vbi diuerſoria minus ſuppetant. Xenium, munus quod hoſpitibus datur. gteS enim ho- ſpes dicitur. Vlpia. de offic. Procos. lJ.ſolent. Non, in- quit, in totum Xeniis abſtinere debet Procos. Xenones, pro Xenodochiis capimus. C. de ſacro. eccle. qua in parte nominantur, ſed corruptè gerontocomia, brephotrophia, ptochotrophia. Xenoparochus, id eſt, qur publicè munera hoſpitibus contribuit,&eε hoſpes, naxε, dator eſt, ſeu tribu- tor. Arcad. tit. de mune. l. munerum. Tabula rij, inquit, vel xenoparochi, vt in quibuſdam ciuitatibus. Xæον‿⁴ frumento excutiendo præfectus Græcè l. 1. C. de frum. Alex. lib.⸗ ä.— xPl0αρ⁶ in I.I. C. de metall.& metall. id eſt Balluca. vi⸗
ZE I. de ſuprà lib. 2. in dictione Balluca. zZbep lignum l.ligni„s. lignorum. D. de leg.;z. ZuXna naues lignorum vectrices ibidem. ZXa aοιμα ligna coctilia interprete L. Baifio libel. de reveſtiar. cap. 21. Xylocinnamum lignum Cinnamum-de Cynnamo Ari- ſtoteles lib. 9. Animal. Cinnamum, ſurculus odoratus. Nyſtici, à Xiſto, id eſt, porticu dicti, in quo per hyemem ſub tecto exercebantur, concertabãnt que haſtis. Erat enim mos Græcorum habere palæſtras, hoc eſt, ædi fi- cia exercendis,& animi& corporis viribus l. 4. D. de iis, qui not. infa. vide Vitru. lib. ſ. ca. 11.& lib. 6. ca. 10.
THFSAVRI IVRIS GCI.
VILISET CANO-
NICI LIBER XXII.
X h O CoNoMysvide Oeconomus. Nam ſic legendum alciat lib. i. Prætermiſſor. Vrtbeois, di latio Græcis interpreti bus l. ſciendum. D. de verb. oblig. Vruοeiu iius l.6. D. de excuſ. tut. prouin ciale munus. Antonio Auguſtino in-
AECE terprete.
4 5 z-“
Vnôoop vide ſuprà li b. 8.
Nnνυν& Bypothecaxria„Hypomnematographi, vide ſupraà HI. lib. 8.
T HESAVRIIVRIS CI. VIL I1S EI CANO-
NICI L IBER XXIII. Z.
Arnvcl lex, de edicto, mandatéque plus ſatis rigido. parümque humano dicebatur: quales feruntur& Draco- nis fuiſſe leges apud Athenienſes. Vi- ℳ Hde Valer. Maxim. lib. ⁰. cap. 5.& Lud. —2 Cœl. Khodigin. lib. 10. c. 19.& lib. ſeq. cap. 78. Zamol xidis conſilium apud Platonem commendatur. Is enim putabat, tum demum certæ corporis parti re- &tè medicinã accommodari poſſe, ſitotum prius cor- pus bene conſtitutũ fuiſſet. Conſimiliter felicius con- fulitur iuris ſtudio, ſi fontes ipſi rerum, qui calamita- te temporum noſtrãque ſocordia interciderunt, repa- rentur repurgenturque.
Zani, vel potius Tzani, populi, vt Viglius legendum eſſe annotauit, quod& Alc. probat, àveteribus Sanni vo- cati ſunt, prius ramen& Macrones dicti. primùm ſub imperio luſtiniani victi, in formam prouinciæ ſunt re dacti, vt ſcribit Agath. lib. ·. Fit eorum mentio in No- uel. prima conſti. de hered.& Falcid.
Zea genus frumenti, Langobardico vocabulo ab Accur- ſio ſæpe adpellatur ſpelta vide l. triticum. D. de verb. obliga.
Zelus propriè noſtris eſt viri amor invxorem, 2. q. i. ca. ſ peccauerit. in fin. Dicitur& Zelus affectus ille.
Zelus qui inſacris literis nominatur, oritur ex commi- ſtione indignationis. Zelotypia definitur à Chryſippo ægritudo animi, ex eo proueniens, quòd timeas ne adſit alteri, quod cum ne-
mine velis habere commune.
Zelotypiæ ſpiritu vexatus vircum ſuſpectam habet vxo- rem de adulterio, quid huic obſeruandum, docet Mo- ſes in Numeris& Imp. Nouel. 117.
Zeta

Wun 1n 14 D4. ₰ cule aana. Anio.„.
ean Hyoaxerm r
VAIIVI AETCA
1CI 11111 11!
1
Irer les, eeid e us ſatis tigd, f
1 is fuiſſe leges afet! n
b
e Valer. Mannb. 82
am 2pd
um demum 1 4 mmodari polen üfu iſſet. oabmilt
6.34 ontes 17
ue ſocordut
icebatur qules ter? dplumen cenec e
50 N
2
„ 4
Z O N
Zeta, locus erat vnius cubiculi capax, ſolem hybernum ſpectans:ita conſtructum, vt per heliocaminum vapo- rem acciperet. Alex. Neapo. Gen. die. lib. 7. cap. ĩ. Super hac dictione quid compererit Catanæus, retert pluri- bus in Comment. ad 2. lib. Plin. Epiſt. b
Zitum, potus eſt, quem è frugibus excogitauit EÆygyptus. Vlpia.titu.de tri.& vino Ieg.l. ſiquis Zitum, in quit,& cætera pro hominum affectione.
Zucia in legibus Solonis apud Demoſthenem& Plutar- chum, pœna& ad mortem,& ad aliud pœnæ genus pertinet. b
Zuras& ZLuusc-j in eiſdem apud eoſdem pœnam inflige- re,& irrogare mulctam.
Zizania in extrauagãt. ſuper cathedram. s. ab olim de ſe- pult. aε‿οσσνυυ primam Adæ declinationẽè ſignificat, vt ibidem dicit gloſſematarius qui eam pro ſcandalo ac- cipi ſcribit.poëtis dicitur infœlix lolium.
Zona, nedum cingulum, ſed& marſupium eſt. VIpian. de
bon. dam. l. diuus. Neque ſi zonam, inquit, circà ſe ha- buerit, protinus aliquis fibi vendicare debebit. Zonis ventri menſuram conſtitutam indicat Alcia. cap. 26. lib. Parerg. ⁰. Cæterùm zonæ adpellatione quid intel- ligatur, veteribus relatum à Rhodig. lib. lect. anti q. 22. cap. 19.. Zonarij, qui zonas conficiunt. Zonam ſoluere dicitur maritus in lecto ‚cum nupta vir- ginem deuirginat. Catullus, Nec quarendum aliud foret neruoſius illul Quoa zonam oſet ſoluere virgineam.
Ouid. in Epiſtul. Phyllidis ad Demophontem.
2 G 2⁰3 Cui mea virginitas auibus libata ſiniſtris (aſtaque fallaci zona reuincla manu. Zaroͤgopa, quæ mediam naturam inter ſenſibilia& vege- tabilia habent Budæo, vr oſtrea, ſi pongiæ. b Zodra, tapetia dicuntur animalium figuris intexta. Zoxeni, operarij, qui in diem viuunt, napæ 1⁵(Ap, Fevlſap, quod viuere ſignificat in hoſi pitiis, ipſi autem operarij, qui in aquæ ductibus laborant, Silicarij dicuntur. A. Alciatus in l. Ad reparationem. C. de Aquæ ductibus lib. rr. Zygocephala, ſignificant iumentorum capita iugo illiga- ta. Iuſtinian. tamen in Nouel. iuxta StiG Haloan- drinam, de offic.præſid. Conſtitut. 7. S. Compelles etiam. vſurpauit hoc vocabulum, pro eo quod iuncti boues vno die exarare poſſunt:vt lugerum appellatio apud Varronem,& alios. 4 Lyeitate, ponderatores, qui examini ponderum præ- ecti ſunt. Horum iudicio Paulus Cakkren ſis cenſuit, eatenus liberari debitum, quatenus deliquato ære, re- liquum argenti ſupererit creditori. l. fnal. C. de pon- der. libro 10. Qua de re latius diſſerit Alcia. in 1.2. D. ſi cert. peta.vide libro 38. BaoiXiudp.
Zygoſtaſia, munus illud I. 1. C. de frum. Alex.
zZoyosara, in l.1. C. de frum. Alex. qui admetiendo frum. præfecti erant. b
Zythum in I.9. D. de trit. vino, ex tritico, vel hordeo, vel
pane confic itur. Dioſcorides libro 2. cap. 12. ex hordeo cõfici ſcribit à Gallis, Ctre, voce corrupta, adpellatur. Eius vim explicat Dioſcorides, vbi ſuprà. Alciatusin libr. 10. Parerg. ca. 15. Ceruiſiam interpretatur.
Scio multa ad Iuris cognitionem verba hic deſideratum iri, quæ tempus ſup- pedita bit aliquando. Nam IIA⁵ ανανκρ—ακm½εG Xboνσ nõdοs gds pia, quæ omnia editione altera præſtabimus volente D EO optimo maximo. Qua in re nec labo- ri, ſumptibũſve parcam. b H aptſju orap
ao⁴ud.
T HESAvVKRI v. I.
FINLIS.
C iij

4
1
— 5———
—ſſ =ſſſſöͤöͤſͤſͤſͤſſͤſͤſͤſͤͤ—
———————— —„————————
—
-mõ———————
——————
——— — ꝗͦ—
—————— — ᷣ—
—

PARDVLPHVS PRATEIVS
204
I C ADIVSTINIANVM
1M P. DE
OFFEICIO
1vDICIS. A
IVRIS CANDIDATO, FVTV-
I
riſque iudicibus, P. Prateius.
NPEAIO 5 7 3&ϑν libris DVerborum, quæ ad ius pertinent, ſignifcationes, vim, ac Se eſtatem explicuimus, quo in genere paſim plerique ius dicentium cæcutiunt ac errant, ol
2 5
pPARDVI.L PHVS PR A- TEIVS I C AD IvST NIANVM IMP. DE OFFICIO
Iudicis lib. rIIT. Inſtitutio-
Ornatiſbimo vur Detro ulioud Procurarori egio in Lugdu prouincia Dardulphus Prateius.
Leee EIPVBLICAE oprimè confu- E luiſſe, cõmodique plurimum adtu- N 88 liſſe ſe exiſtimauit Iuſtinianus Imp. z caͤm verboſos in ius Ciuile cõmen- le tarios ſcribi vetuerit: ε&:νν½"iep, lineàſque longius, quàm par eſſet tranſilierunt in- terpretum plerique. Hi enim ſiluoſiſsimos com- mentarios ſcripſerunt, vſque adeò, vt de iis merito dici poſsit, quod ait in arte Horatius:
Inceptis grauibus plerunque& magna profeſſos
Purpureus latè qui ſplen deat vnus& alter
Adſuitur pannus, cum lucus e ara Dianæ.
Sed nunc non erat hic locus. Rectè quidem luſtinianus, niſi conſtitutioni ſubie- cta adieciſſet:XNiſi(ait) tan tum ſi velit, ea in Græcam lin- guam tran ormare ſub eodem ordine edque conſequentia, ſub qua& voces Romanæ poſitæ ſunt, hoc quod Græci i] 2ode dicunt. ⁰ ſiquid forſitan per titulorum ſubtilitatem adno- tare maluerunt,& ea, quæ wafalir Aa nilcupantur, componere. Hac ſiquidem via,& Laconiſmo nec ſententia, nec verba, neque vis latens, neque productiones,
extenſionéſquc, nec aeuip ſolutiones? quod ad
Iuris interpretum officiũ pertinet) explicari poſ-
ſent. Quæ omnia præſtitère Domitius VIpianus,
Iulius Paulus,& ali] veteres! uriſcoſs. quorum in- terpretamenta in libris Digeſtorum trãſcribi, ſed
conciſe nimis, iuſsit Imp. Iuſtinianus. Tamerſi ve- rò iudicem legibus moribus ius dicere, lites diri-
Octobribus, 1566.
mere, negotia finire oporteat, nihilo ſeciùs(vt ſcri
bit Vlpianus noſter) in ſumma æquitatem quo-
que ante oculos habere debet iudex. quod& Ari-
ſtoteles,& M. Cicero variis locis prodidere. Nam (vr Conſtantinus,& Licinius reſcripſerunt pla- cuit in omnibus rebus, præcipuam eſſe iuſtitiæ,
æquitatiſque, quàm ſtricti iuris rationem, quod
(vrinam)perſpicerent, qui iuri dicundo præſunt: at, vt Vergilius ait, Apparent rari nantes in gurgite va iſto.
Volutanti autem animo mihi(vir clariſsime) cui ſtudia hæc mea nuncuparem, vnus omnium ſuo-
curris, vrpote qui iudices officij ſui commonefa- cias.Sed& eo lubentius tibi hæc conſecraui, quòd perſpectiſsima tua in me ſit humanitas. Eò volen- tem adegerũt incredibile in rebus excutiendis iu- dicium, idémq; ad omnia verſarile, rerũ omnium cognitio, quà Thaletem Mileſium peruincis aut
certè exæquas. I dν εει εε αενεſa. ſed pacato vultu ex-
cepturumte ea ſpero. Vale. Lugduni Kalenckh.
IVRIS CIVILIS SI V.
D 10815, 1VDICIBVSQVEB
FVTVR IS, E IVN Dͤ E M pRATEII EI. E.
gia. Opti mus eſt iudex qui obſeruantiſimus æqui Viſitur G ſanctis legibus acta notat. Seruius vt quondam ſtudlioſus iuris amari Non fuit, aſt æquo tramite iura dabat. Sic quoque qui claro nunc inclyta pectore reddit Iura, eat& meritò tramite erſene. Iudicis officin mi ſeras extin guere lites Incumbit recti& conciliare viros. Aſt pretium eſt operæ perdocti pan dere iura Principis& reclis ductilibuſque yiis. C uß . 11 1]

—ͤ— ———.—
————
—— 2——
Luc faciant iuliceshuuci hic Iustinianus Viſitur at rarus qui ſeſe temperet IIo Perdocuit princeps dexteritate pia. Horum Jed potius yincitur improbior.
Iuslitia yt constans eſt, ſic ne flectitur vuuam. SOvrdine Iustinianus quo con ſe ipſit, eodem Ius dicens yllis creditemuneribus. eEyylicui, ex alio yt pendeat articulus.
Iudicium nuſquam flectit cognatio chara, b Adſpiret cœptis nostris tua gratia Christe,
(Sancta ſiquidem res eſt) ſed nec awicitia. 4 4 Et ſtudio legum ſemper adeſſe yelis.
N
Intitulum, DE OFEICIO 1VDICOI 5,
ſchemariſmus. Norales e RE S ans Condemnare dominum in certa pecunia, aut no- ſing.„. xam dedere.. Inrem dpetitio 1 poffeſlerem abſoluere, . Reredl. Zut rem reſtituerc. A Ueetis—*““ cum fructibus. 1 Actionum b quædam Adexhibendum unt in quibus iudi] Rem cum ſua cauſſa ſlunt famil.. erciſ. 4 cis officio in-) exhibendam con- ſcumbit legi- demnare. V bus, moribus commu. Mixtam Haukime. 4 diuid.* 1 bentes b b 1e finium* ditdicare,quodaccipe 8 regund. Cyt in tractatu infra.
Quicd in aliis actionibis mie officioi incum- 8 bat, ex aliis Iuris Cmuilis libris obſcruabit prudens a Iudex.

dicree quol acciyr
rractatu infr.
ncum-
e iure 1 plicat optima quidem ratione. Nam vt illarum cauſſa,
—
PARDVIL PIHVS
PRATEIVSI.
AD IVSTINIANVM 1IMPERA I. D OEICIO IVvDpiCISZ.
N KIT 4 5
No) pretarioné perueniamus, — pauca de librorum„acti- h tulorü ſerie, ac methodo 2 6 1 ⸗* ediſſerere. Sciẽdum eſt igi
8 4 9 4 8 . 5 8 8 4
3 — 8* „ „
“
— 4 6 8
8*
88
e — 6 4
6
☛ 8 8
8 mi. ſcribit, quod&mpera
M 7 4 reeee AA
nat. gent. Libro ita que primo perſonarum iura ex
vel auctore Hermogeniano I. 2. D. de ſtat. hom. conſtitu-
ta ſunt, ita prius de perſonis quærendum Gaiol. 4. D. de
teſtam.recè placuit. Perſonarum itaque ſtatum, poteſta tem nuptias, adoptiones, tutelas declarat. Libro verò ſecundo res diſtrihuit, quibũſve quærantur modis vni- uerſitate putà,& ſingulatim docet rem omnem diligen- ter excutiens, adiectis aliquot libritertij titulis. Actio- nes tandem libro quarto enucleaturus, contractuum,& obligationum, è quibus illę deſcendunt l. li cet.§. ea obli gatio. D. de procurat. tractatus prætexuit. Quibus expli- citis actionum genera diſtribuit, ad eas pertinentes titu los, atque coniunctos titulos ſubiiciens. Eſt autem actio (vt Ceſſus definitl. nihil. D. de obligat.& aNi ins perſe quendi in iudicio quod ſibi debetur, quam Celſi definitio nem probat Iuſtinianus ſuprà de actio. in princip. Quod autem ait Celſus I NIvPDIcio, accipe competenti, id- que variis iuris articulis continetur: quod& Pontifices b dacreuerum ext. de for. competenti idque iuris ordo exi- git l. iuris. C.de iuri ſd.om. iudic. Planè ſi ſe ſubiiciant,& conſenti ant iuriſdictioni inter conſentientes cuiuſuis iu dicis, qui tribunali pręeſt vel aliam habet iuriſdi ctionem
iuriſdictio eſt I.l. D. de iudic. Ait, sIBI DPERBERTVR, ſub
audi ex ali qua cauſſa ex Gaij fententia, cui rei argumen-
to erit l. creditorum. D. de verbo- ſignifi. Nam ſine cauſſa
nec obligationem, nec actionem ſubſiſtere poſſe conſtat. I. 2.5. circa. D. de dol. mal. excep. Scio Accurſiũ, Angelum, Iaſonem, Gomæſium& lo. Coraſium præceptorem meum in hanc definitionem ſiluoſiſsimos commentarios edi- diſſe, eos conſulas velim. Nam eam hoc explicare loco inſtituti noſtri non eſt. Sed enim parum fuiſſet actiones dari, niſi eſfent magiſtratus, iudicéſve, apud quos expli- candæ exercendeve ſunt, argumento eſt quod de iure Pom ponius ſcribit l.z2. D. de orig. iur. Hi ſiquidẽ negotia con iicere, cognoſcere, terminare,&dirimere debent, Gellio lib. 14·cap. 2.& Saluio Iuliano auctoribus l. quidam. D. ſi cert.pet.· ſed& in poſſeſsionem mittere, iubere rem tradi, ac reſtitui l.1. 3.& 4. D. de iuriſdict. quæ omnia ad iudic is officium pertinent. Aptiſsima eſt igitur tractatus noſtri LDryDæuνν, DE OFFICIO IVDICNIs, quod indicat verbũ SvPERESY, quo initio vſus eſt imperator pro quo Theo philus Græcus interpres aptiſsimè vertit Erdtnep. PORRoO ed ſunt conſtituti magiſtratus& iudices, vt de ququis negotio ius dicant. quod lege apud Plutarchum cauit Solon in hæc verba: ⸗&e aοeασσρο es rar Auar did-
kop: qiod ſecundum ius poreſtatis ſuæ accipiendum do-
cui lib. 4. Veteris iuriſprud. ex VIpiano l. vnic. D. ſi quis
**
tor noſter probat§. fi. ſup.
5 65» 4
ius dicent. non obtemp. Quum autem duo cauſſarum ge- nera conſtituerit Homerus Odyfſ.) publica,& priuata. Nęris 2' νQνιουν ⁴ρναοmirum videri poſſet, cur publicas, capitaléſque cauſſas huic tractationi non inſeruerit ju- ſtinianus Impe.vt potecùm& publicæ,& priuatæ cauſſæ in iudiciisexerceantur, atque ita ad iudicis officium per-
tineant. Mirari deſinet, qui titulum de publicis iudiciis
verlegerit, qui huic noſtro proximè coniunctus eſt. Titu 0DE PVBIICIS IVDICIIs. qul in facinoroſos ho- mines animaduertẽdũ ſit, edocẽtur iudices Rerũ capita liũ.SITENTToOprętermiſit, quid iudicè facere oporteat in iis, quæ in perſonam ſunt actionibus, ſiue Ciuilibus, ſiueprætoriis. quid ita? quòd ſatis ſuperque ſuperius titu lode Acrro NIBVS, hoc explicuerat.
SVAM M A TITVII DE OEREFICIO Ty- DICIJ, FZT DKEFINT7TO.
S P(quod ad titulum de ludicis officio adt inet) to- ta eius tractatio eò pertinet, vt oſtendat quæ ſit in fini en-
dis aliquot negotiis, iuriſdictionis miſtique imperijvis, quale iudicis officium in iure dicundo, re addicenda, rem reſtitui iubendo,& in poſſeſs ionem mittendo. Pre- tium igitur operæ fa cturus videbor, ſi pauca detituli no- ſtri ſignificatione dixero. Quod vt diſucidius fiat, iudi-
cis officium primo definiam, deinde diuidam, poſtremò quando ei locus ſit, oſtendam. Scio Iudicis officium à va riis definitum: quorum definitiones nõ excutiam ne lon
giùs, quàm par ſit, excurram, eas duntaxat referam. Igi-
tur F. Martinus Accurſij coëraneus in hæc verba definte- bat in summa nondum excuſa. Judicis officium eſt pote- ſtas iudicis adſumpta. Quidam Toloſas ita definire ten-
tauit, vt ſit quod iudicãdo propoſitum eſt adlites finien- das. Quæ Toloſatis defßinitio vt officij iudicis latifun-
dia perſtringit, ita Gelli] libr. 4. capi. 2.& Vlpiani I. 1.3.&
4D. de iuriſd. om. iud. diſſenti t·And. Alciatus c. quod ſe- dem.de offi. ord. in hunc modum definit, vt ſit perfecutio. Bartolum rectius cereris definiſſe in l.z. D. de iuriſd. qui- dam purant. Sic enim apud eum ſcriptum eſt, ludicis offi cium eſt ius faciendi ca, quæ ſibi vt iudici facienda in- cumbunt. Bartoli definitio vera eſt: ſed non ſatis expli-
cat rem quid ſit Egoitaque ſic definiendum putem. Iudi-
cis officium eſt, quod iudex in cauſſæ cognitione, ſenten tiæ& executione facere debet. In his enim iudicis offi- cium verſatur, quod ex ſubiectis liquet vel maniſeſtò. uod igituraio CAvssAàE cocNl TIONE. hoc pro- bat A. Gellius libro 14 · cap.⁊. cuius verba huc non tran- ſcribo. Aio præterea, SENTENTIA, hocconfirmat lu- lianus. l. de qua re. D. de iudic. Aiotandem ExXECv TIoO- NE hoc adſtruitur ex l.1.& 4. D. de iuriſd. omn. iudi. locos indi caſſe ſat erit. IvDICIS Officium triplex eſſe ait Accurſius in s. pr tereà. Inſtit. de actio. primum quòd vicem actionis opti- net. ſecundum bonæ fidei actionibus inheret. poſtremum
quòd Kricti iuris actionibus inherct. Jacobus Arenæus
in rub. Inſtit. in tria genera diſtr:buit ab Accurſianis di- uerſa. Bartolus in l.;. D.de iuriſd.om. iudic. in nobile,& mercenariuim diſtribuiſſevidetur. Angelus Aretinus ins. actionum autem. Inſtit.de actio. Accurſij diui ſionẽ pro- bat. Bartolum ſequitur A. Alciatus. Sunt qui nobili,& mercenario quod quibuſdam merum adpellatur, addant
C V

3 4 1 ¹ 1 4 4„ 3 8 4 3 1 4 3 1 1 3 . 4 . “ 3 4 3 — . 41 4 1 3 4 vͤͤ 3 ö 4 t 1 1 * 3 3 4 4 4 1 4 * 5 4 4 1 4 1 4 6 8 4 i 4 8 5 * 8 — 4 1 4 8 3 1 1 3 5 1 f 1 4 1 1 4 1 4 4 * 1 * 1 4 ¹ 4 3 1 4 4 4 3 1 3 V 4 ¹ 1 3
3
3
t 1
— ——.—
PDE OfEFIC IIO IVDISOIS.
auerfarirm. Ceteroquin nullam harum diuiſionum pro bari, iuréque exprimi copſtat iis, qni iuris Ciuilis exem- plaria manu verſant nocturna, verſantque diurna. Equi- dem ita diſtribuendum putem, vt alterum ſit generale, la téque patens, de qub commemorat&explicat Vlpianus 1.1& 4. D. de iurifdict. omn. iud. Alterum ſpeciale, cùm nulla obligatio, adtiGve data eſt, ſed ad auctoritatem de functi conferoandam iudex interuenit,& aliquid ſieri da rive iubet, teſtantis auctoritatis tantùm rationem na- bens, veluti in ſpecie apud Pomponium reſata l. Quin- tus. D. de ann. lega. idem tradit Speculat.titul. de officio iudic. S.--in princ. Quoties igitur nulla ex negotio naſci tur actio,& quid dari fierive æquum eſt, iudex interueni- re debet. idque Pomponij fententiacontinetur, quod& Bernardus redè cenfuit in c. z. de offic. ordinar.
ExXPILICITIS defnitionis, diuiſioniſque articulis quando iudicis officio locus ſit, videamus. Principio(vt ait Azo in Summa Inſtit de officio iudic.) in admitten- dis libellis. quod& Accurſio probatur infr. eod. In edi- Stis quoque& Decretis,& epiſtulis, in audienda actoris intentione,& rei reſponſione. In Calumniæ iureiuran- do, ſatiſdationibus, dilationibus, adoptionibus, in- terrogationibus neceſſariis quod Gellius, vbi ſupràſcri bit. In ſuppletionibus in iure faciendis l.1. C. vt quæ de- ſunt aduoca. parti. His adde ex A. Gellio&Accurſio cauſ ſæ cognitionem,& interlocutiones. Habet& locum iu- dicis officium in ſententiæ prolatione, in arbitrariis a- Ktionibus, in omnibus, quæ poſt litem conteſtatam con- tingunr, in integrum reſtitutionibus, in ſalariis,& hono rariis aduocatorum. Hæc Azo, adiiciens, quæ ad iudicis officium pertinent, numerari non poſſe. Vnde meritò latiſsimum VIpiano adpellatur d. l.. D. de iuriſdi. Nam & in omnibus ſiue in perſonam, ſiue in rem, miſtaàmque cauſſam habentibus,& noxalibus actionibus, exceptio- nibus, replicationibus ei locum eſſe conſtat, quæ omnia te frequens lectio edocebit.
EX ſuperioribus manifeſtiſsimum eſt iudicis offi- cium latiſsimum eſſe. Nam& ad iuriſdictionẽ ac vtrun- que imperium, merum putà,& miſtum pertinet. Legem autem primam D. 5de iuriſd. explicui ſuprà lib. 9. Theſau- ri in diction. Iudicis officium,& libr.. Enucleationum capi. 16. Sed tempeſtiuum eſt, vt Imperatorem noſtrum audiamus: ſic enim ait,
Supereſt, vt de officio iudicis diſpicia-
mus.& quidem imprimis illud obſeruare gebet, ne aliter iudicet, quàm legibus, aut
conſtitutionibus, aut moribus proditum eſt. Scribit Hermogenianus 1l. 2. D. de ſtatu homi. tractatio- nem ita inſtituendam& digerendam, vt coniuncti, pro- ximique tituli adplicandi ſint, vtq́ue vnus ex alio pende- re videatur · Verbo igitur, s vpERNST, rectè vſus eſt Im perator noſter: quo titulorũ ſeriem ſignificauit, quod& ſuveriès docuimus. luris dicundi formam præſcribit Im perat. Legibus, conſtitutionibus,& moribus ius dicen- dum iubet, quod& alibi non ſemel cõſtitutum ſcio. Sed & leges& mores tueri oportere Demoſthenes W zενμεοναν αέ cen ſuit kusvo: AXoug Sro olouſa dlleασ Ke ⁵ᷣ0is Xe a 90 Eois ¹τ ιέιννσιεεααοἀ⁴οιο. Legibus iudicandum iubet no- ua luſtiniani conſtitutio. 82:5. omnis. xνerν ait, F Aux‿s, Elri a xlo- 3 xXvp, eire X Meag Aeud rugtνσ ⁷τνυ„3ss, N, M rar r p⁴tτο τνε dxss. Idem, quod hoc loco Imperator noſter, conſtituit Fridericus Imp. in titu. de pace Conſtantiæ. s. ſententiæ. Rectè, namt vt ait Chryſippus apud Marcia- num 1. 2. D. de legibus.) ε ν⁴έακσ zrai ſop 157 ν½ BaciNue. Jechvje 2 a ονππαννον ngryuid w- Alia quoque ratid adterri pateſt Leges etenim negotiis dant formam I. ſeges 7. C. de le- gidus. Illis igitur hæc finiri,& terminari debent. A- btanda eſt ſingulis verbis interpretatio quod vt com- modidðs faciam, ex ipſo textu αμα eliciam. Sic enim
interpretabantur quidam Anteccſſores Toloſæ præce- ptores mei Conſultiſsimi, quorum explicandi viam,& rationem ſequi ſoleo.
1 Qua rem ſequuntur, explicanda.
2 Iuriſconſuiti Varios, ac multiplices uris articulos diſcutiunt. 3 lus negotus dicendum-
4 LIdque legubuts, moribuſvé.
5 Ergo iure ſcripto,& non ſcripto.
6 Erpo non ſuo ſenſu ius dicet iudeax.
7 Sed nec aliorum ſententiis.
8d A forma a lege qata non diſcedendum.
Quod igitur Imp. pISPICIaMuVS, non ſolùm ad iu- dices, ſed& ad iuris auctores,& interpretes referri po- teſt. De iuris auctoribus dubium non eſt, hoc enim illis curæ posi ſsimùm eſſe debet. Quod autem ad iudices ad- tinet, ij negotia diſpicere,& exactiſsimè diſcutere de- bent plenãque inquiſitione, idque Conſtant inus Auguſt. conſtituit I.9.C.de iudiciis. id antè iuſſerat ſummus,& æternus Nomotheta pD EVS Op. Max. Deuter. 19. liρε raσοσσν νπενε εεέν.& iudicantem cuncta rimari opor tere decreuit Pontifex maximus c. iudicantem 30. quæſt. 5.Quæcunque enim cauſſam inſtruunt inſpicere,& dili-
enter inquirere iudicibus incumbit, vt decretali Ponti Benm epiſtwie cautum eſt cap. cùm cauſſam. de teſtibus. Quod autem dixit lImperator iudices legibus ius dicere debere, hoc ad cauſſæ cognitionem produxit Caſsiod. li. 1. Variarum Epiſtol. ad Specioſum. Quatenus, ait, legi bus examinata cognitio&c. Sed necad vnam probatio- nis ſpeciem adſtringere ſeſe debettiudex. DISPICTa- MvS igitur verbo rettè vſus eſt Imperator. Ad eos quo- que qui de iure reſpondent, hoc produci poteſt ex Im pera toris noſtri ſententia. Nam& hi ius dicunt. Quod au- tem aitrEeTRVs, adplebis ſcita, Senatuſconſulta, prę- torum edicta, Penenrma⸗ reſponſa pertinere quoti- dianus forenſis vſus indicio eſt, idque& Imperatoris verba,& mens ſignificant. Verbum enim, Ex, generate eſt adomnes luris Ciuilis partes pertinens, ſicut in ea re teſtis eſt M. Cicero. Ait Impe. coxs TITVTIONIBVS. Hoc verbo Principum placita continentur Vlpiano l.r. D. de conſtitutionibus princip. sicque ad eum Accurſius explicat. Harum autem duo genera conſtituit idem VI- pianus d. l.1. quorum generum vim& poteſtatem ab eo,& interpretibus pete. Omne autem ius, quo vtimur, aut ſcripto, aut non ſcripto conſtat l. ius Ciuile. D. de iuſtit. & iur. rectè igitur adiicit Imperator, Mo RIBVS quod de iis cauſsis accipias in quibus ſcriptis legibus nonv- timur. quod& Vlpiano placuitl. de quibus. 32. D. de legi- bus. aut in iis de quibus lex ſcripta non fuit, ex eiuſdem ſententia. Sed& in locis quæ iure moribus reguntur eo- que ius dici oportere liquet, idque VIpianus ſignificat l. venditor. 13.§. I. D. commu. prædiorum. quod& Ponti fex maximus probat cap.i. de conſtit. in 6. Nec mouet quod ait lex.3. s. c. D. de ſep. viol. id enim induxerunt principa- lia reſcripta, ne Ciuitatis incolumiĩtas fœdaretur, quod reipub. intereſſe nemo fanæ mentis negabit. Aliam ratio nem adferam ex lulio Paulo libro 1. Sentent. titul. 21. Ne ait, funeſtentur Ciuitatis ſacra. Sed enim ſi regionis eu⸗ iuſdam conſuetudo legibus aduerſetur(vt eſt in lib. Con ſuetudinum Marchiæ ex qua ortus ſum) legine an con- ſustudini locus erit? hoc diſputant Accurſius„x& Ange- lus hic& Baldus in d. l. 1.de quibus, Cinus 1. 2. C. quæ ſit long. conſue. Mores autem ſic definit Vlpianus in initio Epitomes, Mores ſunt tacitus conſenſus populi, longa conſuetudine inueteratus. Sed enim hi à prudentibus in- ducendi ſunt, id quod Theophilus hic in hæc verba ex- prel sit à 75 eꝓ voduoeci coud. atque ita mores in linguã Stean vertit. 5 4 ſuperinribus manifeſtiſsimum eua- dit iure Icripto,& nonſcripto ius di dir rien hen, pto ius dicendum. Ex hoc axio ERGO NONSVO SENS v. quod& verba, NE AII TER

1
itledit ſcitn ſe
4
8 1
nilis panerspe
ARImpecossnn m un placit cnntiren 1 us princip gjeqge l 1 emn duo genen cnſ cenemm rim& Omne antemius, wo corftatlin(i. icit— 4 in qeibas ſetiis e
no placuit egei 8
lex ſcripta aod! 4! da he ran dane Vhia
1* 4 4 10,
mmup rdiomum.
1.,de coaſtitin 5 V viol. idenmt
ti iubetur iudex iure, non vt ſibi viſum fuerit, negotia finire,& lites dirimere. Nam(vt ait Solomoh prouerb. ca. 3. uòi li oũ ooplæ uuàεemπααεες. quod ita vertit B. Hieroni- nus, Ne innitaris tuæ prudentiæ, vt refert Pontifex max.
c. z.cxtrà de conſtitut. Sed nec aliorum iudicum, quan-
tumuis maiorum ſententiis vti debet. Non enim exem- plis, ſed legibus iudicandum luſtinianus reſcripſit l. 13. Cde ſent.& interloc. Nec mouet quod magiſtratuũ edi- cta inter iuris ſcripti partes interiecerit Imp. S. conſtat. Inſtit. de iur. nat. gent.& ciuil. Nam quod ait, de Præto- rum edictis, quæ in libris Digeſtorum extant, accipien- dum putem ex Imperatoris eiuſdem ſententia ſingulas iuris partes explicantis.. Prætorum. Inſtit. eod. Quod ſi de rebus iudicatis, quas Iuris ſcripti partes eſſe M. Ci- cero cenſuit, accipias, minus ſubſiſto. Nam collitigato- res tantùm inter quos res eſt, tener l. ·C. quibus res iudi cap. Ex his ius dici vetuit conſtitutio d. l. 13·Hinc mani- feRiſsima euadit Aduocatorum quorumdam lenararis dicentium, TA ARESTO DEGIS v w. Ampliſsima eſt Senatus auctoritas, vt qui legem facere poſsit l. non am- bigitur. D. de f bue ‚quod accipias, ſieo animo placi-
tum ediderit, id que expreſsim cautum ſit. Alioquin res
inter alios acta aliis præiudicium faceret, quod vetant Impp. l. 1.& 2. C. res int. alios act. Sed nec( vt Accurſius obferuati ſsimè adnotat, l. quod Nerua. D. depoſ.vllum ſimile, idem eſt. Optimos igitur iudices rogatos velim, vt legibus, moribuũſve ius dicant. Nã à forma à lege præ- ſcripta facilè diſcedendi ius, faſque non eſſe conſtat? alioquin actus nullius eſſet momenti argu. l. cũm hi. 5. ſi prætor. D. de trãſact. Actus enim formã ſubſtitit. l. 80. D. ad leg. Falcid. Leges, moréſve iudicandi modum præſti-
tuunt, quatenũsve reus condemnandus ſit, docent. Sed
exigitur ad illud, negotij probatio. Quod conuenit igitur ex fide eorum, quæ probabuntur ſequatur is, qui iuriſdictioni præeſt. l. 6.§.1. D. de offic. præſid. Antèverò, quam ad reliqua pergam, iuris ſtudioſos commonefa- tos velim ampliſsimam iudicis eſſe poteſtatem, ma- xi mmque eius imperium adeò vt pleraque ex eius arbi-
trio pendeant, quæ recenſet Hippol. Marſilius l. maritus.
D. de quæſtionibus. ſed id ex perſonis, tépore& re coar-
ctandum eſt.Arbitrarias quoque actiones ex illius arbi-
trio pendentes ſecundum cuiuſque rei, qua actum eſt, na turam æſtimare eum oportere Imperator noſter ſcribit. 5. præterea. Inſtit. de actionibus. Id igitur excedere iu- dex non poteſt ſolo ſuo arbitrio, ſed, prout res tulerit, æſtimabit legibus moribus, merito ſubiicit Imperator-
ldeõque ſi noxali iudicio addictus, ob- ſcruare debet, vt ſi condemnandus videtur dominus, ita debeat condemnare, Publium Mæuium L. Titio in decem aureis condem no, vel noxam dedere. Generaliter legibus ius dicendũ cauerat Imperator,
cuius rei exempla e»uuualuas ſubiicit: primum quidem
In
ali iudicio, quo in heder⸗ lege X II. Tab.& Aqui lia& Prætoris edicto pro
ita remedia idem ait. s. ſunt au
tem. Inſti. de noxalibus actio. Si quid aduerſus ea ſeruus
deliquerit, certa pecunia, aut noxam dedere iubetur do- minus hoc textu& l. 6. S.l. D. de re iudic.& Gordiani cõ- ſtitutione I. 2. C. de noxa. Noxæ autem dedendæ faculta- tem accipit dominus ex lege d. S.1.
Afiεaſa-
1 Lagibus in noxali alione vtendunn.
2 Auadici iudex debet 3 Reus condemnandus. 4 idque nominatim xX X teaxt. ibi, P. Mauium · In uaxali attione aut certa pecumia ſoluenda, aut noxa deden- da 4 ꝓlamiles. S.decem. D.de 76 iudic.
fultis dominum ita condemnandum.
DE OFFIOIO IVDICI S. 206
TER, iudicant quibus eſt vſus Imp. noſter, cuius ſenten-
6 Exgoſententia ælternatius ferri poteſt. 7 Naxa caput ſequitur.
Legibus noxale terminãdum iudicium ſupra proximè docuimus idque per iudicem, qui& ipſe addicitur. Ad- dicebatur autem iudex, qui cauſſæ dicendæ, litiſque co- gnoſcendæ, ac finiẽdæ dicebatur,& approbabatur. quod
ductum eſt awo α Varroni. Accipiebat autem iu
dex iuris dicundi poteſtatem, vt idem Varro docet. Non igitur ADITVS, ſeda ppicT vs legendum eſt, vt& ex Pand. Flor. lectione didici. ludex igitur addictus domi- num condemnare debet. quod accipiendum eſt, ſi eĩ pro- batum liquido fuerit. Nam ei probatio facienda eſt vt ex permultis conſtitutionibus Codicis liquet. Exigitur ita- que legitima, iuri ſque cognita probatio. Verbum enim, vIDETVR, hoc loco probationis adpellatione conti-
netur quo ſenſu accepit Theophilus hic vſus verbo àss
ε, hoc eſt euidenter oſtendo. Vetus erat iuris verbum
quo, paret, adparet, ſignificabant antiquiſsimi iuris au-
ctores. Eo in ſentent iis vtebantur veteres. F. Pompeius li. 14. Parum cauiſſe(ait)videri pronuntiat magiſtratus, cùm de conſilij ſententia, capitis quem condemnaturus eſt. cuius rei exempla plurima extant apud M. Ciceronem. Idem lib. i. de Finib. Réque(inquit)ex vtraque parte au- dita, pronuntiare eum non talem fuiſſe videri in Imperio quales eius maiores fuiſſent. Obſeruandum igitur eſt iudici, vt ſententiam laturus conſultos adhibeat ex Impe
ratoris noſtri& Pompeij ſententia quo iure vtebatur
meo tempore luridicus Auguſtobuconiatus mihi ami- ciſsimus his verbis pronuntians: Heu ſur cel auis aux ſages nous auons condamnè& condamnons&ẽ'. Idem obſeruaſſe Ha. drianum Imp. dum cauſſas cognoſceret, finiretque, refert Spartianus in eodem- atque ita faciendum cenſui libr.1. forenſis diſpoſitionis Gallicè excuſo. Horum itaque ver borum Lon hemmantns videtur, Is ſenſus eſt, paret Con- In hoc iudicio fententia alternatè ferenda eſt in dominum cuius ſcien- tia exigitur adeo, vt aut certam pecuniam ſoluat, aut no- xam dedat. vt hoc S. Admittitur ita que ſententia incerta adnotante Accurſio in§. curare, Inſtit. de actio. Vitamẽ ipſa& effectu certã eſſe li quido conſtat. Nam licèt dam. ni emendatio(vt ex Bartolo refert hic Angelus) ſit in o- bligatione, noxæ tamen deditionẽ inſolutione eſſe aiũt
rectè. ita enim VIpianus d. s. decem. l. miles. D. de re iudi.
decem, ait, aut noxæ dedere condemnatus iudicati in de- cem tenetur. Quod autem ait lmp. in d.§.. ſup. de noxal. dominum dedendæ noxæ facultatem accipere, intelligẽ dum tandiu habere quandiu iudicati conueniatur: ſuſce- pto verò iudicio non poſſe ſe liberare Iulianus apud V- pianum ſcribit I. z20. S.5. D. de pecit. hered. Suſcipitur au- tem iudicium litis conteſtatione, vt rectè interpretatur Bartolus d. s. ſ.& d. 8. decem.& Angel. hoc loco. Suſce- ptum autem intelligẽdum eſt iudicium in iudicati actio- ne, idqueverbo, condemnatus ſignificatur, vt& Bartolus prodidit d. S..& d. S. decem. quæ aduerſantur diluẽs. Con demnatus igitur dominus, noxam, ſi volet, dedat. Noxa enim caput ſequitur J. fi. D. de noxal. l.1. C. eo. quod& Pin dari teſtimonio iuuatur. is enim in Olymp. Ode.1. xrioeæ Aeoyxe ha& unayges. quò pertinet& illud Theognidis naßlahat õa„ö
A Odποισνν rora. 4 Noxam verò ſeruo delinquente dixit eo tropo, quo ſcelus pro ſceleſto Terentius dixit, quo ſenſu&⁵ Home-
rica noxa dicta fuit Alciato libr. 4.de verbo. ſignifi. No-
xam accipere debemus maleficium,& peccatum ipſum vt& Feſtus lib.1z.docet atque ita explicuit Gaius noſter 1.I. D. de noxal. Significat etiam peccati pœnam Feſto, vt in lege Veteri, iubente noxæ dedere · quo ſenſu accepit
VIpianus d...& Iuſtinianus d. S.1. ſuprà de noxal. Noxæ
igitur hoc.noxam rectius legas atque ita legiſſevidetur Theo
—.

DPHfE OEFEFIGIO IVDICI S.
Theophilus 3ae. vogea&ds wadao Xfip ir olxLT dis vJap ASvuu. Nox fſolùm autem in noxalibus, ſed& in rem actio- nibus, legibus moribus iubet Imperator hoc, quod ſe- quitur, exemplo. 3 Et ſi in rem actum ſit, ſiue contra petito- rem iudicauerit, abſoluere debet poſſeſſo- rem: ſiue contra poſſeſſorem iubere eum de bet, vt ipſam rem reſtituat cum fructibus. Sed ſi poſſeſſor neget in præſenti ſe reſtitue- re poſſe,& ſine fruſtrarione videbitur tem- pus reſtituendi cauſſa petere, indulgendum eſt ei, vttamen de litis æſtimatione caueat cum fideiuſſorc, ſi intra tempus, quod ei da- tum eſt, non reſtituerit. 1 Silentiotranfmittens quid iudici faciũdum ſit in iis, quæ in perſonam ſunt actionibus, ad eas, quæ in rẽé ſunt, peruenit, ſed primùm ad rerum ſingularum vindicatio- nem. l. 1. D. de rei vindic. Themati)j autem huius tria ſunt capita. Primò quidem iudicis officio incumbit reum, ſi in ea cauſſa ſit abſoluere. Secundo eundem, ſi probatum ſit, condemnare rem cum fructibus reſtituere, quod& ad actiones perſonales produxit Accurſius, vt res tradatur, quidyve detur, aut fiat. Poſtremo dilationem damnato pe- tenti ex cauſſa indulgere, idque vt leges, moréſve iubẽt, vt inferius paulò docebimus. Priùs autem in hoc cauſſæ genere litem coniicienti cognoſcentique iudici obſer- uandum eſſe Vlpianus l. 9. D. de rei vindic. ſcribit, vt in- ſpiciat, an reuspoſsideat, nec ad rempertinet qua ex cauf ſa, quem articulum Imperator noſter hoc loco prætermi- fit. Sed, vt rem omnem diligentius explicemus, ſubiicia- mus x&ε.ρμααἀeά⁴ꝶ ex verbis& mente S.noſtri. 1 Petere dicitur, qui in rem agit. 2 Si contra petemten iudicetur, reus abſoluendus eſt. 3 eAbſolutio. ſiue candemnatioeſt de farma ſententiæ. 4 Poſſeſſor, rem cum fruslibus restituere inbendus. Quud, ſi dolo poſsidere deſtit? 6 Damnationis ſententia iuſſum continere debet. 7 Resſtatim restituenda eſt. 8 Dilatio reſtituende reipetenti indulgenda- 9 Ea ſine frustratione ſit- 10 Dilationisinsta cauſſa efto. 11 Frustratoriè petenti deneganda. 12 Dilatio adl teinpus pertinet& ſic eſt temporalis. 13 Tempus illud in arbitrio,& potestate ius dicentis eſt. cum hoc§. non ſit præfinitum.. 14 Dilario hac ſummo iure denegatur. cum lex ſtatim reftituere iu- beat. b b b 15 Ex couo tamen,& bono inqulgenda. I6 Mquitati itaque nititur. 17 Fam petenscaueat · 18 Niſi petatur, non concedenda⸗ 19 Non cauenti neganda. 20 Edeinſſoribus cauendum. 21 deiuſor litis timatione præftaturum ſe promittat. 22 Fidleiuſorid, ad quod tenctur condemnatus, †romittat,& præ- ket. b 5 2 85 non reſtituta, litis æſtimatio præſtetur. Ait Imp. PETITORNRu, aptiſsimo verbo vtitur: qui
enim in remagit, petere dicitur l. pecuniæ. 178. D. dever.
ſigni. Porrò aduerſus petitorem iudicandum, atque ideo poſſeſſorem abſoluendum Imperator iubet. Quodacci- pere debemus, ſi probatum non ſit quod Imppp. conſtitu- tione ſignĩficatur l.fin. C. de rei vindica. idque ad eoſdem adnotauit Bartolus. Niſienim quod intenditur, probe- tur, qui eius rei nomine conuenitur, abſolui debet ex di-
ui Hadriani reſcripto l. qui accuſare. C. de edend. Qiod
ait poſſeſſorem abſoluendum, recipi debet tam& ſi nul- lam tenendi cauſſam habeat, idque conſtitutum eſt d. l. final. Sed enim in ſententia exprimere iudex debet, ſe poſſeſſorem abſoluere ex imper- noſtri mente, quod& Angel.hoc loco obſeruat. In ſententia enim vel abſolu- tionem vel condemnationem(vt res tulerit) exprimen- dam Modeſtino placuit l.i.D. de re iudic.
Generaliter igitur definitum eſt, actore non proban- te, reum abſoluendum& ſi nihiſpreſtiterit. Certis tamen caſibus regulam hanc reſtringi ſcribit Alciatus d. I. qui accuſare. ad finem.
Ex diuerſo ſi actor conuincere poteſt rem ab aduerſa- rio poſsideri, transferre ad ſe poſſeſsionem per iudicem licet ſuam eſſe nõ probauerit, Furius Anthemius ſcribit J. fi. D. de rei vindic. eãmque pœnam mendacij cauſſa dat reus, vt ad Furium adnotauit Accurſius& interpretes re- liqui. Sunt& alia mendacij incommoda. Eſt etenim Ve- niæ obex, Vr Xenophon libr. Cyr. Pæd. z. ſcribit. Sed& (vt in Græcorum ſenario eſt,)
TM“ NaMßoAR* Bl0 XVdlve ra-
idque non iniuria, mentiri enim turpe eſſe Homerus Odyſf.A.
Ov εντπν α⁴ν e Avulas xyoανοσ
Zdhes O„,N rDeKs, adg de duvεε‿ υναεασενν. QVop Kreus in ea cauſſa ſit, vt condemnari debeat iubeat iudex actori rem cum fructibus ret lituendam, id- que Seuerus& Antoninus reſtituerunt 1. 1. C. de rei vind. Tum autem rem iplam cum fructibus reſtituere inben- dus eſt poſſeſſor, cùm Adr ſova Ts RMiĩxata dod Auxqνει Vt T e— Gʒe hic interpretatur Theophilus. Minora iura habere eũ
placuit, qui ſine titulo iuſto rem tenet l. nullo. 2 4. C. de
rei vindic. Sed enim rei,& fructuum executionem ſenten- tia exprimendam non immeritò hic obſeruauit Angelus quod& Azo cenſet in Ssumma. C. de fructi.& lit. expenſ. Nam& hoc ipſum iudici faciendum præſcribit lmpera- tor noſter,& hoc iure vtimur. Porrò iuſſus ſtatim reſti- tuere debet, vt ex s. ſubſequẽti proximè interpretor. Naã præcedentia ſubſequentibus explicari poſſunt, vt colligi tur ex l. ſi ſeruus plurium s. fin. in. fi. D. de lega. r.vt Nderl Angelus hoc loco dixerit, vbi quis rem reſtituere dam- natus eſt, aduerſus eum ſtatim faciẽda eſt executio, quod & Accurſius hic docuit. Quod ait Imp. cv M ER vr 12 BVS, quam proximo S. fubiicit, diſtinctione admitten dum eſt. Alciat.& reliqui. 1
ADMONENDI ſumus reſtitut ionem fructuum in ſen- tentia expreſsim comm emorare, atque eos reſtitui iube-
re debet iudex, quod& Imperator noſter hic conſtituit,
3 8 2 8. ⸗ 4 4 quod ʒ ante reſcripſe: ant Seuerus& Antoninus I. iů. C. de rei vindic. Quid, ſi eos ſilentio tranſmiſerit iudex? peti
12 X.. eos ampliùs non poſſe A. Alciatus reſpondit reſponſ. 234.
num..citãt que ineam rem Honorij& Theodoſij conſti- tutionem l. terminato. C. de fructibus& litis expenſ. quæ non de fructibus rei petitæ, ſed de litis ſumptibus loqui- tur, idque conſtitutionis eius verba ſatis ſuper oſtendunt ſioque eam conſtitutionẽ interpretatur Bartolus ibidem. Quod ad fructus adtinet, Bartolus tacitè negare videtur ad eos conſtitutionem produci. Ouòd ſi fructus peti non poſſunt, poſſeſſor ré reſtituere iuſſus(nulla fructuum mentione facta)locupletabitur iactura aliena, quod ius naturale vetat I. nam 5— natura. D. de condict. indebi.& hoc in fructibus perceptis admitterem. diuerſo igitur iu- re à re cenſendi ſunt, igitur peti poſſe putem. in pendenti- bus contrà. Nam hi pars fundi ſunt I. fructus. 44. D. de rei vindic. Quid, ſipetiti non fuerint, an veniant in hoc
iudicium?& venire F. Ripæus in ca. cum eccleſia Sutrina-
de cau. poſſe.& propriet. ſcribit, quod de pédentibus acci pit. Hanc quæſtionem commemorant Barto. l.&ex diuer ſo. D. de rei vindic. Bald. l.1. C. de fruct.& lit. expenſ. Pa- norm. in c. grauis. de reſtit. ſpoliatorum, quos videas,& rem omnem expendas, velim. Fructus autem accipere de- bemus, qui, deducta impenſa, ſuperſunt d.l. fructus. 7. D.
ſolu.

Aenclrt en ml eain dn,
3 La* hnie , A ea
* 4 84 8 n n
dnt Coaden kwatl 3 9 das kel Mten en .. 4— 1 Im cum fmcdu n 48½4 Aunn 444 Aa r ee 8* *E). 4 alo mſto nn mala 4 44α 1re, Ktruchmnencnr * A A Imerlt odlern 3 1S in Janm iach. adici faciemhm gxi 22 te wimur. Dorvnl.
** 4 8 dodieccnpoumm 4 2 2 1 4 nentiduserylican pol 8 8½ 5 4
8 8 ““ 2 „.
rrerit, rdiquis ten i
4
„* 3
8
3 1 4 4 m Hatinfaciécackt a Ddat! at. 00 M*
nncit. Ailtas 9§. woncn, ll 9
l. 3 4 8*
1
aus reſtirutionentri
8
amemot e, Itqpeces
a. Imperatornfe!
.. .AAe htisk 1 ſedde! 0.
e „. ais eius rerdi 4 4
— — —
—
—
— —
uerſum eſt, pretium J. f. D. de condi-tritic.& l. centum Ca puæ. D. de eo, quod cert.loc.
— —————— 3
ſolu- matrimo. Spectalius autem deſiniunt iuris auctores eos, qu ex terra na ſcuntur. Vtraque definitio pro re feren da eſt, vt lib. 6. Jhelauri 1.v.docuimus. Quod autem de fructtibus conſtituit Imperator, ad penſiones,& merce- des, omnémque cauſſam,& acceſsiones pertinere Iiquet. 1. 9. D. de leg. 1.& I. 7.§. 1-D.de Iei vindica. idque iuſta in terpretatione. Tamerſi rem ſtarim reſtituendam ſupe- riùs dixerimus, diuerſum tamen in eo, qui in præſenti re- ſtituere ſe poſſe negat,& tempus reſtituendi cauſſa& ſine fruſtratione petit, vt ait Imperator. nam hoc ei indulgen- dum eſſe iubet ex cauſſa, modò de litis æſtimatione ca- ueat cum fideiuſſoribus. Ait, SsrNE ERVSTRATIONE
rectè, fruſtratorias enim dilationes reitci debere prodi-
tum eſt. Fruſtrari autem is intelligendus eſt, qui in reſti- tuenda re moram fecerit l. penul. D. de vi,& vi arma. l. 7. C. de execut. rei iud. Fruſtratoria igitur dilatio indulgen da non eſt. I NDVLGENDI verbo aptiſsimè vſus eſt Im- pera. lus enim exigit rem ſtatim reſtitui: Verùm ex iuſta
cauſſa tempus dare iudex debet. Eodem verbo in eandem
rem vſus eſt Vlpianus l. ſi debitori. D. de iudic. Vſi ſunt&
pontiſices c. z. de dilat. idque in dilationibus. Porroillud tempus in iudicis arbitrio ſitum eſſe Theophilus his ver- bis oſtendit hoc loco in hæc verba, àòν,ι mμςσ xαφνν τ Op, Sns Nags⸗ Tametſi verd tempus illud ex ar- bitrio iudicis pendeat, modicum tamen dandum eſt ex VlIpiani ſententia d. l. ſi debitori. Modicum autem tem- pus intelligendum ait, quod poſt condemnationem reis indultum eſt. Condemnatis quatuor menſes præſtituerat Iuſlinianus l. 2. C. de vſur. rei iudi. Modicum tamen tem- us(quo de agimus)videtur. Paulusdecem dies l.promiſ Tor.B.de Conſtit peen. Lex X II. Tabul.zo.dies confeſ ſis, iudicatiſve dabat, referente Gellio lib. z20. ca.i. quam legem explicui lib. 4. veteris Iuriſpru. l. 60. Quo iure vte- tur iudex?regionis cõſuetudinem ſequi eum oportere pu tem. Sed ita demum tempus dabit, ſi petitum ſit, idque Impe.noſter hoc loco expreſsit: alioquin non indulgebit ſdque VIpiani ſententià ſigniſicatur. l. 4. S. hoc autem. D. de damn. infect. Quæri aptiſsimè hic poſſet, an officium non poſtulatum impertiri iudex debeat: hanc quæſtio- nem Bartolo,& aliis excutiendam relinquo in d. S. hoc au
tem. Sed eò, vnde abij, redeo. Reſtituendi dilatio indul-
genda non eſt, niſi reus fideiuſſoribus cauerit. Cautio- nem autem de litis æſtimatione præſtandam ait Impera- Litis æſtimationem accipere debemus rei, qua de contro
Dvop adfructuum reſtitutionem adtinet, rei vindi- catio,& hereditatis petitio in eadẽé cauſſa ſunt, quod his verbis Imp. noſter expreſsit, ipſum audiamus. b
Et ſi hereditas petita ſit, eadem circa fru- ctus interueniunt, quæ diximus de ſingula-
rum rerum petitione. IIlorum autem fru-
ctuum quos culpâ ſuà poſſeſſor non perce-
pit, ſiue quos percepit, in vtraque actione
eadem ratio penè habetur, ſi prædo fuecrit. Si verò bona fide poſſeſſor fuerit, non habe- tur ratio conſumptorum, neque non per- ceptorum. Poſt inchoatam autem peritio- nem etiam illorum ratio habetur, qui cul- pà poſſeſſoris percepti non ſunt, vel perce- pti conſumpti ſunt.. superiorethematio expreſsit Imper. qualénam ſit iu-
dicis officium in vindicatione rerum ſingularum: quid,
ſi hereditas petetur, iudex facere debeat, hic oſtendit. Rei vindicationem,& hereditatis petionem eodem äure cen
DFE OETICIO HIVDICIS.„»H,
ſeri in fructuum ratione ſcribit, quod non ſolum in fructi bus verum eſt, ſed& in corporibus hereditariis, quæ re- ſtituenda Paulus docuit I. 19. D. de petit. hered. idque£- lius Antoninus reſcripſit l.. C. eodem. quod& Sênatuſ= conſulto(quod recitat. l.20.§.6. D de perit. heredit.) cau tum eſt, cuius verba ſingula explicat Vlpianus. Sed enim Imp. noſtri verba dilucidius explicabimus, ſi àεριμαάτa. ex s.eliciamus. 1 Hereditatis petitio inrem&ſi. b
2 Rei vindicationi in fruæiuum reititutione comparatur.
3 Fru-ius culpa poſeſſoris nen percepti restitucndi.
4 Quid ſi ſine culpa?
S Quod diltunn eſt, de malæ fidei poſſeſſore accipi debet.
6 Is prædoni comparatur.
7 Bonc ſidei poſeſſor nullot reſtituit. b
8 Ludicio capto ſua culpa, Pererftes,coen,pue⸗ restituit.
HEREDITATEM de finit lIulianus 1.6 2. D. de diuerſ.
reg. iur. ſucceſsionem invniuerſum ius, quod defunctus
habuerit, quam Juliani definitionem probat Gaius l. ni-
hil. 24. D. de verborum ſigni. Hæc definitio vera eſt. Nam
(vt Papinianus ſcribit l. hereditas. D. de petit: hered.)he
reditas ſine vllo corpore iuris intellectum habet. RKeii- cienda eſt igitur M. Ciceronis definitio hereditatem in
hæc verba definientis in Topicis. Hereditas eſt pecunia
quæ morte alicuius ad quempiã peruenit iure, nec ea aut
legata teſtamento, aut poſſefsione retenta. Heredita-
tem autem ad nos pertinere aut vetere iure, aut nouo..t. D. de hered petit. Vetere(ait)ex lege XII. Iabula. vel ex teſtamento, quod iure factum eſt. Nouo, ex Senatuſcon- fultis, aut conſtitutionibus. Eius autem petitionem in rem eſſe variis reſponſis,& conſtitutionibus exprimitur. & Accurſius hic refert ex S. quædam. ſuprà de actio. Eius enim vindicationem non prohiberi Paulus ſcribit l. 8. D. de hered. petit. Non immeritò igitur quæ in ſingularum rerum vindicatione dicta ſunt, eadem intelligenda in he reditatis petitione Impe. noſter hoc loco ſcribit. quod de iis, quæ circa fructus interueniunt, accipidebet. Iuſta ta men interpretatione adrerum etiam reſtitutionem pro- duci poſſe ex ſuperioribus fit manifeſtiſsimum. Heredita- tem autem petenti reſtitui iubet lex Solonis. Quam in XII. Tabulas tranſtuliſſe Decemuiros ex VlIpiano con- ſtat. Hereditatis itaque petitio ſingularum rerum petitio ni comparatur. Planè in quibuſdam caſihus diuerſas
eas eſſe dubitandum non eſt, idque Theophilus ſigniſica-
re viſus eſt, qui adiec it aαε⁵ρν hoc eſt, penè. Nam heredi- tatis petitio ad vniuerſitatem, rei vindicatio ad ſingulas res pertinet. Sunt& aliæ differentiæ inter hæc iudicia quas ſilentio ceteris excutiendas tranſmitto. Quod au- tem ad fructus adt inet, eadem invtroque iudicio intelli enda funt. Fructus ſuperius definitos in genera duo di- lribuiffe videtur Accurſius 4 cm iopen probat Angelus ad hunc locum. Aut enim ſunt naturales, aut in- duſtriales,& hanc diuiſionem probare videtur V. Zaſius lib. z2. ſing. reſponſ. cap.ſ.nume. 6. quorum ſententia iuua- tur l. 48. D. de aq. rer. do.& l. 45. D. devſuris. vtrique enim ex terra naſcuntur ſiue ſuapte natura, ſiue operis,& dili- gentià. Sanè quod ad penſiones,& mercedes domuũ adti- net, hæ fructus non ſunt. Tametſi contrà quidam exiſti- mauerint, ſed fal ſõ. Baldus in I.vbi. C. de iure dot. penſio nes edificiorum fructibus comparat Bartolus in d. l.& ex diuerſo. D. de rei vindic. ciuiles fructus adpellat. Baldus, excogitato verbo, induſtrioſos. Sat mihi quidem eſt ver- bis luriſcoſs. vti. noua fingere non auſim. Hæc enim non ſine periculo quodam fingi ſcribit M. Fabius libro 1. Ora- to. Inſti. cap. ſ. Attamen(vt Horatiusin Arte ait) Et noua fictaque nuper habebumt verba fidern, ſi Grco fonie cadent parcè detorta. Fructuum autem rationem habiturus mudex ſequatur Imperatoris noſtri diſtinctionem quam ab VIpiano,&
Paulo accepiſſe viſus eſt l. 39. D. de leg. i. I.3z. D. derei vin
dic. Aut enim is, à quo vel res ſingulæ, vel hereditas pe- b tetur

DE OEEFEICIO IVDICIS.
tetur prædo eſt, quem malæ fidei poſſeſſorem Theophilus hic adpellat. quo in genere fructus quos ſuà culpà non perceperit reſtituere iubendus eſt. quod& veteribus pla- cuit. Idem iuris eſt in eo, qui fructus dolo non percepit, idque Paulus ait l.33. D. de rei vindica. Sed enim mala fi- de poſſeſſorem, fructibus extantibus, rei vindicatione, conſumptis, condictione conuentum reſtitutioni parere compelli debere Diocletianus,& Maximianus reſcripſe runt l.3. C. de condict. ex lege. quod Vlpiano antè placuit J. ſi pignore. ⁊2. D. de pigno. actio. Quid, ſi ſine culpa non percepit? Prædo ſemper in culpa eſt: Prædones(quod ad inſtitutumn noſtrum adtinet) adpellat VIpianus l. 25.§. 1⸗ D. de hered. petit. eos, qui cùm ſcirẽét bona ad ſe non per- tinere, inuaſerunt: idque ex§ C. ſententia. Prędo etiam rectè dicetur, qui nullam cauſſam poſſeſsionis dicere po teſt, eodem VIpiano auctore I.13. iuncta I. pen. D. de petit. hered. Iniuſtus igitur& mala fide poſfeſſor, prædo cen- ſendus eſt ex eiuſdem Vlpiani ſententia 1l. 22.§.. D. de pi gno- actio. Planè ſi bona fide poſſeſſor ſit, neque cõſum ptorum, neque non perceptorum habendã rationem pla- cuit Imp. noſtro hic. Condici tamen ab eo poſſe(quia ſi- ne cauſſa apud eum ſint)ſcribit Accurſias hoc loco. Cui rei argumento eſt, quod Ceiſus ſcribit l. 32. D. ſi cert. pet. hoc enim æquitas fuadet: Aſolo ſeparatos fructus eius eſſe Bartolus putat in l. antepen. D. de rei vindi. ſuo enim nomine percepit. Perceptionem accipere debemus, non ſi perfectè collecti fructus ſint, ſed etiam cæœpti ita perci- i, vt terra contineri deſierint. Diuerſum ius eſt, ſiex his locupletior factus ſit bona fide poſſeſſor l.. C. de hered. pe tit. Poſt cœptam autem petitionem, hoc eſt, poſt litis conteſtat ionem(vt rectè exponit T heophilus. tum enim petimus, cùm litem conteſtamur l. ampliùũs. D. rem rat. hab.·)illorum habendam rationem putat Imp: noſter, qui cu Pe poſſeſſoris percepti non ſunt. Eos igitur bona fide poſſeſſor reſtituere iubendus eſt. quæ ſententia diui An- tonini reſcripto iuuatur I. 1. C. de hered. petit. Diuerſum ius eſſe in infante, vel furioſo Pomponius ait I. quod in- fans. D. de rei vindica. Diximus fructus quoſdam eſſe na- turales, quoſdam induſtriales: induſtriales eos eſſe re- ſpondit F. Aretinus conſi. 1τ9. nu.z. cuius initiũ eſt, longa ch iſta. Fructus naturales ſunt, induſtrialéſve nécne hoc in arbitrio ius dicentis ſitum ſeribit Cinus l. certum. de rei vindic. C. vt eos naturales æſtimet in quibus natura, induſtriales in quibus induſtria hominis præualet. cui rei argumento eſt l. quæritur. D. de ſtatu homin. Bartol. inl. & ex diuerſo P. de rei vindic.
Si ad exhibendum actum fuerit, non ſuf ficit, ſi exhibeat rem is cum quo actum eſt: ſed opus eſt, vt etiam rei cauſsam debeat ex-
hibere, id eſt, vt cam cauſsam habeat actor,
quam habiturus eſset, ſi cùm primum ad ex hibendum egiſset, exhibita res fuiſsct. ideõ- que ſi inter moras vſu capta res ſit à poſseſ- ſore, nihilominus condemnabitur. Præte- reâ fructuum medij temporis, id eſt, cius, quod poſt acceptũ ad exhibendũ iudicium ante tem iudicatam interceſserit, rationem habere debet iudex. Quod ſi neget is, cum
uo actum eſt ad exhibendum in præſenti ſe exhibere poſse,& tem pus exhibendi cauſ
ſa petat, idque ſinc frultratione poſtulare vi
deatur:dari ei debeat, vt tamen caueat ſe re ſtirururum. Quòd ſi neque ſtarim iuſsu iu-
dicis rem exhibeat, neque poſtea exhibitu-
rum ſe caueat: condem nãdus eſt in id, quod
actoris intererat, ſiab initio exhibita eſset. Quumad exhibendum actio rei vindicationis ſit za-
heun,&(vr aiunt interpretes)præparatoria I. 1. C. ad ex
aiben. quod& VIpianus ſignificat l.1. D. eo. mirum videri
poteſt, cu r ſingularum rerum petitioni(quam vindica-
tionem Adpellan Jnenn prætexuit Imp. noſter. Nam qui
rem vendicaturus eſt, ad exhibendum primùòm agit d. l.1.
quod quotidiano forenſi vſu obſeruari paſsim vidi ‚potiſ
ſimuͤm in auditorio luridici Au guſtobuconiatum dum
illic cauſſas agebam. Pragmatici Lugdunenſes hoc mini
mè obſeruant, quid itaelibelios illic conficiunt& edũt
pragmaticuli, inconſultis iuriſperitis. Porrò inactione
ad exhibendum iudicis officio incumbit, reum ad rem
cum ſua cauſſa ſtatim exhibendam condemnare. Sed&
fructuum medij temporis rationem habebit iudex, dila-
tionem non fruſtratoriam poſtulanti,& cauenti fideiuſ=
ſoribus(ſic enim interpretor ex 5§. ſuperioribus) dila-
tionem daturus, alioquin in id, quod intereſt, reum con-
demnabit. Rem autem cum ſua cauſſa exhiberi iubent e-
dictum Prætoris(quod deſideratur)& luriſprudentum
reſponſa.& Imppp. conſtitutiones toto titu. D.& C. ad ex-
kibend. Rem excutiamus Aiενααμιννs.
1 EFaxhibenda res cum ſua cauſa
2 Illum tantinn exhibere ſatis non eſt-
3 Ergo ſententia non paret, qui ſententiam non exlubet.
4 Hac à tempore motæ altionis præstanda.
S Agenti prastandum omne commodum, quod habiturus eſet a- ckor, ſi cum primum ad exbibendum ægit, res exhubita fuiſſet
6 O captum exlubeat, qui in mora fuit.
7 Quod mora exhibere debentis periit,præſtandum.
8 Frultus acceſſiones atem pore litis contestatæ prærtari debent ad ſententiam vſque.
92 Ergofructus meditemnporis præſtandi.
10eAlnud cauſanaliud frustus
11 Fruclus nonnſi alite contestata, praætandi.
12 Quid in caußa:
13 Medium tem pus, inter lit. conteſt.& ſententiam.
14 Ergo fructus amte luem conteſtatam non praſtandi. tu ſuper! axiomate, exattius rem omnem expendas.
15 fudiciari atus initium qucunt alite contestata.
16 Exhabita re danda dilatio petita.
17 Nonigitur dandannuſi peteiur.
18 Eucui ſtatim exlubere non poteſt, danda.
19 Si poſſit, non item.
20 Frustratori zonconcedenda.
21 Si deſit frustratioindulgetur.
2 2 Dilatio ea hibendi temporarid.
23 Dilationis conceſſio eſt exhibendi diſfi cultas.
24 Dilationem petens caucat-
25 Exhibere iubeatux reus.
26 Ker ſtatim exhibenda. 27 em ſi prafinito tempore, non exlibeat, id, quod intereſt præſta- tor. 28 In eadem cauſſa eſt, qui non cauit. 29 Interelſe ab initio actionis prastandum. 30 Intereſſè ob nen factum præftatur. 31 eAknud cauſſa,aliud ffuctus aliud id, quod intereſt. Werbis aptanda eſt interpretatio. Exhibere is dicitur qui facit in publicopoteſtaté, vt ei ‚qui agat, ſit experiũdi
copia: quod& Theophilo probatur his verbis: Aadexhi-
d 7„ 2 7ä 8 ¹ 5 ben dũ innt ins ox ape: be cos ⁊6 εapvd uiſaolulo kap as tt*%ο ꝙ Aeνν ο νεπωναπακ Exhibere(inquit VIpian. I. 3.§.7. D. de lib.hom. exhib.)eſt in publicũ producere,& videndi, tangendique hominis poteſtatem præbere. Exhibere au- tem proprieè, eſt extra ſecretum habere. Porrò exhibere iuſſus non liberatur, ſi mortuum exhibeat l. fi. D. deverb. ſignifi. Rem autem exhibere iuſſus cum ſua cauſſa exhi-
bere

Caainreiee
Sred Leene,
Wern
8 totien
4 nas agaſaat *.
an
*
n nun cl. * 4
Er ſu ermm me 4Ahmupreimh. mne utmum mu 144 Hwertum er er & u n Nra r. t Aferes en ncia erate zurrts urttet
f.
nngaru Ne a.
4
s NS.
fer bt nis†um. In Cir 4 mne irn cjjodi-. A 436 anteiic
enta.
rn trun fatc 4 icrdd. 3 4 ger. 1 erbtca 4 mcut 4 N. rerHEe,
N
bere deber, vt hoc S.& l. Iulianus. 5. penult.& fi. D. ad er- hib. Cauſſæ adpellatione contineri Impe. ait c. odh ha- piturus eſſet, ſi cùàm primùm ad exhibendum egiſſet, res exhibita fuiſſet. que verba ex Gaio accepit I. 20. D. de rei vindica. quibus adiutus putem hic legendum, Omne, non Eam Can emechtam lectionem cõfirmat hic Theophilus
resip A⁵oxalasia wärla raοa.&c. Cauſſæ verbum gene-
rale eſt& variè accipi docui lib. 3. Theſauri. Eius autem rationem tum habendam ait Imp. noſter, ſi cùm primùm egiſſet&c. Agere verbum generale eſſe hoc Marcialis te- traſticho ſignificatur. b Semper agis cauſſas,& res agis, Attale, ſemper, Eſt non eſt, quod agas, Attale, ſemper agis. Si res& cauſiæ deſint agis, Attale mulas, Attale ne quod agas, deſit agas animaun
At hic agere eum dicimus, qut iudicium accipit„hoc
eſt, litem cõteſtatur. quod vt ita accipiam multa ſunt ar-
gumento. Primum quod verſu proximo de fructibus di-
xit Imperator-& quod de cauſſæ reſtituenda ſcribit Ga- ius l. 206.D. de rei vindica. Cauſſæ etiam adpellatio ad V- ſucapionem pertinet iuſta lmper. noſtri interpretatione. Commodum enim, vtiléve eſt rem exhiberi petitam vſu non capi. Quo fit, vt,&re vſu capta, poſſeſſorem nihilomi nuscõdẽnandũ Imperator iubeat hoc loco, quod elegãter
explicat Theophilus. Tu illum videto. Porrò quæ de fru-
ctibus dicta ſunt, hic intelligenda putem. Sed addes cos atempore litis conteſtatæ ad ſententiam definitiuam vſ- b. amy-. que reſtituendos, quod& Azo,& Angelus hic obſeruant: & No in Summa. C. ad exhibé. Quod autem interlitem conteſtatam,& ſententiam interuenit, medium tempus rectè adpellat luſtinianus. Nam initium iudicij eſt ipſa litis conteſtatio Nouella. Gο. s. illud. idque latè docui lib. Forenſ:diſpoſitionis 1. Finis, ſententia d. S. illud.& I.. D. de re iudic. Vnde medium tempus adpellat VIpianus l. ſi libertinus. D. de colluſ.deteg. quod eſt inter principiũ, & finem actus. Quiad exhibendũ actione cõuenitur, ſi ne et in præſenti exhibere ſi poſſe, ei tẽpus exhibendi cauſ- Kindklgent iudex, modo caueat ſe reſtitut arum. res i ſa 10
6
&vis effectùſque actionis ad exhibendum admonent
legendum, exhibiturum: tamerſi lectionem excuſam con
ſrmet hic Theophilus. meam tamen lectionem adiuuant verba ſequentia adexhibendum in præſenti&c. Quò d ſi igitur neque caueat, neque exhibeat inid, quod intereſt,
condemnandum Imp. noſterait. Id, quod intereſt, acci-
piendum putat Angelus hic quia res non fuit exhibita, non quia nontota res: Quia, ait, in tota re nõ intereſt ſua cuius ſententia iuuaturl. Iulianus.s. fin. D. ad exhib. quod ait intereſt, tempore litis conteſtatæ accipe,& ita Theo-
Pbilus Os& ouaſaο&ε⁸α, οσεσρν οꝓe udaMiεοʃουσνι dε as-οp tge⸗
Aαιτ⁸—ναμρααο σ οuᷣſa o&d ud,avaαᷣ 7Tb π‿ά ◻ετ. Con tumax autem per in litem iuſiurandum condemnandus eſt, iudice quantitatem taxante, quod VIpianus refert J.
3.§. z. D. ad exhib. at que ita explicat hic Accurſius, cuius
ſententiam probat Angelus hic.
Si familiæ erciſcundæ actum ſit, ſingulas res ſingulis heredibus adiudicare debet,& ſi in alterius perſona prægrauare videatur ad
iudicatio, debet hunc inuicem coheredi
certa pecunia(ſicut iam dictum eſt)condem nare: eo quoque nomine coheredi quiſque ſuo condemnandus eſt, quòd ſolus fructus hereditarij fundi percepit, aut rem heredita riam corrupit, aut conſumpſit, quæ quidem ſimiliter inter plures quoque quàm duos co heredes ſubſequuntur. Eadem interueniunt & ſicommuni diuidũdo de pluribus rebus
6
DEI OEREICIOIVDICIS.
*
208 actum ſit. quòd ſi de vna re, veluti de fundo
ſi quidem ille fundus commodè regionibus
diuiſionem recipiat, partes cius ſingulis ad-
iudicare debet,& ſi VIIUS Pars Pregrauare vi
debitur, is inuicem certa pecunia alteri con . 1„*.. 7. demnandus eſt. Quòd ſicommodè diuidi non poſſit, vel ſi homo fortè, aut mulus erit quo de actum ſit, tunc totus vni adiudican- dus eſt,& is inuicẽ alteri certa pecunia con- gemnandus ceeck. 5 Scribit eleganter Papinianus l. cùm pater.§. dulciſsi- mus. D. de leg. ⁊. communionis materiâ diſcordias pro- pinquorum excitari ſolere, idque potiſsimum inter fra- tres idque his verſibus expreſsit diuinus Homerus O-
3
Ir k9ip A2u ‿† a*εανeεασ(π οw οσν ehunep.
Vt meritò dixerit ille,
Jfratrum concordia rara. Eiuſmodi diſcordiis vt viam præcluderent veteres iuris auctores, familiæ erciſcundæ iudicium induxéere, in quo iudicis officio incumbit ſingulas res ſingulis heredibus
adiudicare. adiudicatione autem prægrauatis certam pe
cuniam præſtare iudex iubeat, quod& ſuperius Impe. no- ſter dixerat.. quædam. de actio.& lulianoplacuit l. Mæ-
uius.§. 2-D. famil. erciſc. Eò verò penſitatio pertinet, vt ę-
qualitas ſeruerur quam obſeruandam docuit Xenophon
lib. z. Cyri pædiæ. Familiam inter coheredes diuidédam
iubet lex X II. Tabul.his verbis: S= PEVRIBVS HR- REDITAS IVRE DEIATA SIT, ArQyR HI à coMMv NIONR DISCHRDERR VOLENT„ EAMI- LIAE HRCISCVNDAE IVDICIOINTERREHOS RRS HEREDITARIAE DIVIDVNTVR. Hinc familiæ er- ciſcundæ actionem profectam Gaius ſcribit I.. D. famil. erciſcundæ. quã aduerſus coheredes experiundi ius eſſe di uus Antoninus conſtituit l. z. C. eo. Familiam qui hoclo- co accipere debeamus, docui ſuprà lib.. Thefauri in di- (tione Familia. Eadem obſeruandain communi diuidun do actione. Planè quod diuidi non poteſt, vni adiudican dum ſcribit Imper.ſed eo, quo, hic loquitur modo. Vtri autem adindicanda res ſit, Imperator, nõ expreſsit, quod neque Theophilus neque Accurſius, neque Angelus, ne-
queßaldus obſeruarunt. Equidem ei adiudicandum pu-
tem, cui ſors tulerit ex Imp. noſtri ſententia l. ſin. in prin. C. comm. de legat. Nam& in hereditatibus ſortiri, ſi con trouerſum eſſet, iubet lex Solonia apud Demoſthenem M Feε. Iaαᷣeεαιαασςν.KXugcl aXSOpé. quod& Homeri tefli monio iuuatur Oluar. Ei diᷣο Adess ro1 Hlen 1Aεααμ‿m2ο Hlεᷣ Vr d d AYsS KAd orfo. A F*ααφ. 1 Iudiciumn pro actione ſumtur. 2 In hoc ſingulæ res ſingulis heredibus adiudicande. 3 Adiudicationis neceſſitas incumbit. 4, Aaindicationi inæqualitas certa pecunia cempenſatur. 5 ̃stimatio igitur certa eſſe ebet. 6 Ergoaqualitas inter cohe redes eſſe debet. 7 Incqualitas nonitem. alioquin natura accuſaretur l. maximum vitium C.de lib prateritis. b— 8 Frulus corrunnpens, aut conſumens coheredibus condemnnancdus. 9 Idern,& ſi altud damnum dederit. 10 Prægrauatur cui aqua pars adiundicata non eſt. 11 Non ſoliun inter duos ſed& inter plures redditur hoc indicinm. 12 Famil. erciſ.& commani dinid. attiones eodem iure cenſentur. 13 Nontamum pluriumi ſed& vnins commumi aiuidurdo agitur-
14 Partes ſi diusduæ ſint, ſingulis quibus communis res eſt, adidi-
cantur. 15 Granatopenſitatione ſubueniendum. 16 Cos

— 4 “ Pdere ———.— ——. —————— ¹ ——*— 4
———. “—————
PDEOEEFIGCIO
16 Condesatio atitoria est reciproca. 17 Rert quæ dam diuidna, quadam indinidæ-
18 Res com munis indiuiaua vni acludicanda.
19 Alteri pecnnia præstanda. 20 Fręs& in comm. dind. actione analitas ſeruandacſt. IVDICII verbum generale eſt. hoc loco actionem(vt & alibi ſæpiſsimè)ſigniſicat. Vide Theſauri noſtri lib. 9. Hoc autem iudicium duobus conſtat l. item Labeo§. pe. D. famil. erciſ.hooc rebus& præſtationibus, quæ perſona- les actiones ſunt. Hoc iudiciũ bonæ fidei eſt I.⸗. C. eo. quo hereditates ſiue ex teſtamento, ſiue inteſtatò delatæ diui duntur l. 2. D. z0. Quod autem ait Imp. Singulas res ſingu lis heredibus adiudicandas, adſeruitutes viæ, itineris a- ctüſve non pertinere baulus ſcribit I. 25. an ea. D. eo. Sed
nec ad obligationes. Ipſo enim iure diuiſas eſſe lex X II.
Tabul. cauit. Legis verba hæc ſunt: INTERHRREDERS pPROPORTIONIBVS HEREDITARIIS OBLIGA- TIONES IPSO IVRE DIVISAE SVNT. Hanc au- tem legem explicui lib. 4. Veteris Iuriſpruden. Nomina
quoque in ea ſunt cauſſa, vt in hoc iudicium non veniant 1. 4. D. eo. Planè ad iudicis officium nonnunquam perti- net, vt debita,& credita ſingulis pro ſolido aliis alia ad-
tribuit I. 3. D. co. Rerum autem diuiduarum partes ſingu- lis ita æquas adiudicare debet iudex, vt nullus prægra- uetur: alioquin certam pecuniam præſtari iubeto, quàâ gra uamen penſcet. Siĩ vnus ex heredibus ſolus fructus heredi- tarios percepit, eo nomine ceteris condemnandum eum ſcribit Impe. Idem iuris eſt in co, qui domuum penſiones ſolus percepit. Quod de fructibus aiĩt hoc loco luſtinia-
aus, ad omnem commoditatem produxit Angelus, quod æquitatem habet& verum eſt. Siis, qui ſolus heredita- rios fructus percepit damnari iubetur, quanto magis qui cos corrupit ceteris igitur condemnari debet, quinimò pœnale illi eſſe debet quod ad eum, qui rupit, fregit, vſ- ſitve porrigi poteſt ex Imperatoris noſtri ſententia, cui rei argumento eſt quod tertio capite legis Aquiliæ caue-
tur l. ſi ſeruus. S.tertio· D. ad leg. A quil. EoO quoque nomi⸗
ne condemnabitur, qui rem hereditariam conſumpfir cu ius rei exemplum ex Theophiloſubiiciam. T1 5· ½ οε⸗ n, Trop iwit;
TRIBVsS iudiciis famil. erciſc. comm. diuidundo& fCinium regundorum, quæ miſtam cauſſam habent s. que- dam. Inſtit. de actio- communis eſt adiudicario, ſed in po ſteriore vno tantùm caſu· Audiamus Imperatorem.
Si fnium regundorum actum fuerit, di- ſpicere iudex debet an neceſſaria ſit adiudi- catio, quæ ſanè vno caſu neceſſaria eſt, ſi euidentioribus finibus diſtingui agros com
modius ſit, quam olim fuiſſent diſtincti. nã
tunc neceſſe eſt ex alterius agro partem ali- quam alterius agri domino adiudicari. quo caſu conueniens eſt, vt is alteri certa pecu- nia debeat condemnari. Eo quoque nomi- ne condemnandus eſt quiſque hoc iudicio quod fortè circa fines malitioſé commiſit (verbi gratia) quia lapidesfina lesfuratus eſt, vel arbores finales cæcidit. Contumaciæx quoque nomine quiſque co iudicio con- demnatur, veluti, ſi quis, iubente iudice, me tiri agros pallus non fuerit.
Hominum ita deprauata naturz eſt, vt ſuis non conten
tialiena occupent. quales multos nouit,& tulit tempe- ſias noſtra non ſine permagno rerum omnium publica-
1VDICE.
rum incommodo. Admonuerat olim Phocylides ne fun- di vicini confinia tranſilirent his vetbis.
Ayps„eror or* Ardo Xeo, u⁴ Fαχο s½ↄ⁸—εs. Verum fines turbant, alienos fundos magna ex parte ſibi adſcribunt, vt meritò fines regundos decreuerit Amphy- ctionum decretum, quod extat apud Demoſthenem pro
— 7
21 A d* 7 2 2 Ctheſiphonte wo ‿ρπεσάαυς. Enl fétσν αμενέινναννσκςσσ εασφνυνο᷑ πα
3 2 ₰ ⸗ 2 Aday,—oße T'c³⁵ wvXa pats 3 4 7⁰⁸ cuανεσο οις 47 Iœeꝓρερυςναρν.8-
zeiv dαερσισσις εοεν Bvsoip 2r I6Ap Xogap dt er el*Qν, ο qnsεασν εαſavtνρ ενιλαεενι νμο ετυπάν˙κνορσσ—ς I Gνε*ον,, T"Xacs iaa ap 7 ES dpusr Ad A Tols&εαιꝓρνασασοι τ Xcmπνν 1uà u0. galydp. Si ager(vt ad Imp. noſtrum veniamus) eui- dentioribus, quàm anteâ finibus diſtingui debeat, iudi- cis officio incumbit ex alterius agro partem alterius do- mino adiudicare, certa pecunia inuicem præſtanda, quo ſolo caſu neceſſaria eſt adiudicatio. Si autẽ in fines quid ſit admiſſum vel alter litigantium agrum metiri non pa- tiatur, eo nomine fiet condemnatio, idque leges iubent. Quodautem ait Imperator, PARTEM ADIVDICa- RE, itaaccipiendum putat Vlpianus l. 2. D. fini. regund. vbi dirimi tines non poſſunt. quo caſu adiudicatione o- pus eſt, idqueveteres leges, Prætorum edicta,& conſtitu- tiones principum iubent. De adiudicatione faciunda Prę torem edixiſſe conſtat ex libris Gaij,& Pauli, quosade- dictum ſcripſerunt, quorum fragmenta extant in libris Digeſtorum l. z.& 4.D. fin. reg. Quo in genere ita ſcribit Gatus d. l. 4.§.3. Si alter fundus duorum, alter trium ſit, poteſt iudex vni parti adiudicare locum, de quo quæritur licet plures dominos habeat: quoniam magis fundo, qui perſonis adiudicari fines intelliguntur. Hoc autem re- ſponſum referunt Fauſtus,& Valerius in libr. de Limiti- bus. De iis qui lapides finales furantur, extat diui Hadria ni reſcriptum l. 2. D. de term. mot. In eos extra ordinem a- nimaduertendum cenſuit Paulus libr. i. Senten. recep.tit. 16. In eoſdem pœnam quinquaginta aureorum, lege a- graria lata, Gaius Cæſar conſtituit I.z. D. de termi. mot. Non ſolùm autem in eos ciuiliter, ſed& criminaliteragi poteſt, vt& in eos, qui finales arbores cæciderint. De fi- nalibus arboribus fuſiſsimè ediſſerit Siculus Flaccus in lib. de condi. agro. cuius verba huc non tranſcribo. quia ſtudioſsiſimo cuique obuia ſunt. Themati on noſtrum ſubiectis axiomatis excut iamus. 1 In fin.reg: inaicio vno tantiun caſu adiudicatio neceſſaria eſt. 2 Idq, cuum noua distinelione opus eſt. 3 Qua pars agri vnius alteri adiudicanda. 4 Enes euidentes eéſeoportet- b 5 Ei, cuiuus jundi pars aliqua adiudicatur, certam pecuniam pra- lari oportet.. 6 Lines turbati iterum distinguendi,& regenai. 7 Si circa fines quid admiſſunn ſit, dclinquens damnaudus. 8 Delinquit, qui lapidles finales ſubrtpit. 9 In ea cauſſa eſt, qui finales arbores cacidit- 10 Contumax eo indicio damnandus. I1 Sed& in aliis. 12 Contumax eſt, qui agrum metiri non ſinit. 13 Centuma eſt qui 1udiici non paret. r4 Iuitainterf retatione, bæs ad alia indicia porrigi poteſt. I5 Malitia aclum pænaleim facit. 16 Nuin quis non malitiosè peccans puniendus ſitꝰ Ait Imperator, ADIVDICATIO. Huius formam præ- ſcribit, quam ex Gaio,& Ppaul. luri ſcoſ.accepit d. l. z.&4. Ea autem tunc neceſſaria eſt, cùm fines euidentius di- ſtingui debent. Amouendæ enim veteris obſcuritatis gra tia per aliam regionem finesdirigere ſivelit iudex, hoc fa cere per adiudicationem poſſe eum dicit lex 2.in fi. D. eo. fin. regun. Tametſi verò in finalibus quæſtionibus vetera monumenta ſequenda eſſe Papinianus aiat l. in finalibus. D. eo. ſitamen ſines mutati probentur, ſequenda non eſ- ſe idem refert, at que ideò enident ius fines regendi ſunt. Quòd ſicirca ſines malitiosè quid admiſſum ſit, eo nomi ne damnari reum oportere. ait 1mp. noſter. Dãnari acci- pere

Adner itellgmu.
fuftun, K Vülaisin le fnalei farue Ade tam neshcaed nſdit Dalu 1. um gainqmsima u t Crſar cocfiwitlali neos ciuiltter,ſeik: mui ſaalesaborsch ffimtelſciit di
8 1 4 2 ne 1 nius verba boc 10o
½
ie obuiu ſant. 1 . 1 1 1 um ſubiectiz mio 5 A* tß. 4 A A
pere debemus& ciuiliter& criminaliter, Ciuiliter quidé ei, cuius intereſt. quo iudicio eius quod intereſt, ratio- nem faciundam Paulus ait l. 4.§.. D. eod. Tanti autem damnabitur, quanti in litem iuratum erit, idque Accur- ſius hic tradit, cuins ſententia Pauli& Iauoleni reſponſis iuuatur l.z. D. de in litem iur. l.o. D. eo. Capitaliter etiam damnandum eum idem Accurſius ait ibidem, quod& ſu- pra docui. Ad officium quoque de finibus cognoſcentis pertinere Vlpianus ſcribit I. ſi irruprione. D. fin. regund. menſores mittere,& per eos ipſam finium quæſtionem dirimere. Si igitur iudex iubeat agrum metirt, is, qui n6 parendo contumax erit, eo nomine damnandus eſt. Con- tumacem accipere debemus eum„qui non obtemperat iudicis præcepto, idque Pauli ſententid compræhenſum ſcio l.contumacia. S. fi D. de re iudica. Porrò in ſuperio-
re huius thematij Lepite malitiam exigit Imperator. re-
cte. Nam lex agraria dolum malum exigitl. 3. D. de ter- mi. mot. Quid, ſi lata culpa interuenerit? idem iuris eſſe utem. Nam& ipſa dolo malo vicina eſt, vt eleganter P. laber in l. contractus. D. de diuerſ. reg. iur. antiq. diſputat probãtque iuriſcoſs. reſponſis. Malitia hoc loco dolum malum ſignificat pro quo, verbocontumaciter Theophi- lus vertit uausο ν. quo aduerbio ſignificatur dolus,& fraus, furti comes. Ex ſuperioribus liquet in iudiciis familiæ erciſcun- dæ, communi diuidundo& finium regundorum commu nem eſſe adiudicationem, quà dominium ei, cui adiudi- catur, ſtatim quæri, Imperatoris ſubiuncta verba oſten- dunt. Ipſum audiamus.
Quod autem iſtis iudiciis adiudicatum
crit, id ſtatim eius t, cui adiudicatum eſt. Superioribus titulis aliquot lib. z.& 3. Inſtitut. varios
acquirendi modos recéſuit Imp. quibus hoc themate ſen-
tentiam adiicit, quàã dominium quær:i ait, quod& vete-
res leges iubent.“
1 In iudiciis fami. erciſ commu-diuid. fini. reg. adiudicandum.
2 Adiudic atio dominium transfert-
5 Sententia adiudicatoria ſtatim dominium trantferri.
4 Ergo& ius. Quodait, zIVS FIT, ad vindicationes non pertinet.
nam in his non ſententiam adiudicatoriam, ſed declara-
toriam ferendam Paulus ait l. 35.§. 1. D. de rei vindica.
Nec enim quod meum eſt, mihi dari oportet.. ſic itaque
ſuprà de actio.&(vt aiunt interpretes) quod meum eſt, amplius meum fieri non poteſt d. S. ſic ita que. Idem in he- reditatis petitione iuris, quod in vindicatione eſt, id- que probatur in l. licet. eo. D. de hered. petit. Sententia igitur in g. noſtri dominium, iuſque acquirttur. In ſpe- ciebus qui buſdam diuerſum ius eſſe inter omnes conue- nit. Hunc articulum fuſiùs ab Accurſio,& Angelo excuſ- ſum prudens prætereo. Quod ait,s rAT 1u, hoc iuris in- tellectu accipe. Fingit enim vi ſententiæ, adiudicata re, ſtatim rem quæri: cùm re vera res quæ ſita non ſit, nec enim tradita fuit, atqui traditionibus, non nudis pactis, rerum dominia quæruntur l. traditionibus. C. de pact. Plane in quibuſdam caſibus contrà receptum aiunt Bar- tolus, Baldus Alciatus d. l.traditionibus. Superius explicuimus, in quibus verſetur iudicis offi- cium. Ante tamen, quàm finem faciam, hoc adiicere pre- tium operæ facturus videbor, ſi iudices commonefece- ro æquitatem præ oculis habere debere eos, quod VIpia- nus ſcribit l. quòd ſi Epheſi. D. de eo quod cer. loc. idque Pont.maxi. decreuit. c. nullus. 4. q. 4. atque ita L. Roma- nus optimo iure reſpondit conſil. 469. Sed& alio reſpon ſo conſil 15.optimè, piéque cenſuit iudicem non aliter in aliam ſententiam ferre debere, quàm in ſe vellet: cui rei argumento eſt l.i. D. de ſolut. idque præſcripto IESv cRRISTISeruatoris noſtri iubentur. Ideque Alexan- der Seuerus cùm aliquem emendaret, per præconem di- ci iubebat Qyop TIBI NON VIS, ALTBRRINER
DE OPEFEICIO IVDICISs.
209 rECERIS idque Lampridius in ec ſcribit. Non folũ au- tem æquitatem ante oculos habere debet, ſed& verũ ſe-
qui vt docet M. Cicero lib. 2. Officiorum.& iuſta dicere, Vt tradit ſummæ vir Prudentiæ plato in Apologia Socra
tis. Æquitate igitur, veritate,& iuſlitia ius dicunto iν
7a. quod vt faciant, æternum iudicem p E vu O pti. max. rogo.
Qop autem ex L. Romano proximè diximus iudi- cem nonaliter inaliam ferre ſententiam debere, verifsi-
mum eſt,& habet æquitatem, idque etiam Prætor edi-
xit his verbis. Qui magiſtratum poteſtatémve habebit,
ſiquid in ali quem noui iuris ſtatuerit; ipſe quandoque,
aduerſario poſtulante, eodem iure vti debet I. 1. D. quod qu ühas iur. quo loco hoc edictũ ſummã æquitatẽ habers b Vlp. ſcribit ‚idq; ex lege Rhadamantis deſcendit, quã He
dodus i e)-ehitae. memorat. idem qoque legecaucrat Solon in hac verba apud Stobæum, Adlap erloss Afioe
5⸗ 1. 9 1 6„ 2e⸗..„ 4.„ ora] Hi avròp rtXap. Porrò initio huius tituli Iuſtinian. Imp. cõſtituit iudicis officio incumbere, vt legibus, con- ſtitutionibus, moribũſve ius dicat, ſententiãmque ferat,
meritò, nam de qua re cognouit, pronuntiare cogendum cũ lulia. ſcribit l.de qua re. D. de iudic.& c. cum Uper. de
cauſ.ꝑoſſ.& proprie. Officium igitur ſuũ impertiri debet.
Sed nũ petitus, admonitũſve tencat nécne, vetus quæſtio eſt: quo in genere Bartolus in l. 4.5. hoc autem num. z2. D. de damn. infect. diſtinxit an illud ad vtilitatem publicam, priuatâmvepertineret: quam Bartoli diſtinctioné probat Marianus ocinus iunior in Schematiſmis ad eundé. quo rum verba huc ideo non tranſcribo. quòd non exiſtimem Iuris noſtri ſtudioſos Bartoli libris carere. nec debent, ſi ſibi optimè conſulant. Bartholomeęus Socinus in tra&ta tu Keſtrictionum Regu. 199. regulariter defini it iudicem non alias officium ſuum impertiri debere„quàm fi peti- tus ſit. idque comprobari ait d. S. hoc autem. 8. Sed du- birationem mouet quodin VIpi. ſpecie de infecti damni tantùm iudicio accipi debeat-Sic enim illic ſcriptũ eſt.
Hoc autem iudicſũ certam conditionem habet, ſi poſtu-
latum eſt&c. ergo in ceteris iuris articulis. hoc negare vi detur VIpia. Tu rem expende, ad B. Socini regulam redea mus, quam præterea iuuari ait conſtitutione Diocletia- ni,& Maximiani l.vnic. C. vt quæ deſunt aduocatis par- tium iud ſupp.Sed in eum referri poſſe videtur ea Conltüt tio: iubet enim à iudice ſupplẽdum,& proferendum quod älitigatoribus, vel iis, qui negotiis adſiſtunt. nec exigit idpeti, ſed eò iudicem cogit. ideoque tentati poſſet in f pe cie illius conſtitutionis iudicem officium ſuum imper- tiri debere, etiam ſi poſtulatum ſit, ſed neque ea Socini re gulam non confirmari. Eam tamen veram Alciatus in l. vbi pactum.C.de tranſact. exiſtimat Paulum Caſtrenſem & Alexand. ſequutus. Ea quoque eſt F. Ripæ ſententia in
d. S.hocautem. aientis hanc regulam tradi quam produ-
cit ad ſex articulos, quos apud eum videas,& num ve- ri ſint excutias. Idem etiam cenſuit Bartol. q. 14. cuius ini tium eſt, Iudex maleficiorũ. ait que officio iudicis ineſ- ſe conditionem hanc, ſi petetur: citatq; in eam rem I. 1. S: magiſtratibus. D. de magiſtratibus conue. quæ eò propè dere videtur fortiſsimo argumento à contrario ſenſu. Si poſtulatum non ſit, impertiri iudex officium non debet, vt ſuperius regulariter definitum eſt. Hanc tamen regu- lam triginta caſibusceſſare B. Socinus d. reg. 199.Ripa. in d. S. hoc autem. ſeptem ſcribunt, quos huc tranſcribere va niſsimi eſſet operis.obuij enim cuique ſunt, maximã ta- men eorum partem exBartoli fonte hauſerunt in d.s. hoc autem. Equidem(quod ad hanc regulam adtinet) dicere
quod ſentio, non verebor. Iudex officium ſuum non poſtu
latum impertiri cogendus non eſt, ſi lex hoc expreſſerit. d. S. hoc autem& d. S. magiſtratibus. quibus locis hoc lu-
riſcoſs. expreſsim dixéère. quòd ſi expreſſum non ſit, im-
pertiri eum debere putem: alioqu in legis quid iudici face re iubentis præſcriptũ nullius eſſet momenti. Iéxque ver- bis, non rebus poſita eſſet. aduerſus I.z. C. comm. de leg.
v
5 3 3 6 4 4.— 8 ———— 2— 2.

———
—————
7———
S ·—— 4
—
———————
——
1——
DE OEEICIO IVvDIGCI.
Hæc ad eam tractationem tentari poſſe putem. Drinpn exhis quærit acutiſsimè Bartolus noſter, quæ non monitus, rogatùlve geſsit iudex, nullius eſſent momenti.& diſtinguit in d. 5. hoc autem. verſic. venio ad quæſtiones. Vtilitatis publicæ cauſſa valere ait, quod ad
vriuatum adtinet, adhuc diſtinctione vtitur. Ripa regu-
lam negantem colligit in d. S. hoc autem. nu. 36 cuius hæc verba funt: ludex non poteſt ad priuatam vtilitatem offi- cium ſuum non petitum impertiri, cui nontantum in offi cio nobili, ſed& mercenario locum eſſe ait. Hinc infe- rens citationem parte non petente factam ĩipſo iure nul- lam, citãtque in hanc ſuã ſententiaml. ad peremptorium. D. de iudic. perpenſo Lerbo, Hetat aer decretalem pon tificis epiſtulam c. propoſuiſti. de for. compet.ibi ad peti- tionem,& c. i. de iudic.& quod illic obſeruatè adnotauit notab. avbi citat Abbatem Panor. qui hocexpreſsim ad- ſtruit ibidem nu. 4. ſequutus Bartolum in d. I. ad perem- ptorium. Generaliter definiendum putem quæ gelsit iu- dex non petitus tenere in his ſpeciebus, quæ lex permiſit: alioquin contrà credendum. ma recé ſui mus caſus, in quibus iudicis officio locus ſit. addes(quod ad officium iudicis ſpeciale adtinet)ex Spe cul. titu. de officio iudic. in princ. vbi lex, vel contractus deſideratur,& deeſt, iudicem facere debere quod ſibi ex bono,& æquo videbitur, idque confirmat s. penult. Inſti. de locat. qui, tametſi de lege contractus loquatu r, ad hoc tamen iuſte interpretatione produci poteſt. Nam quod de lege contractus loquatur, verbo aνεeρεντes expreſsit ibi- dem Theophilus. Quodtamen ait Speculator, aperti ſsi-
mè probatur in c. fin. in fi.ext. de tranſact. cuius hæc verba
Superius ex Azonis Sum-
ſunt. In iis verò, in quibus ius non inuenitur expreſſum procedas æquitate ſeruata ſemper in humaniorem decli- nando ſecundum quod perſonas, cauſſas, loca,& tempo- ra eſſe videris,& hoc illic adnotant Innocent.& Abb. Pa- nor. Tametſi igitur quid in arbitrio iudicis ſitũ ſit, hoc tamen æquitate temperandum cenſuit Innocentius re- ctè. Aequitas itaque arbitrij iudicis comes eſt, eãq; coan guſtatur. Quod autem dictum eſt in d. c. fiext. de tran-
ſact. id ex ſententia Gaij inl. in iis, quæ extra. D. de cond.
& demonſt. ſumptum videtur rationis ſimilitudine. Nam ſiailia eodem iure cenſenda eſſe cõſtat, quod eodem Ga niani cõſtitutionibus probatur. merito„nam nõö poſſunt omnes articuli wegillatimeut legibus compræhẽédi: ſed cum in aliqua cauſfa ſententia eorum maniteſta eſt, is, qut iuriſdictioni præeſt, ad ſimilia procedere, atque ita iusdicere debet. idque lulianus ait l.non poſſunt. D. de le Fibus⸗drerſum igitur operæ facturi videbuntur futuri iu ices, cùm iuri operam dant, ſi quæ comparata apud iu- ris auctores eorümque interpretes comperiunt, σαειτακν ux cogant, vt inde velut ex theſauro, promant. Nam illis circa rempub. occupatis, per otium non licet.& millies relecta memoria effluunt. neque enim omn ium memo- riam habere poſſumus, neq; eã ſingula repetere. Qui eiuſ=- modi tra ctationem executus ſit, ac perfecerit vidi nemi- nem. tamet ſi à multis inſtitutam ſciam. Rem infiniti ope- ris eſſe non pernegoecquis enim articulos omnes recen- ſeret?at certè quæ diſſeminata, diſperſàãque extant, colli- gamus. nec nobis in officio defuiſſe videamur. FINIS.
1 io placuit l. illud. D. ad leg. ⁴ quil.& variis Codicis Iuſti-
VETERES

84 4
Nene orem ecutus t, a
4*½ Lauleis iaſti
4 14
, gec e dmenk 4.*
Ttancan cxecquis enimicll 4 4 Sar dillemimn dherg 1 Suin ofticio Keiukne
“ ö
vVETERES POP ROM. LEGES
210
(QvVA POKT XII. TABVI. A8 lLaATA SVNT 3 Ordine Alphabetico digeſtæ. 1
T'RE eſt-veteres Populi omani Leges referre, non qua temporum ſerie latæ ſunt, ſed al- .. 8 7⸗V 2..—..„ 31 phabetico ordine quò facilius inuenlantur. Eas autem explicuerunt DVereres luriſ coß. 2r ex
S Ieorum libris intelliges, quorum Fragmenta nimius plerunque conciſa in Digeſtis extant. Sed- enum maximam earum partem Iustinianus Impabrogauit, A erogauit, ſubrogauit, E obro-
gauit, vt ex variis eius conftitutionibusuæ(odici ſai nomin 5No Serzies ezeererir na TLe diſces. Dorrd abrogaturl vit Apianus in Epitom.lit. ait)quæ tolitur derogatur, cuius pars prima tolltur, fubrogatur cui aduciturrobrogaturcuius aliquid mutatur. fHas leges ex variis rerum ſcriptoribus, E Vete
ribus Iuriſcoſs anne collegerunt dalricus Zaſius& F. Hoötomanus, duo luris noſtri(iuilis lumina. Ex his igitur eas huc tranſcriphune quid deſcderares. picilegium tantum faciam poſt diligentißtimorum illorum meſ
ſorum terga.
A
AN 9,
Lent.& P. ÆlI Pæto Coſs. anno Vr- bis cõditæ ſo. Tulère autem eam M. f E] Acilius,& Q. Minutius Tribuni ple.
9, e, Huius duo erant capita. de pace cam 36 Carthaginenſibusfacienda,& de exer citd ex Africa deportando& per quem. Ex Liuio li. 30
Aciliam de coloniis deducendis tulit C. Acilius Tribu-
nus pleb. L. Cornelio Cethego,& Q. Minutio Rufo Coſs. ann. ab V.C. 6.
Acilia Repetundarum à M. Acilio Glabrione lata fuit, qua pop-Roma. depecuniis repetundis, optimis iudi- ciis, ſeueriſsimiſque iudicibus vſus eſt, Mar. Cicero- ne auctore Vei ina z·in quem locum Aſconius ſcribit eadem lege reum comperendinare non licere. Eadem quoque lege multos accuſatos; ſeme lauditis teſtibus Londemnatos fuiſſe ſetibit idem Tullius Verrina 3.
Ebutia lege omnis ferè XII. Tab- antiquitas, niſi in le- is aKionibus centr.uiralium cauſſarum, conſopita Klit. Nam prolet. ii, aſsidui, ſanates, vades, ſubua. des.& x v. aſſes, taliones furtorümque quæſtiones cum lance& Licio euanuerunt. Hæc A. Gellius lib. 16. cap- 10. Quod aut nait rROTETARII&c. ei ſdem nomi- nibus tot leg nXͤII. Tab-. ſignificat, quod collegi, & explicui lib. 4. Veteris luriſprud. ad XII. Tab. Iu- Iit autem hanc legem I. butius Tribunus plebis vir 1 popularis, vt ex degenentis Antiquit. Roman. refert Lud. Charondas I. C. ad Zaſium- quoto anno V. C. qui- bũſve Coſs. nondum compertum habeo. ſed necalij ob ſeruarunt: nihil que de hac inueniſſe ſe Zaſius diligen- tiſsimus ſcribit in catalogo legum Antig. Fbutia Licinia, infrà Licinia butia FEliam de coloniis deducendis tulit Q. Klius Tubero
Tribunus pleb. P. Cornelio Scipione Africano& T. 86
ronio Longann. V. C. 579. liam de Comitiis tulit Q- lius Pætus Cos. cum M. funio Penno ann. V. C. 586. vtq oties cũ populoagere tur, augures de cælo ſeruarét, magiſtratus& obnun- tiandi, id eſt denuntiandi agi per louẽ non licere,& le giſlationi intercedendi poteſtatem haberent. Huius le gis commeminit M. Cicero in L. Peſonem dicens Ro- manum bopulum ante Piſonis Conſulatum ante L. Pi- ſonem tenuiſſe.
CI1 1A Minutia lata fuit L. Cornelio Eliam Sentiã de manumiſsionibus Auguſti tẽporibus
Sex. Ælius Catus,& C. Sentius S. Coſs. tulère an. V. C. 775z.vel(vt aliis placet) 757. Huius capita recẽſet& ex- plicat Vlp.in PPitositrchee huc tranſcriberem, niſi cuiuis obuia eſſent. Vnum ex ea caput refert luli. l. quĩ ſoluendo. 4 2. D. de here. inſt. Afiud caput refert I. Pau- lus 1. ſi is, qui. ĩ⁷. D. eo. Hanc cõmemorant Celſus l. qui ſoluendo. 60. D. eo.& Scæuola l. ſi non lex. 83. D. eod.& Paulus l. ſciendũ. D. de verb. ſig.& Alex. Imp. l.i. C. qui ma. non poſ.& VIp. l.3.§. 2. D. de ſuis,& legi.& Modeſti nus liPorronus⸗3,D debolib nuldeen legis capita duo refert Iuſti. Imp.§. 1.&§. eadem. Inſtitu. quib. ma. non licet. Sũt qui M. Cic. in Topicis de afssdug vindi ce loquentem in loco à notatione de ea loqui putent atque hæc verba Klia Sentia interiecerunt ineptè. Alij de alia eum loqui autumarunt& pro Sentia, Sanctia repoſuerunt falſò,& non minus inepte: cũ in libro To picorum Cice. manu ſcripto abſint hæc verba Ælia Sẽ tia, vel Sanctia, cum M. Cicer. ibidem de lege Decem- uirali loqui mani feſtiſsimum euadat ex A.Gellio lib. 16. cap. 10. quod verum eſſe inter omnes iuris conſultiſ ſimos conſtat.
Eliam in S. Statium Lucanum 4 C. Ælio Tribuno pleb.
7
perlatam, quod his Thurinos inſeſtaſſet, Plinius libr. 34.cap. G. ſcribit, quid ea contineretur memoriæ non prodidit: neque quoto v. C. anno, quibũſve Coſs. Emilia Cibaria à M. Emilio Lepido Cos. cum Q. Lutta tio Catulo anno vr. con. 775. lata fuit. Hac lege non cœ narum ſumptus, ſed ciborum genus,& modum præfi- nitum ait Gellius lib. 2. cap. 24.Ad hanc legem videtur reſpexiſſe Plinius libr. 80. cap.. Sic enim apud eum ſcriptum eſt Qscaurus& M. in conſu latu non alio mo do cœnis ademère, quàm conchylia, aut ex alio orbe conuectes aues. apud quem pro Scauro reponẽdum pu tem Catulus, ex paſtorum libris. Emiliam de cenſura tulit Mamercus Emilius Diqta- tor anno 320. V. C. M. Fabio Vibulano,& L. Ser- gio Fidenate Coſs. Huius legis vnum hoc caput eſſe re- fert Liuius lib. 4. Nr OERNSVRA PLVS QVAM AN NVA, Ac SRMESTRIS ESSHT. Anted enim quin- quẽnalis erat. Huius legis meminit L. Feneſtella libr. 2. c. 17. Sed ait eã legem latam G. lulio Virgilio,& M. Appio Cofs.Sed apud cum in Sols erretu elt. Tu ex 1]

ILEGESPOL.
T iuij& aliorum Iectione diſces. Allenx, ſioe Cvt E. Hottomano placet) Alienæ de termi- nis auctorem nondum compertum habet. Huius caput referunt Fauſtus,& Valerius in lib. de limitibus inter varios auctores, quam interiiciũt legibus Mamiliæ, Roſciæ, Peducee, Allenæ, Fabiæ, quæ quòd dignoſci à ceteris coniunctim relatis non potsit, ſingularum ca- pita, vt ſcripta comperi, huc tranſcribam. E 111 Qua coloma hac lege dedutta quädve mancipit Pld ectura, fo rum, conciliabuluss constitutum erit, qui termini in co agro erut, quo in locoterminus non extabit,in 69 loco us,Ctuus e Enit tE? 2745 num restituendum curato- vtq́; rectè fattun eſſe velitud,, magi- ſtratus, qui inea colonia, musnicipioprafettura,foro,onc: liabu- lo iuri dicundopræerit facito, vt fiat K L. IIII. Qui lumites de- cumani, qui hac lege deduuti erunt, quecunqus folla, limitegin eo agro erunt qui auer hac lege datus adſignatus trit neqnis eorlimi- tes decumanos obſepitoi neu equi deisimmolitin neve quid ahi pſu- ti habeto, nive eos arato⸗n e eas foſſus obturato, nνε quis ſæpito quo minꝰ ſuo itinere aqua fiuere poſſit. Si quis aduer ſus ea quid fe cerit, in resſingulasquotie ſcigq, fecerit, 1 1n colonis municipi- huſve eius in quori agroid factüerit, dare danas eto. pecunia; vo let petitio hac leꝑe elto k 1. V. Qui hac lege colonia deduxerit, mu nicipii præfeiura, forit, conctli abulũ citit uerit, in eo agroqui a- ger intra jines eius colonis, munitipijfori, conciliahuli pre fecturæ erit, limites decumamique, vt fiant terminatique ſtatuantur, cu- rato: quique fines ita ſtatuerit, ſi ſines eorum ſunt, dum ne eatra a- grum colonicumN territorium ſines qucat. quique termini hac lege ſtatuii erant,me quis quem eorum eiicito, nève commoueto ſciens dolo malo: ſiquis aduerſus ea fecerit, vsin terminos ſingulos, quds eis cerit locòve mouerit ſciensdolommalo, Æᷣ XXV. in publicum co- rum, quorum intra fines is aer erit, dare damnasesto, deq́, ea re curator iscui hac lege eritiuriſdictio, reciperatorumque datids ad dittio eſto. cum curator hac lege non eritituc quicunque magistra tusin ea colonia munitipio Foro,conciliabulo iuri dicundo præerit eius magistratus de eare inriſai ttioandiciſque datio addiẽlio eſto, inque eam rem is qui hac lege iudicium dederit, iestibus publice duntaxat in res ſinoulas X. denuniandi potestatem facito, ita vt 2 re publica Jideque ſua videbitur. Et ſi vsvnde ea pecunia petita erit, condemnatus erit eam pecuniam ab eo,déve bonis eius primo quoque die exigito eiuſque ecuniæ quod receptum erit, partem dimidiann ei cuius vnius opera maaximè is condemnatus erit, in publicum redigito. Qnoex locoterminus aberit ſi quisin eum locum terminuꝛn reſtituere volet, ſine ſua fraude licetfacere: ne- ve quid cui is ob eam rem hac lege damnas efto. Secundum caput legum ſuperius relatarum Legis Al- lenæ eſſe credidit, illüdque caſtigat in legum Roman. indice.
Ampiam Labienam legem, abſente Cn. Pompeio, tulère T.Ampius& T. Labienus Trihuni plebis anno V. C. 6 ⁹3. Q. Cardio Metello,& L. Afranio Coſs. vt Gn. Põ- peius Iudis Circenſibus corona aurea,& omni cultu triumphantium vteretur: ſcenicis autem prætexta, co- ronâque aurea. Auctor Velleius Paterculus lib. poſte- riore.
Annaria ſine Annalis, vide inf. Villia. b
Antia de ſumptu ab Antio Keſtione lata fuit, Zaſio& F. Hottomanno auctoribus. Hanc poſt legem Emiliam cibariam latam Gellius lib. z. ca. 24. Huius haæc ver- ha ſunt: Lexdeinde Antia præter ſumptũ æris id etiam ſanxit, vt qui magiſtratus eſſet, magiſtratümve captu- rus eſſet, ne, quò ad cœnã, niſi ad certas perſonas itaret
Antiſtia de Satricanis. hanc tulit M. Antiſtius Tribunus
ple. Foſlio(vt opinatur Hottomanus)& blautio Coſs. anno 735.vti Senatui de Satricants ciuibus Rom. ſen- tentiæ ferendæ ius eſſet ex Liuio lib. ·2½64=
Antoniam Iudiciariam ferre conabatur Antonius Con- ſul Ciceronis inimięçus. Sed(vt in Catalogo leg. Anti. refert V. Zaſius)ille priùs hoſtis iudicatus eſt, quàm lex fuerit perlata. Huius autem legis Antonianæ hunc indicem fuiſſe dicit M. Cicero Philip.i. yt i) in tertia
ROMANI.
Decuria iudicent, qui liberèiudicare non audent. Hãc autem legem M. Antonio,& C. Iulio Coſs. anno V. C. 709-latam refert Hottomanus. Aliam ab eo promul- gatam legem fuiſſe refert M. Cicero d. Philip. i.vt& de
vi,& de maieſtate damnati ad populum prouocarent, ſi vellent. quam legum omnium diſſolutionema dpellat idem Cicero.
Antoniam de Dictatura tulit idem Triumuir R. P. C. ne quis vllam ob cauſſam de Dictatore creando referrer. néve Dictaturam oblatam acciperet, qui ſecùs faxit eum, vt necare ius, faſque eſſet. Appian. Emphy.z.
Antoniã de nominemeniſis Iulij, idemtulit, vt qui Quin tilis eſſet, lulius àC. Iulio Cæſare diceretur. Ex Ma- crob, lib. 2·Sat. cap. 12.
Antoniam de ſuffragiis idemtulit L. Antonius, quâ cùm C. Cæſare magiſtratum partitus eſſet, ſuffragium ſuſtu lit. Cicerone teſte Philip. 7.
Antonia de iure ſacerdotum cooptandorum transferen- do, ab eodem lata. Ex Dione lib. 37.
Apuleiam de ternis ciuibus in ſingalas colonias facien-
dis tulit Apuleius Saturninus Trib. pleb. C. Mario& L. Valerio Flacco Coſs. ann. 6563. Cuius legis caput v- num refert M. Cicero in oratio. pro Cornelio Balbo.
Apulcia agraria ab eodem lata anno eodem, qua caueba- tur, tellurem omnem, quæcunque Romanorum ditio- ni ſubiecta eſſet, diui déẽdam in ea, quæ Galatia adpel- labatur, prouincia. Ex Appiano li. z. belli Ciui lis qui a- lias Agrarias refert. Tu eum conſule. quarum vnam à Tiberio Graccho latã ibidem ſcribir, qua cauit nemi- ni licerevltra ſoo-telluris iugera haberc, quam legem ex legibus Solonis accipiſſe eum docui li. veteris lu- ri ſprud. 4. lege ꝰr. quæ extat apud Ariſtotelem libr. z. woniſ. his verbis& αlαραν ναdd p,d sXℳ⁴ 71. Agrariã legem à Tiberio Graccho latam commemorat M Ci- cero in Sextiana.
Apuleia maieſtatis ab eodem lata fuit propter On. Norba num vt ex M. Cicerone Zaſius refert, öbq vniuerſam nobilitatem, cuius opera bellum ſociale conflatũ erat.
Apuleia de Metello Coſs. agrariænon parente qua de re Appianus latiſsimè lib. i⸗ Belli Ciuilis. Huius comme- minit M. Cicero in Sextiana.
Aquiliam de damno iniuria dato àplebe ab Aquilio Trib. pleb. rogatã ſcribit Vlpiants I.1. D. ad leg. Aquil. eam plebis ſcitum eſſe dicens. Huius tria erant capita: quo- rum primum& tertium à Wriſcoſ. D. eod.& Iuflinia. Inſti. eo. tit. explicantur. Nam ſecundum in deſuetudi- uem abiſſe ſcribit VlIptanus l. ſi ſeruus. 27.§. 4, D. eod. Huius meminiſſe videtur M. Cicero in Bruto.
Aquiliæ legis aliud caput extat l. 2. D. de noxalib. de ſer- uo, qui, ſeiente domino, noxam nocuiſſer, vt dominus
teneretur ſuo nomine. Sed putéẽ hoc ad primum Aqui- liæ legis caput pertinere l. ſi ſeruus. 27. D. ad leg. Aquil.
Aterina lata fuit à Spur. Tarpeio Capitolino,& A. Aterio Font inali Coſs. ann. C. V. z00. quo hi(ſi Onofrio in Fa ſtis credamus ex multis, qui in cognominibus Coſs. va
riant) Coſs. erant: quà cautum erat, vt omnibus magi- ſtratibus multæ dicendæ ius eſſet. ita tamen ne boues duos, ouéſq; zo. excederẽt vtque ouis decuſsis, bos cen tuſsis eſtimaretur: Hanc legem cõmemorant. D. Haly carnaſſ. lib. x& A. Gellius li. 1r. ca. 1.& Feſtus lib. 14. in dictione Peculatus. Sunt qui dicant hanc legem la- tam anno 298. quod Faſti non ferunt. Ad primum le- gis caput reſpexiſſe videtur VIp. l.vni. D. ſi quis ius di- cent. nõ obtemp. Omnibus, aĩt magiſtratibus ſecundũ ius poteſtatis ſuæ conceſſum eſt iuriſdictionem ſuã pœ nali iudicio defendere. Hoc autem ante eam legem ſo- lis Coſs. licuiſſe refert Dionyſius„Duumuiris tamen id neßat idem VIpian. Aterinam autem legem Romæ diu ſeruatam fuiſſe refert idem Halycarnaſſæus.
Atiam Sacerdotiorum tulit T. Atius Labienus Trib- ple. L. lulio. C. Marcio Coſs. anno 699.vt populus ſacerdo-
tia man

d larlididenſaieg oele Uurit igerben 4 1
ccrone Zaſusteſen, 1 4
uus opera delhmſacul 0(oli. a raritronfu Ac ub..DellCun in Scrn 1 oiniuria dato lplebel. dit VIpiancs larh 4* Edicens. Huicstricd ertium deniſcach 1 cantur. Nam 5 1 videtur M en 1 caput extat lr D
0 mino 0 1 5 8 1
nt 4 mine. Scdyote
el.
† 22 8
5. T. Atiu 4 2 *. r
ume 1000 6 1
tia mäãdaret, cum antè ſacerdotes lege Cornelia à Pon tificũ collegio crearétur. Dion li. 37. Hactenus F. Hot- tomanus. Hanc tamẽ legem ann. V. C. 6ο. rogatã Dio refert eodẽ li: ea tẽpeſtate qua Aulus Fuluius Senator à patre necatus fuit, quo anno Coſs. edit M. Ciceronem & M. Antonium: Refert autem Velleius Paterculus li. 2. G. Domitium Trib. ple. Iegem tuliſſe, vt ſacerdotes, quos anteà conlegæ ſufficiebant, populus crearet. Atiliã de dedititiis rogauit L. Atilius Trib. ple. M. Clau- dio Marcello,& M. Valerio Leuino Coſs. anno vr. cõ. 543·qua dere Liuius li. 26. L. Attilius Tri. ple.(inquit) ex auctoritate Senatus plebem in hæc verba rogauit, Omnes Campani Attellani, Calatini Sabatini qui ſeſe dediderunt inarbitrium, ditionémque populo Roma- no Fuluio Procoſ. quõſq; ſecum vnà dediderũt, agrum, vrbémque, diuina humanaq; vtenſiliâq; ſiue quicquã aliud dediderunt de iis rebus, quid fieri velitis, vos ro
go, Quirites. Plebs ſic iuſsit. Quod Senatus maxima
pars cenſeat, qui adſidetis, id volumns, iubemũſque. Hæc Liuius. Atiliã Martiam tulèére L. Atilius& C. Martius Trib. ple. C. Iunio Emilio,& Q Amilio Coſs. ann. V. C. 442.vt Tribuni militum ſenideni in quatuor legiones à popu lo crearentur, quæ anteâ perquàm paucis ſuffragio po- puli relictis locis, dictatorum& Coſs. fermè fuerunt beneficia. Ex Liuio li.o. Attilia lex(ait Vlp-in Epi.ti. 1i.iubebat, mulieribus pu pilliſve nõ habẽtibus tutores dari à Prętore,&maiore parte Tri. ple. qui tutores Attil. adpellantur. idẽ refert juſtin. Inſt. de Attilian. tuto. Attilia autẽ Rom. tãtùm locũ habebat. Ad hanc legem videtur reſpexiſſe T. Li- uis li. 39. de baccanali. loqués Tutore, ait, à Tribunis, & prætore petito. quã à L. Attilio Cos. latam putẽ. Hãc legem à Claudio Cæſare abrogatam ex Suet. in Claud. colligit Zaſius noſter. Qui autem dari tutores poſsint, tractant Juriſc. D. de tuto.& cura. da.& C. qui dare tu. Atiniæ veteris legis verba hæc ſunt apud A. Gelliũ Ii. 77. c. 17. QVYOD SVBREPTVM ERIT, EIVS REI AE- TERNA AVvCTORITAS ES ToO. Aliü huius legis articulũ recitat Paul. noſter I. 4.8. quod autẽ. D. dev- furp.& vſuca. NSI IN POSTETATEM EIVS, CVI sVBREPTA EBST, RRVERTATVR. quod ibidé ex plicat. Ad hãc legem videtur reſpexiſſe M. Cic. 3. Verri-
na. Cedo mihi leges Atinias. de hac loquitur. s. furtiuæ
Inſt. de vſuca.vbi falſo pro Atinia legitur Atilia vt& a- pud Theoph. Græcũ interpreté. Hanc puto ab P. Atinio Trib. ple. rogatam. cuius aliã refert Dio lib.;8. Primus legis articulus ex lege XII. Tab. erat, poſteriorem ad didit Atinius vt docui li. 4. Veteris Jur. l. 19. vt meritò Gel. li. 14. c. vlt. At iniũ plebis ſcitũ dixerit. Atinius aliã legem rogauit, vt qui Tri. pl. ſ enatörq; eſſet, ſent étiæ in Senatu dicende illi ius eſſet Gelli. 14. ca. fi. Aureliam de Trib. ple. tulit C. Aurelius Cotra Cos. cũ L. Octtau. 678. vt liceret Tri. ple. alios magiſtratuscapere quod lex Sullana ademerat, referét ibus Ped. in Corne. & Vel. Patercul. li. 2.& Appiano li. j. bell. Ciuil. Aureliã iudiciariã tulit C. Aurelius Prætor M. Craſſo,& Cn. Pompeio Coſs. an. 683. vt iu dicia, quæ penes ſolos Senatores erant, inter Senatores, equeſtrem ordinem, xK Tri. ærarios cõmunicarétur. Cice. in Verrinis ſæpè & Aſconius in Cornelia. Florus in Epito. Liui. 97.
alternis annis, quaterni Prætores crearéẽtur
h rogaretur, Feſto li. 16. auctore.
FTcrIlaAude fullonibus tulit Cæcilius Me- tellus. Hanc àC. Flaminio,& L. Emilio Cenſs. ferendã datã Plin. li. 31. c. 17. ſcribit. Eã tamẽ Metellã adpellat ibidẽ idẽ Plinius
LEGES POpP. ROMANI.
BIaAu de Prætoribus tulit M. Bebius Cos. vt
2 S S lLiui-li. 40. Cato diſſuaſit, ne lex Bebia de-
211
Cæciliam Didiam, quæ ad ius ferendarũ legũ pertinebat
tulerüt QCacil. Metellus,& T. Didius Viuius Coſs. an. V. C. 6 16. Cautũ autem his legibus erat, vt de ſingu- lis rebus ſeparatim, nõ depluribus cõiunctim ad popu lũ ferretur. Præterea, vt leges trinundino rogarétur. V trunque legum earũ caput recitat M. Cice. in Orat. pro domo ſua ad Pontifices, quæ etiã verbis duobus idem Philip.ſ. expreſsit, Vbi, ait, lex Cæcilia Didia?vbi pro mulgatio, trinũdinũ? Harũ meminit idẽ li. i. Epi ad At ticũ. Has inter cõſulares leges recẽſet idéẽ in Sextiana. Cæcilia de cenſoribus lata eſt à QCæcilio Pio Scipione Cos. anno 701. quà cenſores in priſtinam poteſtatem redditi ſunt, vt Dio li. 40. refert. Tu eum adito. Cæciliã repetundarũ tulit Cæcilius quoto anno, quibus Coſs. cõpertũ necdũ mihi eſt. neq; id Zaſ. neq; F. Hoto man. indicãt L. Lentulũ cõſularé hac oppreſsũ ſcribit Valerius Maxim. li.. c. Ir. Hanc poſt Calpurniam re- petundarum latam Zaſius colligit rectè. b Cælia Suffrag iorũ à Cælio Tri ple- rogata Cic. z. de legi. auctore de Suffragiis loquẽte. Dedit huic, inquit, quo- q; iudicio Tabellã. doluitq; quoad vixit. Lata autẽ fuit ea lex QCæcilio,& T. Flaminio Coſs. anno zo. Caducaria, vide inf. lulia Caducaria. Callidiã de Metello reuocãdo QCallidius Trib. pleb. vt QMerellus, qui, quòd in Saturni in legẽ iurare nolue- rat, exilio damnatus, in ciuitatem reuocaretur. Valer. Max. li.ſ. ca. 2. Cicero pro Plancio. Calpurniã Repetundarũ primus tulit L. Calpurnius Piſo Trih. pleb. L. Marcio Cenſorino,& M. Manilio Coſs. anno Vrb. cond. 6044. belſo Punico z. vt ſcribit M. Cic. in Bruto Idé 2. Cfficiorũ, Nondũ, an, cẽtum,& decem anni ſunt, cũ de pecuniis repetũdis à L. Pi ſone lata eſt lex, cũ nulla anteeam fuiſſet. Ex hac lege omniũ prima quæſtiones publicas cõſtitutas idem in Bruto ſcribit. Quæſtiones publicæ ideo dicũtur, quòd perpetuò ex- ercerentur: quarũmque cauſſa annis ſingulis crearen- tur, quos Quæſtores vocabant. Calpurniã Ambitus tulit C. Calpurnius Cos. cum M. Aci lio Glabrione anno V. C. 686.In hac lege præter alias pœnas pecuniaria adiecta erat, ſicut in ea re teſtis eſt Pedianus in Corneltanam.& vide Dionem li. 6. Calpurnia de ciuitate. Huius caput vnũ expreſsit N. Mar cel. in dictione Ergo, his verbis, Milites, vt lex Calpur nia cõceſſerat ciuitate donati virtutis ergòô. quo tem- pore lata fuerit, ignoro: nec alicubi legi- Campanã legẽ tulit C. l. Cæſar, ſuaſore Gn. PDompeio, au- ctore Velleio Paterculo lib. poſteriore. In hoc, in quit, cõſulatu Cęſar legẽ tulit vt ager Cãpanus Plebei diui- deretur. Hãc Cãpanam adpellat M. Cice. li. z. Epiſt. ad Atricum. Habet, ait, etiam Campavna lex executionem- Recitabitur in legibus Iuliis Agrariis. Canuleia Cõnubiorũ à C. Canuleio Tri. ple. relata M. Ge- nutio,&C. Curtio Coſs. an. 309,vt cõnubia promiſcua eſſent Patribus,& plebeis. idque aduerſus legẽ Decem- uiralem quæ ita habet: Patritij cũ plebeis cõnubiũ ne cõtrahunto. vt refert Halycar. li. 1r. de lege Canuleia vi de Liuium lib. 4. v. c.&. b. Auguſt. li.z. de ciuit. Dei. c. 13.
Caſsia Agraria lata fuit à Sp. Caſsio Cos-eam Proc. Vir-
ginio Triaeſto ann. V. C. 268. vt ex agro Hernicis ad- empto dimidiũL atinis, dimidiũ plebi diui deretur. Lex tamẽ non tenuit Liuius lib. 2. Valer. Max. libr. 5. cap. 8. Caſsia de iudiciis Populi rogata fuit L. Caſsio L. F. Lon- gino Trib. pleb. C. Mario,& L. Flacco Coſs. ann. V. C. &54.vt quem populus damnaſſet, cuive Imperium abro- gaſſet, in Senatu ne eſſet auctor Aſconius in Cornelia- nam. Tulit eam Caſsius mæximè propter ſimultates cũ Q.Seruilio Cepione qui ante biennium Cos. fuerat,& cui populus Imperiũ abrogauerat ob male geſtũ bellũ. Caſsia Tabellaria lata fuit M. Æmilio Lepido Porcina, & C. Hoſtilio Mancino Coſs. aduerſante Lepido Cos. & L. Anitio Briſone Trib. pleb. idque àL. Caſsio Trib
D iiz

4 6 3 3 5 5————— —— 5—— 4 ———————
— —
————————ꝛ—C—Z—ᷣ—ᷣ—ᷣ—O——ʒ—ʒ—-ʒ-ʒ—-—
LE GES PbO P. KROMA N.
ple. Inde ſunt, ait Pedianus in z. Verrinam, leges Caſ-
ſiæ tabellarie de ſuffragiis liberè ferẽdis, non voce, ſed tabella. Meminit& M. Cicero pro Sextio& in li.de A- micitia, quibus locis indicat magno patrum dolore
has leges latas eſſe, cum prudentioribus neut ĩquam vi- deretur è repub. eſſe tabelle licentiam populo cõmitti. Idem Cice-in li. de Amic. ſcribit hanc legem biennio poſt Gabiniam latam fuiſſe.& in li. 3. de legib.
Caſsia de Pauli triumpho à Q. Caſsio Prætore lata Q.£- lio vel(vt in Faſtis Koma.) allio Paito.& M.lunio Pé- no Coſs. ann. V. C. 156. Vt Paulo, Anicio& Odtauio ex bello Macedonico cum victoria redeuntibus, quo die vrbem triumphãtes inueherentur, Imperium eſſet.
Linuio lib. 45. Caſsia de Senatu ſupplendo ab eodem Prætore lata in di Gtatura I. Cæſaris vt in numerum patriciorum, qui Se- natui deeſſent, alij ſublegerentur Tacito li. 11. Sueto- nius autem in l. Cæſare ſcribit eum Senatum ſuppleuiſ ſe, Patritios adlegiſſe Prætorum, Ædiliũ, Qaæſtorum
minorum etiam magiſtratuum numerũ ampliaſſe. V-
trum autemilla Caſsia lege, an alia incertum eſt.
Cinciam legem de donis,& muneribus tulit M. Cincius Trib. ple. M. Cornelio Cethego,& P. Sempronio Tudi- tano Coſs. ann. V. C. 40·Hanc legem ſuaſit Q. Fab. Ma ximus. Quare autem lata ſit, oſtédit Liuius his verbis. Quid legẽ Cinciam excitauit de donis,& muneribus, nĩſi quia vectigalis iam& ſtipendiaria plebs eſſe Sena tui cœperat?& Tacitus li. i.Sic oratorum licétta Cin ciam rogationem, Candidatorũ ambitus lulias leges magiſtratuum auaritia Calpurnia ſcita pepererunt. Le- ge Cincia cautũ erat, vt patrocinia, quæ tenuioribus præſtarentur, gratuita eſſent cum eo tempore cauſſa- rum patroni plebem occaſione munerum exhaurirent. Athenienſem etiam plebem ad extremam inopiam an tè redigere nitebantur perditiſsimi& profligatiſsimi Rhetores, vt in Pluto docet Ariſtophanica penia.
IIe. t Ja oivl p d eo. ⁊&r v⁊as ds dndrap ſekp
oi wiviſes 26de+ dlurup 0 wöNip K1 linauo,
NAvMGai ſes H&nò oivip Sagüa aauoο εr tvvlag
En. bsxtvsi τε rπ ανie, uεαρν σονεέννανσωνιm O vtinam huiuſmodi beluarum auritarum feraxnon eſ ſet Gallica tellus. quod non exiſtimo. p Evstamen ſa-
tis nouit. Sed ad rem. Feſtus hanc muneralem legem
Plauto adpellatam ſcribit.
Cinciæ legis meminit Vlpianus in Epitome in ipſo ſta- tim initio titu-de legi& moribus-his verbis: Imperfe- cta lex eſt, quæ ſupra certũ modum donare prohibet, ex ceptis quibuſdam cognatis.& ſi plus donatum ſit, non
refcindit. Ex quo obferuatè adnotaui imperfectã eam legem eſſe quæ quid fieri vetat: niſi contra reſcindi iuſ ſerit, quod& verum eſt.
Claudiam tulit O. Claudius Cos. ex S. conſulto ann. V.C.
777. Vt qui Socij ac nominis Latini ipſi, maioréſve eo rum M. Claudio& T. Quintio cENS s. pſtque eos a- pud ſocios nominis Iatini certi eſſent, vt omnes iin ſuamquiſque ciuitatem ante Kal. Nouemb. redirent.
Claudia de liberali cauſſ ab Claudio Decemuiro anno
V. C.z02.vt referunt Liuius li. 3.& Halycarnaſſæus lib. 11. quæ tamen lex Decẽuiris adſcribitur& in X II. Ta bulas relata eſt. Hanc autem à Solonianis legibus de ſumpferant. verba legis hæc ſunt. 2⁶όχνα˖ρ ο AsXap I XGheelas Acaν εμισειακρ☛ραισνενεεεενο rl&A Heglap, a&xαʒ X puxdr ovſ ubo dpa, εα᷑ι ⁴εκν-quam ſic verterũt D e- cemuiri: viNDICIAE SECVNDVM LIBERTA- TEM DANTVR. Solonem huius legis auctorem re- fert Alexander Neapolitanus li. 6. c. 10. Genia. dier. Se cundum eas leges Paulus luri ſc. reſpõdit l. ordinata. D. de li. cau.& Impp. reſcripſerũt l. lite C. eod. Explicui li. z.& 4. Veteris Juriſpru. Aduerſus tamen legẽ à ſe latã in perſona Virginiæ puellæ, quam adamabat, pronun- tiauit impius ille Appius, Claudius xvrR. Decreuit
enim(vt T. Liuius refert li. 3.)vindicias ſecundũ liber tatem. quod& ſcribit Pomponius 1.2.D. de orig. iur. re liquum hiſtoriæ à Liuio pete.
Claudiã legem de Senatoribus tulit QClaudius Tribu. ple. P. Cornelio T. Sempronio Coſs. an. 135. quo in gene- re adiuuit eũ Trib. Ple. Ne quis Senator, qu ive Senato- ris pater eſſet, maritimam naué, quæ plus ccc. ampho
rarum eſſet, haberet, qui quæſtus patribus indecorus viſus eſt. De ea accipiẽdus eſt M. Cicero7. in Verrem, Noli, inquit, metuere, Hortenſi, ne quærã, cui licuerit nauem ædificare Senatori&c.& paulo pôſt. Ne illud quidem quiſquam poterat ſuſpicari te habere in Italia maritimũ fundum,& ad fructus deportandos nauem onerariam cõparare. Hãc autẽ legem poſtea in Juliam repetundarum tranſtulit Ceſar Dictator. quà non licuiſ ſe Senatoribus naué habere Scæuola ſcribit l.z. D. de vaca. mun. quod ad cetera negotiationũ genera eadem æquitatis ratione produci poteſt. Viderint igitur ma- giſtratus qui aduerſus hęc faciunt, non ſine permagno reipub. incommodo.
Clodiam prouinciarum tulit idem vt Gabinio Syria, Ba- bylon, Perſæ. Piſoni Macedonia, Achaia, Theſſallia, Græcia, omniſqueBœotia proconſulari Imperio man daretur. qua de M. Cicero pro domo ſua.
Clodiam de interceſsione tulit idem, vt libera& ſoluta in ferendis legibus Tribunorũ plebis poteſtas eſlet, ne q; interceſs ione impediretur Cic. pro b. Sextio. Noué enim Tribunis vnus obſiſtere poterat. Dio li. 38.
Clodiam de regno Cypri tulit idem. vt Cyprus inſula in Prouinciæ formã redi geretur, vt Ptolomæus Rex Cy- pri ſedens cũ purpura,& ſceptro& illis inſignibus re- giis præconi publico ſubiiceretur,& cum bonis omni bus publicaretur. Vt M. Cato Quæſtor cũ iure Præto- rio, adiecto etiã Queſtore, mitteretur in Inſulã Cyprũ & Regis gazæ vendédæ,& pecunię deportãdæ prætice- retur. Vt qui Byſantij rerũ Capitalium dãnati exularẽt Populi Ro. nomine, in eam Ciuitatem reducerentur Ci cero pro domo ſua, pro Sextio, de prouinc. Conſulari. Velleius li. 2. Plutarch. invit..
Clodia de Peſsinuntio ſacerdotio ab eodé lata, vt Peſsi- nuntius Matris magnæ ſacerdos ſuo ſacerdotio ſpolia retur, fanuùmq; illud Brogitaro Gallo Græco attribue retur. Cice. pro Sextio& de Aruſpic.reſponſ.
Clodia, ſiue(vt vult Hotomanus) Claudia aduerſus Scri- bas Quæſtorios lata fuit negotiari eos prohibés. Sue- tonius tamen ex cõſuetudine negotiatos fuiſſe. Sũt qui dicãt hãc legẽ à P. Clodio latã. quos videtur Zaſius ſe- quutus. Ea cõſuetudo etiãnũ optinet in reip. perniciẽ-
Socribæ Feſto li. 17. dicũtur, qui rationes publicas ſcri- bunt: eõque ſignificatu nunc vtimur: cùm antiquis eo nomine Poëtæ,& Librarij ſignificarentur.
Clodiã frumentariã tulit P. Clodius Ciceronis inimicus idque cùm in Tribunatu eſſet E. Calp. Piſone& A. Ga- bi nio Coſs. anno 6. vt Dion li. 38. refert, Vt frumen- tum pauperibus diuideretur.
Clodiam de comitiis tulit idem iiſdéẽ Coſs. anno eodem nequis per eos dies, quibus cum populo agi liceret, de cœlo ſeruaret. quã legẽ pluribus explicat Dio li.38.
Clodius eodẽ anno aliã legẽ tulit Dione auctore, de nota cenſoria, quæ cenſoribus prohibuit ne quem magiſtra tu mouerẽt aut infamia notarét, niſi quis apud vtrun- que ordinẽ conui(tus eſſet. Hanc cõmemoraſſe videtur Velleius Paterculus de P. Clodio loquens, Legem, ait, intribunatu tulit, qui Ciuem Romanum interemiſſet,
aqua& igni interdiceretur.
Clodia de ſociis nominis Latinià C. Claudio Cos. la- ta fuit cum T. Sempronio Cos. 576. vt omnes qui ſocij ac nominis Latini eſſent, in ſuam ciuitatem ante Kal. Nouemb-. redirent. Vt Dictator, Cos. Interrex, Cenſor,
Prætor, qui nũc eſſet apud forũ, darẽt operã, vt qui ma numitteret, in libertaté vindicaretur, iuſiurãdũ daret qui

n
6 ahl Keizone tulit item n
dar Indononi lcdi inpediretur(emn
mnu obliſtere derer. 4
Ohhri talin idenn Amd geretur nhum
mpunn, Aſceptmbili ah. adhco ſubiiceren Ad a
ſan,pro Kertio, cehn utarchinrit. ntio ſacertotioꝛdol mgnt ſiceriaso
Hotomanus)
. 1 htafuit vegotiuiet 7
coͤſuetudine— 3* Clodio Liiee 1 1 ꝛrudo ctiiniefan 4 „Adicütur, qutf Scutu nunc tinu-
D* 8„ 3 31 wlit A 1 „ 1. nbanatu
qai eum manumitteret, ciuitatis mutandæ cauſſa ma- nu non mitteret: qui id non iuraret, manumittendum non eſſe cenſuerunt. Ex T. Liuio lib. 41. Clodia de Colonia Nouicomi cautum erat, vt Colonis quos rogatione Vatinia Nouumcomum deduxiſſet, ci uitas adimeretur, quòd perambitionem& vltra præ- ſcriptum data eſſet. Suetonius in Cæſare. Claudiam de fœnore tulit Claudius Cæſar, ne creditores in mortem parentum pecunias fili is familiarũ fœnori darét ex Tac it. li. Ir. ex quo diſces quo anno lata fuit. Claudiâ Victoriatũ nummũ percuſſum fuiſſe ſcribit Pli- niiuus li. 3z. c. z. nam anteâ bigati,& quadrigati, Anotis bigarum,& quadrigarum, in vſu erant. Huius generis nummi meminit Tertull. in li-.de velãdis virg. Quòdſi
ait, vnius Victoriati, vel quancunque eleemoſynæ o- perationem ſiniſtra couſcia facere prohibemur&c. E-
rat autem victoria ſignatus. Claudia lex(inquit VIpianus in Epito-tit. 11.) fœmina- rum legitimas tutelas ſuſtinet. hanc Conſtantini A. conſtitutione ſublatam ait Leo Imp. l. z. C. de leg. tute. Cœliam tabellariã tulit Cœlius. de legibus, quâ, vt& ce teris Tabellariis, vocis ſuffragium ſublatum fuit peni tus Zaſio.. Corneliam batritiorum tulit cum collegis 8. Cornelius Trib. Milit. anno 370.Ne quis patritius in arce, aut Ca pitolio habitarer. Ex Liuio li. 6.& D. Halycar. li. 4. Cornelia de bello Antiochi, lata fuit à P. Cornelio Cos. cum M. Acilio ann. ſ6. vellent iuberentnecum Antio cho rege, quique eius ſectam conſecuti eſſent, bellum iniri. Ex Liuio lib. z6. Corneliam de ambitutulére P. Cornelius& M. Bæbius Coſs. anno 772. Liuius li. 40. Epito, Flo. 47. Corneliã de C. Mario tulit L. Cornelius Cinna Cos. cum Gun. Octauio ann. 666. vt C. Marius, qui à L. Sylla op- preſſus profugerat, in vrbem reciperetur. Velleius li. 2. Corneliã iudiciorum tulit L. Cornelius Sulla Dictator & Cos. cum Q. Metello anno 673. Is lata lege primùm omnium iudicia Senatui reddidit, at que equites è iu- dicum num ero omnino ſuſtulit, abrogatis Sempro- niis legibus, ex quibus tamen aliqua in ſuam Corne- liam tranſtulit. Quare etiam Cicero in Cluẽtiana di- xit eam, quæ tũc Cornelia fuerit, olim Semproniã fuiſ ſe. Eadem lege cautum fuit, Ne quis plures, quàm tres iudices reiiceret, vt ſcribit idem Tullius in 4. Verri. Cornelia repetundarum ab eodem lata cauetur, vt in re- petũdarum iudicio reus omnino comperendinaretur: nec vna actione ea cauſſa abſolueretur. Vt certi dies prouincialibus magiſtratibus, quibus ſucceſſiim eſſet decedendi cauſſa præſtituti eſſent. Vt legatis ſumptus præſcriberetur, Vt accuſatori omnibus teſtimonium denuntiare liceret præterquàm defenſori. item omnia clauſa rei obſignare& literas omnes tũ publicas tum priuatas, quibus inſtrui poſſet accuſatio, præter lite- ras publicanorum Romam de portare liceret. M. Cice- ro li. 3. Epiſt. ad Appium, Ad me, ait, adire quoſdã, me- mini nimirum ex Epitecto, qui diceret nimis magnos ſumptus legatis decerni, quibus ego non tam impe- raui quàm cenſui ſumptus ſegatis quàm maximè adle- gem Corneliam decernendos- Huius legis commemi- nit idem Cicero in Rabiriana& Verrina 4.& in eam vide Aſconium. Corneliam ſumptuariam tulit idem, vt Kaéldis, Idibus, Nonis, diebuùſque ludorum& feriis quibuſdam ſollem
nibus H-Stricenos in cœnam inſumendi ius eſſet. Ea
dem lege minora rebus pretia impoſita ſunt. vide Gel- lium li. 2. ca. 24. Macro-. li. 3. Satur. cap. 17. Plutarchum in L. Sulla. Tulit& idem b
Corneliam Municipiorum, vt municipiis omnibus ciui- tatis ius adimeretur, qua de re M. Cicero pro domo ſua & Appianus li. z. belli Ciuilis. 1
Corneliam de magiſtratibus ab eodem latam exiſtimat
LEGES POp.
ROMA NI. F. Hotomanus, vt qui cum imperio in prouinciam pro fectus eſſet, tandiu Imperium illud retineret, quandiu quoad in vrbem eſſet reuerſus. Item vt 30. dies tantùm
poſtquàm ſucceſſor miſſus eſſet, magiſtratui ad dece-
dendum concederẽétur Cic. li. Epiſt. ↄ. ad Lentulum.& li.z. ad Appium Epiſt. 6.
212
Corneliam de ſumptibus funerum tulit idé, auctore Plu-
tarch. in eius vita.
Corneliam de Tribunis Plebis tulit idem. Ne illis feren-
darum legum, concionandive ius eſſet: néve ad eos pro
uocatio eſſet, neu iis intercedere liceret. neu iis, qui
Trib- plebis fuiſſet alios poſtea magiſtratu s capere li-
ceret. Cice. de leg. Plut. in eius vita. Cæſar. de bell. Gal
lic.1. Appianus de bell. Ciuil. 1. à ſcon. Ped.z. Verrina.
Porrò ribunit iam poteſtatem ab eodem ita perfra-
Ctam ſcribit Appianus li.j. Belli Ciuilis, vt ferè ad nihi
lum redegerit. Nam& lege prohibuit, vt qui Tribuna-
tügeſsiſſet, vlterius poteſtaté habere poſſet. Tulit&
Corneliam prouinciarum, ne quis plus anno prouinciæ præeſſet. Cice. li. j. Epiſt. ad famil. Epiftol. ad Appium. Item, vt Senatus quaſdam prouincias decerneret. La- ta et iam fuit ab eocodem
Cornelia de magiſtratibus ‚vt refert Appianus lib. Belli Ciuilis primo apud quem ita ſcriptum eſt: Neque ali- quem prius Prætorem quàm Queſtorem eſſe voluit,
nec Conſulem antè, quàm Prætorem,& eãdem pote-
ſtarem eundem virum adtingere, quàm decénium per- egiſſet, ex decreto vetuit.
Cornelia Sacerdotiorum ab eodem lata fuit, Vt ius crean dorum ſacerdotum à populo(cuius hæc Domitia lege poteſtas erat)ad collegia ſacerdotum tranferretur eiſ- que exveteri more, tributis comitiis cooptaretur. Dio Ii. 37. de pont ificatu Cæſaris loquens,& Aſc. Pedia. in Diuinat. Cicer.
Corneliæ ab eodem latæ caput hoc recitat Cicero in Pi- ſonem, Ne qui cum imperio prouincias optinerent, po puli, fenatuſve iniuſſu exercitum de prouincia depor-
tarent, belluümve ſua ſponte gererẽét. Alia capita refert Pedianus in Corneliana, quibus adiicias& hoc ex A. Marcellino li. 19. vt à quæſtionibus vel cruentis nul- lius dignitas exciperetur. leg. 8. 11. C.de quæſtio. con- trà conſtitutum fuit.
Corneliam de ſicariis,& veneficiis tulit idem Pompo- nio I. 2. S. capta deinde. D. de orig. iur. huius capita reci- tant& explicant Martianus, VIpianus, Venuleius, Mo deſtinus, Caliſtratus. D. tot. tit. ad leg. Cornel. de ſica- riis,& Imperatores C. eo-.titu. Huius legis Seneca li. 1. de diuina prouident.& li. Declam. z. item in Ludo, quẽ
de morte Claud. Cæfaris compoſuit, vbi iudiciorum antiquorũ formã eruditè explicat. Ducit, ait, illũ ante
Tribunal Faci, is lege Cornelia quæ de ſicariis lata eſt, quærebat, poſtulat nomẽ eius recipit, ædit ſubſcri ptionem: Occiſos Senatores zo-equites Romanos 315. atque plures 221.
Corneliam de iniuriis tulit idem Pomponio d. S. capta.& Venuleio Saturnino l. 12. in fl. D. de accuſ. auctoribus. Hæc lex cui competat, docet VIpia. l.). D.de iniurvbi recenſentur eius capita, atque explicantur.
Cornelia de falſis abeodem lata fuit, vt ait Pomponius d. §. capta deinde. Eius capita recenſet I. 9. D. de falſis.
Corneliam teſtamentariamtulit idem, quæ confirmat te
ſtamenta eorum, qui ab hoſtibus capti, ibi deceſſerüt,
ac ſiinpoteſtaté hoſtium non perueniſſent l. lege- 12. D. de teſta. Vlpianus Epitom. titul. 23. Hac eadem le geteſtamentaria teneri eum, quiteſtamentum, quõd- ve aliud inſtrumentum falfum ſciẽs dolo malo ſcripſe rit, recitauerit, fubiecerit, ſuppreſſerit, amouerit, reſi- gnauerit, deleuerit, Paulus lib. z. Sentét. tit. 25. ſcribit.
Corneliam de luſu quis tulerit, nec dum compertum ha
beo. ea cauetur ſponſionem facere licere, ſiquis certet haſta, piléve iaciundo. ¹.3. iuncta l.præced. D. de aleat. D nij

3 8. — ———
LEGES PGb.
Corneliã de iis, qui legibus ſoluũtur, tulit C. Cornelius
Tribu. pleb. C. Piſone& M Glabrione Coſs. anno ˙86. Ne quis in Senatu legibus ſolueretur, niſi z00 · adfuiſ ſent. Neu quis intercederet, quum deea re ad populum ferretur, vt in Cornelianam ſcribit, quod eò pertinebat
vt eſſet quidem in Senatus poteſtate dare extra ordi-
nem Imperia, legibũſque ſoluere, ſed ĩta vt pôſt adpo- pulum veteri more de ea re ferretur. Dio li. 36. Eſt& Cornelia lex de Prætorum iuriſdictione, vt Prætores ex edictis ſuis perpetuis ius dicerent: quę res gratiam am bitioſis Prætoribus, qui variè ius dicere adſueuerunt, ſubſtulit. Diolib. 26. Hanc autẽ legem, etſi nemo recla- mare auderet, multis tamen inuitis tulit, vt in Corne. ſeribit Aſconius. 38 S Cornelia de natali vrbis lata fuit P. Cornelio Dolobella Cos. ſtatim poſt Cæſaris necem, Vt deinceps dies na talis vrbis haberetur Appianus lib. de bello Ciuil.z. Corneliã de Marco Cicerone tulit comitiiscéẽturiatis P. Cornelius Lentulus Coſs. cum Q. Metello anno 697, & cum omnibus magiſtratibus præter vnum Præto-
rem Appium Claudium P. Clodij fratrem& duos Tri. pleb. Sex. Attilium Seranum& Numerium Quintium
pridie Nonas Sextiles, vt M. Ciceroni in ciuitatem re dire, inque Senatum venire liceret, vt idẽ Cicero pro domoſua,& pro Sextio, in Piſonem& in Epiſtul. ad fa miliares. 11 1
Corneliam de limitibus quis tulerit, nondum noui: huius tamen meminit Hygenus in libello de limitib-. conſti- tuen.vt per actuarios limites populo ſicut per viam pu- blicam itineris faciundi ius eſſet.
Cornelia Maieſtatis àL. Sulla Dictatore lata fuit, hanc commemorat Cicero in Ppiſonem& Pedianus in Corne lianã, ex quibus diſces quid in ea tractaretur.
Curiam de patrum auctoritatetulit M. Curius Trib. pleb. M. Fuluio T. Manlio Coſs. anno 455. vt ante Comitia magiſtratuum, patres auctores fierent. Liuius libr. o. Cicero de Claris Orato. Probus de viris illuſtr. Idem lege Publilia cautum de comitiis legum.
Quriatalex dicebatur olim, quæ in Curiatis comitiis, de
eorum imperio ferebatur, qui in prouincias mitteban
tur, videlicet, quodcun que Imperij atq ornamenti ad
tribui liceret: poſtea verò non ab vniuerſo populo, ſed 430. lictoribus ad ſpeciem atque vſurpationem vetu- ſtatis, hoc eſtad 3o. veteres curias repræſentãdas con- ſtitutis iubebatur. Liu. li. 19. Cic. z. Agraria inRullũ.
=EckhuviRArEs legesvnde ortum habue- rint, Liuius lib. z. Halycarnaſſeus li. 10. Pom ponius noſter l. z2. D. de orig. iur. ſatis indi- cant. Decem autem viri cauère, vt hæ ratæ eſſent eiſque populus pareret. Has iuris omnis publici priuatique fontem eſſe idem Liuius eodẽ lib. prodidit quod& Digeſtorum libri& Codicis luſtiniant exem- plis probãt. Harum quædam collegit& explicuit Gel- lius lib. 20. c.. quod& annis ſuperioribus(quoad eius fieri potuit)præſtiti eo, quem Veterem luriſpruden- tiam inſcripſi, libello. vbi latiùs videas de earum vi, ac poteſtate quibus etiamnum vtimur. Deciam de Duumuiris naualibus M. Decius Tribu. pleb. rogauit Iunio Bruto,& Q Amilio Coſs. anno V. C. 443·Cuius caput hoc vnũ recitat Liuius li.o. Vt Duũ uiros nauales claſsis ornandæ, reficiendæq́ue cauſſa po pulus iuberet. 9 Didia ſumptuaria à Didio Tribuno plebis, Appio Clau- dio Pulchro Trib.& Q. Metello Macedo. Cofs. an. 410. quæ Fannięlegis poteſtatẽ extendit quà non ſolavrbs ſedvniuerſa Italia teneretur, præterea vt nõ ſolũ quiad prandia, cœnâm que vocaret, ſed& qui ad ea vocati eſ- ſenr, eiufdem legis pœna obſtringeréẽtur. Macrob. au- ctore lib. 3. cap. 17. Domitiam Sacerdotiorum non tam tulit, quàm repudia-
RO MANI.
tam reduxit Cn. Domitius Ænobarbus Tribu: pleb. C. Mario,& C. Fimbria Coſs. Vt ſacerdotes, quos antex collegæ ſufficiebant, populus crearet: ſicut in ea rete- ſtis eſt Velleius Paterculus lib. z. quod& Tranquillus in Nerone probat. Eam legem antea promalgarat C. Licinius Craſſus Q.Fabio Æmiliano,& E. Hoſtilio Mancino Coſs. anno V. C. 609. Hanc C. Eelius Præ- tor diſſuaſerat, populuſq; abrogauerat.vide Dio. li. 37. Duillia Magiſtratuum lata fuit àM. Duillio Trib pleb. Valerio, Horatio Coſs. anno Vrb. C.304-vt qui ple- bem ſine Tribunis reliquiſſet, quique magi ſtratum ſi- ne„uocatione creaſſet, tergo& capite plectererur, Ii nuio lib.z.& Halycarnaſ-lib. ro. Hæc lex adprouincia- rum præſides& moderatores producenda eſt: eGfcue tenet, qui populum belli tempore ſine magiſtratu à principe deſignato reliquerunt, qualem nonit& tulit
ætas noſtra. n 11 14 Duilliam Mæniam Coitionum tulêre M. Duillius,& I. Mænius Trib. pleb. Marcio,& Manlio Coſs. anno V. C. z96. Ne quis poſtea populum ſeuocaret. qui ſecus faxit, capitale eſſet Liuio lib. 7.— Duelliam de Vnciario fœnore à M. Duellio,& L. Mæne nio Tribu. pleb. tulere auctore Liuio libr. 7. Ne fœnus maius vnciario exerceretur. idem lege XII. Tab. cau- tum Tacitus lib. /. refert. 4 b
Mureniana. Hanc legem aſpernatus eſt po- pulus. Sectatores autem dicebantur, qui can ſectabantur. Ciceropro Murena. Itaque, ait,& legi Fabiæ quæ eſt de numero ſectatorum,& Senatuſ- conſulto, quod L. Cæſare Cos. factum eſt, reſtiterunt. Eſt& 3
Fabia de plagiariis, ſic enim in lib. Digeſt.& Codice Iu-
ſtinianeo titu. ad leg. Fab, deplagia. ex Cod. Theodoſ ex Pauli ſententiis lib. 5. titu. 7. didici. Lata fuit Q. Fa- bio Labeone,& M. Claudio Marcello Coſs. anno V. C. 571 Eius legis capita interpretantur Iuriſcoſs. D.&C.
ad leg. Fab. de plagia.
Fabia lex pro formala dicitur apud Paulum li. z. tit. 3. ſed illic non Fabia lex, ſed Fabianam formulam idem di- Xit. Erat&
Fabia terminorum, cuius verba recitantur in lib. de con- ditionibus agrorũ hodie ſtudioſiſsimo cuiq; obuiis.
Falcidiam legem tulit C. Falcidius Trib. pleb. quæ pluri- mum valet inm hereditatibus adeundis, vt Dion li. 48. Huius capita duo recitat Paulus I.1. D. ad leg. Falcid. quam eod:tit. D. explicant alij luriſco.& luſtin. Inſtit. & Imppp. C. eo. tit. Lata autem fuit anno V. C. 714. vi- de Euſebium in Chronicis.
Fanniam de ſumptibus tulit C. Fannius Strabo Cos. cũ M. Meſſalla an. ſ92. Ne quis plus, quàm centenos aſſes inſumeret, idꝗ; ludis tantũ Komanis, plebeiis,& datur nalibus aliiſque quibuſdam ſtatis diebus. Decéẽ dein- de aliis diebus in ſingulos menſes triceni æris in con uiuiorũ ſumptus cõceſsi erant. Ceteris autem diebus plus, quàm denos inſumere lex vetabat. Cautum etĩam erat, ne quid voſucrum poneretur pręter vnã Gallinam quæaltilis non eſſet. Fuit autẽ caput tranſlatũ per om- nes alias ſumptuarias leges, vel Plinio teſte li. 10.c. 5o. Hanc cõmemorant Gell ius li. 2. c. 2 4.& Macrobius li. 3·c. Vã. Hanc ſic, exponit Athenæus ad extremum lib. 6. kuteve A 2&α☛„Kidg Advas eEc A dtxias 22₰ επο xe
„ua ac pa)eiſe. 78101 ʃ † αιαονς kctyeſo. d νεν wAov lvolp Aa Xερ 5loss S Lwt Hens. utœ‿ςο an 2135 Aeuaniiſe raNas la Aaasp&s—ꝙ eviailop ae Xρe, ga
70 ptpe AA Xαα aà dε 1Eſ. Hactenus ille.
Fauia de terminis, vide ſuprà proximè, Fabia.
Flaminiam agrariã rogauit C. Flaminius Trib. pleb. Æ- milio,& publicio Coſs. anno V. C. 121. vt ea regio Gal
liæ

3 LeKändrüdes ü⸗ 1& numems ſckemad e mium lnc lemim Sectatores mtenied a —
rel ee Amc oſect
11.CrfuCain
n, enimialhdg d
ad leg. fab deptrgi a
1 acins lib. Kitu.⸗dii 5*
cpita mterpectantu- 1 Mgia- 1 neli dic tur jud bul 1
*
ler, ſed fabiumm u „cuuns ver de recitar 1 ruũ hodie ſträofſia 1
ulie C. Fal icins 3 3 ſtatibus ademd 1
errd
an L 1 o recitat Pautsn- n irk 7 1*
explicant alija 1 4
ir. Lata autemfitar 7
Chronicis.
ridce l-* W 1
1EGES bO
liæ, quæ Picenum vocatur, vnde Senones expulſi fue-
rant, militibus Romanis diuideretur. Poly b. lib. z. Flauia de Tuſculanis à M. Flauio Trib. pleb. Iata fuit, Sul pitio,& Emilio Coſs- anno V. C. 430. Vt in Tuſcula-
nos animaduerteretur, quorum ope,& conſilio Veli-
terni, Priuernatéſq; populo Romano bellum feciſſent. Liui. lib. z. Antiquit. Fufiam ſuffragiorũ tulit Q. Fufius Prætor vt Dion lib.;8. cuius hoc caput recitat, Vt ſinguli ſuffragia ſeorſum ferrent. b Furia de EÆdilibus ex patribus. creãdis M. Eurio Camil- lo Dictatorelata fuit anno V. C. 38. Vt duo Ediles ex patribus crearentur, I. iuius lib.. in f. Furiam de iure Campanorum dedit Campanis L. Furius Præror Foſlio,& Plautio Coſs. anno V. C. 435. quum pri mùm, Capua in deditionem recepta, Præfecti eò miſsi ſunt, Liuius lib. o. Furiam Attiliam de Mancino tulere L. Purius,& Sext. A- tilius Tribun. pleb. Vt C. Mancinus, quòd ſine auctori tate Senatus pacem cum Numamiinis feciſſet, iis de- deretur. Cice. lib. 3. Offic. Epitom. Liui. s. Furia de teſtamentis AC. Furio Trib. pleb. lata fuit, vel M. Ciceronis teſtimonio in Oratione pro Cornelio Bal- bo. Hac lege ita cautum fuiſſe Theophilus Græcus in- terpres ſcribit Inſtit. de leg. Ne quis plus, quam mil- le aſſes legarentur: alioquin eius, quod amplius lega- tum eſſet: quadruplum reſtitueretur. Theoph. verba hec funt: a‿‿ι ετ ε[ εν ⁊⁴ντα d ε◻ ‧6 ν◻ dS ris Ans au A- ral riνι Xurdtua wEgale κιeuQεp vO⁵ε‿ινσισᷣ αωeνμν‿οϑ τιν ε α‿ᷣ ova oor xſa kdſa eipbe&iar uiſteA,ſ 76 ⁊⁸ an c, Tbreg wXKNop S*☛ Aνκσ⁴ισ̈. Lata autem fuit hæc lex, vt legandi liber tatem à lege X II. Tabul. conceſſam coarctaret, vt ex Iuſtiniani Inſtitutionibus liquet ſub tit.de lege Falci- dia. Verba autem legis X II. Tabul.hæc eraut, vri QVISGLEGASSIT SVAE RBIITA IVS ESTO. Sedenim ad hanc legẽ Furiam reſpexiſſe videtur Pom ponius l. verbis legis 120. D. de verb. ſign. in fine. Hanc minus, quàm perfectam fuiſſe ſcribit VlIpianus in Epi tom.tit. 1. de legib.& moribus. 4
„ℳ.
Furiam Caniniam tulêre P. Purius Camillus,& Caninius
Gallus Coſs. anno V. C. 772². Huius capita recenſet VI pianus in Epitome tit. de libertis.Fuſfam legiſſe vide- tur Paulus lib. 4. tit. vlti. Sic in quibuſdam exemplari- bus Inſtitut. de lege Fuſ. Caninia toll.& C. eod. titu. & apud Theophilum Inſtit. eo.tit. Fuſiam Comitiorum tulit Publ. Fuſius Cos. cum Sex. Ati lio anno 617. Vt certis diebus, qui tamen faſti eſſent, a- gi cũ populo nõ liceret.Cicer.in Sextiana, in Ora. poſt reditũ, de prouin. Cõſularibꝰ& alibi frequétiſsimè. Fuſiam de Comitiis tulit Q. Fuſius Calen. Prætor C. Cæ- ſare,& M. Bibulo Coſs. anno V. C. 694.vt ſingula ge- nera ſeorſim ſuffragium ferrent. quo ſententiæ inter- noſci poſſent. Dio lib. 3S. b A INIA de nocturnis cœtibus à quo lata fue 28 rit, à legum antiquarum collectoribus tradi X tum noôeſt, nec quoto anno quibùſve Coſs. 2TI Vt qui conciones vlias clandeſtinas in vrbe conflauiſſet, more maiorum capitali ſupplicio plecte- retur ex Oratio. Porc. Latronis in Catil. 3 Gabiniam ſuffragiorum tulit A. Gabinius Trib. pleb. Pi
ſone,& Popilio Coſs. anno V. C. 614. vt Comitiis, qut
bus magiſtratus crearentur, populus non voce, ſed ta- bella ſuffragium ferret,& quò id liberius eſſet, cau- tum eſt, Ne quĩs tabellam inſpiceret, ne rogaret, néve adpellaret, ita abomni parte liberum iudicium ſuum in magiſtratibus creandis populus haberet. Cicero de legib. 3.& de Amicitia. Gabiniã de piratis perſequendis tulit A. Gabinius Trib. plebis, vt Pompeia bellum Piraticum decerneretur. De qua lege Velleius Paterculus lib. z. Conuerterat,
P. RO MANI. 213 ait, in ſe Cn. Pompeij ſentétia totum terrarum orbem &per omnia maiore vi habcbantur qui cùm Coſ.per quàm laudabiliter iuraſſet, ſe in nullã prouinciam ex eo magiſtratu iturum, idque ſeruaſſet, poſt biennium A. Gabinius Trib. plebis legem tulit, vt cùm belli mo- re non latriciniorum, orbem claſsibus, non iam furti- uis expeditionibus piratæ tenerent, quaſdàmq; etiam Italiæ vrbes diripuiſſent. On. Pompeius ad eos oppri- mendos mitreretur, eſſétq; ei imperiũ æquum in om- nibus prouinciis cum Procoſs. vſque ad quinquageſi- mum milliarium à mari. Hactenus Velleius. Porrò hic eſt Gabinius, qui Coſ. cum Piſone fuit. Lata autẽ fuit hæc L. Metello,& Q. Marcio Coſs. anno V. C. 68 5. de qua Plutarchus in Pompeio. Dio lib. 38. Cicero pro lege Manilia& Orat. poſt reditum in Senat. Appian. in Mi- thridatic. Erat 8 Gabinia de Senatu habendo, vt ex Kal. Feb. ad Kal. Mar- tias quotidie Senatus cogeretur,& Legatis exterarũ nationũ daretur Cicer. lib. i. Epift. ad Q. Frat. Epiſt. 11. Gabiniæ de ſœnore ab eodem A. Gabinio Jatæ hec reci- tantur capita, Ne ius diceretur de iis pecuniis, quæ vſura facta, ſumptæ eſſent. Ne grauior vſura, quã cen- teſima exigeretur. Vt ſyngraphæ, quæ contra legem datæ eſſent, in ius productæ nihil valetent. Gelliam,& Corneliam de ciuitate tulère L. Gellius Pu- blicol.& Cn. Cornelius Lentulus Coſs. anno 681. Vt Romani ciues eſſent, quos Cn. Põpeius de cõſilij fen- tétia ſingulatim Ciuitate donauerat. Ci cer. pro Balbo. Genutia Emilia de clauo pangendo, ex Senatuſcõſulto lata fuit à. Cn. Genutio.& L. Tmilio Coſs anno 300. Vt qui Prætor maximus eſſet, Idib. S eptẽb. clauũ pan- geret. Liuius lib. 7. quem in hanc rem perlegas, velim. Genutiam defœnore tulit L. Genutius Tribunus plebis C. Marcio 1111.& Q. Seruilio Coſs. anno CD XI. Ne fœnerare liceret. Liuius lib. 7. Genutiæ de magiſtratibus idem lator fuit iiſdem Coſs. anno codem. Ne quis eundem magiſtratũ intra decem annos caperet, neu duos magiſtratus ann. vno gereret ViIq; licerer, Coſs. ambos pſebeios creari. Liui. lib. 7. Gliciam à Claudio Glicia dictatore larã quidam putant in adnot. ad l. 4. D. de inoff, teſtam. ad quam librũ ſin- gularem ſcripſit Gaius noſter, vt ex inſcriptione d.I.4. liquet, cuius, inter cetera hoc caput fuiſſe putẽ, Teſta- menta parentum quibus liberi exheredati, præteriti- ve eſſent, inofficioſa pronuntiarẽétur. quod vt adſtruam facit ratio à Gaio adlata in d. l. 4. Non enim(inquit) conſentiendum eſt parentibus, qui iniuriam aduerſus liberos ſuos inducunt. 7
InRONICOax legis(quæ& Rupilia adpella- tur)meminit 4. Verrina Cicero, adiiciés ex ea inter aratores,& decumanosiudicia ſeri. Hirciæ de Põpeianis lator fuit A. Hircius, vt Pompeiani ad dignitates non admitterentur. Ex Epi-
Kol. Antonij Phiſippic. 13.
Horatia Valeria de plebis ſcitis lata fuit à L. Valerio,&
M. Horatio Coſs. anno V. C. 304. Vt quod tributim
plebs iuſsiſſet, populũ teneret. Liui. lib. 3.& Halycar. lib. 1r. quod poſteà lege Hortenſia,& Publilia confir- matumeſt. b Horatiã de magiſtratibus ſacroſanctis tulit idem, vt qui
Trib. pleb. Ædilibus iudicibus nocuiſſet, eius caput Ioui ſacrum eſſet, familia ad ædem Cereris liberi, li- beræq́; vænũ irent. Liuius lib. 3. Halycar. li.. Tulit& Horatiã de Gaia Tarratia virgine Veſtali, Vt certi ho-
nores eitribuantur, in his, vt teſtabilis eſſet, Vt ſiqua draginta annos nata facerdotio abire, ac nubere vo- luiſſet, ius ei, poteſtãſq; exaugurandi, nu bẽdiq; eſſet: munificentię,& beneficij gratia, quòd campum Tiberi num, ſiue Martium Popul. Roma. condonaſſet. Gellius lib. 6. cap. 7. Plutarchus in Publicola, vbi eam Tarqui
D v

LFEGESEOD.
niam adpellauit. Hortenſiæ de Nundinis capita hæc recitat Macrob-.lib. Saturnal. 1-c. 16. Vt nundinæ, quæ priũs erant feriæ, fa- ſtæ eſſent. Vt ruſtici, qui nundinandi cauſſa in vrbem
veniebant, lites componerent.
Hortenſiæ de plebis ſcitis tulit Q., Hortenſius Dictator ann. 467.vt eo iure, quod plebs ſtatuiſſet omnes Qui- rites tenerentur. Nam anteâ patritij non tenebantur. Gellius lib. 1½. cap. 27. Plini. lib. 16 Ca. 19.B. Auguſti li. 3. de Ciuitate Dei ca. 17. quod& Iuſtinianus Imp. pro- bat. in§. plebis ſcitum. Inſtitu. de iur. nat. genti.& Ci- uili. Sed&, ait, plebis ſcita, lege Hortenſia lata, nõ mi- nus, quàm leges valere cœperunt.& Pomponij teſtimo
nio uuatur l. z2. D. de orig. iur.& vide T. Liuiũ lib. 8. Hoſtiliam de furtis tulit A. Hoſtilius Cos· cum A. Atilio anno 583. Vt furti agere liceret eorum nomine, qui a- pud hoſſes eſſent, aut Reipub. cauſſa abeſſent, quive in eorum cuius tutela eſſent-. prætere. Inſtitu. de iis per quos age. poſſ. Hinc Hoſtilianæ illæ actiones, ex hac lege prodeuntes. quas commemorat M. Cicero libr.i.
de Orato. quem conſulas Pehe.
— CIIIAde Auentino lata fuit à L. Icilio Trib. = pleb. M. Valerio& Sp. Virginio Coſs. an-
75
ʒy ANuuεν κQϑeis e-εro, dep krayliop u εᷣεοaber AXde%p
bulo anno 664. Vt Achaia, Theſſalia, cuncta Græcia lĩ beræ eſſent, neque in iis magiſtratibus populi Roma. ius dicere liceret. Cice. pro dom. ſua. in Fi ſon.& de pro uinc. conful. Item, vt magiſtratibus tranſeuntibus eo- rùmque comitibus fœnum, aliãque ab oppidis,& vi- cis ſubminiſtrarentur. idem ad Atticum lib.ſ-& in Pi- ſoniana. Item, duabus in ciuitatibus prouinciæ ſuæ ma giſtratus decedentes rationes ſuas relinquerent, eaſ- démquetotidem verbis ad ærarium referrent. Cice. li- 5. Epiſtol.ad familiar.epiſt.z.& in Piſonem. Item, ne aurum coronarium iis, qui prouincias optinerent, vel decerm, vel ab aliis accipi liceret, niſi triumpho decre to. Cicer. in Piſon. Item, Ne quis aut deprouincia ex- ercitus deduceret, aut bellum ſua ſponte iniuſſu popu- li aut Senatus gereret. in Piſoniana.
juliam agrariam idem tulit eodem tempore, vt ager Stel- las, maioribus conſecratus, item Campanus(vnde& Campana lex Ciceroni libr. 2. ad Atticum vocatur)ad ſubſidia reipubl. vectigalis relictus plebi diuideretur. Vell. Patercul. li.2. qui ait Pompeium huius legis ſua- ſorem. vide Pfatarehum in Pompeio& Cæſ.& in Cato. Vtic. Dionem lib.;8. Aliam quoqueagrariã tulit idem referente Caliſtrato l. f[i. 0O. de term. mo. aduerſus eos, qui terminos ſtatutos extra ſuum gradum, finéſve do lo malo mouerint.
Iulia de vi ſiue publica, ſiue priuata, ab eodẽ lata fuit: hu- ius capita recitant& explicant Iuriſcoſs. tot.tit. D. ad le. lul. de vi pub.& ad le. Iul. de vi priu.& lImppp. e. ti. C.
Iuliam Maieſtatis tulit idem. huius capita referunt vete- res prudentes D. ad leg. lul. maieſt.& Cicer. Philipp.1. In hanc legem leges Apuleia, Varia,& Cornelia tranſ-
latas fuiſſe Zaſius noſter legũ Antiq. catalogo refert.
Iuliã iudiciariã tulit Cæſar Dictator, quà iudices ad duo
ROMAN
genera redegit, Senatori],& equeſtris ordinis: tribunos xrarios, quod tertium crat, ſuſtulit. Sueton. in Cæſare Gellius Ii. 14.c. 2. Dio li. 43.huius etiam meminere VI ia. l. z2. D. de iudic. Caliſtratus l.-⸗cùm lege. D. de arbi. Modeſti. l.vnic. ad fin. D. ad leg. lIul de ambit.
Iuliæ ſacerdotiorum idem lator fuit, vt in cooptandis ſa- cerdotibus etiam abſentium ratio haberetur, vt ex lib.
1.Epiſtol. ad Brutum liquet.
Iuliam repetundarum idem tulit in Conſulatu vt ex Va- tiniana,& Sextiana intelligitur-. cuius capita prudens prætereo, quia extant D. ad leg. lul. repetũ.& vide Cic. in Sextiana de P. Clodio loquentem.
Iulia de prouinciis Prætoriis, ab eodem Dictatore lata cauebatur, ne prouinciæ prætoriæ plus, quèm annum, neu plus, quàm biennium optinerétur Cice. Philip.*. 3. &S. Dio lib. 43.
Iuliæ de legibus Cęſaris idem lator fuit, vt ei, qui in ſuas leges non iuraſſet, capitale eſſet. Appian. lib. z. de bell. Ciuil.
Iuliæ de fœnore idem auctor fuit, vt diſiecta nouarum ta bularum expectatione quæ crebrò mouebatur, debito res creditoribus ſatis Kceven per æſtimationem poſ ſeſsionum, quanti, quãſque ante ciuile bellum compa raſſent deducto ſumma ærisalieni ſi quid vſuræ nomi- ne numeratum, aut perſcriptum fuiſſet, quà conditio- ne quarta ferè crediti deperibat. Sueto. in Cæſare Cæ ſar. lib. 3.de bello Ciuili. Hanc autem legẽ ex prima S0 lonianarum mutuò accepiſſe mihi videtur. Sic enim ait Solon: Tap xeup è nouonòp 2otiid-J,u] Au ecip, 1050 aaoi αν a‿εεᷣε. ααι νστ‿⁹⁷◻☛ d6α ʃ TaoαlαφαHi αυνοεαι quod
autem Cæſar à Solone eam legem acceperit, ſubiecta Plutarchi verba in eo. Cæſare oſtendunt σᷣᷣαœφezκeν νν piee⁊&e&ꝑρσα κεas. Vide veterem noſtram Iuriſprud. ad leges Solonis l.]. Eadem quoque lege Iulia de modo credendi, poſsidendique cautum ſcribit Tacitus lib.. Annal.
Iuliam ambitus tulit idem, vt qui petiturus magiſtratum vel prouinciam ‚vel ſacerdorium turbã ſuffragiorum cauſſa conduxerit, ſeruos aduocauerit, aliãmve quam
multitudinem conduxerit, conuictus vt vis publicæ reus in inſulam deportaretur. Sueto. in Au guſt. quæ ta- men modò recitauimus verba Pauli ſunt lib. ·. Sentent. tit. z0. Hanc tamen legẽ ceſſare Modeſtinus l.vnic. D. ad leg. lul. de ambit. Legem tamẽé luliam produxiſſe vi- dentur Arcad.& Honorius Impp-l.vni. C. eo. Tulit&
Iuliam de iudiciis quà formam iudiciorũ& publicorũ,&
priuatorũ præſcripſit Gell. li. 4. c. 2. Vt qui nomẽ ali-
cuius deferrent, locũ, annũ,& menſem, quo crimẽ ad- miſſum erit, deſignét libello accuſatorio I.libellorum.
D. de accuſ. Ne eodẽ tẽpore de duobus reis quis quere-
retur, niſiſuarum iniuriarum cauſſa I. 12. D. eod. Ne in- uito denũtietur vt teſtimoniũ dicat aduerſus ſocerum generum,&c. de quibus in I. 4. D. de teſtib. Vt inter pri uatos, qui in iudicem conſenſiſſent iuris dicendi ei iu- dici poteſtas eſſet I.3.§. 1. D.de iudic. Ne qui iudex eſt,
arbitrium recipere eius rei, de qua iudex eſt, in ſe com promitti iubeat l. 9. D. de arbit. Ne minor annis z0. iu- dicare cogatur l. cũ lege. D. eo. Vt Saturnalibus triduo feriæ ſeruarétur Macro. li. i. c. 10. Eadẽ etiã lege cautũ vt certus patronorũ numerus eſſet. cuius rei commemi nit Aſc. Pedianus in ea, quæ pro Scauro eſt Orat.
Iuliã Caducariam ad eodẽ latã,& eiuſdẽ duo eſſe capita o pinãtur, Vt ſi nemo ſit ad quẽ bonorũ poſſeſsio perti- nere poſsit, aut ſit qui dẽ, ſed, ius ſuũ omi ſerit, bona pu- blicentur. Vlp. in Epito. tit. 28. ſic Caducariis legibus, quidã legẽdum admonét in l. 4. S. eadẽ conſtitutio. D. de fideicommiſſ. lib. Eandem legem Iuliam ſignificat lulianus l. 96.§.1. D. de leg. 1.
Iuliam de adulteriis tulit idem. Sueto. in Auguſt. tot.tit. D.& C. ad le. lul. de adul. Tacit. li.=. Huius xxVIIII. fuiſſe capita refert B. Briſſonius eloquétiſs imus cauſſa
rum
4

tt. legem tumẽ— 4 Jonorius Imp lnil
i formum ad
dt Gcll.li. 4 s-
cu, unn,& mesen, erlübelloaccdaml d
LEGES pO p. ROM ANI
rum patronus, iurfſque conſultiſsimus noſtra tempe- ſtatealter Varro. lib. ſingul. de adulte. Ea autem expli- cant Vlpianus, lulianus, Papinianus, Marcianus, S. Scæuola, Macer, Paulus Modeftinus,& Gaius toto ti-
tul. D. eod. Iulia Theatralis ab eodem lata fuit, vt equitibus Roma.
uibus ipſis, parentibuũſve equeſter cenſus nunquam uiſſet in x 1111.Ordinibus lege Roſcia theatrali con- ſtitmis conſedendi ius eſſet. Tacit. lib. 15. Plini. li.z3. ca. 2·Sueton. in Auguſſt. 8 Iuliam ſumpturiam tulit idem, vt profeſtis diebus cc. nummos in cõuiuiis impendere licet, Kalendis, Idi- bus, Nonis& aliis quibuſdam feſtiuis c cc. nuptiis autem,& repotiis H-S. millies. Gellius lib. 2. c. 2 4. luliam de manumiſsionibus idem tulit, vt Imperator, cùm ſeruum manumitteret, non vindictam imponat, ſed ſimpliciter liberum eſſe iubeat l. apud eum. D. de
manumiſſ. qua leße tam manumiſſoris, quàm manu-
miſsi ætatem definiuit, iurãque quibus patroni aduer ſus eos vterentur, conſtituit. Dio li. ſ5. quod noua con ſtitutione Iuſtinianus ſuſtulit conſtitu. 78. Jre rν, an tX Hàg8 T Aci dιαεέα7 Aaia u lantA op, princ. conſtitut. b b 2
Julia de veneno:huius auctorem,& capita vide apud Sue-
ton.-in Nerone. Iuliæ peculatus ab eodem latæ capita extant D. ad leg.
Iuliam pecula.atqueę illic à veteribus Iuri ſcoſ. inter-
Pretanei r.vt& lex Iulia de ſacrileg.& reſiduis. de qua eod.tit. Iuliãde Ciuitate tulit Sex. Iulius Cæſar. Coſs. cùm L. Ma rio anno V. C. 66 2. Vt ciuitas ſociis,& Latinis daretur, qui fundi populi facti eſſent. Cicer. pro Cor. Balb. Appianus lib. de bello ciuil. 1.& Eutrop. Gellius lib. 4. ca.4. lulià,& Titiâ proſpectum VIpianus in Epito. tit. 11. ſcri- bit vt inprouincia quoque àpræſidibus carum daren-
tur tutores, quod& Iuſtinianus refert Inſtit. de Ati-
liano tuto. in princ. luliam de maritandis ordinibus tulit diuus Auguſtus Sueton. in Auguſt. Hanc recitant,& explicant Paulus 1.44.D. de ritu nupt.& VIpianus. tit. 45. D. eo. Hanc commemorat idem VlIpianus in Epito. titulo 11. vide Gellium lib. 2. ca. 1½. l.ſi is, qui. D. de vulg. l.. D. deinfir.
pæœni. cœlib. Tertullia-in lib. de monoga. l. 6. 5.3.D. de
b Licinia de fœnore cautum lib. 6. ſcribit T. Liuius, vt, de-
Iuliæ de ceſsione bonorum meminit tit. 19. C. Th.lib. 4. qui bonis ex lege Iulia cedere poſſunt. Ea igitur qui-
iur.patr.vide Zonar. lib.r.
buſdam cedere bonis permittebat.
Iuliæ,& Semproniæ de limitibus meminit Hygenus lib. de limitib. conſtituend.vt per actuarios limites popu- lo eundi ius eſſet, ſicut per viam publicam. qui autem earum auctores fuerint, mihi ſatis perſpectum non eſt.
Iulia Miſcella lege permittebatur vxori, vt tametſi vir
prohibuiſſet,& quædam etiam ad hoc reliquiſſet, ne
ad ſecundas nuptias tranſiret, ſi tamen ipſa intra an- num iuraret ſe liberorum procreandorum cauſſa ad ſecundas progredi,& in mariti ius veniret& quod re- lictum eſt caperet.vide C. de indict. vidui. toll.& No- uell. 22. lulia,& Plautia leges vſucapionem rerum vi oſſeſſarum inhibent. s. furtiuæ. Inſtit. de vſucap. qui fuerint eius auctores rogatores, latoréſve nondum compertum habeo.... lunia de regio,& conſulari imperio à L. lunio Bruto ſolo Cos.- lata fuit anno. V. C. 2 43. Vtilmperium Tarquinio abrogaretur. Vt ipſe idem cum coniuge ac liberis itẽ- que omnes Tarquiniæ gentes exularent. Vt capitale eſſet, ſi quis de iis reuocandis mentionem faceret, Vt. regio imperio abrogato, Conſules duo regia poteſtate quotannis comitiis centuriatis crearentur. Diony-
ſius lib. 4.& T. Liuius lib. 2.
Iunia de Tribunis plebis, vide infrà Sacrata. Iuniam Liciniam de legibus tulerunt D. Iunius,& L. Li-
cinius. Coſs. anno. V. C. 692. Vt leges trinundino antè promulgarétur, quàm ad populum ferrentur. Cice. Phi- lip.5. Epiſt. ad Attit. 1.& 4.& in Vatiniana interroga- tione pro domo ſua,& vide eundẽ pro Sextio. Has le- ßes vna rogatione ſuſtulit P. Clodius in Tribunatu ſuo. Cicero pro Sextio.
Iunia Norbana delibertinis à M. Iunio Sillano,& L. Nor
bano Balbo Coſs. anno. 771. imperante Tiberio poſt natum IESVM CHRISTVM Seruatorem noſtrum anno 21. cuius caput vnum refert VIpianus Epito. tit. 3.hanc ſe odio habuiſſe luſtinianus ſcribit. S.1. nouel. conſtit. 78. qua de videndus eſt.§. ſed hæc. Inſtit. de ſuc- ceſ. lib.vbi Theoph.
luniæ Velleæ quis fuerit auctor, nõ ſatis conſtare ſcribit
Ludouicus Charondas ad Zaſiũ in Catalog. leg. antiq. IHuius capita recitat& explicat Scæuola in l. Gallus. .nunc de lege. D. de lib.& poſtum.
Iuniam Petroniam tulére C. Iunius Cæſonius,& Petro- nius Turpilianus Coſs. anno 813. cuius caput vnum re fert Hermogentanus l. 4. D. de manumiſs. tit. gene. Si diſſonantes pares iudicum exiſtant ſententiæ pronun- tiari pro libertate eadẽ lege iuſſum ait. quam ad teſtes ex conſtitutionibus producit idemermogenianus. luniam Annalem L. Manlio Accideno, Qu. fuluio Fla- cio coſs.latam fuiſſe Liuius auctor eſt lib. 40. Eo, ait, anno rogatio primùm lata eſt ab L. Iunio Trib. plebis quot annos nati quenque magiſtratum peterent, ca- perent. Feréẽdæ autem legis cauſſam adfert M. Cicero Philip.;.vbi de legibus Annalibus ediſſerit. S I1
ABIENAM tulit T. Labienus Trib. pleb. Ci- ce.& Antonio Coſs. anno V. C. 690. vt ius ⸗hcreandorum ſacerdotum„penes collegia rmh eſſet ex veteri lege Domitia. Dio lib. z7.
Lætoria, ſiue(vt Zaſio placuit) Lectoria lex eos, qui ado- leſcentem, furioſum, quive ſui iuris noneſſet, fraude, dolve, malo circunſcripſiſſent, iudicio publico per- ſequebatur. Iubebat etiã huiuſmodi perſonis Curato- res dari Cice. lib. 3. Diuinat.& lib. 3. Offic.& Capito- lin. in M. Ant. Philoſopho. Q. autem Lectorius eam le. gem tulit.ad quam reſpexiſſe Plautum ſcribit A. Al- ciat. lib. 6. Parerg. c. 16. Tu eum conſulito. b
ducto eo de capite, quod vſuris pernumeratum eſſet, id quod ſupereſſet, triennio æquis portionibus perſol ueretur. Liu. lib. 6. Tulit hanc C. Licinius Stolo Trib. plebis quem populo valde placuiſſe Zaſius ſcribit. Licinia Conſulibus è plebe creandis iubebatur, ne tribu norum militum comitia fierent, ſed Conſulum,& vt alter ex plebe crearetur. Liui. lib. 6. Huius legis auctor C. Licinius Stolo. Licinia agraria cauebatur, ne quiſquam ciuiũ plus quin- gentis iugeribus haberet: ſicut in ea re teſtis eſt vell. Paterculus lib. poſteriore. Hanc autem tulit C. Lici- nius Stolo adiuuante L. Sextio collega. Huius legis meminére Liu. lib. 9.& 44. Gellius lib. 7. c. z. Valerius Maxi-. lib. 8. c. 6. Plin. lib.:8. ca. z. Appian. lib. 8. c. 6. Var ro lib. de re Ruſtica. Licinia ſumptuaria à P. Licinio Craſſo cognomento, ré- que diuite Coſ.cum Cn. Lentulo anno V. C. 6 7. Ea in cæteris quidem par fuit, nuptiis, tantùm ducentos indulſit, ceteris diebus æris 300. ſtatuit, deinde carnis aridæ,& ſalſamentorum certum pondus in dies ſi ngu los conſtituit. Ea autẽ, quę terra, arbore, vitéque na- ta eſſent promiſcus largita eſt. ab hac lege Centenarias cœnas vocabant, in quas ex lege nõ plus centuſsibus, præter terra nata impendebantur, auctore Feſto lib. z. Liciniam de Ludis Apollinaribus tulit p. Licinius Va- rus Prætor Vrba. Clau. Quinctio Coſs. annoſa4). 4 Ludi

4 4 1 4 1 1 5 “ 4 2 3 f 1 6 3 4 1 1 4 1 4. b 4 4
LEGE5S DPO DB. ROMAN.
Ludi Apollinares, qui die incerta fiebant in perpe- tuum in ſtatam diem vouerentur. Liuius lib. 27.
Liciniæ Caſsiæ de bello Perſei latores fuerũt Licinius&
Caſsius Coſs. anno ſ[ 2-vt quòd Perſeus Philippi filius Macedonum Rex aduerſus fœdus cum patre Philippo ictum,& ſecum poſt eius mortem renouatum ſociis Pop. R6. arma intuliſſet, agros vaſtaſſet, vrbes occu- paſſet, quõdque belli parandi aduerſus Pop. Ro. conſi- lia iniſſet, arma, milites, claſſem eius rei cauſſa com- paraſſet: vt niſi de ĩis rebus ſatis feciſſet, bellum cùm eoinirctur. Liuius lib. 42.
Licinia Caſsia de Tribunis militum ab iiſdem lata, Ne Tribuni militũ eo anno ſuffragiis crearentur, ſed cõ- ſulum, Prætorũmque in iis faciendis iudicium, arbi- triũmque eſſet. Liui. lib. 42².
Licinia,& Mutia ab L. Licinio Craſſo,& P. Mutio Scæ-
uola Coſs. lata fuit, quà ſociorum vnuſqui ſque in ſuæ ciuitatis ius redigeretur, quæſtione in eos conſtituta, qui cùm ciues non eſſent, pro ciuibus ſe geſsiſſent. M. Cicerone& eius interprete Aſconio auctoribus, in Corneli ana,& vide eundem Ciceronem lib. z. Officio- rum. Vltimũ legis caput ad milites Modeſtinus I. eos, qui. in fi. D. de Llrpednriſe videtur.In ea cauſſa eſſe credam eos qui cùm tales non ſint, pro talibus ſe ge- runt. quales multos tulit,& nouit ætas noſtra. Nam& i) fald obſtringuntur arg. d. l. eos, qui.
Licinià de Sodalitiis Cand atut v in ſodalitiis iudices ab accuſatore ex tribubus ederentur. Cice. in Plancia- na& lib. S. Epiſt. ad Familia.
Licinia,& Bburia. Hæ duæ leges contra ambitioſas, at- que quæſtuoſas magiſtratuum rogationes latæ ſunt, quibus illis facultas præciditur fub Nomine,& præ-
terxtu popularis commodi ſiue ſe, ſiue ſuos locupleta- re. Cice. de lege agrarià contra Rullum. Quos, inquit, tandem Decemuiros creare vult? ſe primũ. Qui licet? Leges enim ſunt veteres, neque eæ Conſulares, ſi quid intereſſe hoc arbitramini, ſed Tribunitiæ vobis maio ribũſque veſtris vehementer gratæ, atque iucundę. Li- cinia eſt lex atque altera Ebutia quę non modo eum, quiĩ tulerit de aliqua curatione, ac poteſtate, ſedetiam collegas eius, cognatos adfines excipit: ne eis pote-
ſtas, curatiove mandetur. Idem pro domo ſua ad Ponti Bices, Prærerquàm, ait, quod ne id quidem per legem Liciniam, vt ipſetibi curationem ferres, facere po- tuiſti. Exhis M. Ciceronis verbis ſatis fupérque per- ſpicitur legum Liciniæ, Ebutiæq́ue ſententia, Quo tempore autem latæ fuerint, ſatis ſibi non conſtare Za ſius ſcribit, cùm eas Tribunitias M. Tullius dixerit. Sed enim& hoc obſeruandum putem, Leges quas ſupe- rius recitauimus quaſdam eſſe Tribunitias, quaſdam Conſulares, quaſdam Prætorias. Ex ſingulorum mu- niis,& officiis diſces quæ ſit earum legum vis, atque poteſtas: ad reliquas pergamus, eo, quo cœpimus, pede..
Liciniamrogationem Sacerdotiorum promulgauit Li- cinius Craſſus, vt Sacerdotum cooptatio ab ipſorum collegio ad populum transferretur. Cicero in Lælio. Lata autem fuit Q. Fabio Emtliano,& L. Hoſtilio Manc ino Coſs. anno vrb. Cond. 609. Hanc diſſuaſit C. Lælius Prætor, Populuſque eam abrogauit. Eam redu- xit Cn. Domitius Enobarbus Trib-plebis Q. Mario, C. Fimbria Coſs. Sueto. in Nero. Patercul. lib. 2.
Liuiam de Coloniis deducendis tulit M. Liuius Druſus Trib-pleb. Domitio,& Fannio Coſs. anno 631. vt xII. Coloniæ deducerentur,& ſingulis tria Ciuium millia adſigarentur. Plutarch. in Gracch. b
Liuia devectigalibus ab eodem lata, vt Pauperibus, qui-
bus agri diuiderentur vectigal, quod ex lege Sempro- nia pendebant remitteretur Plutarcho ibidem.
Liuiam ſociorum tulit idem, Ne quem Latini nominis virgis cædere liceret Plutarch. ibid.
Liuiam rei nummarię rogauit idem, vt octaua æris pars argento miſceretur. Plin.! ib. 33.ca. z. 2
Liuiæ induciariæ idem rogator fuit L. Martio& Sext. lu
lio Coſs. anno 662. Vt qua ex parte iudicia penes ſe- natum,& equeſtrem ordinem eſſe nt. 4(con. in Cornel. & Cice. z. de Orat. quam his verbis explicat Appianus libr. 1. bell. Ciui lis, 15ů½ BX eu9 Mi rr axes öe J“a A⁵ μim&εαeν Piauooap, r0ονεν Lriose dbrts An t neasp Ac- cd& ro apiãνρν τοo]ſaeela 194 2ℳ JLdx 2A‿νsp K1 76«A— Aop&oa Ta Aiuaeνα εbuvas 7e 42 eντνρη ννιν Ac rooria wpootc ga ꝓe · truᷣXαναμα˖˙ loa NA 1, acrosiν α ιισ α Alaροσοσινκ⁷ς dνε⁵ιενεο‿a sν.
Liuiæ agrariæ auctor idem fuit(vt Semproniæ leges de agris diuidendis populo valerent)vt&
Liuiæ frumentariæ, vt lex Sempronia lata de ea re rata eſſet.
Liuiam ſociorum tulit idem, vt ſociis omnibus ius Ciui- tatis Rom. daretur, Id ante ipſum tentarat M. Faluius Coſ. Liuius in perferenda lege occiſus fuit Appia. Bel. ciuil. Cice.3. de legib.
Lurconiam ambitus à Lurcone Trib. plebis latam ſeri- bit M. Cicero lib. r. ad Atticum, Vt qui nummos intri bus pronuntiaret, ſi nõ daret, impune illi eſſet. Sin da- ret, vt quoad viueret ſingulis tribubus H- S. ccc- XXXV.deberet.
Lutatie de vi publlca lator fuit QLutatius Catulus Coſ. cum C. Mario anno 651. vt de ſeditioſis, conſceleratiſ- que ciuibus, qui armati ſenatum obſederint, magiſtra tibus vim intulerint, Remp. oppugnarint, quotidie etiam diebus, ludiſque publicis quæreretur. icero in Cæliana. Ex hac lege conſtitutionem ſuam, quæ extat in l. penult. C. deferiis. decerpſiſſe videntur Impp. Ho- norius,& Theodoſ. aut certè ad latrones,& maximè Iſauros produxiſfeLutatiam legem. reuocauit ætas no ſtra meritò. b
M „AurLIAM de limitibus tulit C. Mamilius Trib. pleb. qui ob id Limitanus dictus eſt.
Ea in finibus quinque, aut ſex pedum la- itudinem præſcripſit, eſque capi vſu ve- tuit. Cice. 2. de leg. Agge. Vrb. ad Iul. Fronti. Eãdem fi- nium regundorum arbitros ſingulos conſtituiſſe Ci- cero refert.
Mamilia de Senatoribus à lIugurtha corruptis ab eodem lata Sp · Poſtumio,& Q Minutio Coſs. anno 43. Vt quæreretur in eos, quorum confilio lugurtha Senatus decreta neglexiſſet, quique ab eo in legationibus, aut imperiis pecunias accepiſſent, qui elephantos, quique perfugas tradidiſſent, item, qui de pace, aut bello cum hoſtibus pactiones feciſſent. Salluſt. in Iugurth.
Mania, vide Menia.
Maniliâ, belli Mithridatici cura Cn. Pompeio magno demandata fuit, reluctantibus patribus, annittente plebe. Tulit eã C. Manilius Trib-pleb. L. Volcatio& M. Lepido Coſs. Hanc ſuaſit Cicero Prætor: cuius in hanc rem extat Oratio quæ pro lege Manilia inſcribi- tur. Banc memorat Appianus in bello Mithridatico.
Maniliæ leges vænalium dictæ ſunt ab Antonio, pro cau tionibus, vt& apud Oatonem lex vini vendendi, oleæ faciendæ. Vide Cicer. i.de Orator.
Maniliam, Pediano auctore, tulit C. Manilius Trib. ple- bis paulò poſt initum Tribunatum. Vt libertinis in omnibus tribubus ſuffragium eſſet. De huius legis ſen
tentia permulta M. Cicero in Miloniana.
Manlia de Vigeſima à Cn. Manlio Capitolino ad Sutriũ lata fuit, vt vigeſima fortunarum manumiſſorumad ærarium pertineret. Liuiolibro 7. Cicero- lib. z. ad At-
ticum.
Manliam de ſacerdotiis tulit P. Manlius Tri b. pleb. L. Fu- rio,& M. Marcello Coſs. anno 577. Vt propter ſacrifi-
ciorum multitudinem Tres viri Epulones crearentur.
Ve

akrorfa
1n.„n die ſechididgn
mni 1nne 1 b
„ 4 int, Nem. cfpenn ſqne hodlicisgene ee cooſtitwtionenſin
ſeriis dectmſilericem„
doſ.unt cend adtron 7 elutuium lexen ſuc
M
u de limitibm nlt G lleb. qui ob id linitmt ar
— minone 9 daibus Poinqee, E K
„Acxe.Vtbad ol.m.
a arbitros agalos 8
Ibus logmth com 4 . A 1 A autio(ob⸗ 10. anorumc onfdlio uet 64
42
it lurid
ꝛccepiſſent, quictqa 1
cr. x
—
NVt ius togæ prætextæ habendæ eijſdem, atque pontifi- ſici eſſet. Cice.ʒ.de Orato. Liuius lib. 5. Manlia de C. Mario lata fuit à L. Mälio Trib. pleb. C. Ma- rio& L. Ca ſsio Coſs. anno 4 6. vt eidé C. Mario pro- uincia Numidia mandaretur. Martiam Atiniã de pace Macedonica rogarunt Q. Mar- tius,& C. Atinius Tribb. pleb. Furio,& Claudio Coſs. nanno 757.Vellent, iuberéntne cum Rege Philippopa- cem eſſeꝛomnes quinque& triginta tribus, vt rogarãt, iuſſerunt. Liuius lib.z5. 1 A. Martia de magiſtratibus lata fuit à Martio Cenſorino, Ne cui bis cenſuram gerere liceret. Plutarchus in Co- riolano..—
Martiã de Statellis tulere M. Martius Sermo,& Q. Mar-
tius Silla Tribb. pleb. Popilio,& Ælio Coſs. 5r. Vt qui ex Statellis(Liguriæ populis) dedttis in liberta- tem reſtitutus ante Kal. Sextil. primas nom eſſet, cuius dolo malo is in ſeruitutem veniſſet ‚Vt iuratus Sena- tus decerneret, qui eam rẽ quæreret, ani maduerteréèt- que. Liuius lib. 4½4. b Maria de Pontibus, ad coërcendum ambitum pontes fe- cit, vt ait M. Cicero z. de legibus. Erant autem pontes in Campo Martio, per quos ſuffragia ferri ſolebant, vt colligitur ex libro 1. Khet. ad Herennium vbi de conſtitutione definitionis ediſſeritur& ASueto. in Cæ ſare. Porrò à quo Mario, Conſuléne, an Prætore adfir- mare non audet Zaſius. F. Hotomanus à Tribuno la- tam putat, quod veriſimilius mihi videtur. Tu vide Plu tarchum in Mario. b Maria lege ratio nummaria conſtituta eſt, vt nummi ar- te facti, probarentur. Temporibus enim illis iataba- tur ſic nummus, vt nemo ſcire poſſet, quid haberet. Hanc legem tulit M. Marius Gratidianus Pretor, quã
Edictum Cicero 3. officio. Pplinius lib. 33. c. 9. legem ad. S
ellauit. Hic ille Marius, cuius caput per vrbem tulit DQatilina, vt ei inuidioſiſsimè obiicit M. Cicero. Maria Portia de Triumpho lata eſt à L. Mario,& M. Ca- tone Tribh.pleb. Vt pœna adficerentur, qui aut hoſtiũ occiſorum in prælio, aut ciuium amiſſorum falſum numerum literis Senatui retuliſſent, vt cum primùm vrbem intraſſent, apud Queſtores vrbanos iurarent de vtroque numero verè ab iis Senatui ſcriptum eſſe. Valer. Maxi. lib. z. c.de iure Triump. Memmia de lugurtlfa Romam euocando à. C. Mem- mio Trib. pleb. P. Scipione Naſica L. Beſtia Calpurnio
Coſs. anno vC. 64 2. Vt L. Caſsius Prætorad lugur-
tham mitteretur, eümque, interpoſita fide publica, Ro mam duceret, quò facilius indicio Regis Scauri,& re liquorum, quos pecuniæ arceſſebant, delicta patefie-
rent Sallu-in bell. Iugurth. 3 Memmis dereis poſtulatis duo hæc capita reci tãt Zaſius & Hotomanus 1. Eorum, qui reipub. cauſſa abeſſent, nomina in reos recipi vetabat. 2. Calumniatoribus pœ nam irrogabat, Valerius Maxim. lib. 3. cap.7. Cicer. in Roſciana. In l. quæſitum 13. D. deteſtibus.& in I. 1. S. 1. D. ads C. Turpill. etiã in editio. Florent legitur Rhem mia. Memmiam legendum Zaſius adſtruit. Tu vete-
ra monumenta conſuſe. b
Mieneniam Seſtiam hisverbis commemorat Feſtus li. 14. eculatus, furtũ publicum dici cœptum eſt àpecore: quia ab eo initium eius fraudis eſſe cœpit, ſiquidem ante æs, aut argentum ſignatum ob'delicta pœna gra- uiſsima erat duarum ouium,& x x x. boũ, ea lege ſan- xerũt T. Menenius Lanatus,& Seſt. Capitolinus Coſs. quæ pecudes, poſt quàm ære ſignato vti cœpit Pop. Ro. Tarpeia lege cautum eſt, vt bos centuſsibus, ouis
decuſsibus æſtimaretur. 1 Menia de imminuenda Senatus auctoritate lata fuit. Ea lege adimebatur patrum auctoritas, quam eis Romu- lus Itradiderat, vt Halicarnaſſaus ſcribit. cogebat enim patres auctores fieri, hoc eſt conſenſum præſta-
LEGES POP. ROMA N. 215
re. Hanc autem legem tulit Menius Trib. pleb. An ad eam reſpiciat Varro apud Nonium, ipfe expende Cõ- trà Lex Mania in pietate, ne filij patribus luce clara ſu gillent oculos. Vide M. Ciceronem de clar. Orato.
Menſiam legem memorat VIpianus Epito. titu. 5. qua iu=
bebatur ex alterutro peregrino natus deterioris paré- tis conditionem ſequi. ad hanc legem reſpexiſſe vide- tur VIpianus l. lex naturæ. ibi, lex ſpecialis&c. D. de ſtat. homi.
Metella nõ multum ad ſtatum reip-pertinuit, ſed magis ad fullones. Plinius lib.;. ca. 17. Vmbria, ait, non niſi polliẽdis veſtibus adſumitur, neque enim pigebit hãc
— nab partem adtingere cum lex Metella extet ful-
lonibus dicta, quam C. Flaminius& L. Emilius Cen- ſores dedere ad populum ferendam: adeò omnia maio- ribus cura fuerant. Ex his conſtat hanc legem de ratio- ne poliendarũ veſtium Fullonibus datam, quã ex præ-
cepto,& voluntate Cenſorum Metellus ad populum
tulit, vnde lex Metella dicta eſt.
Minutiæ meminit Feſtus lib. 13. ſed eius verba non re-
citat.
Minutiã de Triumuiris Menſariis tulit Minutius Trib.
pleb. Emilio,& Terentio Coſs. anno V. C. 137. vt pro- pter penuriam argenti Triumuiri menſarij crearétur. Liuius lib.z.
Muneralis lex(Feſtus inquit) vocata eſt, quà Cincius cauit, ne cui liceret munus accipere. Citaât que Plauti
verſus.
e VMERARIAM legem M. Cicero memorat,
quà cautũ Pedianus ſcribit, Ne quis priua-
im pecuniam faceret.
GvLNIAR rogationem Sacerdotiorum tu- lére Q.& Cn. Ogulnius Trib. pleb. M. Vale rio Coruino& Q.Apuleio Panſa Coſs. an
no 4sz.vt enim quatuor Augures, quatuor pontifices eo tempore eſſent, placerétque augeri ſacer
dotum numerum, quatuor pontifices, quinque Augu- res deplebe omnes adlegerentur: cùm ante more ab Regibus tradito ſolis patribus capere ſacerdotia li- ceret, vi de Liuium lib. 10.
Oppiam de mundo muliebri ad coërcendum mulierum
luxũ tulit C. Oppius Trib. pleb. Q. Fabio Maxi. T. Sé- pron. Coſs. in medio vigore belli punici 2. Ne qua mu- lier plus ſemuncia auri haberet, neu veſtimento verſi colori vteretur neve iuncto vehiculo, in vrbe oppidve aut propiùs inde mille paſſus, niſi ſacrorũ publicorũ cauſſa, veheretur. Poſt hæc autem, cùm quieta à bellis tam ancipitibus eſſet reſpub. M. Fundanius,& L. Vale- rius Tribb. pleb. de Oppia lege abroganda ad populũ tulerunt. Dixit que pro lege M. Portius Cato. Cos. Rur- ſus contra legem Trib. Lu. Valerius, quorum oratio- nes apud. Liuium extant Lex autempopuli iuſſu, in- genti fœminarum gaudio antiquata fuit vigeſimo an-
no poſt quàm lata erat, auctor eſt T.1 iuius lib. 37. Optimam legem commemorat Feſtus lib. 13. His verbis
initio mutilis.
Optima lex X XX X in magiſtro populi faciendo, qui
vulgò Dictator adpellatur, quàm pleni ſsimum poſſet, ius eſſe, ſignificabatur, vt fuit Mani] Valerij M. Fabij Voluſinæ gentis, qui primùm Magiſter à populo crea- tus eſt propter(aliàs poſt) quam prouocatio ad popu- lum ab eo magiſtratu data eſt, quæ anteà non erat, de- ſitum eſt dici, vt Optima lege, vtpote imminuto iure priorum magiſtratuum.
Orchia de numero conuiuarum àC. Orchio Trib. pleb.
lata fuit Q. Fabio M. Claudio Coſs. anno ſo. Macro- bi. lib. 3. ca. 17. Feſto lib. 13. in dictione Obſonitauere quod ſæpè obſonare ſignificat apud eundem ex Cato-
ne. Obſonitauere, conuiuari. Pacu
—ᷓ—-ᷓ—

LE GES DOb.
P
AcvvIAàdemenſis Auguſti nomine tulit 2N
Pagana lege in pleriſque Italiæ prædiis cauetur, ne mu- lieres per itinera ambulantes torqueant fuſos, aut om nino detectos ferant, quoniam aduerſetur idomnium ſpei, præcipuæque frugum. Plini. lib. 28. c.2.
Papia, vide Pappia.
Papiriã Iuliam de mulctarum æſtimatione L. Papirius, & L. lulius Coſs. tulére anno V. C. 324. Liuius lib. 4. Papiria de Ciuitate à L. Papirio Præf. Vrb. lata, Vt Acer- ranis ciuitas ſine ſuffragio daretur Cornelio,& Do- mitio Coſs-anno 221. Liuius.
Papiriæ ſuffragiorum lator fuit C. Papirius Carbo Trib. pleb. Popilio,& Kupilio Coſs anno. Vt in iuben- dis, aut vetandis legibus Populus fuffragium ferret. Cicero de legibus z3. b
Papiriam de Treuiris capitalibus, aut potius monetali- bus tulit L. Papirius Trib. pleb. Vt qui Prætor fieret, qui inter ciues ius diceret, Preſuiros capitales(mone tales lege) Populum rogaret, qui ſacramenta litiga- torum exigerẽt, iudicarént que, eodéèm que iure eſſent, vt quos exlegibus, plebiſve ſcitis exigere, iudicaréve oportet. Ex Feſto lib. rã. in voce Sextert ius. Hæc tamen verba abſunt in Editione Stellæ lordani ex Biblio- theca A. Auguſt.
Papiria de nftcrationc ab eodem lata fuit, Ne iniuſſu Populi ædes, terrã, aram, aliâmve rem conſecrare li- cerèt.Cicer.pro domo ſua.
Papiriam dere numaria quis tulerit, haud certò tradi Zaſius ſcribit, vt aſſes ſemunciales eſſent. Lata autem fuit poſt bellum Punicum ſecundum P!lin. libro 33. Cap. 3·
Papiria de Nexu, lata fuit L. Papirio,& C. Petilio Coſs. Nequis, niſi noxam meruiſſet, donec pœnam lueret, cõpedibus aut neruo teneretur. Huic legi cauſſam de- dit Libido,& crudelitas L. Papirij fœneratoris im- probiſsimi Liuius li. S. Hac lege acerbiſsima lex XII. Tab. repreſſa fuit, quà iubebatur debitor ſeſe nexum creditori dare, ſi ſoluendo non eſſet. Vide Liuium li- bro 8.
Papiriam de refectione Trib. pleb. rogauit C. Papirius Carbo. Trib. pleb. Vt eundem Trib. pleb. quoties qui- dem vellet, creari liceret. vide Flo. lib. 59.& Ciceronẽé in Lælio.
Pappiam de ciuitate tulit C. Pappius Trib. pleb. Cotta,& Manlio Coſs. anno V. C. pcxxCIIX. vt peregrini vr- be. Roma. expellerentur. Cice. 3. offic.& pro Balbo& pro Archia.& Dio lib. 37. quam legem ſæpiſsimè reuo- cauit CAKROLVS VALESIVS VIIII.Princeps no- ſter Gallorum Rex Chriſtianiſsimus. cui ſi non paren dum magiſtratus curent, ipſividerint.
Pappiam de Veſtalis capiende ritu memorat Gellius lib. 1. cap. 12. Vt pontifi. Maxim. arbitratu virgines è popu lo viginti legantur, ſortitidque in concione ex eo nu- mero fiat.
Pappiam de ſociis tulit Papius quidam ante Grachana tempora, quâ conſtitutum fuit iudicium, quo ſocij La- tini nominis, omnéſque aliæ gentes Komano impe- rio ſubiectione, ſocietate, aut fœdere adfines, ciues ſuos repeterent, ſi qui ciuitatem Romanam occupa- uiſſent. Cicero pro Cornel. Balb.& pro Archia.
ppia Poppæa de maritandis ordinibus lata fuit à M.
Papappio Mutilo,& Q. poppæo. Secundo Coſs. Auguſto Imperatore, vt ex Dione liquet, Vt qui Senator eſſet, quive filius, nepos, pronepoſve ex filio, vel ex filia na- tus, cuius eorũ eſſet, nequis eorũ ſponſam, vxorémve
ROMANI.
ſciens dolo malo haberet libertinam& c. vt fuſius le- gem Iuliam refert Paulus 1. 44. D. de ritu nupt.& vide Tacitum lib. 3.& Vlpiani Epitomen tit. 29.& Dionem lib. ſ6.
Papiam de iure patronatus tulit idem, cuius capita eli- cies,& explicita reperies Inſtitut. de ſucceſ. lib.& de bon. libert. tot. titu. D.
Pedia, quam Cõſul Pædius Cæſaris Octauiani tulit, om- nibus, qui Cæſarem patrem interfecerunt damnatis, aqua,& igni interdictum eſt. Suetoni- in Neron.& Galb. Velleius Paterculus li. z. Appianus-lib. de Bello
Civiliz.
Peduciam inceſtus nominat M. Cicero de Natura deo-
rum;zB.
Peducea de terminis, memoratur in libello Variorum auctorum de agrorum conditionibus. illic videas.
Peſulaniam de cane, qui pauperiem fecit inter leges Ko-
manas recenſet F. Hotomanus ex Paul. lib. i. Sent. titu.
1.vidi tamen exemplaria ante annos mille manuſcri- pta, in quibus Peſolonia ſcriptum erat Gotthicis fere elementis. Sed ſyllabam, Pe, illic ſupereſſe adfirmare auſim, idquevitio ſcriptoris legendúmque apud Pau- lum Soloniam vt docui lib. 2. veter. Iuriſprudent. hac enim de re lege ſanxerat Solon, ſicut, in ea re teſtis eſt Plutarchus in eo. ecoa le 5, ait,&ν lαbas re Parrd-e pde op,» I), Nandiz afaosva, ueXtO aN ⁊8 Ea aNxe A³ανο. Quam lectionem confirmat Iaco. Cuiacius in commentariis ad Sententias I. Pauli: quod& ve- rum eſt.
Petilia ambitus rogata fuit à C. Petilio Trib. Pleb. Cn. Fa bio Ambuſto,& C. Plautio Proculo Coſs. circa annum V. C. 397. quæ præpoſteram ambiendi rationem coër- cebat: qua de videndus Tit. Liuius lib. 7.
Petilia lege Peculatus quæſtio conſtituta eſt in eos, qui pecuniam ex præda bello Aſiatico, quod cum Rege Antiocho geſtum, eſt interueniſſe inſimulabantur. Li- ui. lib.38. Tulit autẽ eam Ebetilius Trib. pieb. Æmi- lio,& Flaminio Coſs. anno ſ6.
Petronia à quo lata fuerit nemo(quod ſciam) adfirmat. quade re principaliter, Zaſius adfirmare non audet. Huius tamen capita duo recenſet. Primum ex l. circun- cidere 11.s. fin. D. ad leg. Cor. de ſicariis, quõ dominis
poteſtas ablata fuit ad beſtias depugnandas ſuo arbi- trio ſeruos tradendi. Alterum, quo ei, qui iure viri dela
tum adulterium non peregit, nunquam poſteàâ hoc cri men deferre permittitur l. abolitionem. 16. C. ad leg. Iul. de adult. Vtrunque caput Senatuſconſultis,& con ſtitutionibus probata fuiſſe cõſtat ex d. l.circuncidere & d. l. abolitionem,& vide ſuprà leg. Iuniam Petro- niam.
Petroniæ de peregrinis meminit M. Cicero. offic. z. quaiu bebantur peregrini vrbe Roma expelli.
Philippinam agrariam tulit Philippus Trib. pleb. vt re- fert M. Cicero lib. 2. Offic. quid autem hæc lex volue- rit, nemo tradit. vide locum M. Ciceronis.
Pinariæ Ambitus lator fuit L. Pinarius Tribu. plebis anno 322. ne cui album veſtimentum addere petitio- nis cauſſa liceret. Liuius lib. 4.
Pinatiã Puriam tulere L. Pinatius,& L. Furius Coſs. eam antiquiſsimam, cui mentio intercalaris adſcribitur, in columna æris inci ſam fuiſſe, Varro ſcribit Macro bio lib. 1. ca. 13. teſte.
Plautiæ iudiciariæ lator fuit M. PlautiusSiluanus Trib. pleb. Cn. Dompeio,& L. Porcio Catone Coſ.ann. 664. Vt tribus ſingulæ ex eo numero quinos denos ſuffra- gio crearent, qui eo anno iudicarent. Cicero in Corne liana,& lib. 4. Epiſtol. ad Atticum.&vide in eundem, Aſconium.
Plautiam de vi publica tulit idem, vt de iis ‚qui vim pu- blicam, armatis hominibus, feciſſent, quæltio conſti-
tueretur. Cice. pro. Milon. de Aruſp. reſponſ. Epiſt. ad b Q: Frat.
——
——

1.Werer. uit N amtern Sola, bar neo.— 2 4 8 3 88 86 d c
ectionem cauim eh 1 ad Kantentiul pul
pan ſuit dC. Naloli Ckluutio Praloil poſteram andicnd: a dendas Tu. Liiaslbo. atus qurftio contitm M d bello AGnico, a. a, eſt inteweniſe iuin i aute eum Tkeiliu!
(oſi.anno se. ſuerit demo podli paliter, Zabus adum dita duo teccaſet.Piin e
adleg. Cot-Ce 120 di uit ad beſtiss deyugu au- non feregiua 4 nitticur Labolitiond
que ca put A. 46 Auta fuiſſe cſtatalc an m,& ride ſupd le
e. wor ſuit N L. Porcio
Q. Prat. i. ad Atti. 4. Salluſt. in Catil. Vetabat etiã vi poſſeſſa longa poſſeſsione capi. l. non ſolum. 33.§. ſi do minus. in f. D. de de vſucap.“ b
Plautiam Papiriam de ciuitate tulére M. Plautius Silua
nus,& C. Papirius Carbo Trib. pleb. Cn. Pompeio.& L. Catone Coſs. anno 664. Vt ciuitas iis daretuùr, qui
fœderatis ciuitatibus adſcripti fuiſſent, ſi& cùm lex
ferebatur, in Italia domici lium habuiſſent,& ſexagin ta diebus apud Prætorem eſſent profeſsi. Cicero pro Archia pota. 1 pleb.vt Prætor Vrbanus duos Lictores haberet: ad ſu- premùmque ſolis occaſum inter ciues ius diceret. Cenſorin.lib. de Die. Nat. c. 19. Varro. lib. ſ. Ling. Lat. Plotiam, ſiue, vt alij legunt, Plautiam de exulibus me-
morat Suetonius in Cæſare. Plautiam rogationem no.
minat A. Gellius lib. 13. c. 13. quid autem ea cautũ eſſet, non refert.
Plotiam Flauiam memorat M. Cicero lib. ad Atticum. j. vt agri Senatu empti, reddita pecunia, diuiderentur plebi..
Pœtilia Papiria de nexu tulére C. Pœtilius& L. Papirius Cos. anno 427.vide ſuprà Papiriam de nexu.
Pompeiam deiure Coloniarũ tulit Cn. Pompeius Strabo Cos. Is tranſpadanis coloniis, iiſque, quæ extra Ita- liam eſſent Pado finitimæ in agro Gallico idem ius,
quod Latinis dedit, vt petendi magiſtratus gratia ci- uitatem Romanã adipſcerentur, vt hereditates à Pop. Roma. capere, quõque iure Romanorum ciuium vti poſſent. Aſconius.
Pompeiam Parricidarum tulit ſuperioris filius cogno-
mento Magnus. huius capita explicant luriſcoſ.& Imppp- ſub titu. ad leg. Pomp. de parricid. D.& C. Pompeiam de Trib. pleb. tulit Cn. Pompeius 1. Cos. eum M. Craſſo, Vt ad Tribunos prouocandi ius eſſet, vtque omnia, quæ Trib. pleb. Sillaademerat, illis reſtitue- rentur. Plutarch. in Pompeio Aſcon. V err. i.& 2. Cæſar lib. de bello Ciuil. r. Pompeiam prouinciarum tulit Cn. Pompeius Cos. cum Quinto Cæcilio, Vt ſibi Hiſpania prouincia in alterũ quinquenn ium prorogaretur Dio. li.; 8. Plutar. in Vit. Pompeia iudiciaria à Pompeio Magno Cos. II.vt ex am- pliſsimo cenſu aliter atque anteã lecti iudices, æquè tamen ex illis ordinibus iudicarent. Cicero in Piſo- niana huis legis meminit.& vide in eãidem, Aſconiũ. Paulo tamen poſt idem Pompeius Coſs. 1 1 I. iudicia- riam legem tulit, in qua de ordinibus, quiĩ tum iudica bant, nihil mutauit, ipſam autem iudiciorum formam vehementer circuncidit. Iubebat enim lex, Aſcon. te- ſte, vt priùs, quàm cauſſa ageretur, teſtes per triduum audirentur:dicta autem eorum iudices confirmarent, quarta die adeſſe omnes in diem poſterum iuberétur, ac coram accuſatore, acreo pilæ, in quibus iudi cum nomina deſcripta eſſent, æquarentur&c. Vide Aſcon. in Piſon. Pompeiam de pecuniis ob rem iudicandam captis tulit idem anno ſecundo Cos:vt de iis, qui ob rem iudicã dam pecuniã cepiſſent, quæſtio coſtitueretur. Appi. de bell. Ciui. 2. Eodem anno. ab eodem lata fuit Pompea iudiciaria, quà non licebat reum in iudicio lau- dare Plutarch. in eo.& Cato. Vtic. Val. Max. libro 6. cap.z. b Pompeiam de magiſtratibus tulit Cn. Pompeius III. Cos. cum Q-Cæcilio anno 701. Ne cuius abſentis in magiſtratum comitiis ratio haberetur, vno Cæſare excepto. Dio 40. Plutarc. in Vit. Pompeia de magiſtratibus Bithyniorum ab eodem lata cauebatur, Ne quis annis xxx. minor magiſtratum ca peret, in Senatùve eſſet, vt qui magiſtratum cepiſſent, eis in Senatu eſſe liceret. Ne Decuriones in Curiam à Cenſoribus lecti pecuniam pro introitu darent. Vt Se
ILEGE S pPO p. ROMANI 2 16
natores certis de cauſsis à Cenſoribus ordine moue- rentur. Vt Bithynicis ciuitatibus adſcribere ſibi, quos vellent, ciues liceret. dum ne ciuitatis eſſent alienæ, ſed carum qui ſque Ciuitatum, quæ eſſent in Bithy- nia. Plin. Cæcil. lib. Epiſt. 10. Epiſt. 24.& 117. Popilia de Veſtalis capiendæ ritu cauetur, vt ſi quis ho-
neſto loco natus adeat Pontificem max. offerãt que ad
Sacerdotium filiam ſuam&c. vide Gellium lib. 1.c. 12. Porcia de iure Ciuium Rom. à M. Portio Catone Trib.
1 Pleb. Valerio,& Apuleio Coſs. anno 454. graui pœna Plætoriæ de iure dicũdo rogator fuit M. Pplætorius Trib.
plectebatur qui ciuẽ Ro. verberaſſet, necaſſétve. Cice. in Rabiriana, Sall. in Catil. Sueto-in Neron.
Publiciam de cereis tulit Publicius Trib. pleb. vt Satur-
nalibus cerei non, niſi ditioribus, mitterentur. Ma- crob. lib. i. ca.7.—
Publiciam de Luſu quis tulerit, incertum eſt quibus ex cauſsis ſponſionem, an non faciendi ius eſſet l.z. D. de aleator.& iunge l.2. præcedentem.
Publiliam tulit Q. Publilius Philus Trib. pleb. Dicta-
tor anno 414:huius ſunt capita 1. Vt plebisſcita omnes
Quirites tenerent. z. Vt legum, quæ comitiis centu-
reatis ferrentur, antè initũ ſuffragium patres auctores fierent.ʒ. Vt alter vti queex plebe, cùm eò ventum ſit, vt vtrunque plebeium fieri liceat, Cenſor fiat. Sed hæc ſtatim euanuerunt. Liuius libtͤir8s85.
Pupiæ de Senatu habendo lator fuit M. Pupius Piſo Cal-
purnianus qui cum M. Meſſalla Cos. fuit ne à xVIII. Kal. Febr. ad Kal. Feb. Senatus haberetur. Ne, niſi perfe ctis, aut reiectis legationibus, aliis de rebus Senatus haberetur. Cicer. Epiſt. ad Lentulum 4. ad Q. Fratrem lib. z. Epiſt. 11. Cælius 8. Epiſt. ad M. Ciceronem.
tius Flaminius Trib. pleb. Vt ager Picenus, & Gallicus diuideretur. Perlata tamen non fuit lex. Cicer. in Lucullo. Vide eundem 2. de Inuent. Val. Max. lib. 6. ca. 8. ElA devnius Imperio Hanc memorat lex r.
D. de conſtit princip. de ea accipienda eſt Alex. Imp. cõſtitutio l.z. C. de ellacdam Im perij legem adpellans.
—
Regid ler(inquit Marcellus l. 2. D. de mort. infer.) ne-
gat mulierem, quæ prægnans mortua ſit humari antè, quam partus ei excidatur: qui cõtrà fecerit, ſpem ani- mantis cum grauida peremiſſe videtur. Aduerſus hanc legé, fecerunt veupobana= Lugduni anno 1564. quo ſæ-
uiebat peſtis acerbi ſsima. Quid, quòd(prõ ſcelus in-
fandum)viuos quoſdam ab his humatos audiui in Au- ditorio Magiſtatuum Lugdunenſium: bque eam rem quendam in vincula coniectum iis ſeſe exemerit. neſ- cio: hoc tamen ſi iudicibus probatum eſſet, acerbiſsi-
ma pœna plectendus erat, vltiméque ſupplicio puta viuus exuri, vel binis equis dilacerandus, dilaniãdus. quæ enim ſecula hoc admiſſum audiuerunt /Niſihoc lege cautum eſſet, vt apud Diony. Halycarnaſſæum lib. ro.
Rhemnia, vide Memmia. b 4 Rhodiam iactus memorant Paulus lib. 2. Sentent. l. r. D.
de leg. Rhod. de iact. Tertul. lib..aduerſus Marc.
Rhodias leges Græcas collegit Simon Schardius edito
in eam rem libello vbi ſi. recenſet,& explicat. has au- tem cõdiderũt Tiberius, Adrianus, Antoninus, Perti- nax, L. Septimius Seuerus Aug. Imperatores: vt ex proœmio earũ Legum liquet. Delegibus his vide c. Rho dia. z. diſtinct. b
Romuleiam tulit T. Romuleius, Vt Triumuiri Epulones
crearentur. Liuius lib. 4.
Roſcia Theatralis à L. Roſcio Trib. pleb. lata L. Piſone, & M. Acilio Coſs. vt xIII. gradus proximi Equiti- bus adſignarentur in Theatro. Flo. lib. ↄ9. Cicer. Philip.
2. Aſcon.
VINTIANAM agrariam rogauit C. Quin-
1 —— — 3

LE G E S
2. Aſcon. in Cornelia. Plin. lib. 7. ca. 20. Tacit. lib. 15.
Roſcia de terminis refertur in lib. Varior. auct. de con- dit. agrorum.
Rupiliam tulit P. Kupilius Cos. Cicero 4. Verrin. Siculi hoc iure ſunt, vt cuius cum ciue agat, domi certent legi bus ſuis, quod Siculus cum Siculo non eiuſdem ciui- tatis vt de eo Prætor iudicet ex P. Rupilij decreto,
quod is de X. Legatorum ſententia ſtatuit, quam legẽ Siculi Rupiliam vocant, ſortiatur. Quiod priuatus à
populo petit, aut populus priuaro, Senatus ex aliqua
ciuitate, qui iudicet, datur, cùm alternæ ciuitates re- iectæ ſunt. Quod Ciuis Romanus à Siculo petit, Sicu- lus iudex datur( Rectè nam actor rei forũ ſequi debet
1. iuris ordiné. C. de iuri ſd. om. iudic.) quod Siculus à
Romano, iudex Romanus datur. Ceterarum rerum ſe- lecti iudices ex ciuium Roma. conuentu proponi ſo- lent. Inter aratores,& decumanos lege Frumentaria, quam Hieronicam adpellant, indicia fiunt. Ha ctenus M. Cicero. Vide Vale. Max. lib. 6. ca.o. Rutiliam de trib. militum tulit C. Rutilius Rufus. Hu- ius meminit Feſtus lib. 16. his verbis. Rufuli adpella- bantur Tribuni militum à Cos. facti, non àpopulo de quorum iure, quòd Kutilius Rufus legem tulerat, Ru fuli, ac poôſt Rutuli ſunt adpellati. 8
A AcCRATAM militarem à M. Valerio Coruo
Dictatore latam opinatur F. Hotomanus
ob militum Capuanorum ſeceſsionem. Ne
cuius militis ſcripti nomen deleretur, niſi
ipſo volẽte Néve quis, vbi Tribunus militum fuiſſet, poſtea ordinum ductor eſſet. Liui. lib. 7.
Sacratis legibus, Veſtalibus pœna inceſti conſtituta eſt, vt viuæ defoderentur. Halycar. lib..
Sacratam luniam de Trib. plebis tulit L. Iunius Brutus Trib. plebis primus creatus Caſsio,& Cominio Coſs. anno 260. Vt plebi ſui magiſtratus eſſent ſacroſancti, quibus auxilij latio aduerſus Coſs. eſſet, néve cui pa- trum eum magiſtratum capere liceret. Vt neque priui legium erogari neque de capite ciuis, niſi comitiis centuriatis, rogari liceret. Liui. lib. z. Cice. in Sextia- na,& pro domo ſua. Huius legis verba refert Halycar. lib. 6. Aiεν αρρ aεουνιʃu, 3νες.&. Vide Liuiũ lib. 7.& li. 3. & Cicero. in Corneliana.
Satyra lex Feſto lib. 17, multis aliis cõferta legibus. Iſido rus verò lib.ſ. Etymolog. ca. 16. Satyra, inquit, lex eſt,
quæ de pluribus rebus loquitur. Cuius verba refert,&
probat Gratianus c. Satyra. 2. diſtinct. Ducitur à ſatu rare quod& Feſtus confirmat, qui eam Saturam adpel lauit. Sed Satyram ſcribimus. Eſt enim quædam ad- finitas inter v, Latinum& o, quod ſic, u, in quibuſdam libris Græcis ſcribitur maxime apud Diogenem Laẽër- tium.
Scatinia, vel(vt aliis placet) Scantinia in eos lata fuit, qui aut alienam pudicitiam ſollicitaſſent, aut ſuam proſtituiſſent. M. Fabius libro 4. cap. 2. Inſti. Orat.& lib. 7. cap. 4. Tertulli. lib. de Monoga. Prudent ius in Romam. 5
Scriboniam Viariam tulit C. Curio Trib. pleb. Cælio lib. 8. Epiſt. Famil.
Scriboniam de Vſucapionibus memorat Paulus l. 4.§. fi. D. de vſucap. qua ſeruitutes capi vſu vetari conſtat. Semproniam de ære alieno tulit M. Sempronius Trib. L.
Cornelio Merula,& Q. Minntio Coſs. anno V. C. ſ⁶1. ex auctoritate patrũ, idque plebs ſciuit, vt cum ſociis, ac nomine Lat ino pecuniæ creditæ ius idẽ, quod cum
ciuibus Ro. eſſent. Liui. lib.3z. Cice. offic. 2.
Semproniam agrariam tulit T. Sempronius Gracchus Trib. pleb. P. Mutio Scæuola,& L. Calpurnio Coſs. an- no V. C. 6 20. Ne quis ex publico agro plus. ſoo. iugera
poſsideret, quorum tamẽ dimidium filiis habere lice
ret, Vt ſiquis latiùs agrũ patefaceret, Triumuiri quo-
POP. R O MANI.
tannis data opera creati iudicarent, quà publicus ager, qua priuatus eſſet. Appia. lib. Emphyl. 1. Plutarch. in Gracch. Vell. atercul. z. Sicul. Flac. de cond. agr. Hanc legem fuſius exequitur Zaſius in Cata log- leg. Anti.
Semproniã de Regis Attali hereditate, Smioso à Baoed XpNαa uOειεενεα rs Tl0 Xoap AxXa Xdrsoꝗꝙν okilöp d- na Xoi πηφσο εd—ονεudib e pec eias agol. Plutarchus in Gracch. Cicero. Verr.ſ. Flor. Epit. ſ8.
Semproniam iudiciariã tulit C. Sempronius Gracchus Trib. pleb. Q. Cæcilio ct T. Quinctio Coſs. anno c30. Vt iudicia, quæ ſemperantea penes Senatorium ordi nem eſſent, ad ſolos equites transferrentur. Appian. lib. de bell. ciuil. 1. Vell. Patercul. z. Tacit lib. 12. Varro apud Nonium in dictione Biceps.
Sempronia de magiſtratibus ab eodem lata cauebatur vt ex confuſis quinque claſsibus centuriæ vocarentur sall. in Orat. Cæſ. Vt cui magiſtratus abrogatus eſ- ſet ei magiſtratum iterum capiendi ius non eſſet. plu- tarch. in Gracch.
Semproniæ de iure Ciuitat. idem auctor fuit, Ne de ca- pite Ciuis Rom. iniuſſu populi iudi caretur. Qui, indi cta cauſſa, in ciuem R. Animaduertiſſet, de eo populi quæſtio conſtitueretur. Cice. pro Rabir. Cluentio, de leg.;.
Semproniam Suffragiorum idem tulit, vt ſociis Latinis ius ſuffragij ferẽdi eſſet, perinde vt Ciuib. Rom. Cice. Salluſt. ad C. Cæſar.
Semproniam de viis Italiæ idem rogauit, Vt viæ in Ita- lia munirentur, ſternerẽtur, lapidibus miliaria diſcer- nentibus notarentur, pontibus inſtruerentur. Ilidem.
Semproniæ de Coloniis deducendis idem lator fuit, Vt coloniæ extra Italiam deducerentur. Velleius. 2. Plu- tar. in Gracch. Appian..
Semproniam de re militari idem tulit, Ne maiores an- nis. 17. ad militiã cogerentur, Vt veſtes militibus gra- tuitò& præter ſtipẽdia'darentur. Plutarch. in Gracch. De ætate militum ſcribit Veget. lib. 1.& Alex Neapol. lib. i. ca. 20.& vide de militari veſte C. de milit. veſte lib. 12.
Semproniam frumentariam tulit idem vt ſemiſſe,& trié- te frumẽtum menſtruum plebi expublico viritim da- retur, Appian. 1.de bell. Ciuil. Oice. in Sext iana Tuſcu. z. in Bruto, Velleius. z. Plutarch. in vit. Volebat lex fru- mentum publicè emi,& paruo pretio plebi dari.
Sempronia de limitibus iubebat, vt per actuarios limi-
tes populo eundi ius eſſet. Hygen. in lib. de limitibus conſtitu.
Sentiam de Senatu fupplendo tulit C. Sentius Cos. cum QLucretio. Auguſto Imperatore anno 734. Vt in nu- merum patritiorum, qui ſenatui deeſſent, alij ſublege- rentur. Tacit.- lib. 11.
Seruiliam agrariam P. Seruilius Rullus Trib. plebis M. Cicerone& Antonio Coſs. anno 690. Vt quæ poſt C. Marium,& C. Carbonen. Coſs. publicè data, adſigna- ta, vendita, conceſſa eſſent, ea omnia eo iure forent, vti, quæ optimo iure priuata ſunt. Vt Decemuiri cum ſummo imperio crearentur, qui venderent, Exque ea pecunia fundos mercarentur. Huius cauſſam pluribus exequitur Zaſius in Catalogo leg.
Seruiliam de ciuitatetulit C. Seruilius Glaucia Trib. pleb.vt Latinis ius eſſet ciuitatis adſequendæ in locũ eius, quem accuſando repetũdarũ damnaſſent. Aſcon. pro Scaur. Cice. pro Balbo.
Seruiliam repetundarum tulit idem, Vt reus compe- rendinaretur, quum anteà vel iudicari primò poſſet, vel amplius pronuntiari Cicc. Verri. 3. pro Poſthumo. pro Scauro, Valer. lib. 8. ca. 1.
Seruilia iudiciaria à Q. Seruilio Cepione lata Cos. cum
C. Atiſio anno 6 4/⁷.Vt iudicia, quæ in ordinem eque- ſtrem tranſlata eſſent, Scnatorio communicarentur. Tacit. lib. 1z. Cice. 1. de arte Khet. in Bruto.
Sextiam
————

ken rad,
cianin ni Ce
5 Fann icem nlt edeller penaden(u klar. taltxidenmar,. kemerétur.lahiddun an. mntur, pontidasintuch an loniis deducenäsitemh 1uo. talium deductreatu. pian.. emilitari idem ultt, lc og erentur,trekte 1i bipedi mnbhen ir
im ſcridit Vegerld
dde de militati rcteC
geneariumtulitidemn ri enſtruum bledi erf 4 b e bell Liuil icc. in r dius. 1.J lutarchin vit, 5 demi,& prruoßreti 4 ribes iubebat nr ius eſſet. den⸗
ſapolendo tln 5 aſto Iwperatom im um quiſenatule
*
C.Licinius Trib-pleb. Publio Manlio Dictatorc an- no 385. Vrpro Duumuiris Sacris faciendis Decem- uiri crearentur ex patribus,& ex plebe T. Liui. lib. G. Sextiam de magiſtratibus tulit L. Sextius M. Furio Di- ttatore, vt Cos. vnus ex plebe crearetur Liuius lib. G. Sullani& Carbonis lege data eſt eis ciuitas, qui fœde- ratis ciuibus adſcripti eſſent, ſitum cùm lex fereba- tur, in Italia domicilium habuiſſent&c. vide Cicero. pro Archia poëta. b 85
. 8 8.
Sulpitiam de iure ciuitatis tulit P. Sulpitius Trib. pleb.
C.Pompeio,& L. Silla Coſs. anno 665. Vt exules reuo-
carentur. Noui ciues, libertinique in tribus diſtribue-
rentur. Plutarch. in Silla. PFlor. Epit. 77.. Sulpitia à Ser- Sulpitio Galba Præto. lata anno 699:caue batur, vt Pontinio Procos. quo die triumphans, vrbem. ingrederetur, imperium eſſet. Cicero lib. 4. ad Attic. Dio-lib. 40.
Sulpitiæ de ære alieno idé auctor fuit. κ⁵ενα ovtuX vinp
dne Mαιu‿ia: Aoa xud* spεap. Plutarchus 1 n 81 lla.
Sulpitiæ debello Mithridatic. idem auctor fuit. Vt Sille imperiũ abrogaretur,& C. Mario mandaretur. Appia.
ſib. i. bell. Ciuil. Velle. 2. Plutar. in Silla.
Sulpitiam de bello Macedon:tulit P. Sulpitius Cos: cum Aurelio anno ſſz.vt bellum Philippo,& Macedonibus ob iniurias indiceretur. Liui. z1.
Sulpitiæ Semproniæ de templis,& aris latores fuerunt ex Senatuſconſulto P. Sulpitius,& P. Sépronius Coſs. Ne quis templum, arämve iniuſſu, Tribunorùm pleb. maioris partis dedicaret. Liui.o..
1
AREIIAKRIAu memorat M. Cicero in Se-
ſtiana, quam à L. Caſsio latam ſcribit. quid
autem ea vellet, non refert. Tu vide Aſco- mnium in dandem.
T alariæ de talorum luſu meminit Plautus in milit. glo- rioſ.
Aique aded vt ne legi fraudem faciann tala ris Agccuratote, vt ſine talis domi agitent conuiuium.
Ea autem lege vetabatur talorum luſus in conuiuiis. Tarpeia de mulcta, vide Ateria.— Terentiam tulerunt M. Terentius,& C. Caſsius Varus
Coſs. ex SC. qua conſtitutum erat vt frumentum in
denuria annonæ populo emeretur, Cice. 5.&. 7. Verrin.
Jewattan rogauit Quintil. Terentillius Arſa Trib.
pleb. T. Lucretio& L. Veturio Coſs. ann. 291. Vt Quin
queuiri crearentur legibus de imperio conſulari ſcri bundis, quod populus in ſe ius dediſſet, eo Conſulem vſurum, non ipſos licentiam atque libidinem ſuam
pro lege habituros. Liui.lib. 3. Dionyſius verò Halycar
naſſeus nõ Quinqueuiros, ſed Decemuiros aitifuiſſe
creatos. F. Hotomanus Terentiliam corruptè legi ſcri
bit,& Terentiam reponit.— b Titiæ,& Corneliæ de Luſu meminit Marcianus l. z. D. de aleato. de his fortè accipiéẽdus eſt Horatius li.. Carm.
Ode 24.cùm ait,. neſcit equo rudis b Ha»rereingenuus puer, Venarique timetdudere dollior, Seu Gracoiubeas trocho⸗,
Seu malis vetitalegibus alea. Legem dealea memorat Cicero in nobili Philip. 2. Tiria de Triumuiratu quinquénali à P. Titio Trib. pleb.
lata cantum erat vt Triumuiri conſulari poteſtate cõ- ſtiruendæ reip. in quinquennium crearentur. Appia- lib. de bell. ciui. 4. Flor. Epit. 120. Titiæ de donis,& muneribus lator fuit L. Titius. Ne ob orandum cauſſam pecuniam, donúmve patroni acci- petent- Taci. lib.1.. h A Titiæ agrariæ meminére Cicero 2. de Orat& pro Mure- na, Valer. Max. li. 8. ca.1. Vt vectigal agris publicè ad-
LEEGES DOp. ROMANI. b 21)
Sextiam Liciniam de Sacerdotiis tulerunt L. Sextius,&
ſignatis impoſitum Quaſtor colligeret. b
Tiria lege tutores in prouinciis à præſidibus dabantur luſtiniano auctore in Inſtitutio. de Attil. tutor. in fine princip.
Thoriam agrariam tulit Spu. Thorius 7ον ναερ ⁶μνι αμνυ½ετ 2lucesea a N eiva F xor op ¹ gogss Vr e adſus 7 o a- ralitec ⁵ à rA&&Pεſa XOap es aodr. Appia. lib. de bello Ciuil...
Treboniæ de Tribu. pleb. lator fuit L. Trebonius Trib.
. Pleb.axminio, Virginio Coſs. anno 305. vt qui ple-
em Rom. Tribunos rogaret, is eò vſque rogaret, dum 10. Tribunos plebis faceret. Liuius lib. 3.& S. Treboniam de Cæſare tulit A. Trebonius Tribu. plebis Pompeio& Craſſo iterum Coſs. anno 698. vt Cæſari imperium in Gallia in aliud quinquennium proroga- retur. Cicero ad Attic. 7.8. 9. 10. Plutarch. in Pompeio Dio-lib. 39. b.“ Treboniam de Pompeio tulit idem, vt iis Coſs. Syria& Hiſpania prouinciæ Pompeio in quinquennio daren- tur. Plutarch. in Pompeio. Lai 1 Tribunitia lex dicitur, quæ de Tribunorum poteſtate la ta fuit Feſtus li. ⁷. Homo ſacer is eſt, quem populus iu dicauit ob maleficium, neque fas eſt eum immolari, ſed qui occidit, parricida nõ damnatur. Nam lege Tri bunitia prima cauetur, ſi quis eum, qui eo plebis ſeito ſacer ſit, occiderit, parricida ne ſit. 1 Tribunitia lex memoratur à bomponio l. 2.§.1. D. de orig. iur, quà leges Regias exoleuiſſe ſoribit. Sed eam à lu- nio Bruto Cos. latam Liuius ait, ideëque pro Tribu- nitia, F. Hotomanus reponendum cenſet Bruti Iunia, nec fortè ineptè. Tulliam de Legationibus tulit M. Tullius Cicero Cos. cum M. Antonio anno 690. Ne, ſicut anteà, infini- tum, ſed annuum tempus earum eſſet. Cice. de leg. 2. Tulliam de ambitu tulit idé, Ne quis munus gladiato- rium biẽnio, quo magiſtratum petierat, petiturũſve e- rat, ederet, niſi ex teſtamento præſtituta die. vt, ſenato ribus ãbitus dãnatis, aqua& igni ad 10. ann. interdice retur.Vt in plebem pœna grauior eſſet, quàm lege Cal purnia fuiſſet, Vt, reis morbum excuſantibus, pœna certa eſſet. Cicero pro Murena. pro Sextio, in Vati- nium. Dio lib.37.
IAIRRIAM de prouocatione,& libertate
populi tulit P. Valerius Poplicola Cos. ſo-
NS lus anno 244. Vt aduerſus omnes magi-
ſtratus prouocatio eſſet ad Populum. Ne
quis magiſtratus ciuem Romanũ aduerſus prouoca- tionem verberaret, necaret, pecunia mulctaret. Neu quis imperium Romæhaberet, niſi cui àpopulo datum eſſet: ſacrmque eſſet cum bonis caput eius, dui regni occupandi cõſilium iniſſet. Vt capitale eſſet, ſi quis in- iuſſu populi magiſtratum adiiſſet. Vt quinque boum, & duarum ouium mulcta eſſet. Vt pecuniæ publicæ in æde Saturni reconderentur, duëque ærarij Quæſtores crearentur.Vt plebs àportoriis,& tributis præſtandis liberaretur. Liui. 2. Halycar. ſ. Plutar. in eius Vit. I. 2. D. de orig. iur. Vale. Ma. lib. 4. ca.i.
Valeria de prouocatione lata fuit à L. Valerio Cos. cum
M. Horatio anno 304. Ne quis vllum magiſtratum ſine
prouocatione crearet: qui creaſſet eum, ius fãſque eſſe occidi: néve ea cedes capitalis noxæ haberetur. Liui. 3. Halyc. 1.
Valeriam de prouocatione tulit M. Valerius Cos. cum Q-Apuleio anno 453. Ne quis qui prouocaſſet, virgis cæderetur, ſecurive necaretur. Liui. 10.
Valeriam de ære alieno tulit L. Valerius Flaccus Cos. cũ C. Cinna. anno 667. Vt creditoribus quadrans tantùm ſolueretur.Patercul. ä. 2
Valeriam de Sillæ Dictatura tulit idemInterrex. Vt L. Sil la perpetuus Dictator crearetur: atque vitæ, neciſque poteſtas
2*

1 E GES p Op.
oteſtas in ciues eſſet. Cicero de lege ⁴ gra. cõtra Rul- ſum. Verri. 4. Appian. i. de bell. ciuil. Valeriam de proſcriptis ab eodem latam conſtat, vt pro- ſcriptorum bona vęneant. Vt proſcriptiones ad diem Kalen. Juni. fiant. Cice. pro Sex. Roſcio.. Valeriam de iure ciuitatis rogauit, Q. Valerius Trib. pleb. Sexto& Iulio Coſs. anno G6 2Vtde iis, 4 fo- cios ius ciuitatis appetent es clàm, palàmq; iuuiſſent, Tüattl haberetur. Appia. bel. ciu.1.
Valeriæ de defectione militum lator fuit M. Valerius
Coruus Dictator anno 412. Ne cui militum ſeceſsiꝰ, quam metu ſupplicij fecerant, cùm de Capua, quæ ipſo rum præſidio commiſſa erat, occupanda conſi piraſſent eorümque conſilium detectum eſſet, fraudi eſſet Li-
uius lib. 7.—
Valeria de iure ſuffragij lata fuit àL. Valerio Tappone Trib. pleb. Valerio,& Liuio Coſs. anno 5⁶ſ. Vt PFormia
nis, Fundanis, Arpinatibus ſuffragij latio efſet. Liui.
lib.z8. b b Variam maieſtatis tulit Q. Varius vt quæreretur de iis, quorum opera, conſilive ſocij contra Pop. Ro. arma ſfumpſiſſent. Aſco in Ora. pro Scaur.& in Cornel.& vtru bique Tullius. Val. Max. lib. S. ca. 6. Cice. 2. Tuſcul.
Etiniã de Cęſar. prouinciis tulit P. Varinius Trib pleb.
isgwfare M B bolo Coſs. anno 604. Vt CCæſari Gal lia ſalpina cum IIlyrico in quinquennium ſine Se- nart decreto,& extra ſortem mandaretur, Vri J, quos in lege nominabat legati ſine Senatus decreto cum Cæſare proficiſcerentur. Vt eidem pecunia ex ærario adexercitum adtribueretur. Vt idem Coloniam No- uumcomum deduceret. Suet. in Cæſare, Cic. pro Balb. Plut. in Vit.
Vatinia derepetundis ab eodem lata vt qui repetunda- rum reus eſſet, ei alterna conſilia reiicere liceret Cice. in Vatin
Velleia, vide ſuprà lunia Velleia.
Villiam annalem rogauit L. Villius Trib. pleb. L. Man- lio Qfuluio Coſs. anno 74. Quot annos nati, quén-
ue magiſtratum peterẽt, caperét que. Liui. lib. 40. Oui dins in aſtis ad hanc reſpexit his verbis, Iura dabat populo ſcnior,finitaue certis Lægibus ejt atas, vnde petatur hunos-
Viſcelliam memorant Imppp. l. vnic. C. ad leg. Viſcelliã. b
&l.vnic. C. quando ciuil. actio crimi. præiudicet. illic videas. Vnciaria lex di ci ceœpta eſt, quam L. Sulla,& Q. Pompe- ius tulerunt, quâ ſanctum eſt, vt debitores decimã par- tem X X xX hæc ex Feſto lib. vltim. nec enim de es le- ge plura leguntur etiã ex emendata A. Auguftini l. C. editione.
Voconiam de mulierũ hereditatibus tulit Q. Voconius
Saxa Trib. Cæpione& Philippo Coſs. anno 58 4. Ne qui cenſus eſſet, virginem, neve muſierem ſupra qua- drantem bonorum fuorum heredé inſtituerct pluſve cuiqus legaret quàm ad heredem, heredéſve perueni- ret. Neu fœminæ vltra conſanguineos inteſtatò ſucce derent Ciccr.. Verr.& de Fini b. z. Dio 76. Gell. lib. 7. ca. 13.& 17. ca. ſ. B. Auguſt. 3.de ciuit. Dei.& de heredita te mulierum,& earum inſtitutione libros quinque ſcripſit Petrus Pekius Ziticæus elegantiſsimè ſanèac doctiſs imé.
Viſeliam de Latinis rogauit L. Viſellius Varro Aug. diui Claudij temporibus, vt refert Iacobus Cuiacijus 1.C.in notis ad VIpiani epito. titu. 3. vbi caput vnum recitat Vlpianus ex quo emendandus eſt titul. C. ad leg. Viſcelſ.vt Viſelliam leg s. In Epitome legitur Vi- ſilia ſed Viſeliam reponit idem Cuiacius.*
Voleronia cautum fuit, vt plebeii magiſtratusſ cuiuſmo di fuerunt diles,& Tribb. pleb.) Triburis comitits
fierent. Hoc ſuſius exequitur Zafius in Catalogo Legũ antiq.ca.vltimo. 26 L
ROMANI. ILE G V M, QVAR V M
INCERTA SVNT NOMI-
NA RECENSIO ENX F. HOTO MA NI Indice.
Locos autem, ex quilus d eſumptæ ſuerunt ‚in-
dicaſſe ſuſficiet.
—
&Eoss publicorum iudiciorum de accuſato-
3 3 △ 8 12 3.. — re conſtituendo lib.r. ad Heren.
8 9 SV
arij fœnoris Liui. 7.
Leges ambitus Plutarc. in Cat. Vtic. Cicero pro Silla,&
pro Cluemio. b
Lex de Cn. Publicio Menandro interprete durante ciue
Cice. pro Balb. l.z. D. de capti.-
Lerde militia de querna Corona. Plutarch. in Coriol. no- mine non delendo. i. iui.7, ne ordo deſeratur Diodo. 12.
Lex de carminibus infamibus Horatius in arte& lib. 2.
Epiſtol. ad Augu. b
Lex de ciuitate Roma. Mutini&c. danda. Liu. 27.
Lexde C. Seruilio Trib. pleb. cum pater ſellæ Curuli in- ſediſſet Liu. 27.30.
Lex ne in comitiis abſentium ratio haberetur- Sueto.& Plutarch. in Cæſare.
Lex Repetund. de pecuniis non capiendis Cic. 1. ad A. Frat.
Lex deparitate præfecti£Ægypti cum Procos. I. 1. D. de offic. præfe. Aug.
Lex agraria, vt agrum vendendi ius eſſet. Appia. 1. de bell. ciui. b Lex de iunioribus ad edictum non conuenientibus.li-
uius 10.
Lex de comitiorum præſide,& tabella non inſpicienda Liu. 10. Cice. 3. de legibus.
Lex de adimenda procuratione frumẽétaria. Cice. pro do-
moſua& D10.39.
Lex repetund. de certo comitum numero. Literis deferun dis ad prætorem De ſex horis accuſandi. Cicero pro Flacco.
Lex ne ſerua vinum hiberet. Ælian.1.
Lex vt libertorum numerus in candidatis præpolleret. Tacit. 2.
Lex nepatritius in Capitolio habitaret. Liui. S.
Lex ne duo ex cadem gente idem Sacerdotium ha berent. Dio zo.
Lex, ne quis in argento, vel auro plus 6ο. H poſsideret
Dio 41.
Lexvt Quæſtoribus poſt annum er ius eſſet. plut. in Gracch.
Lex, vt ciues KRoma. annos Io.militarent. Tacit. 4.
Lex, quæ ſumptus ſepulchrorum definiebat Cice. ad Atti cum lib. 1². Epiſt. z3.
Lex deadminiſtratione belli punici Scipioni Cos. dan- da. Appian. bell. punic.
Lex Caſtren ſis de deſertore Appian. in Libyco.
Lexe Alue ap Lvo! s za νε‿μχιαμιϊᷣ Augop z varſ 71XAo‿εαν. 4 PPia- I. Bel.ciui.
Lex, quibus, an non,& quando triumphare liceret Vale.
Max. z. ca. z. Di0 37. Plutar. in Pompeio.
Lex de trigeminis, να‿ρςαα ot:„ryoija, Fiue wader ka †. Auxeoo* 7ds Popas Taicoe Xo ur& a eis Alas. Ha lyc.z.
Lex de vocatione, ra AN. Daa. ois t ρο, ds 16 αρρσσ/ Te
8&Spaldas legtop Ia- T&eορνιεφν νοακeνοιν— hip& à xeXLkds wö- Aεσ 3 niosrd:— oA pbſac a⸗ ſetas aær εεαν. 4 ppia, z. Bell. Ciuil.& vide llutarchin Camill. vita, de bello
Gallico& vacatione ſacerdotibus concedenda lo- quentem.
prouincia redeundi
Anon

ab licio cio M Klrd de
⸗
1a Heins ab7 entium nric in Crſagc.
ad. de pecunt. hecuniis Aoa
ae prrſec gers . i Kypei ca kte. Ang.
Raßmm rendendiins ct K.
vibus ad edicumnonc 1nn
rie num preſde, Kub
A ice. 3. de legibus.
eenda procurationefum 2n
d.eceno comitomm
norem De ſex homs acc t
rinum hideret. Elim. 1 rum aumenss in eund T.
ſus In Capitoliohdbita 1- cadem gente icem acs t
argento, rel acoplu
oribus poſtannumel- 2 L
gt.in Cracch.
oma.annos to wilitan eus ſepul chrorum dhi
Epitt. z. dratione helli Puni
ci9
900,
—
2... 13 5 r.in Dompe Ro; Pluta ru u
LEGES POp. ROMAN I. 218
Anonymis legibus adde& quas Diocletianus,& Maxi- qutrit citãtque.. fſina. verſi. ſinautem auth. de æqualit.
mianus Impp. memorant l. ꝛ. 0. ne vxor pro marit. lllis dotis, quorum opinionem veriſsimam credo. per l. ſi autem vetabatur, ne vxores ob maritorum culpam in. quis mihi 27.§. iuſſum. verſi. ſed vtrum. D. de ac Hii.he- quietarentur. Neque ferendum putem Accurſium, qui red. Sed& ſi auctoritatem accommodauerit müritns
in d. l.z. leges interpretatur conſtitutiones. Nam luſti non poteſt tamen feri executio in eius bonis per l.. nianus Imp. Inſtit. de officio iudicis in princip. leges, in princip. D. de re iudica.& l. penul.& fi. D. quando e
& conſtitution Ls ſeparat. Aquibus verò rogatæ ille facto tuto. Io. Imbertus in enchid. iuris ſcri pti Gallię leges ſint, quve tempore, nondum compertum ha- ad finem. beo. Ex diuerſo ex earundem ſententia conſtituerunt Nominatas,& anonymas leges Pop. Romani eò proxi- iidem principes maritum provxoris obligatione con- ma tractatione retuli, quòd paſsim in libris iuris ueniri non debere l. z. C. ne vxor pro mar. Planè ſipro Ciiuilis extare viderem. Græcorum autem„6ανε Dra- vxore obnoxium ſefecerit, contrà dicendum erit d... contis putà& Solonis lib. i.& 2. Veteris Juriſpruden- 3. in fine Sed tunc mariti conſenſum expreſſum exigi- tiæ collegi,& explicui. Lycurgicas autem leges quæ mus arg. c. ſtatutum. s. in nullo, de reſcript. lib. 6. Ta- perpaucæ ſunt, ex Dlutarch. in Lycurg. Xenophonte citus igitur conſenſus minimè ſufficeret, Nam& tu- lib. de Repub''acodlem&r iulyclrna. lib. 2. antiqui. torem, qui auctoritatem pupillo præſtat, expreſsimlo. Roma. petendas cenſeo. quas Ruc non tranſcribo, ſtu- qui& verbis probare oportere Azo,& Accurſius cen- diofiſsimo enim cuique obuiæ ſunt. Romanas quibus fuerunt l. etiam. D. de aucto. tuto. Tu in hanc rem vide vtimur, retuliſſe ſat eſt. Baldum in l. fi. 6.neceſsitate. C. de bon. quæ lib. Specu- lator titu. de actore. S.i. verſi. ſed quid, ſi pater in fi. ſpe- H A‿εmQν Q¶᷑mCꝛ:lJp ugiliu. cialem cõſenſum exigit cuius ſententiã probat Ioan. Andreas in adnotat. ad eum, qui etiam expreſſum re- NI.
IRKaATa. Lectori.
LVBRICVS aded oculus eſt, vt vel lynce oculatiorem fallat,& labi cogat. Cum igitur noftras hos labores recognoſcerem, errata quædam depræhendi, quæ inferius emendani:reliqua facilimo négotio repones. Si qu2adam verha deſiderari animaduertes, ea per ixa. lip ſupprimi potuiſſe exiſtimes. Uale. b
Admonendus es interenumeris folium, literisa, bc, d, columnasl, lincas ſigniſicari.
Lectio.
Folio 3. c. li..deeſt, eadem. folio⁷. b. li. ĩ4 · quæ, quàm. folio 9. b. li. 70. Cornulario- rum, corniculariorum. ſic linea ſeq. cornicularij. fol. 9. d. l.39· mutans, imitans. folio 11. b. l. 73. Salomon. Salomonio. fol. 12. c. li. z. magiſtanos, magiſterianos. fol.1ſ. d.li. 4.vacationis, Vacatio muneris conceſſa ſit. fol.6. indict. animus ij.
ro nominatiuis, digni. char.& c. ablatiuos repone. fo. 16. d. I.11. cõfectos, cõfe- ctas. fol. 17.b. li. 24. creditur, creditor confitetur. fo. 21. b. li. G4. illud, illa. fol. 21. d. li. 5. atque, atqui-. fol. 25. b. l. 74.deeſt, ſcapha. fol. 27. b. li. 39. impet. nupt. folio 30.a li. 13. uri ſconſultum, luriſconſulto. fol. ſ8. b. li.z 9. deeſt non. fol. 6 4. b 1. 47.meridiano, meridiando. fol. 85. c. l.31. rubric. Ruden. fol. 105. d. l.9. enim, cum. fol. 112. c. li. 39. Nuueuovia, 2eaoxias· folio 119. b. l.25.deeſt, de lega. fol. 118. c. l. 41. Latercufes, Laterculenſes. fol. 138. d. l. 43.veſtire, veſtiri, vtpaulò poſt nu dai. fol. 6 4.a.I. 69. deeſt, ſenſiiſſe. folio 16 5. c. l. 70. que, quos. folio 200. d. lin. 64 idem, item. fol. 206. d. li. 1. executionem, reſtitutionem.
—„
—
—
—

——
————————————.—— ——ÿõõ—y———————————— ——.—.——

3— 8. . b—. 5 G 8 3 8———————— b— 2 5 — 1 b 4 1————. 3 b— — 8 „ — b — b — 8 b 3 8 b b . b ——— —. — — 8 b — X . 3 — * b 2. 3 . 44 8 4 7 b — b b— „ 8 4 — 2 *☛ * b— . b x& X b b* 8 84 6 3 8 .. . b 8. b — 5 4 8 8 1 X — 4 4 1 8 . — 8 3 . b b . * b — b b — 8 — 2 2 4 5 — 5 — 6. b N 45 — — b b b 8 2 . b b 8 8 „ b b — . — 4 8 8— „ 8 — b A& —. * b b 4 2 —. 3 3 2 * 3 —— — 5 4 2 3 b — .. . 8 — . b X—. 4— . — b — * 4 8 b 8 A 1 1 3 3 22 b 2 8 — 2 — 8 — —. — b * 8. — b 3—— ——— 1— ——————— ———— —— 8———,———

8
—
„.
83 8 F

„ß